open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Коктуш ӓнгӹр

**Коктуш ӓнгӹр**. Кӹлемар кымдемӹштӹ Изиныр сола лишнӹ Кого Какшан йогышкы вургымла гӹц йоген пыра.

Категори: Географи
Категори: Кожла сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Ӓнгӹрвлӓ
Сиви корны

**Сиви корны** - Шур шӹргӹ дорц Пӹнгельйӓл сола якте ылшы корны. Кӹзӹт Шур велнӹш Цигӓнсола дон Пайскырык вел Пӹнгельйӓл лошты ямын.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Сидуган пичӹ

**Сидуган пичӹ** - Пӹзӹкныр велнӹш Тӓкӓрӓ сола лишнӹш пичӹ. 

Категори:Географи
Категори:Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Пумыр корны

**Пумыр корны** - Кӹлемар кымдем Йӱксӓр велнӹш Алатай сола дон Йыл лӹвӓлӓн ямшы Отар сола лоштыш корны.

Категори:Географи
Категори: Кожла сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ
Валгалт, валгалт у Иерусалим (кӹтӹк ыдылмаш)

**Валгалт, валгалт у [[Иерусалим]]**, Йымын пурыжы тӹнь вӹлӓнет валгалтын. Кӹзӹт ӹвӹртӹ, сусу ли, Сион, а Тӹньжӹ, Ире, цеверем, Йымым Шачыктышы Ӓвӓ, Тӹньӹн Шачышетӹн кӹньӹлмӹжӹ гишӓн.

Категори: Религи
Категори: Йымын йыла
Силдин лап

**Силдин лап** - Шур велнӹш Этьвайныр дон Оврашныр солавлӓ лоштыш лап. 

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Сольнок

**Со́льнок** () — Пошал Венгриштӹш хала, Покшал Альфольд регионышты, Яс-Надькун-Сольнок медье покшалжы. 2007 ин халашты 75 474 эдем ӹлен.

Категори:Венгри
Категори:Халавлӓ
Нергӹ

**Нергӹ** () — лый йишвлӓн йыхыш пырышы хир йӓн. Кӓпшӹ 60—90 см, пачшы — 20—24 см; нелӹцшӹ — 24 кг якте, шӹжӹм, амалаш вацмы анзыцшы — 34 кг якте шоэш.

Категори:Хир йӓнвлӓ
Важыкнер

**Важыкнер** (  ) — орави йишвлӓн классыш пырышы изи мырышы кек. Этимологижок анжыкта, ти кекӹн нержӹ важикӓн ылеш. Кож дӓ вес иман пушӓнгӹвлӓн эхель тонгыштым качкын ӹлӓ.

Категори:Алавирӹк йишвлӓ
Ӧдӧси лык

**Ӧдӧси лык** - Пайскырык велнӹш Исуткан солаштыш ӧлицӓ.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Ӧрмӧк карем

**Ӧрмӧк карем** - Виловат велнӹш Важынӓнгӹр лишнӹш карем.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Дитрих, Марлен

**Марле́н Ди́трих** (), кужырак лӹмжӹ **Мария Магдалена Дитрих** (), 27 декабрь 1901 — 6 май 1992) — немӹц дӓ американ киноактриса, мырызы.

## Биографижӹ
Марлен Дитрих 27 декабрь 27 декабрьын 1901 ин Берлинӹштӹш Шӧнеберг районышты Луи Эрих Отто Дитрих полици офицерӹн дӓ Вильгельмина Фельзингын вӓтӹжӹн йыхыштышты шачын. 1918 и якте Берлинӹштӹ кӹдӓлӓш школышты тыменьӹн. Тӹ годымк профессор Дессау докы крипицӓ уроквлӓшкӹжӹ каштын. 1919—1921 ивлӓн Веймарышты музыкым тыменьӹн, вара Берлинӹштӹ актервлӓн школыш тыменяш пырен.
 
## Фильмографи
* 1922: *So sind die Manner* *(Der kleine Napoleon) *
* 1922: *Tragodie der Liebe* 
* 1923: *Der Mensch am Wege*
* 1923: *Der Sprung ins Leben*
* 1925: *Eine Dubarry von heute*
* 1925: *Manon Lescaut*
* 1926: *Der Juxbaron*
* 1926: *Der Tanzer meiner Frau*
* 1926: *Kopf hoch, Charly!*
* 1926: *Madame wunscht keine Kinder*
* 1927: *Prinzessin Olala*
* 1927: *Sein gro?ter Bluff*
* 1927: *Cafe Elektric*
* 1928: *Ich kusse Ihre Hand, Madame*
* 1929: *Das Schiff der verlorenen Menschen*
* 1929: *Die Frau, nach der man sich sehnt*
* 1930: *Gefahren der Brautzeit*
* 1930: *Der blaue Engel*
* 1930: *Morocco*
* 1931: *x27* *(Dishonored) * 
* 1932: *Shanghai Express*
* 1932: *Blonde Venus* 
* 1933: *Das hohe Lied* *(Song of Songs) *
* 1934: *Die scharlachrote Kaiserin* *(The Scarlett Empress) *
* 1935: *Die spanische Tanzerin* *(The Devil is а Woman) *
* 1936: *Der Garten Allahs (The Garden of Allah)*
* 1936: *Sehnsucht*, *Perlen zum Gluck* *(Desire) *
* 1937: *Engel (Angel)*
* 1937: *Tatjana*
* 1937: *Knight without armour* 
* 1939: *Der groe Bluff* *(Destry rides again) *
* 1940: *Das Haus der Sieben Sunden (The Seven Sinners)*
* 1941: *Die Abenteurerin (The Flame of New Orleans)*
* 1941: *Herzen in Flammen (Manpower)*
* 1942: *Die Freibeuterin (The Spoilers)*
* 1942: *Pittsburgh*
* 1942: *The Lady is willing*
* 1944: *Follow the Boys*
* 1944: *Kismet*
* 1946: *Martin Roumagnac*
* 1947: *Golden Earrings*
* 1948: *Eine auswartige Affare* (A Foreign Affair)
* 1949: *Jigsaw*
* 1950: *Die rote Lola* *(Stage Fright) *
* 1951: *Die Reise ins Ungewisse (No Highway in the Sky)*
* 1952: *Engel der Gejagten (Rancho Notorious)*
* 1956: *In 80 Tagen um die Welt*
* 1957: *Die Monte Carlo Story*
* 1958: *Im Zeichen des Bosen* *(Touch of Evil) *
* 1958: *Zeugin der Anklage* *(Witness for the Prosecution) *
* 1961: *Das Urteil von Nurnberg* *(Judgement at Nuremberg) *
* 1962: *The Black Fox*, *The True Story Of Adolf Hitler*
* 1964: *Zusammen in Paris (Paris when it Sizzles)*
* 1972: *I wish you Love*
* 1978: *Schoner Gigolo, armer Gigolo*
* 1984: *Marlene*

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Германи персоналивлӓ
Категори:Артиствлӓ
Категори:АУШ персоналивлӓ
Вӹтлӓмары (Вичӹ область)

**Вӹтлӓмары** (Вичӹ область) (рушла д. Маловитлино). Йӓрӓн кымдемӹштӹш Кӱшлӹ велнӹш сола.

Категори: Географи
Категори: Мары топонимика
Категори: Вичӹ область топонимика
Категори: Солавлӓ
Вӹтлӓмары (Кӹлемар кымдем)

**Вӹтлӓмары** (рушла д.Тогашево) (Кӹлемар кымдем) - Кӹмйӓ (тенгеок Кӹмья) велнӹш сола.

Категори:Географи
Категори:Кожла сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Ӹлемвлӓ
Категори: Солавлӓ
Шӹнгӹртӹш

**Шӹнгӹртӹш** () — шӹнгӹртӹш йишвлӓ группыш пырышы Арктика якте шошы мырышы кеквлӓ. 

## Характеристикыжы
Цилӓжӹ 10 йиш шӹнгӹртӹш улы, кыдывлӓ ӹшке лоштышты цӹрештӹ донат, ӹлӹмӓш овуцашты донат когонжок ак айыртемӓлтеп. 

## Вӹлец анжымаш
Шӹнгӹртӹшвлӓ кужы тор мычашан ляпцӓкӓ нерӓнвлӓ ылыт. Пачышты мытык, шылдырышты кашар мычашан. Шӹнгӹртӹшвлӓ логӹц (*Sturnus vulgaris*) Европа мыч ӹлӓ. Мыжырангмы анзыц озы шӹнгӹртӹшвлӓ шимӓкӓ-симсӓлгӹ ылыт. Сӓмӹрыквлӓ кырӓникӓ пынанвлӓ.

