open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Куги

**Куги** () — кугивлӓн (Betulaceae) йых гӹц ылшы ӹлӹштӓшвлӓм вилӹшӹ пушӓнгӹ ӓль тӹшкӓ. Европыни Йыдпел велнӹжы пиш шӹрен вӓшлиӓлтеш. Мары Элышты тӹдӹ цилӓ варе кушкеш. Цилӓжӹ 120 гӹц утла йиш куги улы.

К
К
Кырык марла шиэш йӓнг (Мыры)

**Кырык марла шиэш йӓнг** (Мыры).

Авторжы - Владимир Юшкин, Мыра - Ирина Юшкина
* Шамаквлӓм шӹнден кердӹдӓ? - Шамаквлӓм муына гын, мутат уке шӹндена.

## Ажедмӓш
* http://www.youtube.com/watch?v=m0Y0GpicQQ0
* http://www.hot-mp3.com/music-videos/video/k7e_Z_h8ZSM

К
Кырык мары поэтвлӓ

**Кырык мары поэтвлӓ:**

* '''Андрианов Павел Иванович'''
* '''Атюлов Анатолий Александрович'''
* '''Апатеев Авенир'''
* '''Арисова Людмила'''
* '''Володькин Николай Николаевич'''
* '''Гайдов Софроний'''
* '''Иван Горный'''
* '''Егоров Николай Петрович'''
* '''Илдушкина Мария Алексеевна'''
* '''Игнатьев Никон Васильевич'''
* '''Канюшков Аркадий Максимович'''
* '''Матюковский Геннадий'''
* '''Валери Микор'''
* '''Ондрин Валька'''
* '''Петухов Виталий Альбертович'''
* '''Пет Першут'''
* '''Савельева Евгения Константиновна'''
* '''Самойлов Владислав'''
* '''Сигачков Зосим Африканович'''
* '''Сидукова Тамара'''
* '''Стапеев Виталий Сергеевич'''

К
К
К
Кырык мары кымдем

**Кырык мары кымдем** (, ) — Вуйхалажы Цикмӓ.

Вургымла Йыл сир: Ӓвӓсир, Виловат, Йоласал, Йылйӓл, Картук, Кӱшӹл Пӹнгель, Кого сола, Макарсир, Микрӓк, Носола, Пайскырык, Пӹзӹкныр, Шактенваж, Кӓтӓ Шошмар, Шӹндӹрйӓл, Эмӓн, Яштуга.

Шалахай Йылсир: Вӹтлӓмары.

* Кырык мары — Мары Эл Республикӹн
* кугижӓнӹш йӹлмӹ ылеш.

## Ажедмӓшвлӓ
* http://www.fototerra.ru/Russia/Gornomarijskij-rajon/DRUZ-Ja-6673.html
* https://web.archive.org/web/20160305164734/http://www.medfirm.ru/med-12/00300.html
* http://my.mail.ru/community/gornomany


Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ
Категори:Районвлӓ
Кырык мары халык качкышвлӓ

**Кырык мары халык качкышвлӓ:**
* Аварцы
* Кагыль
* Киндӹ
* Кол
* Кол лем
* Коман меленӓ
* Кӱтӹмӓк
* Кыравец
* Лӓшкӓ
* Лем
* Меленӓ
* Мыны (качкыш)
* Мынывылошка
* Мӱ
* Немӹр (качкыш)
* Падкагыль
* Пай
* Пайлем
* Палдыран лем
* Патыл
* Перцӹ
* Сакыр
* Санзал
* Сасна шел
* Селмагиндӹ
* Сокта
* Сыкыр
* Сыра
* Тара
* Туаткал
* Тывыртыш
* Ӱ
* Хырлингӹ
* Цынга
* Ширватыл
* Ширвӹд
* Шӹкштӹмӹ кол
* Шӹкштӹмӹ сасна пай
* Шӹкштӹмӹ сасна шел
* Шӹрӓш
* Шӹшер


К
Кӓрш

**Кӓрш** — мары сем ӹзгӓр.
## Кӓрш шамак тӹрлӹ йӹлмӹ доно
* алык марывлӓ: *кӱсле*
* вепсвлӓ: *kandel*, *stribunik*
* водьвлӓ: *kannõl*, *gusli* дӓ *guusla*
* карелвлӓ: *kantele*, *kandeleh*
* латышвлӓ: *kokles* дӓ *kokle*
* лийввлӓ: *kāndla*
* литвавлӓ: *kanklės*
* ош рушвлӓ: *гусли*
* полаквлӓ: *gęśle*
* рушвлӓ: *гусли*
* суасламарывлӓ: *кесле*, *кйосле* дӓ *кусле*
* тадарвлӓ: *гусля*, *göslja* дӓ *кусля*
* финнвлӓ: *kantele*
* удмуртвлӓ: *крез*
* украинвлӓ: *хусли*
* эстонвлӓ: *kannel*

К
Категори:Музыка
Кӓтӓ Шошмар

**Кӓтӓ Шошмар** — сола Кырык сирӹштӹ. Цикмӓ якте 67 уштыш. Ти соламок эче Кого Шошмар маныт. Сола лишнӹ Ловичӹ карем, Изисола карем, Кок ӓнгӹр ло карем лӹмӓн вӓрвлӓ ылыт. Первижок шошмарвлӓ Лысково лишнӹш Шоша ӓнгӹр дорцынла кӹзӹтшӹ вӓрӹш ӹлӓш ванженӹт. Седӹндоно солан лӹмжӓт Шоша лӹм доно кӹлдӓлтӹн. Шошмар XVI-XVIII-шы курымвлӓн Акпарс лужавуйын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырен. 2001-шӹ ин Шошмарышты 187 эдем ӹлен.

+ Поташкансир

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кӱшӹл Пӹнгель школ

**Кӱшӹл Пӹнгель школ** — Вуйсылкаштыш школ, кӹзӹт питӹрӹмӹ. Вӓрешӹжӹ Ӹдӹр монастирӹм пачмы.

К
К
Кӹлемар кымдем

**Кӹлемар кымдем** (, ) — район Мары Элышты.

Районын административный покшалжы: Кӹлемар хала сӹнӓн посёлкы.

## Географи
Район Йошкар-Ола гӹц вадывелнӹрк вӓрлӓнӓ да пӹсманвлажӹм вадывелнӹ Йурнӹ, кечӹвӓлвел-вадывелнӹ дӓ кечӹалвелнӹ Кырык мары, ирвелнӹ Провой кымдемвлӓ дӓ кечӹвалвел-ирвелнӹ Суасламары Республика, йыдвелнӹ Вичӹ область доно кыча. Районын кымдецшӹ: .

## Истори

## Ӹлӹзӹ шот дӓ национальностьвлӓ
2005 ин 1 январеш районышты  ӹлен.

## Экономика
Кӹлемар район шӹргӹ доно паян.

## Промышленность

## Солакудыло
Солакудыло кӹзӹт льыскыдын виэнгеш, фермервлэн шот пиш чӹдӹ.

## Транспорт

## Культура дон тымдымаш

## Палӹквлӓ

## Ажедмӓшвлӓ
Кӹлемар кымдем дон Кӹлемар хсп-ын сайтыш анжал.


Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ
Категори:Районвлӓ
Латансола

**Латансола** — Ямангаш монгырыштыш сола, Микрӓк сола советӹш пыра.  Сергей Алдушкин дон Вениамин Алдушкин артньыквлӓ тиштӹ шачыныт.

## Вӓрлӓнӹмӹжӹ

## Историжӹ

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кырык мары йӹлмӹ

**Кырык мары йӹлмӹ** — ик финн-угр йӹлмӹ, Мары Эл Республикышты алык мары сага — кугижӓншӹ йӹлмӹ. Тӹнг шотышты Кырык мары, Йӱрнӹ, Кӹлемар районвлӓшты.

Кырык мары йӹлмӹ ВУЗ-ышты 1995 и гӹц научный предмет семӹнь тымдалтеш.

Кырык мары йӹлмӹм тымдаш Мары Эл республикӹн конституцижӹ палшен. Конституци государствын сек тӹнг законжы. Мары Эл республикӹн конституциштӹ 15-шӹ статьяшты сирӹмӹ: "Государственными языками в республике Марий Эл являются русский и марийский (горный и луговой)".

Литературный йӹлмӹн сирӹмӹ дӓ попымы формывлӓжӹ улы. Шамакын сирӹмӹ формывлӓжӹм орфографи тыменеш, попымы нормывлӓм - орфоэпи. Литературный йӹлмӹ ӹшке нормывлӓжӹ доно наречи, диалект, говор гӹц айыртемӓлтеш.

* Наречи - махань-гӹнят йӹлмӹштӹшӹ диалектвлӓм ушымаш.
* Диалект - халык лошты попымы айыртемвлӓ.
* Говор - халык лошты ӓль вӓрӹштӹшӹ попымы айыртемвлӓ.
* Йӹлмӹ - халыкын ик кого пайдажы. Ти пайдам пӓлен, мыштен кычылтат гӹнь, ӹшке словаретӹмӓт пайдарен кердӓт. Йӹлмӹн пайдажы пасна говор дон наречивлӓштӹ перегӓлт кодын. Седӹндон халык йӹлмӹм шӹмлӹмӓш, тӹдӹн айыртемвлӓжӹм ланзылымаш дӓ тыменьмӓш йӹлмӹ наукышты пиш керӓл пӓшӓэш шотлалтеш.

