open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ыдыр йишвлӓ

**Морен йишвлӓ** () — цымыни ганьывлӓн группыш пырышы йыдпелвел Евразиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи шӹшер качшы вольыквлӓ. Цилӓжӹ 46 ыдыр улы. 

## Классификацижӹ
* **Uropsilinae** – Китайские землеройковые кроты
** *Uropsilus* – 
*** *Uropsilus andersoni* – Сычуаньский землеройковый крот
*** *Uropsilus gracilis* – Малый землеройковый крот
*** *Uropsilus investigator* – Юньнаньский землеройковый крот
*** *Uropsilus soricipes* – Китайский землеройковый крот
* **Scalopinae** – New World moles
** Condylurini – 
*** *Condylura cristata* – Звездорыл
** Scalopini – New World moles
*** *Parascalops breweri* – Волосатохвостый крот
*** *Scalopus aquaticus* – Восточноамериканский крот
*** *Scapanulus oweni* – Западнокитайский крот
*** *Scapanus* – Западноамериканские кроты
**** *Scapanus anthonyi* – Anthony's Mexican mole
**** *Scapanus latimanus* – Калифорни ыдыр
**** *Scapanus orarius* – Шӹпӓн океан ыдыр
**** *Scapanus townsendii* – Таунсенд ыдыр
*** Talpinae** – Old World moles, desmans, and shrew moles
** Talpini – Old World moles
*** *Euroscaptor* – Восточноазиатские кроты
*****Euroscaptor grandis* – Большой китайский крот
*****Euroscaptor klossi* – Клосс ыдыр
*****Euroscaptor longirostris* – Длинноносый крот
**** *Euroscaptor malayana* – Малайзи ыдыр
*****Euroscaptor micrura* – Гималай ыдыр
*****Euroscaptor mizura* – Япони кырык ыдыр
*****Euroscaptor parvidens* – Вьетнам ыдыр
**** *Euroscaptor subanura* – 
*** *Mogera* – Могеравлӓ
**** *Mogera etigo* – Этигская могера
**** *Mogera insularis* – Островной крот
**** *Mogera kanoana* – Kano mole
**** *Mogera kobeae* – Кобе ыдыр
**** *Mogera imaizumii* – Small Japanese mole
**** *Mogera robusta* – Кого могера
**** *Mogera tokudae* – Садоская могера
**** *Mogera wogura* – Япони могера
**** *Mogera uchidai* – Сенкаку ыдыр
*** *Parascaptor leucura* – Ош пачан ыдыр
*** *Scaptochirus moschatus* – Короткомордый крот
*** *Talpa* – Лачокла ыдырвлӓ
**** *Talpa altaica* – Сибирь ыдыр
**** *Talpa caeca* – Слепой крот
**** *Talpa caucasica* – Кавкази ыдыр
**** *Talpa europaea* – Лачокла ыдыр
**** *Talpa davidiana* – Иран ыдыр
**** *Talpa levantis* – Изи Ази ыдыр
**** *Talpa occidentalis* – Ибери ыдыр
**** *Talpa romana* – Крупнозубый крот
**** *Talpa stankovici* – Станкович ыдыр
** Scaptonychini 
*** *Scaptonyx fusicaudus* – Кужы пачан ыдыр
** Desmanini – выхухолевые
*** *Desmana moschata* – Выхухоль
*** *Galemys pyrenaicus* – Пиренейская выхухоль
** Urotrichini – Japanese shrew moles
*** *Dymecodon pilirostris* – True's shrew mole
*** *Urotrichus talpoides* – Японский землеройковый крот
** Neurotrichini - New World shrew moles
*** *Neurotrichus gibbsii* – Американский землеройковый крот
Сибирь

**Сибирь** — Россий Федерациштӹш регион. Кымдецшӹ: 12,6 млн км². 

## Халыквлӓжӹ

Категори:Россий
Канар ошмаотывлӓ

**Канари ошмаотывлӓ** () — Атланти океанышты Испанин автономный регионжы дӓ ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 7447 км². 2012-шы ин тӹштӹ 2 118 344 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Тенерифе (Tenerife) 2057 км²
* Гомера (La Gomera) 378 км²
* Иерро (El Hierro) 277 км²
* Пальма (La Palma) 708 км²
* Гран-Канари (Gran Canaria) 1532 км²
* Фуэртевентура (Fuerteventura) 1659 км²
* Лансароте (Lanzarote) 795 км²

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Gallotia* – Канар шӓкшӓльӹвлӓ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Испани
Категори:Ошмаотывлӓ
Анзыл Ази

**Анзыл Ази** — Азин кечӹвӓл-вадывелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ регион. 

Категори:Ази
Якшар пачан сиргек

**Якшар пачан сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Анзыл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14 см якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Сиргеквлӓ

**Сиргеквлӓ** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 23 тӹрлӹ сиргек улы. 

## Йишвлӓ
* *Oenanthe albonigra* –  Шим вуян сиргек 
* *Oenanthe deserti* –  Пустыня сиргек 
* *Oenanthe cypriaca* –  Кипр сиргек 
* *Oenanthe hispanica* – Испани сиргек 
* *Oenanthe bottae* –  Якшар онган сиргек 
* *Oenanthe finschii* – Шим шӱӓн сиргек 
* *Oenanthe heuglini* –  Гейглин сиргек 
* *Oenanthe isabellina* – Куштышы сиргек 
* *Oenanthe leucopyga* –  Ош ӹштӓн сиргек 
* *Oenanthe leucura* –  Ош пачан сиргек 
* *Oenanthe lugens* –  Шим тупан сиргек 
* *Oenanthe lugentoides* –  Арави сиргек 
* *Oenanthe lugubris* –  Абиссини сиргек 
* *Oenanthe moesta* –  Якшар ӹштӓн сиргек 
* *Oenanthe monacha* –  Манак сиргек 
* *Oenanthe monticola* –  Кырык сиргек 
* *Oenanthe oenanthe* – Сиргек 
* *Oenanthe phillipsi* –  Сомали сиргек 
* *Oenanthe picata* – Шим сиргек 
* *Oenanthe pileata* –  Шим лепкӓн сиргек 
* *Oenanthe pleschanka* – Ала сиргек 
* *Oenanthe xanthoprymna* – Якшар пачан сиргек 
* *Oenanthe chrysopygia* –  Шӧртньӹ пачан сиргек
Коллоэц цӓрӓгеквлӓ

**Коллоэц цӓрӓгеквлӓ** () — цӓрӓгеквлӓн группыш пырышы Мексика гӹц Аргентина якте Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты дон Кариб ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи цӓрӓгеквлӓ. Цилӓжӹ 2 коллоэц цӓрӓгек улы. 

## Йишвлӓ
**Noctilio leporinus* – Большой зайцегуб 
**Noctilio albiventris* – Малый зайцегуб 

Категори:Цӓрӓгеквлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Шим шӱӓн сиргек

**Шим шӱӓн сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Анзыл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 15–16 см якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Отто Финш (Friedrich Hermann Otto Finsch, 1839–1917) лӹмеш пумы.