## Йишвлӓ
* *Sturnus sericeus* — Якшар нерӓн шӹнгӹртӹш 
* *Sturnus cineraceus* — Луды шӹнгӹртӹш 
* *Sturnus vulgaris* — Лачокла шӹнгӹртӹш 
* *Sturnus unicolor* — Шим шӹнгӹртӹш 

Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Киев

**Ки́ев** ( ) — Украинын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Днепр сирӹштӹ шыпшылт вазын. Киев — Украина дон Киев областьын культура, политика дӓ администраци покшалжы. Халашты 2010 ин 2 797 553 ӹлӹзӹ ылын, и йӹде ти шот 20 000 нӓреш шукем миӓ. Киев, Москва, Лондон, Париж, Санкт-Петербург, Берлин дӓ Мадрид паштек Европын шӹмшӹ кого халажы.

## Ажедмӓшвлӓ

Категори:Вуйхалавлӓ
Категори:Украина халавлӓ
Кумыж ӓнгӹр

**Кумыж ӓнгӹр** - Угарман областьын Шӓрӓнгӓ кымдемӹштӹш ӓнгӹр, Ышта ӓнгӹрӹш вургымла гӹц йоген пыра.

Категори: Географи
Категори: Мары топонимика
Категори: Угарман область топонимика
The Beatles

**The Beatles** («Битлз»; ти группыш пырышы мырызывлӓм «битлвлӓ» маныт) — легендыш сӓрнӓлтшӹ британи Ливерпуль хала гӹц рок-группа : Джон Леннон (ритм-гитара, соло - гитара, полдышанвлӓ, бубен, маракас, бас-гитара, тӹрвӹ гармоника, вокал), Пол Маккартни (бас-гитара, полдышанвлӓ, севӓлмӹвлӓ, гитара, вокал), Джордж Харрисон (соло - гитара, ритм-гитара, ситар, бубен, полдышанвлӓ, вокал), Ринго Старр (севӓлмӹвлӓ, ритм-гитара, бубен, маракас, коубелл, бонги, полдышанвлӓ, вокал). Тенгеок ти группышты Пит Бест (севӓлмӹвлӓ, вокал), Стюарт Сатклифф (бас-гитара, вокал) дӓ Джимми Никол (севӓлмӹвлӓ) мыренӹт дӓ шактенӹт.
Ти группа рок-музыкын виӓнгмӹ историштӹжӹ пиш кого рольым мадын. Ансамбль ти музыкым со вашталтылын дӓ тенге пиш популярный лин, седӹндонат XX курымаш тӱнӹмбалныш культурышты тидӹм феноменеш шотлат. Муландӹ йӹр ти группын миллиард нӓрӹ пластинкӹм выжалымы. Выргемышты дӓ ӹшкӹмӹштӹм кычымы манерышты донат нӹнӹ массывлӓ лоштӹ кого инфлуэнсӹм (влияним) ӹштенӹт, тидӹжӹ 1960 ивлӓн культура дӓ социальный революци докы канден. 1970 ин группа шӓлӓнен дӓ тидӹ пӓштек цилӓ мырызы соло семӹнь публика анзыкы лӓктӹн.
= Ажедмӓшвлӓ: =

https://web.archive.org/web/20110719003804/http://thebeatleslyrics.ru/
http://kp.ru/video/415242/
* Creative Commons: The Beatles - Видео / Аудио

Категори:Рок-музыка
Абрикос

**Абрикос** ()  —  Роза йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Абрикосын туан мулӓндӹжӹ Армени ылеш, седӹндонат латинлӓ:  — *армян* маналтеш. Армян купецвлӓ антик жепӹн Римыш выжалаш шыпштенӹт, тенге ти кӹцкӹм Европыштат пӓлӓш тӹнгӓлӹнӹт.
Абрикос Арменин символжы, ти сӓндӓлӹкӹн кым цӹреӓн йолиштӹжӓт абрикос цӹреӓн чиӓм анжыктымы.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Апельсин

**Апельсин** () — Рута йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Клементин

**Клементин** () — Рута йыхыш пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Ошмасир

**Ошмасир** *(рушла д. Песочное)* - Кӹлемар кымдемӹштӹш Нежныр вел сола.

Категори: Географи
Категори: Кожла сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Отар сола

**Отар сола**, тенгеок Отар *(рушла Отары)* - Кӹлемар кымдемӹштӹш Йыл лӹвӓкӹ лишӹ сола.

Категори: Географи
Категори: Кожла сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ
Каламондин

**Каламондин** () — Рута йыхыш пырышы цитрус пушӓнгӹ. Курым ыжаргы ылеш, пиш пӹсӹн кушкеш, мандарин пушӓнгӹ дӓ кумкват(фортунелла) доно ушымы гибрид. Ылӹштӓшвлӓжӹ изивлӓ, йӹлгӹжшӹвлӓ, тотлы пышанвлӓ. Пеледӹшӹжӹ пиш нӹжгӓ ароматан. Кӹцкӹжӹ нарынзы цӹреӓн, аромат каваштан, изи мандаринӹм ӓшӹндӓрыктӓ. Каламондинӹм пӹтӓртӹш жепӹн декоративный кушкыш семынь, тоны кушташ тӹнгӓлӹнӹт. Телӹм яжон тырха. Яжон кушшы дӓ пеледшӹ манын, соты вӓрӹм айырымыла. Кӓнгӹжӹм ти кушкышым балконыш ӓль садывичӹш лыкташ лиэш. Каламондин косирын кайжы манын, укш мычашвлӓжӹм шошым пӹчкедӹмӹлӓ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Баобаб

**Баобаб** () — бомбакс йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

## Лӹмжӹ
Ти пушангӹ йыхлан *Adansonia* лӹмӹм Африкым шӹмлӹшӹ француз ботаник Мишель Адансон (1727—1806) лӹмеш пумы. «*digitata*» лӹм 5 - 7 парнян ӹлӹштӓшвлӓн формышты доно кӹлдӓлтӹн .

## Биологи характеристикыжы
Баобаб мулӓндӹ вӹлнӹ сек кӹжгӹ пушӓнгеш шотлалтеш. 9 - 10 м кӹжгӹцаш пушӓнгӹн кытшы лач 18- 25 м якте веле шоэш. Гиннессӹн рекордвлӓн книгӓштӹжӹ 54,5 м кӹжгӹцӓн баобабым сек кӹжгеш шотлат. (1991 и). Телӹм, кынам баобаб ӹлӹштӓшвлӓжӹм вилен шуа, тӹдӹ анешла, рок гӹц пӹлгомышкыла кушшы пушӓнгӹм ӓшӹндӓрӹкта.

Категори:Мальва йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Момоца (сауна)

**Момоца (сауна)** - кӓпӹм ӹрӹктӹмӹ, пӱжӓлтмӹ, паралтмы, цӹвӹлгӹмӹ, мышкылтмы вӓр. Момоца ошы дӓ шимӹ лин кердеш. Ош момоцашты шӹкш пыч вашт тӱгӹ лӓктеш, шим момоцашты шӹкш момоца кымдык шӓрлӓ дӓ тенге тӹшкӹ йонгалтмыкы веле пыраш лиэш. Момоца паштек "куштылгы пар доно" руш шая вариант вӓреш ӹнде марла "Шӓлӓ момоца гыц" манын попат. Кырык сирыштӹ цилӓ портӹшток манаш лиэш, ӹшке момоца улы. Вес халыквлӓ логӹц момоца культуры доно сек кымдан финнвлӓ пӓлӹмӹ ылыт. Ти сӓндӓлӹкӹштӹ момоца "сауна" маналтеш. Финнвлӓн саунывлӓштӹ кыце солавлӓштӹ, тенгеок шӹренжок хала ватерывлӓштӓт улы. Суомиштӹ цилӓжы 2 миллион нӓрӹ сауна улы, кыды йыхшын 3-4 сауна вӓк лин кердеш. 

## Ажедмашвлӓ:

http://www.eeyore.aroundspb.ru/?o=2722  (Шим момоца Кырык мары этнографи музейӹштӹ)

Категори:Ӹлӹмӓш культура
Георгина, Мария Александровна

**Георгина, Мария Александровна** - Пайскырык вел Пӹнгельйӓл солаэш 07 июльын 1920 ин шачын, 19 октябрьын 1990 ин колен. Филологи шӹнцӹмӓшвлӓн кандидатшы.

Г
Г
Г
Г
Аннона

**Аннона** () — Аннона йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Кӹцкӹжӹ ацетогенвлӓ доно паянат, медицинӹштӹ кычылталтеш. Аннона Мексикышты кушкеш. 

