open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анд туканет

**Анд туканет** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел, покшал дӓ вадывел Анд кырыквлӓштӹ (Колумби, ирвел Эквадор дӓ вадывел Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ изумруд туканет. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Aulacorhynchus albivitta albivitta, Aulacorhynchus prasinus albivitta* – ирвел дӓ покшал Анд кырыквлӓштӹ Колумби, ирвел Эквадор дӓ вадывел Венесуэла
* *Aulacorhynchus albivitta phaeolaemus, Aulacorhynchus prasinus phaeolaemus* – вадывел Анд кырыквлӓштӹ Колумби

Категори:Тукан йишвлӓ
Сарикӓ сӹнзӓхалан туканет

**Сарикӓ сӹнзӓхалан туканет** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел Перу Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 37–44 см, нелӹцшӹ 250–278 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Шим логерӓн туканет

**Шим логерӓн туканет** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Анд кырыквлӓштӹ (Перу, Эквадор, Боливи дӓ Бразили) вӓшлиӓлтшӹ изумруд туканет. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Aulacorhynchus atrogularis atrogularis, Aulacorhynchus prasinus atrogularis* – Анд кырыквлӓштӹ (ирвел Перу, Бразили дӓ йыдпелвел Боливи)
**Aulacorhynchus atrogularis dimidiatus, Aulacorhynchus prasinus dimidiatus* – субтропик Анд кырыквлӓштӹ йыдпелвел Перу
**Aulacorhynchus atrogularis cyanolaemus, Aulacorhynchus prasinus cyanolaemus* – субтропик Анд кырыквлӓштӹ кечӹвӓл-ирвел Эквадор дӓ йыдпелвел Перу. Кӹзӹт **[[Перу туканет]]** (*Aulacorhynchus cyanolaemus*) 

Категори:Тукан йишвлӓ
Симсӹ шӹргӓн туканет

**Симсӹ шӹргӓн туканет** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Венесуэла дӓ Колумби кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 150–200 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**sulcatus/erythrognathus* группа 
** *Aulacorhynchus sulcatus sulcatus* – йыдпелвел Венесуэла (Фалькон гӹц Миранда якте)
** *Aulacorhynchus sulcatus erythrognathus* (**Якшар нерӓн туканет**) – йыд-ирвел Венесуэла
* *Aulacorhynchus sulcatus calorhynchus* (**Сарикӓ нерӓн туканет**) – Санта-Марта (йыд-ирвел Колумби) дӓ Сьерра-де-Периха (вадывел Венесуэла) кырыквлӓштӹ 

Категори:Тукан йишвлӓ
Шӧртньӹ онган арасари

**Шӧртньӹ онган арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Бразили гӹц йыд-ирвел Аргентина дӓ ирвел Парагвай якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35–40 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 130 см, нелӹцшӹ 156–174 г якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм француз натуралист Луи Антуан Франсуа Байон (Louis Antoine François Baillon, 1778 – 1855) лӹмеш пумы.

Категори:Тукан йишвлӓ
Шим логерӓн арасари

**Шим логерӓн арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Бразили, Суринам, Гайана, Франци Гвиана дӓ Венесуэлышты  вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35–45 см, нелӹцшӹ 177-309 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pteroglossus aracari aracari* – йыдпелвел покшал, ирвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Бразили 
* *Pteroglossus aracari atricollis* – ирвел Венесуэла, Гвиана дӓ йыдпелвел Бразили 
* *Pteroglossus aracari wiedii* – ирвел Бразили 

Категори:Тукан йишвлӓ
Изумруд туканет

**Изумруд туканет** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 30–35 см, нелӹцшӹ 118–230 г якте шоэш. 

Тошты 17 лӹвӓл йишвлӓ кӹзӹт вес 8–9 йиш.

## Тошты лӹвӓл йишвлӓ
** wagleri* группа – кӹзӹт **[[Ваглер туканет]]** (*Aulacorhynchus wagleri*)
** *Aulacorhynchus prasinus wagleri* – Мексикышты Кечӹвӓлвел Сьерра-Мадре (Герреро дӓ кечӹвӓл-вадывел Оахака)
** prasinus* группа – кӹзӹт **Лачокла изумруд туканет** 
** *Aulacorhynchus prasinus prasinus* – кечӹвӓл-ирвел Мексика (Веракрус, Сан-Луис-Потоси дӓ Оахака)
** *Aulacorhynchus prasinus warneri* – кечӹвӓл-ирвел Мексика (кечӹвӓлвел Веракрусышты Sierra de Los Tuxtlas)
** *Aulacorhynchus prasinus virescens* – кечӹвӓл-ирвел Мексика (Чьяпас) гӹц Гондурас дӓ Никарагуа якте 
** *Aulacorhynchus prasinus stenorhabdus* – кечӹвӓлвел Мексика гӹц вадывел Гватемала дӓ йыдпелвел Сальвадор якте 
** *Aulacorhynchus prasinus chiapensis* – кечӹвӓлвел Мексика (Matt. Ovando, Чьяпас)
** *Aulacorhynchus prasinus volcanius* – ирвел Сальвадор (Сан-Мигель)
** caeruleogularis/maxillaris* группа  – кӹзӹт **[[Симсӹ логерӓн туканет]]** (*Aulacorhynchus caeruleogularis*)
** *Aulacorhynchus prasinus maxillaris* – Коста-Рика дӓ вадывел Панама
** *Aulacorhynchus prasinus caeruleogularis* – вадывел Панама (Чирики гӹц Кокле якте)
** cognatus* группа  – кӹзӹт **[[Фиолетовый логерӓн туканет]]** (*Aulacorhynchus cognatus*)
** *Aulacorhynchus prasinus cognatus* – ирвел Панама (Дарьен) дӓ Колумби
** lautus* группа  – кӹзӹт **[[Санта-Марта туканет]]** (*Aulacorhynchus lautus*)
** *Aulacorhynchus prasinus lautus* – Санта-Марта кырыквлӓштӹ (йыд-ирвел Колумби)
** griseigularis* группа  – кӹзӹт **[[Луды логерӓн туканет]]** (*Aulacorhynchus griseigularis*)
** *Aulacorhynchus prasinus griseigularis* – вадывел дӓ покшал Анд кырыквлӓштӹ Колумби
** albivitta* группа – кӹзӹт **[[Анд туканет]]** (*Aulacorhynchus albivitta*)
** *Aulacorhynchus prasinus albivitta* – ирвел дӓ покшал Анд кырыквлӓштӹ Колумби, ирвел Эквадор дӓ вадывел Венесуэла. 
** *Aulacorhynchus prasinus phaeolaemus* – вадывел Анд кырыквлӓштӹ Колумби
** atrogularis* группа  – кӹзӹт **[[Шим логерӓн туканет]]** (*Aulacorhynchus atrogularis*)
** *Aulacorhynchus prasinus atrogularis* – Анд кырыквлӓштӹ ирвел Перу дӓ йыдпелвел Боливи
** *Aulacorhynchus prasinus dimidiatus* – субтропик Анд кырыквлӓштӹ йыдпелвел Перу
** *Aulacorhynchus prasinus cyanolaemus* – субтропик Анд кырыквлӓштӹ кечӹвӓл-ирвел Эквадор дӓ йыдпелвел Перу. Кӹзӹт **[[Перу туканет]]** (*Aulacorhynchus cyanolaemus*) 

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Тукан йишвлӓ
Сирӹшӹ арасари

**Сирӹшӹ арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Бразили, Колумби, Боливи, Эквадор дӓ Перушты  вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 29 см, нелӹцшӹ 130 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pteroglossus inscriptus inscriptus* – йыд-покшал Бразили гӹц ирвел Боливи дӓ Мату-Гросу якте 
* *Pteroglossus inscriptus humboldti* – кечӹвӓл-ирвел Колумби дӓ вадывел Бразили, йыдпелвел дӓ покшал Боливи

