open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эмир Абдулкадир мечеть

**Эмир Абдулкадир мечеть** (арабла مسجد الأمير عبد القادر‎) — Алжириштӹ Константина халан у (1994 ин) мечетьшӹ.

Категори:Алжир мечетьвлӓ
Кетшава мечеть

**Кетшава мечеть** (арабла جامع كتشاوة‎) — Алжириштӹ Алжир халан тошты (1612 ин) мечетьшӹ.

Категори:Алжир мечетьвлӓ
Тлемсен кого мечеть

**Тлемсен кого мечеть** (арабла الجامع الكبير لتلمسان‎) — Алжириштӹ Тлемсен халан тошты (1082 ин) мечетьшӹ.

Категори:Алжир мечетьвлӓ
Хассан Паша мечеть

**Хассан Паша мечеть** (арабла مسجد حسن الباشا‎) — Алжириштӹ Оран халан тошты (1797 ин) мечетьшӹ.

Категори:Алжир мечетьвлӓ
Масджид аль-Харам мечеть

**Масджид аль-Харам мечеть** (арабла المسجد الحرام‎ ) — Сауд Аравиштӹ Мекка халан тошты (7-шӹ курымаш) мечетьшӹ.

Категори:Сауд Арави мечетьвлӓ
Аль-Куба мечеть

**Аль-Куба мечеть** (арабла مسجد قباء) — Сауд Аравиштӹ Медина халан тошты (622 ин) мечетьшӹ.

Категори:Сауд Арави мечетьвлӓ
Аль-Аскари мечеть

**Аль-Аскари мечеть** (арабла مرقد الامامين علي الهادي والحسن العسكري‎‎) — Иракышты Самарра халан тошты (944 ин) мечетьшӹ.

Категори:Ирак мечетьвлӓ
Масджид ан-Набави мечеть

**Масджид ан-Набави мечеть** (арабла المسجد النبوي‎ ) — Сауд Аравиштӹ Медина халан тошты (622 ин) мечетьшӹ.

Категори:Сауд Арави мечетьвлӓ
Имам Али мечеть

**Имам Али мечеть** (арабла حرم الإمام علي‎‎) — Иракышты Эн-Наджаф халан тошты (977 ин) мечетьшӹ.

Категори:Ирак мечетьвлӓ
Аль-Кадимия мечеть

**Аль-Кадимия мечеть** (арабла الحضرة الكاظمية‎‎) — Иракышты Багдад халан тошты мечетьшӹ.

Категори:Ирак мечетьвлӓ
Эль-Куфа кого мечеть

**Эль-Куфа кого мечеть** (арабла مسجد الكوفة المعظم‎‎‎) — Иракышты Эль-Куфа халан тошты (639 ин) мечетьшӹ.
[rw:Umusigiti wa Kufa]]

Категори:Ирак мечетьвлӓ
Султан Кабус мечеть

**Султан Кабус мечеть** (арабла جامع السلطان قابوس الأكبر) — Оманышты Маскат халан у (2001 ин) дӓ Оманын сек кого мечетьшӹ.

Категори:Оман мечетьвлӓ
Ош мечеть (Назарет)

**Ош мечеть** (арабла المسجد الأبيض‎‎‎ ; ивритлӓ המסגד הלבן ) — Израильиштӹ Назарет халан тошты (1804 - 1808 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Израиль мечетьвлӓ
Самарра кого мечеть

**Самарра кого мечеть** (арабла الملوية) — Иракышты Самарра халан тошты (848 - 852 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Ирак мечетьвлӓ
Имам Хусейн мечеть (Ирак)

**Самарра кого мечеть** (арабла مقام الامام الحسين‎) — Иракышты Кербела халан тошты (680 ин) мечетьшӹ.

Категори:Ирак мечетьвлӓ
Джеззар Паша мечеть

**Джеззар Паша мечеть** (арабла مسجد الجزار‎ ; ивритлӓ ? ) — Израильиштӹ Акко халан тошты (1781 ин) мечетьшӹ.

Категори:Израиль мечетьвлӓ
Омар мечеть (Иерусалим)

**Омар мечеть** (арабла مسجد عمر بن الخطاب‎‎; ивритлӓ מסגד עומר‎) — Израильиштӹ Иерусалим халан тошты (1193 ин) мечетьшӹ.

Категори:Израиль мечетьвлӓ
Маймыл

**Маймыл** () — Африкышты, Азиштӹ дӓ Америкышты вӹд лишнӹ хир йӓн.

Категори:Приматвлӓ
Арыслан маймыл

**Арыслан маймыл** () — Америкышты вӹд лишнӹ маймыл.

## Йишвлӓ
* *Leontopithecus rosalia* – 
* *Leontopithecus chrysomelas* – 
* *Leontopithecus chrysopygus* – 
* *Leontopithecus caissara* –

Категори:Приматвлӓ
Бонобо

**Бонобо** тенгеок **Изи [[шимпанзе]]** () — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.

Категори:Приматвлӓ
Шимпанзе

**Шимпанзе** () — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.

**[[Бонобо]]** тенгеок **изи шимпанзе** (*Pan paniscus*).

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pan troglodytes troglodytes*
* *Pan troglodytes verus*
* *Pan troglodytes vellerosus*
* *Pan troglodytes schweinfurthii*

Категори:Приматвлӓ
Ош мечеть (Рамла)

**Ош мечеть** (арабла المسجد الأبيض‎ ‎; ивритлӓ המסגד הלבן‎ ) — Израильиштӹ Рамла халан тошты (720 then 1268  ин) мечетьшӹ.

Категори:Израиль мечетьвлӓ
Хассан Бек мечеть

**Хассан Бек мечеть** (арабла مسجد حسن بك‎; ивритлӓ מסגד חסן בק‎ ) — Израильиштӹ Яффа халан тошты (1916 ин) мечетьшӹ.

Категори:Израиль мечетьвлӓ
Горилла

**Горилла** () — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.

## Йишвлӓ
* *Gorilla gorilla* – 
** *Gorilla gorilla gorilla* –
** *Gorilla gorilla diehli* –
* *Gorilla beringei* – 
** *Gorilla beringei beringei* –
** *Gorilla beringei graueri* –

Категори:Приматвлӓ
Дрил

**Дрил** () — Африкышты (Нигери, Экваториаль Гвиней) вӹд лишнӹ кого маймыл.

Категори:Приматвлӓ
Мандрил

**Мандрил** () — Африкышты (Камерун, Габон дӓ Заир) вӹд лишнӹ кого маймыл.

Категори:Приматвлӓ
Капуцин (маймыл)

**Капуцин** () — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 31-56 см, пачшы 30-56 см. 

## Йишвлӓ
# *[[Cebus capucinus]]*
# *[[Cebus albifrons]]*
# *[[Cebus olivaceus]]*
# *[[Cebus kaapori]]*
# *[[Cebus apella]]*
# *[[Cebus flavius]]*
# *[[Cebus libidinosus]]*
# *[[Cebus nigritus]]*
# *[[Cebus xanthosternos]]*

Категори:Приматвлӓ
Макак

**Макак** () — Африкышты дӓ Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 40-76 см, нелӹцӹштӹ 2,5 - 18 кг якте шоэш.

## Йишвлӓ
* *Macaca sylvanus*
* *Macaca silenus*
* *Macaca nemestrina*
* *Macaca leonina*
* *Macaca pagensis*
* *Macaca siberu*
* *Macaca maura*
* *Macaca ochreata*
* *Macaca tonkeana*
* *Macaca hecki*
* *Macaca nigriscens*
* *Macaca nigra*
* *Macaca fascicularis*
* *Macaca arctoides*
* *Macaca mulatta*
* *Macaca cyclopis*
* *Macaca fuscata*
* *Macaca sinica*
* *Macaca radiata*
* *Macaca assamensis*
* *Macaca thibetana*
* *Macaca munzala*

Категори:Приматвлӓ
Мирики

**Мирики** () — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 45-78 см, пачшы 65-80 см. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 12-15 кг, ӓвӓвлӓн 9,5-11 кг якте шоэш.

## Йишвлӓ
* *Brachyteles arachnoides*
* *Brachyteles hypoxanthus*

Категори:Приматвлӓ
Мирикина

**Мирикина** () — Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 27-37 см, пачшы 30-40 см. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 0,8 кг, ӓвӓвлӓн 0,7 кг якте шоэш.

Категори:Приматвлӓ
Орангутан

**Орангутан** () — Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 1,25-1,5 м. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 50-90 кг, ӓвӓвлӓн 30-50 кг якте шоэш.

