open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Денетавлӓ

**Денетавлӓ**  тенгеок **Слейвивлӓ** (денеталӓ *ᑌᓀ ᒐ Dene Thaʼ* ; англла *Dene Tha [Alberta], Dene Dháa, Dehcho [Northwest Territories], South Slavey, Southern Slavey, Slavey proper, Dene, Etchaottine*) — йыдвел атабаск группыш пырышы на-дене йӹлмӹвлӓ попышы Канадышты ӹлӹшӹ дене халык. Денетавлӓ цилажӹ 2.320 (2006) нарӹн ылыт.

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Категори:Канада
Тлӹнчонвлӓ

**Тлӹнчонвлӓ**  (тлӹнчонлӓ *Tłı̨chǫ, Tłı̨chǫ gotʼı̨ı̨̀, Tłı̨chǫ done * ; англла *Tlicho, Dogrib, Dogrib Indians*) — йыдвел атабаск группыш пырышы на-дене йӹлмӹвлӓ попышы Канадышты ӹлӹшӹ дене халык. Тлӹнчонвлӓ цилажӹ 2.640 (2006) нарӹн ылыт.

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Категори:Канада
И

**И (календарь)**
И Мӱлӓндӹн Кечӹ (астрономи) йӹр сӓрнӹмӹжӹ доно кӹлдӓлтӹн. И шамак календарьыштыш им анжыкта, кыдым кӹзӹт грегориан календарь семӹнь шотлат. Иштӹ 365 кечӹ (календарь), кыргыжшы и 366 кечӓн. И 12 тӹлзеш пайылалтеш, кыдывлӓн кытышты 28-31 кечӓн лин кердӹт.

Категори:Календарь
Категори:Астрономи
Икаалинен

**Икаалинен** (фин. Ikaalinen; швед. Ikalis) — кечӹвӓлвел-вадывел Финляндиштӹшӹ хала. Пирканмаа провинциш пыра. Халашты 7350  ӹлӹзӹ (2012 и). Кымдецшӹ — 843, 51  км².

Категори:Финлянди халавлӓ
Йӓмсӓ

**Йӓмсӓ** (фин. Jӓmsӓ) – Пӓйӓнне йӓр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ Финляндиштӹшӹ хала. Халашты 22803 эдем ӹлӓ (2010 и). Кымдецшӹ — 1824, 12 км².

Категори:Финлянди халавлӓ
Йӓмсӓнкоски

**Йӓмсӓнкоски** () — Йӓмсӓ халан районжы, 2009 и якте пасна хала ылын. 2008 ин халашты 7 351 эдем ӹлен, кымдецшӹ 448, 56 км² ылын.

Категори:Финлянди халавлӓ
Деневлӓ

**Деневлӓ**  (на-денелӓ *Dene*; англла *Dene*) — йыдвел атабаск группыш пырышы на-дене йӹлмӹвлӓ попышы Канадышты ӹлӹшӹ халык. Деневлӓ цилажӹ 11.130 (2006) нарӹн ылыт.

## Халыквлӓ
*Гвичинвлӓ (Кучинвлӓ)
*Сахтувлӓ
*Денетавлӓ (Слейвивлӓ)
*Тлӹнчонвлӓ
*Йеллоунайфвлӓ
*Чипевьянвлӓ

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Категори:Канада
Йӓрвенпӓӓ

**Йӓрвенпӓӓ** (, ) — Уусимаа провинциш пырышы Финляндиштӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 38 тӹжем. Хельсинки якте 37 уштыш. Хала лӹм «йӓр мычаш» манмым анжыкта, малан манаш гӹнь хала Туусуланйӓрви йӓр мычашты вӓрлӓнӓ. 1951 и якте Туусула пашкуды халан чӓстьшӹ ылын. 1967 ин пасна хала лин. Кымдецшӹ 40  км² нӓрӹ.

Йӓрвенпӓӓштӹ 1904 и гӹц 1957 ин колымешкӹжӹ композитор Ян Сибелиус ӹлен. Кӹзӹт тӹдӹн ӹлӹмӹ пӧртшӹ музей ылеш. Тенгеок ти халашты композитор Йонас Кокконен, писатель Юхани Ахо, художник Ээро Ярнефельт ӹленӹт.

Категори:Финлянди халавлӓ
Канкаанпӓӓ

**Канкаанпӓӓ** () — Сатакунта провинциш пырышы Финляндиштӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 12 131 эдем (2011 и). Кымдец — 704,94 км² .

Категори:Финлянди халавлӓ
Каннус

**Каннус** () — йыдпелвел-вадывел Финляндиштӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 5 717 эдем (2011 и). Кымдец — 470,65 км².

Категори:Финлянди халавлӓ
Карьяа

**Карьяа** (фин. Karjaa, швед. Karis) – Уусимаа провинциш пырышы Финляндиштӹшӹ хала. 1 январь 2009 и гӹц Раасепори ушымы коммуныш пыра. Ӹлӹзӹ шот — 9 155 эдем (2008 и). Кымдец — 214,76  км².

Категори:Финлянди халавлӓ
Каухайоки

**Каухайоки** () ― йыдпелвел-вадывел Финляндиштӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот - 14 281 эдем (2011 и).  Кымдец — 1 315,56  км².