Категори:Тукан йишвлӓ
Корнан нерӓн арасари

**Корнан нерӓн арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Колумби дӓ Эквадорышты  вӓшлиӓлтшӹ тукан. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Шӱӓшӓн арасари

**Шӱӓшӓн арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика гӹц Перу якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 39–41 см, нелӹцшӹ 190-275 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
** torquatus* группа
** *Pteroglossus torquatus torquatus* – кечӹвӓлвел Мексика гӹц йыд-вадывел Колумби якте 
** *Pteroglossus torquatus erythrozonus* – Юкатан гӹц Белиз дӓ Петен (йыд-ирвел Гватемала) якте 
** *Pteroglossus torquatus nuchalis* – йыд-ирвел Колумби (Санта-Марта кырыквлӓ) дӓ йыдпелвел Венесуэла
* *Pteroglossus torquatus sanguineus* – ирвел Панама дӓ йыдпелвел Колумби гӹц йыд-вадывел Эквадор якте 
* *Pteroglossus torquatus erythropygius* (**[[Валгыды нерӓн арасари]]**) – вадывел Эквадор, Перу (Тумбес)

Категори:Тукан йишвлӓ
Тылан нерӓн арасари

**Тылан нерӓн арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел Коста-Рика дӓ вадывел Панамышты (Чирики) вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 43 см, нелӹцшӹ 250 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Шукы корнан арасари

**Шукы корнан арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел йыд-ирвел Колумби гӹц кечӹвӓлвел Венесуэла, йыд-ирвел Перу дӓ Бразили (йыд-вадывел Амазон низменность) якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 43–45 см, нелӹцшӹ 215–302 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Валгыды нерӓн арасари

**Валгыды нерӓн арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел Эквадор (вадывел Эсмеральдас гӹц Эль-Оро якте) гӹц йыд-вадывел Перу (ирвел Тумбес) якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 40,5–43 см якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Кӹрӓн пӹлӹшӓн арасари

**Кӹрӓн пӹлӹшӓн арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 43–46 см, нелӹцшӹ 230–310 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pteroglossus castanotis castanotis* – кечӹвӓлвел дӓ ирвел Колумби гӹц ирвел Эквадор, кечӹвӓл-ирвел Перу дӓ кечӹвӓл-вадывел Бразили якте 
* *Pteroglossus castanotis australis* – ирвел Боливи гӹц вадывел дӓ кечӹвӓл-ирвел Бразили, ирвел Парагвай дӓ йыд-ирвел Аргентина якте 

Категори:Тукан йишвлӓ
Ыжарикӓ арасари

**Ыжарикӓ арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Гвиана) вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 30–40 см, нелӹцшӹ 110–160 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Неотропика

**Неотропика** () — Мӱлӓндӹн биогеографи регионвлӓн гӹц иктӹжӹ. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
*Arinae — Неотропика попугайвлӓ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Географи
Якшар логерӓн арасари

**Якшар логерӓн арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 36–40 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
** azara/flavirostris* группа
** *Pteroglossus azara azara* – вадывел Бразили Амазонка (Риу-Негру дӓ Солимойнс)
** *Pteroglossus azara flavirostris* – кечӹвӓл-ирвел Колумби гӹц Эквадор, йыд-ирвел Перу, кечӹвӓлвел Венесуэла дӓ йыд-вадывел Бразили якте 
* *Pteroglossus azara mariae* – ирвел Перу дӓ вадывел Бразили гӹц йыдпелвел дӓ покшал Боливи якте 

Категори:Тукан йишвлӓ
Кок корнан арасари

**Кок корнан арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Амазонка) вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 38–45 см, нелӹцшӹ 112-171 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Pteroglossus bitorquatus bitorquatus* – Токантинс гӹц Мараньян якте йыд-ирвел Бразили 
* *Pteroglossus bitorquatus sturmii* – йыд-покшал Бразили гӹц ирвел Боливи дӓ Мату-Гросу якте 
* *Pteroglossus bitorquatus reichenowi* – Тапажос дон Токантинс лоштыш Бразили 

Категори:Тукан йишвлӓ
Кӹрӓн нерӓн арасари

**Кӹрӓн нерӓн арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вадывел Бразили Амазонка гӹц  йыд-покшал Боливи якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Кыйыр арасари

**Кыйыр арасари** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты йыдпелвел Боливи гӹц вадывел Бразили Амазонка якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 40–45 см, нелӹцшӹ 190–280 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Гвиана селенидера

**Гвиана селенидера** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Гвиана регионшты дӓ Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 25 см, нелӹцшӹ 110-165 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Гульд селенидера

**Гульд селенидера** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы покшал дӓ ирвел Бразили Амазонка гӹц ирвел Боливи дӓ Мату-Гросу якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 32–34 см, нелӹцшӹ 131–209 г якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм британи орнитолог дӓ анималист Джон Гульд (John Gould, 1804 – 1881) лӹмеш пумы.

Категори:Тукан йишвлӓ
Ала нерӓн селенидера

**Ала нерӓн селенидера** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Бразили гӹц ирвел Парагвай дӓ йыд-ирвел Аргентина якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 140–200 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Сарикӓ пӹлӹшӓн селенидера

**Сарикӓ пӹлӹшӓн селенидера** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Гондурас гӹц nordvästligaste Эквадор (Эсмеральдас) якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35–40 см, нелӹцшӹ 200–270 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Шанавӹл тукан

**Шанавӹл тукан** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шанавӹл цӹреӓн тукан. Кытшы 45–50 см, нелӹцшӹ 362–550 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Ramphastos sulfuratus sulfuratus* – кечӹвӓл-ирвел Мексика гӹц Белиз, Гватемала дӓ Гондурас якте 
* *Ramphastos sulfuratus brevicarinatus* – кечӹвӓл-ирвел Гватемала, йыдпелвел Колумби дӓ йыдпелвел Венесуэла

Категори:Тукан йишвлӓ
Чоко тукан

**Чоко тукан** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел Колумби гӹц кечӹвӓл-вадывел Эквадор якте (Тумбес-Чоко-Магдалена биотӹрлештӓрӓш шымымаш) вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 48–55 см, нелӹцшӹ 365–482 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Наттерер селенидера

**Наттерер селенидера** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел Колумби дӓ кечӹвӓлвел Венесуэла гӹц йыд-вадывел Бразили якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 148–165г якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм австри натуралист дӓ зоолог Иоганн Наттерер (Johann Baptist Natterer, 1787 – 1843) лӹмеш пумы.

Категори:Тукан йишвлӓ
Шӧртньӹ шӱӓн селенидера

**Шӧртньӹ шӱӓн селенидера** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 30.5–35 см, нелӹцшӹ 129–200 г якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист Каспар Георг Карл Рейнвардт (Kaspar Georg Karl Reinwardt, 1773 – 1854) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Selenidera reinwardtii reinwardtii* – кечӹвӓл-ирвел Колумби (дӓ Бразили цик) гӹц ирвел Эквадор дӓ йыд-ирвел Перу якте 
* *Selenidera reinwardtii langsdorffii* – ирвел Перу, йыд-вадывел Боливи дӓ вадывел Амазонка Бразили

Категори:Тукан йишвлӓ
Кого тукан

**Кого тукан** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 56–62 см, нелӹцшӹ 500–695 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Ramphastos toco toco* – Гвиана дӓ йыд-ирвел Бразили; южгынам кечӹвӓл-ирвел Перу
* *Ramphastos toco albogularis* – ирвел дӓ кечӹвӓлвел Бразили гӹц Парагвай, йыдпелвел Боливи дӓ йыдпелвел Аргентина якте 

Категори:Тукан йишвлӓ
Бокор, Элемер

**Элемер Бокор** (, ; 19-шӹ январь, 1887-шӹ и, Шаторальяуйхей – 1-шӹ сентябрь, 1928-шӹ и, Будапешт) — мадьяр таксон сирӹшӹ энтомолог.