## Йишвлӓ
* *Pongo pygmaeus* – Борнео
** *Pongo pygmaeus pygmaeus* –
** *Pongo pygmaeus morio* –
** *Pongo pygmaeus wurmbii* – 
* *Pongo abelii* – Суматра

Категори:Приматвлӓ
Павиан

**Павиан** () — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 40-110см, пачшы 80 см. 

## Йишвлӓ
* *Papio hamadryas*
* *Papio papio*
* *Papio anubis*
* *Papio cynocephalus*
** *Papio cynocephalus cynocephalus*
** *Papio cynocephalus ibeanus*
** *Papio cynocephalus kindae*
* *Papio ursinus*
** *Papio ursinus ursinus*
** *Papio ursinus griseipes*
** *Papio ursinus raucana*

Категори:Приматвлӓ
Саймири

**Саймири** () — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 26-36 см, пачшы 35-43см. Нелӹцӹштӹ 0,7 - 1,1 кг якте шоэш.

## Йишвлӓ
* *S. sciureus group*
** *Saimiri oerstedii* – 
*** *Saimiri oerstedii oerstedii*
*** *Saimiri oerstedii citrinellus*
** *Saimiri sciureus* – 
*** *Saimiri sciureus sciureus*
*** *Saimiri sciureus albigena*
*** *Saimiri sciureus cassiquiarensis*
*** *Saimiri sciureus macrodon*
** *Saimiri ustus* – 
* *S. boliviensis group*
** *Saimiri boliviensis* – 
*** *Saimiri boliviensis boliviensis*
*** *Saimiri boliviensis peruviensis*
** *Saimiri vanzolini* –

Категори:Приматвлӓ
Лангур

**Лангур** () — Азиштӹ вӹд лишнӹ изи маймыл.

## Йишвлӓ
* *Presbytis melalophos*
** *Presbytis melalophos melalophos*
** *Presbytis melalophos bicolor*
** *Presbytis melalophos sumatrana*
** *Presbytis melalophos mitrata*
* *Presbytis femoralis*
** *Presbytis femoralis femoralis*
** *Presbytis femoralis robinsoni*
** *Presbytis femoralis percura*
* *Presbytis chrysomelas*
** *Presbytis chrysomelas chrysomelas*
** *Presbytis chrysomelas cruciger*
* *Presbytis siamensis*
** *Presbytis siamensis siamensis*
** *Presbytis siamensis rhionis*
** *Presbytis siamensis cana*
** *Presbytis siamensis paenulata*
* *Presbytis frontata*
* *Presbytis comata* 
** *Presbytis comata comata* 
** *Presbytis comata fredericae*
* *Presbytis thomasi*
* *Presbytis hosei*
** *Presbytis hosei hosei*
** *Presbytis hosei everetti*
** *Presbytis hosei sabana*
** *Presbytis hosei canicrus*
* *Presbytis rubicunda*
** *Presbytis rubicunda rubicunda*
** *Presbytis rubicunda rubida*
** *Presbytis rubicunda ignita*
** *Presbytis rubicunda chrysea*
** *Presbytis rubicunda carimatae*
* *Presbytis potenziani*
** *Presbytis potenziani potenziani*
** *Presbytis potenziani siberu*
* *Presbytis natunae*

Категори:Приматвлӓ
Коата

**Коата** () — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 38-63 см, пачшы 50-90 см. 

## Йишвлӓ
# *[[Ateles belzebuth]]*
# *[[Ateles chamek]]*
# *[[Ateles hybridus]]*
# *[[Ateles marginatus]]*
# *[[Ateles fusciceps]]*
# *[[Ateles geoffroyi]]*
# *[[Ateles paniscus]]*

Категори:Приматвлӓ
Саки (маймыл)

**Саки** () — Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 30-55 см. Нелӹцӹштӹ 1,5 - 3 кг якте шоэш.

## Йишвлӓ
* *Pithecia pithecia*
* *Pithecia monachus*
* *Pithecia irrorata*
* *Pithecia isabela*
* *Pithecia aequatorialis*
* *Pithecia albicans*

Категори:Приматвлӓ
Сиаманг

**Сиаманг** () — Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ BEDENİ 75-90 см. Нелӹцӹштӹ 8-13 кг якте шоэш.

Категори:Приматвлӓ
Шошым

**Шошым** — тел дон кӓнгӹж лоштыш и жеп. Шошым тел паштек толеш. Шошым тӹлзӹвлӓ: март, апрель, май.

## Шошым музыкышты
* Антонио Вивальдин «Ин жепвлӓжӹ» циклын Икшӹ концертшы: , ,
Кӓнгӹж

**Кӓнгӹж** - шошым дон шӹжӹ лоштыш и жеп. Кӓнгӹж ин сек шокшы жепшӹ. 2010-шы ин Кырык сирӹштӹ 40 градус гӹцӓт шокшы ылын. Кӓнгӹж тӹлзӹвлӓ июнь, июль, август ылыт.
Сарансола

**Сарансола**

Сарансола Пӹзӹкныр доц 1 уштыш öрдӹжӹштӹ лä Шӹндӹрӹн шалахай вел монгырыштыжы вäрлäнä. Сола кок лаштыкеш пайылалтеш, нӹнӹ лошты изи карем дон кугилä вäрлäнäт. Солан кӱшӹл вуйыштыжы 13 сурт, а ӱлнӹжӹ – 28. 
Попат, вуйта шукердӹ перви Саран лӹмäн ик мары ти вäрвлä доц ашкед каштын дä Шӹндӹр сагашы неркäэш ӹшке суртшым чанген, тилец вара вес суртвлääт чангалтыныт, а солажы Сарансола маналташ тӹнгäлӹн («Саран» + «сола»). Тенгеок попат, вуйта сола лӹмжӹ сагашы вäрлäнӹшӹ  кукугынзалаванды (одуванчик) пеледӹшӹн сар цӹрежӹ гӹц лиäлтӹн, вуйта пацын сар солала кайын. Тенгеок «сäрäн» шамак гӹц лиäлтӹн, манын попат, малын манаш гӹнь, тӹдӹ «ныр вӹлнӹшӹ солам» анжыкта.

Категори:Солавлӓ
Абдоминеа

**Абдоминеа** ()  –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы монотипан пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. 

Категори:Орхидейвлӓ
Тамарин

**Тамарин** () — Покшал дӓ Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 18-31 см, пачшы 25-44см. Нелӹцӹштӹ 300-600 кг якте шоэш.

## Йишвлӓ
* *S. midas* group
** *Saguinus midas* – 
** *Saguinus niger* – 
* *S. nigricollis* group
** *Saguinus nigricollis* – 
*** *Saguinus nigricollis nigricollis*
*** *Saguinus nigricollis hernandezi*
** *Saguinus graellsi* – 
** *Saguinus fuscicollis* – 
*** *Saguinus fuscicollis fuscicollis*
*** *Saguinus fuscicollis nigrifrons*
*** *Saguinus fuscicollis illigeri*
*** *Saguinus fuscicollis leucogenys*
*** *Saguinus fuscicollis lagonotus*
*** *Saguinus fuscicollis fuscus*
*** *Saguinus fuscicollis avilapiresi*
*** *Saguinus fuscicollis weddelli*
*** *Saguinus fuscicollis cruzlimai*
*** *Saguinus fuscicollis primitivus*
*** *Saguinus fuscicollis mura*
** *Saguinus melanoleucus* – 
** *Saguinus tripartitus* – 
* *S. mystax* group
** *Saguinus mystax* – 
*** *Saguinus mystax mystax*
*** *Saguinus mystax pluto*
** *Saguinus pileatus* – 
** *Saguinus labiatus* – 
** *Saguinus imperator* – 
* *S. bicolor* group
** *Saguinus bicolor* – 
** *Saguinus martinsi* – 
*** *Saguinus martinsi martinsi*
*** *Saguinus martinsi ochraceus*
* *S. oedipus* group
** *Saguinus oedipus* – 
** *Saguinus geoffroyi* – 
** *Saguinus leucopus* – 
* *S. inustus* group
** *Saguinus inustus* –

Категори:Приматвлӓ
Хулок

**Хулок** () — Азиштӹ вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 64 см. Нелӹцӹштӹ 7 кг якте шоэш.

## Йишвлӓ

* *Hoolock hoolock*
* *Hoolock leuconedys*

Категори:Приматвлӓ
Ацинета

**Ацинета** ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ *ацинета* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Acineta alticola]]*  (1951) Венесуэла.
# *[[Acineta antioquiae]]*  (1917) Колумби.
# *[[Acineta barkeri]]*  (1843) Мексика - Гватемала.
# *[[Acineta beyrodtiana]]*  (1917) Колумби.
# *[[Acineta chrysantha]]*  (1850) кечӹвӓл-ирвел Мексика - Панама.
# *[[Acineta confusa]]*  (1917) Покшал Америка.
# *[[Acineta cryptodonta]]*  (1854) Покшал Америка. 
# *[[Acineta dalessandroi]]*  (1984) кечӹвӓл Эквадор.
# *[[Acineta densa]]*  (1851) Покшал Америка.
# *[[Acineta erythroxantha]]*  (1854) Колумби - Йыдпел-вадывел Венесуэла.
# *[[Acineta hagsateri]]*  (2003) Мексика.
# *[[Acineta hennisiana]]*  (1917) Колумби.
# *[[Acineta hrubyana]]*  (1882) Колумби.
# *[[Acineta mireyae]]*  (2003) Панама.
# *[[Acineta salazarii]]*  (2003) Мексика - Сальвадор.
# *[[Acineta sella-turcica]]*  (1852) Покшал Америка.
# *[[Acineta sulcata]]*  (1879) Колумби.
# *[[Acineta superba]]*  (1863) Панама - Суринам дӓ Эквадор.

