open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ефимов, Измаил Варсонофьевич

**Измаил Варсонофьевич Ефимов** — финн-угр тӱнымбалны кымдан пӓлӹмӹ артньык. 14.11.1946-шы ин Порандайышты шачын.

## Биографижӹ
Кӱшӹл Пӹнгель школышты, Азаныштыш артьнык училищештӹ дӓ Москваштыш В. И. Суриков лӹмӓн Артньык институтышты тыменьӹн. Мары Эл Президетӹн Тӹнг герольдмейстержӹ. Артньык семӹнь Ефимов ӹшке пӓшӓвлӓжӹм реалист семӹнь вазаш тӹнгӓлӹн дӓ 1990-шы ивлӓ годшен этнофутуризм шӱлӹшӓн пӓшӓвлӓм сирӓ. Пӓшавлӓжӹ шукы анжыктымашышыты ылыныт. Вескид сӓндӓлӹквлӓштӹ: Венгриштӹ (1993 - 1996 ивлӓштӹ), Суомиштӹ (2000 и) дӓ 2008-шӹ ин Эстоништӹ.

## Артньыкын корным кӹчӓлмӓш

Измаил Ефимовын пӓшӓвлӓжӹ кунстын (искусствын) шукы йӹжӹнгжӹм ӓвӓлтӓ: монументӓн кунст, тӹрлӹ (шукы йиш) жанран картинвлӓ, пейзаж дон натюрмортвлӓ, портретвлӓ, графика дӓ геральдика.  В. И. Суриков лӹмӓн Артньык институтышты тыменьмӹжӹ годымок эче Измаил Ефимов туан халыкнан ӹлӹмӓшӹжӹм диплом пӓшӓ картинжӹ "Мыры айо" (1977 и) гач кымдан анжыктен моштен.

## Соцреализм дӓ  И. Ефимов

Ефимов-артньык, ӹшке кредожым соцреалист семӹнь виӓнгден, тидӹжӹм пӹтӓриш картинвлӓштӹжӹ: "Фронтыш ыжатат" (1979), "Айо кечӹн" (1980), "Тьотямын кудыжы" (1984), "Эртӹшӹ кечӹ" (1984), "Пашкудылан пӧрт" (1985), "Мӓмнӓн спутникнӓ" (1986), "Нелӹ корны" (1991). 

## Анжыктымашвлӓжӹ (выставкывлӓ)

## Ажедмӓшвлӓ:
* http://www.finnougoria.ru/community/artist/423/3412
* http://sovet.geraldika.ru/page/17589
* http://mariuver.wordpress.com/2008/08/16/%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8C-%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BC/

Категори:Марывлӓ
Ибсен, Генрик Иоган

**Генрик Иоган Ибсен** (норвегла *Henrik Johan Ibsen*; 20.03.1828, Шиен, Норвеги — 23.05.1906) — норвег драматург, основатель европейской «новой драмы», публицист, поэт.

## Ажедмӓшвлӓ
* Ибсен.нет (норв.)
* 
* Ибсен Генрик Юхан — о творчестве писателя
* Афоризмы Генрика Ибсена
* Статьи о Генрике Ибсене на сайте журнала «Сеанс»
* Статья «Пер Гюнт. Генрик Ибсен» на Касталии
* Статьи об Ибсене на Норге.ру
* Писатели России и Запада об Ибсене
* Л. Троцкий О Ибсене
* Сочинения Ибсена на сайте Lib.ru: Классика
* Нордау М. Генрик Ибсен (отрывок из книги М. Нордау «Вырождение»)
* Адмони В. Г. Генрик Ибсен и его творческий путь // Ибсен Г. Драмы. Стихотворения. — М., 1972
* Корней Чуковский Чему учит Ибсен

И
И
Есенин, Сергей Александрович

**Сергей Есенин** — руш поэт. 21 сентябрь (3 октябрь) 1895, Константиново сола, Рязань губерня — 28 декабрь 1925, Ленинград) — XX-шы курымын рӧднӓ дӓ кымдан пӓлӹмӹ руш поэт, кыдым марынвлӓӓт яратат.

Е
Е
Иванова, Альбертина Петровна

**Альбертина Петровна Иванова (Аптуллина)** — алык мары поэтесса. 11.08.1954 Шойдум сола. 1977-шӹ ин МарКУ-н филологи факультетӹм пӹтӓрен. 1978-1983 ивлӓн Мары радион корреспондент дон редакторжы ылын. 1983-1986-шы ивлӓн «Ончыко» журналышты пӓшӓлен. 1986-2003–шы ивлӓн Мары книгӓ лыкмашын редактор гӹц директор якте шон. 2003-шы и годшен «Книгӓ лыкмаш портӹн» директоржы. Пӹтӓриш лыдышвлӓжӹм 1970-шы ивлӓн сирен. «Кечан эрдене» лӹмӓн лыдыш книгӓжӹ 1976-шы ин сотым ужын. Тиды паштек «Каласынем тылат» (1982), «Шинчаваш ончен» (1988), «Тылат» (1994), «Тенге йнӓгем йыла» (1999) лӓктӹнӹт. Лыдышвлӓжӹм руш, полак, немӹц, англ, финн, эстон, туркмен, суасламары, оды (удмурт), тадар йӹлмӹвлӓш сӓрӹмӹ. Йошкар-Олашты ӹлӓ.

Категори:Мары персоналивлӓ
Категори:Сирӹзӹвлӓ
Иванов, Ананий Герасимович

**Иванов Ананий Герасимович** — 1-шӹ январьын 1954 ин Важанӓнгӹр солаэш шачын. Изи Шӹндӹр школ паштек Усола кӹдӓлӓш школышты тыменьӹн, кыды паштек Сусламары Кугижӓнӹш университетӹн истори-филологи факультетӹш тыменяш пырен. Тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ МарНИИ-штӹ ӹштен, вара МарКу-ш ванжен. Истори шӹнцӹмӓшвлӓн докторжы. МарКУ-н Ӓтямулӓндӹ кафедрын вуйлатышыжы.
Лужавуй Акпарс гишӓн сирен.

И
И
И
Изи Сӧрмӓнӓнгӹр

**Изи Сӧрмӓнӓнгӹр** — сола Кырык сирӹштӹ, Виловат якте 4 уштыш. 2001-шӹ ин солашты 113 эдем ӹлен.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Изи Шӹндӹр

**Изи Шӹндӹр** — Изи Шӹндӹр ӓнгӹр сирӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сола, кыдым 1980-шы ин Шывашар ГЭС-ым луктӓлмӹ гишӓн, укем ӹштӹмӹ. Солашты Мары Национальный театрын пӹтӓриш мары режиссёржы Маюк-Егоров Алексей Иванович шачын.

## Историжӹ

## Ажедмӓшвлӓ

Категори:Солавлӓ
Категори:Йыл вӹд пындашеш кодшы солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Изи принц

**Изи принц**

Тӱнымбалны кымдан пӓлӹмӹ Изи принц гишӓн кырык марла шайыштшы книгӓ лӓктӓшӹжӹ кок и первиок эче лӓктӹн, но пиш ӹжӓл, кӹзӹ т якте эче ти кого культура факт гишӓн нигыштат сирӹмӹ агыл. «Йӓмдӹ ли» газетӓт, вӓк, тидӹ гишӓн сирӹдеок коден. «Изи принцӹн» (Le Petit Prince) авторжы француз сирӹзӹ Антуан де Сент-Экзӱпери (Antoine de Saint-Exupéry, 29.06. 1900 — 31.07. 1944) ылеш. «Изи принц» тетя книгӓ семӹнь классифицируялтеш гӹнят, тӹштӹш философи шанымашвлӓжӹ воксьокат тетявлӓлӓн агыл, а коговлӓлӓн адресуялтыт дӓ новеллеш шотлалтеш, кыдым ынгылымашты автор доно рисуйымы иллюстрацивлӓ кого рольым мадыт. Книгӓн лейтмотвшӹ - эдемӹн цӓшӓн лиӓш цацымыжы дӓ ти цӓшӹш шоаш манын мам эдем ӹштӓш йӓмдӹ, тӹдӹ гишӓн. Кӹзӹт «Изи принц» культовый книгӓшкӹ сӓрнӓлтӹн, вет такеш агыл тӹдӹм 192 нӓрӹ йӹлмӹш сӓрӹмӹ. Руш Эл Федерациштӹш халыквлӓ логӹц лач нӹл халык веле туан йӹлмӹшкӹштӹ ти яжо книгӓм саренӓт: алтайвлӓ, кырык марынвлӓ, рушынвлӓ дӓ тадарвлӓ. Кырык мары редакциштӹ эче 150 йӹлмӹм веле анжыктымы. Ик иштӹ ти книгӓ 80 миллион экземпляр доно лӓктеш дӓ выжалалтеш. «Изи принц» ямак семӹнь сирӹмӹ , кышты лыдшы ӹлӹмӓшӹн, тенгеок колымашын философиштӹ доно пӓлӹмӹ лиэш. Вес семӹнь анжалаш гӹнь, ти книгӓ коговлӓн тӱнымбалыштым критикуя. Изи принц новеллын тӹнгӓлтӹшӹштӹжӹ B612 номерӓн шӹдӹр вӹлнӹ ӹлӓ, тӹштӹ кым вулкан улы, нӹнӹ логӹц иктӹжӹ йӧрен кен, но тенге гӹнят Изи принц тӹдӹн йӹрӓт йӹштӹлеш, тӹдӹм пораткашты кыча. Тӹ шӹдӹр вӹлнок эче цевер капризӓн пеледӹш ӹлӓ. Коктын нӹнӹ ма-шон гишӓн хытырат, но тенге гӹнят Изи принцлӓн шӹдӹржӹ вӹлнӹ тамажы ак ситӹ, тӹдӹ со ойхыра дӓ варажы, тӹшец лӓктӹн кеӓ, куд планеты доно пӓлӹмӹ лиэш дӓ сек мычашешӹжӹ Мӱлӓндӹ вӹлӓн вазалеш. Сирӹзӹ семӹнь, Изи принцлӓн тӹшкӹ кеӓш кеквлӓ палшенӹт. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ тӹдӹ Рӹвӹж дон пелтӹшӹ аяр лӹвалнӹ Сахара пустыньышты книгӓн авторжымат вӓшлиэш, кыдыдан тӹшкӹ пыдыргышы самолетшы доно вазалаш вӓрештӹн. «Изи принцӹм» 1942-шы ин сирӹмӹ, сек пӹтарижӹ тӹдӹ англла сӓрӹмӹ вариант доно (1943 и), французлажы кым иштӹ 1946-шы ин лӓктӹн. Ти книгӓм кырык марлашкы француз йӹлмӹм пӓлӹшӹ сӓмӹрӹк сӓрӹзӹ Ирина Оплева сӓрен дӓ «Сарта» книгӓ лыкмаш 2008-шӹ ин лыктын. «Изи принц» гишӓн.