Категори:Венгри персоналивлӓ
Категори:Зоологи
Фривальдский, Имре

**Имре (Эммерих) Фривальдский (фон Фривальд)** (, ; 6-шы февраль, 1799-шӹ и, Bacskó – 19-шӹ октябрь, 1870-шы и, Jobbágyi) — мадьяр ботаник дӓ таксон сирӹшӹ энтомолог.

Категори:Венгри персоналивлӓ
Категори:Ботаника
Категори:Зоологи
Орнитологи

**Орнитологи** () — зоологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Кеквлӓм шӹмлӹшӹ зоологи.

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ὄρνιθος» (кекӹн) дон «λόγος» (тыменьмӓш) шамаквлӓ гӹц лин.

Категори:Орнитологи
Зоологи

**Зоологи** () — биологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Йӓнвлӓм шӹмлӹшӹ биологи.

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ζῷον» (йӓн) дон «λόγος» (тыменьмӓш) шамаквлӓ гӹц лин.

## Кӹдежвлӓжӹ
### Основные дисциплины
* Систематика 
* Морфологи 
* Эмбриологи 
* Физиологи 
* Этологи 
* Экологи 
* Зоогеографи 

### Вспомогательные дисциплины
* **[[Тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ|Тупӹрдӹдӹмӹ]] йӓнвлӓ зоологи** 
** Протозоологи — «простейшие» наука 
** Планктологи — 
** Гельминтологи — наука о паразитических червях
** Нематологи — наука о круглых червях
** Артроподологи — ежӹнгӓн яланвлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Арахнологи — ӓнгӹремшӹ ганьывлӓм шӹмлӹшӹ наука 
**** Акарологи — пыйивлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Карцинологи — рӓк ганьывлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Энтомологи — капшангывлӓм шӹмлӹшӹ наука 
**** Одонатологи — коговуйвандывлӓм шӹмлӹшӹ наука 
**** Ортоптерологи — цӹрцӹквлӓм шӹмлӹшӹ наука 
**** Колеоптерологи — наука о жесткокрылых
**** Лепидоптерологи — лӹпӹвлӓм шӹмлӹшӹ наука 
**** Диптерологи — шӹнгӓвлӓм шӹмлӹшӹ наука 
**** Гименоптерологи — наука о перепончатокрылых.
***** Мирмекологи — кыткывлӓм шӹмлӹшӹ наука 
**** Апиологи — мӱкшвлӓм шӹмлӹшӹ наука 
** Малакологи — моллюсквлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Конхиологи — раздел зоологии, изучающий раковины, преимущественно моллюсков.
* **[[Тупӹрдӓнвлӓ|Тупӹрдӓн]] йӓнвлӓ зоологи**
** Ихтиологи — колвлӓм дон онгылашлудымывлӓм шӹмлӹшӹ наука 
** Герпетологи — наука о земноводных и пресмыкающихся. 
** Орнитологи — кеквлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Оологи — раздел зоологии, главным образом, орнитологии, посвященный изучению яиц животных, преимущественно птичьих.
** Териологи — шӹшер качшы вольыквлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Приматологи — приматвлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Кинологи — пирӹвлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Иппологи — имнивлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Родентологи — ньымыштшы йӓнвлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Кетологи — кит ганьывлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Хироптерологи — цӓрӓгеквлӓм шӹмлӹшӹ наука 
*** Фелинологи — котивлӓм шӹмлӹшӹ наука 
* Весвлӓ 
** Палеозоологи — раздел палеонтологии, изучающий ископаемых животных.
Абафи, Лайош

**Лайош Абафи** (, ; туан лӹмжӹ **Людвиг Айгнер**, *Ludwig Aigner*; 11-шӹ февраль, 1840-шӹ и – 19-шӹ июнь 1909-шӹ и) — мадьяр библиотекарь, редактор дӓ таксон сирӹшӹ энтомолог.

Категори:Венгри персоналивлӓ
Категори:Зоологи
Ботаника

**Ботаника** () — биологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Кушкышвлӓм шӹмлӹшӹ биологи.
Канал нерӓн тукан

**Канал нерӓн тукан** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 48 см, нелӹцшӹ 300-430 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Ramphastos vitellinus vitellinus* – Венесуэла гӹц Гайана, Суринам дӓ Бразили Амазонка якте 
* *Ramphastos vitellinus ariel* (**[[Тукан-ариель]]**) – Бразили кечӹвӓлвел Амазонка 
* *culminatus* группа –  **[[Симсӹ шӹргӓн тукан]]**
** *Ramphastos vitellinus culminatus* – вадывел Венесуэла гӹц йыдпелвел Боливи дӓ вадывел Бразили Амазонка якте 
** *Ramphastos vitellinus pintoi* – кечӹвӓл-ирвел Бразили 
* *Ramphastos vitellinus citreolaemus* (**[[Лимон логерӓн тукан]]**) – йыдпелвел Колумби дӓ кечӹвӓл-вадывел Венесуэла

Категори:Тукан йишвлӓ
Кӹрӓн тупан тукан

**Кӹрӓн тупан тукан** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел Гондурас гӹц вадывел Эквадор якте Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытышты 56 (озыжы), 52 (ӓвӓжӹ) см, нелӹцшӹ 599–746 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Сарикӓ логерӓн тукан

**Сарикӓ логерӓн тукан** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 47–61 см, нелӹцшӹ 584–746 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
** ambiguus/abbreviatus* группа 
** *Ramphastos ambiguus ambiguus* – йыдпелвел Амазонка 
** *Ramphastos ambiguus abbreviatus* – Колумби гӹц вадывел Венесуэла och ирвел Перу якте 
* *Ramphastos ambiguus swainsonii* (**[[Кӹрӓн тупан тукан]]**) – йыдпелвел Гондурас гӹц вадывел Эквадор якте 

Категори:Тукан йишвлӓ
Лимон логерӓн тукан

**Лимон логерӓн тукан** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (йыдпелвел Колумби дӓ кечӹвӓл-вадывел Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 48 см, нелӹцшӹ 360 г якте шоэш. 

Категори:Тукан йишвлӓ
Ош онган тукан

**Ош онган тукан** () — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 50–61 см, нелӹцшӹ 425–830 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Ramphastos tucanus tucanus* – ирвел Венесуэла гӹц Гвиана дӓ йыдпелвел Бразили
* *Ramphastos tucanus inca* – йыдпелвел дӓ покшал Боливи
* *Ramphastos tucanus cuvieri* (**[[Кювьер тукан]]**) – кечӹвӓл-ирвел Колумби гӹц Венесуэла, вадывел Бразили Амазонка дӓ йыдпелвел Боливи

Категори:Тукан йишвлӓ
Лачокла альбатросвлӓ

**Лачокла альбатросвлӓ** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океанышты вӓшлиӓлтшӹ альбатросвлӓ. Цилӓжӹ 6–7 тӹрлӹ лачокла альбатрос улы. 

## Йишвлӓ
* *Diomedea epomophora* — Кечӹвӓлвел кугижӓ альбатрос 
* *Diomedea sanfordi* — Йыдпелвел кугижӓ альбатрос
* *Diomedea exulans* — Странствующий альбатрос 
* *Diomedea antipodensis* — Антипод альбатрос
** *Diomedea antipodensis gibsoni* — Гибсон альбатрос
* *Diomedea dabbenena* — Тристан альбатрос
* *Diomedea amsterdamensis* — Амстердам альбатрос

Категори:Альбатросвлӓ
Йыдпелвел Шӹпӓн альбатросвлӓ

**Йыдпелвел Шӹпӓн альбатросвлӓ** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Шӹпӓн океанышты вӓшлиӓлтшӹ альбатросвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ Йыдпелвел Шӹпӓн альбатрос улы. 