## Йых гибридвлӓ
* ***Aciopea*** (*Acienta* x *[[Stanhopea]]*)
* ***Acinbreea*** (*Acineta* x *[[Embreea]]*)

Категори:Орхидейвлӓ
Акампе

**Акампе** ()  –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ *акампе* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Acampe carinata]]*
# *[[Acampe cephalotes]]*
# *[[Acampe ochracea]]*
# *[[Acampe pachyglossa]]*
# *[[Acampe praemorsa]]*
# *[[Acampe rigida]]*
# *[[Acampe thailandica]]*

## Йых гибридвлӓ
* x*Acampodorum* (*Acampe* x *Armodorum*)
* x*Acampostylis* (*Acampe* x *Rhynchostylis*)
* x*Aracampe* (*Acampe* x *Arachnis*)
* x*Vancampe* (*Acampe* x *Vanda*)

Категори:Орхидейвлӓ
Акантефиппиум

**Акантефиппиум** ( )  –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ *акантефиппиум* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Acanthephippium bicolor]]* 
# *[[Acanthephippium chrysoglossum]]* 
# *[[Acanthephippium curtisii]]* 
# *[[Acanthephippium eburneum]]* 
# *[[Acanthephippium gougahensis]]* 
# *[[Acanthephippium javanicum]]* 
# *[[Acanthephippium lilacinum]]* 
# *[[Acanthephippium mantinianum]]* 
# *[[Acanthephippium parviflorum]]* 
# *[[Acanthephippium sinense]]* 
# *[[Acanthephippium splendidum]]* 
# *[[Acanthephippium striatum]]* 
# *[[Acanthephippium sylhetense]]* 

Категори:Орхидейвлӓ
Лым ӹдӹр

**Лым ӹдӹр** 

## Истори
Лым ӹдрӹн образжы руш халыкын овуцаштыжы пӓлемдӹмӹ агыл . Тӹдӹн велдӹк руш фольклорышты тӹдӹ лым гӹц ӹштӹмӹ ӹдӹр семӹнь пӓлӹмӹ ылеш, кыды лым гӹцок ӹлӹжӹн. Лым ӹдӹр гишӓн ямаквлӓм Афанасьев ӹшке пӓшӓжӹн «Поэтические воззрения славян на природу» (1867 и) кокшы томыштыжы тӹшлен. 1873 ин А. Н. Островский, Афанасьевӹн шанымашвлӓжӹ семӹнь, “Лым ӹдӹр” пьесым сирӓ. Пьесышты тӹдӹм Ӱштӹ Кугуза дон Шошымын ӹдӹрӹштӹ семӹнь анжыктымы, кыды кӓнгӹжшӹ Ярило Йымылан кымалмы овуца годым кола. Лым ӹдӹр цевер, ош лицӓӓн , соталгы ӱпӓн ылеш, ошикӓ-кловой выргемӹм чиэн. Пӹтӓриок, пьесы анжышывлӓлӓн шӱм семеш ылде. 1882 и Н.А. Римский-Корсаков пьесы семӹнь оперым шӹнден, кыды кого кӱкшӹцӹм нӓлӹн. Пакылажы Лым ӹдӹрӹн образжы тымдышывлӓн пӓшӓштӹ 19 – 20 курымвлӓ годым виӓнгӹн, кыдывлӓ сценарим тетявлӓлӓн У и айоэш йӓмдӹленӹт. Революци якте Лым ӹдӹр мадышвлӓм кожыш сӓкенӹт, ӹдӹрвлӓ Лым ӹдӹр выргемӹм чиэнӹт, ямак гӹц, Островскийын пьесыжы ӓль оперы гӹц нӓлмӹ лаштык гӹц изи сценкывлӓм шӹнденӹт. Ти веремӓн видӹшӹ рольышты Лым ӹдӹр ылде. Ӹшке кӹзӹтшӹ образшым Лым ӹдӹр Советский союзышты 1935 ин У и айом эртӓрӹмӹ официал разрешени паштек нӓлӹн. У и айом эртӓрӹмӹ гишӓн книгӓвлӓштӹ Лым ӹдӹр Ӱштӹ Кугуза доно иктӧр кеӓ, тӹдӹн ыныкажы дӓ тетявлӓ лошты кӹлӹм кычышы палшыкшы семӹнь анжыкталтеш. Ӱштӹ Кугуза дон Лым ӹдӹр пӹтӓриш гӓнӓ иквӓреш 1937 и тӹнгӓлтӹшӹн Москваштыш Союз пӧртӹштӹ У и айом эртӓрӹмӹ годым кайыныт. Пӹтӓриок Лым ӹдӹр советский картинвлӓштӹ шук ы годымжок изи ӹдӹр гань анжыкталтын, кого ӹдӹр семӹнь поздаракын веле лӓктӓш тӹнгӓлӹн. Война паштекшӹ веремӓ годым Лым ӹдӹр Ӱштӹ Кугуза сага цилӓ айовлӓш кашташ тӹнгӓлӹн. У и айоэш Лым ӹдӹрӹм театрал ВУЗын студентвлӓжӹ дӓ актрисывлӓ мадыныт. Сценкывлӓштӹ мадаш Лым ӹдӹр вӓреш соталгы ӱпӓн когорак ӹдӹрвлӓм, ӹдӹрӓмӓшвлӓм нӓлӹнӹт.

Категори:Тел
Ӓрдӹ

**Ӓрдӹ** - пылвуй дон кӹдӓл лоштыш эдем, вольык ӓль кеквлӓн органышты.

Категори:Анатоми
Ациантус

**Ациантус** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Ирвел Австралиштӹ, У Зеландиштӹ дӓ У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 21 йиш тӹрлӹ *ациантус* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Acianthus aegeridantennatus]]* 
# *[[Acianthus amplexicaulis]]* 
# *[[Acianthus atepalus]]* 
# *[[Acianthus bracteatus]]* 
# *[[Acianthus caudatus]]* 
# *[[Acianthus confusus]]* 
# *[[Acianthus corniculatus]]* 
# *[[Acianthus cymbalariifolius]]* 
# *[[Acianthus elegans]]* 
# *[[Acianthus exsertus]]*  
# *[[Acianthus fornicatus]]* 
# *[[Acianthus grandiflorus]]* 
# *[[Acianthus halleanus]]* 
# *[[Acianthus heptadactylus]]* 
# *[[Acianthus ledwardii]]* 
# *[[Acianthus macroglossus]]* 
# *[[Acianthus oxyglossus]]* 
# *[[Acianthus sinclairii]]* 
# *[[Acianthus tenuilabris]]* 
# *[[Acianthus veillonis]]* 
# *[[Acianthus viridis]]* 

Категори:Орхидейвлӓ
Каланхоэ

**Каланхоэ** ( ) — толстянковыйвлӓ йыхыш пырышы кушкыш. 200 утла йишвлӓ пӓлӹмӹ ылыт, кыдывлӓ тропик дӓ Кечӹвӓлвел Африкы, Кечӹвӓлвел Ази дӓ Кечӹвӓлвел Америкы тропиквлӓштӹ кушкыт. Кушкыш лӹм — китай йӹлмӹ гӹц нӓлмӹ ылеш. Шукы каланхоэ йишвлӓм пӧрт кӧргӹ окня анзылны куштат.

