open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сарикӓ мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ

**Сарикӓ мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31–32 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Мадагаскар ыжар кӓдӹ

**Мадагаскар ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron australis xenius* – вадывел Мадагаскар
* *Treron australis australis* – ирвел Мадагаскар
* *Treron australis griveaudi* тенгеок *Treron griveaudi* – Комор ыжар кӓдӹ 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Комор ыжар кӓдӹ

**Комор ыжар кӓдӹ** ( тенгеок *Treron australis griveaudi*) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Комор‎ ошмаотывлӓштӹ (Мохели) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Африка ыжар кӓдӹ

**Африка ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см, якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron calvus nudirostris* – Сенегал гӹц Гамби дӓ Гвиней-Бисау
* *Treron calvus sharpei* – Сьерра-Леоне гӹц кечӹвӓл Нигери дӓ йыдпел Камерун
* *Treron calvus calvus* – ирвел Нигери гӹц йыд-ирвел Конго Демократи Республика, покшал Ангола дӓ Принсипи
* *Treron calvus poensis* – Биоко (Гвиней)
* *Treron calvus uellensis* – йыдпел Конго Демократи Республика гӹц кечӹвӓл Судан дӓ Уганда
* *Treron calvus brevicerus* – кечӹвӓл-вадывел Эфиопи дӓ йыдпел Танзани ирвел Рифт долина 
* *Treron calvus salvadorii* – Уганда, Руанда дӓ Бурунди гӹц ирвел Конго Демократи Республика 
* *Treron calvus granviki* – вадывел Кени дӓ йыд-ирвел Танзани 
* *Treron calvus wakefieldii* – Кени дӓ йыд-вадывел Танзани
* *Treron calvus granti* – ирвел Танзани дӓ Занзибар
* *Treron calvus orientalis* – кечӹвӓл Танзани гӹц Мозамбик дӓ Замбези долина
* *Treron calvus schalowi* – кечӹвӓл Конго Демократи Республика дӓ Замби гӹц Виктори водопад
* *Treron calvus chobiensis* – кечӹвӓл-вадывел Зимбабве дӓ йыдпел Ботсвана
* *Treron calvus ansorgei* – вадывел Ангола (кечӹвӓл Кванза)
* *Treron calvus vylderi* – йыд-вадывел Намиби (ирвел Хрутфонтейн)
* *Treron calvus damarensis* – йыд-ирвел Намиби дӓ йыд-вадывел Ботсвана
* *Treron calvus delalandii* – Кени (Mombasa) гӹц ирвел Кап провинци

Категори:Кӓдӹвлӓ
Пемба ыжар кӓдӹ

**Пемба ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Танзаништӹ Пемба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Роти ошмаоты

**Роти ошмаоты** (индон. Kepulauan Rote, Pulau Rote) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1226,5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 119 711 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Varanus auffenbergi* — Ауффенберг варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Кого ыжар кӓдӹ

**Кого ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Малайзи, Таиланд, Мьянма, Бруней дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Пемба ошмаоты

**Пемба ошмаоты** (англла ‎‎Pemba Island, суахилилӓ Kisiwa cha Pemba) — Инди океанышты  Танзаништӹ Занзибар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 984 км². 2012-шы ин тӹштӹ 406 848 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Treron pembaensis* — Пемба ыжар кӓдӹ
**Treron parkeri* — Пемба фельзума

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Танзани
Категори:Ошмаотывлӓ
Занзибар ошмаоты

**Занзибар ошмаоты** тенгеок **Унгуджа** (англла ‎‎Unguja, Zanzibar Island, суахилилӓ Unguja) — Инди океанышты  Танзаништӹ Занзибар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1666 км². 2012-шы ин тӹштӹ 896 721 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Танзани
Категори:Ошмаотывлӓ
Мафи ошмаоты

**Мафи ошмаоты** (англла ‎‎Mafia Island, суахилилӓ Kisiwa cha Mafia) — Инди океанышты  Танзаништӹ Занзибар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 435 км². 2012-шы ин тӹштӹ 46 438 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Танзани
Категори:Ошмаотывлӓ
Занзибар

**Занзибар** (англла ‎‎Unguja, Zanzibar Island, суахилилӓ Unguja) — Инди океанышты  Танзанин ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 2654 км². 2012-шы ин тӹштӹ 1 303 569 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
*Занзибар ошмаоты тенгеок Унгуджа 
*Пемба ошмаоты
*Мафи ошмаоты 

## Ссылки
* Карта Занзибара

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Танзани
Категори:Ошмаотывлӓ
Сан-Томе ыжар кӓдӹ

**Сан-Томе ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Сан-Томе да Принсипи ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ош мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ

**Ош мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron seimundi seimundi* – Малакка пел ошмаоты (Малайзи, Таиланд, Мьянма)
* *Treron seimundi modestus* – Лаос дӓ Вьетнам (Аннам дӓ Кохинхина)

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ишкӹ пачан ыжар кӓдӹ

**Ишкӹ пачан ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron sphenurus sphenurus* – Кашмир гӹц кечӹвӓл-вадывел Китай, Мьянма, йыдпел Таиланд дӓ Лаос якте 
* *Treron sphenurus robinsoni* – Малакка пел ошмаоты дӓ покшал Вьетнам
* *Treron sphenurus korthalsi* – Суматра, Ява, Бали дӓ Ломбок

Категори:Кӓдӹвлӓ
Вуйжыр пачан ыжар кӓдӹ

**Вуйжыр пачан ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron apicauda apicauda* – йыд-ирвел Инди гӹц кечӹвӓл-вадывел Китай дӓ кечӹвӓл Мьянма (Тенассерим) якте 
* *Treron apicauda lowei* – Таиланд, покшал Лаос дӓ покшал Вьетнам
* *Treron apicauda laotinus* – Лаос дӓ йыдпел Вьетнам 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Суматра ыжар кӓдӹ

**Суматра ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎Суматра дӓ Ява ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Аржан кӓдӹвлӓ

**Аржан кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Никобар, У Каледони ‎‎дӓ Тонга ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӱжӹ аржан кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ аржан кӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Caloenas nicobarica* — Аржан кӓдӹ
* *Caloenas canacorum* † — Кого аржан кӓдӹ
* *Caloenas maculata* † — Ала аржан кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Аржан кӓдӹ

