open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шанлыурфа (ил)

**Шанлыурфа** (турокла Şanlıurfa ili ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин илжӹ. Турциштӹ кого илвлӓ ло гӹц 9-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2008-шӹ ин тӹштӹ 1.574.224 (пӱэргӹ: 788.278; ӹдӹрӓмӓш: 785.946)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Акчакале (Akçakale) 
* Биреджик (Birecik) 
* Бозова (Bozova) 
* Джейланпынар (Ceylanpınar) 
* Халфети (Halfeti) 
* Харран (Harran) 
* Хильван (Hilvan) 
* **[[Шанлыурфа]]** (Şanlıurfa merkezi) 
* Сиверек (Siverek) 
* Суруч (Suruç) 
* Вираншехир (Viranşehir)

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Шырнак (ил)

**Шырнак** (турокла Şırnak ili ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 430.109 (пӱэргӹ: 219.187; ӹдӹрӓмӓш: 210.922)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Бейтӱшшебап (Beytüşşebap) 
* Джизре (Cizre) 
* Гӱчлӱконак (Güçlükonak) 
* Идиль (İdil) 
* Силопи (Silopi) 
* **[[Шырнак]]** (Şırnak merkezi) 
* Улудере (Uludere) 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Ыгдыр (ил)

**Ыгдыр** (турокла Iğdır ili ) — Ирвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 184.025 (пӱэргӹ: 95.195; ӹдӹрӓмӓш: 88.830)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Аралык (Aralık) 
* **[[Ыгдыр]]** (Iğdır merkezi) 
* Каракоюнлу (Karakoyunlu) 
* Тузлуджа (Tuzluca) 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Ыспарта (ил)

**Ыспарта** (турокла Isparta ili ) — Кечӹвӓл-вадывел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 407.463 (пӱэргӹ: 204.080; ӹдӹрӓмӓш: 203.383)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Аксу (Aksu) 
* Атабей (Atabey) 
* Эгирдир (Eğirdir) 
* Гелендост (Gelendost) 
* Гӧнен (Gönen) 
* **[[Ыспарта]]** (Isparta merkezi) 
* Кечиборлу (Keçiborlu) 
* Сениркент (Senirkent) 
* Сӱтчӱлер (Sütçüler) 
* Шаркикараагач (Şarkikaraağaç) 
* Улуборлу (Uluborlu) 
* Ялвач (Yalvaç) 
* Енишарбадемли (Yenişarbademli)

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци провинцивлӓ
Эдирне (ил)

**Эдирне** (турокла Edirne ili ) — Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 396 462  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* **[[Эдирне]]** (Edirne merkezi) 
* Энез (Enez) 
* Хавса (Havsa) 
* Ипсала (İpsala) 
* Кешан (Keşan) 
* Лалапаша (Lalapaşa) 
* Мерич (Meriç) 
* Сӱльоглу (Süloğlu) 
* Узункӧпрӱ (Uzunköprü) 

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци провинцивлӓ
Элязыг (ил)

**Элязыг** (турокла Elazığ ili ) — Ирвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 547.562 (пӱэргӹ: 271.330; ӹдӹрӓмӓш: 276.232)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Агын (Ağın) 
* Аладжакая (Alacakaya) 
* Арыджак (Arıcak) 
* Баскиль (Baskil) 
* **[[Элязыг]]** (Elazığ merkezi) 
* Каракочан (Karakoçan) 
* Кебан (Keban) 
* Кованджылар (Kovancılar) 
* Маден (Maden) 
* Палу (Palu) 
* Сивридже (Sivrice)

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци провинцивлӓ
Чанкыры (ил)

**Чанкыры** (турокла Çankırı ili ) — Йыдвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 176.093 (пӱэргӹ: 87.914; ӹдӹрӓмӓш: 88.179)  эдем ӹлен.

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Аткараджалар (Atkaracalar)
* Байрамӧрен (Bayramören)
* **[[Чанкыры]]** (Çankırı merkezi)
* Черкеш (Çerkeş)
* Элдиван (Eldivan)
* Ылгаз (Ilgaz)
* Кызылырмак (Kızılırmak)
* Коргун (Korgun)
* Куршунлу (Kurşunlu)
* Орта (Orta)
* Шабанӧзӱ (Şabanözü)
* Япраклы (Yapraklı)

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Чорум (ил)

**Чорум** (турокла Çorum ili ) — Йыдвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 545.444 (пӱэргӹ: 270.107; ӹдӹрӓмӓш: 275.337)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Аладжа (Alaca) 
* Баят (Bayat) 
* Богазкале (Boğazkale) 
* **[[Чорум]]** (Çorum merkezi) 
* Додурга (Dodurga) 
* Искилип (İskilip) 
* Каргы (Kargı) 
* Лачин (Laçin) 
* Меджитӧзӱ (Mecitözü) 
* Огузлар (Oğuzlar) 
* Ортакӧй (Ortaköy) 
* Османджык (Osmancık) 
* Сунгурлу (Sungurlu) 
* Угурлудаг (Uğurludağ)

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци провинцивлӓ
Эрзинджан (ил)

**Эрзинджан** (турокла Erzincan ili ) — Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 210.645 (пӱэргӹ: 107.415; ӹдӹрӓмӓш: 103.230)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Чайырлы (Çayırlı) 
* **[[Эрзинджан]]** (Erzincan merkezi) 
* Илич (İliç) 
* Кемах (Kemah) 
* Кемалие (Kemaliye) 
* Отлукбели (Otlukbeli) 
* Рефахие (Refahiye) 
* Терджан (Tercan) 
* Ӱзӱмлӱ (Üzümlü) 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Эрзурум (ил)

**Эрзурум** Ирвел (турокла Erzurum ili ) — Ирвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 774.967 (пӱэргӹ: 391.588; ӹдӹрӓмӓш: 383.379)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
**[[Эрзурум]]** халан центр районвлӓ : Паландӧкен, Азизие, Якутие.
* Ашкале (Aşkale) 
* **[[Азизие]] ** (Aziziye) 
* Чат (Çat) 
* Хыныс (Hınıs) 
* Хорасан (Horasan) 
* Испир (İspir) 
* Карачобан (Karaçoban) 
* Караязы (Karayazı) 
* Кӧпрӱкӧй (Köprüköy) 
* Нарман (Narman) 
* Олту (Oltu) 
* Олур (Olur) 
* **[[Паландӧкен]]** (Palandöken) 
* Пасинлер (Pasinler) 
* Пазарьёлу (Pazaryolu) 
* Шенкая (Şenkaya) 
* Текман (Tekman) 
* Тортум (Tortum) 
* Узундере (Uzundere) 
* **[[Якутие]]** (Yakutiye)

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Эскишехир (ил)

**Эскишехир** Ирвел (турокла Eskişehir ili ) — Вадывел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 741.739 (пӱэргӹ: 368.486; ӹдӹрӓмӓш: 373.253)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
**[[Эскишехир]]** халан центр районвлӓ : Одунпазары, Тепебашы.
* Алпу (Alpu) 
* Бейликова (Beylikova) 
* Чифтелер (Çifteler) 
* Гӱнйӱзӱ (Günyüzü) 
* Хан (Han) 
* Инӧнӱ (İnönü) 
* Махмудие (Mahmudiye) 
* Михалгази (Mihalgazi) 
* Михалыччык (Mihalıççık) 
* **[[Одунпазары]]** (Odunpazarı) 
* Сарыджакая (Sarıcakaya) 
* Сейитгази (Seyitgazi) 
* Сиврихисар (Sivrihisar) 
* **[[Тепебашы]]** (Tepebaşı)

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Ялова (ил)

**Ялова** Ирвел (турокла Yalova ili ) — Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 197.412 (пӱэргӹ: 99.037; ӹдӹрӓмӓш: 98.375)  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
* Алтынова (Altınova) 
* Армутлу (Armutlu) 
* Чынарджык (Çınarcık) 
* Чифтликкӧй (Çiftlikköy) 
* Термал (Termal) 
* **[[Ялова]]** (Yalova merkezi) 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Астра

**Астра** (  )  —  Астра йишвлӓн (  ) йыхыш пырышы кушкыш. Кырык сирӹштӹ дӓ Мары Элыштыш садвлӓштӹ шӹренок вӓшлиӓлтшӹ пеледӹш. 