## Каланхоэ йишвлӓ
**Kalanchoe adelae*   
**Kalanchoe arborescens*
**Kalanchoe beauverdii*
**Kalanchoe beharensis*
**Kalanchoe bentii*
**Kalanchoe blossfeldiana*
**Kalanchoe bouvetii*
**Kalanchoe bracteata*
**Kalanchoe campanulata*
**Kalanchoe crenata*
**Kalanchoe crundallii*
**Kalanchoe daigremontiana*
**Kalanchoe delagoensis*
**Kalanchoe dinklagei*
**Kalanchoe eriophylla*
**Kalanchoe farinacea*
**Kalanchoe fedtschenkoi*
**Kalanchoe figuereidoi*
**Kalanchoe flammea*
**Kalanchoe gastonis-bonnieri*
**Kalanchoe glaucescens*
**Kalanchoe gracilipes*
**Kalanchoe grandidieri*
**Kalanchoe grandiflora*
**Kalanchoe hildebrantii*
**Kalanchoe jongmansii*
**Kalanchoe kewensis*
**Kalanchoe laciniata*
**Kalanchoe laetivirens*
**Kalanchoe lateritia*
**Kalanchoe laxiflora*
**Kalanchoe linearifolia*
**Kalanchoe longiflora* 
**Kalanchoe macrochlamys*
**Kalanchoe manginii*
**Kalanchoe marnieriana*
**Kalanchoe marmorata*
**Kalanchoe millottii*
**Kalanchoe miniata*
**Kalanchoe nyikae*
**Kalanchoe obtusa*
**Kalanchoe orgyalis*
**Kalanchoe peltata*
**Kalanchoe petitiana*
**Kalanchoe pinnata*
**Kalanchoe porphyrocalyx*
**Kalanchoe prolifera*
**Kalanchoe pubescens*
**Kalanchoe pumila*
**Kalanchoe quartiniana*
**Kalanchoe rhombopilosa*
**Kalanchoe robusta*
**Kalanchoe rolandi-bonapartei*
**Kalanchoe rosei*
**Kalanchoe rotundifolia*
**Kalanchoe schizophylla*
**Kalanchoe serrata*
**Kalanchoe sexangularis*
**Kalanchoe streptantha*
**Kalanchoe suarezensis*
**Kalanchoe synsepala* 
**Kalanchoe thyrsiflora*
**Kalanchoe tomentosa*
**Kalanchoe tubiflora*
**Kalanchoe uniflora*
**Kalanchoe velutina*
**Kalanchoe viguieri* 

Категори:Суккулентвлӓ
Категори:Толстянковыйвлӓ
Категори:Пӧртӹштӹ кушшы йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ 
Категори:Пеледӹшвлӓ
Ӓрдӹлу

**Ӓрдӹлу** () — пыч гань кого йӹргешкӹ, изиш анзыкырак какляка лу, шайыл вӹлвӓлжӹ, шӹлӹм кычаш манын, ягылгы агыл. Ӱлӹкӹлӓ лу кымдаэмеш.

Категори:Анатоми
Пивӧчӹж

**Пивӧчӹж** () — тӹшкӓлӓ кушшы йӓнгӓршуды йишвлӓ йыхыш пырышы арктика дӓ субарктика климатышты кушшы кушкыш.

## Ареалжы
Йыдвел Америка, Йыдвел Европа, Сибирь, Покшал Америкын кырыквлӓ.

Категори:Кушкышвлӓ
Категори:Флора
Акостэа

**Акостэа** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ *акостэа* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Acostaea bicornis]]*  (1983) Панама.
# *[[Acostaea campylotyle]]*  (1979) Колумби дӓ йыдпел Эквадор.
# *[[Acostaea costaricensis]]*  (1923) Коста-Рика - Эквадор.
# *[[Acostaea tenax]]*  (1982) Колумби.
# *[[Acostaea trilobata]]*  (1975) Ekuador.
# *[[Acostaea unicornis]]*  (1983) Панама.

Категори:Орхидейвлӓ
Акролофи

**Акролофи** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ *акролофи* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Acrolophia bolusii]]*  Rolfe (1911)
# *[[Acrolophia capensis]]*  (P.J.Bergius) Fourc. (1932)
# *[[Acrolophia cochlearis]]*  (Lindl.) Schltr. & Bolus (1894)
# *[[Acrolophia lamellata]]*  (Lindl.) Pfitzer (1887)
# *[[Acrolophia lunata]]*  (Schltr.) Schltr. & Bolus (1894)
# *[[Acrolophia micrantha]]*  (Lindl.) Pfitzer (1887)
# *[[Acrolophia ustulata]]*  (Bolus) Schltr. & Bolus (1894)

Категори:Орхидейвлӓ
Изитыманавлӓ

**Изитыманавлӓ** () — тыманавлӓн йыхыш пырышы изирӓк кек. Изитыманавлӓн вуйыштышты пӹлӹш гань шалгышы пынышты уке. Европышты, Азишты, Африкышты дӓ Америкышты ӹлӓт. Цилӓжӹ 3 йиш изитымана улы.

Категори:Тыманавлӓ
Ада (кушкыш)

**Ада** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 16 йиш тӹрлӹ *ада* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Ada allenii]]*  (1972) Панама.
# *[[Ada andreettae]]*  (1993) Эквадор.
# *[[Ada aurantiaca]]*  (1853) Венесуэла, Колумби дӓ Эквадор.
# *[[Ada bennettiorum]]*  (1989) Перу.
# *[[Ada brachypus]]*  (1972) Эквадор, Перу дӓ Боливия.
# *[[Ada chlorops]]*  (1972) Коста-Рика, Никарагуа, Панама.
# *[[Ada escobariana]]*  (1990) Колумби.
# *[[Ada euodes]]*  (1998) Колумби, Эквадор дӓ Перу.
# *[[Ada farinifera]]*  (1972) Эквадор ӓль Колумби.
# *[[Ada glumacea]]*  (1972) Венесуэла, Колумби, Эквадор дӓ Перу.
# *[[Ada keiliana]]*  (1972) Колумби ... Гайана.
# *[[Ada mendozae]]*  (1993) Эквадор.
# *[[Ada ocanensis]]*  (1972) Венесуэла, Колумби, Эквадор, Перу дӓ Боливия .
# *[[Ada peruviana]]*  (2001) Перу.
# *[[Ada pozoi]]*  Эквадор но Перу.
# *[[Ada rolandoi]]*  (1994) Перу.

Категори:Орхидейвлӓ
Эрангис

**Эрангис** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы ош тенгеок сар пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ *эрангис* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Aerangis alata]]*
# *[[Aerangis albidiflora]]*
# *[[Aerangis albido-rubra]]*
# *[[Aerangis antennophoro]]*
# *[[Aerangis aporoides]]*
# *[[Aerangis appendiculata]]*
# *[[Aerangis arachnites]]*
# *[[Aerangis arachnopus]]*
# *[[Aerangis articulata]]*
# *[[Aerangis biloba]]*
# *[[Aerangis brachycarpa]]*
# *[[Aerangis calligera]]*
# *[[Aerangis caudata]]*
# *[[Aerangis citrata]]*
# *[[Aerangis clavigera]]*
# *[[Aerangis collum-cygni]]*
# *[[Aerangis coriacea]]*
# *[[Aerangis cryptodon]]*
# *[[Aerangis curnowiana]]*
# *[[Aerangis decaryana]]*
# *[[Aerangis distincta]]*
# *[[Aerangis ellisii]]*
# *[[Aerangis fastuosa]]*
# *[[Aerangis flabellifolia]]*
# *[[Aerangis friesiorum]]*
# *[[Aerangis fuscata]]*
# *[[Aerangis grandiflora]]*
# *[[Aerangis hyaloides]]*
# *[[Aerangis jacksonii]]*
# *[[Aerangis kirkii]]*
# *[[Aerangis kotschyana]]*
# *[[Aerangis luteo-alba]]*
## *Aerangis luteo-alba* var. *rhodosticta*
# *[[Aerangis macrocentra]]*
# *[[Aerangis malmquistiana]]*
## *Aerangis malmquistiana* var. *venusta*
# *[[Aerangis mitrata]]*
# *[[Aerangis modesta]]*
# *[[Aerangis neoperrieri]]*
# *[[Aerangis ramosa]]*
# *[[Aerangis rhodosticta]]*
# *[[Aerangis roseocalcarata]]*
# *[[Aerangis sanderiana]]*
# *[[Aerangis scottii]]*
# *[[Aerangis somalensis]]*
# *[[Aerangis spiculata]]*
# *[[Aerangis stylosa]]*
# *[[Aerangis thomsonii]]*
# *[[Aerangis ugandensis]]*
# *[[Aerangis umbonata]]*
# *[[Aerangis venosa]]*
# *[[Aerangis verdickii]]*

## Йых гибридвлӓ
* *[[×Aerangaeris]]* (*Aerangis* × *[[Rangaeris]]*)
* *[[×Amesangis]]* (*Aerangis* × *[[Amesiella]]*)
* *[[×Angrangis]]* (*Aerangis* × *[[Angraecum]]*)
* *[[×Diaphanangis]]* (*Aerangis* × *[[Diaphananthe]]*)
* *[[×Euryangis]]* (*Aerangis* × *[[Eurychone]]*)
* *[[×Summerangis]]* (*Aerangis* × *[[Summerhayesia]]*)
* *[[×Thesaera]]* (*Aerangis* × *[[Aeranthes]]*)