## Ажедмӓшвлӓ
* http://www.google.fi/images?hl=fi&q=le+petit+prince&um=1&ie=UTF-8&source=univ&ei=XnOWTOamFYWVswan2Jxb&sa=X&oi=image_result_group&ct=title&resnum=4&ved=0CEEQsAQwAw
* http://mariuverm.wordpress.com/2010/09/19/izi-princ/

Категори:Цилӓ
Икшӹ Ӹнгӹжсир

**Икшӹ Ӹнгӹжсир** — Кугилӓнсола гӹц 4 уштыш ордӹштӹ. Перви ти сола Угарман губернян Шурдӹнг уездӹн Ямангаш волостьыш пырен. 2001-шӹ ин Икшӹ Ӹнгӹжсирӹштӹ 82 эдем ӹлен.

## Вӓрлӓнӹмӹжӹ

## Историжӹ

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Илдушкина, Мария Алексеевна

**Мария Алексеевна Илдушкина** — кырык мары поэтесса. 

24 апрельӹн 1944 ин Пайскырык кымдемӹн Лапатасолаэш шачын. 7 классым Пайскырык школышты пӹтӓрен. 8 класс гӹц 10 класс якте Пистерлӓ школышты тыменьӹн. 1961-65 ивлӓн Мары педагогический институтышты тыменьӹн. 1972 и якте Шӹргӹдӹр школышты труен. 1972 -82 ивлӓн Кырык мары райисполкомышты пӓшӓм ӹштен. 1982-1997 ивлӓн Цикмӓ халан коррекционный школышты пӓшӓлен.

3 книгам ӹшке шотешӹжӹ лыктын: "Лапатаэм - шачмы вӓрем" (Тетявлӓлан дӓ ӓтя-ӓвӓвлӓлӓн), "Парсын савыц" (Колхоз ӹлӹмӓш, Оленан тырхымаш яратымашыжы гишан),"Батрачка" (Сирӹзӹн тетя годшы жепшӹ). Вес книгӓвлалан йӓмдылӹмӹ материалвлӓжӹ Мары книга издательствышты киӓт: "Ӓтя-ӓван кудывичӹштӹ", "Тӹлзӹвлӓ - 12".

Руш поэт Л.Кручинина-Белякова дон марла-рушла "Акпарс мӱлӓндӹ", "Земля Акпарса", сборникӹм йӓмдӹлӓт.

* :s:Пäртня печкӹш
* :s:Ош плетонан запон

И
И
Ильяков, Никандр Филиппович

**Никандр Филиппович Ильяков** (ш.28 октябрь,  1913 — к. 1967).

## Биографижӹ
Кыльыкалеш шачын. 1930-шы ин ӱл пецӓтӓн курсым пӹтӓрен, Кырык Мары Педтехникумышты тыменьӹн, Мары книга Лыкмашын Кырык Мары филиалыштыжы корректорын пӓшӓм ӹштен. 1937-шӹ ин Тымдышывлӓн институтым тымень пӹтӓрен. Кого Вырсышты кредӓлӹн дӓ Чехословаки дон Германи якте шон.

Сӹнгӹмӓш паштек туан Кырык сирӹшкӹнӓ толын, книгӓ лыкмашышты, районнан газет редакцивлӓштӹ ӹштен дӓ пӹтӓртӹш ивлӓжӹн Йоласал школышты тымден. Никандр Ильяков сирӹзӹ семӹнь ӹшкӹмжӹм кӓньӹсӹрӹн, пӹзӹрен шӹндӹмӹлӓ шижӹн, тӹдӹн пӓшӓвлӓжӹм пецатлӹделыт, седӹндонат депрессиш пырен дӓ психически церлӓнен. Ӹшке кидшӹ гач колен.

# Кыныж: пьеса [Мусор]. М., 1935.40 ӹл. 
# Стихвлӓ [Стихи]. Козьмодемьянск, 1940. 52 ӹл. 
# Салыман ивлӓ : стихвлӓ [Пламенные годы : стихи]. Козьмодемьянск, 1946. 108 ӹл. 
# Опак Микита : поэма. Козьмодемьянск, 1946. 76 ӹл. 
# Творчество: роман. 1-шӹ кн. Козьмодемьянск, 1947. 132 ӹл. 
# Шочмо мландем : поэма ден почеламут-шамыч [Родная земля : поэма и стихи]. Йошкар-Ола, 1951. 88 ӹл. 
# Корнышто : ойлымаш-шамыч [В пути : рассказы]. Йошкар-Ола, 1953.64 ӹл. 
# Вайсона: поэма//Ончыко. 1955. № 5. ӹл. 37—46. 
# Иосиф Макаров: драма // Ончыко. 1958. № 1. ӹл. 34—65. 
# Палӹмемвлӓ: шайыштмашвлӓ дӓ повесть [Мои знакомые]. Йошкар-Ола, 1959. 144 ӹл. 
# Мары дон пирӹ : ямак [Мужик и волк: сказка]. Йошкар-Ола, 1960, 12 ӹл. 
# Эдемвлӓ дӓ ивлӓ: роман [Годы и люди]. Йошкар-Ола. 1-шӹ кн. 1957. 382 ӹл.; 2-шы кн. 1961.300 ӹл.; З-шы кн. 1969.132 ӹл. 
# Луатик кролик : тетялык шайыштмашвлӓ [Одиннадцать кроликов : рассказы для детей]. Йошкар-Ола, 1962. 40 ӹл. 
# Ивановын рассказвлӓжӹ // Кырык сирӹштӹ, Йыл тӹрӹштӹ. Йошкар-Ола, 1967. ӹл. 75-94. 
# Опак Микита : поэма. Йошкар-Ола, 1979. 112 ӹл. 
# Комиссар : изи годым : повесть. Йошкар-Ола, 1991. 28 ӹл. 
# Айырен нӓлмӹ произведенийвлӓ : 3 том доно лӓктеш [Собрание сочинений: в 3-х томах]. Йошкар-Ола, 1992—1994. 
# Опак Микита : поэма. Йошкар-Ола, 1993. 112 ӹл.

И
И
Интернационал

**Интернационал гимн**

## Мырын историжӹ гӹц
Текстӹм француз поэт, анархист, Икшӹ Интернационал дон и Парижӹштӹш коммунын членжӹ Эжен Потье сирен. Парижӹштӹш коммуным шин шӓлӓтӹмӹ кечӹвлӓн (1871 ин) сирӹмӹ дӓ пӹтӓрижӹ Марсельеза семеш мыренӹт. Лыдыш семӹнь 1887-шӹ ин шӓрлен кен. Семжӹ Пьер Дегейтерын (1888 и). Пӹтӓриш гӓнӓ 23 июньын 1888-шӹ ин мыралтын дӓ тидӹ паштек пецӓтл-мӹ лин. Шукы йӹлмӹшкӹ сӓрӹмӹ. 1910-шы ин Социалистический Интернационалын конгрессӹштӹжы- Копенгагенӹштӹ ти мырым халыквлӓлоштыш социалистический каштмашын ( движени) гимнешӹжӹ айырымы. Кырык марла текстым Эпин дон Григорьев-Эмӓш сӓренӹт дӓ 1924-шӹ ин Москвашты Когорак тыменьшӹвлӓлӓн лыдашышты лӹмӓн книгӓштӹ пецӓтлен лыктыныт. Оригиналышты текст куд куплетӓн. Ти версим тетя версиэш шотлаш лиэш, ӓнят-иктӓжӹн кырык марлаат куд куплетӓн вариантжы улы.

## Мырын текстшӹ

Кӹньӹлдӓ шудалмыш лӹмдӹмӹвлӓ,
Цилӓн шужен ӹлӹшӹвлӓ!
Шӹдешкен ышна пыдыраныш,
Кого вырсыш мӓмнӓм ӱжеш!
Пӹзӹртӹлмӓшӹм пыдыртенӓ,
Тидӹм тӹнгжӹ гӹцок лыкшаш;
Ӹлӹмӓшнӓм угӹц ӹштенӓ:
Пачыштылшы вуеш лиэш!
Тидӹ лиэш пӹтӓртӹш,
Ик век ӹштӹмӹ вырсы!
Интернационалеш
Цилӓ халык тӓрвӓнӓ!
Иктӓт мӓмнӓм ак ытары-
Кугижӓ, йымы, патырат!


М
М
Йоласал

**Йоласал** () сола — Кого Йынгы ӓнгӹр лишнӹ вӓрлӓнӓ, Цикмӓ гӹц Йоласал якте 25 уштыш нӓрӹ. Сола гишӓн пӹтӓриш гӓнӓ архив документвлӓштӹ «Йолас / Элас сола» семӹнь 1702-шы ин пӓлдӹртӹмӹ ылын. (+++) 16-18-шӹ курымвлӓн ти первишӹ мары сола Акпарс лужавуйын тӹнг ӓсӹкшӹ ылын, кыды «Кого Йыл Шудермар» сола-обшинӓ маналтын. 1795-шӹ ин 25 ӹлем (кудвичӹ) ылын. 1859-шӹ ин 43 ӹлем ылын (120 пӱэргӹ дӓ 125 ӹдӹрӓмӓш). 2001-шӹ ин 227 кудвичӹм шотлымы (220 пӱэргӹ дӓ 335 ӹдӹрӓмӓш).