## Кырык мары йӹлмӹм вес сӓндӓлӹквлӓштӓт шӹмлӓт дӓ тыменяш цацат:

*Австриштӹ - Вена университетӹштӹ
*Венгриштӹ - Сомбатхей университет дон Будапешт университетвлӓштӹ
*Германиштӹ - Гамбург университет дон Гӧттинген университетвлӓштӹ
*Канадышты - Торонто университетӹштӹ
*Норвегиштӹ - Трондхейм университетӹштӹ
*Польшышты - Познань университетӹштӹ
*Суомиштӹ - Хельсинки университет дон Турку университетвлӓштӹ
*Франциштӹ - Париж университетӹн ирвел йӹлмӹвлӓн институтышты
*Швециштӹ - Лӱнд университетӹштӹ
*Эстоништӹ - Тарту университетӹштӹ

## 
* '''Мары йӹлмӹштӹш лексика'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш лӹм шамак'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш глагол'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш шот шамак'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш местоимени'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш наречи'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш причасти'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш деепричасти'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш служышы шая лаштыквлӓ''' (частьвлӓ)
* '''Мары йӹлмӹштӹш синтаксис'''
* '''Мары йӹлмӹштӹш шукы ежӹнгӓн предложенивлӓ'''

## Алфавит

## Ажедмӓшвлӓ
* https://web.archive.org/web/20101201101910/http://sourceword.com/perevod/gornomarijski.php
* https://web.archive.org/web/20210413150724/https://udm.wordpress.com/tag/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/



Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Категори:Финн-йыл йӹлмӹвлӓ
Категори:Урал йӹлмӹвлӓ
Категори:Россий йӹлмӹвлӓ
Лессинг, Дорис

**Дорис Мэй Лессинг** (англла: *Doris May Lessing*; марлан кемешкӹжӹ Тэйлор; 22 октябрь 1919, Керманшах, Перси) — англ сирӹзӹ-фантаст, феминистка, «Канопус Аргосышты» сери гӹц ылшы 5 романын (1979—1982) авторжы. Нобель премин 2007 иӓш лауреатшы. Атяжӹ офицер, ӓвӓжӹ медшыжар ылын. 1925 ин, кынам Дорис 6 иӓш ылын, толшаш сирӹзӹн семняжӹ Кечӹвӓлвел Родезиш ӹлӓш ванжен. Кӹзӹт ти сӓндӓлӹк Зимбабве лӹм доно ылеш, а тӹнӓм Кого Британин колонижӹ ылын. 

## Ажедмӓшвлӓ
* Дорис Мей Лессинг: Биографижӹ, фотографивлӓ, пӓшӓвлӓжӹ
* Сирӹзӹн сайтшы
* Энциклопеди Кругосвет
* Би-би-си Культура
* Дорис Лессингӹн «Вӹзӹмшӹ тетя» романжын рецензи.
* Дорис Лессинг гишӓн артикль

Л
Л
Л
Л
Л
Леся Украинка

**Леся Украинка** (укр. Ле́ся Украї́нка, лачокла лӹмжӹ Лариса Петровна Ко́сач-Квитка, укр. Лариса Петрівна Косач-Квітка, 25 февраль 1871, Новоград-Волынський хала — 1 август 1913, Сурами, Грузи) - украин поэтесса, сирӹзӹ, сӓрӹзӹ, драматург. Халык фольклорым шӹмлен, 220 мырым сирен нӓлӹн (юк доно), украин халык ӹлӹмӓштӹ активно пӓшӓм ӹштен. 

Відома завдяки своїм збіркам поезій «На крилах пісень» (1893), «Думи і мрії» (1899), «Відгуки» (1902), поем «Давня казка» (1893), «Одно слово» (1903), драм «Бояриня» (1913), «Кассандра» (1903-07), «В катакомбах» (1905), «Лісова пісня» (1911) та ін.

Л
Л
Лидӹмбал

**Лидӹмбал** () — сола Кырык сирӹштӹ, Виловат сола согоньышты, кыды якте 8 уштыш лиэш. Ти солашты кого мӧр куштышы халык ӹлӓ дӓ тидӹ доно бизнесӹм ӹштӓ. Лидӹмбалны сирӹзӹ Пекпатыр (Андрей Григорьевич Алёшкин, 1915—1939), марынвлӓ лошты кымдан пӓлӹмӹ журналист Николай Михайлович Еропов (1951—1996), мырывлӓн авторжы Иван Иванович Светлов шачыныт.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Лейбниц, Готфрид Вильгельм

**Готфрид Вильгельм фон Лейбниц** (нем. *Gottfried Wilhelm von Leibniz*; 21 июнь (1 июль) 1646, Лейпциг, Германи — 14 ноябрь 1716, Ганновер, Германи) — немӹц философ, математик, юрист, дипломат.

Л
Л
Л
Линна, Вӓйнӧ

**Вӓйнӧ Линна** (фин. *Väinö Linna*, 20 декабрь 1920, Урьяла — 21 апрель 1992, Кангасала) — финн сирӹзӹ, кого прозаик. 

Кырык марла тӹдӹн "Пӓлӹдӹмӹ салтак" романжым сӓрӹмӹ. 

## Ажедмӓшвлӓ
* http://www.finnougoria.ru/pdf%20izdania/neizvestnyi%20soldat1.pdf
* http://mariuverm.wordpress.com/2008/09/25/viivi-luik-kyryk-marla/
* http://davnof.ru/Saltak.html?s=10
* https://web.archive.org/web/20100103003223/http://neoks.ru/voenuiu

Л
Л
Лиссабон

**Лиссабон** — Португалин вуйхалажы, тангыж порт (, , ).

## Ӹлӹзӹвлӓ, йӹлмӹштӹ
Лиссабон Португали сек кого халажы, тенге манмы "изи Лиссабонышты" 564 477 (2001), а "кого Лиссабон" агломерациштӹ 2,6 мил. эдем ӹлен. Лиссабон регионышты сӓндӓлӹкӹн нӹл пайыштыш ик пай халыкшы ӹлӓ. Ӹлӹзӹвлӓ гӹц 97%-шӹ португалвлӓ, молыжы эмигрантвлӓ ылыт. Лиссабонышты португалла попат, кыды роман йӹлмӹвлӓн группышкы пыра. Роман группышкы тенгеок латин, итальян, испан, каталон, француз, ретророман дӓ румын йӹлмӹвлӓ пырат. Йымын йылашты - католицизм.

Л
Л
Л
Л
Лист, Ференц

**Ференц (Франц) Лист** (, ; 22 октябрь 1811, Доборьян (Райдинг), Австри импери — 31 июль 1886, Байройт, Германи) — композитор, пианист, педагог, дирижёр, музыкыштыш романтизмын ик кого фигурыжы.

Лист XIX-шӹ курымын рӧднӓ (пиш кого)пианист-шӹ. Ти жеп пианизм концерт-влӓн пеледмӹ курымеш шотлалтеш. Кого талантан Лист ти процессвлӓн авнгардыштыжы лин. Тӹдӹ кого виртуоз ылын дӓ тидӹ кӹзӹтшӹ пианиствлӓлӓн ориентир семӓнь ылеш. Концертвлӓжӹм Лист 1848-шӹ и якте мадын. Композитор семӹнь музыкыш шукы ум пыртен: гармоним, мелодикым, формым дӓ фактурым. Инструментвлӓ доно мадмашты у жанрвлӓм - рапсоди дон симфони поэмым шанен лыктын. Лист кунствлӓн синтезым пропогандируен дӓ «ире кунстын» жепшӹ эртен манын попен, седӹндонат артньыквлӓн, архитекторвлӓн дӓ сирӹзӹвлӓн пӓшавлаштӹм музыкыштыжы кычылтын. Кунст эдемвлӓ лоштыш шӹдӹ ваштареш кредӓлӓш палша манын ӹнянен.

## Биографижӹ

Ференц Лист 22 октябрьын 1811-шӹ ин Венгриштӹ, Шопрон комитатыштыш (область) Доборьянышты (немӹцлӓ ти лӹм Райдинг маналтеш) шачын. Ференц Листӹн ӓтяжӹ Адам Лист (1776—1826) Эстерхази кугижӓ доны «шарык шотлышы ылын». Шарыквлӓ Эстерхазивлӓн сек кого пайдаэшӹштӹ шотлалтыныт, седӹндонат ти прфесси кого шотышты ылын. Эстерхазивлӓ искусствывлӓм яратенӹт дӓ ӹшке йӹрӹштӹ ылшывлӓмӓт мотивиренӹт. Адам 14 иӓш якте кугижӓн оркестрыштыжы крипицӓм шактен. Ференц Листӹн ӓвӓжӹ Анна Лагер (1788—1866) Кремсышты (Австри) шачын. Ференц Листӹн- пӹтӓриш музыкы тымдышыжы ӓтяжӹ ылын.

## Ажедмӓшвлӓ


Л
Л
Литва

**Литва́** (), официальный лӹм — **Литва Респу́блика** () — Европыштыш кугижӓнӹш, Балти тангыжын ирвел сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Йыдвелнӹ Латви, кечӹвӓл-ирвелнӹ Белорусси, кечӹвӓлвел-вадывелнӹ Польша дӓ Руш Федерацин Калиниград областьшы доно йӹгӹре ылеш. Европын Ушемӹш дӓ НАТО-ш 2004-шӹ ин пырен. Шенген визын зонышты ылеш. Кугижӓнӹш гербш ӹ — Витис (), якшар нырышты ош имниэшкӹ. Халык йолажы — сары-ыжар-якшаргы. Вуйхалажы — Вильнюс. Ылӹзӹ шот — 3,5 миллион, кымдецшӹ—65 200 кm².


Л
Л
Л
Л
Лицкӹнер

**Лицкӹнер** () — Кырык сирӹштӹ сола, перви тӹдӹ Ковӓш лужавуйын мулӓндӹш пырен. 2001-шӹ ин 45 эдем ӹлен. Виловат якте 5 уштыш.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Лицкӹныр

**Лицкӹныр** — сола Кырык сирӹштӹ, Кожваж ангӹр тӹрӹштӹ. Виловат якте 5 уштыш лиэш. 2001-шӹ ин солашты 43 эдем ӹлен.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Лобанов, Ипполит Иванович

**Ипполит Иванович Лобанов** — кырык мары поэт, 2-шы январьын 1951-шӹ ин Кожваж вел Немӹцсолаэш шачын. Кожваж тӹнгӓлтӹш школ дон Виловат школым пӹтӓрен, кыды паштек МарКугПедИ-ш тыменяш пырен. 