Категори:Сиргеквлӓ
Куштышы сиргек

**Куштышы сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Палеарктика регионышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 15–16.5 см якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Шим вуян сиргек

**Шим вуян сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Анзыл Азиштӹ (Кувейт, Бахрейн, Катар, Оман, УАЭ, Ирак, Иран, Афганистан, Пакистан, Инди) вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 17 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 29–30,5 см, нелӹцшӹ 23–28,5 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Пустыня сиргек

**Пустыня сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Палеарктика регионышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14,5–15,5 см, нелӹцшӹ 17–23 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Кипр сиргек

**Кипр сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Кипр, Судан дӓ Эфиопиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14–15 см, нелӹцшӹ 18–20 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Испани сиргек

**Испани сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж кугижӓнӹшвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 13.5-15.5 см, нелӹцшӹ 15–22 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Ош ӹштӓн сиргек

**Ош ӹштӓн сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Сахара гӹц Сауд Арави дӓ Ирак якте вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 17–18 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26,5–32 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Ош пачан сиргек

**Ош пачан сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты дӓ Пиреней пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 16-18 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26–29 см, нелӹцшӹ 40 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Арави пел ошмаоты

**Арави пел ошмаоты** ()— Анзыл Азиштӹ пел ошмаоты. Территорижӹ 3 250 000 км².  

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ
* Сауд Арави
* УАЭ
* Оман
* Йемен
* Бахрейн
* Катар
* Кувейт

Категори:Ази
Арави сиргек

**Арави сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Oenanthe lugentoides lugentoides* – вадывел Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтӹт.
* *Oenanthe lugentoides buscaweni* – кечӹвӓлвел Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтӹт.

Категори:Сиргеквлӓ
Гейглин сиргек

**Гейглин сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 13-14 см якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц зоолог Теодор Гейглин (Theodor von Heuglin, 1824 – 1876) лӹмеш пумы.

Категори:Сиргеквлӓ
Шӧртньӹ пачан сиргек

**Шӧртньӹ пачан сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Турци гӹц Непал якте Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26 см якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Абиссини сиргек

**Абиссини сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14,5 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Oenanthe lugubris lugubris* – Эритрей гӹц покшал Эфиопи якте 
* *Oenanthe lugubris vauriei* – йыд-ирвел Сомали
* *Oenanthe lugubris schalowi* – кечӹвӓлвел Кени гӹц йыд-ирвел Танзани якте 

Категори:Сиргеквлӓ
Якшар ӹштӓн сиргек

**Якшар ӹштӓн сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты дӓ Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 16 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 25–29 см якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Манак сиргек

**Манак сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Египет дӓ Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 17,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 29,5–30,5 см, нелӹцшӹ 18–23 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Кырык сиргек

**Кырык сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 18–20 см, нелӹцшӹ 35 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Oenanthe monticola albipileata* – кечӹвӓл-вадывел Ангола
* *Oenanthe monticola nigricauda* – вадывел Ангола 
* *Oenanthe monticola atmorii* – вадывел Намиби
* *Oenanthe monticola monticola* – кечӹвӓлвел Намиби дӓ Кечӹвӓлвел Африка Республика

Категори:Сиргеквлӓ
Сомали сиргек

**Сомали сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Сомали дӓ Эфиопиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. 

Категори:Сиргеквлӓ
Шим сиргек

**Шим сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14–15 см якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Шим лепкӓн сиргек

**Шим лепкӓн сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 17–18 см, нелӹцшӹ 32 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Oenanthe pileata neseri* – кечӹвӓлвел Ангола, Намиби, вадывел Ботсвана дӓ йыд-вадывел Кечӹвӓлвел Африка Республика
* *Oenanthe pileata livingstonii* – покшал Кени гӹц йыд-ирвел Кечӹвӓлвел Африка Республика дӓ ирвел Ботсвана якте 
* *Oenanthe pileata pileata* – кечӹвӓл-вадывел Намиби дӓ Кечӹвӓлвел Африка Республика

Категори:Сиргеквлӓ
Ала сиргек

**Ала сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14–16½ см, нелӹцшӹ 18–20 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Симсӹгек

**Симсӹгек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 31–35 см, нелӹцшӹ 136–231 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Myophonus caeruleus caeruleus* – покшал дӓ ирвел Китай
* *Myophonus caeruleus temminckii* – покшал Ази гӹц вадывел-покшал Китай дӓ йыд-ирвел Мьянма якте 
* *Myophonus caeruleus eugenei* – покшал Мьянма гӹц ирвел Таиланд, кечӹвӓлвел Китай дӓ йыдпелвел дӓ покшал Индокитай якте 
* *Myophonus caeruleus crassirostris* – кечӹвӓл-ирвел Таиланд, Камбоджа дӓ йыдпелвел дӓ покшал Малайзи
* *Myophonus caeruleus dichrorhynchus* – кечӹвӓлвел Малайзи дӓ Суматра
* *Myophonus caeruleus flavirostris* – Ява

Категори:Орави ганьывлӓ
Ош шӱӓн шӹжвӹк

**Ош шӱӓн шӹжвӹк** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Анзыл Азиштӹ дӓ Вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 16 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 28 см якте шоэш. 

Категори:Орави ганьывлӓ
Симсӹпач

**Симсӹпач** тенгеок **Симсӹ пачан чӓкчем** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 13–14 см, нелӹцшӹ 10–18 г якте шоэш. 

Категори:Орави ганьывлӓ
Пиреней пел ошмаоты

**Пиреней пел ошмаоты** тенгеок **Ибери пел ошмаоты** , , , , , , , , , , ) — Европын сек кого кымшы пел ошмаотыжы. Территорижӹ 600 000 км².  

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓжӹ
* *Iberolacerta monticola* – Ибери шӓкшӓльӹ

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ

Категори:Европа
Шим тупан сиргек

**Шим тупан сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты дӓ Покшал Ирвелӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26–27,5 см, нелӹцшӹ 19–25 г якте шоэш. 

Категори:Сиргеквлӓ
Симсӹ арашӹнгӓлоэц

**Симсӹ арашӹнгӓлоэц** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 16–17 см, нелӹцшӹ 25 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Cyanoptila cyanomelana cyanomelana* 
**Cyanoptila cyanomelana intermedia* 

Категори:Орави ганьывлӓ
Баран, Ибрахим

**Ибрахим Баран** (; 1940-шӹ и, Шанлыурфа) — турк таксон сирӹшӹ герпетолог дӓ зоологи профессоржы.

## Почести
* *Vipera barani* Bohme & Joger, 1983 – Баран шим кӹшкӹ
* *Anatololacerta oertzeni ibrahimi* (Eiselt & Schmidtler, 1986) – 
* *Rhynchocalamus barani*  Olgun, Avcı, Ilgaz, Üzüm & Yılmaz, 2007 – 
* *Eumeces schneideri barani* Kumlutaş et al., 2007 – Кужы ялан сцинк

Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Герпетологи
Баран шим кӹшкӹ

**Баран шим кӹшкӹ** тенгеок **Адапазары шим кӹшкӹ** () — шим кӹшкӹ йишвлӓн йиш группыш пырышы Турциштӹ (Адапазары) вӓшлиӓлтшӹ эксӹкӹм кандышы шим кӹшкӹ. Кытшы 60 см якте лин кердеш.