1827-шӹ ин церкӹм Тошты Цермышал гӹц Йоласалыш ваштымыкы, ти сола церкӹ кымдемӹн центржӹ лин.

## Истори
Кыце йоласалвлӓ 1905-06-шы ивлӓн ӹленӹт, Ӱрйӧ Вихманнын корныштыш сирмӓшвлӓжӹ гӹц пӓлен нӓлӹна. Тидӹм 2007-шӹ ин лӓкшӹ Цикмӓштӹ лыдаш лиэш.
  
## Экономика
Йоласалышты икманяр лапка улы. Махань фирмывлӓ улы?

## Культура
Йоласалышты Культура пӧрт пӓшӓм ӹштӓ. Йоласал школ сагашы ылшы Фаина Эшмякован Шыжарвлӓ кӓрш ансамбльым Мары Эл, Россий дӓ Европыштат пӓлӓт.  

## Йоласал гишӓн сӹлнӹшаяшты

Йоласал гишӓн шукы мары сирӹзӹ сирен. Нӹнӹ логӹц Геннадий Матюковски дон Николай Егоровым пӓлдӹрташ лиэш. Йоласалышты шачшы поэт В.Кокэн туан солажын пӧртӱ гишӓн шукы лыдышым сирен.

## Транспорт

Автобусвлӓ:
*Цикмӓ - Йынгы Кушыргы 7.50, 15.10
*Йынгы Кушыргы - Цикмӓ  8.50, 16.20	
*Цикмӓ - Макарсир (Йоласал гач) 6.10, 7.15, 16.20
*Цикмӓ - Пистерлӓ 10.45 (4,5,7)
*Пистерлӓ - Цикмӓ 11.45 (4,5,7)
*Цикмӓ - Санук 4.40 (кукшыгечӹ дон рушарня гӹц пасна), 5.30, 9.00, 11.40, 16.35, 17.50
*Санук - Цикмӓ 6.10 (кукшыгечӹ дон рушарня гӹц пасна), 6.50, 10.20, 13.00, 17.55, 19.10

## Ажедмӓшвлӓ
* https://web.archive.org/web/20101120004135/http://www.elasy.ru/

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йошкар-Ола

**Йошкар-Ола** (*Якшар-Хала*) Мары Эл Республикин вуйхалажы.

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ

## Ажедмӓшвлӓ


Й
Й
Й
Й
Йоласал вел солавлӓ

**Йоласал вел солавлӓ**. Йоласал сола согоньыш пырышы солавлӓ.

* Аманыр
* Вӓрӓшӓнгӹр
* Изи Йоласал
* Изи Нужанал
* Изиксола
* Йӓкӹныр
* Йоласал
* Йынготы
* Йынгы Кушыргы
* Камаканыр
* Лузин
* Миняшкин
* Нужанал
* Ольокансир
* Пертюк (Шӱдермар)
* Песерӓл
* Пиндӹкал
* Пистерлӓ
* Санук
* Таткансола
* Тошты Тарашныр
* У Тарашныр
* Усола (рушла д."Новая")
* Цермӹшал

## Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла

https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йоласал школ

**Йоласал школ**

## Школын историжӹ
Козьмодемьянск уездӹштӹ Кого-Йынгы волостьышты 1843-шы ин Цермышал приход училищӹм пачеш. Йоласал сола семӹнь эче тӹнӓм ылде ӓт. Цермышал приходыш тӹнӓм кым кого сола - Тятькан сола (Кого Йоласал), Изи Йоласал дӓ Цермышал сола пыренӹт. Тыменьшӹвлӓ кым группы погыненӹт.

1918-шӹ ин Цермышал училищӹм Йоласал когорак тӹнгӓлтӹш школ манын лӹмд8т. 1924-шӹ ин 7 классан школыш формируялтын. Пӹтӓришӹ директор Ерофеев Иван Яковлевич ылын.

1952-шӹ и гӹц 1956-шы и якте школ директор семӹнь Ярандай Иван Павлович пӓшӓлен. 1956-59 ивлӓн Филимонов Виталий Иванович директор лин. Тӹнӓм 500 тыменьшӹ нӓрӹ школышты ылыныт.

Школым пӹтӓрен, тымдышеш тымень лӓктӹн, шукынжок мӹнгеш школышкышты пӓшӓлӓш портӹлӹт. Шамак толшеш, Сретенская Зоя Андреевна, Блинова Зоя Ивановна, Ермолаев Василий Феофанович, Соловьева Зинаида Ивановна, Успенский Владимир Тихонович. Пӹтӓртӹшӹжӹ 1959-64 ивлӓн директор семӹнь пӓшӓлӓ.
1959-шӹ ин школым пӹтарӹшӹвлӓ логӹц пӹтаришӹ Мары Элӹн президент Зотин Владислав Максимович лин.

1984-шы ин директореш Егоров Владимир Валерьянович шагалеш. 1985-шӹ ин тошты школышты капитальный ремонтым ӹштӓт. 1989-шӹ ин у кого кӓмӹни портӹм пачыт. Тӹ инок школ у статусан лиэш - Йоласал кӹдалаш школын комплексӹшкӹ ушат Нужанал дӓ Йынгы-Кушыргы тӹнгӓлтӹш школвлӓм, Йоласал тетя садым, Йоласал музыкы школым.

2005-шӹ и гӹц школ директор Сергеев Александр Анатольевич ылеш.

## Проектвлӓ гишӓн
Национальный проектӹн ("Образование") грант оксаэш шукы у оборудованим нӓлмӹ. Биологи кабинетӹм уэмдӹмӹ, махань-шон у пособивлӓ, микроскоп, компьютер, биологи микролаборатори, мультимедийный проектор дӓ тӹлец молат. Цилӓ ма улы у оборудованим биологи уроквлӓштӹ веле агыл, школ мероприятивлӓштӓт кычылтыт, тенгеок вес предмет тымдышывлӓлӓн урокым видӹмӓштӹ кого палшык. 
маш процессышты" техень темывлӓ доно:

Йоласал школын базышты эртӓрӹмӹ семинарвлӓ логӹц цикл-семинар Кырык мары районыштышы педагогвлӓлӓн дӓ тымдымаш пӓшӓ доно кӹлдӓлтшӹ "Информаци-технологим кычылтмаш тымдымаш процессӹштӹ" техень темывлӓ доно:

# Электронный ресурсвлӓ тымдымаш процессӹштӹ;
# У технологивлӓ тымдымаш процессӹштӹ;
# Информаци-технологим кычылтмы методика;
# Программный автоматизаци пайдалыкым кычылтмаш административный пӓшӓштӹ тымдымаш сферышты.

Адрес: 425310 Мары Эл, Кырык Мары район, Йоласал с/а, Советский ӧлцӓ, 24.

Телефон: (883632)63236
E-mail: elasy-school@yandex.ru ая, д.24
Веб-сайт: http://elasy-rme.narod.ru/index.html 

Й
Й
Й
Йынгы-Кушыргы

**Йынгы-Кушыргы** — сола Кырык сирӹштӹ. Йоласал тӹшкаштӹ, кышкы сола гӹц 5 уштыш лиэш.

Тӹнгӓлтӹш школ ылын, кыдым 2005-шӹ ин питӹрӹмӹ. Солашты Юнга-фильм киностуди ӹштен, кыдын вуйлатышыжы Амельченко Анатоли ылын. Йынгы-Кушыргышты поэт Ондрин Валька дон кугижӓнӹш пӓшӓэдем Гаврилов Николай Никандрович шачыныт. 2005-шы ин сола якте асфальт корным шыпшмы.

Солашты сирӹзӹ Константин Беляев шачын.

Й
Й
Й
Йӓдӹрнӓ

**Йӓдӹрнӓ** (суаслмарла: *Етӗрне*, ) — хала Суасламары Республикышты, Йӓдӹрнӓ кымдемӹн (районын) центржы. 
 
## Географи, вӓрлӓнӹмӓш
Йӓдӹрнӓ Шур йогы сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Москва – Азан автомагистраль гӹц 8 уштыш ордӹштӹ ылеш. Цикмӓ гӹц Йӓдӹрнӓ якте шоссе корны мыч... уштыш, Шавашар гӹц 77 уштыш.

## Йӓдырнӓн историжы:
Йӓдырнӓлӓн 1590-шы ин негӹцӹм пиштӹмӹ. Тӹдӹм Руш кугижӓнӹшӹн ирвел тӹрӹштӹш карман семӹнь чангымы. 1781-шӹ ин хала статусым пумы. Халашты 2008-шӹ ин 9900 ӹлӹзӹ ылын.

Й
Й
Йӓдӹрнӓ район

**Йӓдӹрнӓ кындем** (, ) — Суасламарыштыш район, Кырык мары кымдемӹн вадывел пашкудыжы. Административ центржы: Йӓдӹрнӓ хала.

## Географижӹ
Кырык мары кымдем гӹц пасна Йӓдӹрнӓ кымдем Угарман областьын Воротын районжы да Суасламарышты техень районвлӓ доно йӹгӹре ылеш: ирвелнӹ — Моркуш район, кечӹвӓлвелнӹ Якшар Четай дӓ Аликово. Районын кымдецшӹ: .

## Историжӹ
Районым 27 сентябрьын 1927-шӹ ин ӹштӹмӹ.

## Ӹлӹзӹвлӓ
1 январеш 1999 иэш 36,00 тӹж. эдем шотлалтын, нӹнӹ логӹц солазывлӓ 24,9 тӹж. эдем (69 %) да 11,1 тӹж. халазывлӓ.

Районышты цилӓжӹ 125 сола дӓ ӹлем. Кырык мары солавлӓ доно тӓнгӓштӓрен, нӹнӹ когорак ылыт, икпоратка шотшы 200 эдем гӹц шукырак. 84%-жӹ- суасламарынвлӓ ылыт.