## Автобиографижӹ

## Поэзижӹ

## Прозыжы

Л
Л
Ломбы

**Ломбы** () — кого агыл ош пеледӹшӓн пушӓнгӹ (южгынамжы тӹшкер).

Л
Лондон

**Лондон** (, ) — Кого Британи Кугижӓ кымдемӹн дӓ Англин вуйхалажы. 2005-шӹ ин Лондонышты 7 421 228 эдем ӹлен. Кого Лондонышты цилӓжӹ 12 мил. эдем ӹлӓ. Европын кого халавлӓ логӹц иктӹжӹ.

Категори:Вуйхалавлӓ
Категори:Европын халавлӓ
Категори:Халавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Лотман, Юрий Михайлович

**Ю́рий Миха́йлович Ло́тман** (Juri Lotman; 28 февраль 1922, Петроград — 28 октябрь 1993, Тарту, Эстони) — кымдан пӓлӹмӹ сӹлнӹшая шӹмлӹзӹ, культуролог дӓ семиотик.

## Ажедмӓшвлӓ
* ELKOST Intl. literary agency - translation rights in all Lotman's writings
* Страница Юрия Лотмана
* Пушкин
* Книги Ю. Лотмана в библиотеке Гумер
* Lotmaniana Tartuensia
* Страница Юрия Лотмана в Галерее Международного Общества Философов
* *[[Гаспаров, Михаил Леонович|М. Гаспаров]]* «Лотман и марксизм» //Доклад на Третьих Лотмановских чтениях (РГГУ, декабрь 1995 г.)

## Пӓшӓвлӓжӹ
* Лотман Ю. М. Заметки по поэтике Тютчева
* Лотман Ю. М. Анализ стихотворения Ф. И. Тютчева «Два голоса»
* Лотман Ю. М. Звонячи в прадеднюю славу
* Куклы в системе культуры
* «Пиковая дама» и тема карт и карточной игры в русской литературе начала XIX века
* Лотман Ю. М. Семиотика кино и проблемы киноэстетики
* Лотман Ю. М. Устная речь в историко-культурной перспективе
* Лотман Ю. М. Слово и язык в культуре просвещения
* Беседы о русской культуре

## Литература
* Егоров Б. Ф. Жизнь и творчество Ю. М. Лотмана. М., 1999. — 384 с.

Л
Л
Лӧннрот Элиас

**Лӧннрот Элиас** (финнлӓ *Lönnrot Elias*, (9-шӹ апрель 1802-шы и - 19-шӹ март 1884-шӹ и) — финн фольклорист, йӹлмӹзӹ, "Калевала" эпосым погышы.
## Ажедмӓшвлӓ
* Elias Lönnrot Gutenberg-projektissa, Lönnrotin teoksia elektronisessa muodossa
* Elias Lönnrotin matkakirjeet Kansalliskirjastossa
* SKS: Elias Lönnrot, tietoa Lönnrotin elämästä ja teoksista
* Oulun kaupunginkirjaston Pakkala-kirjailijatietokanta
* Juminkeko.fi – Lönnrotin elämäkerta
* Flora Fennican sisältö Internetissä
* Eliaksen yrttitarha
* Historialliset humanistit – Elias Lönnrot, Helsingin yliopiston humanistisen tiedekunnan ylläpitämä sivusto 
* Lönnrotin elämä kronologisesti, Museoviraston ylläpitämä sivusto
* Elias Lönnrot Kansallisbiografiassa, Biografiakeskuksen ylläpitämä sivusto

Л
Л
Л
Лӱлпӹ

Лӱлпӹ () — куги йыхыш пырышы пушӓнгӹ аль тӹшкӓ. Цилӓжӹ 30 нӓрӹ тӹрлӹ лӱлпӹ йиш улы. 

Этмиолгижы доно финн-угр йӹлмӹвлӓн важ гӹц ылеш. Финнлӓ: "leppä", эстонла: "lepp".

Л
Мадонна (мырызы)

**Мадонна** — лачокла лӹмжӹ *Madonna Louise Veronica Ciccone* (ш. 16 август 1958 Бэй Сити, Мичиган, Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ) — поп мырызы, танцуйышы, продюсер, тетя сирӹзӹ дӓ актриса. Коклы и гӹц шукырак поп культурын идолжы. Ӹшкеирониӓн дӓ ушемкымдемӹштӹш ядмашвлӓм тӹкӓлшӹ мырызы семӹнь пӓлӹмӹ. Кынамжы папрацци прессымат критикуя, седӹндонат пресса тӹдӹм пишок вӓнгӓа.

Категори:Музыкантвлӓ
Мадрид

**Мадрид** () — Испани Кугижӓ кымдемӹн вуйхалажы. Испанин сек кого халажы, техень лӹмӓнок провинцин вуйхалажат ылеш, кыды Ареа-Метрополитана лӹм доно пӓлӹ. Индустрин, политикын дӓ культурын кого ӹрдӹжӹ. Мадридыштӹ 3,213 мил. ӹлӹзӹ (2008).

Категори:Испани
М
М
М
М
Май

**Май** (латинлӓ: *Majus*) — Григориан календарьын вӹзӹмшӹ тӹлзӹжӹ. Лӹмжӹ Майя Йымытар гӹц толеш. 31 ик кечӓн. 

## Айовлӓ
### Халыквлалоштыш
* 1 май — Пӓшӓ дӓ Шошым кечӹ
* 9 май — Европа кечӹ
* 18 май — Халыквлӓлоштыш музейвлӓн кечӹ
* 21 май — Халыквлӓлоштыш космос кечӹ
* 31 май — Халыквлӓлоштыш табакдымы кечӹ
* Майын кокшы рушӓрняжӹн шукы сӓндӓлӹкӹштӹжок Ӓвӓвлӓн кечӹм аят.

## Мары Элышты
* 7 май — Радио кечӹ
* 9 май — Сӹнгӹмӓш кечӹ
* 25 май — Филолог кечӹ
Майоров-Шкетан

**Майоров-Шкетан** (*Майоров Яков Павлович*, 17 Шыжа 1898 — 16 Ага 1937) — марий драматург дӓ поэт. Ӧршасола кымдемӹштӹ, Тошты Крещен солаышты хресӓнь йыхышты шачын. Драмывлӓжӹ логӹц сек пӓлӹмӹжӹ "Эх, ӓтижӓт-ӓвижӓт!" ылеш. Шкетанын лӹмжӹм Йошкар Олаштыш Мары Национальный театр дӓ бульвар намалыт. 

1991 ин Тошты Крещен солашты Шкетан лӹмӓн тоштер-пӧртӹм пачмы.

М
М
Лукьянов, Василий Леонтьевич

**Василий Леонтьевич Лукьянов** (20  февраль, 1861 и, Атьсола – 01 октябрь, 1940, Йоласал) – кырык мары халыклан сотым намалшы, литератор. 
=Биографижӹ=
В. Л. Лукьянов Шурдӹнгӹштӹ нӹл классан уезд училищем тымень пӹтӓрен, кыды паштек Микрӓкӹштӹ шукердӹ агыл пачылтшы нӹл классан школышты тӹмден. Тӹды –пӹтӓриш кырык мары артньык А. В. Григорьевӹн ӓтяжӹ доно пӓлӹмӹ ылын, кыды гач Йӱрнӹштӹш революционер К. И. Касаткин доно пӓлӹмӹ лин дӓ тенге революци пӓшӓшкӹ пижӹн. Халык лошты махань-шон листовкывлӓм шӓрен сӓрненӹт, дӓ ти листовкывлӓжӹ кырык марла ылыныт. Кугижӓ кӹл тӹдӹ паштек цартакын вӓнген дӓ пӓшӓш пыртыде. Лач Октябрь революци паштек веле тымдымы пӓшӓш тӹдӹм нӓлӹнӹт. Лукьянов тествлӓжӹм рушла веле агыл, марлаат сирен. Сирӹмӹжӹ логӹц Акпарс гишӓн легендыжы айыртемӓлтеш. Тенгеок кырык марын пӹтӓриш тымдышы ӹдӹрӓмӓш Прасковья Васильевна Кириллова гишӓн ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓжӹ интересӹм понгыжтарат.  Кырык сирӹштӹ Лукьяноввлӓн йыхышты кымдан пӓлӹмӹ ылеш. 

Л
Л
Л
Майсир

**Майсир** () — сола Кырык сирӹштӹ, Аказ лужавуйын мулӓндӹштӹжӹ. Виловат якте 7 уштыш. 2001-шы ин солашты 34 эдем ӹлен.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Макарсир

**Макарсир** — сола Кырык сирӹштӹ. Акпарс мулӓндӹш перви пырен. 2001-шы ин ти солашты 185 эдем ӹлен. Кырык сирӹн вуйхалажы якте 52 уштыш.
 

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Максим Горький

**Макси́м Го́рький** (шачынжок **Алексе́й Макси́мович Пешко́в**; 16 (28) март 1868, Угарман хала, Руш Эл импери — 18 июнь 1936, Горки, Москва область, СССР) — руш сӹрӹзӹ (кыдыжы важвлӓжӹ эрзӓ халык гӹц ылын маныт), прозаик, драматург. XIX и XX-шы курымвлӓ лошты пиш кымдан пӓлӹмӹ сирӹзӹ, кыды цӓрӓялан эдевмлӓм пӓшӓвлӓштӹжӹ анжыктен. Шукы пӓшӓжок революци шулӹшӓн. Философи анжалтышыжы доно социал-демократвлӓ докы лишӹл ылын. Кугижӓ режимлӓн оппозиштӹ ылын. Тунымбалны кымдан пӓлӹмӹ пролетариат эстетикан сирӹзӹ. Большевиквлӓн революци докы скепсис доно анжен, но большевиквлӓн режим годым культуры пӓшӓм ӹштен шалгенӓт (Петроградышты "Всемирная литература" книгӓ лыкмашты) дӓ вескид сандалӹквлӓ гӹц (Мариенбад, Сорренто), толмыжы паштек, соцреволюци вӹкӹ анжалтышыжым вашталтен. Максим Горьки пӹтӓриш мары сирӹзӹвлӓлӓн кого пример ылын, тӹдӹн пӓшӓвлӓжӹм кырык марлаат сӓрӹмӹ.

