open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лым оравивлӓ

**Лым оравивлӓ** () — орави йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 3-8 тӹрлӹ лым орави улы. 

## Йишвлӓ
* *Montifringilla nivalis* — Лым орави
* *Montifringilla henrici* — Генри лым орави
* *Montifringilla adamsi* — Тибет лым орави
* *Montifringilla taczanowskii* тенгеок *Onychostruthus taczanowskii* — Тачановски лым орави
* *Montifringilla davidiana* тенгеок *Pyrgilauda davidiana* — Монголи лым орави
* *Montifringilla ruficollis* тенгеок *Pyrgilauda ruficollis* — Якшар шӱӓн лым орави
* *Montifringilla blanfordi* тенгеок *Pyrgilauda blanfordi* — Блэнфорд лым орави
* *Montifringilla theresae* тенгеок *Pyrgilauda theresae* — Афганистан лым орави

Категори:Оравивлӓ
Лым орави

**Лым орави** () — орави йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 17 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 34 см, нелӹцшӹ 40 г якте шоэш. 

Пӹжӓшӹштӹ 3–4 тенгеок 4–5 ош мыны якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Montifringilla nivalis nivalis* – Пиренейвлӓ дӓ Альпывлӓ гӹц Итали, кечӹвӓлвел Югослави дӓ йыдпелвел Греци якте 
* *Montifringilla nivalis leucura* – кечӹвӓлвел дӓ ирвел Покшал Ази
* *Montifringilla nivalis alpicola* – Кавказ гӹц йыдпелвел Иран, Афганистан (Гиндукуш) дӓ вадывел Памир якте 
* *Montifringilla nivalis gaddi* – Загрос (кечӹвӓл-вадывел Иран)
* *Montifringilla nivalis tianshanica* – Алай кырыквлӓ дӓ Чаткал кырыквлӓ гӹц вадывел Тянь-Шань якте 
* *Montifringilla nivalis groum-grzimaili* – ирвел Тянь-Шань кырыквлӓ гӹц вадывел Китай (йыдпелвел Синьцзян-Уйгур автономный район) дӓ вадывел Монголи якте 
* *Montifringilla nivalis kwenlunensis* – вадывел Китай (вадывел Куньлунь кырыквлӓ гӹц кечӹвӓлвел Тибет дӓ ирвел Цинхай) якте 

Категори:Оравивлӓ
Кеклик

**Кекликвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ кеклик улы. 

## Йишвлӓ
* *Alectoris chukar* – Ази кеклик
* *Alectoris graeca* – Европа кеклик
* *Alectoris magna* – Пржевальски кеклик
* *Alectoris philbyi* – Арави кеклик
* *Alectoris barbara* – Бербери кеклик
* *Alectoris rufa* – Якшар кеклик
* *Alectoris melanocephala* – Шим вуян кеклик

Категори:Фазан йишвлӓ
Ази кеклик

**Ази кеклик** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеклик. Кытшы 32–35 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 47–52 см, нелӹцшӹ 450–800 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Alectoris chukar cypriotes* – кечӹвӓл-ирвел Болгари гӹц кечӹвӓлвел Сири, Крит, Родос дӓ Кипр якте 
* *Alectoris chukar sinaica* – йыдпелвел Сири гӹц Синай пел ошмаоты якте 
* *Alectoris chukar kurdestanica* – Кавказ кырыквлӓ гӹц Иран якте 
* *Alectoris chukar werae* – ирвел Ирак дӓ кечӹвӓл-вадывел Иран
* *Alectoris chukar koroviakovi* – Иран гӹц Пакистан якте 
* *Alectoris chukar subpallida* – Таджикистан (Кызылкум дӓ Каракум кырыквлӓ)
* *Alectoris chukar falki* – йыдпелвел дӓ покшал Афганистан гӹц Памир дӓ вадывел Китай (вадывел Синьцзян-Уйгур автономный район) якте 
* *Alectoris chukar dzungarica* – йыд-вадывел Монголи гӹц Россий Алтай дӓ ирвел Тибет якте 
* *Alectoris chukar pallescens* – йыд-ирвел Афганистан гӹц Ладакх дӓ вадывел Тибет якте 
* *Alectoris chukar pallida* – йыд-вадывел Китай (Синьцзян-Уйгур автономный район Тарим бассейна)
* *Alectoris chukar fallax* – йыд-вадывел Китай (Синьцзян-Уйгур автономный район ирвел дӓ кечӹвӓлвел Тянь-Шань кырыквлӓ)
* *Alectoris chukar chukar* – ирвел Афганистан гӹц ирвел Nepal якте 
* *Alectoris chukar pubescens* – Кӧргӹштӹш Монголи гӹц йыд-вадывел Сычуань дӓ ирвел Цинхай якте 
* *Alectoris chukar potanini* – вадывел Монголи

Категори:Фазан йишвлӓ
Сиали

**Сиаливлӓ** () — лагы йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ сиали улы. 

## Йишвлӓ
**Sialia sialis* —  Ирвел сиали
**Sialia mexicana* —  Вадывел сиали
**Sialia currucoides* —  Симсӹ сиали

Категори:Лагы йишвлӓ
Европа кеклик

**Европа кеклик** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Европышты вӓшлиӓлтшӹ кеклик. Кытшы 32–37 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 46–53 см, нелӹцшӹ 550–850 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
** graeca/saxatilis* тӹшкӓ 
** *Alectoris graeca saxatilis* – Альпывлӓ (Франци Австри дӓ вадывел Югослави) дӓ Апеннин кырыквлӓ
** *Alectoris graeca graeca* – кечӹвӓл-ирвел Югослави гӹц Греци дӓ Болгари якте 
* *Alectoris graeca whitakeri* – Сицили

Категори:Фазан йишвлӓ
Якшар кеклик

**Якшар кеклик** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Европышты вӓшлиӓлтшӹ кеклик. Кытшы 32–34 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 45–50 см, нелӹцшӹ 400–500 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Alectoris rufa rufa* – Франци, йыд-вадывел Итали, Эльба ошмаоты дӓ Корсика
* *Alectoris rufa hispanica* – йыдпелвел дӓ вадывел Пиреней пел ошмаоты
* *Alectoris rufa intercedens* – ирвел дӓ кечӹвӓлвел Пиреней пел ошмаоты дӓ Балеар ошмаотывлӓ

Категори:Фазан йишвлӓ
Фазан йишвлӓ

**Фазан йишвлӓ** () — цӹвӹ ганьывлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ, Африкышты, Европышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 186 тӹрлӹ фазан йиш улы. 

Фазанвлӓн сек изижӹн (*Coturnix chinensis* выльдырцан) кытышты 12 см, нелӹцшӹ 20 г; сек когожын (*Pavo cristatus* павлин) кытышты 230 см, нелӹцшӹ 10 кг якте лин кердеш. 

## Классификацижӹ
*Meleagridinae (2 йиш) – Немӹццӹвӹвлӓ
*Tetraoninae (19 йиш) – Кӹдӹр йишвлӓ 
*Perdicinae (113 йиш) – Мызывлӓ (Ирмызы)
*Phasianinae (52 йиш) – Фазанвлӓ
Бербери кеклик

**Бербери кеклик** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кеклик. Кытшы 33–36 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 46–49 см, нелӹцшӹ 380–730 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Alectoris barbara koenigi* – йыд-вадывел Марокко
* *Alectoris barbara barbara* – йыдпелвел Марокко дӓ йыдпелвел Алжир
* *Alectoris barbara spatzi* – кечӹвӓлвел Марокко гӹц покшал Алжир дӓ кечӹвӓлвел Тунис якте 
* *Alectoris barbara barbata* – Ливи дӓ йыд-вадывел Египет

Категори:Фазан йишвлӓ
Кӹдӹр йишвлӓ

**Кӹдӹр йишвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 19 тӹрлӹ кӹдӹр йиш кек улы. 

Сузывлӓн сек изижӹн кытышты 31 см, нелӹцшӹ 260 г; сек когожын (*Tetrao urogallus* сузы) кытышты 95 см, нелӹцшӹ 6.5 кг якте лин кердеш. Озы кӹдӹрвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт. 