Руш-финн вырсы годым ти халашты Финляндин Парламентшӹ вӓрлӓнен.

Категори:Финлянди халавлӓ
Кокемӓки

**Кокемӓки** (, ) — Финляндиштӹшӹ Сатакунта провинциш пырышы хала. Ӹлӹзӹ шот — 7 988 эдем (2010 и). Кымдец — 531,34 км².

Категори:Финлянди халавлӓ
Кансанши

**Кансанши** () — Замбин Йыдпелвел-Вадывел провинциштӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Халык тӹнг шотышты вӹргеньӹ шахтывлӓштӹ пӓшӓлӓ. Ӹлӹзӹ шот — 55 954 эдем (2012 и).

Категори:Замби
Ю (Швеции)

**Ю** (, юж картышты Йо) — Веттерн йӓр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ Вестергётланд провинциштӹшӹ изирӓк швед хала. Ӹлӹзӹ шот — 8 809 эдем (2009 и). 
Ю хала статусым эче 1413 инок нӓлӹн. Швецин у закон семӹнь хала статусым 10 000 эдемӓн ӹлӹмӹ вӓрлӓн веле пуат, но Ю кӹзӹтӓт халаэш шотлалтеш.  Халашты тӹнг шотышты пу томавлӓ. Ю  Экшё да Нура халавлӓ дон «Кым пу хала» лӹмӓн туристический маршрутыш пырат ().

Категори:Швеци
Кристинехамн

**Кристиненхамн** () — Швециштӹшӹ хала, Верманд лен Кристинехамн коммунын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 17 836 эдем. Кристиненхамн 1642 ин хала лин.

Категори:Швеци
Кунгсбакка

**Кунгсбакка** () — Швециштӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 17 184 эдем. Хала гишӓн пӹтӓришӹ гӓнӓ эче XV курымынок сирен кодымы ылын. 1846 ин тӹштӹ пожар ылын, шукы пӧрт йылен. XIX курым мычашты Кунгсбакка изи хала ылын, 1888 ин тӹдӹ гач кӹртнигорным пиштӹмӹкӹ, халашты эдем шот кушкаш тӹнгӓлӹн.

Категори:Швеци
Айзенворт Анатолий

**Айзенворт Анатолий** (Деревяшкин Анатолий Карпович)1910 ин 6 мартын Советский район Шуарсолаэш тымдышывлӓн йишеш шачын. Оршанка кокшы ступенян школ паштек Азан халаштышы Восточно-педагогический институтыш тыменяш пырен. 1931 ин тӹдӹм тымень пӹтӓрен. МарНИИ-штӹ пӓшӓлен, мары йӹлмӹ дӓ сӹлнӹшаям шӹмлен. «Марий коммуна», «Марийская правда» газетвлӓ дон кӹлӹм кычен шалген. 1937 и гӹц Н.К.Крупская лӹмеш Марпединститутышты мары сӹлнӹшая курсым виден. Сӹлнӹшая пӓшӓжӹм 1926 ин тӹнгӓлӹн. Анзыц руш йӹлмӹ дон лыдышвлӓм сирен. 30-шы ивлӓн мары сола гишӓн шукы шайыштмаш шачын. 1935-1937 ивлӓн «Вӹц лӱддӹмӹ» («Пятеро смелых») тетявлӓлӓн повестьӹм сирен. 1942 и тӹнгӓлтӹшӹн Деревяшкинӹм Якшар Армиш нӓлӹнӹт. 1942 ин 25 декабрьын тӹдӹ Сталинград верц кредӓлмӓштӹ колен. Волгоград кымдемӹштӹш Клычково сола лишнӹ тайымы. Повестьшӹм сирен пӹтӓрӹде.

Категори:Мары сирӹзӹ
Каухава

**Каухава** () — Финляндин йыдпелвел-вадывелнӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 17 326 эдем (2011 и). Кымдец — 1 313,74 км².

Категори:Финлянди халавлӓ
Алдиар Крисам

**Алдиар Крисам** (Смирнов Хрисанф Николаевич) Мары Эл республикӹн Моркы районыштышы Осипсолаэш 1903 ин 4 мартын хресань йишеш шачын. Нужда ылынытат, сола школышты веле тыменьӹн, вара ӹшке семӹньжӹ пӓлӹмӓшӹм поген. 1920 ин комсомолыш пырен. Сӓмӹрӹквлӓн движенин активист 1921 ин Пӹтаришӹ мары областной конференциштӹ ылын. 1925 ин тӹдӹм Моркы кантком РЛКСМ-ын секретареш айыренӹт. Коллективизаци пӓшӓ гӹц ӧрдӹжеш кодде, шачмы кымдемӹштӹжӹ икманяр сельхозартельӹм пачын. Комсомол пӓшӓм виктӓрӹмӹжӹ годым икманяр агитационный брошюрым сирен. 1933 и гӹц 1937 и якте Крисам Алдияр «Марий коммуна» газет редакциштӹ пӓшӓлен. 