## Йишвлӓ
* *Aster tripolium* — 
* *Aster laevis* — 
* *Aster novi-belgii* — 
* *Aster salignus* — 
* *Aster versicolor* — 
* *Aster lanceolatus* — 
* *Aster alpinus* — 
* *Aster albosetus* — 
* *Aster amellus* — Итальян астра

Категори:Астра йишвлӓ
Космос (кушкыш)

**Космос** (  ) — Asteraceae йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *Cosmos atrosanguineus* 
* *Cosmos bipinnatus* 
* *Cosmos caudatus* 
* *Cosmos parviflorus* 
* *Cosmos scabiosoides* 
* *Cosmos sulphureus*

Категори:Астра йишвлӓ
Астра йишвлӓ

**Астра йишвлӓ** (  ) — мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кымдан дӓ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ пеледӹшлӓ кушкыш. Цилӓжӹ 25 000 нӓрӹ йиш астра улы, кыдывлӓ 900 - 1000 йыхеш пайылалтыт. Шӹренжок икиӓш ӓль шукыиӓш ылыт, шоэн тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹ семӹнь лин кердӹт.
Ааронсони

**Ааронсони** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ дон Лӹвӓл йишвлӓ
* *Aaronsohnia factorovskyi* 
* *Aaronsohnia pubescens* 
** *Aaronsohnia pubescens* subsp. *maroccana*
** *Aaronsohnia pubescens* subsp. *pubescens*

Категори:Астра йишвлӓ
Агератум

**Агератум** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ

Категори:Астра йишвлӓ
Хризантема

**Хризантема** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *Chrysanthemum arcticum*
* *Chrysanthemum argyrophyllum*
* *Chrysanthemum arisanense*
* *Chrysanthemum boreale*
* *Chrysanthemum chalchingolicum*
* *Chrysanthemum chanetii*
* *Chrysanthemum cinerariaefolium*
* *Chrysanthemum coronarium*
* *Chrysanthemum crassum*
* *Chrysanthemum glabriusculum*
* *Chrysanthemum hypargyrum*
* *Chrysanthemum indicum*
* *Chrysanthemum japonense*
* *Chrysanthemum japonicum*
* *Chrysanthemum lavandulifolium*
* *Chrysanthemum mawii*
* *Chrysanthemum maximowiczii*
* *Chrysanthemum mongolicum*
* *Chrysanthemum morifolium*
* *Chrysanthemum morii*
* *Chrysanthemum okiense*
* *Chrysanthemum oreastrum*
* *Chrysanthemum ornatum*
* *Chrysanthemum pacificum*
* *Chrysanthemum potentilloides*
* *Chrysanthemum segetum*
* *Chrysanthemum shiwogiku*
* *Chrysanthemum sinuatum*
* *Chrysanthemum vestitum*
* *Chrysanthemum weyrichii*
* *Chrysanthemum yoshinaganthum*
* *Chrysanthemum zawadskii*

Категори:Астра йишвлӓ
Георгина

**Георгина** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы шукиӓш кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *[[Dahlia apiculata]]*
* *[[Dahlia atropurpurea]]*
* *[[Dahlia australis]]*
* *[[Dahlia barkeriae]]*
* *[[Dahlia brevis]]*
* *[[Dahlia campanulata]]*
* *[[Dahlia cardiophylla]]*
* *[[Dahlia coccinea]]*
* *[[Dahlia cuspidata]]*
* *[[Dahlia dissecta]]*
* *[[Dahlia excelsa]]*
* *[[Dahlia foeniculifolia]]*
* *[[Dahlia hjertingii]]*
* *[[Dahlia imperialis]]*
* *[[Dahlia imperialis]]*
* *[[Dahlia linearis]]*
* *[[Dahlia macdougallii]]*
* *[[Dahlia merckii]]*
* *[[Dahlia mollis]]*
* *[[Dahlia neglecta]]*
* *[[Dahlia parvibracteata]]*
* *[[Dahlia pinnata]]*
* *[[Dahlia pteropoda]]*
* *[[Dahlia rudis]]*
* *[[Dahlia rupicola]]*
* *[[Dahlia scapigera]]*
* *[[Dahlia scapigeroides]]*
* *[[Dahlia sherffii]]*
* *[[Dahlia sorensenii]]*
* *[[Dahlia spectabilis]]*
* *[[Dahlia sublignosa]]*
* *[[Dahlia tenuicaulis]]*
* *[[Dahlia tenuis]]*
* *[[Dahlia tubulata]]*
* *[[Dahlia variabilis]]*

Категори:Астра йишвлӓ
Селмӓ

**Селмӓ** - кӹртни гӹц ӹштӹмӹ качкышым йӓмдӹлӹмӹ ӓтӹдер.

Категори:Ӓтӹдервлӓ
Маршалли

**Маршалли** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *Marshallia caespitosa* 
* *Marshallia graminifolia*
* *Marshallia grandiflora* 
* *Marshallia mohrii* 
* *Marshallia obovata* 
* *Marshallia ramosa* 
* *Marshallia trinervia*

Категори:Астра йишвлӓ
Астерискус

**Астерискус** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *[[Asteriscus aquaticus]]* 
* *[[Asteriscus daltonii]]* 
* *[[Asteriscus graveolens]]* 
* *[[Asteriscus hierochunticus]]* 
* *[[Asteriscus imbricatus]]* 
* *[[Asteriscus intermedius]]* 
* *[[Asteriscus maritimus]]* 
* *[[Asteriscus pinifolius]]* 
* *[[Asteriscus pygmaeus]]* 
* *[[Asteriscus schultzii]]*
* *[[Asteriscus sericeus]]*
* *[[Asteriscus sessilis]]*
* *[[Asteriscus smithii]]*
* *[[Asteriscus spinosus]]* 
* *[[Asteriscus stenophyllus]]*

Категори:Астра йишвлӓ
Бальзамориза

**Бальзамориза** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *[[Balsamorhiza careyana]]*
* *[[Balsamorhiza deltoidea]]*
* *[[Balsamorhiza hookeri]]*
* *[[Balsamorhiza incana]]*
* *[[Balsamorhiza lanata]]*
* *[[Balsamorhiza macrolepis]]*
* *[[Balsamorhiza macrophylla]]*
* *[[Balsamorhiza rosea]]*
* *[[Balsamorhiza sagittata]]*
* *[[Balsamorhiza sericea]]*
* *[[Balsamorhiza serrata]]*

Категори:Астра йишвлӓ
Брахилена

**Брахилена** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *[[Brachylaena calodendrum]]*
* *[[Brachylaena discolor]]* DC. subsp.
* *[[Brachylaena elliptica]]* (Thunb.) DC.
* *[[Brachylaena glabra]]* (L.f.) Druce
* *[[Brachylaena huillensis]]* O. Hoffm.
* *[[Brachylaena hutchinsii]]*
* *[[Brachylaena ilicifolia]]* (Lam.) Phill. & Schweick.
* *[[Brachylaena neriifolia]]* (L.) R. Br.
* *[[Brachylaena perrieri]]* (Drake) Humbert
* *[[Brachylaena rotundata]]* S. Moore
* *[[Brachylaena uniflora]]* Harv.

Категори:Астра йишвлӓ
Вернони

**Вернони** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
### Йыдвел Америка
* *[[Vernonia acaulis]]*
* *[[Vernonia arkansana]]*
* *[[Vernonia angustifolia]]*
* *[[Vernonia baldwinii]]*
* *[[Vernonia blodgettii]]*
* *[[Vernonia fasciculata]]*
* *[[Vernonia flaccidifolia]]*
* *[[Vernonia gigantea]]* 
* *[[Vernonia glauca]]*
* *[[Vernonia larseniae]]*
* *[[Vernonia lettermannii]]*
* *[[Vernonia lindheimeri]]*
* *[[Vernonia marginata]]*
* *[[Vernonia missurica]]*
* *[[Vernonia noveboracensis]]*
* *[[Vernonia pulchella]]*
* *[[Vernonia texana]]*

### Кечӹвӓл Америка
* *[[Vernonia nonoensis]]*
* *[[Vernonia patens]]*

### Африка
* *[[Vernonia amygdalina]]*
* *[[Vernonia bamendae]]*
* *[[Vernonia calvoana]]*
* *[[Vernonia colorata]]*
* *[[Vernonia galamensis]]*
* *[[Vernonia staehelinoides]]*

### Ази
* *[[Vernonia cinerea]]*
* *[[Vernonia cockburniana]]*
* *[[Vernonia unicata]]*
* *[[Vernonia zollingerianoides]]*

Категори:Астра йишвлӓ
Кӱвуй

**Кӱвуй** - (*Cottus gobio*) шир вӹдӹштӹ ӹлӹшӹ, ире вӹдӹм яратышы дӓ пындашышты сӓрнӹшӹ изи кол. Йылым луктӓлмӹ паштек Мары Элышты ти кол ямаш тӹнгӓлӹн. 2 - 3 иӓш кӱвуй 9 см якте кушкын шоэш.