**Аржан кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Никобар ошмаотывлӓ гӹц Филиппинвлӓ ‎‎дӓ У Гвиней ошмаотывлӓ якте вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹ. Кытшы 40 см якте шоэш. Ӓвӓ аржан кӓдӹвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Caloenas nicobarica nicobarica* – Малакка пел ошмаоты гӹц У Гвиней, Филиппинвлӓ ‎‎дӓ Соломон ошмаотывлӓ якте 
* *Caloenas nicobarica pelewensis* – Палау

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого аржан кӓдӹ

**Кого аржан кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Каледони ‎‎дӓ Тонга ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ала аржан кӓдӹ

**Ала аржан кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинези ошмаотывлӓштӹ (Таити) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 32см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Япони ыжар кӓдӹ

**Япони ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron sieboldii sieboldii* – Japan, Тайвань дӓ ирвел Китай (Цзянсу дӓ Фуцзянь)
* *Treron sieboldii fopingensis* – покшал Китай (ирвел Сычуань дӓ кечӹвӓл Шэньси)
* *Treron sieboldii murielae* – кечӹвӓл-вадывел Китай гӹц йыдпел Таиланд, покшал Вьетнам дӓ Хайнань якте

Категори:Кӓдӹвлӓ
Тайвань ыжар кӓдӹ

**Тайвань ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Япони, Тайвань дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron formosae formosae* – Тайвань дӓ Botel Tobago
* *Treron formosae permagnus* – йыдпел Рюкю ошмаотывлӓ (Якусима, Амами-Осима дӓ Окинава)
* *Treron formosae medioximus* – кечӹвӓл Рюкю ошмаотывлӓ (Исигаки, Ириомоте дӓ Йонагуни)
* *Treron formosae filipinus* – йыдпел Филиппинвлӓ (Батан, Calayan, Камигин дӓ Sabtang)

Категори:Кӓдӹвлӓ
Дронт

**Дронтвлӓ ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маскарен ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ дронт улы. 

## Йишвлӓ
* *Raphus cucullatus* — Маврикий дронт тенгеок додо
* *Pezophaps solitaria* — Родригес дронт 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Лачокла кӓдӹвлӓ

**Лачокла кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Тошты Мӱлӓндӹштӹ (Африка, Ази дӓ Европа) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 36 тӹрлӹ изи тыргӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Columba albinucha* — белозатылочный голубь
* *Columba albitorques* — Эфиопи кӓдӹ
* *Columba argentina* — серебристый голубь
* *Columba arquatrix* — оливковый голубь
* *Columba bollii* — Канар кӓдӹ
* *Columba delegorguei* — винно-красный голубь / Eastern bronze-naped pigeon
* *Columba elphinstonii* — Нилгири кӓдӹ
* *Columba eversmanni* — Кӹрӓн кӓдӹ
* *Columba guinea* — крапчатый голубь
* *Columba hodgsonii* — Гималай кӓдӹ
* *Columba iriditorques* — Western bronze-naped pigeon
* *Columba janthina* — Шим кӓдӹ
* *Columba jouyi* † — серебрянополосый голубь
* *Columba junoniae* — лавровый голубь
* *Columba larvata* — лимонная горлица
* *Columba leucomela* — чёрно-белый голубь
* *Columba leuconota* — Ош онган кӓдӹ 
* *Columba livia* — Кӓдӹ 
** *Columba livia* var. *domestica* — Тонышы кӓдӹ дон Хала кӓдӹ
* *Columba malherbii* — Сан-Томе кӓдӹ 
* *Columba oenas* — Ӱлдӹк кӓдӹ 
* *Columba oliviae* —  Сомали кӓдӹ 
* *Columba pallidiceps* — Сарикӓ ялан кӓдӹ 
* *Columba palumboides* — Андаман кӓдӹ 
* *Columba palumbus* — Когогӓды 
** *Columba palumbus maderensis* † — Мадейра когогӓды
** *Columba palumbus azorica* — Азор когогӓды
* *Columba pollenii* — Комор кӓдӹ 
* *Columba pulchricollis* — Ломыж кӓдӹ 
* *Columba punicea* — пурпурный голубь
* *Columba rupestris* — скалистый голубь
* *Columba sjostedti* — Cameroon olive pigeon
* *Columba thomensis* — São Tomé olive pigeon
* *Columba thiriouxi* — Mauritian wood pigeon
* *Columba torringtoniae* — Шри-Ланка кӓдӹ 
* *Columba trocaz* — Мадейра кӓдӹ 
* *Columba unicincta* — Конго кӓдӹ 
* *Columba versicolor* † — Бонин кӓдӹ 
* *Columba vitiensis* — Ош логерӓн кӓдӹ 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Родригес дронт

**Родригес дронт** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Родригес ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Озыжын кӱкшӹцшӹ 90 см, нелӹцшӹ 28 кг; ӓвӓжӹн кӱкшӹцшӹ 70 см, нелӹцшӹ 17 г якте лин кердеш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Маврикий дронт

**Маврикий дронт** тенгеок **додо** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кӱкшӹцшӹ 1 м, нелӹцшӹ 10.6–21.1 кг якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Выльдырцан кӓдӹвлӓ

**Выльдырцан кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ выльдырцан гань ылшы кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ выльдырцан кӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Zentrygon lawrencii* — Якшарикӓ тупан выльдырцан кӓдӹ
* *Zentrygon goldmani* — Панама выльдырцан кӓдӹ
* *Zentrygon costaricensis* — Коста-Рика выльдырцан кӓдӹ
* *Zentrygon carrikeri* — Тустла выльдырцан кӓдӹ
* *Zentrygon chiriquensis* — Чирики выльдырцан кӓдӹ
* *Zentrygon albifacies* — Ош шӹргӓн выльдырцан кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Рок кӓдӹвлӓ

**Рок кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ рок кӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Geotrygon caniceps* — Луды вуян рок кӓдӹ
* *Geotrygon chrysia* — Йӹлгӹжикӓ рок кӓдӹ
* *Geotrygon frenata* — Ошалгы-якшар шӹргӓн рок кӓдӹ
* *Geotrygon leucometopia* — Ош лепкӓн рок кӓдӹ
* *Geotrygon linearis* — Пальгата шӹргӓн рок кӓдӹ
* *Geotrygon montana* — Якшар рок кӓдӹ
* *Geotrygon mystacea* — Ала рок кӓдӹ
* *Geotrygon saphirina* — сапфировый земляной голубь
* *Geotrygon versicolor* — Кымда упшан рок кӓдӹ
* *Geotrygon violacea* — фиолетовый земляной голубь
* *Geotrygon larva †* — Пуэрто-Рико рок кӓдӹ
* *Geotrygon purpurata* — indigo-crowned quail-dove 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Той шылдыран кӓдӹвлӓ

**Той шылдыран кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ той шылдыран кӓдӹ улы. Кытшы 33–35 см, нелӹцшӹ 300 г якте шоэш. 