Сирӓш селькор семӹнь 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлӹн. Вара шайыштмашвлӓм, очерквлӓм сирен. «Йӓрӓ кӹшкӓр» шайыштмашыштыжы Крисам Алдиар солаштышы у пӓшӓзӹ эдемӹм анжыкташ цацен. Революционный романтика творчествыштыжы кого вӓрӹм йӓшнен. Статьья дӓ фельетонвлӓжӹм тӹдӹ Аяр, Аяр Ялпай псевдонимвлӓ дон сирен. Юж источникӹштӹ 1937 ин Крисам Алдияр «Патыр» лӹмӓн романым сирен пӹтӓрӓ ылын манын сирӹмӹ. Но 34 иӓш литератор-журналистӹм репресси жепӹн 1937 ин шӹжӹм кычен кеӓт дӓ 10 иэш казематыш шӹндӓт. Романын рукописьшӹ перегӓлт кодде. Реабилитаци документвлӓ семынь, Крисам Алдиар 1939 ин октябрьын Улан-Удэ тюрьмӓ больницеш колен.

Категори:Персоналивлӓ
Анисимов Эврик

**Анисимов Эврик Васильевич** 1938 ин 21 июльын Моркы район Волаксолаэш шачын. Шӹмиӓш школым пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, Весшӱргӹ кӹдӓлӓш школышты тыменьӹн. 1956 ин Н.К.Крупская лӹмеш МГПИ-ш истори дӓ филологи факультетӹш тыменяш пырен. Дипломым нӓлмӹкӹ, 12 и сола школышты пӓшӓлен. Тымдышы, завуч, школ вуйлатышы ылын. 1973 ин журналист пӓшӓш ванжен. «Марий коммуна» газетӹштӹ труен. Сӹлнӹшая пӓшӓжӹм 1953 ин тӹнгӓлӹн. Лач тӹ ин 3 февральын лӓкшӹ «Марий коммуна» газетеш тымдышы ӓтяжӹ сирӓш шӱдӹмӹ «Телӹм ирок» пӹтӓриш лыдышыжы  пецӓтлӓлтӹн. Вара автор В.Колумб дӓ А.Степанов доно пӓлӹмӹ лин. Тӹнг шотышты Эврик Анисимов пӧртӱ, шачмы кымдемжӹ, сола пӓшӓзӹвлӓ гишӓн сирен. Лыдышвлӓжӹм «Рвезе коммунист» редакциш колтен миэн. Институтыушты тыменьмӹжӹ годым сӓмӹрӹк поэт сӹлнӹшая кружокын активиствлӓ логӹц иктӹжӹ ылын, у тӓнгвлӓм воен — Семен Николаевым, Алексей Александровым дӓ молымат. Тӹ жепӹн институтышты творческий ӹлӹмӓш шолын шалген, Эврик Анисимов дӓ молы сӓмӹрӹк сирӹзӹвлӓ вуйта иктӹ-весӹштӹ дон тӓнгӓшен сиренӹт. Тӹдӹн лыдышвлӓжӹ шӹренок газетвлӓштӹ, «Ончыко» журналышты лӓктӹнӹт, радио донат йонгалтаралтыныт. «Ӹлӹмӓш ви» пӹтӓришӹ лыдыш сборникшӹ 1968 ин лӓктӹн. Э.Анисимов тетявлӓлӓнӓт сирен. «Мары коммуныш»  пӓшӓлӓш ванжымыкыжы, газет материал сирӓш шукы веремӓжӹ кеӓш тӹнгӓлӹн. Цилӓжӹ Эврик Анисимов шӹм поэтический сборникӹм лыктын. Пасна вӓрӹм поэзиштӹжӹ нелӹ вырсы жеп дӓ вырсы паштекшӹ тетя жеп гишӓн ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓ нӓлӹт. «Сола покшалны» (1977) сборник лач ти темым ӓвӓлтӓ. Ти книгӓ гӹц шукы лыдышыжок руш йӹлмӹшкӹ сӓрӹмӹ ылыт, нӹнӹ «Опаленное утро» (1988) лӹмӓн пасна изданиш пырталтыныт. Эврик Анисимовын сек яжо лыдышвлӓэшӹжӹ мары композиторвлӓ семӹм пиштенӹт.

Категори:Марывлӓ
Скара

**Скара** () – Швецин вадывелнӹжӹ Вестергётланд провинциштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Халам ӹштӹмӹ и — 988. Ӹлӹзӹ шот -  18 518 эдем.

Категори:Швеци
Лулео

**Лулео** () — Швецин йыдпелвел-ирвелнӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала дӓ порт. Ӹлӹзӹ шот — 57 679 эдем (2008 и). Халам ӹштӹмӹ и — 1621. 1887 ин халашты кого пожар ылын, дӓ шукы пӧртшок йылен кен. Седӹндон тӹдӹм угӹц чангаш вӓрештӹн.

Категори:Швеци халавлӓ
Алингсос

**Алингсос** () — Швециштӹшӹ хала, Вестра-Гёталанд ленын Алингсос коммуныжын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 22 919 эдем. Севеон ӓнгӹр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Алингсос Кальмар вырсы паштек чангалтын, 1619 ин хала статусым нӓлӹн.