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм турк герпетолог Ибрахим Баран (İbrahim Baran, 1940 – ) лӹмеш пумы.

Категори:Кӹшкӹвлӓ
Будак, Абидин

**Абидин Будак** (; 9-шӹ ноябрь 1943-шы и, Дикили, Измир, Турци) — турк таксон сирӹшӹ герпетолог дӓ Эгей университетӹн зоологи профессоржы.

## Таксон пӓшӓвлӓжӹ
*1978 ин: 
***Ophisops elegans basoglui* Baran & Budak, 1978

## Почести
*1987 ин: 
***Lacerta oertzeni budaki* Eiselt & Schmidtler, 1987 (“1986”) (= *Anatololacerta oertzeni budaki* – Будак шӓкшӓльӹ
*1996 ин: 
***Ablepharus kitaibelii budaki* Göçmen, Kumlutaş & Tosunoğlu, 1996 (= *Ablepharus budaki*) – Будак цӓрӓ сӹнзӓӓн сцинк

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Герпетологи
Гӧчмен, Байрам

**Байрам Гӧчмен** (; 1965-шӹ и, Кипр) — турк таксон сирӹшӹ паразитолог, герпетолог дӓ Эгей университетӹн зоологи профессоржы, природа фотограф. 

## Таксон пӓшӓвлӓжӹ
*1996 ин:  
***Ablepharus kitaibelii budaki* Göçmen, Kumlutaş & Tosunoğlu, 1996 (= *A. budaki*)
***Entodinium basoglui* Öktem & Göçmen, 1996
***Entodinium dalli forma rudidorsospinatum* Göçmen, Kumlutaş & Tosunoğlu, 1996
***Entodinium williamsi* Göçmen & Öktem, 1996
*2000 ин:  
***Epidinium graini* Göçmen, 2000
*2001 ин:  
***Entodinium oektemae* Göçmen, Tosunoğlu & Falakalı, 2001
***Entodinium imaii* Göçmen, Tosunoğlu & Falakalı, 2001
***Eudiplodinium dehorityi* Göçmen, Falakalı-Mutaf & Tosunoğlu, 2001
*2004 ин:  
***Entodinium salmani* Göçmen & Rastgeldi, 2004
*2008 ин:  
***Monocystis elongatum* Bandyopadhyay, Chakraborty, Mitra & Göçmen, 2008
*2009 ин:  
***Monocystis constricta* Bandyopadhyay, Mitra & Göçmen, 2009
***Entodinium cypriensis* Göçmen & Gürelli, 2009
*2011 ин:  
***Lyciasalamandra irfani* Göçmen, Arıkan & Yalçınkaya, 2011
*2012 ин:  
***Lyciasalamandra arikani* Göçmen & Akman, 2012
***Lyciasalamandra yehudahi* Göçmen & Akman, 2012

## Почести
**Nematocystis bayrami* Mallik & Bandyopadhyay, 2009
**Typhlonesticus gocmeni* 
**Lyciasalamandra antalyana gocmeni* 

## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ

*Сайтшы : bayramgocmen.com

Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Герпетологи
Якшар онган сиргек

**Якшар онган сиргек** () — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Эритрей, Эфиопи, Сауд Арави дӓ Йемеништӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14 см якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм француз дипломат, археолог дӓ натуралист Поль-Эмиль Ботта (Paul-Émile Botta, 1802 – 1870) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Oenanthe bottae bottae* – кечӹвӓл-вадывел Сауд Арави дӓ Йемен
* *Oenanthe bottae frenata* – Эритрей дӓ Эфиопи

Категори:Сиргеквлӓ
Башоглу, Мухтар

**Мухтар Башоглу** (; 6-шы апрель 1913-шы и, Ӧдемиш, Измир – 21-шӹ февраль 1981-шӹ и, Каршыяка, Измир, Турци) — турк таксон сирӹшӹ герпетолог дӓ зоологи профессоржы.

## Таксон пӓшӓвлӓжӹ
*1967 ин: 
***[[Lyciasalamandra atifi|Mertensiella luschani atifi]]* Basoglu, 1967
*1968 ин: 
***[[Eremias velox|Eremias velox suphani]]* Basoglu & Hellmich, 1968
*1974 ин: 
***[[Lyciasalamandra luschani|Mertensiella luschani fazilae]]* Basoglu & Atatur, 1974
*1975 ин: 
***[[Lyciasalamandra luschani|Mertensiella luschani finikensis]]* Basoglu & Atatur, 1975 (= *Mertensiella l. f.*)
*1976 ин: 
***[[Lyciasalamandra luschani|Mertensiella luschani antalyana]]* Basoglu & Baran, 1976

## Почести
*1955 ин: 
***[[Anaitis basoglui]]* Lattin, 1955
*1962 ин: 
***[[Carabus scrabrosus|Carabus (Procerus) scrabrosus basoglui]]* Schweiger, 1962
*1967 ин: 
***[[Prosicuophora basoglui]]* Puytorac & Öktem, 1967
*1978 ин: 
***[[Lacerta cappadocica|Lacerta cappadocica muhtari]]* Eiselt, 1978
***[[Ophisops elegans|Ophisops elegans basoglui]]* Baran & Budak, 1978
*1980 ин: 
***[[Lyciasalamandra luschani|Lyciasalamandra luschani basoglui]]* (Baran & Atatür, 1980) (= *Mertensiella l. b.*)
*1982 ин: 
***[[Cyrtodactylus basoglui]]* Baran & Gruber, 1982
*1996 ин: 
***[[Entodinium basoglui]]* Öktem & Göçmen, 1996

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Герпетологи
Сан-Франциско

**Сан-Франциско** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Калифорни штатын халажы. Халан территорижӹ: 600,6 км². 2013-шы ин тӹштӹ 843 329 эдем ӹлен.

Категори:Калифорни
Сахара

**Сахара** (, ) — Йыдпел Африкышты Мӱлӓндӹн сек кого пустыняжы. Кымдецшӹ 9 400 000 км². 

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ
* Алжир
* Египет
* Сахара Араб Демократи Республика
* Ливи
* Мавритани
* Мали
* Марокко
* Нигер
* Судан
* Тунис

Категори:Африка
Санта-Ана (Калифорни)

**Санта-Ана** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Калифорни штатын халажы. Халан территорижӹ: 71,271 км². 2010-шы ин тӹштӹ 324 528 эдем ӹлен.

Категори:Калифорни
Сан-Диего

**Сан-Диего** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Калифорни штатын халажы. Халан территорижӹ: 963,6 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 1 381 069 эдем ӹлен.