Категори:Колвлӓ
Хейродендрон

**Хейродендрон** (  ) — арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

## Йишвлӓ
* *[[Cheirodendron bastardianum]]* 
* *[[Cheirodendron dominii]]* 
* *[[Cheirodendron fauriei]]* 
* *[[Cheirodendron forbesii]]* 
* *[[Cheirodendron platyphyllum]]* 
* *[[Cheirodendron trigynum]]*

Категори:Арали йишвлӓ
Элеутерококк

**Элеутерококк** (  ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

## Йишвлӓ
* *[[Eleutherococcus divaricatus]]*
* *[[Eleutherococcus giraldii]]*
* *[[Eleutherococcus gracilistylus]]*
* *[[Eleutherococcus henryi]]*
* *[[Eleutherococcus lasiogyne]]*
* *[[Eleutherococcus leucorrhizus]]*
* *[[Eleutherococcus rehderianus]]*
* *[[Eleutherococcus senticosus]]*
* *[[Eleutherococcus sessiliflorus]]*
* *[[Eleutherococcus setchuensis]]*
* *[[Eleutherococcus sieboldianus]]*
* *[[Eleutherococcus simonii]]*
* *[[Eleutherococcus spinosus]]*
* *[[Eleutherococcus trichodon]]*
* *[[Eleutherococcus trifoliatus]]*
* *[[Eleutherococcus wilsonii]]*

Категори:Арали йишвлӓ
Мерита

**Мерита** (  ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

## Йишвлӓ
* *[[Meryta angustifolia]]*
* *[[Meryta balansae]]*
* *[[Meryta brachypoda]]*
* *[[Meryta capitata]]*
* *[[Meryta choristantha]]*
* *[[Meryta coriacea]]*
* *[[Meryta denhamii]]*
* *[[Meryta drakeana]]*
* *[[Meryta lanceolata]]*
* *[[Meryta latifolia]]*
* *[[Meryta lucida]]*
* *[[Meryta macrophylla]]*
* *[[Meryta malietoa]]*
* *[[Meryta mauluulu]]*
* *[[Meryta mauruensis]]*
* *[[Meryta neoebudica]]*
* *[[Meryta oxylaena]]*
* *[[Meryta pachycarpa]]*
* *[[Meryta pandanicarpa]]*
* *[[Meryta pauciflora]]*
* *[[Meryta raiateensis]]*
* *[[Meryta salicifolia]]*
* *[[Meryta schizolaena]]*
* *[[Meryta senfftiana]]*
* *[[Meryta sinclairii]]*
* *[[Meryta sonchifolia]]*
* *[[Meryta tenuifolia]]*

Категори:Арали йишвлӓ
Псевдопанакс

**Псевдопанакс** (  ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

## Йишвлӓ
* *Pseudopanax arboreus*
* *Pseudopanax chathamicus*
* *Pseudopanax colensoi*
* *Pseudopanax crassifolius*
* *Pseudopanax davidii*
* *Pseudopanax discolor*
* *Pseudopanax ferox*
* *Pseudopanax gilliesii*
* *Pseudopanax laetevirens*
* *Pseudopanax laetus*
* *Pseudopanax lessonii*
* *Pseudopanax linearis*
* *Pseudopanax simplex*
* *Pseudopanax valdiviensis*

Категори:Арали йишвлӓ
Шеффлера

**Шеффлера** (  ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

## Йишвлӓ
* *Schefflera digitata* 
* *Schefflera actinophylla*
* *Schefflera octophylla*
* *Schefflera arboricola*

Категори:Арали йишвлӓ
Алоизи

**Алоизи** (  ) — Вербена йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.

Категори:Кушкышвлӓ
Эхинацей

**Эхинацей** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *Echinacea angustifolia*
* *Echinacea atrorubens*
* *Echinacea laevigata*
* *Echinacea pallida*
* *Echinacea paradoxa*
* *Echinacea purpurea*
* *Echinacea sanguinea*
* *Echinacea simulata*
* *Echinacea tennesseensis*

Категори:Астра йишвлӓ
Арали

**Арали** (  ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Арали йишвлӓ
Авиценни

**Авиценни** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

## Йишвлӓ
* *[[Avicennia africana]]* 
* *[[Avicennia alba]]* 
* *[[Avicennia bicolor]]* 
* *[[Avicennia eucalyptifolia]]* 
* *[[Avicennia germinans]]* 
* *[[Avicennia integra]]* 
* *[[Avicennia marina]]* 
* *[[Avicennia nitida]]* 
* *[[Avicennia officinalis]]* 
* *[[Avicennia rumphiana]]* 
* *[[Avicennia schaueriana]]*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Афеландра

**Афеландра** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *[[Aphelandra albinotata]]*
* *[[Aphelandra anderssonii]]*
* *[[Aphelandra attenuata]]*
* *[[Aphelandra aurantiaca]]* 
* *[[Aphelandra azuayensis]]*
* *[[Aphelandra bahiensis]]* 
* *[[Aphelandra chamissoniana]]* 
* *[[Aphelandra chrysantha]]*
* *[[Aphelandra cinnabarina]]*
* *[[Aphelandra claussenii]]* 
* *[[Aphelandra colorata]]* 
* *[[Aphelandra deppeana]]*
* *[[Aphelandra dodsonii]]*
* *[[Aphelandra galba]]*
* *[[Aphelandra guayasii]]*
* *[[Aphelandra gunnari]]*
* *[[Aphelandra harleyi]]* 
* *[[Aphelandra harlingii]]*
* *[[Aphelandra ignea]]* 
* *[[Aphelandra marginata]]* 
* *[[Aphelandra maximiliana]]* 
* *[[Aphelandra mirabilis]]*
* *[[Aphelandra neesiana]]*
* *[[Aphelandra nemoralis]]* 
* *[[Aphelandra loxensis]]*
* *[[Aphelandra nuda]]* 
* *[[Aphelandra obtusa]]* 
* *[[Aphelandra obtusifolia]]* 
* *[[Aphelandra paulensis]]* 
* *[[Aphelandra phaina]]*
* *[[Aphelandra phrynioides]]* 
* *[[Aphelandra rigida]]*
* *[[Aphelandra sinclairiana]]* 
* *[[Aphelandra squarrosa]]* 
* *[[Aphelandra stephanophysa]]*
* *[[Aphelandra sulphurea]]*
* *[[Aphelandra tetragona]]* 
* *[[Aphelandra tridentata]]*
* *[[Aphelandra zamorensis]]*

Категори:Кушкышвлӓ
Фиттони

**Фиттони** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. 

Лӹмжӹм англи Elizabeth дӓ Sarah Mary Fitton лӹмеш пумы.

## Йишвлӓ
* *[[Fittonia albivenis]]
* *Fittonia argyroneura*
* *Fittonia gigantea*
* *Fittonia pearcei*
* *Fittonia verschaffeltii''

Категори:Кушкышвлӓ
Юстици

**Юстици** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. Цилӓжӹ 420 йиш нӓрӹ юстици улы. Америкын тропиквлӓштӹ кушкеш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм шотланди ботаник Джеймс Юстици (James Justice, 1698 - 1763) лӹмеш пумы, кыды ти пеледӹшвлӓ гишӓн сирен. 

## Йишвлӓ

Категори:Кушкышвлӓ
Одонтонема

**Одонтонема** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *[[Odontonema brevipes]]* Urb.
* *[[Odontonema callistachyum]]* (Schltdl. & Cham.) Kuntze 
* *[[Odontonema cuspidatum]]* (Nees) Kuntze 
* *[[Odontonema laxum]]* Baum, V.M. 
* *[[Odontonema nitidum]]* (Jacq.) Kuntze
* *[[Odontonema tubaeforme]]* (Bertol.) Kuntze

Категори:Кушкышвлӓ
Псевдэрантемум

**Псевдэрантемум** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ

Категори:Кушкышвлӓ
Стробилянт

**Стробилянт** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. Цилӓжӹ 250 йиш нӓрӹ стробилянт улы. Азин тропиквлӓштӹ кушкеш. 