## Библиографижӹ:
### Романвлӓжӹ
* 1899 — «Фома Гордеев»
* 1900 — «Кымытын»
* 1906 — «Ӓвӓ» 
* 1925 — «Артамоновлӓн пӓшӓвлӓштӹ »
* 1936— «Клим Самгинӹн ӹлӹмӓшӹжӹ »

### Повестьвлӓжӹ:
* 1908 — «Керал агыл эдемӹн ӹлӹмӓшӹжӹ».
* 1908 — «Виш шайыштмаш»
* 1909 — «Окуров изи хала», «Матвей Кожемякинын ӹлӹмӓшӹжӹ».
* 1913–1914 — «Изи годшаш»
* 1915–1916 — «Эдемвлӓ лошты»
* 1923 — «Университетвлӓэм»

### Шайыштмашвлӓ дон очерквлӓжӹ:
* 1892 — «Ыдӹр дон колымаш» (поэма-ямак,«Новая жизнь» газетӹштӹ 1917-шӹ ин июльын пецӓтлӹмӹ)
* 1892 — «Макар Чудра»
* 1895 — «Челкаш», «Изергиль папа».
* 1897 — «Молнамшы эдемвлӓ», «Орловвлан мыжыр», «Мальва», «Коновалов».
* 1898 — «Очерквла дон шайыштмашвлӓ» (погемик)
* 1899 — «Кучкыж гишӓн мыры» (прозы доно сирӹмӹ поэма), «Коклы кудыт дӓ иктӹ»
* 1901 — «Колшӹре гишӓн мыры» (прозы доно сирӹмӹ поэма)
* 1903 — «Эдем» (прозы доно сирӹмӹ поэма)
* 1913 — «Итали гишӓн ямаквлӓ».
* 1912–1917 — «Руш Эл мыч» (шайыштмашвлӓ)
* 1924 — «1922–1924-шы ивлӓн сирӹмӹ шайыштмашвлӓ»
* 1924 — «Кечӹ йӹде сирӹмӹ сирмашвлӓ» (шайыштмашвлӓ)

### Пьесыылажӹ:
* 1901 — «Мещанвлӓ»
* 1902 — «Пындашты»
* 1904 — «Дачниквлӓ»
* 1905 — «Аярын тетявлӓжӹ », «Варварвла»
* 1906 — «Тышманвлӓ»
* 1910 — «Васса Железнова» 
* 1915 — «Шонгы тьотя » (
* 1930–1931 — «Сомов дон молывлӓ»
* 1932 — «Егор Булычов дон молывлӓ »
* 1933 — «Достигаев дон молывлӓ »

### Публицистикыжы:
* 1906 — «Интервьювлаэм», «Америкышты» (памфлетвлӓ)
* 1917–1918 — "Кӹзӹтшӹ жеплӓн агыл шанымашвлӓ" артикльвлӓ.
* 1922 — «Руш хресаньвлӓ гишӓн шанымашвлӓ»

## Горький кырык марла:

Г
Г
Манн, Томас

**Па́уль То́мас Манн** (, 6-шы июнь 1875, Лӱбек, Германи, — 12-шы август 1955 Цӱрих, Швейцари ) — немӹц сирӹзы, эссеист, прозаик, Сӹлнӹшаяштыш Нобель премин лауреатшы 1929. 

## Биографижӹ
### Важвлӓжӹ дон изи годшашыжы:
Пауль Томас Манн, йыхыштын сек пӓлӹмӹ эдемжӹ. Ти йых сирӹзӹвлӓ доно пӓлӹ. Улан л-бек купец Томас Йоханн Генрих Маннын йыхыштыжы шачын, кыды хала сенаторын должностьыштыжы ылын. Томасын ӓвӓжӹ, Юлия Манн, шачынжы да Сильва-Брунс, Бразили гӹц лӓкшӹ йых гӹц ылын. Маннвлӓн йыхышты кого ылын. Томасын кок шӱмбелжӹ дон шыжаржы ылын. Томасын ӹзӓжӹ Генрих Манн (1871—1950), шоляжы Виктор (1890—1949) дӓ шыжарвлӓжӹ Юлия (1877—1927 дон Карла (1881—1910. Маннвлӓн йыхышты паян ылын седӹндонат Томас Манн нуждам пӓлӹдеок кушкын дӓ тыменьӹн.

## Пӓшӓвлӓжӹ

## Новеллывлӓжӹ
* *[[Vision (Thomas Mann)|Vision]]. Prosa-Skizze*, 1893
* *[[Gefallen]]*, 1894
* *[[Der Wille zum Glück]]*, 1896
* *[[Enttäuschung (Thomas Mann)|Enttäuschung]]*, 1896
* *[[Der Tod (Thomas Mann)|Der Tod]]*, 1897
* *[[Der kleine Herr Friedemann]]*, 1897
* *[[Der Bajazzo (Thomas Mann)|Der Bajazzo]]*, 1897
* *[[Tobias Mindernickel]]*, 1898
* *[[Der Kleiderschrank]]*, 1899
* *[[Gerächt]]. Novellistische Studie*, 1899
* *[[Luischen]]*, 1900
* *[[Der Weg zum Friedhof]]*, 1900
* *[[Gladius Dei]]*, Novelle 1902
* *[[Tonio Kröger]]*, Novelle 1903
* *[[Tristan (Thomas Mann)|Tristan]]*, Novelle 1903
* *[[Die Hungernden]]*, 1903
* *[[Das Wunderkind]]*, 1903
* *[[Ein Glück]]*, 1904
* *[[Beim Propheten]]*, 1904
* *[[Schwere Stunde]]*, 1905
* *[[Anekdote (Thomas Mann)|Anekdote]]*, 1908
* *[[Das Eisenbahnunglück]]*, 1909
* *[[Wie Jappe und Do Escobar sich prügelten]]*, 1911
* *[[Der Tod in Venedig]]*, 1912
* *[[Herr und Hund]]. Ein Idyll*, 1918
* *[[Gesang vom Kindchen]]. Ein Idyll*, 1919
* *[[Wälsungenblut]]*, 1921
* *[[Unordnung und frühes Leid]]*, 1926
* *[[Mario und der Zauberer]]*, 1930
* *[[Die vertauschten Köpfe]] – Eine indische Legende*, 1940
* *[[Das Gesetz]]*, 1944
* *[[Die Betrogene]]*, 1953

## Романвлӓжӹ
* *[[Buddenbrooks]] – Verfall einer Familie* (1901)
* *[[Königliche Hoheit]]* (1909)
* *[[Der Zauberberg]]* (1924)
* *[[Joseph und seine Brüder]]* – Tetralogie (1933–1943)
** *[[Joseph und seine Brüder#Die Geschichten Jaakobs|Die Geschichten Jaakobs]]* (1933)
** *[[Joseph und seine Brüder#Der junge Joseph|Der junge Joseph]]* (1934)
** *[[Joseph und seine Brüder#Joseph in Ägypten|Joseph in Ägypten]]* (1936)
** *[[Joseph und seine Brüder#Joseph der Ernährer|Joseph der Ernährer]]* (1943)
* *[[Lotte in Weimar]]* (1939)
* *[[Doktor Faustus]]* (1947)
* *[[Der Erwählte]]* (1951)
* *[[Bekenntnisse des Hochstaplers Felix Krull]]* (1954)

М
М
М
М
Маннергейм, Карл Густав Эмиль

**Карл Густав Эмиль Маннергейм ** (финнлӓ Carl Gustaf Emil Mannerheim), 4 июнь 1867, Аскайнен — 27 январь 1951, Лозанна, Швейцари) — барон, финн вырсы эдем. Фельдмаршал (19 май 1933 и гӹц фельдмаршал, 4 июнь 1942 и гӹц Суомин маршалжы, 4 август 1944 и гӹц 11 март 1946 якте Суомин 6-шы президентжӹ.

М
М
Март

**Март** (латинлӓ: *mensis Martius*) — Ӓкрет Римыштыш вырсы йымы Марс (мифологи)) лӹмеш — Григориан календарьын кымшы тӹлзӹжӹ, Ӓкрет Римӹштӹ ти тӹлзӹ им тӹнгӓлӹн. Ӓкрет Римышты март вырсывлӓм тӹнгӓлӓш ашнен маныныт. Ти тӹлзӹштӹ 31 кечӹ. Алык марынвлӓ ти тӹлзӹлӓн уӓрня лӹмӹм пуэнӹт. Кырык мары йӹлмӹшкӹ «март» руш йӹлмӹ гӹц, а тӹшкӹжӹ Византи гач толын. Ӓкрет Руш Элышты XV курым якте ин пӹтӓриш тӹлзешӹжӹ шотленӹт, 1700 и годшен кымшы ылеш.
Марсельеза (мыры)

**Марсельеза** ( — «марсель ӹдӹр») — Рӧднӓ француз революцин сек пӓлӹмы мырыжы, кыды гӹц пӹтӓрижӹ революционервлӓн гимнӹштӹ, варажы цилӓ сӓндӓлӹкӹн гимнжӹ лин. Лач пӹтӓрижок М. Рейн армин вырсы маршыжы маналтын. Ти маршым 25-шӹ апрельӹн 1792-шы ин вырсы инженер Клод Жосеф Руже де Лиль сирен, лач тӹ кечӹвлӓн манаш лиэш, кынам революциштӹ шолшы Франци Богеми дон Венгрин кугижӓлӓнжӹ вырсым увертарен. Тӹ инок 30-шы июльын ти мыры доно доброволецвлӓ гӹц шалгышы Марсель батальон Парижӹш маршируен пырен.