Категори:Калифорни
Риверсайд (Калифорни)

**Риверсайд** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Калифорни штатын халажы. Халан территорижӹ: 203.1 км². 2015-шӹ ин тӹштӹ 321 786 эдем ӹлен.

Категори:Калифорни
Эвансвилл

**Эвансвилл** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Индиана штатын халажы. Халан территорижӹ: 105,6 км². 2010-шы ин тӹштӹ 117 429 эдем ӹлен.

Категори:Индиана
Меса (Аризона)

**Меса** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Аризона штатын халажы. Халан территорижӹ: 324.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 439 041 эдем ӹлен.

Категори:Аризона
Даллас

**Даллас** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Техас штатын халажы. Халан территорижӹ: 997,1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 197 816 эдем ӹлен.

Категори:Техас
Сан-Антонио

**Сан-Антонио** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Техас штатын халажы. Халан территорижӹ: 1067,3 км². 2012-шы ин тӹштӹ 1 436 697 эдем ӹлен.

Категори:Техас
Боулдер (Колорадо)

**Боулдер** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Колорадо штатын халажы. Халан территорижӹ: 65.7 км². 2010-шы ин тӹштӹ 97 385 эдем ӹлен.

Категори:Колорадо
Сапота йишвлӓ

**Сапота йишвлӓ** () — Ericales пеледӹшвлӓн группыш пырышы тропикивлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 800 тӹрлӹ сапота улы. 

## Классификацижӹ
Арали йишвлӓ

**Арали йишвлӓ** () — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ, Африкышты, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш шудыла кушкыш, тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 254 тӹрлӹ арали улы. 

## Классификацижӹ
     ├─ Aralioideae — 
     └─ Hydrocotyloideae — 

* **Aralioideae** лӹвӓл йишвлӓ
** *Anakasia* – 
** *Apiopetalum* – 
** *Aralia* – Арали
** *Arthrophyllum* – 
** *Astrotricha* – 
** *Boninofatsia* – 
** *Brassaiopsis* – Брассайопсис
** *Cephalaralia* – 
** *Cheirodendron* – Хейродендрон
** *Cromapanax* – 
** *Cuphocarpus* – 
** *Cussonia* – 
** *Dendropanax* – 
** *Eleutherococcus* – Элеутерококк
** ×*Fatshedera* – 
** *Fatsia* – Фатси
** *Gamblea* – 
** *Gastonia* – Гастони
** *Harmsiopanax* – 
** *Hedera* – 
** *Heteropanax* – 
** *Hunaniopanax* – 
** *Kalopanax* – Калопанакс
** *Mackinlaya* – 
** *Macropanax* – 
** *Megalopanax* – 
** *Merrilliopanax* – 
** *Meryta* – Мерита
** *Metapanax* – 
** *Motherwellia* – 
** *Munroidendron* – 
** *Oplopanax* – Оплопанакс
** *Oreopanax* – Ореопанакс
** *Osmoxylon* – 
** *Panax* – Женьшень
** *Polyscias* – Полисциас
** *Pseudopanax* – Псевдопанакс
** *Pseudosciadium* – 
** *Raukaua* – 
** *Reynoldsia* – 
** *Schefflera* – Шеффлера
** *Sciadodendron* – 
** *Seemannaralia* – 
** *Sinopanax* – 
** *Stilbocarpa* – Стильбокарпа
** *Tetrapanax* – Тетрапанакс
** *Tetraplasandra* – Тетраплазандра
** *Trevesia* – Тревези
** *Woodburnia* – 
* **Hydrocotyloideae** лӹвӓл йишвлӓ
** *Azorella* – 
** *Centella* – 
** *Hydrocotyle* – 
** *Platysace* – 
** *Xanthosia* –
Гризелини йишвлӓ

**Гризелини йишвлӓ** () — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы У Зеландиштӹ дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ гризелини улы. 

## Классификацижӹ
**Griselinia littoralis* – У Зеланди 
**Griselinia lucida* – У Зеланди 
**Griselinia carlomunozii* – Чили 
**Griselinia jodinifolia* – Чили
**Griselinia racemosa* – кечӹвӓлвел Чили дӓ Аргентина
**Griselinia ruscifolia* – Аргентина, Чили, Бразили
**Griselinia scandens* – покшал дӓ кечӹвӓлвел Чили
Миодокарпус йишвлӓ

**Миодокарпус йишвлӓ** () — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвиней, У Каледони дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 19 тӹрлӹ миодокарпус улы. 

## Классификацижӹ
* *Delarbrea* – 
** *Delarbrea balansae* – 
** *Delarbrea collina* – 
** *Delarbrea harmsii* – 
** *Delarbrea longicarpa* – 
** *Delarbrea michieana* – 
** *Delarbrea montana* – 
** *Delarbrea paradoxa* – 
* *Myodocarpus* – 
** *Myodocarpus crassifolius* – 
** *Myodocarpus fraxinifolius* – 
** *Myodocarpus gracilis* – 
** *Myodocarpus involucratus* – 
** *Myodocarpus lanceolatus* – 
** *Myodocarpus nervatus* – 
** *Myodocarpus pinnatus* – 
** *Myodocarpus simplicifolius* – 
** *Myodocarpus vieillardii* – 
** *Myodocarpus sp. GP-2009* – 
** *Myodocarpus sp. TSS-2006* – 
* *Pseudosciadium* – 
** *Pseudosciadium balansae* –
Бэйкер Сити (Орегон)

**Бэйкер Сити** () — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Орегон штатын халажы. Халан территорижӹ: 18.54 км². 2010-шы ин тӹштӹ 9 828 эдем ӹлен.

Категори:Орегон
Питтоспорум йишвлӓ

**Питтоспорум йишвлӓ** () — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы Афротропика, Индомалай, Океани дӓ Австралази регионвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 200-240 тӹрлӹ питтоспорум улы. 

## Классификацижӹ
* *Bentleya* – Бентли
* *Billardiera* – Бийярдьера
* *Bursaria* – Бурсари
* *Cheiranthera* – Хейрантера
* *Hymenosporum* – Гименоспорум
* *Marianthus* – Мариантус
* *Pittosporum* – Питтоспорум
* *Rhytidosporum* – Ритидоспорум
Пеннанти йишвлӓ

**Пеннанти йишвлӓ** () — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы У Зеландиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 3-4 тӹрлӹ пеннанти улы. 

## Классификацижӹ
* *Pennantia baylisiana* – Три-Кингс
* *Pennantia corymbosa* – У Зеланди
* *Pennantia cunninghamii* – Австрали
* *Pennantia endlicheri* – Норфолк ошмаоты
Торричелли йишвлӓ

**Торричелли йишвлӓ** () — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ торричелли улы. 

## Классификацижӹ
* *Aralidium pinnatifidum* – 
* *Melanophylla* – 
** *Melanophylla alnifolia* – 
** *Melanophylla angustior* – 
** *Melanophylla aucubifolia* – 
** *Melanophylla crenata* – 
** *Melanophylla madagascariensis* – 
** *Melanophylla modestei* – 
** *Melanophylla perrieri* – 
* *Torricellia* – 
** *Torricellia angulata* – 
** *Torricellia tiliifolia* –
Альсевосми йишвлӓ

**Альсевосми йишвлӓ** () — астра пеледӹшвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ, У Каледони дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ альсевосми улы. 