## Классификацижӹ
     ├─ Bonasini — 
                 └─ *Bonasa* — 
     ├─ Tetrastini — 
                 └─ *Tetrastes* — Мызы
     └─ Tetraonini — 
           ├─ Falcipennina — 
                 └─ *Falcipennis* — 
           ├─ Canachitina — 
                 └─ *Falcipennis* — 
           ├─ Tetraonina — 
                 ├─ *Lyrurus* — Кӹдӹрвлӓ
                 └─ *Tetrao* — Сузы
           ├─ Centrocercina — 
                 └─ *Centrocercus* — 
                 ├─ *Tympanuchus* — 
                 └─ *Dendragapus* — 
           └─ Lagopodina — 
                 └─ *Lagopus* — 

**Falcipennis* тенгеок *Canachites* – 
***Falcipennis falcipennis* – Дикуша 
***Falcipennis canadensis* – Канадская дикуша 
**Dendragapus* – Симсӓкӓ кӹдӹрвлӓ
***Dendragapus obscurus* – Симсӓкӓ кӹдӹр
***Dendragapus fuliginosus* – 
**Lagopus* – – 
***Lagopus lagopus* – Ош мызы
***Lagopus muta* – Тундряная куропатка
***Lagopus leucura* – Ош пачан мызы
**Tetrao* – 
***Tetrao urogallus* – Сузы (Кывылзы ♀)
***Tetrao parvirostris* – Каменный глухарь 
**Lyrurus* – Кӹдӹрвлӓ
***Lyrurus mlokosiewiczi* тенгеок *Tetrao mlokosiewiczi* – Кавкази кӹдӹр
***Lyrurus tetrix* тенгеок *Tetrao tetrix* – Кӹдӹр
**Tetrastes* – 
***Tetrastes bonasia* тенгеок *Bonasa bonasia* – Мызы
***Tetrastes sewerzowi* тенгеок *Bonasa sewerzowi* – Северцов мызы
**Bonasa* – Рябчики 
***Bonasa umbellus* – Воротничковый рябчик 
**Centrocercus* – Шалфейные тетерева 
***Centrocercus urophasianus* – Шалфейный тетерев 
***Centrocercus minimus* – 
**Tympanuchus* – 
***Tympanuchus phasianellus* – Пӹсӹ пачан кӹдӹр
***Tympanuchus cupido* – Алык кӹдӹр
***Tympanuchus pallidicinctus* – 
***Tympanuchus pinnatus* – 

Категори:Фазан йишвлӓ
Кавкази кӹдӹр

**Кавкази кӹдӹр** () — фазан йишвлӓн группын кӹдӹр йишвлӓн группыш пырышы Кавкази дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹдӹр. Озывлӓн кытшы 50–55 см, пачыжы 18 см, нелӹцшӹ 820–1005 г якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кытшы 37–42 см, нелӹцшӹ 712–820 г якте шоэш.

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм поляк натуралист, зоолог дӓ ботаник Людвик Млокосевич (Ludwik Aleksander Młokosiewicz, 1831 – 1909) лӹмеш пумы.

Категори:Фазан йишвлӓ
Выльдырцанвлӓ

**Выльдырцанвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ, Африкышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 7-10 тӹрлӹ выльдырцан улы. 

## Йишвлӓ
* *Coturnix coturnix* – Выльдырцан
* *Coturnix japonica* – Немой перепел 
* *Coturnix coromandelica* – Шим онган выльдырцан
* *Coturnix delegorguei* – Перепел-арлекин 
* *Coturnix pectoralis* – Австрали выльдырцан
* *Coturnix novaezelandiae* † – 
* *Coturnix ypsilophora* – Brown quail

Категори:Фазан йишвлӓ
Немӹццӹвӹвлӓ

**Немӹццӹвӹвлӓ** ( дон Meleagridinae) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ немӹццӹвӹ улы. 

## Йишвлӓ
**Meleagris gallopavo* – Немӹццӹвӹ
**Meleagris ocellata* – Сӹнзӓлыкан немӹццӹвӹ

Категори:Фазан йишвлӓ
Немӹццӹвӹ

**Немӹццӹвӹ** (; ) — фазан йишвлӓн группын немӹццӹвӹвлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Озывлӓн кытшы 1 м, нелӹцшӹ 10 кг якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кытшы 90 см, нелӹцшӹ 4 кг якте шоэш.

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Meleagris gallopavo gallopavo* – South Mexican wild turkey 
**Meleagris gallopavo merriami* – Merriam's wild turkey 
**Meleagris gallopavo osceola* – Florida wild turkey 
**Meleagris gallopavo silvestris* – Eastern wild turkey 
**Meleagris gallopavo mexicana* – Gould's wild turkey 
**Meleagris gallopavo intermedia* – Rio Grande wild turkey 

**Meleagris gallopavo* f. *domestica* – Тонышы немӹццӹвӹ

Категори:Фазан йишвлӓ
Сӹнзӓлыкан немӹццӹвӹ

**Сӹнзӓлыкан немӹццӹвӹ** () — фазан йишвлӓн группын немӹццӹвӹвлӓн группыш пырышы Юкатан пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Озывлӓн кытшы 90–100 см, кӱкшӹцшӹ 71–92 см, нелӹцшӹ 3,25–4 кг якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кӱкшӹцшӹ 65–69 см, нелӹцшӹ 1,9–2 кг якте шоэш.

Категори:Фазан йишвлӓ
Кӹдӹрвлӓ

**Кӹдӹрвлӓ** () — фазан йишвлӓн группын кӹдӹр йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кӹдӹр улы. 

## Йишвлӓ
**Lyrurus tetrix* тенгеок *Tetrao tetrix* – Кӹдӹр
**Lyrurus mlokosiewiczi* тенгеок *Tetrao mlokosiewiczi* – Кавкази кӹдӹр

Категори:Фазан йишвлӓ
Кӹдӹр

**Кӹдӹр** тенгеок **лачокла кӹдӹр** (; ) — фазан йишвлӓн группын кӹдӹр йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹдӹр. Кытшы 45–60 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 246–291 мм, нелӹцшӹ 820–1750 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Tetrao tetrix tetrix* – Европа гӹц Колыма якте 
* *Tetrao tetrix britannicus* – йыдпелвел дӓ вадывел Кого Британи
* *Tetrao tetrix viridanus* – кечӹвӓл-ирвел Россий Европа гӹц кечӹвӓл-вадывел Сибирь, Дон дӓ Иртыш якте 
* *Tetrao tetrix mongolicus* – Алтай Россий, Кыргызстан, Тянь-Шань дӓ вадывел Монголи 
* *Tetrao tetrix ussuriensis* – Мӹндӹр Ирвел, Примор край, Маньчжури дӓ йыд-ирвел Йыдпел Корей 
* *Tetrao tetrix tschusii*  – кечӹвӓлвел Сибирь, Иртыш гӹц Байкал, bergskedjorna Алтай дӓ Саян кырыквлӓ якте 
* *Tetrao tetrix baikalensis* – кечӹвӓл-ирвел Сибирь, Байкал гӹц Амур, йыдпелвел Монголи дӓ кечӹвӓл-вадывел Маньчжури якте 

Категори:Фазан йишвлӓ
Фазанвлӓ

**Фазанвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 53 тӹрлӹ фазан улы. 

Фазанвлӓн сек когожын (*Pavo cristatus* павлин) кытышты 230 см, нелӹцшӹ 10 кг якте лин кердеш. Озы фазанвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт. 