* *Annona cherimola* — Черимойя
* *Annona diversifolia* — Илама
* *Annona purpurea* — Сонкойя

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Лукума

**Лукума** () — сапота йишвлӓн группыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.

Категори:Сапота йишвлӓ
Авокадо

**Авокадо** () — Персея йыхыш пырышы курым ыжар пушӓнгӹ. Авокадопу 20 м кукшӹцӓш лин кердеш, ӹлӹштӓшвлӓжӹ 12 - 25 см. Пеледӹшвлӓжӹ сарикӓ-ыжар цӹреӓн ылыт, яргатавлӓ моло агылеп, диаметрӹштӹ доно 5 - 10 мм. Кӹцкӹжӹ груша форман да 7 - 20 см кыташ дӓ нелӹцшӹ доно 100 - 1000 г якте лин кердеш, тотшы муӓн агыл, ширӹ, витаминӓн дӓ уӓн. Коргӹштӹжӹ 3 - 5 см тонг. Муландӹ вӹлнӹ сек кого авокадо (1,9 кг нарӹ) 1992 ин Австралиштӹ кушкын.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Азимина

**Азимина** () — Аннона йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Пӧртӱштӹ Йыдпел Америкышты — Онтарион йӓрӹн кечӹвӓл вел монгыржы гӹц (Канада) Флорида якте кушкеш. Вадывел ареалжы Небраски дон Техас якте шоэш. Азиминам Испаниш, Франциш, Италиш, Япониш дӓ вес сӓндӓлӹквлӓшкӓт кушташ ваштымы. 
Выжгата дӓ лывыргы рокан шӹргӹвлӓштӹ, йогы тӹрвлӓштӹ шӹренжок тӹшкер семӹнь кушкеш. 

## Ботаника характеристикыжы:
Ӹлыштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹ, кӱкшӹцшӹ 15 м якте лин кердеш. Шӹренжок 4 - 5 м.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Иланг-иланг

**Иланг-иланг** () — Аннона йыхыш пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Абиу

**Абиу** () — сапота йишвлӓн группыш пырышы ӹлӹштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹ. Каргыжыштыжы латекс улы. Ылӹштӓшвлӓжӹ кужикӓ-йӹргешкӹвлӓ, кытышты 10-20 см да торешӹштӹ доно 3-6 см якте, шӹренжок эллипс ганьывлӓ. Кӹцкӹжӹ кумӹжӹ якте пышкыды мижӓн, кужикӓ-йӹргешкӹ ӓль йӹргешкӹ, кытшы доно 4 - 10 см якте. Каваштыжы ошикӓ-сары, тотлы пышан. Абиу шӹргӹштӹ Амазонка сирӹштӹ, Анды кырыквлӓ лишнӹ кушкеш. Перу, Эквадор, Бразили, Колумби, Венесуэла дӓ Тринидада сӓндӓлӹквлӓштӹ тидӹм культивируят.

Категори:Сапота йишвлӓ
Канистел

**Канистел** () — сапота йишвлӓн группыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Сапота йишвлӓ
Акеби

**Акеби** () — Lardizabalaceae йыхыш пырышы пеледӹшӓн кушкыш. Лиана семынь вӹдӹлт кушкеш, ти кушкышым садвлӓ дон парквлӓштӹ цеверемдӹшӹ пеледӹш семӹнь культивируят. Пеледӹшвлӓжӹ изиш шоколад пышан ылыт, седӹндонат Акебим англ йӹлмӹ (англ. Chocolate vine) гӹц сӓрӓш гӹнь, "шоколад аваха" манаш лиэш. Кӹцкӹвлӓжӹ качкаш ярал ылыт.

Категори:Кушкышвлӓ
Алиберти

**Алиберти** () — Америкышты вӹд лишнӹ Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Лӹмжӹм француз химик М. Алиберт лӹмеш пумы.

## Йишвлӓ
* *[[Alibertia amplexicaulis]]*
* *[[Alibertia bertierifolia]]*
* *[[Alibertia concolor]]*
* *[[Alibertia curviflora]]*
* *[[Alibertia duckei]]*
* *[[Alibertia edulis]]*
* *[[Alibertia elliptica]]*
* *[[Alibertia gardneri]]*
* *[[Alibertia hadrantha]]*
* *[[Alibertia hispida]]*
* *[[Alibertia humilis]]*
* *[[Alibertia iquitensis]]*
* *[[Alibertia itayensis]]*
* *[[Alibertia jaquinioides]]*
* *[[Alibertia latifolia]]*
* *[[Alibertia longiflora]]*
* *[[Alibertia macrantha]]*
* *[[Alibertia macrophylla]]*
* *[[Alibertia melloana]]*
* *[[Alibertia obidensis]]*
* *[[Alibertia obtusa]]*
* *[[Alibertia oligantha]]*
* *[[Alibertia pedicellata]]*
* *[[Alibertia pilosa]]*
* *[[Alibertia premontana]]*
* *[[Alibertia rigida]]*
* *[[Alibertia rotunda]]*
* *[[Alibertia sessilis]]*
* *[[Alibertia subaurea]]*
* *[[Alibertia tobagensis]]*
* *[[Alibertia tutumilla]]*
* *[[Alibertia utleyorum]]*
* *Alibertia verrucosa*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Гардени

**Гардени** () — Rubiaceae йыхыш пырышы пеледшӹ пушӓнгӹ. Тӹшкӓ семынят лин кердеш, кытшы доно 1 - 15 м якте шоэш. Цилӓжӹ ти йыхышты 250 йиш нӓрӹ кушкыш улы. Лӹмжӹм шотланд ботаник Александр Гарден (1730–1791) лӹмеш пумы. Ылӹштӓшвлӓжӹ шимака-ыжаргы, пеледӹшвлӓжӹ ошывлӓ ӓль сарывлӓ, тыргата тотлы пышанвлӓ. Океаништӹ кушкеш.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Вангери

**Вангери** () — Rubiaceae йыхыш пырышы пеледшӹ пушӓнгӹ. Африкышты Сахара гӹц кечӹвалвелнӹрак Мадагаскар якте, шӹренжок Кени дон Танзаништӹ кушкеш.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Амбарелла

**Амбарелла** () — Сумах йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Араза

**Араза** () — миртвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Кӱкшӹцшӹ 2,5 м якте, 6- 18 см кыташ 3,5-9,5 см кымдыкаш ляпцӓкӓрӓк ӹлӹштӓшӓн. Вӹцкӹж каваштан кӹцкӹжӹ йӹргешкӹ, диаметрӹштӹжӹ 12 см дӓ нелӹцшы 750 г якте. Кӹцкӹ коргӹжӹ сарикӓ паян. Кечӹвӓл Америкышты кушкеш.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Вертикорди

**Вертикорди** () — Myrtaceae йыхыш пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Бабако

**Бабако** () — Карика йыхыш пырышы кӹцкӓн пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Венедиктов, Арсений Андреевич

**Венедиктов, Арсений Андреевич** - Мары Эл дон Руш Элын сылен нӓлмӹ артистшӹ. 02 январьын 1935 ин Шур велнӹш Цигӓнсолаэш шачын.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори: Артиствлӓ
Баиль

**Баиль** () — Rutaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Бакупари

**Бакупари** ( тенгеок *Rheedia brasiliensis* ) — Клузия йыхыш пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Маммей

**Маммей** () — Клузи йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.

* *Mammea africana* — 
* *Mammea americana* — Америка маммей
* *Mammea brevipes* — 
* *Mammea odorata* — 
* *Mammea sessiliflora* — 
* *Mammea siamensis* — 
* *Mammea suriga* — 
* *Mammea usambarensis* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Билимби

**Билимби** () — Oxalidaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Бигнай

**Бигнай** () — Euphorbiaceae йыхыш пырышы кӹцкӓн пушӓнгӹ. Бигнай — 15-30 м кыташ курым ыжаргы ылеш. Ылӹштӓшвлӓжӹ кужикӓрӓквлӓ, пӹцкатӓ-ыжарикӓвлӓ, йӹлгӹжшӹвлӓ, кытышты доно 10-22,5 см торешӹштӹ доно 5-7,5 см якте. Кӹцкӹвлӓжӹ йӹргешкӹвлӓ, диаметрӹштӹ доно 8 мм якте, авахашты ылыт. Кечӹвӓл велнӹш Азиштӹ кушкеш.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Бириба

**Бириба** () — Аннона йыхыш пырышы фруктан ӹлӹштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹ. Бириба пысын кушкеш, кытшы 4-15 м якте лин кердеш. Кужикӓ ӹлӹштӓшвлӓжӹ 10-25 см кыташ ылыт, пындаш монгырышты пышкыды, вӹлвӓлӹштӹ цуштыри.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Гак

**Гак** () — кого охырец йишвлӓн йыхыш пырышы фруктан кушкыш. **Момордика кохинхин** (лат. *Momordica cochinchinensis*) — ик иӓш вӹдӹлӓлтшӹ кушкыш. «Гак» — ти кушкышын кӹцкӹн лӹмжӹ. Гакым Вьетнамыштыш традициӓн медицинӹштӹ кычылтыт.