Категори:Швеци
Сахтувлӓ

**Сахтувлӓ**  (сахтулӓ *ᓴᑋᕲᒼᑯᑎᑊᓀ Sahtúgot’ine ᑲᑊᗱᑯᑎᑊᓀ K’áshogot’ine ᗰᑋᑯᑎᑊᓀ Shihgot’ine* ; англла *Sahtu Dene, Sahtu people, North Slavey, Northern Slavey*) — йыдвел атабаск группыш пырышы на-дене йӹлмӹвлӓ попышы Канадышты ӹлӹшӹ дене халык. Сахтувлӓ цилажӹ .235 (2006) нарӹн ылыт.

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Категори:Канада
Арбуга

**Арбуга** () — Швециштӹшӹ хала, Вестманланд ленын Арбуг коммуныжын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 10 369 эдем (2005 и). Арбуг хала гишӓн пӹтӓришӹ гӓнӓ эче XIII курымынок сирен кодымы. Хала лӹм кок шамак гӹц лин: Ar "ӓнгӹр" да bughi "ӓйӹк".

Категори:Швеци
Буу

**Буу** () — Швециштӹшӹ хала, Стокгольм гӹц мӹндӹрнӹ агыл вӓрлӓнӓ. Ӹлӹзӹ шот - 21 776 эдем.

Категори:Швеци
Буден (Швеция)

**Буден** () — Швецин Норботтен ленӹштӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 18 680 эдем (2005 и). Буден гишӓн пӹтӓришӹ гӓнӓ эче XVI курым тӹнгӓлтӹшӹнок сирен кодымы. Хала статусым 1919 ин нӓлӹн. Халашты швед армин  сек кого гарнизонжы вӓрлӓнӓ.

Категори:Швеци
Бурлӓнге

**Бурлӓнге** () — Швецин Даларна ленжӹн вуйхалажы, Даль-Эльвен ӓнгӹр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Бурлӓнге сола гишӓн 1390-шы инок  сирен кодымы. Хала статусым 1944-шӹ ин нӓлӹн. Ӹлӹзӹ шот - 48 185 эдем.

Категори:Швеци
Бурос

**Бурос** () — Швецин вадывелнӹжӹ, Вестра-Гёталанд ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот - 101 487  эдем. Халашты Эльфсборг лӹмӓн футбол клуб улы.

Категори:Швеци
Вадстена

**Вадстена** () — Швециштӹшӹ хала, Веттерн йӓр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Ӹлӹзӹ шот - 7 475 эдем. Халашты Вадстена Слот крепость улы.

Категори:Швеци
Варберг (Швеция)

**Варберг** () — Швецин кечӹвӓлвел-вадывелнӹжӹ Халланд ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Сек пӹтӓрижок (XIV курымын) Йетачер (швед. Getakär) маналтын, но XV курым тӹнгӓлтӹшӹн тӹдӹн гӹц мӹндӹрнӹ агыл вӓрлӓнӹшӹ Варберг крепость лӹм доно Варберг манаш тӹнгӓлӹнӹт. Ӹлӹзӹ шот — 56 673 эдем (2009 и).

Категори:Швеци
Каткова Зинаида

**Каткова Зинаида Федоровна** (07.10.1922 — 08.06.2004) Куженер район Верхушут солашты хресӓнь йишеш шачын. Школым пӹтӓрӹмӹкӹ, Йошкар-Олаштышы педучилищӹш тыменяш пырен, но оска уке гишӓн тӹдӹм вӓшке шуаш вӓрештӹн. 1940-шӹ ин Мӹндӹр Ирвел (Дальний Восток) кыдалын, элкӧгрӹ пӓшӓ отделышты труен. 1949-шӹ ин журналист пӓшӓш ванжен. 1954-шӹ ин Йошкар-Олаш пӧртӹлӹн дӓ Медведево район газет редакциш пӓшӓш пырен. Вара МАССР культура Министерствышты методист ылын, радиошты пӓшӓлен.  

Пӹтӓришӹ «Тымаша веле» лӹмӓн шайыштмашыжы 1958-шӹ ин «Ончыко» журналеш пецӓтлӓлт лӓктӹн. Тӹ инок «Вырсы ак ли ыльы гынь...» повестьшӹ лӓктӹн. 1965-шӹ ин - «Кышты ылат, цӓшем?» роман. Зинаида Каткова тетявлӓлӓнӓт шукы сирен. «А вуй вӹлнӹ ире пӹлгом» драмыжы Мары театрын сценыжы вӹлнӹ шӹндӓлтӹн. З.Каткова мары да руш йӹлмӹ дон произведенивлӓм сирен. Сирӹзӹ Курмузак Зервика псевдонимӹм кычылтын.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Персоналивлӓ
Ломберский Илья

**Ломберский Илья** (Токмурзин Илья Михайлович) 20 июнь 1896-шы ин Оды (Удмурти) кымдемӹн Каракулин районыштыжы Ныргында солашты хресӓнь йишеш шачын. Шачмы сола школжым тымень пӹтӓрӹмӹкӹ, Пошкырт кымдемӹштӹш Николо-Берёзовка сола второклассный школыш тыменяш пырен. 1915-шӹ ин Азан учительский семинариш пырен. Тӹдӹм пӹтӓрӹмӹкӹ, И.Ломберскийӹм армиш нӓлӹнӹт. 1918-шӹ ин тӹшец пӧртӹлӹн. 1919-шӹ и гӹц школышты пӓшӓлӓш тӹнгӓлӹн. 