Категори:Орхидейвлӓ
Эрантес

**Эрантес** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 48 йиш тӹрлӹ *эрантес* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Aeranthes adenopoda]]*
# *[[Aeranthes aemula]]*
# *[[Aeranthes africana]]*
# *[[Aeranthes albidiflora]]*
# *[[Aeranthes ambrensis]]*
# *[[Aeranthes angustidens]]*
# *[[Aeranthes antennophora]]*
# *[[Aeranthes arachnitis]]*
# *[[Aeranthes bathieana]]*
# *[[Aeranthes biauriculata]]*
# *[[Aeranthes brevivaginans]]*
# *[[Aeranthes campbelliae]]*
# *[[Aeranthes carnosa]]*
# *[[Aeranthes caudata]]*
# *[[Aeranthes crassifolia]]*
# *[[Aeranthes denticulata]]*
# *[[Aeranthes dentiens]]*
# *[[Aeranthes ecalcarata]]*
# *[[Aeranthes erectiflora]]*
# *[[Aeranthes filipes]]*
# *[[Aeranthes grandiflora]]*
# *[[Aeranthes henricii]]*
# *[[Aeranthes hermannii]]*
# *[[Aeranthes laxiflora]]*
# *[[Aeranthes leandriana]]*
# *[[Aeranthes longipes]]*
# *[[Aeranthes moratii]]*
# *[[Aeranthes multinodis]]*
# *[[Aeranthes neoperrieri]]*
# *[[Aeranthes nidus]]*
# *[[Aeranthes orophila]]*
# *[[Aeranthes orthopoda]]*
# *[[Aeranthes parkesii]]*
# *[[Aeranthes parvula]]*
# *[[Aeranthes peyrotii]]*
# *[[Aeranthes polyanthemus]]*
# *[[Aeranthes ramosa]]*
# *[[Aeranthes robusta]]*
# *[[Aeranthes sambiranoensis]]*
# *[[Aeranthes schlechteri]]*
# *[[Aeranthes setiformis]]*
# *[[Aeranthes setipes]]*
# *[[Aeranthes strangulata]]*
# *[[Aeranthes subramosa]]*
# *[[Aeranthes tenella]]*
# *[[Aeranthes tricalcarata]]*
# *[[Aeranthes tropophila]]*
# *[[Aeranthes virginalis]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Эридес

**Эридес** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20-26 йиш тӹрлӹ *эридес* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Aerides augustianum]]*
# *[[Aerides crassifolium]]*
# *[[Aerides crispum]]*
# *[[Aerides emericii]]*
# *[[Aerides falcata]]*
# *[[Aerides flabellata]]*
# *[[Aerides houlletiana]]*
# *[[Aerides inflexa]]*
# *[[Aerides × jansonii]]*
# *[[Aerides krabiense]]*
# *[[Aerides lawrenciae]]*
# *[[Aerides leeana]]*
# *[[Aerides macmorlandii]]*
# *[[Aerides maculosa]]*
# *[[Aerides multiflorum]]*
# *[[Aerides odorata]]*
# *[[Aerides orthocentrum]]*
# *[[Aerides quinquevulnera]]*
# *[[Aerides ringens]]*
# *[[Aerides roebelenii]]*
# *[[Aerides rosea]]*
# *[[Aerides savageanum]]*
# *[[Aerides shibatianum]]*
# *[[Aerides sukauensis]]*
# *[[Aerides thibautianum]]*
# *[[Aerides timoranum]]*

## Йиш гибридвлӓ
* *[[Aerides × jansonii]]* (*[[Aerides falcata]]* x *[[Aerides odorata]]*)

Категори:Орхидейвлӓ
Аганиси

**Аганиси** ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Тринидад, Бразили, Колумби, Венесуэла, Гайана дӓ Перу) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ аганиси улы. 

## Синонимвлӓ
* Acacallis Lindl.
** *Acacallis cyanea* Lindl. (1853) (= *Aganisia cyanea* (Lindl.) Rchb.f)
** *Acacallis hoehnei* (Hoehne) Schltr. (1918) (= *Aganisia cyanea* (Lindl.) Rchb.f.)
** *Acacallis coerulea* (Rchb. f.) Schltr. (1918) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f.)
** *Acacallis fimbriata* (Rchb. f.) Schltr. (1918) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f)
** *Acacallis oliveriana* (Rchb. f.) Schltr. (1914) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f.)
** *Acacallis rosariana* V.P.Castro & da Silva (2001) (= ?)

## Йишвлӓ
# *[[Aganisia cyanea]]* 
# *[[Aganisia fimbriata]]*
# *[[Aganisia pulchella]]*

## Йых гибридвлӓ
* x*Downsara*. = *Aganisia* x *[[Batemannia]]* x *[[Otostylis]]* x *[[Zygosepalum]]*
* x*Hamelwellsara* = *Aganisia* x *[[Batemanniana]]*x *[[Otostylis]]* x *[[Zygopetalum]]* x *[[Zygosepalum]]*
* x*Masonara* = *[[Promenaea]]* x *Aganisia* x *[[Batemanniana]]* x *[[Colax]]* x *[[Otostylis]]* x *[[Zygopetalum]]* x *[[Zygosepalum]]*
* x*Otonisia* = *Aganisia* x *[[Otostylis]]*
* x*Zygonisia * = *Aganisia* x *[[Zygopetalum]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Амитостигма

**Амитостигма** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 27 йиш тӹрлӹ *амитостигма* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Amitostigma alpestre]]* Fukuy., Bot. Mag. (Tokyo) 49: 664 (1935). 
# *[[Amitostigma amplexifolium]]* Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 7: 3 (1936). 
# *[[Amitostigma basifoliatum]]* (Finet) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 92 (1919). 
# *[[Amitostigma bifoliatum]]* Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 7: 127 (1936). 
# *[[Amitostigma capitatum]]* Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 7: 4 (1936). 
# *[[Amitostigma dolichocentrum]]* Tang, F.T.Wang & K.Y.Lang, Acta Phytotax. Sin. 20: 84 (1982). 
# *[[Amitostigma faberi]]* (Rolfe) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 93 (1919). 
# *[[Amitostigma farreri]]* Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 20: 378 (1924). 
# *[[Amitostigma gonggashanicum]]* K.Y.Lang, Acta Phytotax. Sin. 22: 312 (1984). 
# *[[Amitostigma gracile]]* (Blume) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 93 (1919). 
# *[[Amitostigma keiskei]]* (Finet) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 93 (1919). 
# *[[Amitostigma keiskeoides]]* (Gagnep.) Garay & Kittr., Bot. Mus. Leafl. 30: 181 (1985 publ. 1986). 
# *[[Amitostigma kinoshitae]]* (Makino) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 93 (1919). 
# *[[Amitostigma lepidum]]* (Rchb.f.) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 94 (1919). 
# *[[Amitostigma monanthum]]* (Finet) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 94 (1919). 
# *[[Amitostigma papilionaceum]]* Tang, F.T.Wang & K.Y.Lang, Acta Phytotax. Sin. 20: 83 (1982). 
# *[[Amitostigma parciflorum]]* (Finet) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 94 (1919). 
# *[[Amitostigma physoceras]]* Schltr., Acta Horti Gothob. 1: 133 (1924). 
# *[[Amitostigma pinguicula]]* (Rchb.f. & S.Moore) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 94 (1919). 
# *[[Amitostigma simplex]]* Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 10: 25 (1940). 
# *[[Amitostigma tetralobum]]* (Finet) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 95 (1919). 
# *[[Amitostigma thailandicum]]* Seidenf. & Thaithong in G.Seidenfaden, Contr. Orchid Fl. Thailand 13: 8 (1997). 
# *[[Amitostigma tibeticum]]* Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 20: 379 (1924). 
# *[[Amitostigma tominagae]]* (Hayata) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 4: 95 (1919). 
# *[[Amitostigma trifurcatum]]* Tang, F.T.Wang & K.Y.Lang, Acta Phytotax. Sin. 20: 80 (1982). 
# *[[Amitostigma wenshanense]]* W.H.Chen, Y.M.Shui & K.Y.Lang, Acta Bot. Yunnan. 25: 521 (2003). 
# *[[Amitostigma yueanum]]* Tang & F.T.Wang, Bull. Fan Mem. Inst. Biol. 10: 26 (1940).