## Классификацижӹ
* *Ithaginis cruentus* – Итагин тенгеок кровавый фазан
* *Tragopan* – Трагопанвлӓ
** *Tragopan melanocephalus* – Шим вуян трагопан
** *Tragopan satyra* – Трагопан-сатир
** *Tragopan blythii* – Луды мӹшкӹрӓн трагопан
** *Tragopan temminckii* – Сӹнзӓлыкан трагопан
** *Tragopan caboti* – Кӹрӓн мӹшкӹрӓн трагопан
* *Pucrasia macrolopha* – Коклас
* *Lophophorus* – Моналвлӓ
** *Lophophorus impejanus* – Гималай монал
** *Lophophorus sclateri* – Ош пачан монал
** *Lophophorus lhuysii* – Китай монал
* *Gallus* – Джунглевые куры
** *Gallus gallus* – Банкивская джунглевая курица 
*** *Gallus gallus domesticus* – Цӹвӹ
** *Gallus sonneratii* – Серая джунглевая курица 
** *Gallus lafayetii* – Цейлонская джунглевая курица 
** *Gallus varius* – Зелёная джунглевая курица 
* *Lophura* – Лофуравлӓ
** *Lophura leucomelanos* – Шим лофура
** *Lophura nycthemera* – Серебряная лофура 
** *Lophura imperialis* – Кугижӓ лофура
** *Lophura edwardsi* – Эдвардс лофура
** *Lophura hatinhensis* – Вьетнам лофура
** *Lophura swinhoii* – Свайно лофура
** *Lophura hoogerwerfi* – Хугерверф лофура
** *Lophura inornata* – Суматра лофура
** *Lophura erythrophthalma* – Вилохвостая лофура 
** *Lophura ignita* – Огненноспинная лофура 
** *Lophura diardi* – Сиам лофура
** *Lophura bulweri* – Бульвер лофура
* *Crossoptilon* – Пӹлӹшӓн фазанвлӓ
** *Crossoptilon crossoptilon* – Ош пӹлӹшӓн фазан
** *Crossoptilon harmani* – Тибет пӹлӹшӓн фазан
** *Crossoptilon mantchuricum* – Кӹрӓн пӹлӹшӓн фазан
** *Crossoptilon auritum* – Симсӹ пӹлӹшӓн фазан
* *Catreus wallichi* – Гималай фазан
* *Syrmaticus*  – Ала фазанвлӓ
** *Syrmaticus reevesi* – Reeve's pheasant 
** *Syrmaticus ellioti* – Elliot's pheasant 
** *Syrmaticus humiae* – Mrs. Hume's pheasant 
** *Syrmaticus mikado* – Mikado pheasant 
** *Syrmaticus soemmerringi* – Copper pheasant 
* *Phasianus*  – Лачокла фазанвлӓ
** *Phasianus versicolor* – Ыжар фазан
** *Phasianus colchicus* – Лачокла фазан
* *Chrysolophus*  – воротничковые фазаны
** *Chrysolophus pictus* – Шӧртньӹ фазан
** *Chrysolophus amherstiae* – Алмаз фазан
* *Polyplectron*  – Павлин фазанвлӓ
** *Polyplectron chalcurum* – Bronze-tailed peacock-pheasant 
** *Polyplectron inopinatum* – Mountain peacock-pheasant 
** *Polyplectron germaini* – Germain's peacock-pheasant 
** *Polyplectron bicalcaratum* – Павлин фазан
** *Polyplectron katsumatae* – Hainan peacock-pheasant  
** *Polyplectron malacense* – Malayan peacock-pheasant 
** *Polyplectron schleiermacheri* – Bornean peacock-pheasant 
** *Polyplectron emphanum* – Palawan peacock-pheasant 
* *Rheinartia ocellata* – Упшан аргус
* *Argusianus argus* – Аргус
* *Pavo* – Павлинвлӓ
** *Pavo cristatus* – Лачокла павлин
** *Pavo muticus* – Ыжар павлин
* *Afropavo congensis* – Конго павлин

Категори:Фазан йишвлӓ
Пахлава

**Пахлава** тенгеок **баклава** ( — туроквлӓн десерт качкышышты.

Категори:Турци качкышвлӓ
Категори:Качкышвлӓ
Хант йӹлмӹ

**Хант йӹлмӹ** тенгеок **остӓк йӹлмӹ** (хантла *ханты ясаӈ* ) — хантвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓн угр тӹшкӓн йӹлмӹжӹ.

## Диалектвлӓжӹ
***Ирвел ханты**
**Мӹндӹр ирвел: Вах, Васюган
**Vartovskoe
**Сургут (тром-аганский, аганский, юганский, пимский говоры)
*transitional: Салым
*Вадывел ханты
****Йыдпел ханты**
*** Обдорск
*** Шурышкар, Березов, Казым, Среднеобск
*** transitional: Atlym, Nizyam
****Кечӹвӓлвел ханты**: Демьянка, Конда, Иртыш

## Лӹмдер
хантла-кырыкмарла изи лӹмдер (Ирвел ханты Сургут диалект):
* **ясәң** – йӹлмӹ 
* **ӆӛң** – кӓнгӹж 
* **тӱӆәҳ** – тел 
* **кӱрәҳ** – кучкыж 
* **ӫнҷәҳ** – йӓктӹ 
* **қӫӆ** – кож 
* **лыпәнты** – лӹпӹ 
* **қуӆ** – кол 
* **әй** – иктӹ
* **катҳән** – кокты
* **қөӆәм** – кымыт
* **ньәӆә** – нӹлӹт
* **вӓт** – вӹзӹт
* **қут** – кудыт
* **ӆапәт** – шӹмӹт
* **ньыӆәҳ** – кӓндӓкшӹ
* **иръең** – ӹндекшӹ
* **ең** – лу

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Монал

**Моналвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ монал улы. 

## Йишвлӓ
* *Lophophorus impejanus* – Гималай монал
* *Lophophorus sclateri* – Ош пачан монал
* *Lophophorus lhuysii* – Китай монал

Категори:Фазан йишвлӓ
Пӹлӹшӓн фазан

**Пӹлӹшӓн фазанвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ пӹлӹшӓн фазан улы. 

## Йишвлӓ
* *Crossoptilon crossoptilon* – Ош пӹлӹшӓн фазан
* *Crossoptilon harmani* – Тибет пӹлӹшӓн фазан
* *Crossoptilon mantchuricum* – Кӹрӓн пӹлӹшӓн фазан
* *Crossoptilon auritum* – Симсӹ пӹлӹшӓн фазан

Категори:Фазан йишвлӓ
Лофура

**Лофуравлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ лофура улы. 

## Йишвлӓ
* *Gennaeus* лӹвӓл йых 
** *Lophura leucomelanos* – Шим лофура
** *Lophura nycthemera* – Серебряная лофура 
* *Hierophasis* лӹвӓл йых 
** *Lophura × imperialis* – Кугижӓ лофура
** *Lophura edwardsi* – Эдвардс лофура
** *Lophura hatinhensis* – Вьетнам лофура
** *Lophura swinhoii* – Свайно лофура
* *Acomus* лӹвӓл йых 
** *Lophura hoogerwerfi* – Хугерверф лофура
** *Lophura inornata* – Суматра лофура
* *Euplocamus* лӹвӓл йых 
** *Lophura erythrophthalma* – Вилохвостая лофура 
** *Lophura ignita* – Огненноспинная лофура 
** *Lophura diardi* – Сиам лофура
* *Lobiophasis* лӹвӓл йых 
** *Lophura bulweri* – Бульвер лофура

Категори:Фазан йишвлӓ
Кок шылдыран шӹнгӓвлӓ

**Кок шылдыран шӹнгӓвлӓ** () — капшангывлӓн группыш пырышы кок шылдыран капшангывлӓ. Цилӓжӹ 120 000 тӹрлӹ кок шылдыран шӹнгӓ улы. 