## Йишвлӓ
* *Phoebastria irrorata* — Галапагос альбатрос
* *Phoebastria albatrus* — Ош тупан альбатрос 
* *Phoebastria nigripes* — Шим ялан альбатрос 
* *Phoebastria immutabilis* — Шим тупан альбатрос 

Категори:Альбатросвлӓ
Шӹкшӓн альбатросвлӓ

**Шӹкшӓн альбатросвлӓ** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Атланти дон Инди океанвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатросвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ колшӹре альбатрос улы. 

## Йишвлӓ
* *Phoebetria fusca* — Шим тупан шӹкшӓн альбатрос
* *Phoebetria palpebrata* — Валгыды тупан шӹкшӓн альбатрос

Категори:Альбатросвлӓ
Колшӹре альбатросвлӓ

**Колшӹре альбатросвлӓ** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океанышты вӓшлиӓлтшӹ альбатросвлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ колшӹре альбатрос улы. 

## Йишвлӓ
* *Thalassarche melanophris* — Шим сӹнзӓхалан альбатрос
* *Thalassarche impavida* — Кэмпбелл альбатрос
* *Thalassarche cauta* — Ош калпакан альбатрос
* *Thalassarche eremita* — Чатем альбатрос
* *Thalassarche salvini* — Сэльвин альбатрос
* *Thalassarche chrysostoma* — Луды вуян альбатрос
* *Thalassarche chlororhynchos* — Сарикӓ нерӓн альбатрос
* *Thalassarche carteri* — Инди сарикӓ нерӓн альбатрос
* *Thalassarche bulleri* — Буллер альбатрос

Категори:Альбатросвлӓ
Шим тупан шӹкшӓн альбатрос

**Шим тупан шӹкшӓн альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океанышты вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 85 см, нелӹцшӹ 2.1–3.4 г якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Кечӹвӓлвел кугижӓ альбатрос

**Кечӹвӓлвел кугижӓ альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Кэмпбелл, Эндерби дӓ Окленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 112–123 см, нелӹцшӹ 8.5 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Йыдпелвел кугижӓ альбатрос

**Йыдпелвел кугижӓ альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Чатем Таиароа дӓ Кечӹвӓлвелнӹш ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 115 см, нелӹцшӹ 6.2–8.2 кг якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм американ яратышы орнитолог Леонард Катлер Сэнфорд (Leonard Cutler Sanford, 1868 – 1950) лӹмеш пумы.

Категори:Альбатросвлӓ
Антипод альбатрос

**Антипод альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Антипод Кэмпбелл дӓ Окленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 110 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Diomedea antipodensis antipodensis* – Антипод ошмаотывлӓ дӓ Кэмпбелл ошмаоты
* *Diomedea antipodensis gibsoni* (**[[Гибсон альбатрос]]**) – Окленд ошмаотывлӓ

Категори:Альбатросвлӓ
Гибсон альбатрос

**Гибсон альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Окленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. 

Категори:Альбатросвлӓ
Амстердам альбатрос

**Амстердам альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Инди океаныштыш Амстердам ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 107–122 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 280–340 см, нелӹцшӹ 4.8–8 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Ош тупан альбатрос

**Ош тупан альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Шӹпӓн океаныштыш Панафидина (Торисима) дӓ Сенкаку ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 84–94 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 215–230 см, нелӹцшӹ 4.3–8.5 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Галапагос альбатрос

**Галапагос альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Шӹпӓн океаныштыш Галапагос ошмаотывлӓштӹ (Эспаньола) вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 80–90 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 220–250 см, нелӹцшӹ  2.7–4.0 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Шим ялан альбатрос

**Шим ялан альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел Шӹпӓн океанышты вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 68–74 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 190–220 см, нелӹцшӹ  2.6–4.3 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Шим тупан альбатрос

**Шим тупан альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел Шӹпӓн океаныштыш Подветренные Гавайские острова ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 81 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 195–203 см, нелӹцшӹ  2.4–4.1 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Шим сӹнзӓхалан альбатрос

**Шим сӹнзӓхалан альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Фолкленд, Чили дӓ Кечӹвӓлвел Георги ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 80–95 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 200–240 см, нелӹцшӹ  2.9–4.7 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Ош калпакан альбатрос

**Ош калпакан альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Тасмани дӓ Окленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 90–99 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 220–256 см, нелӹцшӹ  4.1 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Thalassarche cauta cauta* – Тасмани дӓ вес ошмаотывлӓштӹ (Альбатрос ошмаоты, Мьюстоун, Педра-Бранка) вӓшлиӓлтӹт.
* *Thalassarche cauta steadi* – Окленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтӹт.

Категори:Альбатросвлӓ
Чатем альбатрос

**Чатем альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Чатем ошмаотывлӓштӹ (Tarakoikoia) эндемик вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 90 см, нелӹцшӹ  3.1–4.7 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ

Категори:Альбатросвлӓ
Сэльвин альбатрос

**Сэльвин альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш У Зеландин Баунти дӓ Вадывел Чаин ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 90 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.56 см, нелӹцшӹ  3.3–4.9 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Луды вуян альбатрос

**Луды вуян альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Кечӹвӓлвел Георги, Диего-Рамирес, Марион дон Принс-Эдуард, Кергелен, Кэмпбелл дӓ Крозе ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 81 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.2 м, нелӹцшӹ  2.8–4.4 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Сарикӓ нерӓн альбатрос

**Сарикӓ нерӓн альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Атланти океаныштыш Тристан-да-Кунья, Гоф, Найтингейл дӓ Неприступный ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 76 см, нелӹцшӹ  2,5 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Инди сарикӓ нерӓн альбатрос

**Инди сарикӓ нерӓн альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Инди океаныштыш Амстердам, Принс-Эдуард дӓ Крозе ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 76 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2 м, нелӹцшӹ  2.55 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Кэмпбелл альбатрос

**Кэмпбелл альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Кэмпбелл ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 88 см, нелӹцшӹ  3.21 кг якте шоэш. 

Категори:Альбатросвлӓ
Буллер альбатрос

**Буллер альбатрос** () — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Чатем (Мотухара дон Систерс), Тини-Хеке дӓ Соландер ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 76–81 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 200–213 см, нелӹцшӹ  2,05–3,35 кг якте шоэш. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм У Зеланди натуралист дӓ орнитолог Уолтер Лаури Буллер (Walter Lawry Buller, 1838 – 1906) лӹмеш пумы.

Категори:Альбатросвлӓ
Пеликан

**Пеликан йишвлӓ** дон **Пеликанвлӓ** ( дон *Pelecanus*) — пеликан ганьывлӓ группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, вӹдӹштӹ ин каштшы, кужы нер ӱлӹл кечӹшӹ кавашты мешӓкӓн кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ пеликан улы. 

Пеликанвлӓн сек изижӹн (ошалгы-якшар тупан пеликан) кытышты 1.25–1.32 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.65–2.9 м, нелӹцшӹ 3.9–7 кг; сек когожын (кыйыр пеликан) кытышты 1.60–1.80 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.70–3.20 м, нелӹцшӹ 10–12 кг якте лин кердеш. 

## Йишвлӓ
* *Pelecanus onocrotalus* – Ошалгы-якшар пеликан
* *Pelecanus rufescens* – Ошалгы-якшар тупан пеликан
* *Pelecanus philippensis* – Луды пеликан
* *Pelecanus crispus* – Кыйыр пеликан
* *Pelecanus conspicillatus* – Австрали пеликан
* *Pelecanus erythrorhynchos* – Америка ош пеликан
* *Pelecanus occidentalis* – Америка кӹрӓн пеликан
* *Pelecanus thagus* – Перу пеликан
Ибис йишвлӓ

**Ибис йишвлӓ** () — пеликан ганьывлӓ группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 35 тӹрлӹ ибис улы. 

Ибисвлӓн сек изижӹн (Сан-Томе ибис) кытышты 45 см, нелӹцшӹ 450 г; сек когожын (кого ибис) кытышты 100 см, нелӹцшӹ 4.2 кг якте лин кердеш. 