## Йишвлӓ
* *Phaps chalcoptera* — Лачокла той шылдыран кӓдӹ
* *Phaps elegans* — Тӹшкӓ той шылдыран кӓдӹ
* *Phaps histrionica* — Арлекин той шылдыран кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Папуа той шылдыран кӓдӹвлӓ

**Папуа той шылдыран кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней дӓ У Британи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ той шылдыран кӓдӹ улы. Кытшы 37–41 см якте шоэш. 

## Йишвлӓ
* *Henicophaps albifrons* — У Гвиней той шылдыран кӓдӹ
* *Henicophaps foersteri* — У Британи той шылдыран кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Симсӹ вуян рок кӓдӹ

**Симсӹ вуян рок кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Куба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31 см, нелӹцшӹ 225 г якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Верагуа рок кӓдӹ

**Верагуа рок кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц Эквадор якте Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Упшан той шылдыран кӓдӹ

**Упшан той шылдыран кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31–36 см, нелӹцшӹ 150–250 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Ocyphaps lophotes lophotes* – йыд-ирвел, покшал, кечӹвӓл дӓ ирвел Австрали
* *Ocyphaps lophotes whitlocki* – йыд-вадывел Австрали

Категори:Кӓдӹвлӓ
Упшан кӹцкӹ кӓдӹ

**Упшан кӹцкӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹ. Кытшы 40–46 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
У Гвиней той шылдыран кӓдӹ

**У Гвиней той шылдыран кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–41 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Henicophaps albifrons albifrons* – Папуа, У Гвиней дӓ Япен
* *Henicophaps albifrons schlegeli* – Ару ошмаотывлӓ

Категори:Кӓдӹвлӓ
У Британи той шылдыран кӓдӹ

**У Британи той шылдыран кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк ошмаотывлӓштӹ (У Британи) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
У Британи

**У Британи** (англла New Britain) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 35144,6 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 500 000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Папуа — У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ
У Ирланди ошмаоты

**У Ирланди** (англла New Ireland) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7404,5 км². 2002-шы ин тӹштӹ 118 350 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Папуа — У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ
Табар ошмаотывлӓ

**Табар ошмаотывлӓ** (англла Tabar Group) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 230 км². 2002-шы ин тӹштӹ 3920 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
*Табар ошмаоты 
*Татау 
*Симбери 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Папуа — У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ
Лихир ошмаоты

**Лихир ошмаоты** (англла Lihir Island, Niolam Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Лихир ошмаотывлӓ н гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 22 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 18 000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Папуа — У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ
Тӹшкӓ той шылдыран кӓдӹ

**Тӹшкӓ той шылдыран кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Phaps elegans elegans* – кечӹвӓл-ирвел Квинсленд гӹц кечӹвӓл-покшал Австрали дӓ Тасмани якте 
* *Phaps elegans occidentalis* – кечӹвӓл-вадывел Австрали (Dongara гӹц Culver якте)

Категори:Кӓдӹвлӓ
Арлекин той шылдыран кӓдӹ

**Арлекин той шылдыран кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Манус ошмаоты

**Манус ошмаоты** (англла Manus Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Адмиралти ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1940,2 км². 2000-шы ин тӹштӹ 32 713 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Папуа — У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ
Ӱлдӹк кӓдӹ

**Ӱлдӹк кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Кытшы 32–34 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 63–70 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 303–365 (озыжы), 286–290 (ӓвӓжӹ) г якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Columba oenas oenas* – вадывел Европа дӓ йыд-вадывел Африка гӹц йыдпел Казахстан, кечӹвӓл-вадывел Сибирь дӓ йыдпел Иран якте 
* *Columba oenas yarkandensis* – кечӹвӓл-ирвел Казахстан дӓ Узбекистан гӹц вадывел Китай (Ирвел Туркестан) якте 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кӹрӓн кӓдӹ

**Кӹрӓн кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, сарикӓ сӹнзӓӓн кӓдӹ. Кытшы 26,5 см, нелӹцшӹ 200–250 г якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист, ботаник, зоолог дӓ энтомолог Эдуард Александрович Эверсман (Eduard Friedrich Eversmann, 1794 – 1860) лӹмеш пумы.

Категори:Кӓдӹвлӓ
Тыргӓдӹ

**Тыргӓдӹдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Кытшы 24–29 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 47–55 см, нелӹцшӹ 85–170 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Streptopelia turtur turtur* – Европа, Турци, вадывел Сибирь, вадывел Казахстан дӓ Канарские острова.
* *Streptopelia turtur arenicola* – Балеар ошмаотывлӓ, йыдпел Африка, Средний Восток, Иран, Узбекистан, Туркменистан, Кыргызстан, Таджикистан дӓ вадывел Китай (Ирвел Туркестан) 
* *Streptopelia turtur hoggara* – Ахаггар гӹц Аир плато якте Сахара 
* *Streptopelia turtur rufescens* – Египет дӓ йыдпел Судан

Категори:Кӓдӹвлӓ
Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ

**Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Сент-Маттиас ошмаотывлӓ

**Сент-Маттиас ошмаотывлӓ** (англла St Matthias Islands, Mussau Islands) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. 

## Ошмаотывлӓжӹ
*Муссау
*Эмирау 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Micropsitta meeki proxima* – Меек шиштӹ изи попугай 
* *Rhipidura matthiae* – 
* *Monarcha menckei* – 

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Папуа — У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ
Тогиан ошмаотывлӓ

**Тогиан ошмаотывлӓ** (индонезилӓ Pulau Togian) — Индонезиштӹ Покшал Сулавеси ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 700 км². 2010-шы ин тӹштӹ 40 000 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Батудака (Batudaka) 
* Тогиан ошмаоты (Togian) 
* Талатакох (Talatakoh) 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Ninox burhani* — Togian boobook
**Zosterops somadikartai* — Togian white-eye
* *Varanus togianus* – Тогиан варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Сулавеси тангыж

**Сулавеси тангыж** тенгеок **Целебес тангыж** (индон. Laut Sulawesi, таг. Dagat Selebes) — Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ изи тангыж. Йыдпелнӹ Филиппинвлӓн Минданао дӓ Сулу ошмаотывлӓ, ирвелнӹ Индонезин Сангихе ошмаотывлӓ, кечӹвӓлвелнӹ Сулавеси, вадывелнӹ Калимантан доно пӹсмӓным кыча. Кымдецшӹ 453 000 км². 