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «δι-» (кок) дон «πτερόν» (шылдыр) шамаквлӓ гӹц лин.

## Классификацижӹ
*Nematocera – Длинноусые 
*Brachycera – Короткоусые 

Категори:Шӹнгӓвлӓ
Трагопан

**Трагопанвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ трагопан улы. 

## Йишвлӓ
* *Tragopan melanocephalus* – Шим вуян трагопан
* *Tragopan satyra* – Трагопан-сатир
* *Tragopan blythii* – Луды мӹшкӹрӓн трагопан
* *Tragopan temminckii* – Сӹнзӓлыкан трагопан
* *Tragopan caboti* – Кӹрӓн мӹшкӹрӓн трагопан

Категори:Фазан йишвлӓ
Эрзӓ йӹлмӹ

**Эрзӓ йӹлмӹ** (эрзя тенгеок-мордва; марынвлӓ — эрзянь кель) — финн-угор йӹлмӹвлӓ финн-йыл группыш подгруппы мордва, йӹлмӹ эрзянин, кӱ республикӹн ик кугижӓншӹ йӹлмӹжӹ дон Мордовия, лугыч дон мокша дӓ рушла.

Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Плутон

**Плутон** (символвлӓ: , ; ) — Кечӹ системын лушы планетыжы дӓ сек изижӹ. Кымдецшӹ цилӓжӹ 16647940 км².

Категори:Планета
Лачокла турачвлӓ

**Лачокла турачвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы вадывел дӓ покшал Ази гӹц кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Ази якте вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ лачокла турач улы. 

## Йишвлӓ
* *Francolinus francolinus* – Турач 
* *Francolinus pictus* – Расписной турач
* *Francolinus pintadeanus* – Жемчужный турач
* *Francolinus pondicerianus* – Луды турач
* *Francolinus gularis* – Болотный турач

Категори:Фазан йишвлӓ
Улар

**Уларвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Турци гӹц Монголи дӓ Китай якте Азиштӹ кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ улар улы. Озы уларвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт. 

## Йишвлӓ
* *Tetraogallus caucasicus* – Кавкази улар 
* *Tetraogallus caspius* – Каспи улар 
* *Tetraogallus himalayensis* – Гималай улар 
* *Tetraogallus tibetanus* – Тибет улар 
* *Tetraogallus altaicus* – Алтай улар 

Категори:Фазан йишвлӓ
Синди

**Синди** (), **Цинтенгоф** () — хала Эстоништӹ, Пӓрну якте 14 уштыш. Хала статусым 1938-шӹ и годшен намалеш. 


Elamu Sindis Paide mnt 5.jpg|
Elamu Sindis Paide mnt 3.jpg|
Sindi raudteejaama peahoone.jpg|
Sindi õigeusu kirik, 2009, regnr 16778.jpg|


Категори:Эстони халавлӓ
Эстон йӹлмӹ

**Эстон йӹлмӹ** (эстонла *eesti keel*) — эстонвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ. 

Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Вепс йӹлмӹ

**Вепс йӹлмӹ** (вепслӓ *vepsän kel' *) — вепсвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ. 

Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Кунда

**Ку́нда** () — хала Эстоништӹ, Лӓӓне-Вирумаа уездӹштӹ. Хала XIII-шы курым годшен пӓлӹ. 1870-шы ин у  цемент заводым чангымы, 1893-шы ин Эстоништӹш пӹтӓриш электростанцим пачмы. 1938- шӹ годшен хала статусым намалеш. 

## Галерей

Kunda tsemendivabriku pudelahi.jpg|
Kunda tsemendivabriku klinkerveski hoone.jpg|
Kunda tsemendivabriku Dietz-ahju korsten nr 1.jpg|


Категори:Эстони халавлӓ
Минни Маус

**Минни Маус** () ти лит Микки Маус сек дон говор The Walt Disney Company.
Гуфи

**Гуфи** () ти моло вес лит келеш The Walt Disney Company.

Категори:Фильмвлӓ
Упшан турач

**Упшан турач** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ турач. Кытшы 33–35 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *sephaena* тӹшкӓ 
** *Dendroperdix sephaena sephaena* – ирвел Зимбабве гӹц кечӹвӓл-ирвел Ботсвана дӓ йыд-ирвел Кечӹвӓлвел Африка Республика якте 
** *Dendroperdix sephaena zambesiae* – вадывел-покшал Мозамбик гӹц йыд-вадывел Намиби дӓ кечӹвӓлвел Ангола якте 
** *Dendroperdix sephaena granti* – Эфиопи гӹц Кечӹвӓлвел Судан, Уганда дӓ йыд-покшал Танзани якте 
* *rovuma* тӹшкӓ 
** *Dendroperdix sephaena rovuma* – Кени дӓ Танзани гӹц йыдпелвел Мозамбик якте 
** *Dendroperdix sephaena spilogaster* – ирвел Эфиопи гӹц Сомали дӓ йыд-ирвел Кени якте 

Категори:Фазан йишвлӓ
Турачвлӓ

**Турачвлӓ** ( дӓ *Pternistis*) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 40 тӹрлӹ турач улы. 

## Классификацижӹ
* *Francolinus* – Лачокла турачвлӓ
** *Francolinus francolinus* – Турач 
** *Francolinus pictus* – Расписной турач
** *Francolinus pintadeanus* – Жемчужный турач
** *Francolinus pondicerianus* – Луды турач
** *Francolinus gularis* – Болотный турач
* *Peliperdix* – 
** *Peliperdix lathami* – Лесной турач
** *Peliperdix coqui* – Коки турач
** *Peliperdix albogularis* – Ош логерӓн турач
** *Peliperdix schlegelii* – Шлегел турач
* *Scleroptila* – 
** *Scleroptila streptophora* – Воротничковый турач
** *Scleroptila afra* – Луды шылдыран турач
** *Scleroptila levaillantii* – Якшар шылдыран турач
** *Scleroptila finschi* – Ангольский турач Финша
** *Scleroptila shelleyi* – Шелли турач
** *Scleroptila psilolaema* – Moorland francolin 
** *Scleroptila levaillantoides* – Куропатковый турач 
* *Dendroperdix sephaena* – Упшан турач
* *Pternistis* – 
** *Pternistis squamatus* – Сӱмӓн турач
** *Pternistis ahantensis* – Гамби турач
** *Pternistis griseostriatus* – Луды корнан турач
** *Pternistis hildebrandti* – Восточноафриканский турач
** *Pternistis bicalcaratus* – Двушпоровый турач
** *Pternistis icterorhynchus* – Сарикӓ нерӓн турач
** *Pternistis clappertoni* – Саванна турач
** *Pternistis harwoodi* – Эфиопи турач
** *Pternistis swierstrai* – Ангола турач
** *Pternistis camerunensis* – Камерун турач
** *Pternistis nobilis* – Уганда турач
** *Pternistis jacksoni* – Кени турач
** *Pternistis castaneicollis* – Каштановозатылочный турач
** *Pternistis ochropectus* – Рыжебрюхий турач
** *Pternistis erckelii* – Судан турач
** *Pternistis hartlaubi* – Кырык турач
** *Pternistis adspersus* – Якшар нерӓн турач
** *Pternistis capensis* – Кап турач
** *Pternistis natalensis* – Натал турач
** *Pternistis leucoscepus* – Сарикӓ логерӓн турач
** *Pternistis rufopictus* – Луды мӹшкӹрӓн турач
** *Pternistis afer* – Якшар логерӓн турач
** *Pternistis swainsonii* – Свенсон турач

Категори:Фазан йишвлӓ
Покемон

**Покемон** (англ. *Pokémon*) ин ти лит сериал гач доно гана Nintendo.
Санджар, Азиз

**Азиз Санджар** ( ; 8-шӹ сентябрь 1946-шы и, Савур, Мардин, Турци) — турок дӓ американ биохимик, Нобель премин лауреатшы (2015). 