Категори:Суасламары кымдемвлӓ
Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ
Категори:Районвлӓ
Йӓкӹныр

**Йӓкӹныр** — сола Кого Йынгы ӓнгӹр сирӹштӹ. Йоласал якте 4 уштыш, Пистерлӓш 2 уштыш. Тетявлӓ Пистерлӓ школыш тыменяш каштыт. Почта номер 425 311, кыды Пистерлӓштӹ вӓрлӓнӓ. 2001-шӹ ин солашты 221 эдем ӹлен. Йӓкӹнырышты кырык мары мырывлӓлӓн семвлӓм пушы композитор Македон Семёнович Атласкин шачын.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йӓнгӹсола

**Йӓнгӹсола** — сола Кырык сирӹштӹ, Изи Шӹндӹр ӓнгӹр сирӹштӹ. Лишӹл солавлӓ Аргӓнсола дон Охонянсола ылыт. Виловат якте 4 уштыш. 2001-шӹ ин солашты 100 эдем ӹлен. Солашты школ улы.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йӓндушсола

**Йӓндушсола** — Аказа лужавуйын мулӓндӹштӹжӹ шӹндӹмӹ сола. Документвлӓштӹ пӹтӓриш гӓнӓ 1795-шӹ ин пӓлдӹртӹмӹ. 2001 солашты 102 эдем ӹлен. Виловат якте 5 уштыш.

Й
Й
Й
Й
Йыл

**Йыл** (алык марла: *Юл*, рушла: *Волга*, эрзӓлӓ: *Рав*, суасламарла: *Атал*, тадарла: *Идел*) — Европын сек кужы йогыжы (ӓнгӹржӹ). Кужыцшы 3 685 (3530) уштыш. Йыл тӹнгӓлтӹшӹжӹм Валдай кӱкшикӓштӹ Тверь областьышты нӓлеш дӓ Кострома, Ярославль, Иваново, Угарман областьвлӓ вашт йоген, Мары Элышкы пыра, тӹшец пакыла Суасламары дон Татари Республикывлӓ, Ульяновск, Самара, Саратов, Волгоград, Астрахань областьвлӓ вашт Каспи тангыжыш йоген лӓктеш. Йыл изиш Калмыки Республикымат йоген эртӓ. 

Йылын когорак укш-йогывлӓжӹ: Керженец, Ока, Шур, Вӹтлӓ, Кого Какшан, Вичӹ (Кама). 

Кырык Сирӹштӹ Йылышкы техень ӓнгӹрвлӓ йоген пырат: Ар-Пӹнгель (Ӓвӓсир лишнӹ, Угарман областьын Мельопка сола вашт йога), Кого Пӹнгель, Кого Йынгы, Кого Шӹндӹр, Кожла Сирӹштӹ: Кого Ӹрдӹ, Парат, вес вӓре Республикыштына: Кого Какшан, Ушут, Элнет.

Йыл сирӹштӹ техень кырык дӓ кожла мары солавлӓ киӓлтӓт: Ямангаш, Сумка, Кого Сола, Мумариха, Йӱрнӹ, Пӹсӹрмӓн, Йылйӓл, эче махань солавлӓ?

Йыл вӹлнӹ техень халавлӓ вӓрлӓнӓт: Тверь, Кострома, Ярославль, Кинешма, Городец, Балахна, Угарман, Кстово, Лысково, Цикмӓ, Шывашар, Провой (Звенигово), Юлсер-Ола (Волжск), Азан, Ульяновск, Сызрань, Тольятти, Самара, Саратов,Балаково, Камышин, Волгоград, Астрахань.

1980-шӹ ин Шывашар ГЭС-ӹм колтымы велдӹк Кырык дӓ Кожла сирӹштӹ техень солавлӓ ямыныт: Шурышты Краселицӹ, Тополя ваштареш ылшы шӹргӹ пӹчкедӹшӹвлӓн солавлӓ (кӱ нӹнӹн лӹмвлӓштӹм пӓлӓ, пуры лидӓ, сирӓлтӹдӓ), Коротняк, Тумерлӓ (пристин дон когосола (поселок), Изи Шӹндӹр, (махань вес солавлӓ?)

Й
Й
Й
Й
Йынготы

**Йынготы** () — сола Кырык сирӹштӹ. Йоласал якте 2 уштыш нӓрӹ. 2001-шӹ ин Йынготышты  эдем ӹлен. 2011 и тӹнгӓлтӹшеш 89 эдэм ылӓ. 34-шӹ - пӱэргӹ, 65-шӹ -  ӹдӹрӓмӓш.

## Вӓрлӓнӹмӹжӹ

## Историжӹ

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йӓнӹксола

**Йӓнӹксола** () — Виловат лишнӹш сола, кышкы 3 уштыш. Солан этимологижӹ Йӓнӹк лӹмӓн эдем доно кӹлдӓлтӹн, кыды ти солам Аказа лужавуйын мулӓндӹштӹжӹ шӹнден. Руш документвлӓштӹ сола гишӓн 1795-шӹ ин анжыктымы. 2001-шӹ ин солашты 127 эдем ӹлен.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йӓрмӓксир

**Йӓрмӓксир** — Виловат сола кымдемӹштӹш сола. 2001-шӹ ин тӹштӹ 49 эдем ӹлен.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йӱксӓр

**Йӱксӓр** — сола Кӹлемар кымдемӹштӹ.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

## Истори

## Культура
Солашты 9-иӓш школ ӹштӓ. Церкӹ улы.

## Экономика

## Транспорт
Автобус Коротняк якте каштеш.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кожламары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Йӱрнӹ кымдем

**Йӱрнӹ кымдем** (, ) — район Мары Элышты.

## Йӱрнӹ кымдем
Районын административный покшалжы: Йӱрнӹ хала сӹнӓн посёлкы.

## Географи
Йӱрнӹ кымдем Мары Эл Республикын вадывелнӹжӹ вӓрлӓнӓ да пӹсманвлажӹм вадывелнӹ Угарман областьын Воскресенским дон Воротынским районвла, ирвелнӹ Кӹлемар, кечӹвалвелнӹ Кырык мары кымдемвла доно пӹсманжӹ эрта. Районым Вӹтла йогы коктеш шелеш. Районын кымдецшӹ .

## Истори

## Ӹлӹзӹ шот дӓ национальностьвлӓ
2005 ин 1 январеш районышты 13,8 тӹжем эдем ӹлен.

## Экономика

## Промышленность

## Солакудыло
Солакудыло кӹзӹт льыскыдын виэнгеш, фермервлэн шот пиш чӹдӹ.

## Транспорт

## Культура дон тымдымаш

## Культура ӓштемиквлӓ

## Шулыкым перегӹмаш

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ
Категори:Районвлӓ
Йӹлмӹ кодвлӓ

**Йӹлмӹ кодвлӓ** — тиды кытык юкпалы аль цифра кодвлӓ, разработанные для представления языков в обработке данных и коммуникациях. Икманяр тӱрлӧ радам ыштыме уло, тидын гыч шукырак лӱмлӧ — ISO 639.

## ISO 639

Ти стандарт шукы йиш йылмын кодвлам анжыкта:
* ISO 639-1 (1998) содержит 2-буквенные сокращения,
* ISO 639-2 (2002) содержит 3-буквенные сокращения. 

## ГОСТ 7.75–97
ГОСТ 7.75–97 «Йылмылӱм кодвлак» ИСО 639-лан келшен толеш да йылме лӱмерым рушла да аҥгличанла, 3-йӱкпалан кодвлакым кириллик алфавит негызеш, 3-йӱкпалан кодвлакым латин алфавит негызеш, 3-цифран кодвлакым куча.

ГОСТ 7.75–97 тиде кугижанышвлӓште стандарт ылеш:
* Белорусси Республика
* Казахстан Республика
* Кыргызстан Республика
* Россий

## Йӹлмӹкод четлык

## Анжалаш
* ISO 639

## Ажедмӓшвлӓ
* ГОСТ 7.75–97
* Йылмылӱмер кодвлак
* ISO 639-2 Registration authority

Й
Й
Й
Категори:Йӹлмӹвлӓ
Кант, Иммануил

**Иммануи́л Кант** (нем. *Immanuel Kant* [ɪˈmanuɛl kant]; 22 апрель 1724, Кӧнигсберг, Прусси — 12 февраль 1804, тӹшток) — немӹц-философ, немӹц классикы философилӓн негӹцӹм пиштӹшӹ.

К
К
Кавштавичӹ кушкышвлӓ

**Кавштавичӹ кушкышвлӓ** 

* '''Арбуз'''
* '''Ӓнис'''
* '''Баклажан'''
* '''Кабачок'''
* '''Кавшта'''
* '''Картук'''
* '''Когоохырец'''
* '''Морко'''
* '''Охыра'''
* '''Охырец'''
* '''Петрушка'''
* '''Помидор'''
* '''Пырса'''
* '''Ревӹ'''
* '''Роколма'''
* '''Сакыр ушман'''
* '''Салат'''
* '''Тараканпырса'''
* '''Тури'''
* '''Ӹрӓн'''
* '''Якшар ушман'''


К
К
Казах йӹлмӹ

**Казах йӹлмӹ** — турк йӹлмӹ. Кучылтымо казах коклаште, тынг шотышты Казахстан Республик.

## Возыктыш

Категори:Тӱрк йӹлмӹвлӓ
Категори:Казахстан
Караганда

**Караганда** — (каз. Қарағанды [Қарағанды]) Казахстанышты хала. Халашты 480 229 ӹлӹзӹ (2009).

К
К
К
Карели Республика

**Респу́блика Каре́лия** (*Каре́лия, Ка́рьяла*; карелла: *Karjalan tazavaldu, Karjalan respubliekku*, финнлӓ: *Karjalan tasavalta*, вепслӓ: *Karjalan Tazovaldkund*) — Россий Федераци кӧргӹштӹ ылшы Республика, Россий Федерацин субъектшӹ, Йыдвел-Вадывел федерал йӹрвелӹшкӹ пыра. 

## Вӓрлӓнӹмӓшӹжӹ, географижӹ
Вуйхалажы - Петрозаводск, карелла: Петроской . 1703-шы ин негӹцӹм пиштӹмӹ. Мурманск, Архангельск, Вологда, Ленинград областьвлӓ дӓ Суомидоно пӹсмӓнвлӓжӹм кыча. Карелиштӹ финн-угр халыквлӓ: финнвлӓ, карелвлӓ, вепсвлӓ ӹлӓт.