## Классификацижӹ
* *Alseuosmia* – альсевосми
** *Alseuosmia banksii* – 
** *Alseuosmia macrophylla* – 
** *Alseuosmia pusilla* – 
* *Crispiloba disperma* – 
* *Periomphale neo-caledonia* – 
* *Wittsteinia* – 
* *Wittsteinia balansae* – 
* *Wittsteinia vacciniacea* –
Аргофиллум йишвлӓ

**Аргофиллум йишвлӓ** () — астра пеледӹшвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ, У Зеландиштӹ, Лорд-Хау, У Каледони дӓ Рапа-Ити ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 22 тӹрлӹ аргофиллум улы. 

## Классификацижӹ
* *Argophyllum* – альсевосми
** *Argophyllum acinetochromum* – 
** *Argophyllum brevipetalum* – 
** *Argophyllum brevistylum* – 
** *Argophyllum cryptophlebum* – 
** *Argophyllum ellipticum* – 
** *Argophyllum grunowii* – 
** *Argophyllum latifolium* – 
** *Argophyllum laxum* – 
** *Argophyllum lejourdanii* – 
** *Argophyllum montanum* – 
** *Argophyllum nitidum* – 
** *Argophyllum nullumense* – 
** *Argophyllum verae* – 
** *Argophyllum vernicosum* – 
* *Corokia* – 
** *Corokia budcotonea* – 
** *Corokia buddleioides* – 
** *Corokia carpodetoides* – 
** *Corokia collenettei* – 
** *Corokia cotoneaster* – 
** *Corokia macrocarpa* – 
** *Corokia serrata* – 
** *Corokia whiteana* –
Калицера йишвлӓ

**Калицера йишвлӓ** () — астра пеледӹшвлӓн группыш пырышы Неотропика регионышты вӓшлиӓлтшӹ, икиӓш ӓль шукиӓш шудыла кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 40 тӹрлӹ калицера улы. 

## Классификацижӹ
**Acicarpha* – Ацикарфа
** *Acicarpha spathulata* – 
** *Acicarpha tribuloides* – 
**Boopis* – 
** *Boopis anthemoides* – 
** *Boopsis australis* – 
** *Boopis bupleuroides* – 
**Calycera* – Калицера
** *Calycera balsamitifolia* – 
** *Calycera boopidea* – 
** *Calycera calcitrapa* – 
** *Calycera crassifolia* – 
** *Calycera herbacea* – 
** *Calycera intermedia* – 
** *Calycera leucanthema* – 
** *Calycera pulvinata* – 
** *Calycera sessiliflora* – 
**Gamocarpha* – 
** *Gamocarpha alpina* – 
**Moschopsis* – 
** *Moschopsis caleofuensis* – 
** *Moschopsis monocephala* – 
** *Moschopsis trilobata* – 
* *Nastanthus* – 
** *Nastanthus agglomeratus* – 
** *Nastanthus patagonicus* – 
** *Nastanthus spathulatus* –
Нарынзывуй

**Нарынзывуй** тенгеок **ынгыр пеледӹш** (; алыкмарла *нарынчывуй, моклакавуйчача, ӱшшудо, ушшудо, полдышшудо, чодырамаке*) — Ranunculaceae йишвлӓн группыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш нарынзалгы пеледӹшӓн шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 60 см лин кердеш

Категори:Кушкышвлӓ
Лачокла агама

**Лачокла агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 13–30 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Agama agama agama* – 
* *Agama agama boensis* – 
* *Agama agama mucosoensis* – 
* *Agama agama africana* – ‎Африка агама

Категори:Агама йишвлӓ
Аншиета агама

**Аншиета агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист (José Alberto de Oliveira Anchieta (1832 – 1897) лӹмеш пумы.

Категори:Агама йишвлӓ
Тропик имӓн агама

**Тропик имӓн агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 22 см якте шоэш. 

Категори:Агама йишвлӓ
Акантозаврвлӓ

**Акантозаврвлӓ** () — агама йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ акантозавр улы. 

## Йишвлӓ
* *Acanthosaura armata* – 
* *Acanthosaura bintangensis* – 
**Acanthosaura brachypoda* – 
* *Acanthosaura capra* – 
* *Acanthosaura cardamomensis* – 
* *Acanthosaura coronata* – 
* *Acanthosaura crucigera* – 
* *Acanthosaura lepidogaster* – 
* *Acanthosaura nataliae* – 
* *Acanthosaura titiwangsaensis* – 

Категори:Агама йишвлӓ
Амфиболурусвлӓ

**Амфиболурусвлӓ** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2-3 тӹрлӹ амфиболурус улы. 

## Йишвлӓ
* *Amphibolurus muricatus* – 
* *Amphibolurus norrisi* – 
* *Amphibolurus nobbi* – 

Категори:Агама йишвлӓ
Пӹлӹшдӹмӹ агамавлӓ

**Амфиболурусвлӓ** () — агама йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пӹлӹшдӹмӹ агама улы. 

## Йишвлӓ
* *Aphaniotis acutirostris* – 
* *Aphaniotis fusca* – 
* *Aphaniotis ornata* – 

Категори:Агама йишвлӓ
Имӓн агама

**Имӓн агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 76–100 мм якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Agama aculeata distanti*
* *Agama aculeata aculeata*

Категори:Агама йишвлӓ
Брахизавр

**Брахизавр** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Бангладеш, Пакистан дӓ Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. 

Категори:Агама йишвлӓ
Шуран агамавлӓ

**Шуран агамавлӓ** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Шри-Ланкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ шуран агама улы. 

## Йишвлӓ
**Ceratophora aspera* – 
**Ceratophora erdeleni* – 
**Ceratophora karu* – 
**Ceratophora stoddartii* – 
**Ceratophora tennentii* – 

Категори:Агама йишвлӓ
Ази кырык агамавлӓ

**Ази кырык агамавлӓ** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 (тошты 23) тӹрлӹ Ази кырык агама улы. 

## Йишвлӓ
**Laudakia agrorensis* – Агрор агама
**Laudakia dayana* – Хардвар агама
**Laudakia fusca* – Yellow-headed Rock Agama
**Laudakia kirmanensis* – Nikolsky's Rock Agama
**Laudakia melanura* – Шимӓкӓ агама
**Laudakia nupta* – Кого сӱмӓн агама
***Laudakia nupta nupta*
***Laudakia nupta fusca*
**Laudakia nuristanica* – Нуристан агама
**Laudakia pakistanica* – Пакистан агама
***Laudakia pakistanica pakistanica*
***Laudakia pakistanica auffenbergi*
***Laudakia pakistanica khani*
**Laudakia papenfussi* – Papenfuss's Rock Agama
**Laudakia sacra* – Anan's Rock Agama
**Laudakia tuberculata* – Кашмир агама
**Laudakia wui* – Wui's Rock Agama