Категори:Турци персоналивлӓ
Тезепир мечеть

**Тезепир мечеть** (азербайджанла: *Təzəpir məscidi*) — Азербайджанын Баку халан тошты (1905-1914 ивлӓн) мечетьшӹ.

Мечеть лӹмӹн этимологижӹ «тезе» дон «пир» шамаквлӓ гӹц лин.


Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi Təzəpir məscidi.jpg|
Taza Pir.jpg|
Grave_in_Tezepir_mosque.JPG|
Stamp of Azerbaijan 488.jpg|


## Ажедмӓшвлӓ
*
*Misilsiz memarlıq incisi Təzəpir
*Təzəpir məscidi '''scwra.gov.az'''

Категори:Мечетьвлӓ
Категори:Азербайджан
Ала фазанвлӓ

**Ала фазанвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ ала фазан улы. 

## Йишвлӓ
* *Syrmaticus reevesi* – Reeve's pheasant 
* *Syrmaticus ellioti* – Elliot's pheasant 
* *Syrmaticus humiae* – Mrs. Hume's pheasant 
* *Syrmaticus mikado* – Mikado pheasant 
* *Syrmaticus soemmerringi* – Copper pheasant 

Категори:Фазан йишвлӓ
Лачокла фазанвлӓ

**Лачокла фазанвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ лачокла фазан улы. 

## Йишвлӓ
* *Phasianus versicolor* – Ыжар фазан
* *Phasianus colchicus* – Лачокла фазан

Категори:Фазан йишвлӓ
Павлин фазанвлӓ

**Павлин фазанвлӓ** () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ павлин фазан улы. 

## Йишвлӓ
* *Polyplectron chalcurum* – Bronze-tailed peacock-pheasant 
* *Polyplectron inopinatum* – Mountain peacock-pheasant 
* *Polyplectron germaini* – Germain's peacock-pheasant 
* *Polyplectron bicalcaratum* – Павлин фазан
* *Polyplectron katsumatae* – Hainan peacock-pheasant  
* *Polyplectron malacense* – Malayan peacock-pheasant 
* *Polyplectron schleiermacheri* – Bornean peacock-pheasant 
* *Polyplectron emphanum* – Palawan peacock-pheasant 

Категори:Фазан йишвлӓ
Рио-де-Жанейро

**Рио-де-Жанейро** — Бразилиштыш вуйхалажы.

Категори:Бразили халавлӓ
Эстон-Мары Ушем

**Эстон-Мары Ушем** ― Ушемӹм 1990-шы ин июньын Таллиннӹштӹ ӹштӹмӹ. Тӹнгжӹм Марий Эл дон Эстони лоштыш кӹлвлӓм кычымылан виӓнгмӓшӹм пуэн.

Категори:Эстони
Категори:Мары Эл
Джамала

**Джамала** (, крым тадарла *Camala, Джамала*; 27-шӹ август 1983-шы и, Ош, Киргизи) — крым тадар мырызы. 14 майын 2016-шы ин ти мырызым Евровидени мыры конкурсыш лауреатшы. Джамала Австриштӹ "1944" мырыжы доно Украиним анжыкташ тӹнгӓлеш.  

Категори:Евровидени мыры конкурс
Категори:Мырызывлӓ
Мальцев, Вячеслав Вячеславович

**Вячеслав Вячеславович Мальцев** (ш. 1964) — руш депутат, политик дӓ блогер.

Категори:Политиквлӓ
Ала танагравлӓ

**Ала танагравлӓ** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ ала танагра улы. 

## Йишвлӓ
* *Chlorochrysa calliparaea* — Кӹрӓн пӹлӹшӓн ала танагра
* *Chlorochrysa nitidissima* — Шим пӹлӹшӓн ала танагра
* *Chlorochrysa phoenicotis* — Якшар пӹлӹшӓн ала танагра

Категори:Танагравлӓ
Якшар ялан манакинвлӓ

**Якшар ялан манакинвлӓ** () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ якшар ялан манакин улы. 

## Йишвлӓ
* *Chiroxiphia lanceolata* — 
* *Chiroxiphia linearis* — 
* *Chiroxiphia pareola* — 
* *Chiroxiphia boliviana* — 
* *Chiroxiphia caudata* — 

Категори:Манакин йишвлӓ
Пиправлӓ

**Пиправлӓ** () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пипра улы. 

## Йишвлӓ
* *Pipra aureola* — Якшар мӹшкӹрӓн пипра
* *Pipra filicauda* — Нитехвостая пипра
* *Pipra fasciicauda* — Красномантайная пипра

Категори:Манакин йишвлӓ
Кӹтӹк шылдыран манакинвлӓ

**Кӹтӹк шылдыран манакинвлӓ** () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кӹтӹк шылдыран манакин улы. 

## Йишвлӓ
* *Manacus candei* — 
* *Manacus aurantiacus* — 
* *Manacus vitellinus* — 
* *Manacus manacus* — 

Категори:Манакин йишвлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн пипра

**Якшар мӹшкӹрӓн пипра** () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ пипра. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pipra aureola aureola* — 
* *Pipra aureola aurantiicollis* — 
* *Pipra aureola flavicollis* — 
* *Pipra aureola borbae* — 

Категори:Манакин йишвлӓ
Кырык танагравлӓ

**Кырык танагравлӓ** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ кырык танагра улы. 

## Йишвлӓ
* *Anisognathus somptuosus* — Симсӹ шылдыран кырык танагра
* *Anisognathus igniventris* — Якшар мӹшкӹрӓн кырык танагра
* *Anisognathus notabilis* — Шим логерӓн кырык танагра
* *Anisognathus melanogenys* — Шим шӹргӓн кырык танагра
* *Anisognathus lacrymosus* — Плакучая горная танагра 

Категори:Танагравлӓ
Симсӹ шылдыран кырык танагра

**Симсӹ шылдыран кырык танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 43 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Anisognathus somptuosus venezuelanus* — 
**Anisognathus somptuosus virididorsalis* — 
**Anisognathus somptuosus antioquiae* — 
**Anisognathus somptuosus victorini* — 
**Anisognathus somptuosus cyanopterus* — 
**Anisognathus somptuosus alamoris* — 
**Anisognathus somptuosus baezae* — 
**Anisognathus somptuosus somptuosus* — 

Категори:Танагравлӓ
Якшар нерӓн танагра

**Якшар нерӓн танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 17 см, нелӹцшӹ 34 г якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Шим манакинвлӓ