## Истори

## Ӹлӹзӹ шот, халыквлӓ

## Экономика

## Культура

## Ажедмӓшвлӓ


К
Кариотакис, Костас

**Костас Кариотакис** (Κώστας Καρυωτάκης; 1896-1928) — Пелопоннесӹштӹш Триполи халашты шачын. Афинӹн университетӹштӹ юриспруденцим тыменьӹн. Пӹтӓриш лыдыш книгӓжӹ 1919- шӹ ин лӓктӹн (Эдемвлӓн дӓ Пӓшӓвлӓн ясышты). 1921-шӹ ин Нипентхи дӓ 1927-шӹ ин (Элеги дон Сатирӹвлӓ). Кариотакисӹн поэзиштӹжӹ француз поэзин кишӓвлӓжӹм моаш лиэш (Францоис Жиллон, Йулес Лафоргуе дӓ Цхарлес Bауделаир). Поэт эстетик дӓ декадент семӹнь пӓлӹмӹ ылеш, кыды шӹренжок пессимизм шӱлӹшӓн лыдышвлӓм сирен. Авторын декадент темӹвлӓжӹ: видӹмӹ (ви) ылмаш, ӹлӹмӓш тервен нерат лимӓш, нимат ӹштӓш лидӹмӓш дӓ ойхырымаш. Декадентвлӓ эртӹш жепӹн цевер дӓ яжо ылмыжым тӹлненӹт. Поэт 21 июльын 1928-шӹ ин ӹшкӹмжӹм лӱэн, пуштын.

Кариотакисӹн лыдышвлӓжӹ лыдшывлӓм кок лагереш шелӹнӹт. Тӹдӹ вӹкӹ симпати дон анжышывлӓ лоштыжы шукынжок сӓмӹрӹквлӓ ылыныт дӓ тӹдӹм кого поэтешӹштӹ шотленӹт, ӹшке лыдышвлӓштӹмӓт тӹдӹ семӹнь сирӓш цаценӹт. Кӹзӹтшӹ грек поэзим виӓнгдӹмӓштӹ Костас Кариотакис изи агыл рольым мадын.

## Ажедмӓшвлӓ


K
K
Картук

**Картук** — сола Кырык сирӹштӹ. Цикмӓ якте 16 уштыш.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
http://foto.mail.ru/community/gornomany/7/69.html#

## Истори

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Картук вел солавлӓ

**Картук вел солавлӓ**. 

Картук сола согоньыш пырышы солавлӓ.

* Кыльыкал (Вессир Кыльыкал)
* Картук
* Келегарем
* Климӓнсола
* Когосир (Когосир Кыльыкал)
* Кужлидӹ
* Мӹрзӓнӓй
* Мӓмӹке
* Салымсола
* Цартак

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кастрен, Матиас Александр

**Матиас Александр Кастре́н** (финнлӓ Matias Aleksanteri Castrén, шведлӓ Matthias Alexander Castrén; 2 декабрь 1813 — 7 май 1853) — финн йӹлмӹзӹ, фенно-угрист.

Хельсинки университетӹм пӹтӓрен, студеннт ивлӓжӹн финн йӹлмӹ дон фольклор докы мелӓн ылын. Йӹлмӹ материалвлӓм погаш манын, 1838-шӹ ин саамвлӓ докы кен, 1839-шӹ ин Карелиштӹ дӓ 1841-шӹ ин Лӧннрот Элиас дон коктын кым иэш Йыл дӓ Урал регионышты ӹлӹшӹ финн-угр халыквлӓ докы экспедици доно кеӓт. Тидӹ гӹц анзыцракшы тӹдӹ Лӧннротын «Калевала» эпосшым швед йӹлмӹш сӓрен. Руш Эл мыч сӓрнӹмӹжӹ паштек Кастрен кок монографим сирен: «Elementa grammatices Tscheremissae» дӓ «Elementa grammatices Syrjaenae» (коктыге 1844). Кырык марынвлӓн мӱлӓндӹштӹ ылын дӓ пӹтӓриш грамматкыжы, кыдым латин йӹлмӹ доно сирӹмӹ, кырык мары грамматика ылеш, кыды туан халыкнан историштӹжӹ сек пӹтӓришӹ ылеш.

1845-шӹ ин Кастрен урал дон алтай йӹлмӹвлӓн генетически ик важ гӹц ылмышты гишӓн докторын диссертацижӹм ӹшӹклен дӓ Санкт-Петербург университетӹн ядмыжы велдӹк Сибирьӹштӹш халыквлӓн йӹлмӹвлӓштӹм шӹмлӓш лӓктӹн кеӓ. Экспедици гӹц 1849-шӹ ин церлӓнӹшӹ пӧртӹлӹн, но толшаш монографивлӓлӓнжӹ шукы материалым канден, лӹмӹнок хант йӹлмӹ доно: «Versuch einer ostjatischen Sprachlehre» (1849) и «De affixis personalibus linguarum Altaicarum» (1850). 1851-шӹ ин финн халыкын историштӹжӹ кого лиӓлтмӓш ылын, ти ин Хельсинки университетӹштӹ финн йӹлмӹ кафедрым пачмы дӓ ти кафедрын пӹтӓриш профессоржы Матиас Александр Кастрен ылын. Тӹнӓм тӹдӹ самоед йӹлмӹвлӓн лӹмдер доно пӓшӓлен. Кастрен туберкулёз доно колен. Тӹдӹн лӹмеш 1990-шӹ ин М. А. Кастрен Ушемӹм ӹштӹмӹ, кыды Руш Элыштыш финн-угр халыквлӓн култьурывлӓ дон йӹлмӹвлӓштӹм переген кодаш, пропогандируяш дӓ нӹнӹ ӹнжӹштӹ манын кого пӓшӓм ӹштӓ. Ти Ушемӹн пӹтӓриш вуйлатышыжы марынвлӓ лоштӹ пӓлӹмӹ сирӹзӹ Лаулаяйнен Леэна ылын. Кӹзӹт ти Ушемӹм этнограф Лехтинен Ильдико вуйлалта.

## Пӓшӓвлӓжӹ

## Ажедмӓшвлӓ
* M. A. Castrénin seura
* M. A. Castrénin matkakirjeet Kansalliskirjaston nettisivuilla
* Богораз-тан В. Г. Кастрен — человек и учёный //Памяти М. А. Кастрена: к 75-летию дня смерти /АН СССР — Л., 1927. — С.3-35. — (Очерки по истории знаний. Вып. II)
* ''Муравьёв В. Б.'' Вехи забытых путей (Матиас Кастрен). — Москва: Государственное издательство географической литературы, 1961.

Категори:Суоми персоналивлӓ
Категори:Фенно-угриствлӓ
Канюшков, Аркадий Максимович

**Аркадий Максимович Канюшков** (2-шы март 1925-шӹ и — 1993) — кырык мары поэт.

К
К
К
Каплинский, Ян

**Ян Капли́нский** (*Jaan Kaplinski*) — кырык марла эче кыды вӓрежӹ Йаан Каплински манын сирӹмӹ (Jaan Kaplinski), 22 январь 1941, Тарту, Эстони) — эстон поэт, эссеист, сӓрӹзӹ.

## Биографижӹ
Авӓжӹ — эстон, ӓтяжӹ — полак, кыдым СССР-ын аннексижӹ паштек 1940 ин арестуйымы, лагерьӹшты колен. Каплинский Тарту халашты кушкын, кӓнгӹжвлӓжӹм Выру хала лишнӹ эртӓрен. Тарту университетӹштӹ роман филологин дипломжым нӓлӹн 1966. Тартуштыш семиотиквлӓ, лӹмӹнжок Лотман Юрий Михайлович доно яжо кӹлӹм кычен. Тӹ годымок ирвел философи, когонжок буддизм доно интересуялтын. Эстоништӹ кымдан пӓлӹмӹ теолог, философ, филолог дӓ поэт Уку Мазинг (1909—1985) доно яжон пӓлӹмӹ ылын.

К
К
Катынь

**Катынь** — сола Смоленск областьышты, Смоленск халан центржы гӹц 18 уштыш нӓрӹ вадывекӹлӓ. Катынь сола велвлӓн администраци центрышты. Тӹшток кӹртнигорны станци улы. Катынь сола лишнӹ апрельӹн 1940-шӹ ин совет режим 22 000 нӓрӹ полак офицерӹм лӱэн пуштын. 2010-шӹ ин 10-шы апрельӹн 70 иӓш ӓштӹмӹ кечӹм эртӓрӹмӹ церемонишкӹ толшылажы Смоленск лишнӹ Польшын Президентжӹ Лех Качиньский авиакатастрофышты колен.

## Ажедмашвлӓ

К
К
Кафка, Франц

**Франц Кафка** (*Franz Kafka*, 1883, Прага – 1924, Вена), австри сирӹзӹ. Ышкежӹ еврей, пӓшӓвлӓжӹм немӹцлӓ сирен. 1906-шы ин врачын дипломжым нӓлӹн, 1922-шы и якте страховой фирмын клеркшы ылын. Шоды цер доно церлӓненӓт, шукы жепӹм санаторивлӓштӹ эртӓрен. Ылӹмӹжӹ годым сирӹзӹ, ӹшке книгӓвлӓжӹм уждеат, манаш лиэш. Кымдан палӹмӹ романвлажӹ ”Процесс” (Der Prozess, 1915-шӹ ин сирӹмӹ, 1925-шӹн лактӹн) да ”Карман” (Das Schloss, 1922, 1926-шын лӓктӹн). Пӓшӓвлӓштӹжӹ Кафка пиш шӹрен сурреализм йӧнӹм кычылтеш. Кырык марлашкы ти сирӹзӹн ик пӓшӓжӹмӓт эче сӓрӹмӹ агыл. 1979-шӹ и годшен австри сирӹзӹвлӓлӓн кок и вуй гӹц Кафка лӹмӓн сӹлнӹшая премим пуат.