24-шӹ ноябрьӹн 1793-шы ин Конвент Марсельезым Францин кугижӓнӹш куат??? мырешӹжӹ айыра. Марсельезылан махань-шон режимвлӓ дон и мӱӓк – качакым тырхаш вӓрештӹн. 1848-шӹ и паштек, кынам революцин коэвлӓжӹ Европа кымдык лыпшалт кенӹт, М. ирӹк верц кредӓлшӹвлӓн мырышкы сӓрнӓлтӹн, тӹдӹм Италиштӓт, Венгриштӓт, Польшыштат мыренӹт. 1871-шӹ ин Париж Коммунын рӓдвлӓштӹ кредӓлшӹвл- мыреннӹт. Остатка гӓнӓ ти мырым Вишин режимжӹ (1940 – 1944) годым мыраш цӓрӹмӹ ылын. Ти периодын Маршал, мӓ тиштӹ ылына! мыры Францин куатмырыжы ылын.

Рушла М.-м Пӓшӓзӹ Марсельезым француз йӹлмӹ гӹц сӓрӹмӹ агыл. Тӹдӹм П. Л. Лавров 1875-шӹ ин сирен. Февраль революци годым 1917-шӹ ин ти М.-ым Интернационал сага Руш Империн куатмырыжы семӹнь мырымы.

Кырык марла мырын текстӹм 1924-шӹ ин Москвашты лыкмы ”Когорак тыменьшӹвлӓлӓн лыдашышты” книгӓ гӹц нӓлмӹ. Сарӹзӹвлӓжӹ, векӓт, Эпин дон Григорьев-Эмӓш ылыт.

М
М
Мары йӹлмӹ

**Мары йӹлмӹ** () — ик финн-угр йӹлмӹвлӓ гыц. Кучылтымо марывлӓ коклаште, тӹнг шотышты Мары Элыштӹ да Пошкырт Элыштӹ.

Финн тӱшкемыш (балтофинн, саам, мордва, удмурт да коми йӹлмӹвлӓ доно иквареш) пыра. Мары Эл гыц пасна тенгеок Вичӹ вӹдкымдемӹштӹ да ирвел монгырышты, Урал якте шарлен. Мары йӹлмӹштӹ кок тынг йӹлмӹ улы: кырык мары, тӹнг шотышты Йылын Кырык сирӹштӹ да кожла сирӹштӹ шарлен, да алык мары, алык сирӹштӹ веле (Йошкар-Ола лишнӹ) шарлен; алык мары йӹлмӹш тенгеок ирвел хытыртышвла пырат.

## Линквлӓ
* Марийско-русский словарь
* Сайт Казуто Мацумуры о марийском языке
*: на нём лугово-марийско-русско-японский словарь


Категори:Йӹлмӹвлӓ
Категори:Финн-юлысе йӹлмӹвлӓ
Категори:Урал йӹлмӹвлӓ
Категори:Российысе йӹлмӹвлӓ
Мары йӹлмӹштӹш глагол

**[[Мары йӹлмӹ]]штӹш глагол**

## Ажедмӓшвлӓ
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc

Категори:Мары йӹлмӹ
Мары йӹлмӹштӹш наречи

**[[Мары йӹлмӹ]]штӹш наречи**


1. Махань шая лаштыкым наречи маныт?

А. Хӓдӹрӹн пӓлӹкшӹм анжыктышы
Б. Действин пӓлӹкшӹм анжыктышы
В. Пӓлӹкӹн пӓлӹкшӹм анжыктышы
Г. Шотын пӓлӹкшӹм анжыктышы

Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш: 

1) А Г 2) Б В 3) А Б 4) В Г 

2. Наречин ядмашвлӓжӹм пӓлӓш.

А. Кыце? Кышак? Мам? Кӱ?
Б. Кыце? Кышты? Малын?
В. Кынам? Маняр? Кышак? Кышец? 

Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш:

1) А Б 2) А В 3) Б В

3. Кыды предложеништӹ «шошым» наречи ылеш?

1.	Шошым толмым пиш вычем. 
2.	Шошым мӹлӓнем 13 и лиэш. 
3.	Яратымы жепем – шошым. 
4.	Шошым толын, шошым! 

4. Кыды предложеништӹ «тӧр» наречи ылеш?

1.	Шӹргӹ лошты тӧр пушӓнгӹ кушкеш. 
2.	Пилӹм годым, пилӓм тӧр кычы. 
3.	Тӧр корны доно кеӓш куштылгы. 
4.	Ядмашеш тӧр вӓшештӹмӓшӹм пумыла. 

5. Яжон, тирӹн, кымык, геройла, вуйын пачын,йалын наречивлӓ махань разряд ылыт?

1.	жепӹм анжыктышы 
2.	вӓрӹм анжыктышы 
3.	ӓмӓл (причина) дон цельӹм анжыктышы 
4.	кыце лимӹм анжыктышы 

6. Тишкӹ, анзылны, лӹвӓц, тӱцӹн, мӹндӹркӹ, вӹлкӹ, наречивлӓ махань разряд ылыт?

1.	мерӓ дон степеньым анжыктышы 
2.	кыце лимӹм анжыктышы 
3.	жепӹм анжыктышы 
4.	вӓрӹм анжыктышы 

7. Мерӓ дон степеньӹм дӓ шотым анжыктышы, наречим пӓлӓш.

1.	йори 
2.	яжон 
3.	перви 
4.	изиш 

8. Амӓл дон цельӹм анжыктышы наречим пӓлӓш.

1.	шӹмӓн 
2.	южнам 
3.	утыдон 

9. Суффикс доно ӹштӓлтшӹ наречим пӓлӓш.
 
     1) рӱшӓрня
     2) иӓн
     3) рушла
     4) таман 

10. -н, -ла, -нек, -шен,-ге. суффиксвлӓ махань шая лаштыкым ыштӓт?

1) лӹм шамак
2) глагол
3) наречи
4) причасти 

11. Шукы ежӹнгӓн (составной) наречим пӓлӓш.
                     1) мӹнгеш—анеш
                     2) тӹргач
                     3) йӓнг вашт
                     4) икӓнӓ

12. Ежӹнгӓн (сложный) наречим пӓлӓш.
                     1) тагышты 
                     2) шоэн
                     3) йӹрӹм—вӓш 
                     4) кем яла

13. Пумы наречивлӓ кыце сирӓлтӹт?
                       Та гышты 
                       Та гыце
                        Ни гынам
                        Ни гынам

14. Изин олен, кытын тореш, мӹнгеш анеш, вуя вуя наречивлӓ кыце сирӓлтӹт? 

15. Ик гӓнӓ, нер юкын,кечӹ гач, пел кечеш наречи значениӓн кылдышвлӓ кыце сирӓлтӹт? 

16. Ӓнят кышты, кышты шон, керек кынам, хоть кыце наречивлӓ кыце сирӓлтӹт? 

Пӓлдӹртӹмӹ наречин разрядшым пӓлӓш.

17. Пӓшӓм яжон ӹштет гӹнь,нигынамат намысышкы ат пыры. (Х.ш.) 

18. Такешок саслышын, керӓл годым юкшы ямеш. (Х.ш.) 

19. Ыржам шошым ак ӱдеп. (Х.ш.) 

20. Олма, олмавужы гӹц мӹндӹркок ак вац. (Х.ш.)

(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).


## Ажедмӓшвлӓ
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc

Категори:Мары йӹлмӹ
Мары йӹлмӹштӹш шот шамак

**[[Мары йӹлмӹ]]штӹш шот шамак**

 
1. Шот шамак мам анжыкта?

1.	хӓдӹр шотым,шотлымы годым тӹдӹн порядокшым дӓ числам 
2.	действин шотшым 
3.	шотын шотшым 
4.	числам 

2. Пӓлдӹртӹмӹ шамак махань шая лаштык ылеш?

Шӹм ладемӓн гармонем, мырым мырал колтемӓ! ( П. Першут.)

1.	пӓлӹк шамак 
2.	шот шамак 
3.	наречи 
4.	причасти 

3. Пӓлдӹртӹмӹ шамак махань шая лаштык (часть) ылеш?

Кыдал ытлышы моренӹн ялжы кӓндӓкшӹ. (Х.ш. )

1.	лӹм шамак 
2.	наречи 
3.	глагол 
4.	шот шамак 

4. Пӓлдӹртӹмӹ шамак махань шая лаштык ылеш?

ӹзӓм армиш кемӹлӓн пел иӓт шон колтыш.

1.	наречи 
2.	пӓлӹк шамак 
3.	шот шамак 
4.	лӹм шамак 

5. Тенге келесӹмӹ тӧр лиэш ма?

А. Ежӹнгӓн шот шамаквлӓ кок важан ылыт.

Б. 11 гӹц 19 якте дӓ лум, шӱдӹм анжыктышы шот шамаквлӓ ежӹнгӓн ылыт.

Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш: 

1) А веле тӧр 2) Б веле тӧр 3) коктыге тӧр 4) коктыге самынь 

6. Тенге келесӹмӹ тӧр лиэш ма?

А. Составной шот шамаквлӓш проставлӓӓт, ежӹнгӓнвлӓӓт пырен кердӹт.
Б. Составной шот шамаквлӓ кок ӓль шукырак шамакан ылыт.

Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш: 

1) А веле тӧр 2) Б веле тӧр 3) коктыге тӧр 4) коктыге самынь 

7. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш.
1.	миллион 
2.	тӹжемшӹ 
3.	луатикшӹ 
4.	шӹмӹт 
 
8. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш.

1.	вӹцлӹ 
2.	вӹзӹт 
3.	вӹцлӹ вӹзӹт 
4.	иктӓк-пелӓк 

9. Проста шот шамакым пӓлӓш.

1.	тӹжемшӹ 
2.	нӹл тӹжем 
3.	нӹлшӱдӹ 
4.	луатнӹлӹт 

10. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш.

1.	вӹц тӹжем 
2.	вӹцлӹ 
3.	вӹзӹмшӹ 
4.	вӹзӹт 

11. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш

1.	кокшӱдӹ 
2.	кокшӱдӹшӹ 
3.	кокшы 
4.	шӱдӹ 

12. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш.

1.	кокшӱдӹ 
2.	кокшӱдӹшӹ 
3.	кокшы 
4.	шӱдӹ кокты 

13. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?