Категори:Кушкышвлӓ
Генипа

**Генипа** (  ) — Rubiaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Генипа — 18-33 м якте кукшӹцӓш ӹлӹштӓвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹ. Ылӹштӓшвлӓжӹ кужикӓ-йӹргешкӹ пыйырт кашар тӹрӓнвлӓ, кытышты 10 - 33 см да торешӹштӹ доно 4 - 13 см якте лин кердӹт. Фруктыжы кужикӓ-йӹргешкӹ, кытшы 9 -15 см дӓ кӹжгӹцшӹ 7-9 см якте. Вӹлецӹнжӹ шӹгӹ вуйта нӓлӹн шӹнден, коргӹштӹш ошикӓ цӹреӓн пайжы тотлы ароматан ылеш, изиш киӓлӓлмӹкӹжӹ саремаш тӹнгӓлеш. Нушмувлӓжӹ сары ӓль кӹрӓн, 1 - 1,25 см кыташвлӓ, нӹнӹ кӹцкӹн коргӹштӹжӹ ылыт. Генипам лач яжон кумӹкӹжӹ веле качкаш яра. Шукыжымок Аргентинышты кушкеш.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Кассабанана

**Кассабанана** (  ) — Cucurbitaceae йыхыш пырышы фруктан кушкыш.

Категори:Кушкышвлӓ
Кафир-лайм

**Кафир-лайм** (  ) — Рута йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Кокона

**Кокона** (  ) — Solanaceae йыхыш пырышы фруктан кушкыш.

Категори:Кушкышвлӓ
Рамбутан

**Рамбутан** (  ) — Sapindaceae йыхыш пырышы шӹренжок Индонезин тропикӹштӹ кушшы фруктан пушӓнгӹ. Этимологижӹ индонез йӹлмӹштӹш *rambut* шамак доно кӹлдӓлтӹн, кыды кырык марла "ӱп" лиэш. Кӹцкӹжӹ слива ганьырак. Виноград гань, аваха доно кушкеш, ик авахашты 30 нӓрӹ якшар цӹреӓн кӹцкы лин кердеш. Нӹнӹжӹ 4 - 5 см кыташ ӱп доно вуйта леведӓлтӹнӹт. Кӹцкӹн пайжым качкаш лиэш, тӹдӹ ошикӓ-сарикӓ цӹреӓн дӓ тотлы тотан.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пуласан

**Пуласан** (  ) — Sapindaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Кумкват

**Кумкват** (  ) — Рута йыхыш пырышы цитрус пушӓнгӹ.

* *Fortunella hindsii* 
* *Fortunella polyandra* 
* *Fortunella japonica* 
* *Fortunella crassifolia* 
* *Fortunella margarita*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Рамбай

**Рамбай** (  ) — Phyllanthaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Курым ыжаргы, олен кушшы, кытшы доно 9-12 м якте, кроныжы кымда дӓ шӹре, ӹлӹштӓшвлӓжӹ спираль ганьывлӓ, кытышты доно 15-33 см да торешӹштӹ доно 7,5-15 см якте шот. Кӹцкӹжӹ кужикӓ-йӹргешкӹ, 2,5-4,5 см кытан, авахаан, вӹцкӹж сарикӓ- кӹрӓникӓ бархат гань пышкыды каваштан. Кун шомыкыжы пӹрӹнзӹкӓн лиӓш тӹнгӓлеш. Рамбай шӹргӹштӓт дӓ садыштат кушкеш, кушмы вӓржӹ Индонезиштӹ, 
Калимантан дӓ Ява ошмаотывлӓштӹ. Рамбайым свезанек дӓ пӹрейыктен качкыт. Тидӹ гӹц алкоголь йумӹмӓт ӹштӓт.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Тамарилло

**Тамарилло** (  ) — Solanaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Изи пушӓнгӹ дӓ тӹшка семӹнь кушкеш. Фруктыжы тотшы доно помидор тотанрак, качкаш ярал. Кыдыжы тамариллон тотшы ярен шӹндӹмӹ дыня дон пӧчӹ пӧчӹн тотыштым ӓшӹндӓрӹктӓ маныт. Кӹцкӹжӹ кужикӓ-йӹргешкӹ форман 2 - 8 см кытан, авахашты кушкеш. Пушӓнгӹн кытшы 6 м якте лин кердеш. Кӹлмӹм ак тырхы. Пӧртуштӹ Перушты, Чилиштӹ, Эквадорышты, Боливиштӹ кушкеш. Тамариллом Аргентинышты, Австралштӹ, Бразилиштӹ, Колумбиштӹ, Кеништӹ, Ушымы Штатвлӓштӹ дӓВенесуэлышты культивируят.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Фалса

**Фалса** (  ) — мальва йишвлӓн йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Фалса — ӹлӹштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹ, кытшы 4,5 м якте шоэш. Ылӹштӓшвлӓжӹ кытышты доно 20 см, торешӹштӹ доно 16,25 см якте лин кердӹт. Кӹцкӹвлӓжӹ йӹргешкӹ, диаметрӹштӹ доно 1,25 - 1,6 см нӓрӹ ылыт. Цӹрежӹ доно кумыкӹжӹ слива ганьырак, кынамжы шимӓкӓрӓк лиэш. Индиштӹ дӓ Кечӹвӓлвел-ирвел Азиштӹ портуштӹ кушкеш. Пазарышты выжалаш манын, ти кӹцкӹм Пенджаб дон Бомбей йӹр куштат. Шукердӹ агыл Филиппиныш кушташ ваштымы. Кӹцкӹвлӓжӹм качкаш яра.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Сабал

**Сабал** (  ) — Arecaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Агатис

**Агатис** (  ) — Araucariaceae йыхыш пырышы ӹлӹштӓш гань имӓн пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 20 йиш агатис улы. Нӹнӹн ареалышты Австрали, Малакка, Малай архипелаг дон Полинези. Материал семӹнь цаткыды ылешӓт, ти пушӓнгӹм шамаклан, мебель дон гитарын кӹрӓшым ӹштӹмӓштӹ кычылтыт.

* *[[Agathis atropurpurea]]* — 
* *[[Каури (пушӓнгӹ)|Agathis australis]]* — Каури 
* *[[Agathis borneensis]]* — 
* *[[Agathis corbasonii]]* — 
* *[[Agathis dammara]]* (syn. *A. celebica*) — 
* *[[Agathis endertii]]* — 
* *[[Agathis flavescens]]* — 
* *[[Agathis kinabaluensis]]* — 
* *[[Agathis labilliardieri]]* — 
* *[[Agathis lanceolata]]* — 
* *[[Agathis lenticula]]* — 
* *[[Agathis macrophylla]]* (syn. *A. vitiensis*) — 
* *[[Agathis microstachya]]* — 
* *[[Agathis montana]]* — 
* *[[Agathis moorei]]* — 
* *[[Agathis orbicula]]* —
* *[[Agathis ovata]]* — 
* *[[Agathis philippinensis]]* — 
* *[[Agathis robusta]]* — 
* *[[Agathis silbae]]* — 
* *[[Agathis spathulata]]* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Секвойя

**Секвойя** (  ) — Cupressaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Палутов, Георгий Васильевич

**Георгий Васильевич Палутов** - истори шӹнцӹмӓшвлӓн кандидат. 06 май 1905 и, Арйынгывуй солаэш шачын.

Категори:Мары Эл персоналивлӓ
Категори:Мары персоналивлӓ
Категори:Историк-шӹнцӹзӹвлӓ
Фалькатифолиум

**Фалькатифолиум** (  ) — подокарпвлӓн (*Podocarpaceae*) йыхыш пырышы курым ыжар пушӓнгӹ, кӱкшӹцшӹ 36 м якте шоэш. 

## Йишвлӓ
* *Falcatifolium angustum*
* *Falcatifolium falciforme*
* *Falcatifolium gruezoi*
* *Falcatifolium papuanum*
* *Falcatifolium sleumeri*
* *Falcatifolium taxoides*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Микростробос

**Микростробос** (  ) — подокарпвлӓн (*Podocarpaceae*) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Microstrobos fitzgeraldii* 
* *Microstrobos niphophilus*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Паразитаксус

**Паразитаксус** (  ) — подокарпвлӓн (*Podocarpaceae*) йыхыш пырышы пушӓнгӹ. У Каледони ошмаотышты кушшы пушӓнгӹ. Паразитаксус 1,5 - 1,8 м кушӹц тӹнгӓлӹн, тӹшкӓвлӓм вуйта кушта, кыдын ӹлӹштӓшвлӓжӹ парквлӓштӹ кушшы туян изи ӹлӹштӓшвлӓжӹм ӓшӹндӓрӹктӓт, тӹ годымок ыжар цӹреӓн агылеп, нӹнӹ яргата бордо дӓ якшарикӓ сирень цӹреӓн ылыт.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Филлокладус

**Филлокладус** (  ) — подокарпвлӓн (*Podocarpaceae*) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Phyllocladus alpinus* (*P. trichomanoides* var. *alpinus*) 
* *Phyllocladus aspleniifolius* 
* *Phyllocladus hypophyllus* 
* *Phyllocladus toatoa* 
* *Phyllocladus trichomanoides*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Кетелеери

**Кетелеери** (  ) — Йӓктӹ йиш (*Pinaceae*) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Keteleeria davidiana*
* *Keteleeria evelyniana*
* *Keteleeria fortunei*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Атротаксис

**Атротаксис** (  ) — Кипарисвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Реликт, пиш шоэн вашлиалтшӹ пушӓнгӹ, кӱкшӹцшӹ 10 - 30 м, кӹжгӹцшӹ 1,5 м якте шоэш. Кроныжы конус форман, имвлӓжӹ 3 - 14 мм якте, эхельвлӓн кӹжгӹцӹштӹ 3 см нарӹ. Кыды пушӓнгӹжӹ 2000 и якте ӹла. Тасмаништӹ кушкеш. 