Сӹлнӹшая пӓшӓм 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлӹн. 1929-шӹ ин тӹдӹн пӹтӓришӹ «Улы сола доно» лӹмӓн сборникшӹ лӓктӹн. 1930-шы ивлӓн И.Ломберский «Миллион-влак» («Миллионвлӓ») романым сирен. Тӹдӹ сирӹзӹн колымыжы паштек веле 1959-шӹ ин пасна книгӓ дон лӓктӹн. Эргӹжӹ Р.Токмурзин попымы семӹнь, Илья Ломберский романын кокшы книгӓжӹм сирен, тӹдӹн рукописьшӹм Йошкар-Олаш колтен, но тӹдӹ тагыш-ӓнят ямын. Сирӹзӹ тенгеок ик кӹдежӓн пьесывлӓм, очерквлӓм сирен. 1920-шы ивлӓн  Ломберын, Ломбер, Менчла марий, Токмырзан псевдонимвлӓ дон сирен.

Категори:Персоналивлӓ
Элнет Сергей

**Элнет Сергей** (Краснов Сергей Архипович) (27.08.1903 — январь 1937) — Моркы район Азъял солашты хресӓнь йишеш шачын. Революци якте двухклассный школым тымень пӹтӓрен. 1919-шӹ ин шачмы кымдемӹштӹжӹ сек пӹтӓришӹ комсомолыш пырен. 1925-шӹ ин «Йошкар кече» газет редакциштӹ пӓшӓлен. 1926-1927-шӹ ивлӓн Москвашты Журналистика кугижӓншӹ институтышты пӓлӹмӓшӹм поген, но тӹдӹм тымень пӹтӓрӹде. 1929-шӹ ин шачмы солаштыжы «Патыр» лӹмӓн колхозым ӹштен, тӹдӹн пӹтӓришӹ председательжӹ лин. 1930-шы ин тӹдӹн вуйлатымыжы доно «Колхоз йӱк» район газет лӓктӓш тӹнгӓлӹн, пӹтӓришӹ редактор тӹдӹ ӹшкежок лин. 1931-шӹ ин «Марий коммуна» газетӹш пӧртӹлӹн, 1933-1934-шӹ ивлӓн тӹдӹн тӹнг редакторжы ылын. 1935-шӹ ин Сергей Архиповичӹм Моркы медрабфакын вуйлатышеш шагалтенӹт, 1936-шы и гӹц Шиньша солаштышы «Ушнымаш» колхозым вуйлатен. 

Сӹлнӹшая пӓшӓм 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлӹн. «Йошкар кече» газетӹш сола ӹлӹмӓш гишӓн селькор семӹнь шукы очеркӹм, статьям сирен. Шайыштмаш дон лыдышвлӓжӹ газетвлӓштӹ, «У вий», «Арлан ден Кестен» журналвлӓштӹ лӓктӹнӹт. 1936-шы ин сирӹзӹн «У вий» журналеш «Ӹлӹмӓш шолеш» повестьшӹ пецӓтлӓлт лӓктӹн. Но повесть сирӓлт пӹтӓрӹдӹмӹ кодын. 1937-шӹ ин декабрьын сирӹзӹм контрреволюци пӓшӓм видӓ манын кычен нӓнгенӹт дӓ вес ин январьын лӱэн пуштыныт. 

Краснов С.А. Сергей Элнет псевдонимӹм 1923-шы и гӹц кычылташ тӹнгӓлӹн. Южнамжы кӹтӹкӹн С.Эл., С.Элн., С.Красн, К.Э. веле сирен.  Моркы районыштышы Азъял кӹдӓлӓш школ тӹдӹн лӹмжӹм намалеш.

Категори:Марывлӓ
Сандвикен

**Сандвикен** () — Швецин Евлеборг ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 22 574 эдем (2005 и). Халашты вурсым ӹштӹмӹ предприятивлӓ улы.

Категори:Швеци
Оскарсхамн

**Оскарсхамн** () — Швецин Кальмар ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала, Оскарсхамн коммунын вуйхалажы. Тӹдӹ сек пӹтӓрижок Дёдерхультсвик лӹмӓн сола ылын. Хала статусым 1856 ин нӓлӹн дӓ Оскарсхамн маналташ тӹнгӓлӹн.

Категори:Швеци
Катринехольм

**Катринехольм** () — Швециштӹшӹ хала, Сёдерманланд ленӹштӹш Катринехольм коммунын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 21 386 эдем. Хала статусым 1917-шӹ ин нӓлӹн.

Категори:Швеци
Кристианстад

**Кристианстад** () — Швецин кечӹвӓлвелнӹжӹ, Сконе ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 35 711 эдем (2010 и). Халалан негӹцӹм  1614-шӹ ин Даниил Кристиан IV кугижӓ пиштен.