Категори:Орхидейвлӓ
Анакамптис

**Анакамптис** ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 27 йиш тӹрлӹ *анакамптис* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Anacamptis boryi]]* (Греци, Крит)
# *[[Anacamptis caspia]]*
# *[[Anacamptis champagneuxii]]* (W Mediterranean)
# *[[Anacamptis collina]]* (Mediterranean to кечӹвӓлвел Туркменистан)
# *[[Anacamptis coriophora]]* (Европа, Mediterranean to W Asia)
## *Anacamptis coriophora* ssp. *coriophora* (Европа to W Asia)
## *Anacamptis coriophora* ssp. *fragrans* (Mediterranean to Иран)
# *[[Anacamptis fragrans]]* 
# *[[Anacamptis israelitica]]* (N Израиль, Палестина)
# *[[Anacamptis laxiflora]]* (WC Европа, Mediterranean to Покшал Asia)
# *[[Anacamptis longicornu]]* (W & C Mediterranean)
# *[[Anacamptis morio]]* 
# *[[Anacamptis palustris]]* (Европа, Mediterranean to Покшал Asia)
## *Anacamptis palustris* ssp. *elegans* (Европа to Покшал Asia)
## *Anacamptis palustris* ssp. *palustris* (WC Европа, Mediterranean to Иран)
## *Anacamptis palustris* ssp. *robusta* (W Марокко)
# *[[Anacamptis papilionacea]]* (Mediterranean to Иран)
## *Anacamptis papilionacea* var. *cyrenaica* (NE Ливи)
## *Anacamptis papilionacea* var. *papilionacea* (Mediterranean to Иран)
# *[[Anacamptis picta]]* 
# *[[Anacamptis pyramidalis]]* 
## *Anacamptis pyramidalis* ssp./var. *sanguinea* 
## *Anacamptis pyramidalis* ssp./var. *tanayensis* 
## *Anacamptis pyramidalis* ssp./var. *urvilleana* 
## *Anacamptis pyramidalis* var. *alba*
# *[[Anacamptis robusta]]* 
# *[[Anacamptis sancta]]* (E Mediterranean to Caucasus)
# *[[Anacamptis syriaca]]* (Кипр, Турци to Ливан)

## Йиш гибридвлӓ
# *[[Anacamptis × albuferensis]]* (*Anacamptis fragrans* × *A. robusta*) (Мальорка)
# *[[Anacamptis × bornemanniae]]* (*Anacamptis longicornu* × *A. papilionacea*) (Йыдпел Африка, Сардини)
# *[[Anacamptis × duquesnei]]* (*Anacamptis palustris* × *A. pyramidalis*) (Франци)
# *[[Anacamptis × feinbruniae]]* (*Anacamptis caspia* × *A. israelitica*)
# *[[Anacamptis × gennarii]]* (*Anacamptis morio* × *A. papilinocea*) (W Mediterranean)
# *[[Anacamptis × klingei]]* (*Anacamptis laxiflora* × *A. pyramidalis*) (Франци)
# *[[Anacamptis × laniccae]]* (*Anacamptis morio* × *A. pyramidalis*) (Швейцари, Франци)
# *[[Anacamptis × lesbiensis]]* (*Anacamptis pyramidalis* × *A. sancta*) (E Aegean Islands)
# *[[Anacamptis × simarrensis]]* (*Anacamptis fragrans* × *A. pyramidalis*) (Франци, Итали, Греци)
# *[[Anacamptis × van-lookenii]]* (*Anacamptis papilionacea* × *A. pyramidalis*) (Франци)

## Йых гибридвлӓ
* *[[×Anacamptiplatanthera]]* (*Anacamptis* × *[[Platanthera]]*) 
* *[[×Dactylocamptis]]* (*Anacamptis* × *[[Dactylorhiza]]*) 
* *[[×Gymnanacamptis]]* (*Anacamptis* × *[[Gymnadenia]]*) 
* *[[×Serapicamptis]]* (*Anacamptis* × *[[Serapias]]*)

Категори:Орхидейвлӓ
Барбарис

**Барбари́с** ( ) — кого тӹшкӓ йыхыш пырышы, шоэн пушӓнгӹ йыхыш пырышы, Барбарис (Berberidaceae) кушкыш. Садвлӓштӹ куштат, шоэн йыдпелвелны  Петербург хала якте, тенгеок кечӹвӓлвел дӓ йыдпелвел Европышты, Крымышты,  Кавказышты,  Персиштӹ, Ирвел Сибирьышты, Йыдпелвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Кушкыш аяр кечӹм яратышы, ӱштӹ телӹмӓт, когон шокшы кӓнгӹжӹмӓт тырхен кердшӹ ылеш, утла лывыргы вӓрвлӓм тырхен ак керд.

## Литературы
* 
* 

## Ажедмӓшвлӓ
* Барбарис — лечебное применение
* ''Барбарис'' на сайте USDA NRCS Проверено 25 сентября 2008 г.

Категори:Кушкышвлӓ
Авахан пырса

**Авахан пырса** — пырса йыхыш пырышы кушкыш.

Категори:Пырса йишвлӓ
Категори:Кавштавичӹ кушкышвлӓ
Ӹрӓн

**Ӹрӓн** ( ) — кавшта йыхыш пырышы, кого агыл, шукиӓш кушкыш (Brassicaceae).

## Махань ылмыжы
Важшы кужы, кӹжгӹ. Вурдыжы тӧр, лаштыра.

Важтӹнг ӹлӹштӓшӹн кытшы 60 см якте шоэш, кужикӓ, ик тӹнгӓн; ӱл ӹлӹштӓшӹжӹ – пын ганьырак; покшалжы – кужикӓ ӓль вӹцкӹж; кӱшӹлвлӓжӹ – тӧр, вӹцкӹжвлӓ.

Ӹлӹштӓшвлӓжӹ ошывлӓ. Рыльцежы кок изи лопастян; Нӱшмӱ поспейӹмӹ вӓржӹ шӹнзӹшӹ; ӹрдӹжӹ кӹтӹк.

Кӹцкӹжӹ – парня гань кужикӓвлӓ ӓль мыны ганьвлӓ. Нӱшмӱжвлӹжӹ кок рядӓштӓ шӹнзӓт. Лӓпцӓкӓрак.

Категори:Кушкышвлӓ
Категори:Кавштавичӹ кушкышвлӓ
Анципити

**Анципити** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 28 йиш тӹрлӹ *анципити* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Ancipitia anceps]]*
# *[[Ancipitia anthrax]]* 
# *[[Ancipitia caniceps]]* 
# *[[Ancipitia caprina]]* 
# *[[Ancipitia condorensis]]* 
# *[[Ancipitia crocodiliceps]]* 
# *[[Ancipitia cypelligera]]* 
# *[[Ancipitia driessenii]]* 
# *[[Ancipitia dunstervillei]]* 
# *[[Ancipitia duplex]]* 
# *[[Ancipitia eumecocaulon]]* 
# *[[Ancipitia furcifera]]* 
# *[[Ancipitia glochis]]* 
# *[[Ancipitia gratiosa]]* 
# *[[Ancipitia harpago]]* 
# *[[Ancipitia inornata]]* 
# *[[Ancipitia jimii]]* 
# *[[Ancipitia londonoi]]* 
# *[[Ancipitia membracidoides]]* 
# *[[Ancipitia niveoglobula]]* 
# *[[Ancipitia odobeniceps]]* 
# *[[Ancipitia onagriceps]]* 
# *[[Ancipitia praecipua]]* 
# *[[Ancipitia solium]]* 
# *[[Ancipitia spathulipetala]]* 
# *[[Ancipitia tetragona]]* 
# *[[Ancipitia viduata]]* 
# *[[Ancipitia vorator]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Ангулоа

**Ангулоа** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ ангулоа улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Anguloa × acostae]]* (Колумби)
# *[[Anguloa brevilabris]]*
# *[[Anguloa cliftonii]]*
## *Anguloa cliftonii* var. *alba*
## *Anguloa cliftonii* var. *concolor*
# *[[Anguloa clowesii]]*
## *Anguloa clowesii* var. *flava*
# *[[Anguloa dubia]]*
# *[[Anguloa eburnea]]*
# *[[Anguloa hohenlohii]]*
## *Anguloa hohenlohii* var. *hohenlohii*
# *[[Anguloa × rolfei]]* (Колумби)
# *[[Anguloa × ruckeri]]* (*A. clowesii* × *A. hohenlohii*) (Венесуэла)
# *[[Anguloa × speciosa]]* (Венесуэла дӓ Колумби)
# *[[Anguloa tognettiae]]*
# *[[Anguloa uniflora]]*
# *[[Anguloa virginalis]]*
## *Anguloa virginalis* var. *turneri*

Категори:Орхидейвлӓ
Анцистрохилус

**Анцистрохилус** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ анцистрохилус улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Ancistrochilus rothschildianus]]* (вадывел Trop. Африка - Уганда)
# *[[Ancistrochilus thomsonianus]]* (кечӹвӓлвел Нигери - вадывел-покшал Trop. Африка)