## Йишвлӓ
* *Athrotaxis cupressoides*
* *Athrotaxis selaginoides*
* *Athrotaxis laxifolia*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Актиностробус

**Актиностробус** (  ) — *Cupressaceae* йыхыш пырышы курым ыжар пушӓнгӹ. Тӹшкӓлӓ ӓль из пушӓнгӹ семӹнь Австралиштӹ кушкеш. Кӱкшӹцшӹ 3 - 8 м якте шоэш. 

## Йишвлӓ
* *Actinostrobus acuminatus* 
* *Actinostrobus arenarius* 
* ''Actinostrobus pyramidalis

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Либоцедрус

**Либоцедрус** (  ) — *Cupressaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Libocedrus austrocaledonica*
* *Libocedrus bidwillii*
* *Libocedrus chevalieri*
* *Libocedrus plumosa*
* *Libocedrus yateensis*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Видрингтони

**Видрингтони** (  ) — *Cupressaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Widdringtonia cedarbergensis*
* *Widdringtonia nodiflora*
* *Widdringtonia schwarzii*
* *Widdringtonia whytei*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Фокиени

**Фокиени** (  ) — *Cupressaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Австроцедрус

**Австроцедрус** (  ) — *Cupressaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Монотипан Кипарис йиш имӓн пушӓнгӹ. Биологи йишӹжӹ лач иктӹ веле улы, кыды ** Чили австроцедрус** (*Чили ӓль Кордильер кедр*). Пӧртӱштӹ Чилин субальпы вӓрвлӓштӹш Антуко (процинци), Био-Био (провинци) дӓ Аргентинын Вальдиви) провинцивлӓштӹ вӓшлиӓлтеш.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Каллитрис

**Каллитрис** (  ) — *Cupressaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* Sect. *Callitris*
** *Callitris baileyi*
** *Callitris canescens*
** *Callitris columellaris*
** *Callitris drummondii*
** *Callitris endlicheri*
** *Callitris monticola*
** *Callitris muelleri*
** *Callitris neocaledonica*
** *Callitris oblonga*
** *Callitris preissii*
** *Callitris rhomboidea*
** *Callitris roei*
** *Callitris sulcata*
** *Callitris verrucosa*
* Sect. *Octoclinis*
** *Callitris macleayana*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Папуацедрус

**Папуацедрус** (  ) — *Cupressaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Papuacedrus papuana* var. *papuana* 
* *Papuacedrus papuana* var. *arfakensis*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Метасеквойя

**Метасеквойя** (  ) — *Cupressaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Metasequoia glyptostroboides*
* †*Metasequoia foxii*
* †*Metasequoia milleri*
* †*Metasequoia occidentalis*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Казуарина

**Казуарина** (  ) — Казуаринавлӓн (*Casuarinaceae*) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Casuarina cristata*
* *Casuarina cunninghamiana* 
* *Casuarina equisetifolia* 
* *Casuarina glauca* 
* *Casuarina grandis* 
* *Casuarina junghuhniana* 
* *Casuarina obesa* 
* *Casuarina oligodon* 
* *Casuarina pauper*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Кӹдӓлӓн пӱкш

**Кӹдӓлӓн пӱкш** (  ) — *Fabaceae* йыхыш пырышы кушкыш.

Категори:Пырса йишвлӓ
Писӓн

**Писӓн** (  ) — *Asteraceae * йыхыш пырышы кушкыш.

* *Cirsium arvense* subsp. *arvense* 
* *Cirsium arvense* subsp. *vestitum*

Категори:Кушкышвлӓ
Пивӹзӹлмӹ

**Пивӹзӹлмӹ** (  ) — *Adoxaceae* йыхыш пырышы кушкыш.

* *Sambucus adnata* — 
* *Sambucus australis* — 
* *Sambucus canadensis* — 
* *Sambucus cerulea* — 
* *Sambucus chinensis* — 
* *Sambucus ebulus* — 
* *Sambucus javanica* — 
* *Sambucus latipinna* — 
* *Sambucus nigra* — 
* *Sambucus palmensis* — 
* *Sambucus peruviana* — 
* *Sambucus racemosa* — 
** *Sambucus racemosa* subsp. *kamtschatica* — 
** *Sambucus racemosa* var. *pubens* — 
** *Sambucus racemosa* subsp. *sibirica* — 
** *Sambucus racemosa* subsp. *sieboldiana* — 
* *Sambucus wightiana* — 
* *Sambucus williamsii* —

Категори:Кушкышвлӓ
Палдыран

**Палдыран** (  ) — *Apiaceae* йыхыш пырышы кушкыш.
* *Heracleum aconitifolium* — 
* *Heracleum albovii* — 
* *Heracleum antasiaticum* — 
* *Heracleum apiifolium* — 
* *Heracleum asperum* — 
* *Heracleum calcareum* — 
* *Heracleum carpaticum* — 
* *Heracleum chorodanum* — 
* *Heracleum cyclocarpum* — 
* *Heracleum dissectum* — 
* *Heracleum dulce * — 
* *Heracleum egrissicum* — 
* *Heracleum grandiflorum* — 
* *Heracleum idae* — 
* *Heracleum lanatum* — 
* *Heracleum lehmannianum* — 
* *Heracleum leskovii* — 
* *Heracleum ligusticifolium* — 
* *Heracleum mandenovae* — 
* *Heracleum mantegazzianum* — 
* *Heracleum nanum* — 
* *Heracleum ossethicum* — 
* *Heracleum palmatum* — 
* *Heracleum pastinacifolium* — 
* *Heracleum ponticum* — 
* *Heracleum pubescens* — 
* *Heracleum roseum* — 
* *Heracleum scabrum* — 
* *Heracleum sibiricum* — 
* *Heracleum sommieri* — 
* *Heracleum sosnowskyi* — 
* *Heracleum sphondylium* — 
* *Heracleum stevenii* — 
* *Heracleum trachyloma* — 
* *Heracleum villosum* — 
* *Heracleum wilhelmii* —

Категори:Кушкышвлӓ
Бабун

**Бабун** (  ) — *Ericaceae* йыхыш пырышы кушкыш.

* *Ledum palustre* — 
* *Ledum decumbens* — 
* *Ledum macrophyllum* — 
* *Ledum hypoleucum* —

Категори:Кушкышвлӓ
Вельвичи

**Вельвичи** (  ) — Вельвичивлӓн (*Welwitschiaceae*) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Лӹмжӹм австри (словен) ботаник Фридрих Вельвич (1806 – 1872) лӹмеш пумы.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Гинкго

**Гинкго** (  ) — Гинкговлӓн (*Ginkgoaceae*) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

## Махань-шон Гинкговлӓн фотовлӓ

Файл:Nannine Clay Wallis Arboretum Ginkgo.jpg|
Файл:Łańcut palace garden - ginkgo biloba.jpg|
Файл:Kew Ginkgo.jpg|
Файл:GuentherZ Naturdenkmal 569 2010-02-27 0153 Wien01 Stadtpark Ginkgo.jpg|
Файл:Ginkgo Stamm.jpg|
Файл:Ginkgo biloba JPG1a.jpg|
Файл:Ginkgo biloba textura del tronco.jpg|
Файл:Gingko flowers.jpg|
Файл:Ginkgo braquiblasto.jpg|
Файл:Ginkgo biloba 02.jpg|
Файл:Ginkgo biloba-Leaves and Seeds-1.jpg|
Файл:Ginkgo biloba seeds-002.jpg|
Файл:Ginkgo fruit.jpg|
Файл:Ginkgo Seed.JPG|
Файл:Ginkgo, 1926-2007.jpg|


Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пыйиванды

**Пыйиванды** (  ) — Пыйивандывлӓн (*Celastraceae*) йыхыш пырышы кушкыш.

* *Euonymus alatus* — 
* *Euonymus europaeus* — 
* *Euonymus fortunei* — 
* *Euonymus koopmannii* — 
* *Euonymus latifolius * — 
* *Euonymus maackii* — 
* *Euonymus macropterus* — 
* *Euonymus maximoviczianus* — 
* *Euonymus miniatus* — 
* *Euonymus nanus * — 
* *Euonymus pauciflorus * — 
* *Euonymus sachalinensis* — 
* *Euonymus sacrosanctus* — 
* *Euonymus verrucosus* —