**Шим манакинвлӓ** () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ шим манакин улы. 

## Йишвлӓ
* *Xenopipo atronitens* — Шим манакин
* *Xenopipo uniformis* — Ыжарикӓ манакин

Категори:Манакин йишвлӓ
Пипритавлӓ

**Пипритавлӓ** () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пиприта улы. 

## Йишвлӓ
* *Piprites chloris* — Луды шӱӓн пиприта
* *Piprites griseiceps* — Луды вуян пиприта
* *Piprites pileata* — Шим калпакан пиприта

Категори:Манакин йишвлӓ
Кого нанду

**Кого нанду** () — нанду йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нанду. Кытшы 127–140 см, нелӹцшӹ 20–27 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Rhea americana americana* — Бразили
**Rhea americana intermedia* — кечӹвӓл-ирвел Бразили дӓ Уругвай
**Rhea americana nobilis* — ирвел Парагвай
**Rhea americana araneipes* — Парагвай, Боливи дӓ Бразили
**Rhea americana albescens* — Аргентина 

Категори:Нанду ганьывлӓ
Изи нанду

**Изи нанду** () — нанду йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нанду. Кытшы 90–100 см, нелӹцшӹ 15–28.6 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Rhea pennata garleppi* — кечӹвӓл-ирвел Перу, кечӹвӓл-вадывел Боливи дӓ йыд-вадывел Аргентина 
**Rhea pennata tarapacensis* — йыдпел Чили 
**Rhea pennata pennata* — кечӹвӓл Аргентина дӓ кечӹвӓл Чили 

Категори:Нанду ганьывлӓ
Африка страус

**Африка страус** () — страус йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Кеквлӓн сек когожы. Кытшы 270 см, нелӹцшӹ 63–145 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Struthio camelus camelus* — 
**Struthio camelus australis* — 
**Struthio camelus massaicus* — 
**Struthio camelus syriacus* — 

Категори:Страус ганьывлӓ
Якшар шылдыран тинаму

**Якшар шылдыран тинаму** () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ монотипан кек. Кытшы 40–41 см, нелӹцшӹ 830 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Rhynchotus rufescens catingae* — 
**Rhynchotus rufescens rufescens* — 
**Rhynchotus rufescens pallescens* — 

Категори:Тинаму ганьывлӓ
Нотура

**Нотуравлӓ** () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ нотура улы. 

## Йишвлӓ
* *Nothura boraquira* — Ош мӹшкӹрӓн нотура
* *Nothura minor* — Изи нотура
* *Nothura darwinii* — Дарвин нотура
* *Nothura maculosa* — Ала нотура
* *Nothura chacoensis* — Чако нотура

Категори:Тинаму ганьывлӓ
Ош мӹшкӹрӓн нотура

**Ош мӹшкӹрӓн нотура** () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (йыд-ирвел Боливи, вадывел Парагвай дӓ йыд-ирвел Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 27 см якте шоэш. 

Категори:Тинаму ганьывлӓ
Дарвин нотура

**Дарвин нотура** () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 26 см якте шоэш. 

Лӹмжӹм англи натуралист Чарлз Дарвин (1809 – 1882) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *N. d. peruviana* — кечӹвӓлвел Перушты 
* *N. d. agassizii* — кечӹвӓл-ирвел Перушты дӓ вадывел Боливиштӹ 
* *N. d. boliviana* — вадывел Боливиштӹ
* *N. d. salvadorii* — вадывел Аргентинышты 
* *N. d. darwinii* — кечӹвӓлвел покшал Аргентинышты

Категори:Тинаму ганьывлӓ
Ала нотура

**Ала нотура** () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Парагвай, Уругвай дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 24–25 см якте шоэш. 

Пӹжӓшӹштӹ 4–6 мыны якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *N. m. cearensis* – Бразили 
* *N. m. major* – Бразили 
* *N. m. paludivaga* – Парагвай дӓ Аргентина 
* *N. m. maculosa* – Бразили, Парагвай, Уругвай дӓ Аргентина 
* *N. m. pallida* – Аргентина 
* *N. m. annectens* – Аргентина 
* *N. m. submontana* – Аргентина 
* *N. m. nigroguttata* – Аргентина 

Категори:Тинаму ганьывлӓ
Кымда нерӓн манакин

**Кымда нерӓн манакин** () — тиран ганьывлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Панамышты, Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты) вӓшлиӓлтшӹ монотипан кек. Кытшы 15 см якте шоэш. 

Категори:Орави ганьывлӓ
Кӹрӓн пӹлӹшӓн ала танагра

**Кӹрӓн пӹлӹшӓн ала танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 12,7 см, нелӹцшӹ 17 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Chlorochrysa calliparaea bourcieri* — Колумби дӓ Перу
* *Chlorochrysa calliparaea calliparaea* — Перу 
* *Chlorochrysa calliparaea fulgentissima* — Перу дӓ Боливи

Категори:Танагравлӓ
Цӹгӓк статян танагра

**Цӹгӓк статян танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 13-14 см, нелӹцшӹ 28.5 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Tersina viridis occidentalis* — 
**Tersina viridis grisescens* — 
**Tersina viridis viridis* — 

Категори:Танагравлӓ
Упшан тинаму

**Упшан тинаму** () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Чили дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ тинаму. Кытшы 39–41 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *E. e. intermedia* – Аргентина
* *E. e. magnistriata* – Аргентина
* *E. e. riojana* – Аргентина
* *E. e. albida* – Аргентина
* *E. e. wetmorei* – Аргентина
* *E. e. devia* – Аргентина
* *E. e. numida* – Аргентина
* *E. e. multiguttata* – Аргентина
* *E. e. elegans* – Аргентина
* *E. e. patagonica* – Аргентина дӓ Чили

Категори:Тинаму ганьывлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн кырык танагра

**Якшар мӹшкӹрӓн кырык танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 27 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Anisognathus igniventris lunulatus* — йыдпелвел дӓ покшал Колумби дӓ вадывел Венесуэла 
* *Anisognathus igniventris erythronotus* — кечӹвӓлвел Колумби дӓ Эквадор
* *Anisognathus igniventris ignicrissa* — Перу 
* *Anisognathus igniventris igniventris* — кечӹвӓл-ирвел Перу дӓ йыд-вадывел Боливи

Категори:Танагравлӓ
Шим пӹлӹшӓн ала танагра

**Шим пӹлӹшӓн ала танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 12–14 см якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Шим логерӓн кырык танагра

**Шим логерӓн кырык танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18,5 см якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Тӹшкӓ танагравлӓ

**Тӹшкӓ танагравлӓ** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ тӹшкӓ танагра улы. 

## Йишвлӓ
* *Chlorospingus canigularis* — Луды логерӓн тӹшкӓ танагра 
* *Chlorospingus flavigularis* — Сарикӓ логерӓн тӹшкӓ танагра 
* *Chlorospingus flavopectus* тенгеок *ophthalmicus* — Сӹнзӓлыкан тӹшкӓ танагра 
* *Chlorospingus flavovirens* — Ыжарикӓ тӹшкӓ танагра 
* *Chlorospingus inornatus* — Шим шӹргӓн тӹшкӓ танагра 
* *Chlorospingus parvirostris* — Кӹтӹк нерӓн тӹшкӓ танагра 
* *Chlorospingus pileatus* — Ош сӹнзӓхалан тӹшкӓ танагра 
* *Chlorospingus semifuscus* — Луды онган тӹшкӓ танагра 
* *Chlorospingus tacarcunae* — Такаркуна тӹшкӓ танагра 

Категори:Танагравлӓ
Шим шӹргӓн кырык танагра

**Шим логерӓн кырык танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби) вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18,5 см, нелӹцшӹ 41г якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Луды логерӓн тӹшкӓ танагра