## Тошты йишвлӓжӹ
**Acanthocercus adramitanus* – Anderson's Rock Agama
**Acanthocercus atricollis* – Black-necked Tree Agama
**Paralaudakia badakhshana* – Бадахшан агама
**Paralaudakia bochariensis* – Бухара агама
**Paralaudakia caucasia* – Кавкази агама
**Paralaudakia erythrogaster* – Хорасан агама
**Paralaudakia himalayana* – Гималай агама
**Paralaudakia lehmanni* – Туркестан агама
**Paralaudakia microlepis* – Изи сӱмӓн агама
**Paralaudakia stoliczkana* – Столичка агама
**Stellagama stellio* – Стеллион

Категори:Агама йишвлӓ
Стеллион

**Стеллион** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Греци, Турци, Анзыл Азиштӹ дӓ йыд-вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 35 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Stellagama stellio brachydactyla* – Иордани, Сауд Арави, Египет дӓ Израиль
* *Stellagama stellio cypriaca* – Zypern
* *Stellagama stellio daani* – Греци дӓ Турци
* *Stellagama stellio picea* – Иордани, Сири дӓ Сауд Арави
* *Stellagama stellio salehi* – Египет дӓ Израиль
* *Stellagama stellio stellio* – Греци , Турци, Сири, Ливан, Израиль дӓ Иордани
* *Stellagama stellio vulgaris* – Египет

Категори:Агама йишвлӓ
Агрор агама

**Агрор агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Афганистан, Инди дӓ Пакистанышты (Агрор) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

Категори:Агама йишвлӓ
Пакистан агама

**Пакистан агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Пакистанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Laudakia pakistanica pakistanica*
**Laudakia pakistanica auffenbergi*
**Laudakia pakistanica khani*

Категори:Агама йишвлӓ
Кашмир агама

**Кашмир агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Афганистан, Пакистан, Инди, Непал дӓ Тибетиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

Категори:Агама йишвлӓ
Туркестан агама

**Туркестан агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Афганистан, Туркменистан, Узбекистан, Таджикистан дӓ Киргизиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 37 см якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм руш путешественник Александр Леман (Heinrich Kuhl, 1797 – 1821) лӹмеш пумы.

Категори:Агама йишвлӓ
Кого сӱмӓн агама

**Кого сӱмӓн агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Ирак, Иран, Афганистан дӓ Пакистанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Laudakia nupta nupta*
**Laudakia nupta fusca*

Категори:Агама йишвлӓ
Столичка агама

**Столичка агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Монголи дӓ Китайышты (Ганьсу) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм морави дӓ австри ботаник, зоолог, геолог, геодезист дӓ палеонтолог Фердинанд Столичка (Ferdinand Stoliczka, 1838 – 1874) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Paralaudakia stoliczkana stoliczkana*
**Paralaudakia stoliczkana altaica*

Категори:Агама йишвлӓ
Хардвар агама

**Хардвар агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Индиштӹ (Хардвар) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм англ ихтиолог Фрэнсис Дэй (Francis Day, 1829 –1889) лӹмеш пумы.

Категори:Агама йишвлӓ
Шимӓкӓ агама

**Шимӓкӓ агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Иран, Пакистан дӓ Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Laudakia melanura melanura* Blyth, 1854
* *Laudakia melanura nasiri* Baig, 1999

Категори:Агама йишвлӓ
Столичка, Фердинанд

**Фердинанд Столичка** (,  7 июнь 1838, Билани, кӹзӹт Кромержиж, Морави — 19 июнь 1874, Инди) — морави да австри шӹмлӹзӹ, ботаник, зоолог, геолог, геодезист дӓ палеонтолог.

Категори:Австри персоналивлӓ
Изи сӱмӓн агама

**Изи сӱмӓн агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Пакистан, Афганистан, Туркменистан дӓ Иранышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Laudakia microlepis microlepis*
**Laudakia microlepis triannulata*

Категори:Агама йишвлӓ
Гималай агама

**Гималай агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 31 см якте шоэш. 

Категори:Агама йишвлӓ
Хорасан агама

**Хорасан агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Туркменистан, Афганистан дӓ Иранышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

Категори:Агама йишвлӓ
Кавкази агама

**Кавкази агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Турци, Кавкази, Грузи, Армени, Азербайджан, Ирак, Иран, Туркменистан, Таджикистан, Афганистан, Пакистан дӓ Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 140–150 мм, нелӹцшӹ 170 г якте шоэш. 

Категори:Агама йишвлӓ
Канар шӓкшӓльӹвлӓ

**Канар шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ Канар шӓкшӓльӹ улы. 

## Классификацижӹ
***Базальный клада**
***Gallotia atlantica* – Атланти шӓкшӓльӹ
****Gallotia atlantica atlantica*
****Gallotia atlantica mahoratae*
***Gallotia stehlini* – Гран-Канари кого шӓкшӓльӹ
***Вадывел клада**
**Кого йишвлӓ
****Gallotia simonyi*
*****Gallotia simonyi simonyi* † – Roque Chico de Salmor Giant Lizard 
*****Gallotia simonyi machadoi* – Иерро кого шӓкшӓльӹ
****Gallotia bravoana* - Гомера кого шӓкшӓльӹ
****Gallotia auaritae* – Пальма кого шӓкшӓльӹ
****Gallotia goliath* † – Тенерифе кого шӓкшӓльӹ
****Gallotia intermedia* – Tenerife Speckled Lizard
**Изи йишвлӓ
****Gallotia caesaris* – Бӧтгер шӓкшӓльӹ 
*****Gallotia caesaris caesaris*
*****Gallotia caesaris gomerae*
****Gallotia galloti* – Тенерифе шӓкшӓльӹ 
*****Gallotia galloti eisentrauti*
*****Gallotia galloti galloti*
*****Gallotia galloti insulanagae*
*****Gallotia galloti palmae*

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Атланти шӓкшӓльӹ

**Атланти шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 28,5 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Gallotia atlantica* subsp. *atlantica* – Лансароте ошмаотышты 
* *Gallotia atlantica* subsp. *mahoratae* – Фуэртевентура ошмаотышты 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Иерро кого шӓкшӓльӹ

**Иерро кого шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Иерро) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 60 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Gallotia simonyi simonyi* † 
* *Gallotia simonyi machadoi* – 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Гомера кого шӓкшӓльӹ

**Гомера кого шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Гомера) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Telesforo Bravo) лӹмеш пумы.