Категори:Кушкышвлӓ
Софора

**Софора** (  ) — *Fabaceae* йыхыш пырышы кушкыш.

* *Sophora albescens* — 
* *Sophora alopecuroides* — 
* *Sophora cassioides* — 
* *Sophora chathamica* — 
* *Sophora chrysophylla* — 
* *Sophora davidii* — 
* *Sophora denudata* — 
* *Sophora fernandeziana* — 
* *Sophora flavescens* — 
* *Sophora fulvida* — 
* *Sophora godleyi* — 
* *Sophora howinsula* — 
* *Sophora inhambanensis* — 
* *Sophora koreensis* — 
* *Sophora lehmannii* — 
* *Sophora longicarinata* — 
* *Sophora macrocarpa* — 
* *Sophora masafuerana* — 
* *Sophora microphylla* — 
* *Sophora mollis* — 
* *Sophora molloyi* — 
* *Sophora moorcroftiana* — 
* *Sophora nuttalliana* — 
* *Sophora pachycarpa* — 
* *Sophora prazeri* — 
* *Sophora prostrata* — 
* *Sophora stenophylla* — 
* *Sophora tetraptera* — 
* *Sophora tomentosa* — 
* *Sophora toromiro* — 
* *Sophora tonkinensis* — 
* *Sophora velutina* — 
* *Sophora violacea* —

Категори:Пырса йишвлӓ
Тӓпнӓк лык

**Тӓпнӓк лык** - Шур велнӹш Макарсир солаштыш ӧлицӓ.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Тӓмӹклем

**Тӓмӹклем** - Шур вел Цигӓнсола вӓрӹштӹ перви ылшы ӹлем.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Шим цӓрлӓнгӹ

**Шим цӓрлӓнгӹ** тенгеок **Шим цӓрлӓн** (; алыкмарла *шемчарлаҥге*) — кого куп кек.

Категори:Цӓрлӓнгӹвлӓ
Категори:Куп кеквлӓ
Ош мӧскӓ

**Ош мӧскӓ** () — мӧскӓвлӓ (*Ursidae*) йыхыш пырышы кого хир йӓн.

* Кнут

Категори:Мӧскӓвлӓ
Ликани

**Ликани** (  ) — Хризобаланвлӓн (*Chrysobalanaceae*) йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Кечывалвел дӓ Покшал Америкышты кушшы изи пушӓнгӹвлӓ дон тӹшкӓвлӓ. Шӹренжок роэн лыкмы шӹргӹштӹ кушкеш. Ликанин кӹцкӹжӹм махань-шон вольыквлӓ качкыт. Эдемлӓнӓт качкашыжы яра. Кыды-тидӹ йыхшы декоративный тӹшкӓ семӹнь культивируялтеш. 

## Йишвлӓ
* *Licania arborea*
* *Licania caldasiana*
* *Licania chiriquiensis*
* *Licania conferruminata*
* *Licania fasciculata*
* *Licania grandibracteata*
* *Licania hedbergii*
* *Licania kunthiana* 
* *Licania longicuspidata*
* *Licania longipetala*
* *Licania megalophylla*
* *Licania michauxii*
* *Licania morii*
* *Licania pyrifolia*
* *Licania rigida* 
* *Licania salicifolia*
* *Licania splendens*
* *Licania tomentosa* 
* *Licania vasquezii*
* *Licania velutina*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Чили

**Чили** (испанилӓ Chile; официал лӹмжӹ — República de Chile) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Перу, йыд-ирвелнӹ Боливи, ирвелнӹ Аргентина, кечӹвӓлвелнӹ Drake Passage, вадывелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 17,224,200 эдем ӹлен. 
 
= Географи =

= Историжӹ =

= Экономика =

= Транспорт, инфраструктура =

= Туризм =

= Культура ӹлӹмӓш =

= Шӱмбел-тӓнг халавлӓ =

Категори:Чили
Мӧскӓ

**Мӧскӓ** () — мӧскӓвлӓ (*Ursidae*) йыхыш пырышы Европышты дон Америкышты сек кого хир йӓн. 

* Кӹрӓн мӧскӓ — (*Ursus arctos*)
* Ош мӧскӓ — (*Ursus maritimus*) 
* Америка шим мӧскӓ — (*Ursus americanus*)
* Ази шим мӧскӓ — (*Ursus thibetanus*) 

## Махань-шон мӧскӓвлӓн фотовлӓ

Файл:Ursus arctos syriacus.jpg|Кӹрӓн мӧскӓ
Файл:Polar Bear 2004-11-15.jpg|Ош мӧскӓ 
Файл:Giant Panda 2004-03-2.jpg|Кого панда
Канада ындыр

**Канада ындыр** (  ) — Америкышты вӹд лишнӹ ньымыштшывлӓн группыш пырыш йӓн. Сек коговлӓжӹ 90 - 117 см кыташ лин кердӹт. Массышты 32 кг якте шоэш.

Категори:Ньымыштшы йӓнвлӓ
Изи Куплонга

**Изи Куплонга** - Кӹлемар кымдемӹштӹш Йӱксӓр вел сола.

Категори: Географи
Категори: Кожла сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Рига

**Ри́га** ( , латг. Reiga, , лит. Ryga, ) — Латвин вуйхалажы, сӓндӓлӹкӹн дӓ Балтин сек кого халажы. Халашты (2016 ин 698 529 эдем ӹлен). Вадывел Двина (Даугава) йогын кок сирӹштӹжат шыпшылт вазын. Хала семӹнь 1201 и годшен пӓлӹ. Халалан негӹцӹм Аппельдерн рыцарь йых гӹц ылшы немӹц епископ Альберт фон Буксгевден (*Albert von Buxhöwden* 1165—1229) пиштен.

Категори:Латви
Категори:Европын халавлӓ
Категори:Вуйхалавлӓ
Акпарс кинотеатр

**Акпарс кинотеатр** - Цикмӓштӹш кинотеатр. Кӹзӹт якте халаштыш пӧртвлӓ логӹц сек модерн архитектура ансамбль семӹнь ылеш. Кинотеатрын архитекторжы кырык марын ылеш. (Кӱ?)

Категори:Культура объектвлӓ
Категори: Цикмӓ
Йӓнӓк карем

**Йӓнӓк карем** - Картук вел Когосир Кыльыкал доныш карем.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Йӓнӓк лидӹ

**Йӓнӓк лидӹ** - Йоласал вел Цермӹшал доныш лидӹ.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Пӹлгом лӹвӓлнӹш кырык мары этнографи музей

**Пӹлгом лӹвӓлнӹш кырык мары этнографи музей** тенгеок **Цикмӓштӹш Этнографи музей** — Цикмӓштӹш этнографи музей. Музейӹм 1983 ин пачмы, тӹшкӹ Йыл лывӓлӓн кодшы солавлӓ гӹц сола кудыло хӓдӹрвлӓ дон солаштыш пу ахитектурым погымы. Музейӹм ӹштӹмӹ верц пыт Романов (?) шалген.

Категори: Музейвлӓ
Категори: Культура объектвлӓ
Категори: Цикмӓ
Литокарпус

**Литокарпус** (  ) — Fagaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *[[Lithocarpus burkillii]]* — 
* *[[Lithocarpus cleistocarpus]]* — 
* *[[Lithocarpus crassinervius]]* — 
* *[[Lithocarpus curtisii]]* — 
* *[[Lithocarpus densiflorus]]* — 
* *[[Lithocarpus dodonaeifolius]]* — 
* *[[Lithocarpus edulis]]* — 
* *[[Lithocarpus erythrocarpus]]* — 
* *[[Lithocarpus formosanus]]* — 
* *[[Lithocarpus glaber]]* — 
* *[[Lithocarpus hancei]]* — 
* *[[Lithocarpus hendersonianus]]* — 
* *[[Lithocarpus henryi]]* — 
* *[[Lithocarpus indutus]]* — 
* *[[Lithocarpus kingianus]]* — 
* *[[Lithocarpus kingii]]* — 
* *[[Lithocarpus kostermansii]]* — 
* *[[Lithocarpus kunstleri]]* — 
* *[[Lithocarpus maingayi]]* — 
* *[[Lithocarpus neorobinsonii]]* — 
* *[[Lithocarpus ovalis]]* — 
* *[[Lithocarpus pachyphyllus]]* — 
* *[[Lithocarpus platycarpus]]* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Ликвидамбар

**Ликвидамбар** (  ) — Altingiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *Liquidambar acalycina* — 
* *Liquidambar formosana * — 
* *Liquidambar orientalis * — 
* *Liquidambar styraciflua * — 
* *Liquidambar macrophylla* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Астрониум

**Астрониум** (  ) — Сумахвлӓн йыхыш йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *Astronium balansae* — 
* *Astronium candollei* — 
* *Astronium concinnum* — 
* *Astronium fraxinifolium* — 
* *Astronium graveolens* — 
* *Astronium lecointei* — 
* *Astronium urundeuva* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Схинопсис

**Схинопсис** (  ) — Сумахвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *Schinopsis balansae* — 
* *Schinopsis brasiliensis* — 
* *Schinopsis haenkeana* — 
* *Schinopsis quebracho-colorado* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Шинус