## Йишвлӓ

Категори:Кушкышвлӓ
Кӱкӱ

**Кӱкӱ** - ӹдӹрвлӓн дӓ ӹдӹрӓмӓшвлӓн вуешӹштӹ чимӹ ӹзгӓр. Шамаклан, сӱӓн годым кӱкӱм арвӓтӹ вуешӹжӹ чиӓ. 


Image:Rembrandt Harmensz. van Rijn 088.jpg|Rembrandt van Rijn, Porträt der Saskia mit Haarschleier, 1633
Image:Millais_-_Das_Tal_der_Stille.jpg|John Everett Millais,Das Tal der Stille, 1858

Image:Harlamoff_Alexei_Little_Girl_with_Veil.jpg|Alexei Harlamov,Junges Mädchen mit Kommunionschleier
Image:Batz-sur-Mer_Coiffe.jpg|junges Mädchen mit Schleierhaube, 1988
Image:Emil Rabending - Clara Schumann (1880er).jpg|Clara Schumann mit Witwenschleier
Image:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_The_Day_of_the_Dead_(1859).jpg|Trauerschleier


Категори:Цилӓ
Тунберги

**Тунберги** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. Африкын дӓ Азин тропиквлӓштӹ кушкеш. 

Лӹмжӹм швеци натуралист Карл Петер Тунберг (Carl Peter Thunberg, 1743 - 1828) лӹмеш пумы.

## Йишвлӓ
* *[[Thunbergia alata]]* Bojer ex Sims
* *[[Thunbergia coccinea]]* Wall. ex D.Don
* *[[Thunbergia cordata]]* Colla
* *[[Thunbergia elegans]]* Borzí
* *[[Thunbergia erecta]]* (Benth.) T. Anderson
* *[[Thunbergia fragrans]]* Roxb.
* *[[Thunbergia gibsonii]]* S. Moore
* *[[Thunbergia grandiflora]]* Roxb. 
* *[[Thunbergia gregorii]]*
* *[[Thunbergia ikbaliana]]* De Wild.
* *[[Thunbergia laurifolia]]* Lindl.
* *[[Thunbergia lutea]]* T. Anderson
* *[[Thunbergia mysorensis]]* (Wight) T.Anderson
* *[[Thunbergia vogeliana]]* Benth.
* *[[Thunbergia wightiana]]* T.Anderson

Категори:Кушкышвлӓ
Категори:Пеледӹшвлӓ
Уайтфелди

**Уайтфелди** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. Африкын тропиквлӓштӹ кушкеш. Цилӓжӹ 15 йиш нӓрӹ уайтфелди улы. 

## Йишвлӓ
* *[[Whitfieldia arnoldiana]]* De Wild. & T.Durand 
* *[[Whitfieldia brazzae]]* (Baill.) C.B.Clarke 
* *[[Whitfieldia colorata]]* C.B.Clarke ex Stapf 
* *[[Whitfieldia elongata]]* (P.Beauv.) De Wild. & T.Durand 
* *[[Whitfieldia lateritia]]* Hook. 
* *[[Whitfieldia latiflos]]* C.B.Clarke 
* *[[Whitfieldia laurentii]]* (Lindau) C.B.Clarke 
* *[[Whitfieldia letestui]]* Benoist 
* *[[Whitfieldia liebrechtsiana]]* De Wild. & T.Durand 
* *[[Whitfieldia orientalis]]* Vollesen 
* *[[Whitfieldia preussii]]* (Lindau) C.B.Clarke 
* *[[Whitfieldia purpurata]]* (Benoist) Heine 
* *[[Whitfieldia rutilans]]* Heine 
* *[[Whitfieldia stuhlmannii]]* (Lindau) C.B.Clarke 
* *[[Whitfieldia thollonii]]* (Baill.) Benoist

Категори:Кушкышвлӓ
Бахча йӓр

**Бахча йӓр** - Микрак вел  Ӱл Ямангаш сола донышы Йыл лӹвӓкӹ лишӹ йӓр.

Категори:Йӓрвлӓ
Категори:Йыл лӹвӓк лишӹ вӓрвлӓ
Ош пачан мызы

**Ош пачан мызы** (  ) — кӹдӹрвлӓн йишӹн цӹвӹлӓ кеквлӓн группыш пырышы кек. Йыдвел Америкышты (вадывел АУШ, Аляска дӓ Канада) тундрышты ӹла. Кӓпшӹ 31—34 см; нелӹцшӹ 1,300 (озы) - 840 (ӓвӓ) г.

Категори:Фазан йишвлӓ
Пахистахис

**Пахистахис** (  ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *[[Pachystachys albiflora]]*
* *[[Pachystachys asperula]]*
* *[[Pachystachys badiospica]]* 
* *[[Pachystachys coccinea]]* 
* *[[Pachystachys fosteri]]* 
* *[[Pachystachys lutea]]* 
* *[[Pachystachys spicata]]*

Категори:Кушкышвлӓ
Пижоргы

**Пижоргы**, тенгеок *Пижӧргӹ* - телӹм кидеш чимӹ выргем хӓдӹр. Пижоргы кок лаштык гӹц ылеш: иктӹжӹ коговарнялан, кокшыжы вес парнявлӓлӓн. Пижоргы лӹмӹнок кого уштӹвлӓ годым эффектӓн ылеш, тӹдӹ шукырак шокшым коргӹштӹжӹ урда дӓ тенге парнявлӓ ак кӹлмеп. Шӹренжок пижоргым мижӓн шӹртӹ гӹц пидӹт. Пӹтӓртӹш ивлӓн кавашты дон замшы гӹц ыргымы пижоргывлӓӓт шӹренок вӓшлиӓлтӹт. Марынвлӓн первиракшы "марла пижоргы" ылын, кыды пидмӹ йон донжы айыртемалтеш. Пижоргы косирӹн кайжы манын тӹдӹм тӹрлец дӓ апликацивлӓ доно сӹлнештӓрӓт. Пижоргы вӹлӓн халык тӹрлецвлӓмӓт тӹрлӓт.

Категори:Выргемвлӓ
Германи халавлӓ

Ти спискышты Германин (, *хала праваан*) халавлӓм веле пыртымы. (2010-шы ин  1-шӹ январеш) 2070 техень хала ылын. Ти халавлӓ 100 000 гӹц шукырак ӹлӹзӹ шотанвлӓ ылыт. Нӹнӹ логӹц лач Берлин, Гамбург, Мӱнхен дӓ Кӧльн) миллионан халавлӓ ылыт.  

## Германин кого халавлӓжӹ
2008 иӓш информаци

## Халавлӓ алфавит доно

### А
* Абенсберг (Бавари)
* Айзенах (Тӱринги)
* Айзенхюттенштадт (Бранденбург)
* Айнбек (Ӱл Саксони)
* Айльслебен (Саксони-Анхальт)
* Альтена (Йыдвел Рейн — Вестфали)
* Альтенберг (Саксони)
* Альтенбург (Тӱринги)
* Альтенкирхен (Рейнланд-Пфальц)
* Альфельд (Ӱл Саксони)
* Амберг (Бавари)
* Ангермюнде (Бранденбург)
* Андекс (Бавари)
* Анклам (Мекленбург — Анзыл Померани)
* Ансбах (Бавари)
* Ауб (Бавари)
* Аугсбург (Бавари)
* Ауэ (Саксони)
* Ахаус (Йыдвел Рейн — Вестфали)
* Ахен (Йыдвел Рейн — Вестфали)
* Ашаффенбург (Бавари)

### Б
* Бабенхаузен (Гессен)
* Баден-Баден (Баден-Вӱртемберг)
* Бад-Вимпфен (Баден-Вӱртемберг)
* Бад-Кёниг (Гессен)
* Бад-Раппенау (Баден-Вӱртемберг)
* Бад-Херсфельд (Гессен)
* Бад-Хомбург (Гессен)
* Бамберг (Бавари)
* Бергиш Гладбах (Йыдвел Рейн — Вестфали)
* **[[Берлин]]** (Берлин/ Вуйхала дӓ Германин сек кого халажы)
* Биберах-Рисе-вӹлнӹ (Баден-Вӱртемберг)
* Билефельд (Йыдвел Рейн — Вестфали)
* Биттерфельд (Саксони-Анхальт)
* Бонн (Йыдвел Рейн — Вестфали)
* Ботроп (Йыдвел Рейн — Вестфали)
* Бохум (Йыдвел Рейн — Вестфали)
* Брауншвайг (Ӱл Саксони)
* Бремен (Бремен)
* Бремерхафен (Бремен)
Гӱль, Абдулла

**Абдулла Гӱль** (турокла **Abdullah Gül**, 29-шӹ октябрь 1950-шӹ и, Кайсери, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 11-шӹ Прeзидeнтжӹ, кыдым 28-шӹ августын 2007-шӹ ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Гӱдӱл