## Классификацижӹ
* **Threskiornithinae** – Ибисвлӓ
** *Threskiornis* – Шим шӱӓн ибисвлӓ
*** *Threskiornis aethiopicus* – Эфиопи ибис 
*** *Threskiornis bernieri* – Мадагаскар ибис 
*** *Threskiornis melanocephalus* – Шим вуян ибис
*** *Threskiornis molucca* – Малуку ибис
**** *Threskiornis molucca pygmaeus* – Соломон ибис
*** *Threskiornis spinicollis* – Австрали ибис
*** *Threskiornis solitarius* † – Реюньон ибис
** *Pseudibis* – Якшар шӱӓн ибисвлӓ
*** *Pseudibis papillosa* – Якшар шӱӓн ибис
*** *Pseudibis davisoni* – Дэвисон ибис
** *Thaumatibis gigantea* – Кого ибис
** *Geronticus* – Цӓрӓ вуян ибисвлӓ
*** *Geronticus eremita* – Шӹргӹ ибис
*** *Geronticus calvus* – Цӓрӓ вуян ибис 
** *Nipponia nippon* – Якшар ялан ибис
** *Bostrychia* – Тӹрлӹмӹ ибисвлӓ
*** *Bostrychia olivacea* – Ыжарикӓ ибис
*** *Bostrychia bocagei* – Сан-Томе ибис
*** *Bostrychia rara* – Ала онган ибис
*** *Bostrychia hagedash* – Хагедаш
*** *Bostrychia carunculata* – Тӹрлӹмӹ ибис
** *Theristicus* –Ош шӱӓн ибисвлӓ
*** *Theristicus caerulescens* – Вулны цӹреӓн ибис
*** *Theristicus caudatus* – Ош шӱӓн ибис
*** *Theristicus melanopis* – Шим шӹргӓн ибис
** *Cercibis oxycerca* – Пӹсӹ пачан ибис
** *Mesembrinibis cayennensis* – Кайенна ибис
** *Phimosus infuscatus* – Цӓрӓ шӹргӓн ибис
** *Eudocimus* – Ош ибисвлӓ
*** *Eudocimus albus* – Ош ибис
*** *Eudocimus ruber* – Якшар ибис
** *Plegadis* – Яргата цӹреӓн ибисвлӓ
*** *Plegadis falcinellus* – Яргата цӹреӓн ибис
*** *Plegadis chihi* – Сӹнзӓлыкан яргата цӹреӓн ибис
*** *Plegadis ridgwayi* – Вӹцкӹж нерӓн яргата цӹреӓн ибис
** *Lophotibis cristata* – Упшан ибис
* **Plataleinae** – Саваланер ибисвлӓ
** *Platalea* – Саваланер ибисвлӓ
*** *Platalea leucorodia* – Саваланер ибис
*** *Platalea minor* – Изи саваланер ибис
*** *Platalea alba* – Ош саваланер ибис
*** *Platalea regia* – Кугижӓ саваланер ибис
*** *Platalea flavipes* – Сарикӓ нерӓн саваланер ибис
*** *Platalea ajaja* – Ошалгы-якшар саваланер ибис
Бокколи, Бенедикта

**Бенедикта Бокколи** (; 11-шӹ декабрь, 1966-шы и, Милан, Итали – ) — итальян театр дӓ кино актриса.

Категори:Итали персоналивлӓ

## Ажедмӓшвлӓ
Фламинго ганьывлӓ

**Фламинго ганьывлӓ** тенгеок **фламинговлӓ гань ылшывлӓ** () — Mirandornithes йыхыш пырышы Америкышты, Африкышты, Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого вӹд кеквлӓ. 

## Классификаци

     ├─ ?*Juncitarsus* † — 
     ├─ Palaelodidae † — 
     └─ Phoenicopteridae — Фламинго йишвлӓ
Фламинго

**Фламинговлӓ** () — фламинго йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты, Африкышты, Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, кужы ялан дӓ кужы шӱӓн кого вӹд кеквлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ фламинго улы. 

## Йишвлӓ
* *Phoenicopterus roseus* – Лачокла фламинго тенгеок Ошалгы-якшар фламинго 
* *Phoenicopterus ruber* – Якшар фламинго
* *Phoenicopterus chilensis* – Чили фламинго
* *Phoenicopterus minor* тенгеок *Phoeniconaias minor* – Изи фламинго
* *Phoenicopterus andinus* тенгеок *Phoenicoparrus andinus* – Анд фламинго
* *Phoenicopterus jamesi* тенгеок *Phoenicoparrus jamesi* – Джемс фламинго

Категори:Фламинго йишвлӓ
Лачокла фламинго

**Лачокла фламинго** тенгеок **ошалгы-якшар фламинго** () — фламинго йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ фламинго. Ошалге-якшар пынан, кужы ялан дӓ кужы шӱӓн кого вӹд кек. Кӱкшӹцшӹ 110–150 см, нелӹцшӹ 2–4 кг якте шоэш. 

Пӹжӓшӹштӹ 1 ош мыны якте лин кердеш. 

Лачокла фламинговлӓ 60 и нӓрӹ ӹлӓт. 

Категори:Фламинго йишвлӓ
Якшар фламинго

**Якшар фламинго** () — фламинго йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ фламинго. Якшарикӓ пынан, кужы ялан дӓ кужы шӱӓн кого вӹд кек. Кӱкшӹцшӹ 120–145 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 2.8 (озыжы), 2.2 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш. 

Пӹжӓшӹштӹ 1 ош мыны якте лин кердеш. 

Якшар фламинговлӓ 40 и нӓрӹ ӹлӓт. 

Категори:Фламинго йишвлӓ
Чили фламинго

**Чили фламинго** () — фламинго йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ фламинго. Кӱкшӹцшӹ 120–140 см якте шоэш. 

Пӹжӓшӹштӹ 1 ош мыны якте лин кердеш. 

Категори:Фламинго йишвлӓ
Анд фламинго

**Анд фламинго** () — фламинго йишвлӓн йыхыш пырышы Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ фламинго. Кӱкшӹцшӹ 1–1,4 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1–1,6 м, нелӹцшӹ 1,5–4,1 кг якте шоэш. 

Категори:Фламинго йишвлӓ
Фламинго йишвлӓ

**Фламинго йишвлӓ** () — фламинго ганьывлӓн йыхыш пырышы Америкышты, Африкышты, Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого вӹд кеквлӓ.

## Классификацижӹ

     ├─ *Elornis* † — 
     └─ *Phoenicopterus* — Фламинговлӓ
Папирус (кушкыш)

**Папирус** ( ) — Cyperaceae йыхыш пырышы Африкышты вӹдӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ шукиӓш шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 4–5 м якте шоэш. 

Тошты египтянвлӓ папирус гӹц сирӓш материалым ӹштенӹт, тидӹжӹм тӹнгеок папирус маныт.

Категори:Кушкышвлӓ
Шудыла кушкыш

**Шудыла кушкыш** — икиӓш, кокиӓш ӓль шукиӓш шуды гань кушкышвлӓ. 

Категори:Кушкышвлӓ
Кокиӓш

**Кокиӓш** (алыкмарла *кокияш*) — кок и ӹлӹшӹ кушкышвлӓ. Охыра, кавшта, морко кокиӓш кушкышвлӓ.

## Анжалаш
* Икиӓш
* Шукиӓш

Категори:Кушкышвлӓ
Нӹл яланвлӓ

**Нӹл яланвлӓ** () — онгылашлуанвлӓ группыш пырышы тупӹрдӓн йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 26 700 тӹрлӹ нӹл ялан улы.