**Луды логерӓн тӹшкӓ танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 13,5 см, нелӹцшӹ 16 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Chlorospingus canigularis olivaceiceps* — Коста-Рика дӓ Панама 
* *Chlorospingus canigularis canigularis* — Венесуэла дӓ Колумби 
* *Chlorospingus canigularis conspicillatus* — Колумби
* *Chlorospingus canigularis paulus* — Эквадор дӓ Перу
* *Chlorospingus canigularis signatus* — Эквадор дӓ Перу

Категори:Танагравлӓ
Сарикӓ логерӓн тӹшкӓ танагра

**Сарикӓ логерӓн тӹшкӓ танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 15 см, нелӹцшӹ 26 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Chlorospingus flavigularis hypophaeus* — Панама 
* *Chlorospingus flavigularis marginatus* — Колумби дӓ Эквадор 
* *Chlorospingus flavigularis flavigularis* — Колумби, Эквадор дӓ Перу

Категори:Танагравлӓ
Якшар пӹлӹшӓн ала танагра

**Якшар пӹлӹшӓн ала танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 21 г якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Шим шӹргӓн тӹшкӓ танагра

**Шим шӹргӓн тӹшкӓ танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Панама) вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Нелӹцшӹ 24 г якте лин кердеш. 

Категори:Танагравлӓ
Кӹтӹк нерӓн тӹшкӓ танагра

**Кӹтӹк нерӓн тӹшкӓ танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 14,5 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Chlorospingus parvirostris huallagae* — Колумби, Эквадор дӓ Перу
* *Chlorospingus parvirostris medianus* — Перу
* *Chlorospingus parvirostris parvirostris* — Боливи

Категори:Танагравлӓ
Луды онган тӹшкӓ танагра

**Луды онган тӹшкӓ танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 14,5 см, нелӹцшӹ 18 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Chlorospingus semifuscus livingston* — Колумби 
* *Chlorospingus semifuscus semifuscus* — Колумби дӓ Эквадор

Категори:Танагравлӓ
Попугай танагра

**Попугай танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ танагра. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 53 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Chlorornis riefferii riefferii* – Колумби дӓ Эквадор
* *Chlorornis riefferii dilutus* – Перу
* *Chlorornis riefferii elegans* – Перу
* *Chlorornis riefferii celatus* – Перу
* *Chlorornis riefferii bolivianus* – Боливи 

Категори:Танагравлӓ
Сӹнзӓлыкан тӹшкӓ танагра

**Сӹнзӓлыкан тӹшкӓ танагра** ( тенгеок *Chlorospingus ophthalmicus*) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 13,5 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Chlorospingus ophthalmicus ophthalmicus* — Мексика 
* *Chlorospingus ophthalmicus wetmorei* — Мексика
* *Chlorospingus ophthalmicus albifrons* — Мексика
* *Chlorospingus ophthalmicus dwighti* — Мексика дӓ Гватемала
* *Chlorospingus ophthalmicus postocularis* — Мексика дӓ  Гватемала
* *Chlorospingus ophthalmicus honduratius* — Сальвадор дӓ  Гондурас
* *Chlorospingus ophthalmicus regionalis* — Никарагуа дӓ  Коста-Рика
* *Chlorospingus ophthalmicus novicius* — Коста-Рика дӓ  Панама 
* *Chlorospingus ophthalmicus punctulatus* — Панама
* *Chlorospingus ophthalmicus ponsi* — Венесуэла 
* *Chlorospingus ophthalmicus falconensis* — Венесуэла
* *Chlorospingus ophthalmicus venezuelanus* — Венесуэла
* *Chlorospingus ophthalmicus jacqueti* — Венесуэла дӓ Колумби
* *Chlorospingus ophthalmicus eminens* — Колумби
* *Chlorospingus ophthalmicus flavopectus* — Колумби
* *Chlorospingus ophthalmicus trudis* — Колумби
* *Chlorospingus ophthalmicus nigriceps* — Колумби
* *Chlorospingus ophthalmicus exitelus* — Колумби
* *Chlorospingus ophthalmicus macarenae* — Колумби
* *Chlorospingus ophthalmicus phaeocephalus* — Эквадор
* *Chlorospingus ophthalmicus hiaticolus* — Перу
* *Chlorospingus ophthalmicus cinereocephalus* — Перу
* *Chlorospingus ophthalmicus peruvianus* — Перу
* *Chlorospingus ophthalmicus bolivianus* — Боливи
* *Chlorospingus ophthalmicus fulvigularis* — Боливи
* *Chlorospingus ophthalmicus argentinus* — Боливи дӓ Аргентина 

Категори:Танагравлӓ
Ыжарикӓ тӹшкӓ танагра

**Ыжарикӓ тӹшкӓ танагра** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. 

Категори:Танагравлӓ
Якшар онган дакнис

**Якшар онган дакнис** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 12 см якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Панама дакнис

**Панама дакнис** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Панама дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11,4 см якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Сарикӓ мӹшкӹрӓн дакнис

**Сарикӓ мӹшкӹрӓн дакнис** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Венесуэла, Эквадор, Перу Боливи дӓ Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11,3 см якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Ош мӹшкӹрӓн дакнис

**Ош мӹшкӹрӓн дакнис** () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Эквадор, Перу дӓ Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11 см, нелӹцшӹ 11 г якте шоэш. 

Категори:Танагравлӓ
Тӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓ

**Тӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 45-48 тӹрлӹ тӹшкӓ шапренгӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Nilaus* — 
** *Nilaus afer*  — Брубру 
* Пухопёрые сорокопуты *Dryoscopus* — 
** Гамбийский пухопёрый сорокопут *Dryoscopus gambensis* — 
** Малый пухопёрый сорокопут *Dryoscopus pringlii* — 
** Черноспинный пухопёрый сорокопут *Dryoscopus cubla* — 
** Черноплечий пухопёрый сорокопут *Dryoscopus senegalensis* — 
** Красноногий пухопёрый сорокопут *Dryoscopus angolensis* — 
** Толстоклювый пухопёрый сорокопут *Dryoscopus sabini* — 
** *Dryoscopus affinis* — 
* *Tchagra* — Чагравлӓ
** Болотная чагра *Tchagra minuta* — 
** *Tchagra senegala* — Шим вуян чагра 
** *Tchagra australis* — Кӹрӓн калпакан чагра 
** *Tchagra jamesi* — Сомали чагра 
** *Tchagra tchagra* — Кап чагра 
* *Laniarius* — Мырызы шапренгӹвлӓ
** *Laniarius aethiopicus* — Эфиопи мырызы шапренгӹ 
** *Laniarius amboimensis* — 
** *Laniarius atrococcineus* — Якшар онган мырызы шапренгӹ 
** *Laniarius atroflavus* — Сарикӓ онган мырызы шапренгӹ 
** *Laniarius barbarus* — Шӧртньӹ вуян мырызы шапренгӹ 
** Двуцветный певчий сорокопут *Laniarius bicolor* — 
** *Laniarius brauni* — 
** Пурпурный певчий сорокопут *Laniarius erythrogaster* — 
** Флейтовый певчий сорокопут *Laniarius ferrugineus* — 
** *Laniarius fuelleborni* — Шим мырызы шапренгӹ 
** *Laniarius funebris* — Шимӓкӓ мырызы шапренгӹ 
** Темный певчий сорокопут *Laniarius leucorhynchus* — 
** *Laniarius liberatus* — 
** Каштановоголовый певчий сорокопут *Laniarius luehderi* — 
** Крикливый певчий сорокопут *Laniarius mufumbiri* — 
** *Laniarius poensis* — Кырык мырызы шапренгӹ 
** *Laniarius ruficeps* — Якшар шӱӓн мырызы шапренгӹ 
** *Laniarius turatii* — 
* *Rhodophoneus* — 
** *Rhodophoneus cruentus* — 
* *Telophorus*  — 
** *Telophorus zeylonus* — Мырызы тӹшкӓ шапренгӹ
** *Telophorus bocagei* — Луды шылдыран тӹшкӓ шапренгӹ
** *Telophorus sulfureopectus* — Сарикӓ онган тӹшкӓ шапренгӹ
** Оливковый кустарниковый сорокопут *Telophorus olivaceus* — 
** Радужный кустарниковый сорокопут *Telophorus multicolor* — 
** *Telophorus nigrifrons* — Луды лепкӓн тӹшкӓ шапренгӹ
** *Telophorus kupeensis* — Шӱӓшӓн тӹшкӓ шапренгӹ
** *Telophorus viridis* — Кӹрӓн лепкӓн тӹшкӓ шапренгӹ
** *Telophorus dohertyi* — Якшар лепкӓн тӹшкӓ шапренгӹ
* *Malaconotus* — тӹшкӓ шапренгӹвлӓ
** *Malaconotus alius* — Шим калпакан тӹшкӓ шапренгӹ
** *Malaconotus blanchoti* — Луды вуян тӹшкӓ шапренгӹ
** *Malaconotus cruentus* — Якшар онган тӹшкӓ шапренгӹ
** *Malaconotus gladiator* — Ыжар онган тӹшкӓ шапренгӹ
** Галстучный кустарниковый сорокопут *Malaconotus lagdeni* — 
** Голоситый кустарниковый сорокопут *Malaconotus monteiri* —
Шӧртньӹ вуян мырызы шапренгӹ