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Бадахшан агама

**Бадахшан агама** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Инди, Пакистан, Афганистан, Таджикистан, Туркменистан, Кыргызстан дӓ Китайышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

Категори:Агама йишвлӓ
Пальма кого шӓкшӓльӹ

**Пальма кого шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Пальма) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Тенерифе кого шӓкшӓльӹ

**Тенерифе кого шӓкшӓльӹ** ( †) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Тенерифе) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Бӧтгер шӓкшӓльӹ

**Бӧтгер шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Иерро дӓ Гомера) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 10 см якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Сезар Рудольф Бӧтгер (Cesar Rudolf Boettger) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Gallotia caesaris caesaris* – Иерро 
* *Gallotia caesaris gomerae* – Гомера

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Тенерифе шӓкшӓльӹ

**Тенерифе шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Тенерифе дӓ Пальма) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 44 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Gallotia galloti galloti* – кечӹвӓлвел Тенерифе 
**Gallotia galloti eisentrauti* – йыдпелвел Тенерифе 
**Gallotia galloti insulanagae* – йыд-ирвел Тенерифе 
**Gallotia galloti palmae* – Пальма

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Тенерифе

**Тенерифе** () — Канар ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 2057 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 889 936 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Испани
Категори:Ошмаотывлӓ
Гран-Канари

**Гран-Канари** () — Канар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 1532 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 850 391 эдем ӹлен. Курорт дӓ туризм ошмаоты семӹнь пӓлӹ ылеш.

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓжӹ

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ

Категори:Испани
Категори:Ошмаотывлӓ
Лансароте

**Лансароте** () — Канар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 795 км². 2012-шы ин тӹштӹ 142 132 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Испани
Категори:Ошмаотывлӓ
Лофокалот

**Лофокалот** () — агама йишвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ Суматра ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Evardus Winandus Adrianus Ludeking, 1797 – 1821) лӹмеш пумы.

Категори:Агама йишвлӓ
Куку

**Куку** () — куку йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 32–34 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 55–60 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 110–140 (озыжы), 95–115 (ӓвӓжӹ) г якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Cuculus canorus canorus* –
**Cuculus canorus bakeri* –
**Cuculus canorus bangsi* –
**Cuculus canorus subtelephonus* –

Категори:Куку йишвлӓ
Категори:Кеквлӓ
Палдиски

**Па́лдиски** (), тошты лӹмжӹ **Рогервик** (),  — хала Эстоништӹ, Финн иксӓ тӹрӹштӹ порт.

## Географижӹ
Палдиски Харьюмаа уездӹштӹ вӓрлӓнӓ. Таллинн якте 52 уштыш. 

## Ажедмӓшвлӓ
* Историческая информация о городе Балтийский Порт

Категори:Эстони халавлӓ
Псаммодромусвлӓ

**Псаммодромусвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Пиреней пел ошмаотышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ псаммодромус улы. 

## Йишвлӓ
* *Psammodromus algirus* – Алжир псаммодромус
* *Psammodromus blanci* – Блан псаммодромус
* *Psammodromus hispanicus* – Испани псаммодромус
* *Psammodromus microdactylus* – Изи парнян псаммодромус
* *Psammodromus occidentalis* – Вадывел псаммодромус

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Алжир псаммодромус

**Алжир псаммодромус** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Марокко, Алжир, Тунис, Испани, Португали, Итали дӓ Франциштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 10–15 см якте шоэш. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Блан псаммодромус

**Блан псаммодромус** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Марокко, Алжир дӓ Тунисиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм швейцари зоолог Анри Блан (Henri Blanc, 1859 – 1930) лӹмеш пумы.

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Тӹшкӓ шӓкшӓльӹвлӓ

**Тӹшкӓ шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 22 тӹрлӹ тӹшкӓ шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Takydromus amurensis* –  
* *Takydromus dorsalis* –  
* *Takydromus formosanus* –  
* *Takydromus hani* –  
* *Takydromus haughtonianus* –  
* *Takydromus hsuehshanensis* –  
* *Takydromus intermedius* –  
* *Takydromus khasiensis* –  
* *Takydromus kuehnei* –  
* *Takydromus luyeanus* –  
* *Takydromus madaensis* –  
* *Takydromus sauteri* –  
* *Takydromus septentrionalis* –  
* *Takydromus sexlineatus* –  
* *Takydromus sikkimensis* –  
* *Takydromus smaragdinus* –  
* *Takydromus stejnegeri* –  
* *Takydromus sylvaticus* –  
* *Takydromus tachydromoides* –  
* *Takydromus toyamai* –  
* *Takydromus viridipunctatus* –  
* *Takydromus wolteri* –  

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Тимон шӓкшӓльӹвлӓ

**Тимон шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Покшал Ирвелӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ тимон шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Timon lepidus* – 
* *Timon pater* – 
* *Timon princeps* – 
* *Timon tangitanus* – 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Ыжарикӓ шӓкшӓльӹвлӓ

**Ыжарикӓ шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ ыжарикӓ шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Lacerta agilis* – прыткая (проворная, обыкновенная) ящерица
* *Lacerta bilineata* – 
* *Lacerta media* – средняя ящерица
* *Lacerta mostoufii* – 
* *Lacerta pamphylica* – 
* *Lacerta schreiberi* – Ибери шӓкшӓльӹ
* *Lacerta strigata* – полосатая ящерица
* *Lacerta trilineata* – трёхлинейчатая ящерица
* *Lacerta viridis* – Ыжарикӓ шӓкшӓльӹ

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Ыжарикӓ шӓкшӓльӹ

**Ыжарикӓ шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Европышты дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 15 см якте шоэш. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Даревски шӓкшӓльӹвлӓ

**Даревски шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Европышты дӓ Кечӹвӓл-вадывел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 32 тӹрлӹ Даревски шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Darevskia alpina* – 
* *Darevskia armeniaca* – 
* *Darevskia bendimahiensis* – 
* *Darevskia bithynica* – 
* *Darevskia brauneri* – 
* *Darevskia caspica* – 
* *Darevskia caucasica* – 
* *Darevskia chlorogaster* – 
* *Darevskia clarkorum* – 
* *Darevskia daghestanica* – 
* *Darevskia dahli* – 
* *Darevskia defilippii* – 
* *Darevskia derjugini* – 
* *Darevskia dryada* – 
* *Darevskia kamii* – 
* *Darevskia kopetdaghica* – 
* *Darevskia lindholmi* – 
* *Darevskia mixta* – 
* *Darevskia parvula* – 
* *Darevskia pontica* – 
* *Darevskia portschinskii* – 
* *Darevskia praticola* – 
* *Darevskia raddei* – 
* *Darevskia rostombekowi* – 
* *Darevskia rudis* – 
* *Darevskia sapphirina* – 
* *Darevskia saxicola* – 
* *Darevskia schaekeli* – 
* *Darevskia steineri* – 
* *Darevskia unisexualis* – 
* *Darevskia uzzelli* – 
* *Darevskia valentini* – 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Изи парнян псаммодромус

**Изи парнян псаммодромус** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Мароккышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кӓпшӹ 112–116 мм, пачшы 72–73 мм якте шоэш. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Вадывел псаммодромус

**Вадывел псаммодромус** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Испани дӓ Португалиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Анатоли шӓкшӓльӹвлӓ

**Анатоли шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Турциштӹ дӓ Грециштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ Анатоли шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Anatololacerta anatolica* – Анатоли шӓкшӓльӹ
* *Anatololacerta budaki* – Будак шӓкшӓльӹ
* *Anatololacerta danfordi* – Дэнфорд шӓкшӓльӹ
* *Anatololacerta pelasgiana* – 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Анатоли шӓкшӓльӹ

**Анатоли шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Турциштӹ дӓ Грециштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 24 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Anatololacerta anatolica anatolica* – 
* *Anatololacerta anatolica aegaea* – 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Будак шӓкшӓльӹ

**Будак шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Турциштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм турк герпетолог Абидин Будак (Abidin Budak, 1943–) лӹмеш пумы.