**Шинус** (  ) — Сумахвлӓн йыхыш йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *Schinus engleri*
* *Schinus latifolius*
* *Schinus lentiscifolius*
* *Schinus molle*
* *Schinus pearcei*
* *Schinus polygamus*
* *Schinus terebinthifolius*
* *Schinus venturi*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Момбин

**Момбин** (  ) — Сумахвлӓн йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. 

* Spondias dulcis — 
* Spondias haplophylla — 
* Spondias indica — 
* Spondias lakonensis — 
* Spondias mombin — 
* Spondias pinnata — 
* Spondias purpurea — 
* Spondias radlkoferi — 
* Spondias tuberosa — 
* Spondias venulosa —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Хризолепис

**Хризолепис** (  ) — Fagaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Курым ыжар ӹлӹштӓшӓн, Йыдвел Америкышты кушкеш. Этимологижӹ грек йӹлмӹ гӹц.
* *Chrysolepis chrysophylla*
* *Chrysolepis sempervirens*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Кастанопсис

**Кастанопсис** (  ) — *Fagaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

## "Виды"

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Токсикодендрон

**Токсикодендрон** (  ) — Сумахвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *Toxicodendron acuminatum* — 
* *Toxicodendron diversilobum* — 
* *Toxicodendron orientale* — 
* *Toxicodendron parviflorum* — 
* *Toxicodendron potaninii* — 
* *Toxicodendron pubescens* — 
* *Toxicodendron radicans* — 
* *Toxicodendron rydbergii* — 
* *Toxicodendron striatum* — 
* *Toxicodendron succedaneum* — 
* *Toxicodendron sylvestre* — 
* *Toxicodendron vernicifluum* — 
* *Toxicodendron vernix* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пахиподиум

**Пахиподиум** (  ) — Apocynaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *Pachypodium ambongense* — 
* *Pachypodium baronii* — 
* *Pachypodium bicolor* — 
* *Pachypodium bispinosum* — 
* *Pachypodium brevicaule* — 
* *Pachypodium cactipes* — 
* *Pachypodium decaryi* — 
* *Pachypodium densiflorum* — 
* *Pachypodium eburneum* — 
* *Pachypodium geayi* — 
* *Pachypodium gracilius* — 
* *Pachypodium horombense* — 
* *Pachypodium inopinatum* — 
* *Pachypodium lamerei* — 
* *Pachypodium lealii* — 
* *Pachypodium makayense* — 
* *Pachypodium meridionale* — 
* *Pachypodium menabeum* — 
* *Pachypodium namaquanum* — 
* *Pachypodium rosulatum* — 
* *Pachypodium rutenbergianum* — 
* *Pachypodium saundersii* — 
* *Pachypodium sofiense* — 
* *Pachypodium succulentum* — 
* *Pachypodium windsorii* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Калопанакс

**Калопанакс** (  ) — арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Арали йишвлӓ
Катальпа

**Катальпа** (  ) — Сумахвлӓн йыхыш йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *[[Catalpa bignonioides]]* — 
* *[[Catalpa brevipes]]* — 
* *[[Catalpa bungei]]* 
* *[[Catalpa cassinoides]]*— 
* *[[Catalpa communis]]*— 
* *[[Catalpa cordifolia]]*— 
* *[[Catalpa denticulata]]*— 
* *[[Catalpa domingensis]]*— 
* *[[Catalpa duclouxii]]*— 
* *[[Catalpa ekmaniana]]*— 
* *[[Catalpa fargesii]]*— 
* *[[Catalpa henryi]]*— 
* *[[Catalpa heterophylla]]*— 
* *[[Catalpa himalayensis]]*— 
* *[[Catalpa hirsuta]]*— 
* *[[Catalpa kaempferi]]*— 
* *[[Catalpa longisiliqua]]*— 
* *[[Catalpa longissima]]*— 
* *[[Catalpa macrocarpa]]*— 
* *[[Catalpa microphylla]]*— 
* *[[Catalpa nana]]*— 
* *[[Catalpa oblongata]]*— 
* *[[Catalpa obovata]]*— 
* *[[Catalpa ovata]]*— 
* *[[Catalpa pottsii]]*— 
* *[[Catalpa pubescens]]*— 
* *[[Catalpa pumila]]*— 
* *[[Catalpa punctata]]*— 
* *[[Catalpa purpurea]]*— 
* *[[Catalpa silvestrii]]*— 
* *[[Catalpa speciosa]]*— 
* *[[Catalpa sutchuensis]]*— 
* *[[Catalpa ternifolia]]*— 
* *[[Catalpa thunbergii]]*— 
* *[[Catalpa tibetica]]*— 
* *[[Catalpa umbraculifera]]*— 
* *[[Catalpa vestita]]*— 
* *[[Catalpa wallichiana]]*—

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Эвкомми

**Эвкомми** (  ) — Eucommiaceae йыхыш йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Фукьери

**Фукьери** (  ) — Fouquieriaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *[[Fouquieria burragei]]* 
* *[[Fouquieria columnaris]]* 
* *[[Fouquieria diguetii]]* 
* *[[Fouquieria fasciculata]]* 
* *[[Fouquieria formosa]]* 
* *[[Fouquieria leonilae]]* 
* *[[Fouquieria macdougalii]]* 
* *[[Fouquieria ochoterenae]]* 
* *[[Fouquieria purpusii]]* 
* *[[Fouquieria shrevei]]* 
* *[[Fouquieria splendens]]*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Гикори

**Гикори** (  ) — Juglandaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ

* *Carya aquatica* — 
* *Carya ×brownii* — 
* *Carya carolinae-septentrionalis* — 
* *Carya cathayensis* — 
* *Carya ×collina* — 
* *Carya cordiformis* — 
* *Carya ×demareei* — 
* *Carya ×dunbarii* — 
* *Carya floridana* — 
* *Carya glabra* — 
* *Carya hunanensis* — 
* *Carya illinoinensis* — 
* *Carya kweichowensis* — 
* *Carya laciniosa* — 
* *Carya ×laneyi* — 
* *Carya ×lecontei* — 
* *Carya ×ludoviciana* — 
* *Carya myristiciformis* — 
* *Carya ×nussbaumeri* — 
* *Carya ovalis* — 
* *Carya ovata* — 
* *Carya pallida* — 
* *Carya palmeri* — 
* *Carya poilanei* — 
* *Carya ×schneckii* — 
* *Carya texana* — 
* *Carya tomentosa* — 
* *Carya tonkinensis* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Лагерстрӧми

**Лагерстрӧми** (  ) — Lythraceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

## Йишвлӓ
* *Lagerstroemia anisoptera * 
* *Lagerstroemia balansae*
* *Lagerstroemia calyculata*
* *Lagerstroemia caudata*
* *Lagerstroemia cristata*
* *Lagerstroemia excelsa*
* *Lagerstroemia fauriei*
* *Lagerstroemia floribunda*
* *Lagerstroemia fordii*
* *Lagerstroemia glabra*
* *Lagerstroemia guilinensis*
* *Lagerstroemia indica*
* *Lagerstroemia intermedia*
* *Lagerstroemia langkawiensis*
* *Lagerstroemia micrantha*
* *Lagerstroemia minuticarpa*
* *Lagerstroemia siamica*
* *Lagerstroemia speciosa*
* *Lagerstroemia stenopetala*
* *Lagerstroemia subcostata*
* *Lagerstroemia subsessilifolia*
* *Lagerstroemia tomentosa*
* *Lagerstroemia venusta*
* *Lagerstroemia villosa*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Йӓмпӧрт нер

**Йӓмпӧрт нер** - Пӹзӹкныр вел Тӓкӓрӓ сола лишнӹш неркӓ.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Льӧргӓ куп

**Льӧргӓ куп** - Кӹлемар кымдем Арде вел Хим шӹргӹ участкы доныш куп.

Категори: Географи
Категори: Кожла сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Купвлӓ
Сагуаро