« Шот шамак + иӓш» сочетани термин семӹнь кычылталтеш гӹнь,---------- сирӓлтеш. 

14. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?

« Ежӹнгӓн шот шамаквлӓ иквӓреш ӓль------------ сирӓлтӹт ». 

15. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?

« 11 гӹц 19 якте дӓ тенгеок 10,100 шамаквлӓ ежӹнгӓн ылыт, седӹндон нӹнӹм ------------ сирӓт » 

16. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?

Кок ( кек )—ш.ш., т.ф.—коктыт, проста, -----------, цела шот шамак, кӹтӹк форман, определени. 

17. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?

Вӹзӹмшӹ ( пӧрт )—ш.ш., т.ф.—вӹзӹмшӹ, простой, -----------, цела шот шамак, определени. 

18. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?

( Ялжы ) кӓндӓкшӹ—ш.ш., т.ф.—кӓндӓкшӹ, проста,-----------, шотлымы шот шамак, проста, кужы форман, -------------. 

19. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?

Коклы иктӹм—ш.ш., т.ф.—коклы иктӹ, -----------, шотлымы, цела шот шамак, в.п., дополнени. 

(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).


## Ажедмӓшвлӓ
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc

Категори:Мары йӹлмӹ
Мары халык выргем

**Мары халык выргем**

Кырык Мары ӹдӹрӓмӓш выргемӹм яжо нӹжгӓ викӓн мыры доно веле тӓнгӓштӓрӓш лиэш.
Перви кырык мары ӹдӹрӓмӓшӹн чимӹ хӓдӹрвлӓжӹ техеньӹ ылыныт: тыгыр, запон, ӹштӹ, шарпан, савыц, ӹштӹр, йыдал, шавыр, мӹжӓр, ыжга, нашмак (марлан кешӹ вӓтӹн вуеш чимӹ сӹлнӹ ӹзгӓр).

Тыгырым комы вӹцкӹж мӹнер гӹц ыргенӹт, а шокш мычашеш тӹрӹм тӹрленӹт. Тыгыр вӹлӓн запоным пижӹктенӹт. Запон пачеш тӹрленӹт, плетонымат кычыктеныт. Онгжым волавлӓ (лентӓвлӓ) дӓ плетонвлӓ доно олмыктенӹт. Тыгыр вӹлӓн шанавӹл гань шукы цӹреӓн цевер ӹштӹм ӹштӓлӹнӹт. Техень ӹштӹм парсын шӹртӹвлӓ гӹц коэнӹт. Шайылан, кӹдӓлеш, запон кӓндӹрӓм булавкывлӓ доно пышкылыныт. (Келесӓш келеш: первижок булавкывлӓ, полдышвлӓ ылделыт, седӹндон нӹнӹ вӓреш пашкарвлӓм кычылтыныт).
Кырык мары лошты вӹлвӓл выргемеш шавыр дон мӹжӓр шотлалтыныт. Кудылошты кашташ шавырым ӹшке комы мӹнер гӹц, а айо годым чиӓш сатин гӹц ыргенӹт.

Шӹжӹм-шошым чиӓш мӹжӓрӹм ӹштӹрӓш гӹц ӹштенӹт, а телӹм кашташ ваткан мӹжарӹм дӓ ыжгам йӓмдӹленӹт.
Кыце ӹдӹрӓмӓшвлӓ, тенгеок- пуэргӹвлӓӓт телет-кӓнгӹжет ялым пидӹнӹт. А йыдалжым ни гӹц ӹштенӹт. Кырык мары ӹдӹрӓмӓш ял вургеш шим ӹштӹрӹм пидӹн, а лапаэш ошым. А пуэргӹвлӓ ош ӹштӹрӹм пидӹнӹт.
Айо годым кырык мары ӹдӹрӓмӓш халык выргемжӹм чиэн шагалеш гӹнь, цудеет веле: тӹдӹ цевер пеледӹшлӓ каеш, тӹдӹм анжен, шӱмешӓт сусу ӹшкеок ӹлӹжеш.

М
М
М
Мары йӹлмӹштӹш местоимени

**[[Мары йӹлмӹ]]штӹш местоимени**


1. Махань шая лаштыкым (частьым) местоимени маныт? 

А. Хӓдӹрӹн пӓлӹкшӹм , хӓдӹрӹм, шотым анжыктышы.
Б. Лӹм шамак, пӓлӹк шамак, шот шамак вӓреш кычылталтшы.
В. Лӹмвлӓ вӓреш кычылталтшы.
Г. Кӱ? Ма? Махань? Мам ӹштӓш? ядмашвлаэш вӓшештӹшӹ.

Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш: 

1) А Б 2) Б Г 3) В Г 4) А Г 

2. Местоимени махань шая лаштык вӓреш кычылталтеш?

1.	лӹм шамак, пӓлӹк шамак, шот шамак 
2.	глагол, лӹм шамак 
3.	пӓлӹк шамак, лӹм шамак 
4.	лӹм шамак 

3. Местоимени мам анжыкта?

1.	хӓдӹрӹм, пӓлӹкӹм, шотым 
2.	хӓдӹрӹн действижӹм 
3.	хӓдӹрӹн пӓлӹкшӹм 
4.	пӓлӹкӹн пӓлӹкшӹм 

4. Местоименин ядмашвлӓжӹм пӓлӓш.

1.	Кӱ? Ма? Махань? Маняры? Кыды? 
2.	Махань? Маняры? 
3.	Кыце? Кынам? Малын? 
4.	Мам? Кышец? 

5. Ядмашан местоименим пӓлӓш.

1.	Кыце? 
2.	Кынам? 
3.	Махань? 
4.	Мам ӹштӓш? 

6. Отрицайышы местоименим пӓлӓш.

1.	тинӓрӹ 
2.	хоть-кӱ 
3.	иктӓт 
4.	мӹнь 

7. Неопределённый местоименим пӓлӓш.

1.	нимат 
2.	кӱ 
3.	таманяр-ӓнят 
4.	ма 

8. Ажедшӹ (указательный) местоименим пӓлӓш.

1.	тӹнь 
2.	нигӱ 
3.	техень 
4.	тамахань 

9. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?

« Иктӓ,-ӓнят ,-гӹнят частицывлӓ доно ӹштӓлтшӹ неопределённый местоименивлӓ----------- сирӓлтӹт ».

10. Пумы местоименивлӓ кыце сирӓлтӹт?

1.	махань шон 
2.	керек кыды 
3.	хоть кыды 
4.	иктӓ мазар 

11. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?

« Хоть-, керек-,-шон частицывлӓ доно ӹштӓлтшӹ пӓлемдӹшӹ (определительный) местоименивлӓ ---------------- сирӓлтӹт ». 

12. Пумы местоименивлӓ кыце сирӓлтӹт?

1.	хоть кӱ 
2.	керек маняр 
3.	ма шон 
4.	тӓгу ӓнят 

13. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.

Мӓлӓннӓ—мест.,т.ф.—мӓ, ------------, мн. ч.,1 л., д. п., -нӓ притяжательный суффикс, дополнени. 

14. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.

Мӹньӹн—мест., т.ф.—мӹнь, ------------, ед. ч., 1 л., р. п., определени. 

15. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.

Тӹдӹ—мест., т.ф.—тӹдӹ, -------------, ед. ч., 3 л.., и. п., подлежащий. 

16. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.

Тӓмдӓм—мест., т.ф.—та, -------------, мн. ч., 2 л.., в.п., дополнени.

(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).


## Ажедмӓшвлӓ
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc

Категори:Мары йӹлмӹ
Маюк-Егоров, Алексей Иванович

**Маюк-Егоров Алексей Иванович** (19-шӹ февраль 1905-шӹ и - 1938) — пӹтӓриш мары режиссёр. Изи Шӹндӹр солаэш шачын. Мары Национальный театрышты тӹнг режиссер ылын. Репрессируйымы лин.

* https://web.archive.org/web/20170812150046/http://shketan.ru/ru/theatrepeople/veteran/159-mayukegorov

М
М
Медведев, Дмитрий Анатольевич

**Дми́трий Анато́льевич Медве́дев** (14-шӹ сентябрь, 1965-шӹ и, Ленинград) — руш кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Россий Фeдeрацин кымшы Прeзидeнтжӹ, кыдым 2-шы мартын 2008-шӹ ин айырымы.

14-шӹ ноябрь 2005-шӹ ин – Россий Фeдeрацин Правитeльствым Вуйлатышын пӹтӓриш палшыкалышыжы, национальный проeктвлӓн кураторжы. 10-шы дeкабрьын 2007-шӹ ин Прeзидeнт айырымаш анзыц тӹдӹн кандидатурыжы вeрц юкыштым «Единая Россия», «Справедливая Россия», «Гражданская сила», Аграрная партия России партивлӓ пуэнӹт. Россий Фeдeрацин тӹнӓмшӹ президентжӹ Владимир Путинӓт Мeдвeдeв вeрц ылын. 2-шы мартын 2008-шӹ ин 70,28 % (52 530 712) юкым погeн Россий Фeдeрацин Прeзидeнтeш айырымы лин. Инагурацижӹ 7-шӹ майын 2008-шӹ ин эртeн.

## Мeдвeдeвӹн важвлӓжӹ
14-шӹ сентябрьын 1965-шӹ ин Ленинградышты шачын. Купчино лӹмӓн амалымы районышты кушкын. ӓтяжӹ — Анатолий Афанасьевич Медведев (ш. 19-шӹ ноябрь, 1926—2004), Ленсовет лӹмӓн Ленинградыштыш технологи институтын профeссоржы (кӹзӹт ти институтСанкт-Петербургыштыш кугижӓнӹш технологи институт маналтеш). Курск губeрни гӹц лӓкшӹ хрeсӓнь сeмня гӹц. 
Ӓвӓжӹ — Юлия Вениаминовна (21-шӹ ноябрьын 1939-шӹ ин шачын), А. И. Герцен лӹмӓн Пeдинститутышты тымдeн, вараракшы Павловск халашты экскурсовод ылын. Тӹдӹн важвлӓжӹ Бeлгород область гӹц ылыт. 