Нӹл яланвлӓн сек изижӹ 7.7 мм (жава *Paedophryne amauensis*), сек когожы 33 м (симсӹ кит *Balaenoptera musculus*).

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «τετρα» (нӹл) дон «πόδηs» (ялан) шамаквлӓ гӹц лин.

## Классификацижӹ
     ├─ Amphibia — Земноводные 
     └─ Amniota — Амниоты 
           ├─ Sauropsida — Завропсиды
                 ├─ Reptilia — Пресмыкающиеся 
                 └─ Aves — Кеквлӓ
           └─ Synapsida — Синапсиды
                 └─ Mammalia — шӹшер качшы вольыквлӓ 

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Йӓнвлӓ
Онгылашлуанвлӓ

**Онгылашлуанвлӓ** () — тупӹрдӓнвлӓн группыш пырышы йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 60 000 тӹрлӹ онгылашлуан улы.

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «γνάθος» (онгылашлу) дон «στόμα» (ышма) шамаквлӓ гӹц лин.

## Классификацижӹ

         ├─ Pisces — Колвлӓ 
         └─ Tetrapoda — Нӹл яланвлӓ

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Йӓнвлӓ
Абалос, Хорхе Вашингтон

**Хорхе Вашингтон Абалос** (испанилӓ Jorge Washington Ábalos; 20-шы сентябрь, 1915-шӹ и, Ла-Плата – 28-шӹ сентябрь 1979-шӹ и, Кордова) — аргентин таксон сирӹшӹ арахнолог дӓ энтомолог.

Категори:Аргентина персоналивлӓ
Категори:Зоологи
Ситкалидак

**Ситкалидак** () — Аляскышты ӹлӹдӹмӹ Кадьяк ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 300 м². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

## Анжалаш
*Аваук пуштмы

Категори:Аляска
Категори:Ошмаотывлӓ
Аваук пуштмы

**Аваук пуштмы** () — 1784-шы ин 14-шӹ августын Аляскышты Кадьяк ошмаотын кечӹвӓл-ирвелнӹштӹш Ситкалидак ошмаотышты ӹлӹшӹ эскимос алютик (сугпиак) халыкын массовый пуштмыжы.

Руш промышленниквлӓн алютиквлӓм пуштмыжын пӹтӓришӹ рекордержӹ Хенрик Йохан Хольмберг.

Категори:Аляска
Категори:Юпиквлӓ
Икиӓш

**Икиӓш** () — ик и ӹлӹшӹ кушкышвлӓ. 

## Анжалаш
* Кокиӓш
* Шукиӓш

Категори:Кушкышвлӓ
Майотта

**Майотта** тенгеок **Маоре** (французла Mayotte, комор. Maore) — Мадагаскарын йыд-вадывелнӹштӹ Инди океаништӹ Комор ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ дӓ Францин тангыж шайылныш регионжы дӓ департаментжӹ. Территорижӹ 374 км². 2012-шы ин тӹштӹ 212 645 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Майотта
У Каледони

**У Каледони** (французла Nouvelle-Calédonie) — Меланезиштӹ Францин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 18,576 км². 2012-шӹ ин тӹштӹ 268 767 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Gallicolumba longitarsus* † — У Каледони цӹвӹ кӓдӹ
**Ducula goliath* — У Каледони кӹцкӹ кӓдӹ
**Drepanoptila holosericea* — У Каледони ала кӓдӹ
**Aplonis striata striata* — Корнан аплонис
**Cyanoramphus saisseti* — У Каледони тӹргештӹлшӹ попугай
**Charmosyna diadema* — У Каледони косир лори
**Eunymphicus cornutus* — У Каледони шуран попугай
**Erythrura psittacea* — Якшар вуян попугай амадина

## Эндемик кушкышвлӓжӹ
Луайоте

**Луайоте** (французла Îles Loyauté) тенгеок **Лоялти** (англла Loyalty Islands) — Меланезиштӹ У Каледонин ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 1,981 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 17 436 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Лифу — 1196,1 км²
* Маре — 641,7 км²
* Увеа — 132,1 км²
* Тига — 11 км²

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Aplonis striata atronitens* — Корнан аплонис

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:У Каледони
Категори:Ошмаотывлӓ
Санта-Крус ошмаотывлӓ

**Санта-Крус ошмаотывлӓ** (англла Santa Cruz Islands) — Меланезиштӹ Соломон ошмаотывлӓн ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 747 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 11 000 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Ваникоро – 173,2 км²
* Нендо – 505,5 км²
* Утупуа – 69 км²
* Тинакула – 8 км²
* Дафф ошмаотывлӓ – 14 км²
* Риф ошмаотывлӓ – 29 км²
* Тикопиа – 5 км²
* Анута – 0,37 км²
* Фатутака – 0,18 км²

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Gallicolumba sanctaecrucis* — Санта-Крус цӹвӹ кӓдӹ
**Aplonis zelandica maxwelli* — Сӧрӓн шылдыран аплонис
**Aplonis tabuensis pachyrampha* — Полинези аплонис

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Соломон ошмаотывлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Зичиуйфалу

**Зичиуйфалу** () — Венгриштӹ, Фейер медьежӹштӹ сола. Кымдецшӹ 10.82 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 909 эдем ӹлен. 

Категори:Венгри
Кимберли пандашан агама

**Кимберли пандашан агама** () — агамавлӓ йиш группыш пырышы вадывел Австралиштӹ (Кимберли) вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Кытшы 18 см, пачшы 27 см лин кердеш. 

Категори:Агама йишвлӓ
Паасонен, Хейкки

**Хейкки Паасонен** (финнлӓ *Heikki Paasonen*, 2-шы январь 1865-шӹ и - 24-шы август 1919-шӹ и, Хельсинки) — финн йӹлмӹзӹ, фольклорист дӓ этнолог.

Категори:Суоми персоналивлӓ
Налларбор пандашан агама

**Налларбор пандашан агама** () — агамавлӓ йиш группыш пырышы кечӹвӓлвел Австралиштӹ (Налларбор) вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Кытшы 14 см, пачшы 20 см лин кердеш. 

Категори:Агама йишвлӓ
Молох (шӓкшӓльӹ)

**Молох** () — агамавлӓ йиш группыш пырышы вадывел дӓ покшал Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 8–11 см, нелӹцшӹ 89 г якте шоэш. 

Молох шӓкшӓльӹвлӓ 20 и нӓрӹ ӹлӓт. 

Категори:Агама йишвлӓ
Игуана йишвлӓ

**Игуана йишвлӓ** () — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты, Антил, Галапагос дӓ Фиджи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 40 тӹрлӹ игуана улы. 

Игуанавлӓн сек изижӹ (*Dipsosaurus dorsalis*) 35 см, сек когожы (*Iguana iguana*) 2 м.

## Классификацижӹ
Шӱӓшӓн игуана йишвлӓ

**Шӱӓшӓн игуана йишвлӓ** () — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты (Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ дӓ Мексика) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ шӱӓшӓн игуана улы. 