Категори:Тангыжвлӓ
Категори:Индонези
Категори:Филиппинвлӓ
Шартял ошмаоты (Австрали)

**Шартял ошмаоты** (англла Christmas Island) — Инди океанышты вӓрлӓнӹшӹ Австралин ошмаотыжы. Территорижӹ 135 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 2072 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Chalcophaps indica natalis* — Изумруд кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Австрали
Категори:Ошмаотывлӓ
Ыжар шылдыран рок кӓдӹвлӓ

**Ыжар шылдыран рок кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ ыжар шылдыран рок кӓдӹ улы. Кытшы 24–26 см, нелӹцшӹ 100 г якте шоэш. 

## Йишвлӓ
* *Chalcophaps indica* — Изумруд кӓдӹ
** *Chalcophaps indica natalis* — Шартял ошмаоты изумруд кӓдӹ
* *Chalcophaps stephani* — Кӹрӓн калпакан рок кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Куку тыргӓдӹвлӓ

**Куку тыргӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ ‎‎дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ куку тыргӓдӹ улы. Кытшы 27–45 см якте шоэш. 

## Йишвлӓ
* *Macropygia amboinensis* — Ошалгы-якшар онган куку тыргӓдӹ
* *Macropygia emiliana* — Индонези куку тыргӓдӹ
* *Macropygia mackinlayi* — Сӧрӓн куку тыргӓдӹ
* *Macropygia magna* — Кого куку тыргӓдӹ
* *Macropygia nigrirostris* — Шим нерӓн куку тыргӓдӹ
* *Macropygia ruficeps* — Изи куку тыргӓдӹ
* *Macropygia rufipennis* — Андаман куку тыргӓдӹ
* *Macropygia tenuirostris* — Филиппин куку тыргӓдӹ
* *Macropygia unchall* — Корнан пачан куку тыргӓдӹ
* *Macropygia arevarevauupa* † — Хуахине куку тыргӓдӹ
* *Macropygia heana* † — Маркиз куку тыргӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓ

**Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ ыжар шылдыран рок кӓдӹ улы. 

Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (той ала шӹргӹ тыргӓдӹ) 20 см, сек когожы (симсӹ вуян шӹргӹ тыргӓдӹ) 25 см якте шот.

## Йишвлӓ
* *Turtur abyssinicus* — Шим нерӓн шӹргӹ тыргӓдӹ
* *Turtur afer* — Вурс ала шӹргӹ тыргӓдӹ
* *Turtur brehmeri* — Симсӹ вуян шӹргӹ тыргӓдӹ
* *Turtur chalcospilos* — Той ала шӹргӹ тыргӓдӹ
* *Turtur tympanistria* — Ош онган шӹргӹ тыргӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кужы пачан кӓдӹвлӓ

**Кужы пачан кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ ‎‎дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кужы пачан кӓдӹ улы. Кытшы 40–50 см якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист Каспар Георг Карл Рейнвардт (Kaspar Georg Karl Reinwardt, 1773 – 1854) лӹмеш пумы.

## Йишвлӓ
* *Reinwardtoena reinwardti* — Кого кужы пачан кӓдӹ
* *Reinwardtoena browni* — Ала кужы пачан кӓдӹ
* *Reinwardtoena crassirostris* — Упшан кужы пачан кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Каракелонг

**Каракелонг** (индонезилӓ Pulau Karakelong) — Индонезиштӹ Талауд ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 846 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Eos histrio challengeri* † — Симсӹ якшарикӓ лори
**Tanygnathus sumatranus sangirensis* — Мӱллер кого нерӓн попугай

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Миангас

**Миангас** (индонезилӓ Pulau Miangas) — Индонезиштӹ Талауд ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3,2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 797 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Америка лачокла кӓдӹвлӓ

**Америка лачокла кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 17 тӹрлӹ Америка лачокла кӓдӹ улы. Кытшы 40–50 см, нелӹцшӹ 100 г якте шоэш. 

## Йишвлӓ
****caribaea'' группа''' (''Chloroenas'')
** ''Patagioenas fasciata'' — [[Корнан пачан кӓдӹ]]
** ''Patagioenas araucana'' — [[Чили кӓдӹ]]
** ''Patagioenas caribaea'' — [[Корнан пачан Ямайка кӓдӹ]]
****leucocephala* группа*' (*Patagioenas*)
** *Patagioenas leucocephala* — Ош калпакан кӓдӹ
** *Patagioenas squamosa* — Якшар шӱӓн кӓдӹ
** *Patagioenas speciosa* — Сӱмӓн кӓдӹ
** *Patagioenas picazuro* — Шим пачан кӓдӹ
** *Patagioenas corensis* — Цӓрӓ сӹнзӓӓн кӓдӹ
** *Patagioenas maculosa* — Ала шылдыран кӓдӹ
****cayennensis'' группа'''
** ''Patagioenas cayennensis'' — [[Сӧрӓн кӓдӹ]]
** ''Patagioenas flavirostris'' — [[Якшар нерӓн кӓдӹ]]
** ''Patagioenas oenops'' — [[Перу кӓдӹ]]
** ''Patagioenas inornata'' — [[Антил кӓдӹ]]
****plumbea* группа*' (*Oenoenas*)
** *Patagioenas plumbea* — Вӹдвулны цӹреӓн кӓдӹ
** *Patagioenas subvinacea* — Цевер кӓдӹ
** *Patagioenas nigrirostris* — Кӹтӹк нерӓн кӓдӹ
** *Patagioenas goodsoni* — Шимӓкӓ кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹвлӓ

**Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты дӓ Маскарен ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Nesoenas mayeri (Streptopelia mayeri)* — Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ
* *Nesoenas picturata (Streptopelia picturata)* — Мадагаскар тыргӓдӹ
* *Nesoenas cicur* † — Маврикий тыргӓдӹ
* *Nesoenas duboisi* тенгеок *Alectroenas duboisi* † — Реюньон кӓдӹ
* *Nesoenas rodericana* тенгеок *Alectroenas rodericana* † — Родригес кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Тыргӓдӹвлӓ

**Тыргӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Тыргӓдӹвлӓн туан мулӓндӹжӹ Африка ылеш. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ тыргӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Streptopelia decaocto* — Шӓргӓшӓн тыргӓдӹ
* *Streptopelia risoria* — смеющаяся горлица
* *Streptopelia roseogrisea* — дикая смеющаяся горлица
* *Streptopelia turtur* — Тыргӓдӹ 
* *Streptopelia orientalis* — Кого тыргӓдӹ
* *Streptopelia lugens* — Шимӓкӓ тыргӓдӹ
* *Streptopelia hypopyrrha* — Адамава тыргӓдӹ
* *Streptopelia bitorquata* — Кок шӓргӓшӓн тыргӓдӹ
* *Streptopelia dusumieri* — Филиппин шӓргӓшӓн тыргӓдӹ
* *Streptopelia reichenowi* — серебристокрылая горлица
* *Streptopelia decipiens* — Африка тыргӓдӹ
* *Streptopelia semitorquata* — Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ
* *Streptopelia capicola* — Кечӹвӓлвел Африка тыргӓдӹ
* *Streptopelia vinacea* — винная горлица
* *Streptopelia tranquebarica* — Кӹтӹк пачан тыргӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Изи тыргӓдӹвлӓ

**Изи тыргӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ изи тыргӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Spilopelia senegalensis* — Изи тыргӓдӹ
* *Spilopelia chinensis (Stigmatopelia senegalensis)* — Ала тыргӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Изи тыргӓдӹ

**Изи тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26–28 см, нелӹцшӹ 100–120 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**phoenicophila* группа
** *Spilopelia senegalensis senegalensis* – Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк Африка
** *Spilopelia senegalensis divergens* – Намиби, Ботсвана, Зимбабве дӓ Кечӹвӓлвел Африка Республика
** *Spilopelia senegalensis socotrae* – Сокотра
** *Spilopelia senegalensis aegyptiaca* – Египет 
** *Spilopelia senegalensis phoenicophila* – Марокко, Алжир, Тунис, Ливи, Турци дӓ Сири
**cambayensis* группа
** *Spilopelia senegalensis cambayensis* – Иран, кечӹвӓл Афганистан, Пакистан, Инди дӓ Бангладеш
** *Spilopelia senegalensis ermanni* – Казахстан, Узбекистан, Туркменистан, Кыргызстан, Таджикистан, йыдпел Афганистан дӓ вадывел Китай (Ирвел Туркестан) 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кӹтӹк пачан тыргӓдӹ

**Кӹтӹк пачан тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинентин тропиквлӓштӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20,5 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Streptopelia tranquebarica tranquebarica* – Синд, Пенджаб дӓ вадывел Непал, кечӹвӓл Инди субконтинент
* *Streptopelia tranquebarica humilis* –  Тибет гӹц Мьянма, Таиланд, кечӹвӓл-ирвел Ази дӓ йыдпел Филиппинвлӓ якте 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ала тыргӓдӹ

**Ала тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27,5 см, нелӹцшӹ 150 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Spilopelia chinensis chinensis* – ирвел Китай
* *Spilopelia chinensis ceylonensis* – Шри-Ланка 
* *Spilopelia chinensis suratensis* – Инди субконтинент
* *Spilopelia chinensis hainana* – Хайнань 
* *Spilopelia chinensis vacillans* – кечӹвӓл-ирвел Юньнань 
* *Spilopelia chinensis tigrina* – Бангладеш, Мьянма, Малакка пел ошмаоты, Лаос, Камбоджа, Вьетнам, Палаван, Калимантан, Суматра, Сулавеси, Флорес ошмаоты дӓ Малуку ошмаотывлӓ 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кечӹвӓлвел Африка тыргӓдӹ

**Кечӹвӓлвел Африка тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25–26.5 см, нелӹцшӹ 92–188 г якте шоэш. Озы тыргӓдӹвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Streptopelia capicola electa* – вадывел Эфиопи
* *Streptopelia capicola somalica* – ирвел Эфиопи, Сомали дӓ йыдпел Кени 
* *Streptopelia capicola tropica* – покшал Кени, Ангола, Зимбабве, Кечӹвӓлвел Африка Республика дӓ Занзибар
* *Streptopelia capicola onguati* – кечӹвӓл-вадывел Ангола дӓ йыдпел Намиби
* *Streptopelia capicola damarensis* – Намиби, Botswana дӓ кечӹвӓл-вадывел Зимбабве
* *Streptopelia capicola capicola* – Вадывел Кап провинци

Категори:Кӓдӹвлӓ
Африка тыргӓдӹ

**Африка тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓлвел Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Streptopelia decipiens shelleyi* – Мавритани, Сенегал дӓ Гамби гӹц кечӹвӓл Нигер дӓ покшал Нигери якте 
* *Streptopelia decipiens logonensis* – Чад, кечӹвӓл Судан, ирвел Конго Демократи Республика дӓ йыдпел дӓ вадывел Уганда 
* *Streptopelia decipiens decipiens* – ирвел Судан (Дарфур) гӹц Эфиопи дӓ йыд-вадывел Сомали
* *Streptopelia decipiens elegans* – кечӹвӓл Эфиопи гӹц кечӹвӓл Сомали дӓ ирвел Кени якте 
* *Streptopelia decipiens perspicillata* – вадывел Кени дӓ покшал Танзани.
* *Streptopelia decipiens ambigua* – östra Ангола, кечӹвӓл-ирвел Конго Демократи Республика, Замби, Малави дӓ Лимпопо

Категори:Кӓдӹвлӓ
Адамава тыргӓдӹ

**Адамава тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Камерун дӓ Нигериштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Шимӓкӓ тыргӓдӹ

**Шимӓкӓ тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Малави, Руанда, Бурунди, Конго Демократи Республика, Замби, Кени, Танзани, Уганда, Кечӹвӓлвел Судан, Эритрей, Эфиопи, Сомали) дӓ Азиштӹ (Сауд Арави дӓ Йемен) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого тыргӓдӹ

**Кого тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–35 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 54–62 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Streptopelia orientalis orientalis* – покшал Сибирь гӹц Китай, Корей, Япони дӓ Курил ошмаотывлӓ якте 
* *Streptopelia orientalis meena* – кечӹвӓл-вадывел Сибирь гӹц Иран, Афганистан, Кашмир дӓ Непал якте 
* *Streptopelia orientalis stimpsoni* – Рюкю
* *Streptopelia orientalis orii* – Тайвань
* *Streptopelia orientalis erythrocephala* – Инди субконтинент
* *Streptopelia orientalis agricola* – йыд-ирвел Инди гӹц Мьянма дӓ кечӹвӓл-покшал Китай (вадывел Юньнань дӓ Хайнань) якте 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Шӓргӓшӓн тыргӓдӹ