## Изи годшаш ивлӓжӹ

## Сӓмӹрӹк ивлӓжӹ

## Сирӹзӹн пашавлажӹ

## Ажедмӓшвлӓ


К
К
Кашак, Лайош

**Лайош Кашак** (венгрлӓ: *Lajos Kassák*, шачын 21-шӹ мартын 1887-шӹ ин – колен 22-шы июльын 1967-шӹ ин) — венгр поэт, прозаик, артньык, эссеист, редактор, венгр авангардизмӹн теореткшӹ дӓ шукы вес йиш модерн йогымашвлӓн ӓтяштӹ. 

Лайош Кашакын (Лайос Кассáк) ӓтяжӹ паянжок ылде гӹнят, эргӹжӹм тымень лӓкшӹм ужнежӹ ылын. Но Лайош ӹшкежӹ изинекок столяр докы тыменяш кеӓ. Когорак лимӹкӹжӹ металлистеш тымень лӓктеш. Тӹ годымок революци шӱлӹшӓн йӹргецвлӓ донат пӓлӹмӹ лиэш. Изиш жеп эртӹмӹкӹ, тӹдӹ Вадывел Европышкы лӓктӹн кеӓ дӓ махань-шон пӓшӓвлӓм ӹштен, ӹлӓш тыменеш. Корнышты сӓрнӹмӹжӹ годым лыдшвлӓм сирен дӓ Венгриш газетвлӓш колтен шалген. Европышты каштмыжы годым, кунстын йогымашвлӓ доно пӓлӹмӹ лиэш, тенге тӹдӹн шӱмешӹжӹ кунст докы курымаш интересӹн тылипшӹ пижеш. Туан сӓндӓлӹкӹшкӹ пӧртӹлмӹкӹжӹ, тӹдӹ пӹтӓри заводвлӓштӹ пӓшӓлӓ, варажы лач кунстлан веле служаш тӹнгӓлеш. Тӹдӹ гӹц шалахай монгырышкыла анжышы, пролетариат эстетика докы лишӹл ылшы артньыквлӓн вуйлатышы лиэш.

Кашакын пӹтӓриш лыдыш погымжы 1915-шӹ ин "Вагнерӹн маскы дон эпос" (Éпосз Вагнер масзкйáбан) маналтеш. Авторитетӓн "Ниугатат" тӹдӹн талантжым цаклен, но ти поэт докы нигынамат лишемӓш цацыде. "А Тетт" дӓ "Ньугат" журнал лошты сӹлнӹшая дон кунст гишӓн кынамжы цаткыды полемикӓт ылын. 1918-шӹ ин шагалтымы Совет Республика годым, Кашак пиш активно кунст пӓшӓм ӹштен, но парти сирӹзӹн пӓшӓжӹ доно мадаш цаца- тидӹм ынгылен, варажы тӹдӹ революци монгыр гӹц карангеш. Революцим лаксыртымы паштек, Кашак тюрьмӓш вӓрештеш, ирӹкӹш лӓкмӹкӹжӹ Венӹш эмигрируя дӓ сӹлнӹшая пӓшӓжӹм ак коды. 1926-шы ин туан сӓндӓлӹкӹшкӹжӹ мӹнгеш толеш, но пролетариатын организацивлӓштӹ нигынамат пӓшӓм ӹштӹде. Тӹ жепӹн махань-шон журналвлӓш культура дӓ политика гишӓн эссевлӓм сирӓ.

Кашакын поэзиштӹжӹ экспрессионизмӹн, футуризмӹн дӓ дадаизмӹн кишӓвлӓ кайыт. Кыды лыдышыштыжы Витман дон Аполлинерӹн инфлуэнсӹм цаклаш лиэш. Поэт метрикӹм, ритмӹм, рифмӹм ӧрдӹжеш коден, лыдышвлӓжӹм сирӓ. Тенге гӹнят, нӹнӹ куштылгынок лыдалтыт. Лыдыш шамаквлӓ, шамаквлӓн группы дӓ образвлӓ гӹц погымы пӓшӓ ылеш- тидӹм Кашакын поэзиштӹ раскыдын ужына. Импрессионизм дон йугенд стильӹм анжалаш гӹнь, тӹштӹ махань-шон декоративне атрибутым ужына, Кашакын лыдышвлӓштӹжӹ пӓлдӹртӹмӹ атрибутвлӓм весӹ доно вашталташ нелӹ, кынамжы акат ли вӓк. Тенге сирен, Кашакын лыдышвлӓжӹ утла проставлӓ ылыт, манын ана керд. Ти проста ылмашты тамахань айон шӱлӹшӹжӹ шижӓлтеш. Йуж-кыды универсаливлӓн ынгылымаш: "кырык", "капка", "хала", "кӹцкӹ", "пӓшӓзӹ", "ӓнгӹр", "пӧрт" поэтӹн лыдышвлӓштӹжӹ библиштӹш тематикӹм вӓк ӓшӹндӓрӹктӓт.

## Ажедмӓшвлӓ


К
К
Киви, Алексис

**Киви Алексис** (10.10.1834, Нурмийӓрви - 31.12.1872, Туусула) — Лачокла лӹмжӹ **Алексис Стенваль** (Alexis Stenvall). Финн йӹлмӹлӓ сирӹмӹ сӹлнӹшаялан негӹцӹм пиштӹшӹ кого талантан сирӹзеш шотлалтеш. Алексис Киви цилӓжӹ 12 драмым, лыдышвлӓм дӓ ик романым сирен. Сек пӹтариш пьесӹжӹ "Куллерво" маналтеш, кыды сюжетшӹ доно "Калевала" эпос доно кӹлдӓлтӹн.

Кырык марла Кивин "Шӹм шӱмбел" романжым (сӓрӹзӹ Валери Аликов) да алык марла "Кем ыргызывлӓ Нумми сола гӹц" драмыжым (сӓрӹзӹ Васили Яналов) лыдаш лиэш.

## Ылӹмӹ корныжы
1857-шӹ ин Хельсинки университетӹш тыменяш пырен дӓ финн йӹлмӹ доно кӹлдӓлтшӹ лекцивлӓм колыштын. 

## Сирӹзӹн пӹтӓриш пӓшӓвлӓжӹ

## Сирӹзӹн тӹнг пӓшӓжӹ

## Сирӹзӹн остатка ивлӓжӹ
 
## Алексис Киви марла
10-шы октябрьӹн Суомиштӹ финн литературын кечӹжӹм пӓлдӹртӓт. Ти кечӹнок сирӹзӹ-классик Алексис Кивин кечӹжӹмӓт аят. Кырык марлаат ти романым лыдаш лиэш.

Романым 1870-шы ин сирӹмӹ гӹнят, кыце финн, тенгеок кырык марла лыдшыланат тӹдӹ шӱмеш вазеш, вет романыштыш пресонажвлӓ тагачы кечӹнӓт вӓшлиӓлтӹт: Юхани гань нерӓнвлӓ дӓ тӹ годымок пуры шӱмӓнвлӓ, Лаури гань ӹшкетӹн лиӓш яратышывлӓ, Симеон гань ладнавлӓ дӓ йымылан пиш ӹнянӹшӹвлӓ, Эро гань пӹсӹ ышанвлӓ дӓ ышан ылмыштым весӹвлӓлӓн анжыкташ цацышывлӓ. Романым лыдын лӓктӓтӓт, йӹрвӓшет ылшы эдемвлӓ вӹкӓт тӹшленрӓк анжалат дӓ ти романын персонажвлӓ доно нӹнӹм кӹлдет.

"Шӹм шӱмбел" романын кырык марла сӓрӹмӹ книгӓ Суомиштӹш масс-медиашты кого резонансым пуэн, тидӹ гишӓн телевидеништӹ анжыктымы, радиошты попымы дӓ "Helsingin Sanomat" газетӹштӹ сирӹмӹ. Тенге финнвлӓ марынвлӓ гишӓн шукыракым пӓлен нӓлӹнӹт, тидӹ кок шӱмбел халык лоштыш культура кӹлвӓмӓт цаткыдемдӓш палша. Кырык сирӹштӹ "Шӹм шӱмбел" романым библиоеткӹвлӓштӹ моаш лиэш, а нӓлӓш шанышывлӓ районын культура пӧлкӓштӹ тӹдӹм нӓлӹн кердӹт. Ӓкшӹ шергӓт агыл, луаткок сыкыр ӓк доно иктӹ ылеш. 

## Ажедмӓшвлӓ


## Кылвервлӓ
* https://web.archive.org/web/20070705024908/http://www.puska.fi/index.php?option=com_content&task=view&id=82&Itemid=56

K
K
Кашубвлӓ

**Кашубвлӓ** (кашубла Kaszëbi; ; нем. Kaschuben) ― вадывел славян группыш пырышы йӹлмӹ доно попышы халык Польшышты. 2002-шӹ ин кашубла попышывлӓн шотышты 53 000 эдем ылын. Тӹ годымок нӹнӹн шотыштым 500 000 яктеӓт анжыктат. Польшын ирвел-йыдпелвелнӹжӹ Балти тангыж тӹрӹштӹ ӹ Померани регионышты ӹлӓт. Вуйхалаштӹ Картузы хала. Сек кого хала, кышты кашубвлӓ ӹлӓт, Гдыня маналтеш. Кашубвлӓ первирӓкшӹ коллоэц халык ылын, кӹзӹт нӹнӹ туризм бизнесӹштӹ шукынжок ылыт. Кашуб халыкын дӓ йӹлмӹн интересвлӓжӹм Кашуб-Померани Ушем ӹшӹклӓ дӓ анзыкыла шӹкӓ. Кыды йӹлмӹзӹжӹ кашуб йӹлмӹм полак йӹлмӹн диалкетешӹжӹ шотла, кыдыжы тӹдӹ йӹлмӹ ылеш, манеш. Кымдан пӓлӹмӹ кашубвлӓ Польшын Премьер-министржы Дональд Туск, историк Герард Лабуда (ш.1916), Генрик Мушинский дӓ сирӹзӹ Гӱнтер Грасс ылыт.