Категори:Швеци
Бояринова Вера

**Бояринова Вера Ильинична** (29.07.1924 — 21.03.1996) У Торъял район Кемсолашты хресӓнь йишеш шачын. Тошты Торьял кӹдӓлӓш школышты пӓлӹмӓшӹм поген. 1942-шы ин тымдышывлӓм йӓмдӹлӹмӹ курсышты тыменьӹн дӓ кок и школышты мары йӹлмӹм дӓ сӹлнӹшаям тымден. 1944-шӹ ин Н.К.Крупская лӹмеш Марпединститутыш тыменяш пырен. Театральный студиш каштын. Икманяр жеп актриса ылын. Институтым пӹтӓрӹмӹкӹ, школышты, мары книгӓ издательствышты, радиошты пӓшӓлен.

Вера Бояринован пӹтӓришӹ лыдышвлӓжӹ 1943-шы ин «Марий коммуна» газетеш дӓ «Родина верч» альманахеш пецӓтлӓлтӹнӹт. Шукы лыдышешӹжӹ композиторвлӓ семӹм пиштенӹт. Творчествыштыжы тӹнг вӓрӹм фольклор нӓлӹн шалген. Тенге «Окачи», «Ош йӱксӹ», «Йой ӹрвӹж дӓ ышан орави» поэма-ямаквлӓ, «Овда» повесть-ямак шачыныт. Прозымат сирен. Сек яжо шайыштмашвлӓжӹ 1971-шӹ ин «Сӹнзӓлӓн кайдымы цӓш" лӹман пасна книгӓэш лӓктӹнӹт. Маргостеатрын сценыштыжы «Ош йӱксӹ» (1965) дӓ «Овда» (1979) пьесывлӓэш спектакльвлӓм шӹндӹмӹ. Вера Бояринован шукы произведенижӹм руш йӹлмӹш сӓрӹмӹ, икманяр лыдышыжы суасламары, мордва, венгр, финн йӹлмӹвлӓш сӓрӹмӹ ылыт.

Категори:Персоналивлӓ
Байгуза Юрий

**Байгуза Юрий** (Байгузин Юрий Владимирович) (07.09.1959 - 28.04.2004 ) Пошкырт кымдем Мишкӓн районыштышы Торгымтӱр солашты хресӓнь йишеш шачын. Кӹдӓлӓш школым пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, 1977-шӹ ин МарКУ-н истори дӓ филологи факультетӹшкӹжӹ тыменяш пырен. 1978-1983-шы ивлӓн Москвашты  А.М.Горький лӹмеш Сӹлнӹшая институтышты пӓлӹмӓшӹм поген. Комсомол обкомышты библиотекарь семӹнь труяш тӹнгӓлӹн. 1984-шӹ ин январьын «Йӓмдӹ ли» газет редакциш ванжен. 1984-1986-шы ивлӓн армиштӹ служен. Пӧртӹлмӹкӹжӹ, газетӹшток пӓшӓм ӹштен. 1991-шӹ ин «Кугарня» газет редакциштӹ труен. 1992-шы и гӹц тӹнгӓлӹн, ӹлӹмӓшӹжӹ М.Шкетан лӹмеш театр доно кӹлдӓлтӹн, тӹдӹ тӹштӹ режиссерын палшышыжы ылын. 

Юрий Байгуза школышты тыменьмӹжӹ годымок сирӓш тӹнгӓлӹн. Пӹтӓришӹ лыдышвлӓжӹ, статьявлӓжӹ «Йӓмдӹ ли», «Ленинец» (Уфа) газетвлӓштӹ пецӓтлӓлтӹнӹт. МарКУ-шты дӓ Сӹлнӹшая институтышты тыменьмӹжӹ годым лыдышвлӓм сирен, халык ямаквлӓм руш йӹлмӹш сӓрен. 1990-шы ин «Саман» альманахеш тӹдӹн «Эмукан вӹдсӹнзӓ» шайыштмашыжы лӓктеш. Юрий Байгуза драматург семӹньӓт кымдан пӓлӹмӹ ылеш. «Шӧртньӹ лыды» (В.Пектеев дон сиренӹт), «Парсын утикӓ», «Кумаӹдӹр» дӓ молы пьесывлӓжӹ М.Шкетан лӹмеш театрын сценышты шӹндӓлтӹнӹт.  Театрлан кымдан пӓлӹмӹ вескид сирӹзӹвлӓн пьесывлӓштӹм сӓрен.

Категори:Персоналивлӓ
Карлсхамн

**Карлсхамн** () — Швецин Блекинге ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала, Карлсхамн коммунын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 20 112 эдем. Ажны хала вӓрӹштӹ Данин Бодекулль портшы вӓрлӓнен, но Блекинге Швециш пыраш тӹнгӓлмӹкӹ, 1664-шӹ ин тӹдӹ хала статусым нӓлӹн, а кок иштӹ Карлсхамн маналташ тӹнгӓлӹн.

Категори:Швеци
Карлскуга

**Карлскуга** () — Швецин Эребру ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала, Карлскуга коммунын вуйхалажы. Мёккельн йӓрӹн йыдпелвел сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Халалан лӹмӹм Карл IX лӹмеш пумы, а skoga шамакшы «шӹргӹ» манмым анжыкта. Ӹлӹзӹ шот — 34 615 эдем.  Хала статусым 1940-шӹ ин нӓлӹн.