**Шӓргӓшӓн тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 32 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 47–55 см, нелӹцшӹ 125–240 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Streptopelia decaocto decaocto* – Европа гӹц Средний Восток, Инди, Шри-Ланка, вадывел Китай, Корей дӓ Америкышты 
* *Streptopelia decaocto xanthocycla* – Мьянма гӹц Юньнань кечӹвӓл дӓ ирвел Китай

Категори:Кӓдӹвлӓ
Когогӓды

**Когогӓды** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ, Европышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–43 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 68–77 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Columba palumbus palumbus* – йыдпел Африка (Магриб) дӓ Европа гӹц вадывел Сибирь, ирвел Турци дӓ Ирак якте 
* *Columba palumbus iranica* – Иран дӓ кечӹвӓл Туркменистан
* *Columba palumbus casiotis* – Иран, Оман, ирвел Казахстан, ирвел Узбекистан, ирвел Туркменистан, Кыргызстан, Таджикистан, Афганистан, йыдпел Пакистан, йыд-вадывел Инди дӓ вадывел Синьцзян-Уйгур автономный район
* *Columba palumbus maderensis* † (Мадейра когогӓды)
* *Columba palumbus azorica* (Азор когогӓды) 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Азор когогӓды

**Азор когогӓды** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азор ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Филиппин шӓргӓшӓн тыргӓдӹ

**Филиппин шӓргӓшӓн тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ, Йыдпел Мариана дӓ Гуам ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кок шӓргӓшӓн тыргӓдӹ

**Кок шӓргӓшӓн тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Ява гӹц Тимор ошмаотывлӓ якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Streptopelia bitorquata bitorquata* – Ява, Бали дӓ Ломбок гӹц Сумбава, Флорес, Солор дӓ Тимор
* *Streptopelia bitorquata dusumieri* – Филиппин шӓргӓшӓн тыргӓдӹ‎

Категори:Кӓдӹвлӓ
Мадейра когогӓды

**Мадейра когогӓды** ( † ) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадейра ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Эфиопи кӓдӹ

**Эфиопи кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Эритрей дӓ Эфиопиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–32 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Канар кӓдӹ

**Канар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Канар (Пальма, Тенерифе, Гомера дӓ Иерро) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35–37 см якте шоэш. 

Лӹмжӹм немӹц натуралист Карл Август Болле (Carl August Bolle, 1821– 1909) лӹмеш пумы.

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ош онган кӓдӹ

**Ош онган кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Афганистан, Бутан, Китай, Инди, Казахстан, Мьянма, Непал, Пакистан, Россий, Таджикистан дӓ Туркменистан) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Columba leuconota leuconota* – Гималай, вадывел Афганистан гӹц Сикким якте 
* *Columba leuconota gradaria* – ирвел Тибет гӹц кечӹвӓл-вадывел Китай (Юньнань) дӓ йыдпел Мьянма якте 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Гималай кӓдӹ

**Гималай кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Гималай, Пакистан, Инди, Китай) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Мадейра кӓдӹ

**Мадейра кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадейра ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40–45 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 68–74 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Мадейра ошмаотывлӓ

**Мадейра ошмаотывлӓ** (порт. Arquipélago da Madeira) — Португалин Атланти океанышты Мадейра автономный регионын ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 795 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 267 785 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Мадейра ошмаоты (Ilha da Madeira) 740,7 км²
* Порту-Санту (Ilha de Porto Santo) 42,5 км²
* Дезерташ (Ilhas Desertas) 14,2 км²
* Селваженш (Ilhas Selvagens) 3,6 км²

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓжӹ
**Columba hodgsonii* — Мадейра кӓдӹ
**Columba palumbus maderensis* † — Мадейра когогӓды
**Teira dugesii* — Мадейра шӓкшӓльӹ

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ

Категори:Португали
Категори:Ошмаотывлӓ
Мадейра ошмаоты

**Мадейра ошмаоты** (порт. Ilha da Madeira) — Португалиштӹ Мадейра ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 740,7 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 262 302 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Португали
Категори:Ошмаотывлӓ
Мадейра

**Мадейра** (порт. Região Autónoma da Madeira) — Португалиштӹ Мадейра ошмаотывлӓштӹ автономный регион. Кымдецшӹ 801 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 267 785 эдем ӹлен. 

Категори:Португали
Кокако

**Кокако** тенгеок **У Зеланди шӹнгӹртӹш** () — У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 38 см, нелӹцшӹ 230 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Callaeas cinerea cinerea* — Кечӹвӓлвелнӹш ошмаотышты вӓшлиӓлтӹт.
**Callaeas cinerea wilsoni* —  Йыпелвелнӹш ошмаотышты вӓшлиӓлтӹт.

Категори:У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓ
Тико

**Тико** () — У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ, нарынзалгы ялаван мырышы кек. Кытшы 25 см, нелӹцшӹ 75 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Philesturnus carunculatus carunculatus* — Кечӹвӓлвелнӹш ошмаотышты вӓшлиӓлтӹт.
**Philesturnus carunculatus rufusater* — Йыпелвелнӹш ошмаотышты вӓшлиӓлтӹт.

Категори:У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓ
Шим кӓдӹ

**Шим кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Япоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 43 см, нелӹцшӹ 150–250 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Columba janthina janthina* – Рюкю 
* *Columba janthina nitens* – Огасавара (Бонин), Иводзима 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Бонин кӓдӹ

**Бонин кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Япоништӹ Бонин ошмаотывлӓштӹ (Огасавара) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 45 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Лорд-Хау кӓдӹ

**Лорд-Хау кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ Лорд-Хау ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ ош логерӓн кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Гуйя

**Гуйя** ( †) — У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Йыпелвелнӹш ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ, нарынзалгы ялаван мырышы кек. Кытшы 55 см якте шоэш. 

Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ἕτερος» (тӹрлӹ) дон «ἄλοχος» (вӓтӹ) шамаквлӓ гӹц лин.