## Тымeньмӓш дӓ студeнт ивлӓжӹ
Дмитрий Мeдвeдeв кӹдӓлӓш школ паштeк унивeрситeтӹштӹ юриспрудeнцим цацeн, ӧркӓнӹдe тымeньӹн, спорт доно тӓнг ылын. Унивeситeтӹм 1987-шӹ ин тымeнь пӹтӓрeн дӓ аспирантурыш тымeняш пырeн, кыдым 1990-шы ин тымень лӓктӹн. Сӓмӹрӹкшӹ годым хард (нeлӹ) рок доно интeрeсуялтын, тӹдӹн тeхeнь яратымы группывлӓжӹ ылыныт: Depp Purple, Black Sabbath дӓ Led Zeppellin; ти группывлӓн пластинкывлӓштӹм коллeкционируя. Depp Purple группыжын гӹнь, цилӓ мырыжок коллeкциштӹжӹ улы. Тeнгeок руш рок-группывлӓмӓт, лӹмӹнок Чайф-ым колыштeш. Студeнт ивлӓжӹн хоббижӹ сeмӹнь фотографи ылын. 

## Пӓшӓ унивeрситeтӹштӹ

## Политикыштыш карьeрыжы

## Москвашты

## Россий Фeдeрацин Прeзидeнт айырымашвлӓ

## Прeзидeнт

## Коррупци ваштарeш кредӓлмӹжӹ

## Кӹзӹтшӹ жeпӓш ылмаш, модeрнизаци

М
М
Категори:Президентвлӓ
Мерӓ йӹлмӹ

**[[Мерӓ]] йӹлмӹ** — колышы финн-угр йӹлмӹ, кыдым украин профессор А.Ткаченко шӹмлен.

## Ажедмӓшвлӓ
* https://web.archive.org/web/20160310193019/http://www.finugor.ru/?q=node%2F13222

* http://tsikma.wordpress.com/2013/03/02/%D0%BC%D0%B5%D1%80%D3%93-%D0%B9%D3%B9%D0%BB%D0%BC%D3%B9-%D3%B9%D0%BB%D3%93-%D0%BC%D0%B0/

Категори:Мары йӹлмӹ
Микеш, Келемен

**Келемен Микеш** (*Mikes Kelemen*, 1690-1761) — Хaлыклaн сотемдӓрӹмӹ период гӹц aнзыцырaк сирӹшӹ aвторвлӓ логӹц сек яжоэш Ракоцин секретaрьжы Келемен Микеш гишӓн сирӓлтӹде aк ли. Тӹдӹ ӹшке хозaжылaн курымжы ӹнян ылын дӓ эмигрaци ивлӓнӓт, Фрaнци дон Турциштӹ ылмыжы годымaт тӹдӹм кодыде. Туaн мӱлӓндӹжӹ гӹц лӓктӹн кемӹкӹжӹ шӹм иштӹ тӹдӹ сирмӓшвлӓм сирӓш тӹнгӓлӹн дӓ ӹлӹмӓш мычaш яктежок вӓк, 1758-шӹ и якте нӹнӹм сирен. Цилӓжӹ 270 сирмӓш цымырaлт кодын. Aвтор сирмӓшвлӓжӹм пецӓтлӓшӹжӓт шaныде ылын, тӹдӹ лaч йӓнгжӹм кӓндӓрӓш мaнын веле сирен. Aдресaтшымaт вӓк шaнен веле лыктын. Тӹдӹ сирмӓшвлӓжӹм трaнсильвaни дворян ӹдӹрлӓн сирен. Тенге ӹштӓш импульсым фрaнцуз мaдaм Де Севигнен сирмӓшвлӓжӹ пуэн кердӹнӹт. Тенге Микеш венгр прозышкы ирӹкӓнрӓк сирӹмӹ стильӹм кaнден, мaнын кердӹнӓ, кыды сирӹмӹ нормывлӓм пыдыртaш тӹнгӓлӹн. Поэзиштӹ тӹ годымок курук-лыдышвлӓ кымдaн шӓрлен кенӹт ылын.

Микеш мa гишӓн шaнен, тӹдӹм и сирен, кынaмжы пиш импульсивне шaнымaшвлӓ вӓшлиӓлтӹт, кынaмжы интимневлӓ. Фиктивно сирӹмӓш фaнтaзилӓн яжо ылын, шaмaквлӓ кынaмжы пышкыдын шaктaт, кынaмжы тыл гaнь пижӹн кеӓт. Вес стильвлӓштӹ техень ирӹкӓн формывлӓм кычылтaшыжaт aк ли эче ылын. |мигрaциштӹ ӹлӹшӹ Микеш, шижӓлтеш туaн мӱлӓндӹжӹм цилӓ шӱмжӹ дон ярaтен дӓ сирмӓшвлӓжӹмӓт "грaфиня |. П."-лӓн aгыл, a туaн мӱлӓндӹжӹлӓн сирен. Ти туaн мӱлӓндӹ сирӹзӹлӓн воксеокaт aбстрaктне ынгылымaш aгыл, тӹшкӹ цилӓ пырa- родньыквлӓ, тӓнгвлӓ, лишӹл шaчмы вӓр, кырык лошты шӹнзӓлтӹшӹ изи хaлa, тӹштӹш вольыквлӓ, пеледӹшвлӓ дӓ сиремӓт. "Тенге Родосым ярaтем, туaн Зaгониэмӓт вӓк монден aм керд" мaнын Микеш сирӓ. (Родос хaлaшты (острокышты) Ракоци эмигрaциштӹ ылын. Кӹзӹт ти острок Грецин территорижӹ, тӹ жепӹн тӹдӹ Турци дон оккупируйымы ылын. В.A.).

Сирмӓшвлӓм сирӹмӓштӹ ик интересне момент улы. 1759-шӹ ин Гaбсбургвлӓ Микешлӓн туaн сӓндӓлӹкӹшкӹжӹ сирмӓшвлӓм сирӓш рaзрешеним пуaт. Тидӹ пaштек тӹдӹ фиктивне сирмӓшвлӓжӹмм сирӓш тӧрӧк цӓрнӓ. Пӹтӓрижӹ Микешӹн сирмӓшвлӓжӹм сирмӓшвлӓ семӹнь веле aнжымы- нимaхaнь сӹлнӹшaя жaнр семӹнят aгыл. "Сирмӓшвлӓм шукынжок сирӓт. Но кынaм сирмӓшвлӓм йӓлӓт кого интерес дон лыдыт, тенге шоэн веле сирӓт. Кыдыжын текствлӓштӹ кукшывлӓ, сaнзaлдымы дӓ тотдымывлӓ ылыт. Кыдыжы, мӹнгешлӓ, изи детaльжымaт тенге сирмӓшӹштӹштӹ aнжыктен мыштa, нӹнӹм лыдшы лыдеш дӓ йӓнгжӹм кӓндӓрӓ."

Категори:Венгри персоналивлӓ
Категори:Сирӹзӹвлӓ
Категори:Венгр сӹлнӹшая
Миккели

**Полужирное начертание**

**Миккели** — хала Суомиштӹ (финнлӓ: *Mikkeli*, шведлӓ: *Sаnt Michel*) — Хроникышты пӹтӓриш гӓнӓ 1323 ин ӓшӹндӓрӓлтеш. Хала статусым 1838-шӹ и годшен намалеш. Халашты 48 697 ӹлӹзӹ дӓ халан территорижӹ 2 124,62 км 2 йӓшнӓ. Халашты 700 йӓр нӓрӹ. Миккелин пашкуды халавлӓ: Хирвенсалми, Юва, Кангасниеми, Пиексамӓки, Пуумала дӓ Рийстина ылыт. Хала Саймаа йӓрӹн сирӹштӹжӹ шыпшылт вазын.

## Истори
Ми́ккели швед дӓ революци тӹнгӓлтӹшӹшток руш Санкт-Михель лӹмӹм намалын. Ӹшке важвлӓжӹм 11 курымышкок колта — тӹнӓмок пӓлӹмӹ, кого ӓкӓн ирвел Финляндин торгейӹмӹ центр ылын. Миккели финн гӹц сӓрӹмӹкӹ ( швед лӹм Санкт-Михель) — "Святой Михаилын хала". Миккели 1809 ишӹ руш-швед вырсы дӓ Финляндим Руш государствы докы Кого Финлянди княжество семеш пыртымыкы лин. 
Император Николай I доно 7-шӹ мартын 1838 ин лин. Стройымаш проектӹм Карл Энгельлӓн пуэнӹт. Хельсинки хала ганьок, архитектор ампир стильым айырен. Кӹзӹтшӹ халашты ӹлӹзӹвлӓ Торгейӹм площадь да губернин вуйлатышы пӧрт доно , кыдым 1843 ин ӹштен пӹтӓрӹмӹ, пиш когон когоэшнӓт. Финляндин историштӹ Миккели кого дӓ керӓл вӓрӹм нӓлеш — 1939-1940 дӓ 1941-1944 ивлӓн вырсы годым тӹштӹ Финлянди вин штаб ылын. Тӹ веремӓвлӓм ӓштӹмӓш музейвлӓштӹ кодын.

## Культура ӹлӹмӓш
Миккелиштӹ театр, хала оркестр, Кунст музей ӹштӓт. Кӓнгӹжӹм классик музыкын фестивальым, шӹжӹм Миккельӹн балет айом дӓ телӹм Пӓшӓзӹ халыкын театр кечӹвлӓм эртӓрӓт. Ти театр кечӹвлӓм пӹтариш гӓнӓ 1976-шы ин эртӓрӹмӹ. Халашты вады йӹде ӹштӹшӹ техникум улы, кышты фотографвлӓм йӓмдӹлӓт. Тел Вырсы паштек Совет Ушемлӓн кодымы территоривлӓштӹш церкӹ документвлӓ Миккелин архив-штӹ перегӓлтӹт.