**Сагуаро** (  ) — Cactaceae йыхыш пырышы кушкыш.

Категори:Кушкышвлӓ
Диптерокарп

**Диптерокарп** (  ) — Dipterocarpaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 

* *[[Dipterocarpus acutangulus]]*
* *[[Dipterocarpus alatus]]*
* *[[Dipterocarpus applanatus]]*
* *[[Dipterocarpus baudii]]*
* *[[Dipterocarpus borneensis]]*
* *[[Dipterocarpus bourdilloni]]*
* *[[Dipterocarpus caudatus]]*
* *[[Dipterocarpus caudiferus]]*
* *[[Dipterocarpus chartaceus]]*
* *[[Dipterocarpus cinereus]]*
* *[[Dipterocarpus concavus]]*
* *[[Dipterocarpus condorensis]]*
* *[[Dipterocarpus confertus]]*
* *[[Dipterocarpus conformis]]*
* *[[Dipterocarpus coriaceus]]*
* *[[Dipterocarpus cornutus]]*
* *[[Dipterocarpus costatus]]*
* *[[Dipterocarpus costulatus]]*
* *[[Dipterocarpus crinitus]]*
* *[[Dipterocarpus cuspidatus]]*
* *[[Dipterocarpus dyeri]]*
* *[[Dipterocarpus elongatus]]*
* *[[Dipterocarpus eurynchus]]*
* *[[Dipterocarpus fagineus]]*
* *[[Dipterocarpus fusiformis]]*
* *[[Dipterocarpus geniculatus]]*
* *[[Dipterocarpus glabrigemmatus]]*
* *[[Dipterocarpus glandulosus]]*
* *[[Dipterocarpus globosus]]*
* *[[Dipterocarpus gracilis]]*
* *[[Dipterocarpus grandiflorus]]*
* *[[Dipterocarpus hasseltii]]*
* *[[Dipterocarpus hirtii]]*
* *[[Dipterocarpus hispidus]]*
* *[[Dipterocarpus humeratus]]*
* *[[Dipterocarpus indicus]]*
* *[[Dipterocarpus insignis]]*
* *[[Dipterocarpus intricatus]]*
* *[[Dipterocarpus kerrii]]*
* *[[Dipterocarpus kunstleri]]*
* *[[Dipterocarpus lamellatus]]*
* *[[Dipterocarpus littoralis]]*
* *[[Dipterocarpus lowii]]*
* *[[Dipterocarpus mannii]]*
* *[[Dipterocarpus megacarpus]]*
* *[[Dipterocarpus mundus]]*
* *[[Dipterocarpus nudus]]*
* *[[Dipterocarpus oblongifolius]]*
* *[[Dipterocarpus obtusifolius]]*
* *[[Dipterocapus ochraceus]]*
* *[[Dipterocarpus orbicularis]]*Andaman
* *[[Dipterocarpus pachyphyllus]]*
* *[[Dipterocarpus palembanicus]]*
* *[[Dipterocarpus perakensis]]*
* *[[Dipterocarpus retusus]]*
* *[[Dipterocarpus rigidus]]*
* *[[Dipterocarpus rotundifolius]]*
* *[[Dipterocarpus sarawakensis]]*
* *[[Dipterocarpus semivestitus]]*
* *[[Dipterocarpus stellatus]]*
* *[[Dipterocarpus sublamellatus]]*
* *[[Dipterocarpus tempehes]]*
* *[[Dipterocarpus thorelii]]*
* *[[Dipterocarpus tuberculatus]]*
* *[[Dipterocarpus turbinatus]]*
* *[[Dipterocarpus validus]]*
* *[[Dipterocarpus verrucosus]]*
* *[[Dipterocarpus zeylanicus]]*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Лӱпчикӓ карем

**Лӱпчикӓ карем** (тенгеок Люпчикӓ карем) - Шур вел Кугилӓнсола доныш карем. 

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Каремвлӓ
Абельмош

**Абельмош** (  ) — мальва йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. Медикус тидӹм "муксус шуды" манын лӹмден. Тӹшкӓ семӹнь Ост— дӓ Вест-Индишты кушкеш. Линней ти кушкышым *[[Hibiscus]]* йыхыш пыртен. Индиштӹ, Латин Америкышты дӓ Египтӹштӹ ти йыхыш пырышы ик кушкышын, Мускатан абельмошын нӱшмӱвлӓжӹ когон муксус пышан ылыт. Нӹнӹм "абельмошын нӱшмӱвлӓжӹ" семӹнь пӓлӓт дӓ парфюмериштӹ кычылтыт.

* *Abelmoschus caillei* (син. *Hibsicus manihot* var. *caillei*) — 
* *Abelmoschus esculentus* (син. *Hibiscus esculentus*) — Бами
* *Abelmoschus manihot* (син. *Hibiscus manihot*) — Айбика
* *Abelmoschus moschatus* (син. *Hibiscus abelmoschus*) —  Мускатан абельмош
* *Abelmoschus ficulneus* (син. *Hibiscus ficulneus*) —

Категори:Кушкышвлӓ
Бальса

**Бальса** (  ) — мальва йишвлӓн йыхыш йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Дуриан

**Дуриан** (  ) — мальва йишвлӓн йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. 

* *Durio zibethinus* — 
* *Durio dulcis* — 
* *Durio grandiflorus* — 
* *Durio graveolens* — 
* *Durio kutejensis* — 
* *Durio lowianus* — 
* *Durio macrantha* — 
* *Durio oxleyanus* — 
* *Durio testudinarum* —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Алаша

**Алаша** - шулыктымы (кастрируйымы) ожы. Шулмы операци имнишитӹ гормонвлӓн функциштӹм вашталта, тенге ожы имни ладнарак лиэш, арашты ылмыжы годымат вес имнивлӓ докы агрессивный ак ли. Пӓшӓштӓт алаша яжорак дӓ виктӓрӹмӹрак ылеш. Ожым урдымашты ӹшке нелӹцвлӓ улы гӹнь, алаша ти шотышты куштылгырак ылеш. Имни кӹтоштӓт алаша ӹшкӹмжӹм ладан кыча.

Категори:Имнивлӓ
Категори:Вольыквлӓ
Энтандрофрагма

**Энтандрофрагма** (  ) — *Meliaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Entandrophragma angolense * — 
* *Entandrophragma candollei* — 
* *Entandrophragma caudatum* — 
* *Entandrophragma cylindricum* — Сапеле
* *Entandrophragma delevoyi* — 
* *Entandrophragma utile* — Сипо

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Ним (пушӓнгӹ)

**Ним** (  ) — *Meliaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Павловни

**Павловни** (  ) — *Paulowniaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *[[Paulownia australis]]*
* *[[Paulownia catalpifolia]]*
* *[[Paulownia coreana]]*
* *[[Paulownia duclouxii]]*
* *[[Paulownia elongata]]*
* *[[Paulownia fargesii]]*
* *[[Paulownia fortunei]]*
* *[[Paulownia glabrata]]*
* *[[Paulownia grandifolia]]*
* *[[Paulownia imperialis]]*
* *[[Paulownia kawakamii]]*
* *[[Paulownia lilacina]]*
* *[[Paulownia longifolia]]*
* *[[Paulownia meridionalis]]*
* *[[Paulownia mikado]]*
* *[[Paulownia recurva]]*
* *[[Paulownia rehderiana]]*
* *[[Paulownia shensiensis]]*
* *[[Paulownia silvestrii]]*
* *[[Paulownia taiwaniana]]*
* *[[Paulownia thyrsoidea]]*
* *[[Paulownia tomentosa]]*
* *[[Paulownia viscosa]]*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Нотофагус

**Нотофагус** (  ) — *Nothofagaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* Секц. *Brassospora*
** * Nothofagus aequilateralis * —
** * Nothofagus balansae * —
** * Nothofagus baumanniae * —
** * Nothofagus brassii * —
** * Nothofagus carrii * —
** * Nothofagus codonandra * —
** * Nothofagus crenata * —
** * Nothofagus discoidea * —
** * Nothofagus flaviramea * —
** * Nothofagus grandis * —
** * Nothofagus nuda * —
** * Nothofagus perryi * —
** * Nothofagus pseudoresinosa * —
** * Nothofagus pullei * —
** * Nothofagus resinosa * —
** * Nothofagus rubra * —
** * Nothofagus starkenborghii * —
** * Nothofagus stylosa * —
** * Nothofagus womersleyi * —
* Секц. *Fuscospora*
** * Nothofagus alessandri * —
** * Nothofagus fusca * —
** * Nothofagus gunnii * —
** * Nothofagus solandri * —
** * Nothofagus truncata * —
* Секц. *Lophozonia*
** * Nothofagus alpina * —
** * Nothofagus cunninghamii * —
** * Nothofagus glauca * —
** * Nothofagus macrocarpa * —
** * Nothofagus menziesii * —
** * Nothofagus moorei * —
** * Nothofagus obliqua * —
* Секц. *Nothofagus*
** * Nothofagus antarctica * —
** * Nothofagus betuloides * —
** * Nothofagus dombeyi * —
** * Nothofagus nitida * —
** * Nothofagus pumilio * —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Аргани

**Аргани** (  ) — сапота йишвлӓн группыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.

Категори:Сапота йишвлӓ
Ризофора

**Ризофора** (  ) — *Rhizophoraceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *[[Rhizophora apiculata]]* 
* *[[Rhizophora harrisonii]]* 
* *[[Rhizophora mangle]]* 
* *[[Rhizophora mucronata]]* 
* *[[Rhizophora racemosa]]* 
* *[[Rhizophora samoensis]]* 
* *[[Rhizophora stylosa]]* 
* *[[Rhizophora × annamalayana]]* (*R. apiculata × R. mucronata*)
* *[[Rhizophora × lamarckii]]* (*R. apiculata × R. stylosa*)

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Айлант

**Айлант** (  ) — *Simaroubaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

* *Ailanthus altissima * — 
* *Ailanthus excelsa * — 
* *Ailanthus fordii * — 
* *Ailanthus giraldii * — 
* *Ailanthus triphysa* — 
* *Ailanthus vilmoriniana * —

Категори:Пушӓнгӹвлӓ