К
К
К
Климӓнсола

**Климӓнсола** — ти сола первишӹ Кого Кӹтьӹри (Москва) трактын вургымла велнӹжӹ вӓрлӓнӓ. Мӹндӹрнӹ агыл Изи Йынгы ӓнгӹр йоген эртӓ. Климӓнсола Картук гӹц ик уштышышты ылеш. Тӹдӹн лӹмжӹм тенге ынгылаш лиэш: «Климӓн» — ти вӓрӹш пӹтӓришӹ ӹлӓш ванжышын лӹмжӹ + «сола». Пӹтӓриш гӓнӓ ти сола гишӓн 1795-шӹ ин ӓшӹндӓрӓлтеш. А 1859-шӹ ин тиштӹ 34 хозяйствышты 168 эдем ӹлен. Климӓнсолашты 1980—2004-шӹ ивлӓн археологвлӓ раскопкым виденӹт. Ти солашты исторический ӓштемик-курган улы. Тӹштӹ первиш шӹгерӹм момы.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Когечӹ

**Когечӹ** (тошты грек: *πάσχα*, лат.: *Pascha*, иврит: *פסח‎, песах гӹц*) — кыды христианствышты «эртен кемӹ», дон Иисусын Ӹлӹжмӹжӹм (тошты греклӓ *Ἡ Ανάστασις τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ*) анжыкта. Церкӹ айовлӓ гӹц ик когоэш шотлалтеш. Ти айо Иисус Христосын ӹлӹжмӹжӹ доно кӹлдӓлтӹн. Кӹзӹтшӹ жепӹн ти айон кечӹвлӓжӹ тӹлзӹн каштмы календарь негӹцеш вазыт. 

## Когечӹн овуцавлӓжӹ
Когечӹн овуцавлӓжӹ йымым ыдылмы доно кӹлдӓлтӹнӹт. Когечӹ годшаш мадмашвлӓ дон жепӹм сусун эртӓрӹмӓш Кого Пост доно кӹлӹштӹм кычат, ти пост годым айовлӓм аяш дӓ паян, шелӓн, ӱӓн качкышым качкаш ак ли. Лач Когечӹ толмыкы веле мӹшкӹр циц качкаш лин. Мам Ум анжыкта, тӹдӹ Когечӹн символжы лин: кырык марынвлӓн кечӹ форман сары таравлӓ, вес халыквлӓн лин кердеш Когечӹ ӓнгӹрвлӓ, Когечӹ тыл (сарта), ӹлӹмӓш: чиӓлтӹмӹ мынывлӓ, (рушынвлӓн куличвлӓ) вес халыквлӓн моренвлӓн, патявлӓ. Кырык марынвлӓ Когечӹ годым икӹжӓк-иктӹштылӓн чиӓлтӹмӹ мынывлӓм пӹрнялӓт дӓ мыным пумы годым Христос Ӹлӹжӹн! дӓ Лачокат Ӹлӹжӹн! манын попат.

## Когечӹ качкышвлӓ

## Когечӹ мадышвлӓ

## Когечӹ вес йӹлмӹвлӓ доно

## Когечӹ сӹлнӹшаяшты

К
К
Кого Йынгы

**Кого Йынгы** — ӓнгӹр Кырык сирӹштӹ, кыды Суасламары гӹц йоген толеш. Кырык сирӹш Йынгы Кушыргы лишнӹ йоген пыра, Йоласал лишӹц эртӓ дӓ Когосола доны Йылышкы йоген лӓктеш. Кытшы 50 уштыш нӓрӹ.

К
К
Кого мӧр

**Когомӧр** (лат. *Fragaria*) — роза йыхыш пырышы шукы иӓш якшар мӧрӓн кушкыш.

К
Когосола вел солавлӓ

**Когосола вел солавлӓ**. 

Когосола сола согоньыш пырышы солавлӓ.

* Аксайсола
* Изи Йынгы
* Изинырвач
* Йолобкан
* Йынгы Парнингӓш
* Йынгы Парнингӓш Усола
* Калугасир
* Когосола
* Кого Шапкилӓ
* Лявӹрӓнӓнгӹр
* Мамарихӓ
* Нермычаш
* Похросола
* Сармансола
* Сухин
* Танилӓсир
* Цорамайсола
* Шимйӓр
* Шӹдӹр
* Янган

## Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла

https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кожваж

**Кожваж** — Кырык сирӹштӹ тошты солавлӓ лошкы пыра, кыды гишӓн кырык марынвлӓн Москови мӱлӓндӹшкӹ пырымы яктеок эче докуменвлӓштӹ пӓлдӹртӹмӹ. Ти сола Коваш лужавуйын мӱлӓндӹшкӹ пырен, кыдын резиденцижӓт Кожважышток ылын. 2001-шӹ ин Кожважышты 206 эдем ӹлен. Виловат якте 6 уштыш. Солашкы Цикмӓ-Кожваж автобус каштеш.

## Вӓрлӓнӹмӹжӹ

## Историжӹ

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кожважвуй

**Кожважвуй** — Кырык сирӹштӹ Кожваж ӓнгӹр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сола. 

Кожважвуй-когон первишӹ сола. Тишток ылын Кожваж лыкын вуйжы( вуйлатышы). Седӹндон-Кожважвуй.  

Ти солашты техень лыквлӓ улы: Кырык вӹлвӓл, Лапсола, Манянсола, Розинер, Турксинер, Цицилык. Коваш лужавуйын мӱлӓндӹштӹш сола. 2001-шы ин солашты 177 эдем ӹлен.   

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кожерлӓ

**Кожерлӓ** — сола Кырык сирӹштӹ Изи Шӹндӹр ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹш кӱкшикӓ неркӓштӹжӹ шыпшылт вазын. Виловат якте 4 уштыш. 2001-шӹ ин солашты 98 эдем ӹлен.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кокшы Ӹнгӹжсир

**Кокшы Ӹнгӹжсир** — Кугилӓнсола гӹц 3 уштыш ордӹштӹ. Перви ти сола Угарман губернян Шурдӹнг уездӹн Ямангаш волостьыш пырен. 2001-шӹ ин Кокшы Ӹнгӹжсирӹштӹ 39 эдем ӹлен.

## Вӓрлӓнӹмӹжӹ

## Историжӹ

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Колумб, Валентин Христофорович

**Валентин Христофорович Колумб** (3 Ага 1935 — 8 Теле 1974) — алык мары поэт. Морко кымдемӹштӹш Мызеҥер солаэш шачын. Вара йыхышты тӹ кымдемӹшток Пумыр починкӓш ӹлӓш ванжен.

## Биографижӹ

## Пӓшӓвлӓжӹ

## Валентин Колумб кырык марла

К
К
К
Коми Республика

**Ко́ми Респу́блика**(коми: *Коми Республика*) — Россий Федераци кӧргӹштӹ ылшы Республика, Россий Федерацин субъектшӹ, Йыдвел-Вадывел федерал йӹрвелӹшкӹ пыра. 
Вуйхалажы - Сыктывкар.
* 22-шы августын 1921-шӹ ин Коми-зырянвлӓн автономи областьым ӹштӹмӹы
* 5-шӹ декабрьын 1936-шы ин Автономи статусан Республикыш сӓртӹмӹ, кыды Коми АССР лӹмӹм намалаш тӹнгӓлӹн. 
* 23-шы ноябрьын 1990-шы ин Коми ССР-ыш вашталтымы; 
* 26-шы май 1992-шы и годшен Коми Республика лӹмӹм намалеш. 

## Вӓрлӓнӹмӹжӹ, географижӹ
Ненец автономи йӹрвел (йыдвел, йыд-ирвел), Ямал-Ненец автономи йӹрвел (йыд-ирвел, ирвел), Ханты-Мансийск автономи йӹрвел (кечӹвӓл-ирвел, кечӹвал), Свердловск область (кечӹвӓлвел), [Пермь край (кечӹвӓлвел), [Вичӹ область (кечӹвӓлвел, кечӹвӓл-вадывел, вадывел), Архангельск область (йыд-вадывел, йыдвел) доно йӹгӹре ылеш. Комиштӹ финн-угр да урал халыквлӓ лошкы пырышы комивла: комивлӓ дон ненецвлӓ ӹлӓт.

## Истори

## Ӹлӹзӹ шот, халыквлӓ

## Экономика

## Культура

## Ажедмӓшвлӓ


К
Кож

**Кож** () — имӓн пушӓнгӹ. 30-50 тӹрлӹ кож йиш улы. Мары Элышты кож Йылымбалны шӹренок вӓшлиӓлтеш. Кырык сирӹштӹ лач шӹндӹмӹ кож веле кушкеш.

## Кож йишвлӓ
* Клада I
** *Picea breweriana * — Ель Бревера
* Клада II
** *Picea sitchensis * — Ситха кож
* Клада III
** *Picea engelmannii * — Ель Энгельмана
** *Picea glauca * — Ош кож
* Клада IV
** *Picea brachytyla * — Китай кож
** *Picea chihuahuana * — 
** *Picea farreri* — Мьянма кож
** *Picea likiangensis * — Ликианг кож 
** *Picea martinezii * — 
** *Picea maximowiczii * — Ель Максимовича
** *Picea morrisonicola * — Юйшань кырык кож
** *Picea neoveitchii * — Ель новая Вича
** *Picea orientalis * — Ирвел кож
** *Picea purpurea * — Ель пурпурная
** *Picea schrenkiana * — Ель Шренка, или Ель тян-шанская
** *Picea smithiana * — 
** *Picea spinulosa * — Ель шиповатая, или Ель восточно-гималайская
** *Picea torano * — Tiger-tail Spruce. 
** *Picea wilsonii * — Ель Вильсона 
* Клада V
** *Picea abies * — Ель обыкновенная, или Ель европейская
** *Picea alcoquiana * — Ель Алькока, или Ель двуцветная
** *Picea alpestris * — 
** *Picea asperata * — Ель шероховатая
** *Picea crassifolia * — 
** *Picea glehnii * — Ель Глена
** *Picea jezoensis * — Аян кож
** *Picea koraiensis * — Корей кож
** *Picea koyamae * — Koyama's Spruce 
** *Picea mariana * — Шим кож
** *Picea meyeri * — Ель Мейера
** *Picea obovata * — Ель сибирская
** *Picea omorika * — Ель сербская
** *Picea pungens * — Ель колючая, или Ель голубая
** *Picea retroflexa * — Ель отогнутая
** *Picea rubens * —