**Гӱдӱл** (турокла Güdül ) — Турцин халажы дӓ Йыдвел Анкара илӹн районжы (*илчежӹ*). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.075 (пӱэргӹ: 4.897; ӹдӹрӓмӓш: 5.178)  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ӧзал, Тургут

**Тургут Ӧзал** (турокла **Turgut Özal**, 13-шы октябрь 1927-шӹ и, Малатья, Турци — 17-шӹ апрель 1993-шы и, Анкара, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 8-шӹ Прeзидeнтжӹ, кыдым 9-шӹ ноябрьын 1989-шӹ ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Пыжи лык

**Пыжи лык** - Йоласал вел Пистерлӓштӹш олицӓ. 

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Сезер, Ахмет Недждет

**Ахмет Недждет Сезер** (турокла **Ahmet Necdet Sezer**, 13-шы сентябрь 1941-шӹ и, Афьонкарахисар, Турци) —  турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 10-шы Прeзидeнтжӹ, кыдым 16-шӹ майын 2000-шӹ ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Демирель, Сӱлейман

**Сӱлейман Демирель** (турокла **Süleyman Demirel**, 1-шӹ ноябрь 1924-шӹ и, Ыспарта, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 9-шӹ Прeзидeнтжӹ, кыдым 17-шӹ майын 1993-шы ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Эврен, Кенан

**Кенан Эврен** (турокла **Kenan Evren**, 17-шӹ июль 1917-шӹ и, Алашехир, Маниса, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 7-шӹ Прeзидeнтжӹ, кыдым 9-шӹ ноябрьын 1982-шы ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Корутӱрк, Фахри

**Фахри Корутӱрк** (турокла **Fahri Korutürk**, 3-шы август 1903-шы и, Стамбул, Турци — 12-шы октябрь 1987-шӹ и, Стамбул, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 6-шы Прeзидeнтжӹ, кыдым 6-шы апрельын 1973-шы ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Сунай, Джевдет

**Джевдет Сунай** (турокла **Cevdet Sunay**, 10-шы февраль 1899-шӹ и, Чайкара, Трабзон, Турци — 22-шы май 1982-шы и, Стамбул, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 5-шӹ Прeзидeнтжӹ, кыдым 28-шӹ мартын 1966-шы ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Турци сирӹзӹвлӓ

**Турци сирӹзӹвлӓ** - турок, армян дӓ курд йӹлмӹлӓ сирӹшӹ авторвлӓ лин кердӹт.

*Абасыянык, Саит Фаик
*Азиз Несин
*Акчурин, Юсуф Хасанович
*Асан, Омер
*Балел, Мустафа
*Бозоклар, Кутсийе
*Гӱнтекин, Решат Нури
*Заимоглу, Феридун
*Йылмазкая, Орхан
*Кемаль, Намык
*Ливанели, Зӱльфӱ
*Мамедзаде, Мирза Бала
*Кятиб Челеби
*Ӧздамар, Эмине Севги
*Памук, Орхан
*Расим, Ахмет
*Сабахаттин Али
*Сами Фрашери
*Хикмет Темель Акарсу
*Хикмет, Назым
*Шафак, Элиф

Категори:Турци сирӹзӹвлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Турци сӹлнӹшая
Гӱрсель, Джемаль

**Джемаль Гӱрсель** (турокла **Cemal Gürsel**, 10-шы июнь 1895-шӹ и, Эрзурум, Турци — 14-шӹ сентябрь 1966-шы и, Анкара, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 4-шӹ Прeзидeнтжӹ, кыдым 27-шӹ октябрьын 1960-шы ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Баяр, Джелаль

**Джелаль Баяр** (турокла **Celâl Bayar**, 16-шы май 1883-шы и, Гемлик, Бурса, Турци — 22-шы август 1986-шы и, Стамбул, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 3-шы Прeзидeнтжӹ, кыдым 22-шы майын 1950-шӹ ин айырымы.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Инӧнӱ, Исмет

**Исмет Инӧнӱ** (турокла **İsmet İnönü**, 24-шӹ сентябрь 1884-шӹ и, Измир, Турци — 25-шӹ декабрь 1973-шы и, Анкара, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 2-шы Прeзидeнтжӹ, кыдым 11-шӹ ноябрьын 1938-шӹ ин айырымы.

Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Ататӱрк, Мустафа Кемаль

**Мустафа Кемаль Ататӱрк** (турокла **Mustafa Kemal Atatürk**, 19-шӹ май  1881-шӹ и, Салоники, Осман импери — 10 ноябрь 1938-шӹ и, Стамбул, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин пӹтӓришӹ Прeзидeнтжӹ, кыдым 29-шӹ октябрьын 1923-шы ин айырымы.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци президентвлӓ
Категори:Турци политиквлӓ
Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Категори:Президентвлӓ
Кызылджахамам

**Кызылджахамам** (турокла Kızılcahamam ) — Турцин халажы дӓ Йыдвел Анкара илӹн районжы (*илчежӹ*). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.900 (пӱэргӹ: 12.680; ӹдӹрӓмӓш: 13.220)  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Фоссилвлӓ
* *[[Ankarapithecus meteai]]*

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Бейпазары

**Бейпазары ** (турокла Beypazarı ) — Турцин халажы дӓ Вадывел Анкара илӹн районжы (*илчежӹ*). 2008-шӹ ин тӹштӹ 46.768 (пӱэргӹ: 23.058; ӹдӹрӓмӓш: 23.710)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «бей» ('бей') дон «пазар» ('пазар' ; «пазары» 'пазаржы' ) шамаквлӓ гӹц лин.

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Проран йӓр

**Проран йӓр** - Виловат велнӹш Кого йӓр доны, Йылын вургымла сирӹштӹжӹ ылын. Йыл лӹвӓкӹ лин.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ
Пӱлӓкӓр карем

**Пӱлӓкӓр карем** - Пӹзӹкныр вел Шӹндӹрвал сола донышы карем.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Каремвлӓ
Пӱлӓхӓр ныр

**Пӱлӓхӓр ныр** - Пӹзӹкныр вел Томилӓ сола сагашы ныр.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Эстони халавлӓ

**Эстони халавлӓ**

Кӹзӹтеш Эстоништӹ 47 ӹлемӹн хала статусшы. Таблицышты маняр ӹлӹзӹ 1979, 1989, 2000, 2006 ивлӓн ылын дӓ махань кымдемӹштӹ хала вӓрлӓнӓ, анжыктымы.
Гӧльбашы (Анкара)

**Гӧльбашы** (турокла Gökbaşı ) — Турцин, Кечӹвӓл Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (*илчежӹ*). 2008-шӹ ин тӹштӹ 85.499 (пӱэргӹ: 44.008; ӹдӹрӓмӓш: 41.491)  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Гӧльбашы (Адыяман)

**Гӧльбашы** (турокла Gökbaşı ) — Турцин, Вадывел Адыяман илӹн районжы (*илчежӹ*). 2008-шӹ ин тӹштӹ 47 599 (пӱэргӹ: 23 844; ӹдӹрӓмӓш: 23 755) эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Официал сайт муниципалитет
* Официал сайт каймакама района

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кудлу вӓтӹ карем

**Кудлу вӓтӹ карем** - Кӹлемар кымдем Йӱксӓр вел Алатай сола лишнӹш карем. 

Категори:Кожла сир топонимика
Категори:Географи
Категори:Мары топонимика
Баля

**Баля** (турокла Balâ ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы дӓ  Кечӹвӓл-ирвел Анкара илӹн районжы (*илчежӹ*). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29.239 (пӱэргӹ: 14.749; ӹдӹрӓмӓш: 14.490)  эдем ӹлен. 
  
## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Лив йӹлмӹ

**Лив йӹлмӹ** (ливлӓ *līvõ kēļ*) — ик финн-угр йӹлмӹвлӓ гыц.

## Ливлӓ сирӹмӹ йӧн




## Months
* **kū** – month
* **kūd** – months
* **janvār (ūdāigast kū)** – январь
* **februar (kīņćõļkū)** – февраль
* **märts (kievādkū)** – март 
* **april (kõļimkū)** – апрель
* **maij (lēćkū)** – май 
* **jūnij (jõņpǟva kū)** – июнь
* **jūlij (ainakū)** – июль
* **ougust (vīļakū)** – август
* **septembõr (sigžkū)** – сентябрь
* **oktōbõr (vīmkū)** – октябрь
* **novembõr (kīlmakū)** – ноябрь
* **detsembõr** – декабрь

## Тӹнг шот шая

* **ikš** – иктӹ
* **kakš** – кокты
* **kuolm** – кымыт
* **nēļa** – нӹлӹт
* **vīž** – вӹзӹт
* **kūž** – кудыт
* **seis** – шӹмӹт
* **kōdõks** – кӓндӓкшӹ
* **īdõks** – ӹндекшӹ
* **kim** – лу
* **ikštuoistõn** – луатиктӹ
* **kakštuoistõn** – луаткокты
* **kuolmtuoistõn** – луаткымыт
* **kakškimdõ** – коклы
* **kuolmkimdõ** – кымлы
* **nēļakimdõ** – нӹллӹ
* **vīžkimdõ** – вӹцлӹ
* **kūžkimdõ** – кудлу
* **seiskimdõ** – шӹмлу
* **kōdõkskimdõ** – кӓндӓкшлу
* **īdõkskimdõ** – ӹндекшлу
* **sadā** – шӱдӹ
* **tūontõ** – тӹжем
* **miljon** – миллион

## Ажедмӓшвлӓ
* Valda Šuvcāne na Ieva Ernštreite (1999), Leţkīel-līvõkīel-engliškīel rõksõnārōntõz

Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Вален куп

**Вален куп** - Кӹлемар кымдемӹштӹш Арде вел Валенкуптӹр сола лишнӹш куп.

Категори:Географи
Категори:Кожла сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Купвлӓ
Валенкуптӹр

**Валенкуптӹр** (руш.Паулкино) - Кӹлемар кымдемӹштӹш Арде вел сола.

Категори:Солавлӓ
Категори:Кожла сир солавлӓ
Эстон сирӹзӹвлӓ

Эстон сирӹзӹвлӓ - эстон йӹлмӹлӓ сирӹшӹ авторвлӓ.
* В
* Михкель Веске
* Фердинанд Иоганн Видеман

*К 
* Ян Каплинский
* Ӱлле Каукси

* Эрни Крустен 
* Пауль Куусберг 

* Л

* Вийви Луйк
* Оскар Лутс

*Р
* Март Рауд 

* С
* Карл Эрнст Сӓргава 
* Йоханнес Семпер 
* Юхан Смуул 

* Т
* Фридеберт Туглас
* Антон Таммсааре

* Х
* Анна Хаава 
* Ааду Хинт 

* Я
* Аугуст Якобсон

Категори:Эстони сирӹзӹвлӓ
Категори:Эстони персоналивлӓ
Кӹшкӹ

**Кӹшкӹвлӓ** (; алыкмарла *кишке*) — Squamata (Чешуйчатые) группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓ.  Цилӓжӹ 3400 тӹрлӹ кӹшкӹ улы. Кӹшкӹвлӓн сек изижӹн (*Leptotyphlops carlae*) кытышты 10 см, сек когожын (*Python reticulatus*) кытышты 6.95 м.

Кӹшкӹ йыжнен каштшы тупӹрдӹдӹмӹ сӱмӓн йӓн. Кӹшкӹвлӓ эдемлӓн дӓ вольыквлӓлӓн эксӹкдӹмӹ дӓ эксӹкӹм кандышывлӓ лин кердӹт. Кыдыжын пырылмышты эдемӹм пуштын вӓк кердеш. Мары Элышты вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹвлӓ логӹц кымыжвуй эксӹкдӹмӹ, той кӹшкӹ дон шим кӹшкӹ эксӹкӹм кандышы ылыт. Кӹшкӹ шӹмлӹмӓшӹм серпентологи маныт.

## Классификаци
* Aniliidae — Вальковатые змеи
* Bolyeriidae — Маскаренские удавы
* Tropidophiidae — Земляные удавы
* Acrochordoidea — 
** Acrochordidae — Бородавчатые змеи
* Uropeltoidea — 
** Anomochilidae
** Cylindrophiidae — Цилиндрические змеи
** Uropeltidae — Щитохвостые змеи
* Pythonoidea — 
** Loxocemidae — Мексиканские земляные питоны
** Pythonidae — Питонвлӓ
** Xenopeltidae — Лучистые змеи
* Booidea — 
** Boidae — Ложноногие змеи
* Colubroidea — 
** Colubridae — Кымыжвуй ганьывлӓ (Ужеобразные)
****Natrix natrix* — Кымыжвуй тенгеок кымыж вуян кӹшкӹ 
****Coronella austriaca* — Той кӹшкӹ 
** Lamprophiidae — 
** Elapidae — Аспидовые
** Homalopsidae — 
** Pareatidae — 
** Viperidae — Шим кӹшкӹ йишвлӓ (Гадюковые)
****Vipera berus* — Шим кӹшкӹ 
** Xenodermatidae — 
* Typhlopoidea —  (*Scolecophidia*)
** Anomalepididae — Американские червеобразные змеи
** Gerrhopilidae — 
** Typhlopidae — Слепозмейки
** Leptotyphlopidae — Узкоротые змеи
** Xenotyphlopidae —
Каледжик

**Каледжик ** (турокла Kalecik ) — Турцин, Ирвел Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (*илчежӹ*). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.071 (пӱэргӹ: 7.947; ӹдӹрӓмӓш: 8.124)  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кымыжвуй

**Кымыжвуй** тенгеок **кымыж вуян кӹшкӹ** (; алыкмарла *кумыжвуянгишке*) — эксӹкӹм кандышы агыл кӹшкӹ. Кытшы 80 - 150 см. Cӱмжӹ раскыдын цаклатеш. Вуйыштыжы шыренжок сар кымыжан вуйта. Тишецӹн марла лӹмжӓт ылеш. Ӹлашӹжӹ лывыргы вӓрӹм айыра, вӹдӹштӹ ишӹ шукш дӓ мынивлӓм качкын ӹлӓ. Кынамжы каля гань тыгыды йӓнвлӓ дон кек игӹвлӓм качкеш, цилӓ тидӹм ӹлӹшӹнек нелеш. Мынывлӓжӹм шӱӓш тӹнгӓлшы сӱк, намозы, лывыргы рехень лоэш опта.

## Йишвлӓ
* *Natrix maura* — гадюковый уж
* *Natrix megalocephala* — Кого вуян кымыжвуй
* *Natrix natrix* — Лачокла кымыжвуй‎
* *Natrix tessellata* — Вӹд кымыжвуй‎

Категори:Кӹшкӹвлӓ
Цӹрцӹк

**Цӹрцӹк**, тенгеок **Мӧртӓгӓ** *(*) — кужы ӧршӓн тӧр шылдыран пӹсӹн тӹргештӹл чонгештӹлшӹ капшангы. Цилӓжӹ мӱлӓндӹ вӹлнӹ Антарктида гӹц пасна  6800  йиш цӹрцӹк улы.

Категори:Капшангывлӓ
Кӹртнилӱлӹшвлӓ

**Кӹртнилӱлӹшвлӓ** () — Кӹртнилӱлӹш йиш кушкшывлӓ лошкы кыце ӹшке кӹртнилӱлӹшвлӓ, тенгеок  400 млн и нӓрӹ перви кушкаш тӹнгӓлшӹ  кӹртнилӱлӹшвлӓм ӓшӹндарӹктӹшӹ кушкышвлӓ пырат. 

Категори:Кӹртнилӱлӹшвлӓ
Сӱм (бот.)

**Сӱм** (бот.) - кӹцкӹвлӓн, фруктывлӓ дон кавштавичӹ кушкышвлӓн каваштышты. Кыды кӹцкӹжӹ пышкыды сӱмӓн, нӹнӹм тӹхала качкаш лиэш, кыдыжым лач итӹрӓен веле качкыт.

Категори:Кушкышвлӓ
Цунами

**Цунами** (, кышты  — «порт, икса»,  — «коэ») — шӹренжок океанышты шачшы кӱкшӹ кужы коэвлӓ. Цунамивлӓм вӹд пындаштыш рок ӹрзӓлтмӓшвлӓ шачыктат, кынам тангыж пындаш кӱш дӓ ӱлӹкӹ кашташ тӹнгӓлеш. Цунамивлӓ таманяр лу метрӓн лин кердӹт.

Категори:Пӧрттӱ
Категори:Сейсмологи
Сӱм (зоол.)

**Сӱм** (зоол.) — шӹренжок колвлӓн, тенгеок кыды-тидӹ йӓнгвлӓн дӓ шукшвлӓн вӹлвӓлӹштӹ.

Категори: Зоологи‎
Адалар

**Адалар** (турокла Adalar ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн районжы (*илчежӹ*). 2010-шы ин тӹштӹ 14.221 эдем ӹлен. 