## Классификаци
* *Gambelia* – Леопардовые ящерицы 
** *Gambelia copeii* – Cope's leopard lizard 
** *Gambelia sila* – Тупоносая леопардовая ящерица 
** *Gambelia wislizenii* – Длинноносая леопардовая ящерица 
* *Crotaphytus* – Пустынные ошейниковые игуаны 
** *Crotaphytus antiquus* – venerable collared lizard 
** *Crotaphytus bicinctores* – desert collared lizard 
** *Crotaphytus collaris* – Ошейниковая пустынная игуана (common collared lizard)
** *Crotaphytus dickersonae* – Dickerson's collared lizard 
** *Crotaphytus grismeri* – Grismer's collared lizard 
** *Crotaphytus insularis* – Островная ошейниковая игуана (Eastern collared lizard)
** *Crotaphytus nebrius* – Sonoran collared lizard 
** *Crotaphytus reticulatus* – Сетчатая ошейниковая игуана 
** *Crotaphytus vestigium* – Baja collared lizard
Хамелеон

**Хамелеон йишвлӓ** () — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Африкышты, кечӹвӓл-вадывел Европышты (Испани, Португали, Итали, Греци) дӓ кечӹвӓл-вадывел Азиштӹ (Турци, Кипр, Сири, Ливан, Иордани, Израиль, Сауд Арави, Пакистан, Инди дӓ Шри-Ланка) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ хамелеон улы. 

## Классификацижӹ
Игуана ганьывлӓ

**Игуана ганьывлӓ** () — Toxicofera группыш пырышы тропикивлӓ дон субтропиквлӓштӹ, Америкышты, Африкышты, кечӹвӓл Европышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. 

## Классификацижӹ
* Acrodonta клада – 
** Chamaeleonidae – Хамелеон йишвлӓ
** Agamidae – Агама йишвлӓ
* Pleurodonta клада – 
** Iguanidae – Игуана йишвлӓ
** Corytophanidae – Шлемӓн игуана йишвлӓ
** Crotaphytidae – Шӱӓшӓн игуана йишвлӓ
** Dactyloidae – Анолис йишвлӓ
** Hoplocercidae – Гоплоцеркус йишвлӓ
** Leiocephalidae – Маскан игуана йишвлӓ
** Leiosauridae – Лейозавр йишвлӓ
** Liolaemidae – Лиолемус йишвлӓ
** Opluridae – Мадагаскар игуана йишвлӓ
** Phrynosomatidae – Фринозома йишвлӓ
** Polychrotidae – Тӹшкӓ анолис йишвлӓ
** Tropiduridae – Тропидурус йишвлӓ

Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Анолис йишвлӓ

**Анолис йишвлӓ** () — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 378 тӹрлӹ анолис улы. 

## Классификацижӹ
Мадагаскар игуана йишвлӓ

**Мадагаскар игуана йишвлӓ** () — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Мадагаскар дӓ Комор ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ Мадагаскар игуана улы. 

## Классификацижӹ


Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Фринозома йишвлӓ

**Фринозома йишвлӓ** () — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Канада гӹц Панама якте Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 137 тӹрлӹ фринозома улы. 

## Классификацижӹ
Лейозавр йишвлӓ

**Лейозавр йишвлӓ** () — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 32 тӹрлӹ лейозаурус улы. 

## Классификацижӹ
Карфодактилус йишвлӓ

**Карфодактилус йишвлӓ** () — геккон ганьывлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 28 тӹрлӹ карфодактилус улы. 

## Классификацижӹ
**Carphodactylus* –
**Nephrurus* –
**Orraya* –
**Phyllurus* –
**Saltuarius* –
**Underwoodisaurus* –
**Uvidicolus* –
Диплодактилус йишвлӓ

**Диплодактилус йишвлӓ** () — геккон ганьывлӓн группыш пырышы Австралиштӹ, У Зеланди дӓ У Каледони ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 130 тӹрлӹ геккон улы. 

## Классификацижӹ
* *Amalosia* – 
* *Bavayia* – Бавайи
* *Crenadactylus* – Кренадактилюсы
* *Dactylocnemis* – 
* *Dierogekko* – 
* *Diplodactylus* – Диплодактилюсы
* *Eurydactylodes* – Эвридактилодесы
* *Hesperoedura* – 
* *Hoplodactylus* – хоплодактилюсы
* *Lucasium* – Люказиумы
* *Mokopirirakau* – 
* *Naultinus* – Новозеландские зелёные гекконы
* *Nebulifera* – 
* *Oedodera* – 
* *Oedura* – Бархатные гекконы, или жирнохвостые гекконы, или эдуры
* *Pseudothecadactylus* – Псевдотекадактилюсы
* *Rhacodactylus* – Новокаледонские гекконы, или гекконы-бананоеды
* *Rhynchoedura* – Ринхоэдуры
* *Strophurus* – 
* *Toropuku* – 
* *Tukutuku* – 
* *Woodworthia* –
Геккон ганьывлӓ

**Геккон ганьывлӓ** () — Squamata (Сӱмӓнвлӓ) группыш пырышы Америкышты, Африкышты, кечӹвӓл Европышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 1600 тӹрлӹ геккон улы. 

## Классификацижӹ
* Pygopodomorpha клада – 
** Diplodactylidae – Диплодактилус йишвлӓ
** Carphodactylidae – Карфодактилус йишвлӓ
** Pygopodidae – Пигопус йишвлӓ
* Gekkomorpha клада – 
** Eublepharidae – Эублефарус йишвлӓ
** Sphaerodactylidae – Сферодактилус йишвлӓ
** Gekkonidae – Геккон йишвлӓ
** Phyllodactylidae – Филлодактилус йишвлӓ

Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Эублефарус йишвлӓ

**Эублефарус йишвлӓ** () — геккон ганьывлӓн группыш пырышы Азиштӹ, Африкышты дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ эублефарус улы. 

## Классификацижӹ
**Aeluroscalabotes* –
**Coleonyx* –
**Eublepharis* –
**Goniurosaurus* –
**Hemitheconyx* –
**Holodactylus* –
Пигопус йишвлӓ

**Пигопус йишвлӓ** () — геккон ганьывлӓн группыш пырышы Австралиштӹ дӓ У Гвиней ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 40 тӹрлӹ пигопус улы. 

## Классификацижӹ
* Lialisinae
** *Lialis* –  Лиалисы
* Pygopodinae
** *Delma* –  Дельмы
** *Paradelma orientalis* –  Парадельмы
** *Pygopus* –  Чешуеноги, Пигопусы
** *Ophidiocephalus taeniatus* –  Офидиоцефалюсы, Змееголовы
** *Aprasia* –  Апразии
** *Pletholax gracilis* –  Плетолаксы
Сферодактилус йишвлӓ

**Сферодактилус йишвлӓ** () — геккон ганьывлӓн группыш пырышы Америкышты, Азиштӹ, Европышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 201 тӹрлӹ сферодактилус улы. 

## Классификацижӹ
**Aristelliger* – Аристеллигеры
**Chatogekko* – 
**Coleodactylus* – Вкладнопалые гекконы
**Euleptes* – 
**Gonatodes* – Углопалые гекконы
**Lepidoblepharis* – Американские гекконы Перакки
**Pristurus* – Пристурусы
**Pseudogonatodes* – Псевдогонатодесы
**Quedenfeldtia* – Атласские гекконы
**Saurodactylus* – Ящеропалые гекконы
**Sphaerodactylus* – Круглопалые гекконы
**Teratoscincus* – Сцинковые гекконы
Геккон йишвлӓ

**Геккон йишвлӓ** () — геккон ганьывлӓн группыш пырышы тропикивлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 950-1000 тӹрлӹ геккон улы. 

## Классификацижӹ
Филлодактилус йишвлӓ

**Филлодактилус йишвлӓ** () — геккон ганьывлӓн группыш пырышы Америкышты, Азиштӹ, Европышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 113 тӹрлӹ филлодактилус улы. 

## Классификацижӹ
**Asaccus* –
**Gymnodactylus* –
**Haemodracon* –
**Homonota* –
**Phyllodactylus* –
**Phyllopezus* –
**Ptyodactylus* –
**Tarentola* –
**Thecadactylus* –
Сцинк ганьывлӓ

**Сцинк ганьывлӓ** () — Squamata (Сӱмӓнвлӓ) группыш пырышы тропикивлӓ дон субтропиквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. 