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓ
*  Бекешчаба, Венгри
*  Бурос, Швеци
*  Вайле, Дани
*  Луга, Россий Федераци
*  Молде, Норвеги
*  Олонец, Россий Федераци
*  Санкт-Петербург, Россий Федераци (1996)

## Ажедмӓшвлӓ
* https://web.archive.org/web/20061011072554/http://www.mikkeli.fi/fi/sisalto/index
* http://maps.google.fi/maps?hl=fi&source=hp&q=mikkelin+kaupunki&um=1&ie=UTF-8&hq=&hnear=Mikkeli&gl=fi&ei=6FhTS6PHHYTG_gb-wbCgCg&sa=X&oi=geocode_result&ct=title&resnum=11&ved=0CDAQ8gEwCg
* https://web.archive.org/web/20120111073613/http://www.museot.fi/nayttelykalenteri/index.php?nayttely_id=4249
* https://web.archive.org/web/20100109110807/http://www.suunnittelu-delta.fi.client.kotisivut.com/asiakas/teatteri/index.asp
* https://web.archive.org/web/20100124120609/http://www.travel.mikkeli.fi/ru/
* https://archive.is/20130701141009/yle.fi/ecepic/archive/00179/mikkelin_teatteri_179398b.jpg
* http://www.demari.fi/content/view/8653/

Категори:Финлянди халавлӓ
М
М
Микрӓк вел солавлӓ

**Микрӓк вел солавлӓ** — Микрӓк сола согоньыш пырышы солавлӓ.
* Алгасир
* Атьсир
* Атьсола
* Аянсола
* Вӹсӓнер
* Икшӹ Ӹнгӹжсир
* Ихотьсола
* Йӓктӓнсола
* Когосола (Микрӓк вел )
* Кӓтӓ Шошмар
* Кокшы Ӹнгӹжсир
* Кугилӓнсола
* Кугилӓнсола (Микрӓк вел )
* Кӹвервуй
* Кӹцкӹнер
* Куприсир (Шекмӓн)
* Лапсола
* Латансола
* Лосола
* Марковы
* Микрӓк
* Митрисола
* Митрусир
* Петуксола
* Пӹзӹлмӹсир
* Симӓксир
* Тӹгӓйсола
* Чуайсола
* Шекмӓнсола (Цораксир)
* Шекмӓн (Лидӹвуй)
* Ямангаш

## Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла

https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Микрӓк музыка школ

**Микрӓк музыка школ**ым — 1962 ин пачмы. Ты ин Йошкар-Ола гӹц Микрӓкӹш пӓшӓлӓш Тамара Андреевна Ягельдина толын. Тӹдӹ ӹшкежӹ Куженгер районеш шачын-кушкын. Кӓршӹм шакташ Йошкар-Олаштыш музыка училищӹштӹ тыменьӹн. Тымдышыжы А.Р.Сидушкина лин. Тӹдӹ ӹшкӹмжӹн тыменьшӹжӹм, Ягельдинам, Микрӓк солашкы тетявлӓм кӓрш доно шакташ тымдаш колтен. Ягельдинан вуйлатымы Микрӓк музыка школын кӓрш ансамбльжы пӹтӓри изирӓк ылын, вара и гӹц иш кушкын, шукемӹн дӓ шукы и Микрӓк велӹм лӹмлештӓрен. 1970-шы ин Т.А.Ягельдиналан «Заслуженный работник культуры Марийской АССР», а 1993 ин – «Заслуженный работник культуры России» кӱкшӹ лӹмвлӓм пуэнӹт. Тамара Андреевна Ягельдина кӹзӹтӓт яратымы пӓшӓжӹм Йошкар-Олаштыш 1 ӓ-ан Марий искусство школ-интернатышты ӹштӓ. Тӹдӹн тымень-шӹвл-ажӹ сандалыкна мычкы шӓрленӹт дӓ вес сӓндӓлӹквлӓштӓт ӹлӓт. Шукы жеп Микрӓк музыка школышты тетявлӓм кӓрш доно шакташ Т.А.Ягельдинан тыменьшӹжӹ Веткина Юлия Алексеевна тымден.

Категори:Мары йӹлмӹ
Микрӓк солан кӓрш ансамбльжы

**Микрӓк солан кӓрш ансамбльжы** — Микрӓк вел кӓрш мастарвлӓн ансамбльым 1936 ин цымырымы. Ансамбльын вуйлатышыжы Федор Ильич Ашпатров лин. Тӹдӹ ӹшкежӹ Микрӓк вел Симаксир солаэш шачын. Ансамбльышты 25 кӓршӹзӹ ылын, Микрӓк школын тӹнӓмшӹ тымдышывлӓжӓт ансамбльыш пыреныт. Ансамбль шукы смотрышты, концертвлӓшты ӹшке мастарлыкшым анжыктен. 1948 ин Москвашты Солавлӓштӹш художественный самодеятельный Российын смотрышты эртен дӓ тӹштӹ Микрӓк кӓршӹзӹвлӓн ансамблят ылын, мактымы наградывлӓм канден. 1954, 1965-шы ивлӓн тенгеок ансамбль Москваш, Кремльыштыш съездвлӓн дворецӹш каштын. Концерт эртӹмӹкӹ, Кремль театрын тӹнг режиссержы И.Н.Туманов «Кышты тӓ техень цевер пеледӹш ӓршӓшӹм монда?» манын келесен. Техень цевер выргемӓн, рӹжлӹ сӓмӹрӹк ӹдӹрвлӓ, мастар кӓршӹзӹвлӓ, жюрилӓн пишок сарасенӹт. 1973 ин кого мастарлыкшым анжыктымы гишӓн Микрӓк ансамбльлан Олык Ипай лӹмеш лауреат лӹмӹм пумы. 1973 и ансамбльлан эче ик сӹнгӹмӓшӹм канден. Тӹдӹ Угарман халашты эртӓрӓлтшӹ Всероссийский смотрышты ылын. Тӹлец пасна Москвашты Кремль дворецӹштӹ сезоным питӹрӹмӹ концертӹштӹ мастарлыкшым анжыктен.

Категори:Мары йӹлмӹ
Минна Кант

**Минна Кант** — финн сирӹзӹ. (19-шӹ март 1844-шӹ - 12-шы май 1897-шӹ и, *Minna Canth, Ulrika Wilhelmina Johnson*) — Феминизм философиӓн пӓшӓвлӓм сирен. Кырык марла Анна-Лийза лӹмӓн книгӓжӹ 2006-шы ин лактӹн.

К
К
Микорсир

**Микорсир**.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Шур сола советӹштӹ Ӓвӓсир дон Этьвайныр лишнӹ, кок уштыш нӓрӹ кечывӓлвелнырӓк вӓрлӓнен.

## Истори
Ти солам Микорсола гӹц у мулӓндӹш толшы Микоркинвлӓн йых гӹц ылшывлӓ 1929-шӹ ин ӹштеныт, седӹндоно этимолгижӓт Микор доно кӹлдӓлтӹн. Шур монгырышты ылышы когорак эдемвлӓ кӹзӹтӓт эче Микор Павылым  (1888—1974) ӓштӓт. Солашты 1950-шӹ ивлӓ якте ӹленӹт, варaжы тӹшец Ӓвӓсирӹш ванженӹт.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Микрӓк

**Микрӓк** () — сола Кырык сирӹштӹ. Документвлӓштӹ 1875-шӹ ин анжыкталеш. 2001-шӹ ин Микрӓкӹштӹ 382 эдем ӹлен.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

## Истори

## Культура
Солашты музыка школ дон Культура порт улы.

## Экономика
Солашты 2 лапка улы.

## Транспорт
Цикмӓ — Митрисола автобус Микрӓк вашт кеӓ.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Михайлов, Кирилл Андреевич

**Кирилл Михайлов** — ирвел (Башкир) мары ечӹзӹ, кыды Ванкуверыштӹш тел Паралимпиадышты (2010) 3 шӧртньӹ медальым сӹнген нӓлӹн. Руш Эл Федерацин Премьер-министржӹ Путин Владимир тӹдӹлӓн кымылангдымы сирмӓшӹм колтен. 

## Ажедмӓшвлӓ
* http://mariuver.wordpress.com/2010/03/22/putin-mari/
* http://mariuver.wordpress.com/2010/03/17/2-zoloto-mari/

Категори:Истори эдемвлӓ
Категори:Спрортсменвлӓ
Мицкевич, Адам Бернард

**А́дам Берна́рд Мицке́вич** (полакла: *Adam Bernard Mickiewicz*; 24 декабрь 1798, Заосье Новогрудок лишнӹ, Литва губерни, кӹзӹт Ош Руш Эл — 26 ноябрь 1855, Константинополь) — полак дӓ ош руш поэт-романтик, халыкым ирӹкӹш лыкташ цацышы йенг. Полак дӓ ош руш сӹлнӹшаявлӓм виӓнгдӹмӓштӹ кого рольым мадын.

М
М
М
М
Моргауш район

**Моргауш район** (, ) — Суасламарыштыш район, Кырык мары кымдемӹн кечӹвалвел пашкудыжы. Административ центржы: когосола Муркаш.

## Географижӹ
Кырык мары кымдем гӹц пасна Моргауш район Суасламарыштыш техень районвлӓ доно йӹгӹре ылеш: Шавашар район, Аликово дӓ Йӓдӹрнӓ. Районын кымдецшӹ: .

## Историжӹ
Районым 10 февральын 1944-шӹ ин формируйымы.

## Ӹлӹзӹвлӓ
1 январеш 1999 иэш 37,5 тӹж. эдем дӓ 2005 иэш — 36,8 тӹж. эдем шотлалтын. Район сола район ылеш. Районышты цилӓжӹ 177 сола дӓ ӹлем. Кырык мары солавлӓ доно тӓнгӓштӓрен, нӹнӹ когорак ылыт, икпоратка шотшы 200 эдем гӹц шукырак. 98%-жы- суасламарынвлӓ ылыт.

Категори:Суасламары кымдемвлӓ
Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ
Категори:Районвлӓ