Категори:Швеци
Кируна

**Кируна** () — Швециштӹшӹ хала. Лапланд йыдпелвел провинциштӹ вӓрлӓнӓ, Кируна коммунын вуйхалажы ылеш. Хала лӹм саам Giron шамак гӹц лин дӓ «ош кек» манмым анжыкта. Хала статусым Кируна 1948-шӹ ин нӓлӹн.

Категори:Швеци
Гӱлмеммедов, Дашгын Гӱлмеммед оглы

**Дашгын Гӱлмеммед оглы Гӱлмеммедов** (, , 12.09.1977 Качаган, Марнеульи, Грузи) ― Шат Ашина Тӱрк Карапапаски ("Тӱрок карапапак Принцӹн вӹржӹ"). Политик, сирӹзӹ , поэт.

Категори:Турци персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Армени

**Арме́ни** ( []), — **Арме́ни Респу́блика** ( []) — Шайыл Кавказыштыш  кугижӓнӹш. Вуйхалажы Ереван. Армеништӹ 3 027 600 нарӹ ӹлӹзӹ.

Категори:Кугижӓнӹшвлӓ
Владимир

**Влади́мир** — Владимир областьын покшал варжӹ. Клӓзмӓ йогы сирӹштӹ вӓрлӓнӓ.   Москва гӹц 176 уштыш ирвекӹлӓ. Халашты 348 000 нӓрӹ ӹлӹзӹ.

Категори:Россий Федераци халавлӓ
Муром

**Му́ром** —  хала Владимир областьышты. Халашты 112 609 ӹлӹзӹ.

## Этимологи
Халан лӹмжӹ финн-угр йых гӹц ылшы мурома́ халык доно кӹлдӓлтӹн, кыды гишӓн пӹтӓриш гӓнӓ Повесть временных лет-шты  862 ин пӓлдӹртӹмӹ.

## Ажедмӓшвлӓ
* Историческая информация о городе Муром

Категори:Россий
Гейне, Генрих

**Христиа́н Иога́нн Ге́нрих Ге́йне** (, попымы годым *Кри́стиан Йохан Ха́йнрихь Ха́йнэ*; 13 декабрь 1797, Дӱссельдорф — 17 февраль 1856, Париж) — немӹц поэт, публицист дӓ критик. Еврей семня гӹц ылеш.

Категори: Германи персоналивлӓ
Категори: Сирӹзӹвлӓ
Анггун

**Anggun** (Анггун) (лачокла лӹмжӹ — **Анггун Cӣpta Caсмӣ**,  29 апрель 1974 и) — Индонези электро-данс дӓ поп-мырызы, ди-джей, композитор.

Категори:Индонези
Категори:Артиствлӓ
Категори:Мырызывлӓ
Категори:Поп-мырызывлӓ
Кеннеди, Джон Фицджеральд

**Джон Фицдже́ральд «Джек» Ке́ннеди** (, эчежы **JFK** лӹм доно пӓлӹ; 29 май 1917, Бруклайн — 22 ноябрь 1963, Даллас) — 35-й АУШ-ын президентвлӓжӹ Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн 35-шӹ президентжӹ. 20 январь 1961 дон 22 ноябрь 1963 лошты президент ылын. Кеннеди АУШ-ын единственный католик- президент. XX курымын шачшы пӹтӓриш президент. Кеннедин кым и нӓрӹ сӓндӓлӹкӹм вуйлалтымыжы, тӹдӹм лӱэн пуштмы доно кӹрӹлтӹн. Тидӹ паштек Кариби кризис тӹнгӓлӓлтеш, кыды паштек АУШ-ын шим каваштанвлӓлӓн эдем прававлӓштым  тӧрлӓш тӹнгӓлмӹ. Кеннеди  ӹндекш тетя гӹц шалгышы паян ирланди йыхышты шачын.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:АУШ-ын президентвлӓ
Категори:Президентвлӓ
Категори:Политиквлӓ
Сочи

**Со́чи** — Руш Эл курорт хала, Кавказ кырыквлӓ лишнӹ, Шим тангыж тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Москва якте 1700 уштыш дӓ Краснодар якте 300 уштыш. 2014-шӹ ин ти халашты Тел Олимпиада эртӓрӹмӹ. Халашты 368 011 ӹлӹзӹ (2013).

* http://www.sochiadm.ru/

Категори: Россий Федераци халавлӓ
Бирюлёво

. 

## Бирюлёво
Пӹтӓрижок сола ылын, вара кӹртнигорным шыпшмыкы, поселок лин. 1960-шы ивлӓн Москва доно ушымы. Москван кечӹвӓл велнӹш районжы. 10-шы октябрьын 2013-шы ин национальный конфликт доно пӓлӹмӹ район, кышты официальныжы "Кавказ гӹц лӓкшӹ" пӱэргӹ, ик 25 иӓш рушыным шырал, пуштын.