Категори:У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓ
Нилгири кӓдӹ

**Нилгири кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ Вадывел Гатвлӓ дон Нилгири кырыквлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Калауит

**Калауит** (англла Calauit Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Корон (Палаван)

**Корон** (англла Coron Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 71 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2500 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Кулион

**Кулион** (англла Culion Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 499.59 км². 2015-шы ин тӹштӹ 20 139 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Ош логерӓн кӓдӹ

**Ош логерӓн кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, ‎‎Филиппинвлӓштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ, Соломон, Фиджи, У Каледони ‎‎дӓ Самоа ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–42 см, нелӹцшӹ 270–500 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Columba vitiensis vitiensis* – Фиджи
* *Columba vitiensis griseogularis* – Филиппинвлӓ, Сулу ошмаотывлӓ ‎‎дӓ йыдпел Калимантан
* *Columba vitiensis anthracina* – Палаван, Калауит ‎‎дӓ йыдпел Калимантан
* *Columba vitiensis metallica* – Изи Зонда ошмаотывлӓ
* *Columba vitiensis halmaheira* – Бангай, Сула ошмаотывлӓ, Кей ошмаотывлӓ, Малуку гӹц У Гвиней‎ ‎‎дӓ Соломон
* *Columba vitiensis leopoldi* – Вануату
* *Columba vitiensis hypoenochroa* – У Каледони, Пен ошмаоты ‎‎дӓ Луайоте
* *Columba vitiensis castaneiceps* – вадывел Самоа (Савайи, Аполима, Маноно ‎‎дӓ Уполу)
**Columba vitiensis godmanae* † — Лорд-Хау кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Каламиан ошмаотывлӓ

**Каламиан ошмаотывлӓ** (англла Calamian Islands) — Филиппинвлӓштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1753 км². 2010-шы ин тӹштӹ 98 022 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Бусуанга (Busuanga Island) 
* Корон (Coron Island) 
* Кулион (Culion Island) 
* Калауит (Calauit Island) 
* (Malcapuya Island) 
* (Banana Island) 
* (Pass Island) 
* (Calumbuyan Island) 

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Бантайан

**Бантайан** (таг. Pulong Balabac, англла Bantayan Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 110.71 км². 2010-шы ин тӹштӹ 136 960 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Билиран

**Билиран** (англла Biliran Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 555.4 км². 2000-шы ин тӹштӹ 140 274 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Бугсук

**Бугсук** (англла Bugsuk Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 119 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Букас Гранде

**Букас Гранде** (англла Bucas Grande) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 124,45 км². 2015-шы ин тӹштӹ 22 314 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Буриас

**Буриас** (англла Burias Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 417,4 км². 2010-шы ин тӹштӹ 555 573 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Алабат

**Алабат** (таг. Pulong Alabat, англла Alabat Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 192 км². 2010-шы ин тӹштӹ 41 822 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Гимарас

**Гимарас** (англла Guimaras Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 604.57 км². 2015-шы ин тӹштӹ 174 613 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Балабак

**Балабак** (таг. Pulong Balabac, англла Balabac Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Хомонхон

**Хомонхон** (англла Homonhon Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Олутанга

**Олутанга** (англла Olutanga Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 194.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 87 078 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Самал

**Самал** (англла Samal Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 301.3 км². 2015-шы ин тӹштӹ 104 123 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Сиаргао

**Сиаргао** (англла Siargao Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 416,1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 200 000 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Думаран

**Думаран** (англла Dumaran Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 322 км². 2010-шы ин тӹштӹ 19 771 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Камигин

**Камигин** (англла Camiguin) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 237.95 км². 2015-шы ин тӹштӹ 88 478 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Сибуту

**Сибуту** (англла Sibutu Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 144,4 км². 2015-шы ин тӹштӹ 30 387 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Сибуян

**Сибуян** (англла Sibuyan Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 445 км². 2015-шӹ ин тӹштӹ 59 274 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Сикихор

**Сикихор** (англла Siquijor Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 337.49 км². 2015-шы ин тӹштӹ 95 984 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Конго кӓдӹ

**Конго кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел ‎‎дӓ покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Андаман кӓдӹ

**Андаман кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ Андаман ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Сарикӓ ялан кӓдӹ

**Сарикӓ ялан кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–38 см, нелӹцшӹ 460 г якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Сомали кӓдӹ

**Сомали кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Сомалиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Сан-Томе кӓдӹ

**Сан-Томе кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Экваториаль Гвиней дӓ кечӹвӓл-ирвел Сан-Томе да Принсипи ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Тонышы кӓдӹ

**Тонышы кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ тонышы кӓдӹ. Цилӓжӹ 800 тӹрлӹ тонышы кӓдӹ улы. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Хала кӓдӹ

**Хала кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ халавлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ хир тонышы кӓдӹ. Кытшы 31–34 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ломыж кӓдӹ

**Ломыж кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди, Непал, Бутан,  Тибет, Мьянма, Таиланд, Лаос ‎‎дӓ Тайваньышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–35 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Комор кӓдӹ

**Комор кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коморвлӓ ‎‎дӓ Майотта ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35–40 см якте шоэш. 

Лӹмжӹм нидерланди натуралист Франсуа Поллен (François Pollen, 1842 – 1886) лӹмеш пумы.

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кӹрӓн калпакан рок кӓдӹ

**Кӹрӓн калпакан рок кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ ‎‎дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 24см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Chalcophaps stephani stephani* – Кей ошмаотывлӓ, ирвел У Гвиней, Адмиралти ошмаотывлӓ дӓ Бисмарк ошмаотывлӓ
* *Chalcophaps stephani wallacei* – Сулавеси дӓ Сула ошмаотывлӓ (Талиабу)
* *Chalcophaps stephani mortoni* – Соломон ошмаотывлӓ (Бугенвиль ошмаоты гӹц Макира дӓ Санта-Анна якте)

Категори:Кӓдӹвлӓ
Изумруд кӓдӹ

**Изумруд кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл ‎‎дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дон Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23–28 см, нелӹцшӹ 80–100 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**indica* группа 
** *Chalcophaps indica indica* – Инди гӹц Малайзи, Филиппинвлӓ, Индонези дӓ Бисмарк ошмаотывлӓ (Вадывел ошмаотывлӓ) якте 
** *Chalcophaps indica robinsoni* – Шри-Ланка
** *Chalcophaps indica natalis* – **[[Шартял ошмаоты изумруд кӓдӹ]]** 
** *Chalcophaps indica minima* – Нумфор, Биак дӓ Миос Нум 
** *Chalcophaps indica augusta* – Андаман дӓ Никобар ошмаотывлӓ 
**chrysochlora* группа 
** *Chalcophaps indica chrysochlora* – ирвел Изи Зонда ошмаотывлӓ, ирвел Австрали, У Гвиней
** *Chalcophaps indica longirostris* – йыдпел Вадывел Австрали дӓ Йыдвел территори
** *Chalcophaps indica sandwichensis* – Санта-Крус ошмаотывлӓ, Банкс ошмаотывлӓ, Вануату дӓ У Каледони