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Далмаци шӓкшӓльӹ

**Далмаци шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Хорвати, Босни дӓ Герцеговина дӓ Черногориштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 19–20 см якте шоэш. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Динар шӓкшӓльӹ

**Динар шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Динар кырыквлӓштӹ (Хорвати, Босни дӓ Герцеговина дӓ Черногори) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 15–22 см якте шоэш. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Динар шӓкшӓльӹвлӓ

**Динар шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Динар кырыквлӓштӹ (Хорвати, Босни дӓ Герцеговина, Черногори дӓ Албани) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ Динар шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Dinarolacerta mosorensis* – Динар шӓкшӓльӹ
* *Dinarolacerta montenegrina* – Черногори шӓкшӓльӹ

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Ибери шӓкшӓльӹвлӓ

**Ибери шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ Ибери шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Iberolacerta* лӹвӓл йых 
** *Iberolacerta cyreni* – Испани шӓкшӓльӹ
** *Iberolacerta galani* – Галан шӓкшӓльӹ
** *Iberolacerta horvathi* – Хорват шӓкшӓльӹ
** *Iberolacerta martinezricai* – Мартинес-Рика шӓкшӓльӹ
** *Iberolacerta monticola* – Ибери шӓкшӓльӹ
* *Pyrenesaura* лӹвӓл йых 
** *Iberolacerta aranica* – Валь-д’Аран шӓкшӓльӹ
** *Iberolacerta aurelioi* – Аурелио шӓкшӓльӹ
** *Iberolacerta bonnali* – Бонналь шӓкшӓльӹ

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Ибери шӓкшӓльӹ

**Ибери шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Ибери пел ошмаотышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 21 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Iberolacerta monticola monticola* – Португали 
* *Iberolacerta monticola astur* – Испани 
* *Iberolacerta monticola cantabrica* – Испани 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Испани шӓкшӓльӹ

**Испани шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Испаништӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 18–23 см якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Carl August Otto Cyrén) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Iberolacerta cyreni cyreni* – Сьерра-де-Гвадаррама
* *Iberolacerta cyreni castilliana* – Сьерра-де-Гредос

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Галан шӓкшӓльӹ

**Галан шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Испаништӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытышты 69,1 (озыжы), 84,4 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Pedro Galán Regalado) лӹмеш пумы.

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Валь-д’Аран шӓкшӓльӹ

**Валь-д’Аран шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Каталоништӹ (Валь-д’Аран) дӓ Франциштӹ (Арьеж) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытышты 62 (озыжы), 67 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш. 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Аурелио шӓкшӓльӹ

**Аурелио шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Франциштӹ (Арьеж), Каталоништӹ (Льейда) дӓ Андоррышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытышты 65 (озыжы), 62 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Aurelio Arribas) лӹмеш пумы.

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Бонналь шӓкшӓльӹ

**Бонналь шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Франциштӹ (Атланти Пиренейвлӓ, Кӱшӹл Пиренейвлӓ, Кӱшӹл Гаронна), Испаништӹ (Уэска) дӓ Каталоништӹ (Льейда) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытышты 59 (озыжы), 65 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Jean-Louis de Bonnal, 1874–1954) лӹмеш пумы.

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Иран шӓкшӓльӹвлӓ

**Иран шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Иран дӓ Азербайджанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ Иран шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Iranolacerta brandtii* – Брандт шӓкшӓльӹ
* *Iranolacerta zagrosica* – Загрос шӓкшӓльӹ

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Тропидозаурвлӓ

**Тропидозаурвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ тропидозаур улы. 

## Йишвлӓ
* *Tropidosaura cottrelli* – 
* *Tropidosaura essexi* – 
* *Tropidosaura gularis* – 
* *Tropidosaura montana* – 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Шая степь шӓкшӓльӹвлӓ

**Шая степь шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ шая степь шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Pseuderemias brenneri* – 
* *Pseuderemias erythrosticta* – 
* *Pseuderemias mucronata* – 
* *Pseuderemias savagei* – 
* *Pseuderemias septemstriata* – 
* *Pseuderemias smithii* – 
* *Pseuderemias striatus* – 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Дэнфорд шӓкшӓльӹ

**Дэнфорд шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Турциштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Чарльз Джордж Дэнфорд (Charles George Danford) лӹмеш пумы.

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Хорват шӓкшӓльӹ

**Хорват шӓкшӓльӹ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Австри, Итали, Словени дӓ Хорватиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 18 см якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Гeзa Хорват (Géza Horváth, 1847–1937) лӹмеш пумы.

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Степь шӓкшӓльӹвлӓ

**Степь шӓкшӓльӹвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ степь шӓкшӓльӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Eremias acutirostris* – 
* *Eremias afghanistanica* – 
* *Eremias andersoni* – 
* *Eremias argus* – 
* *Eremias arguta* – 
* *Eremias aria* – 
* *Eremias brenchleyi* – 
* *Eremias buechneri* – 
* *Eremias cholistanica* – 
* *Eremias fasciata* – 
* *Eremias grammica* – 
* *Eremias intermedia* – 
* *Eremias kavirensis* – 
* *Eremias kokshaaliensis* – 
* *Eremias lalezharica* – 
* *Eremias lineolata* – 
* *Eremias montana* – 
* *Eremias multiocellata* – 
* *Eremias nigrocellata* – 
* *Eremias nikolskii* – 
* *Eremias papenfussi* – 
* *Eremias persica* – 
* *Eremias pleskei* – 
* *Eremias przewalskii* – 
* *Eremias quadrifrons* – 
* *Eremias regeli* – 
* *Eremias scripta* – 
* *Eremias strauchi* – 
* *Eremias stummeri* – 
* *Eremias suphani* – 
* *Eremias szczerbaki* – 
* *Eremias velox* – 
* *Eremias vermiculata* – 
* *Eremias yarkandensis* – 

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Тейравлӓ

**Тейравлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Пиреней пел ошмаотышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ тейра улы. 

## Йишвлӓ
* *Teira dugesii* – Мадейра шӓкшӓльӹ
* *Teira perspicillata* – Марокко шӓкшӓльӹ

Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