**Шӧртньӹ вуян мырызы шапренгӹ ** () — ӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мырызы шапренгӹ. Кытшы 22 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Laniarius barbarus helenae* — 
* *Laniarius barbarus barbarus* — 

Категори:Тӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓ‎
Гильдебрандт спрео

**Гильдебрандт спрео** () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн группыш пырышы ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӹлгӹжикӓ шӹнгӹртӹш. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 57 г якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц ботаник Иоганн Гильдебрандт (Johann Hildebrandt, 1847 – 1881) лӹмеш пумы.

Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Шим шӹнгӹртӹш

**Шим шӹнгӹртӹш** () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Испани, Португали, Сицили, Сардини, Корсика дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 19–22 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 12,8–13,2 см, нелӹцшӹ 80–115 г якте шоэш. 

Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Луды шӹнгӹртӹш

**Луды шӹнгӹртӹш** () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 20–23 см якте шоэш. 

Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Шим вуян титира

**Шим вуян титира** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ титира. Кытшы 17 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Tityra inquisitor inquisitor* — Бразили, Парагвай дӓ Аргентина.
* *Tityra inquisitor albitorques* — Панама, Боливи дӓ Бразили.
* *Tityra inquisitor buckleyi* — Колумби дӓ Эквадор.
* *Tityra inquisitor erythrogenys* — Колумби, Венесуэла, Гайана дӓ Бразили.
* *Tityra inquisitor fraserii* — Мексика дӓ Панама.
* *Tityra inquisitor pelzelni* — Боливи дӓ Бразили.

Категори:Титира йишвлӓ‎
Шим пачан титира

**Шим пачан титира** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ титира. Кытшы 20–22 см, нелӹцшӹ 60–70 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Tityra cayana cayana* — Колумби, Боливи, Гайана, Бразили дӓ Тринидад
* *Tityra cayana braziliensis* — Бразили, Парагвай дӓ Аргентина

Категори:Титира йишвлӓ‎
Ош вуян ксенопсарис

**Ош вуян ксенопсарис** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 13 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Xenopsaris albinucha albinucha* — Бразили, Боливи, Парагвай дӓ Аргентина.
* *Xenopsaris albinucha minor* — Венесуэла дӓ Бразили.

Категори:Титира йишвлӓ‎
Бекард

**Бекардвлӓ** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 16 тӹрлӹ бекард улы. 

## Йишвлӓ
* *Pachyramphus viridis* — Ыжар тупан бекард 
* *Pachyramphus versicolor* — Корнан бекард
* *Pachyramphus spodiurus* — Шиферный бекард 
* *Pachyramphus rufus* — Луды бекард
* *Pachyramphus cinnamomeus* — Коричневый бекард 
* *Pachyramphus castaneus* — Каштановый бекард 
* *Pachyramphus polychopterus* — Зябликовый бекард 
* *Pachyramphus albogriseus* — Сорочий бекард 
* *Pachyramphus major* — Мексика бекард
* *Pachyramphus marginatus* — Шим калпакан бекард
* *Pachyramphus surinamus* — Суринам бекард
* *Pachyramphus aglaiae* — Кого бекард
* *Pachyramphus niger* — Ямайка бекард
* *Pachyramphus homochrous* — 
* *Pachyramphus minor* — Якшар логерӓн бекард
* *Pachyramphus validus* — Упшан бекард

Категори:Титира йишвлӓ‎
Ыжар тупан бекард

**Ыжар тупан бекард** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pachyramphus viridis griseigularis* — Венесуэла дӓ Бразили.
* *Pachyramphus viridis viridis* — Боливи, Аргентина, Уругвай, Парагвай дӓ Бразили.
* *Pachyramphus viridis peruanus* — Перу.
* *Pachyramphus viridis xanthogenys* — Эквадор.

Категори:Титира йишвлӓ‎
Корнан бекард

**Корнан бекард** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 14 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pachyramphus versicolor costaricensis* — Коста-Рика дӓ Панама.
* *Pachyramphus versicolor meridionalis* — Эквадор, Перу дӓ Боливи.
* *Pachyramphus versicolor versicolor* — Колумби, Венесуэла дӓ Эквадор.

Категори:Титира йишвлӓ‎
Луды бекард

**Луды бекард** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pachyramphus rufus juruanus* — Эквадор, Перу дӓ Бразили.
* *Pachyramphus rufus rufus* — Панама, Колумби, Амазонка дӓ Бразили.

Категори:Титира йишвлӓ‎
Мексика бекард

**Мексика бекард** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pachyramphus major australis* — Никарагуа‎ 
* *Pachyramphus major itzensis* — Мексика‎ дӓ Белиз‎
* *Pachyramphus major major* —  Мексика‎ 
* *Pachyramphus major matudai* —  Мексика‎ дӓ Гватемала‎ 
* *Pachyramphus major uropygialis* — Мексика‎ 

Категори:Титира йишвлӓ‎
Якшар логерӓн бекард

**Якшар логерӓн бекард** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. 

Категори:Титира йишвлӓ‎
Упшан бекард

**Упшан бекард** () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 14 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pachyramphus validus audax* — Боливи дӓ Аргентина.
* *Pachyramphus validus validus* — Аргентина, Парагвай дӓ Бразили.

Категори:Титира йишвлӓ‎
Маржанбулак

**Маржанбулак**  (казахла Маржанбұлақ) —  Казахстанышты *Ақтөбе* облысын *Алға* районын солажы. 

## Ӹлӹзӹ шот
* 2009-шӹ ин 1496 эдем ӹлен. 
* 1999-шӹ ин 1174 эдем ӹлен. 

Категори:Казахстан‎
Аарон

**Аарон** ( , ивритлӓ אַהֲרֹן) — Моисейӹн ӹзӓжӹ, Израиль халыкын пӹтӓришӹ священникшӹ, священник йыхлан тӹнгӓлтӹшӹм пушы. 

Категори:Библи