Категори:Кӓдӹвлӓ
Шартял ошмаоты изумруд кӓдӹ

**Изумруд кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Шартял ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ изумруд кӓдӹ. Кытшы 23–26 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 43–46 см, нелӹцшӹ 80–135 г якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Бугенвиль ошмаоты

**Бугенвиль ошмаоты** (англла Bougainville Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Соломон ошмаотывлӓн сек когожы. Территорижӹ 9,318 км². 2000-шы ин тӹштӹ 175 160 эдем ӹлен. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм француз мореплаватель Луи Антуан де Бугенвиль (Louis Antoine comte de Bougainville, 1729 – 1811) лӹмеш пумы.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

Категори:Папуа — У Гвиней
Соломон ошмаотывлӓ (архипелаг)

**Соломон ошмаотывлӓ** (англла Solomon Islands ) — вадывел Шӹпӓн океанышты Соломон дон Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшвлӓн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 40,4 тӹжем км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 720 тӹжем эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
### Папуа-У Гвиней
* Бугенвиль ошмаоты (Bougainville Island)
* Бука (Buka)

### Соломон ошмаотывлӓ
*Шуазёль
*Малаита
*Санта-Исабель
*Сан-Кристобаль тенгеок Макира
*Нью-Джорджи
*Реннелл
*Гуадалканал

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓжӹ
**Threskiornis molucca pygmaeus* – Соломон ибис
**Corucia zebrata* – Соломон сцинк

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ

Категори:Соломон ошмаотывлӓ
Категори:Папуа — У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ
Малаита ошмаоты

**Малаита ошмаоты** (англла Malaita Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 4307 км². 2006-шӹ ин тӹштӹ 140 000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Ptilinopus solomonensis ambiguus* – Сарикӓ логерӓн ала кӓдӹ 
* *Aplonis grandis malaita* – Кӹрӓн шылдыран аплонис 

Категори:Соломон ошмаотывлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Санта-Исабель ошмаоты

**Санта-Исабель ошмаоты** (англла Santa Isabel Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 2999 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 20 000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

Категори:Соломон ошмаотывлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Нью-Джорджи ошмаоты

**Нью-Джорджи ошмаоты** (англла New Georgia Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 5200 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 70 000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

Категори:Соломон ошмаотывлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Реннелл ошмаоты

**Реннелл ошмаоты** (англла Rennell Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 660,1 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2032 эдем ӹлен. 

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓжӹ
**Varanus juxtindicus* — Реннелл варан 

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ

Категори:Соломон ошмаотывлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Гуадалканал

**Гуадалканал** тенгеок **Исатабу** (англла Guadalcanal) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 5352,9 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 109 382 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Aplonis grandis macrura* – Кӹрӓн шылдыран аплонис 
* *Ptilinopus solomonensis ocularis* – Сарикӓ логерӓн ала кӓдӹ 

Категори:Соломон ошмаотывлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Туамоту

**Туамоту ошмаотывлӓ** (французла Îles Tuamotu, Archipel des Tuamotu) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 850 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 15 510 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Gallicolumba erythroptera* – Якшар шылдыран цӹвӹ кӓдӹ 

## Эндемик кушкышвлӓжӹ


Категори:Ошмаотывлӓ
Бука ошмаоты

**Бука ошмаоты** (англла Buka Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 682,3 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 50 000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

Категори:Папуа — У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ

**Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–38 см, нелӹцшӹ 320–350 г якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Маврикий тыргӓдӹ

**Маврикий тыргӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Реюньон кӓдӹ

**Реюньон кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Реюньон ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого кужы пачан кӓдӹ

**Кого кужы пачан кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 47–53 см, нелӹцшӹ 210–305 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Reinwardtoena reinwardti reinwardti* – Малуку ошмаотывлӓ
* *Reinwardtoena reinwardti griseotincta* – вадывел Папуа ошмаотывлӓ, У Гвиней дӓ Д'Антркасто ошмаотывлӓ
* *Reinwardtoena reinwardti brevis* – Биак

Категори:Кӓдӹвлӓ
Гималайвлӓ

**Гималайвлӓ** тенгеок **Гималай кырыквлӓ** (санскр. हिमालय himālayaḥ, хинди हिमालय, непал. हिमालय, кит. 喜馬拉雅山脈) — Азиштӹ вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого кырыквлӓжӹ. Гималайвлӓ Инди, Непал, Китай (Тибет), Пакистан, Бутан территоривлӓштӹ лишнӹш кырыквлӓ. Кӱкшӹцшӹ 8848 м, кымдецшӹ 1 089 133 км². 

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓжӹ

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ

Категори:Кырыквлӓ
Категори:Инди
Категори:Непал
Категори:Китай
Категори:Пакистан
Категори:Бутан
Еврази

**Еврази** — Атланти, Инди дӓ Шӹпӓн океанвлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого континентжӹ. Кымдецшӹ 54 759 000 км². Европа пел континентӹн кымдецшӹ 10 180 000 км², Ази пел континентӹн кымдецшӹ 43 820 000 км². 2010-шы ин тӹштӹ 4,947 млрд эдем ӹлен.

Категори:Континентвлӓ
Ала кужы пачан кӓдӹ

**Ала кужы пачан кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Упшан кужы пачан кӓдӹ

**Упшан кужы пачан кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Бугенвиль гӹц Сан-Кристобаль якте) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Франци Полинези

**Франци Полинези** (франц. Polynésie française, таит. Pōrīnetia Farāni) — Полинезиштӹ Францин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 4,167 км². 2012-шы ин тӹштӹ 268 270 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
*La subdivision des îles Marquises 
**  Маркиз ошмаотывлӓ (Îles Marquises) 
*La subdivision des Tuamotu-Gambier
**  Туамоту (Archipel des Tuamotu) 
**  Гамбье ошмаотывлӓ (Îles Gambier) 
*La subdivision des îles Sous-le-Vent
*La subdivision des îles du Vent
**  Острова Общества (Îles de la Société) 
*La subdivision des îles Australes
**  Тубуаи (Îles Australes, Îles Tubuai) 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