К
К
Коротков, Сергей Дмитриевич

Пӓлӹмӹ мырызы **Сергей Дмитриевич Коротков** Микрӓк кымдемӹн Петухсолаэш мырызы шўмӓн семняэш шачын. Мастарлыкым Микрӓкӹштӹшӹ музыкальный школышты поген, баян доно шакташ тыменьӹн. Вара Йошкар-Олашты музыкальный училищештӹ пӓлӹмӓшӹм поген. Тӹштӓт баян доно айырлыде, “Пеледӹш” ансамбльышты выступаен. Сергелӓн армиштӹ тыменьмӓш пакыла шыпшылтын, манаш лиэш. Труба инструментӹм, духовой инструментвлӓн спецификым пӓлен нӓлӹн. Пӹтӓришӹ пограничный отрядной духовой оркестрышты, а кокшы и - Забайкальский пограничный округын мырышы дӓ куштышы ансамбльышты ылын. Козьмодемьянскышты пӓлӹмӹ композитор Владислав Куприянов доно иквӓреш ровотаят. Заочно Москвашты искусствын халык университетӹштӹ - эстрадный оркестрвлӓлӓн аранжировка классышты тыменьӹн. Сергем Культура дворецӹш у вокально-инструментальный ансамбльым вуйлатышы семӹнь пӓшӓлӓш ўжӹнӹт. Кыдым вара участниквлӓ “Цитрамон” манаш тӹнгӓлӹнӹт. Ти ансамбль доно район мычкы шукы гастролируенӹт. 1990-шы ивлӓн Микрӓк сельсоветӹн территориштӹ вӓрлӓнӹшӹ “Рассвет” совхозын директор Б.Н. Никитин тӹдӹм шачмы кымдемӹшкӹжӹ ровотаяш со ўжӹн. Тӹдӹ Микрӓк ДК-ш ровотаяш ванжа. Ансамбльвлӓм нуль гӹцок лўктӓлӓш, ял вӹкӹ шагалташ манын, качественный аппаратура, инструментвлӓ келӹт. Нӹнӹм Борис Нестерович обещӓен дӓ ӹшке шамакшым кычен. Тенге тӹштӹ 1992-шы ин Серген шытыр доно “Аяр” ансамбль шачын. Тӹдӹн участниквлӓжӹ Владимир Яматаев, Владимир Юшкин дӓ Сергей Коротков линӹт.
1991-шы ин “Мыры” конкурсвлӓ тӹнгӓлӓлтӹнӹт. Тӹнӓмшен С.Коротков техень конкурсвлӓштӹ мырывлӓлӓн аранжировкым ӹштӓ. Кырык мары районышты дӓ халаштат тетялык учрежденивлӓ дӓ школвлӓ гӹц тӹдӹн докы палшыклан соок толыт. Тӹдӹн фонограммывлӓ гӹц пасна ик мероприятиӓт ак эртӹ

К
К
Корцакал

**Корцакал** () — Кырык сирӹштӹ сола, Изи Шӹндӹр ӓнгыр тырышты вӓрлӓнӓ. Ти сола кырык марынвлӓн Москови лӹвӓк вӓрештмӹ яктеок пӓлӹ ылеш. Аказ лужавуйын мулӓндӹш пырен. 2001-шы ин солашты 75 эдем ӹлен. Виловат якте 3 уштыш.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Костан Иван

**Костан Иван**,
рушла Иоа́нн Васи́льевич (лӹмденӹт Рӧднӓ Иоа́нн, рушла Иоанн Великий, вараш истографиштӹ Костан Иван, (рушла Ива́н IV Гро́зный); 25 август 1530, Мӧскӓ хала лӹвӓлнӹш Коломенское сола — 18 март 1584, Мӧскӓ хала) — Москови дон Тошты Руш Элын рӧднӓ князьжӹ (1533 годшен), цилӓ Тошты Руш Элын кугижӓжӹ (1547 и годшен) (1575—1576 ивлӓ гӹц пасна, кынам тошты Руш Элын рӧднӓ князьжӹ Симеон Бекбулатович ылын. Йыл тӹрӹштӹш халыквлӓ ваштареш колонизаци политикым тӹнгӓлӹн.

К
К
К
Кострома

**Кострома́** — хала Россий Федерациштӹ, Кострома областьын покшалжы. Йыл вӹлнӹш порт хала. 2009-шӹ ин Костромашты 270 475 эдем ӹлен. Мӧскӓ хала гӹц 301 уштыш. Йыл дон Кострома йогывлӓн ушнымы вӓрӹштӹ варлӓнӓ. 

= Тӓнг халавлӓжӹ =

* Ахен, Германи
* Дарем, Кого Британи
* Дарем (Йыдвел Каролина), Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ
* Доль, Франци
* Жашков, Украина
* Пётркув-Трыбунальски, Польша
* Самоков, Болгари
* Хювинкӓӓ, Суоми
* Цетинье, Монте Негро, Шим Кырык

Категори:Европын халавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Россий Федераци халавлӓ
Краселицӹ

**Краселицӹ** () — Шур сир солавлӓш пыра, Ӓвӓсир сола якте 3 уштыш. Солам 1920-шы ивлӓн Йоласал лишнӹш Аманыр сола гӹц толшы Игнатьев, Андрианов дӓ Иванов фамилиӓн хресаньвлӓ ӹштенӹт. Шур поселенин покшалжы — Макарсир якте 20 уштыш. Краселицӹвлӓ Ӓвӓсирӹштӹш Шур школышты тыменьӹт дӓ тӹштӹш лапкавлӓш, почтыш каштыт. Шукынжок коллоэцвлӓ дӓ Шурышты колым кычат, мӱкш анжышывлӓӓт улы. Краселицӹ Шур тӹрӹшток ылешӓт, Шавашар ГЭС-ым колтымы анзыц шукы портшӹмок пыженӹт, а эдемвлӓжӹ Этьвайнырыш дӓ вес вӓрвлӓш ӹлӓш ванженӹт. 2001-шӹ ин солашты 42 эдем ӹлен, нӹнӹ логӹц 15 пуэргӹ да 27 ӹдӹрӓмӓш. Краселицӹштӹ халыкнам сотышкы лыкташ цацышы Григорьев-Эмӓшӹн пӧрт аражы кӹзӹтӓт эче шынзӓ. 1980-90-шы ивлӓн «Краселицӹ» лӹмӓн пристин ылын, кышак Угарман гӹц Курмышыш каштшы «Восходвлӓ» шагалыныт.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Куги вуйыштет куку мырен шӹнзӓ (мыры)

**[[Куги]] вуйыштет куку мырен шӹнзӓ** — Халык мыры, Ирина Юшкина мыра.

## Ажедмӓшвлӓ
http://ololo.fm/search/%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%AE%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D0%9A%D1%83%D0%B3%D0%B8+%D0%92%D1%83%D0%B9%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%82#
* https://web.archive.org/web/20101120004135/http://www.elasy.ru/

К
К
Кудряшов, Михаил Иванович

**Михаил Кудряшов** — ш. 1959 - к. 2013. Кырык мары прозаик. "У сем" сӹлнӹшая журналын редакторжы. Кырык Сирӹн Сарансолашты шачын. Кынамжы Саран Михала псевдолӹмӹм кычылтеш.

## Ссылки
* https://web.archive.org/web/20111025141743/http://www.pisatelimariel.org/articles.php?sel=preview&section=publish

К
К
Кузебай Герд

**Кузебай Герд** (удм. Кузёбай Герд, лачокла лӹмжӹ — **Кузьма Павлович Чайников**; 2 (14) январь 1898, Кого Докья сола, Малмыж уезд, Вичӹ губерни - 2 ноябрь 1937 и, Сандармох, Карели). Родна удмурт поэт, этнограф, фольклорист, историк, педагог. 1920-шы ивлӓн удмурт сӹлнӹшаяшты кого фигура ылын. Кӹзӹтшӹ жепӓш удмурт поэзилӓн негӹцӹм пиштӹшӹ.

К
К
Куприсир

**Куприсир** — Кокшы Шекмӓн-сола Кырык сирӹштӹ, Микрӓк сола лишнӹ.

## Вӓрлӓнӹмӓш
Микрӓк сола якте 3 уштыш, Мукшет ӓнгӹрӹн вургымла велнӹжӹ шыпшылтын.

## Истори

## Йӹлмӹ дон культура

## Экономика

## Инфраструктура дон транспорт
Куприсир якте асфальт вӹлвӓлӓн корны улы. Цикмӓ якте Малиновкы сола гач кыдалаш лиэш, 50 уштыш погына. Солашкы вӹдӹм (вӹдпроводым) 1969-1971-шӹ ивлӓн шоктымы.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Курув

**Курув** 1442 ин 6 январь гӹц 1870 и якте хала ылын. 1923 ин генерал Войцех Ярузельский Курувышты шачын.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Тӹдӹ Курув-ӓнгӹр сага, Пулави дон Люблин лошты вӓрлӓнӓ. Халык шот .

## Истори
Курув 1442 ин 6 январь гӹц 1870 и якте хала ылын. 1923 ин генерал Войцех Ярузельский Курувышты шачын.

## Культура

## Экономика

## Транспорт

К
К
К
Кырык марла сирӹмӹ пӹтариш лыдыш

**Кырык марла сирӹмӹ пӹтариш лыдыш**

Кырык марла пӹтӓриш лыдышым 1767-шӹ ин сирӹмӹ. Тидӹ Кого Кӹтьӹри Кугижӓтар лӹмеш сирӹмӹ, кыды тӹнӓм Азанышкы толын ылын. Лыдышым пӹтӓрижок рушла сирӹмӹ, вара тӹдӹм Азаныштыш У Хӹрестӹмӹ школын кырык мары тыменьшӹвлӓжӹ туан йӹлмӹшкӹштӹ саренӹт дӓ кырык марла тидӹ техень ылеш:


Тынь мямнямъ моцъ куце ямше эдемкане.
Тынь мямнямъ тумтушецъ куце тынинъ эргецкане.
Тынь мямням шицъ кодо шкемя сталан туменена.
Тыделянлинъ пуже Юма шулкмъ тлянетъ келесена.


К