Район лӹмӹн этимологижӹ «ада» ('ошмаоты') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ӹлӹзӹ шот

## Ошмаотывлӓжӹ

## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци районвлӓ
Шӓжӓн

**Шӓжӓн** - арашкы оптымы ромы ӓль шелӹштмӹ  пу. Шӓжӓн конструкцижӹ доно шукы йиш лин кердеш. Шӓжӓнӹштӹ пу каргышы дон ӱлӹкӹлӓ агыл, кӱшкӹлӓ лишӓшлык. Шӓжӓн ӹштӹшӹвлӓ фантазим дон юморым пиштен "кунст пӓшӓм" вӓк тӹдӹ гӹц ӹштӓт.

## Ажедмашвлӓ

http://www.google.fi/images?hl=fi&biw=1333&bih=733&q=halkopino&wrapid=tlif129995286348041&um=1&ie=UTF-8&source=univ&sa=X&ei=17R7TbSLNYehOpimofUG&ved=0CCkQsAQ

Категори:Ӹлӹмӓш овуца
Лото карем

**Лото карем** - Картук вел Цартак сола доныш карем.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Каремвлӓ
Камакан куп

**Камакан куп** - Йӱксӓр вел Изи Йӓнчӓш сола дорц Старожильск якте шыпшылтшы куп.

Категори:Географи
Категори:Кожла сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Купвлӓ
Норвеги халавлӓ

**[[Норвеги]] халавлӓ**. Таблицышты 10 000 утла ӹлӹзӓн хала лӹмвлӓм анжыктымы.

Категори:Норвеги халавлӓ
Бакыркӧй

**Бакыркӧй** (турокла Bakırköy ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (*илчежӹ*). 2010-шы ин тӹштӹ 219.145  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «бакыр» ('вӹргеньӹ') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Чаталджа

**Чаталджа** (турокла Çatalca ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн районжы (*илчежӹ*). 2000-шӹ ин тӹштӹ 81.589 эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ошмаоты

.

**Ошмаоты** - цилӓ монгыр гӹц вӹд доно ӓрен нӓлмӹ мӱлӓндӹ лаштык. Мары Элышты ошмаотывлӓ коговлӓ агылеп, шӹренжок нӹнӹ Йыл дон Шур йогывлӓ лишнӹ ылыт дӓ ылыныт. Тангыжвлӓ дон океанвлӓштӹ ошмаотывлӓ коговлӓ ылыт. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кого ошмаотеш Гренлади шотлалтеш. 

## Ошмаотывлӓ, кыдывлӓн кымдецӹштӹ 30 000 км² утла
Лап йӓр

**Лап йӓр** - Эмӓн вел Эпӓй сола лишнӹш лапаташтыш йӓр.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Йӓрвлӓ
Исланди халавлӓ

Исландиштӹ 1 январь 2011 иэш 33 хала шотлалтеш. Тӹ годымок кыды хала дон сола лошты айыртемжы когожат агыл. Сӓндӓлӹкӹштӹш ӹлӹзӹвлӓ логӹц 75% -шӹ Рейкьявикӹштӹ дӓ ти хала лишнӹ ӹлӓт. 

Категори:Исланди халавлӓ
Лап сӓрӓн

Лап сӓрӓн - ти лӹм доно Кырык сирӹштӹ кок карем улы. Иктӹжӹ Кугилӓнсола велнӹш ти Кугилӓнсола лишнӹ, весӹжӹ Эмӓн вел Лыксола доны. 

Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Каремвлӓ
Лап Йӓктерлӓ

**Лап Йӓктерлӓ** - Усола велнӹш сола.

## Вӓрлӓнӹмӹжӹ, ӹлӹзӹ шот

## Историжӹ

## Экономика дон инфраструктурыжы

## Культура ӹлӹмӓш

Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Солавлӓ
Категори:Мары топонимика
Шӧртньӹ

**Шӧртньӹ** - () пышкыды металл. Хими элементвлӓн таблицыштыжы тӹдӹ 79 номер доно ылеш, кыдым **Au** пӓлӹк доно анжыктат. Тидӹ латин йӹлмӹштӹш *aurum* гӹц ылеш, кыдым марла "йӹлгӹжшӹ жерӓ" семӹнь сӓрӓш лиэш. Ти металл пӧрттӱштӹ йӓмдӹ семӹнь моалтеш. Шӧртньӹ шергӓкӓн металлеш шотлалтеш. 

## Характеристикыжы
Шӧртньӹ материал семӹнь йӹлгӹжшӹ, сарикӓ цӹреӓн, пышкыды, кыдылан махань-шон формывлӓм пуаш лиэш. Куштылгын электричествым колта.

Категори:Металлвлӓ
Категори:Хими элементвлӓ
Йӓрӓн куп

**Йӓрӓн куп** - Кӹлемар кымдем Йӱксӓр дорц 7 уштыш ӧрдӹштӹш куп.

Категори:Географи
Категори:Кожла сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Купвлӓ
Кӱчӱкчекмедже

**Кӱчӱкчекмедже ** (турокла Küçükçekmece ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (*илчежӹ*). 2010-шы ин тӹштӹ 987,815 эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Йӓриксӓ

**Йӓриксӓ** - ӓнгӹр. Кӹлемар кымдемӹштӹш Йӱксӓр вел Изи Йӓнчӓш сола доны Парат ӓнгӹрӹш йоген пыра. 

Категори:Географи
Категори:Кожла сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Ӓнгӹрвлӓ
Йӓрдӹр

**Йӓрдӹр** - сола Кырык мары кымдемӹн Кожла сирӹштӹжӹ. Рушла ти солам *Работник* маныт. 

Категори:Кожла сир солавлӓ
Категори:Солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йӓргӱш лап

**Йӓргӱш лап** - Микрӓк вел Чуайсола лишнӹш лапата.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Пицца

**Пи́цца** () — итальян халык качкыш. Вӹлецӹнжӹ пицца марла аварцым ӓшӹндӓрӹктӓ, кыды вӹлӓн помидорым, моцарелла тарам дӓ вес махань-шон ингридиентвлӓм пиштен кердӹт, кыдывлӓм прфессионалвлӓ *топпинг (topping)* лӹм доно пӓлӓт. Тӱнымбалны сек кымдан шӓрлен кешӹ дӓ пӓлӹмӹ качкыш.

## Историжӹ
Пиццам ӓшӹндӓрӹктӹшӹ киндӹм пытӓрижок антик жепӓш салтаквлӓ качкыныт. Помидорым 1522-шы ин Европыш, Неапольыш кандымы велдӹк, ти кавштавичӹ кушкышым аварцы гань киндӹ вӹлан пиштен, камакашты кӱктӓш тӹнгалӹнӹт дӓ тӹшкы махань-шон специвлӓм оптенӹт. Шӹренжок тидӹ базилика ылын. Помидорым пӹтӓри эдемвлӓ качделыт, тӹдӹм яданеш шотленӹт дӓ эдемӹм пуштын кердеш, шаненӹт.

Категори:Качкышвлӓ
Тара

**Тара** () — шапышы шӹшер гӹц ӹштӹмӹ пингӹдӹ массан качкыш. Пиш ӹжӓл, марла мӓ "тара" шамакым кымда значени доно ана кычылт, тидӹлӓн мӓ руш йӹлмӹ гӹц пырышы "сыр" шамакым кычылтына. Вес йӹлмӹвлӓштӹ "тара" шамак цилӓ йиш сырым анжыкта. 

## Историжӹ
Тарам качкыш семӹнь, эдем киндӹ гыцӓт ирӹрӓк пӓлӓ. Тӹ тарам, кыдым марынвлӓ качкаш тыменьӹнӹт, камакашты куктӓт. Тӹ годымок таравлӓн куктӹмӹ технологиштӹ шукы йиш лин кердеш. Шамаклан, тара массым кужы жеп шӹнзӹктымӓшӓт таран куктымӹжы доно кӹлдӓлтеш. Пӹтӓриш проста агыл таравлӓм шӹшкӹлмӹ вольыквлӓн, шӹренжок патявлӓ дон презывлӓн мӹшкӹрвуштышты моныт. Шӹшкӹлмӹ паштек, мӹшкӹрвуштывлӓм коштенӹт дӓ тенге тотлы тотан таравлӓм качкыныт. Кӹзӹт таравлӓм йӓмдӹлӹмӓштӹ у технологивлӓм кычылтыт. Таравлӓн качкаш йӓмдӹ ылмы кондициштӹм шотыш нӓлӹн, нӹнӹ пышкыдеш дӓ пингӹдеш пайылалтыт. Тарам качмы годым, сагажы виноград гӹц ӹштӹмӹ кукшы якшар ӓрӓкӓм пуат. 