Категори:Орхидейвлӓ
Ангрекум

**Ангрекум** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 220 йиш тӹрлӹ *ангрекум* улы. 

## Йишвлӓ

Категори:Орхидейвлӓ
Анектохил

**Анектохил** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ *анектохил* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Anoectochilus albolineatus]]* 
# *[[Anoectochilus albomarginatus]]* 
# *[[Anoectochilus annamenis]]* 
# *[[Anoectochilus baotingensis]]* 
# *[[Anoectochilus brevilabris]]* 
# *[[Anoectochilus brevistylus]]* 
# *[[Anoectochilus burmannicus]]* 
# *[[Anoectochilus calcareus]]* 
# *[[Anoectochilus candidus]]* 
# *[[Anoectochilus chapaensis]]* 
# *[[Anoectochilus clarkei]]* 
# *[[Anoectochilus crispus]]* 
# *[[Anoectochilus daoensis]]* 
# *[[Anoectochilus dewildeorum]]* 
# *[[Anoectochilus elatus]]* 
# *[[Anoectochilus elwesii]]* 
# *[[Anoectochilus emeiensis]]* 
# *[[Anoectochilus falconis]]* 
# *[[Anoectochilus flavescens]]* 
# *[[Anoectochilus formosanus]]* 
# *[[Anoectochilus geniculatus]]* 
# *[[Anoectochilus grandiflorus]]* 
# *[[Anoectochilus imitans]]* 
# *[[Anoectochilus inabai]]* 
# *[[Anoectochilus insignis]]* 
# *[[Anoectochilus integrilabris]]* 
# *[[Anoectochilus kinabaluensis]]* 
# *[[Anoectochilus klabatensis]]* 
# *[[Anoectochilus koshunensis]]* 
# *[[Anoectochilus lanceolatus]]* 
# *[[Anoectochilus longicalcaratus]]* 
# *[[Anoectochilus lylei]]* 
# *[[Anoectochilus narasimhanii]]* 
# *[[Anoectochilus nicobaricus]]* 
# *[[Anoectochilus papuanus]]* 
# *[[Anoectochilus pectinatus]]* 
# *[[Anoectochilus petelotii]]* 
# *[[Anoectochilus pingbianensis]]* 
# *[[Anoectochilus reinwardtii]]* 
# *[[Anoectochilus repens]]* 
# *[[Anoectochilus rhombilabius']]*
# *[[Anoectochilus sandvicensis]]* 
# *[[Anoectochilus setaceus]]* 
# *[[Anoectochilus sikkimensis]]* 
# *[[Anoectochilus subregularis]]* 
# *[[Anoectochilus sumatranus]]* 
# *[[Anoectochilus tetrapterus]]* 
# *[[Anoectochilus tridentatus]]* 
# *[[Anoectochilus xingrenensis]]* 
# *[[Anoectochilus yatesiae]]* 
# *[[Anoectochilus zhejiangensis]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Апостаси

**Апостаси** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ *апостаси* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Apostasia elliptica]]* 
# *[[Apostasia latifolia]]* 
# *[[Apostasia nuda]]* 
# *[[Apostasia odorata]]* 
# *[[Apostasia parvula]]* 
# *[[Apostasia ramifera]]* 
# *[[Apostasia wallichii]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Арахнис

**Арахнис** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ *арахнис* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Arachnis annamensis]]*
# *[[Arachnis batizocoi]]*
# *[[Arachnis batizogaea]]*
# *[[Arachnis beccarii]]* 
# *[[Arachnis breviscapa]]*
# *[[Arachnis calcarata]]* 
# *[[Arachnis canniformis]]*
# *[[Arachnis cathcarthii]]*
# *[[Arachnis celebica]]*
# *[[Arachnis clarkei]]*
# *[[Arachnis evrardii]]*
# *[[Arachnis grandisepala]]*
# *[[Arachnis hookeriana]]*
# *[[Arachnis imthurnii]]*
# *[[Arachnis limax]]*
# *[[Arachnis longicaulis]]*
# *[[Arachnis longisepala]]*
# *[[Arachnis lyonii]]*
# *[[Arachnis maingayi]]*
# *[[Arachnis muelleri]]*
# *[[Arachnis philippinensis]]*
# *[[Arachnis siamensis]]*
# *[[Arachnis vanmullemii]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Аспаси

**Аспаси** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ *аспаси* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Aspasia barclayi]]*
# *[[Aspasia epidendroides]]*
# *[[Aspasia lunata]]*
# *[[Aspasia omissa]]*
# *[[Aspasia principissa]]*
# *[[Aspasia psittacina]]*
# *[[Aspasia silvana]]*
# *[[Aspasia variegata]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Вӓкшлап

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
*Вӓкшлап*' - Пӹзӹкныр  вел сола  сӹлнӹ Кого Шӹндӹр ӓнгӹрӹн вургымла монгырыштыжы, Пӹзӹкныр сола гӹц иктӹ дӓ пел уштыш палны вӓрлӓнӓ.

## Историжӹ
Лӹмжӹ кок шамак гӹц ӹштӓлтӹн: «вӓкш» + «лап». Попат, вуhttp://mrj.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D3%93%D0%BA%D1%88%D0%BB%D0%B0%D0%BF&action=editйта тӹштӹ тагынам перви вӓкш вӓрлӓнен. Анзыц тӹдӹн хозажы Аказын сотньын марывлӓлӓ линӹ, вара тӹдӹм Цикмӓштӹшӹ стрелецлӓн, Климентий Данилович Зубковлан, пуэнӹт. Вӓкшлап сола шукы сельсоветлӹн кидӹштӹжӹ ылын: Паратмар, Кожваж, Сигачин, Виловат, а кӹзӹт Пӹзӹкныр сельсоветӹш пыра.

## Культура
## Экономика
Шӹндӹр тӹрӹштӹ ӹлӹмӹ верцӹн, Вӓкшлап халык колымат кычен, мӱлӓндӹштӓт пӓшӓм ӹштен, пушӓнгӹмӓт роаш каштыныт, кӹрпӹцӹмӓт ӹштенӹт, вет 1898 ин ти солашты кӹрпӹц завод вӓрлӓнен. 1911 ин тӹштӹ земской начальный училищы пачылтын. Тымдышыжы тӹ веремӓн Валентина Павловна Кудрявцева лин. Предани семӹнь попат, вуйта ти училищыты тагынам Фёдор Иванович Шаляпин лин дӓ ӹшке фотожы доно автографшым коден. Лӹмлӹ лӹмвлӓ лошты Петр Иванович Плахиным келесӹмӹ шоэш, вет тӹдӹ Вӓкшлап солашты ӹшке ӓпшӓтӹм кычен, эдемвлӓм Тӓкӓрӓш оксала, киндӹлӓ шыпштен. Тенгеок Пӹзӹкныр школын тымдышын, Вӓкшлап солашты шачын-кушшы, Галина Степановна Орлован, лӹмжӹм келесӹде кодаш ак ли, вет тӹдӹ Руш кугижӓнӹш сӓндӓлӹкӹн заслуженный тымдышыжы званим нӓлӹн, «Знак почйта» орден, «За трудовое отличие»  медаль доно пӓлемдӓлтӹн.

## Транспорт
Автобус линивлӓ:
Цикмӓ – Тӓкӓрӓ

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Барбоселла

**Барбоселла** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ *барбоселла* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Barbosella australis]]* Бразили. 
# *[[Barbosella circinata]]* Панама. 
# *[[Barbosella cogniauxiana]]* Бразили дӓ Аргентина. 
# *[[Barbosella crassifolia]]* Бразили. 
# *[[Barbosella cucullata]]* Венесуэла, Колумби, Боливи, Эквадор дӓ Перу.
# *[[Barbosella dolichorhiza]]* Коста-Рика, Никарагуа, Колумби дӓ Эквадор.
# *[[Barbosella dusenii]]* Бразили.
# *[[Barbosella gardneri]]* Бразили.
# *[[Barbosella geminata]]* Коста-Рика. 
# *[[Barbosella macaheensis]]* Бразили.
# *[[Barbosella orbicularis]]* Коста-Рика - Венесуэла дӓ Эквадор.
# *[[Barbosella portillae]]* Эквадор. 
# *[[Barbosella prorepens]]* Мексика - Перу дӓ Эквадор.
# *[[Barbosella ricii]]* Боливи. 
# *[[Barbosella schista]]* Колумби. 
# *[[Barbosella spiritu-sanctensis]]* Бразили.
# *[[Barbosella trilobata]]* Бразили.
# *[[Barbosella vasquezii]]* Боливи.

Категори:Орхидейвлӓ
Баркери

**Баркери** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ *баркери* улы. 

## Йишвлӓ

# *[[Barkeria barkeriola]]* Мексика 
# *[[Barkeria dorotheae]]* 
# *[[Barkeria fritz-halbingeriana]]* 
# *[[Barkeria lindleyana]]* Мексика , Коста-Рика 
# *[[Barkeria melanocaulon]]* Мексика 
# *[[Barkeria naevosa]]* Мексика 
# *[[Barkeria obovata]]* Мексика , Коста-Рика, Сальвадор, Гватемала, Гондурас 
# *[[Barkeria palmeri]]* Мексика 
# *[[Barkeria scandens]]* АУШ, Мексика 
# *[[Barkeria schoemakeri]]* 
# *[[Barkeria skinneri]]* Гватемала, Мексика 
# *[[Barkeria spectabilis]]* Сальвадор, Мексика , Гватемала, Гондурас 
# *[[Barkeria strophinx]]* 
# *[[Barkeria uniflora]]* 
# *[[Barkeria whartoniana]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Наантали

**Наантали** (фин. Naantali, швед. Nådendal, лат. Vallis gratiae) — кечӹвӓлвел-вадывел Финляндин хала дӓ муниципалитет. Туризм центрвлӓ ло гӹц ик сек керӓл вӓрӹм нӓлеш. Вадывелнӹ Турку хала дорцын иктӓ 15 уштышышты вӓрлӓнӓ. Луоннонмаа остров халан кого вӓрӹм нӓлеш, тӹштӓкен шукы шӹргӹ дӓ фермывлӓ улы. 

## Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот 18 528 эдем. 

## Истори
Наантали — Финляндин сек тошты халавлӓ ло гӹц иктӹжӹ ылеш. Ти хала покшал веквлӓн *Vallis gratiae* церкӹ приход йӹр шачаш тӹнгӓлӹн, кыдым св. Бригитта орден монахвлӓ ӹштенӹт. Ти церкӹ кӹзӹтшӹ веремӓнӓт халашты сек кого ылеш. Швед король Христофор Баварский 1443 ин ӹлӹм вӓрлӓн халан харти прававлӓм пуэн. Ти харти семӹнь ӹлӹм вӓр торгейӹмӹ дӓ тӹлец молы вес привилегивлӓм нӓлӹн, кыдывлӓ халалан кушкаш дӓ виӓнгӓш ирӹкӹм пуэнӹт. Наантали хала поломничествы центр лин. XVI курымын, кынам католицизм Скандинавиштӹ протестантизмлан ирӹкӹм пуэн, приходым питӹренӹт, халан виӓнгмӓш XVIII курым якте шагалын. XVI-XVIII курымвӓн, кынам экономикы ляврӓштӹ илештӹлӹн, хала ӹшке тӹрлӹмӹ цылкавлӓ доно кымдан пӓлӹмӹ лин — ти пӓшӓ эче католик приход шачмы яктеок тӹ ӹлӹм вӓрвлӓштӹ шӓрлен. 1863 ин Калеванниеми мысышты спа-курортым ӹштенӹт, седӹ хала уикенд-туризм центр лин. Наантали халаш 1 январь 2009 и гӹц Меримаску, Рюмятюля дӓ Велкуа муниципалитетвлӓм пыртымы.

## Галерей

Naantalin kirkko.jpg| Наанталиштӹ церкӹ-сек тошты церкӹвлӓ ло гӹц иктӹжӹ ылеш.
SS Ukkopekka 1.jpg|Пароход S/S Ukkopekka
Muumimaailma naantali 11.jpeg| Парк Страна муми-троллей.
Kultaranta 1920.jpg|Култаранта-Финлянди Президентын варашы резиденци, 1920.
SS Ukkopekka Kultaranta 1.jpg|Култаранта-Финлянди Президентын резиденци, 2006


Категори:Финлянди халавлӓ
Категори:Халавлӓ
Кого Сӧрмӓнӓнгӹр

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Кого Сӧрмӓнӓнгӹр Изи Шӹндӹр Ангӹрӹн вургымла велӹштӹжӹ, Пӹзӹкныр сола гӹц 4 уштыш палны вӓрлӓнӓ. Ти кого сола кок сирӓн ылеш, нӹнӹм келгӹ карем дӓ изи ӓнгӹр айыра., седӹндонок «Кого Сӧрмӓнӓнгӹр» сола лӹмжӓт тишецок лӓктӹн: «кого» + «сиремӓн» + «ӓнгӹр».  Шукердӹ перви ти каремӹштӹ кугилӓ лин, кышты марынвлӓ кымалтышвлӓм ӹштенӹт.

## Историжӹ
Пӹтӓриш  гӓнӓ Кого Сӧрмӓнӓнгӹр документышты 1795 ин пӓлемдӓлтеш. Тӹнӓм солашты 27 сурт лин. 2001 и якте сола 59 сурт якте кушкын. Сола XIX-XX курымвлӓштӹ Козьмодемьянск уездын Паратмар, вара Кожваж-Сигачинск, Виловатовражный волостьвлӓштӹжӹ шотлалтын. 1921 и гӹц Кого Сӧрмӓнӓнгӹр Козьмодемьянск кантонын Кузнецово районышкыжы пырен. 1931 и гӹц Кырык мары районын Кузнецовы сельсоветыш пыраш тӹнгӓлӹн.

## Экономика
Коллективизаци жепӹн Кого Сӧрмӓнӓнгӹрӹштӹ «Красный пахарь» колхозым чангенӹт. Предсдательжӹ Сидуков Дмитрий Илларионович ылын. Вара сола «Достижение», вара «Дружба», СПК «Кузнецовский» колхозышкы пырен.

## Культура
Кого Сӧрмӓнӓнгӹр солашты шукы пӓлӓмӹ, шотеш пиштӹмӹ эдем шачын кушкын: Аверий Алексеевич Яковлев Трудовой Якшар Замя орден доно пӓлемдӓлтӹн (1976 и); Вас Патраш (Василий Михайлович Петухов) – сирӹзӹ, СССР писатель союзын членжӹ; Фер-Сидук (Ферапонт Яковлевич Сидук) – журналист, литератор; Алексей Николаевич Васканов – «Ленинский путь», «Жерӓ», «Йӓмдӹ ли» газетвлӓн редакторжы; Виталий Альбертовия Петухов – журналист, писатель, Куженер районын «Заря» газетын тӹнг редакторжы, сирӹзӹ, «Акӹр шӓмӓн», «Пӹсӹ пикш, тангыла янгеж» романвлӓн, лыдышвлӓн, шайыштмашвлӓн авторжы; изи годшы жепӹм Виктор Дмитриевич Сидук эртӓрен – фронтовик, полковник, Владимирский кугижӓнӹш университетын доцентшы, пенси якте космонавтвлӓм йӓмдӹлӹмӹ центырышты служышы патыр эдем.

## Транспорт
Автобус линивлӓ:
Цикмӓ – Тӓкӓрӓ,
Цикмӓ – Йӹлъял

Категори:Солавлӓ
Аспиидогине

**Аспиидогине** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 39 йиш тӹрлӹ *аспиидогине* улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Aspidogyne aratanhensis]]* 
# *[[Aspidogyne argentea]]* 
# *[[Aspidogyne bidentifera]]* 
# *[[Aspidogyne boliviensis]]* 
# *[[Aspidogyne brachyrrhyncha]]* 
# *[[Aspidogyne bruxelii]]* 
# *[[Aspidogyne commelinoides]]* 
# *[[Aspidogyne confusa]]* 
# *[[Aspidogyne decora]]* 
# *[[Aspidogyne foliosa]]* 
# *[[Aspidogyne gigantea]]* 
# *[[Aspidogyne grandis]]* 
# *[[Aspidogyne grayumii]]* 
# *[[Aspidogyne herzogii]]* 
# *[[Aspidogyne hylibates]]* 
# *[[Aspidogyne hyphaematica]]* 
# *[[Aspidogyne kuczynskii]]* 
# *[[Aspidogyne lindleyana]]* 
# *[[Aspidogyne longicornu]]* 
# *[[Aspidogyne malmei]]* 
# *[[Aspidogyne mendoncae]]*
# *[[Aspidogyne metallescens]]* 
# *[[Aspidogyne misera]]* 
# *[[Aspidogyne mosaica]]* 
# *[[Aspidogyne multifoliata]]* 
# *[[Aspidogyne mystacina]]* 
# *[[Aspidogyne nobilis]]* 
# *[[Aspidogyne oreadum]]* 
# *[[Aspidogyne popayanensis]]* 
# *[[Aspidogyne pumila]]* 
# *[[Aspidogyne rariflora]]* 
# *[[Aspidogyne repens]]* 
# *[[Aspidogyne robusta]]* 
# *[[Aspidogyne roseoalba]]* 
# *[[Aspidogyne steyermarkii]]* 
# *[[Aspidogyne stictophylla]]* 
# *[[Aspidogyne tuerckheimii]]* 
# *[[Aspidogyne utriculata]]* 
# *[[Aspidogyne vesiculosa]]* 
# *[[Aspidogyne zonata]]* 

Категори:Орхидейвлӓ
Бартолина

**Бартолина** ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ бартолина улы. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм датчан врач, математик дӓ йымы шамакым намалшы Томас Бартолин (Thomas Bartolinus, 1616 - 1680) лӹмеш пумы.

## Йишвлӓ
# *[[Bartholina burmanniana]]* (L.) Ker Gawl., Brand. J. Sci. 4: 204 (1818).
# *[[Bartholina ethelae]]* Bolus, J. Linn. Soc., Bot. 20: 472 (1884).

Категори:Орхидейвлӓ