## Классификацижӹ
* Scincoidea – Лачокла сцинк ганьывлӓ
** Cordylidae – Ӹштӓн пачан шӓкшӓльӹ йишвлӓ
** Gerrhosauridae – Геррозавр йишвлӓ
** Xantusiidae – Йыд шӓкшӓльӹ йишвлӓ
** Scincidae – Сцинк йишвлӓ
*Lacertoidea – Лачокла шӓкшӓльӹ ганьывлӓ
** Lacertidae – Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
** Gymnophthalmidae – Гимнофталмус йишвлӓ
** Teiidae – Тейид йишвлӓ
** Amphisbaenia – Амфисбена ганьывлӓ
*** Amphisbaenidae – Амфисбена йишвлӓ
*** Bipedidae – Хирот йишвлӓ
*** Blanidae – Бланус йишвлӓ
*** Cadeidae – Кадеа йишвлӓ
*** Rhineuridae – Рнинеура йишвлӓ
*** Trogonophidae – Трогонофис йишвлӓ

Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Лачокла шӓкшӓльӹ ганьывлӓ

**Лачокла шӓкшӓльӹ ганьывлӓ** () — сцинк ганьывлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. 

## Классификацижӹ
* Lacertidae – Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
* Gymnophthalmidae – Гимнофталмус йишвлӓ
* Teiidae – Тейид йишвлӓ
* Amphisbaenia – Амфисбена ганьывлӓ
** Amphisbaenidae – Амфисбена йишвлӓ
** Bipedidae – Хирот йишвлӓ
** Blanidae – Бланус йишвлӓ
** Cadeidae – Кадеа йишвлӓ
** Rhineuridae – Рнинеура йишвлӓ
** Trogonophidae – Трогонофис йишвлӓ

Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Амфисбена ганьывлӓ

**Амфисбена ганьывлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы Америкышты, Африкышты дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 180 тӹрлӹ амфисбена улы. 

## Классификацижӹ
* Amphisbaenidae – Амфисбена йишвлӓ
* Bipedidae – Хирот йишвлӓ
* Blanidae – Бланус йишвлӓ
* Cadeidae – Кадеа йишвлӓ
* Rhineuridae – Рнинеура йишвлӓ
* Trogonophidae – Трогонофис йишвлӓ
Геррозавр йишвлӓ

**Геррозавр йишвлӓ** () — сцинк ганьывлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ геррозавр улы. 

## Классификацижӹ
*Gerrhosaurinae**
** ''Angolosaurus'' –
**''Cordylosaurus'' –
**''Gerrhosaurus'' –
**''Tetradactylus'' –
*Zonosaurinae**
***Tracheloptychus* –
***Zonosaurus* –
Йыд шӓкшӓльӹ йишвлӓ

**Йыд шӓкшӓльӹ йишвлӓ** () — сцинк ганьывлӓн группыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 31 тӹрлӹ йыд шӓкшӓльӹ улы. 

## Классификацижӹ
* Cricosaurinae**
** ''Cricosaura'' – [[Куба йыд шӓкшӓльӹ]]
* Xantusiinae**
** *Lepidophyma* – Лепидофима 
** *Xantusia* – Ксантузивлӓ
Сцинк йишвлӓ

**Сцинк йишвлӓ** () — сцинк ганьывлӓн группыш пырышы Африкышты, Азиштӹ, Европышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 1500 тӹрлӹ сцинк улы. 

## Классификацижӹ
* **Acontinae** – Аконтиас сцинк йишвлӓ
;* *Acontias* – Аконтиасвлӓ
;* *Typhlosaurus* – Тифлозаурусвлӓ
----
* **Egerniinae** – Эгерни сцинк йишвлӓ

----
* **Eugongylinae** – Эугонгилус сцинк йишвлӓ

----
* **Lygosominae** – Лигозома сцинк йишвлӓ 

----
* **Mabuyinae** – Мабуй сцинк йишвлӓ 

----
* **Scincinae** – Лачокла сцинк йишвлӓ

----
* **Sphenomorphinae** – Сфеноморфус сцинк йишвлӓ
Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ

**Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы Европышты, Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 300 тӹрлӹ лачокла шӓкшӓльӹ улы. 

## Классификацижӹ
***Gallotiinae** – Канар шӓкшӓльӹ йишвлӓ
** *Gallotia* – Канар шӓкшӓльӹвлӓ
** *Psammodromus* – Псаммодромусвлӓ
***Lacertinae** – 
****Eremiadini** – 
*** *Acanthodactylus* – Гребнепалые ящерицы
*** *Adolfus* – Адольфусвлӓ
*** *Atlantolacerta andreanskyi* – 
*** *Australolacerta australis* – 
*** *Eremias* – Степь шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Gastropholis* – Гастрофолисвлӓ
*** *Heliobolus* – Гелиоболусвлӓ
*** *Holaspis* – Голасписвлӓ
*** *Ichnotropis* – Шероховатые ящерицы
*** *Latastia* – Латастивлӓ
*** *Meroles* – Меролесвлӓ
*** *Mesalina* – Месалинавлӓ
*** *Nucras* – Нукрасвлӓ
*** *Ophisops* – Кӹшкӹ сӹнзӓӓн шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Pedioplanis* – Педиопланисвлӓ
*** *Philochortus* – Филохортусвлӓ
*** *Poromera fordii* – Поромера
*** *Pseuderemias* – Шая степь шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Tropidosaura* – Тропидозаурвлӓ
****Lacertini** – 
*** *Algyroides* – Килеватые ящерицы
*** *Anatololacerta* – Анатоли шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Dalmatolacerta oxycephala* – Далмаци шӓкшӓльӹ
*** *Darevskia* – Даревски шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Dinarolacerta* – Динар шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Hellenolacerta graeca* – Греци шӓкшӓльӹ
*** *Iberolacerta* – Ибери шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Iranolacerta* – Иран шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Lacerta* –  Ыжарикӓ шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Parvilacerta* – 
*** *Phoenicolacerta* – 
*** *Podarcis* – Стенные ящерицы
*** *Takydromus* – Тӹшкӓ шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Teira* – Тейравлӓ
*** *Timon* – Тимон шӓкшӓльӹвлӓ
*** *Zootoca vivipara* – Шӹргӹ шӓкшӓльӹ
Гимнофталмус йишвлӓ

**Гимнофталмус йишвлӓ** () — лачокла шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ гимнофталмус улы. 

## Классификацижӹ
* Alopoglossinae 
** *Alopoglossus* –  
** *Ptychoglossus* –  
* Cercosaurinae 
** Bachini 
*** *Bachia* –  
** Cercosaurini 
*** *Anadia* –  
*** *Cercosaura* –  
*** *Echinosaura* –  
*** *Euspondylus* –  
*** *Macropholidus* –  
*** *Neusticurus* –  
*** *Opipeuter* –  
*** *Petracola* –  
*** *Potamites* –  
*** *Pholidobolus* –  
*** *Placosoma* –  
*** *Proctoporus* –  
*** *Riama* –  
*** *Riolama* –  
*** *Teuchocercus* –  
* Ecpleopinae 
** *Amapasaurus* –  
** *Anotosaura* –  
** *Arthrosaura* –  
** *Colobosauroides* –  
** *Dryadosaura* –  
** *Ecpleopus* –  
** *Leposoma* –  
* Gymnophthalminae 
** Heterodactylini 
*** *Acratosaura* –  
*** *Alexandresaurus* –  
*** *Colobodactylus* –  
*** *Colobosaura* –  
*** *Heterodactylus* –  
*** *Iphisa* –  
*** *Stenolepis* –  
** Gymnophthalmini 
*** *Calyptommatus* –  
*** *Gymnophthalmus* –  
*** *Micrablepharus* –  
*** *Nothobachia* –  
*** *Procellosaurinus* –  
*** *Psilophthalmus* –  
*** *Tretioscincus* –  
*** *Vanzosaura* –