## Пышкыды йиш таравлӓ

## Пингыды йиш таравлӓ
Ӱэ карем

**Ӱэ карем** - Якшар Йыл вел Кӱкшыныр  дон Картук вел Цартак солавлӓ лоштышы лидӹ.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Султангази

**Султангази** (турокла Sultangazi ) — Турцин, Покшал Стамбул илӹн районжы (*илчежӹ*). 2008-шы ин тӹштӹ 444.295 (пӱэргӹ: 227.643; ӹдӹрӓмӓш: 216.652) эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци районвлӓ
Кырык мары сӹлнӹшая

**Кырык мары сӹлнӹшая** - кырык марла сирӹмӹ сӹлнӹшая. Кириллица йӧн дон пӹтӓриш кырык мары текстӹм 1767-шӹ ин сирӹмӹ. Ти текстым Кырык марла сирӹмӹ пӹтӓриш лыдыш гӹц пӓлен нӓлӹдӓ. 

Категори:Культура
Категори:Мары культура
Категори:Кырык мары культура
Категори:Сӹлнӹшая
Шишли

**Шишли** (турокла Şişli ) — Турцин, Покшал Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (*илчежӹ*). 2010-шӹ ин тӹштӹ 317.337 эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Мечетьвлӓ
* Тешвикие мечеть

## Ажедмӓшвлӓ


## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци районвлӓ
Микрӓк карем вуй

**Микрӓк карем вуй** - Йоласал вел Йынготы сола гӹц уштыш ордӹштӹш кукшы карем.

Йынготы дон Усола солавлӓ лоштышы каремӹн вуйым тенге маныт. Кугилӓ кушкеш, корны важ лишнӹжӹ.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Каремвлӓ
Кажам

**Кажам** - Кӹлемар кымдемӹштӹш ӓнгӹр. Арде ӓнгӹрӹш вургымла монгыр гӹц йоген пыра.

Категори:Географи
Категори:Ӓнгӹрвлӓ
Категори:Кожла сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Сарыер

**Сарыер** (турокла Sarıyer ) — Турцин, Йыдвел Стамбул илӹн районжы (*илчежӹ*). 2010-шӹ ин тӹштӹ 280.802 эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «сары» ('сар') дон «йер» ('вӓр') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци районвлӓ
Йӓнгӓр

**Йӓнгӓр** - урыктымы ӓль ӹшке урын кешӹ кукшы, шӱӓш тӹнгӓлшӹ пушӓнгӹвлӓ. *Рушла:валёжник*.

Категори:Пӧрттӱ
Ирсасна

**Ирсасна** () — шӹшер качшы кок кӹчӓнвлӓн категориш, сасна йиш йыхыш пырышы ( янгежшӹ агыл) вольык. Тоныш сасналан первишӹ родняжы лиэш.

Категори:Вольыквлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Уштыш

**Уштыш** - **Киломе́тр** шамакын синонимжӹ. 

1 **уштыш** = 1 **км** = 1000 м = 0,621 миль = 1094 ярд = 3281 фут .

Категори:Цилӓ
Йӓрӹмӓн кушкышвлӓ

**Йӓрӹмӓн кушкышвлӓ** - итӹн, хлопок, кӹне, рами, джут, кенаф, сизаль дӓ вес йиш йӓрымӓн кушкышвлӓ, кыдывлӓ текстиль материалымӹштӓш йӓрӹмӹм пуат.

Категори:Кушкышвлӓ
Категори:Йӓрӹмӓн кушкышвлӓ
Шиле

**Шиле** (турокла Şile ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (*илчежӹ*). 2009-шӹ ин тӹштӹ 28.325 эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци районвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Мӧскӓ йӓр

**Мӧскӓ йӓр** - Виловат велнӹш йӓр. Йыл лӹвӓкӹ лин. 

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Йӓрвлӓ
Категори:Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ
Йӓр

**Йӓр** - погынышы кого кымдецӓн вӹд вӓр, кыды тангыж доно ак кӹлдӓлт. Эдем кид доно пӱэн ӹштӹмӹ кымда вӹдӓн вӓрым йӓр агыл, пӱӓ маныт. Кырык- дӓ Кожла сирӹштӹ шукы йӓржок Йыл лӹвӓлӓн кодыныт. Мары Элышты цилӓжӹ 2000 нӓрӹ йӓр улы.


Категори:Биосфера
Вӹцкӹж нер

**Вӹцкӹж нер** - Микрӓк вел Икшӹ Шекмӓн дон Кокшы Шекмӓн лоштыш кырык нер.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Шӓшкӹ

**Шӓшкӹ** , тенгеок *Европа шӓшкӹ* () — лый йишвлӓн йыхыш пырышы ир йӓн, кыдын ял парнявлӓжӹ лошты, вӹдӹштӹ яжон иӓш манын, кавашты цара улы.

Категори:Йӓнвлӓ
Категори:Ир вольыквлӓ
Вӹргизӓ

**Вӹргизӓ** - ӓнгӹр Кӹлемар кымдемӹштӹ, Арде велнӹш Валенкуптӹр сола доны Арде (ӓнгӹрӹш) йоген пыра.

Категори:Географи
Категори:Кожла сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Ӓнгӹрвлӓ
Аташехир

**Аташехир** (турокла Ataşehir ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (*илчежӹ*). 2010-шӹ ин тӹштӹ 351.046 (пӱэргӹ: 175.963; ӹдӹрӓмӓш: 175.083) эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «Ата» ('Ататӱрк') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кого Кудежйӓ

**Кого Кудежйӓ** - Кӹлемар кымдемӹштӹш ӓнгӹр, кыды Кым Рӹде доны Ӹрдӹ (Рӹде) ӓнгӹрӹш йоген пыра.

Категори:Географи
Категори:Кожла сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Категори:Ӓнгӹрвлӓ
Байрампаша

**Байрампаша** (турокла Bayrampaşa ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (*илчежӹ*). 2010-шӹ ин тӹштӹ 269.481  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци районвлӓ
Япоништӹ рок ӹрзӓлтмӓш (2011)

**Япоништӹш рок ӹрзӓлтмӓш (2011)** , кыды 11-шы мартын 2011-шы ин 14:46 (Мары Элышты 8:46) Хонсу ошмаотышты лиӓлтӹн. Эпицентржӹ Сендай хала гӹц 130 уштыш ирвелнӹрӓк дӓ Токио гӹц 373 уштыш ылын. Рок ӹрзӓлтмӓш паштек цунами лыпшалын, кыды Сендай аэропортым мышкын кен. Лин кердеш, ти рок ӹрзӓлтмӓш эче тӹлзӹ нӓрӹ шыпшылтеш.

Категори:Рок ӹрзӓлтмӓшвлӓ
Эйӱп

**Эйӱп** (турокла Eyüp ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн районжы (*илчежӹ*). 2010-шы ин тӹштӹ 338.329  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Мечетьвлӓ
* Зал Махмут Паша мечеть
* Эйӱп Султан мечеть

## Ажедмӓшвлӓ


## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци районвлӓ
Бейкоз

**Бейкоз** (турокла Beykoz ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (*илчежӹ*). 2009-шӹ ин тӹштӹ 244.137  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «бей» ('бей') дон «коз» ('walnut') шамаквлӓ гӹц лин. Территория Бейкоза покрыта лесами, в которых произрастают каштан, дуб, липа, бук лесной, ольха, фундук и другие деревья. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци районвлӓ
Шӓмӓнӓ ныр

**Шӓмӓнӓ ныр** - [Пӹзӹкныр вел] [Кӱшӹл Пӹзӹкныр сола донышы ныр.

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары топонимика
Диядин

**Диядин** (турокла Diyadin ) — Турцин, Ирвел Агры илӹн районжы (*илчежӹ*). 2000-шӹ ин тӹштӹ 40,768  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Шӱдӹмари сола

**Шӱдӹмари сола** - Вичӹ областьыштыш Кикнур кымдем Цеке вел сола.

Категори:Солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Вичӹ область топонимика
Вичӹ область

**Вичӹ область** - Россий Федерациштӹш область, Мары Элын йыдпелвел пашкудыжы. 
Кымдецшӹ 120,4 тӹж. км². Ӹлӹзы шот - 1396,8 тӹжем эдем. Административ покшал — Вичӹ хала, *рушла Киров*. Вичӹ областьышты 39 000 нӓрӹ марын ӹлӓ (2002).

Категори:Россий Федераци областьвлӓ