Категори:Халавлӓ
Грузи

**Гру́зи** ( , Сакартве́ло) —  Анзыл Азиштӹ варланӹшӹ кугижанӹш. Вуйхалажы Тбилиси.

Категори:Грузи
Йӱксӹ

**Йӱксӹ** () — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ вӹд кеквлӓ. Йӱксӹвлӓ кужы шӱӓн, шӹренжок ош пынан вӹд кек ылыт. Цилӓжӹ 6 йиш йӱксӹ улы. Йӱксӹвлӓн кӱкшӹцшӹ 1.5 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 3 м, кого кекӹн нелӹцшӹ 15 кг якте шоэш. Озы йӱксӹвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт. 

## Йишвлӓ
* *Cygnus* лӹвӓл йых 
** *Cygnus olor* —  Эхелян йӱксӹ
* *Chenopis* лӹвӓл йых 
** *Cygnus atratus* — Шим йӱксӹ
* *Sthenelides* лӹвӓл йых 
** *Cygnus melancoryphus* — Шим шӱӓн йӱксӹ
* *Olor* лӹвӓл йых 
** *Cygnus cygnus* — Мырышы йӱксӹ 
** *Cygnus buccinator* — 
** *Cygnus columbianus* — Изи йӱксӹ
*** *Cygnus* (*columbianus*) *bewickii* — 

Категори:Лыды йишвлӓ
Категори:Вӹд кеквлӓ
Кырык мары Википеди

**Кырык марла Википеди** — Википедин кырык марла версим 2010-шы ин октябрьын ярыктымы, тенге мӓлӓннӓ, кырык марла кoмпьютер дoнo сирен мыштышывлӓлӓн, тӹшкӹ материалвлӓнӓм шӹндӹмӹлӓ. 

Категори:Википеди
Категори:Кырык мары йӹлмӹ
Тел Олимпиада мадмашвлӓ

**Тел Олимпиада мадмашвлӓ** -  кого спорт тӓнгашӹмӓшвлӓ, кыдым Халыквлӓлоштыш Олимпиада Комитет нӹл ишты ик гӓнӓ эртӓрӓ. Тел Олимпиадывлӓм 1924-шӹ и годшен эртӓрӓт. 1992-шы и якте кыце Кӓнгӹж, тенгеок Тел Олипиадывлӓ ик ин эртӓрӓлтӹнӹт. Тиды паштек, нӹнӹ лошты кок и айыртем улы.

Категори:Тел Олимпиада мадмашвлӓ
Категори:Олимпиада мадмашвлӓ
"Козьмодемьянск хала" хала округ" муниципальный образованин администрацижӹ

"Козьмодемьянск хала" хала округ" муниципальный образованин администраци (пакыла – Администраци) - вӓрӹштӹш самоуправленин орган, кыды исполнительно-распорядительный функцим намалеш,  "Козьмодемьянск хала" хала округ" муниципальный образованин Устав семӹнь вӓрӹштӹш значениӓн ядмашвлӓм решӓш дӓ пасна государственный пӓшӓм виктӓрӓш полномочийжӹ улы, кыдывлӓм вӓрӹштӹш самоуправленин органвлӓлӓн федеральный законвлӓ дӓ Мары Эл Республикӹн законвлӓ доно пумы. 
 
Администраци Россий Федерацин дӓ Мары Эл Республикӹн Конституцивлӓ, федеральный законвлӓ дӓ Мары Эл Республикӹн законвлӓ семӹнь, "Козьмодемьянск хала" хала округ" муниципальный образованин  Устав семӹнь, вӓрӹштӹш референдум дӓ гражданвлӓн погынымашвлӓштӹ принимайымы решенивлӓ семӹнь, Администраци гишӓн положени дӓ молы нормативный правовой актвлӓ семӹнь пӓшӓлӓ. 
 
Администраци ӹшке пӓшӓжӹм муниципальный казенный учрежденин организационно-правовой форма семӹнь ӹштӓ, юридический лицӓ семӹнь прававлӓжӹ улы, ӹшке имуществыжы улы, ӹшке лӹмжӹ доно нӓлеш дӓ имущественный дӓ неимущественный прававлӓ дӓ обязанностьвлӓм кычылтеш, судвлӓштӹ истец, ответчик лин кердеш, печатьшы, штампшы, келшӹшӹ официальный символан  бланкшы улы, лицевой счетвлӓ гач бюджетын средствавлӓ доно операцивлӓм ӹштӓ, кыдывлӓм Россий Федерацин Бюджетный кодекс семӹнь тӹдӹлӓн пачмы.
Администрацин пӓшӓжӹн окса доно ситӓрӹмӓш вӓрӹштӹш бюджетын средствавлӓ гӹц ӹштӓлтеш.
 
Администраци вӓрӹштӹш значениӓн ядмашвлӓм решӹмӓш полномочивлӓм 06.10.2003 иӓш 131-ФЗ "Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации" Федеральный закон семӹнь ӹштӓ.

425350, Мары Эл Республика, Козьмодемьянск хала, Космонавтвлӓн бульвар, 14.Е-mail:  admkozm@mail.ru    тел. (83632) 7-12-55, ф. 7-13-65.
 
Толшы дӓ колтымы корреспонденцивлӓ шотышты справкывлӓлӓн, гражданвлӓн  обращенивлӓм дӓ жалобывлӓм анжымы шотышты ядмашвлӓлӓн телефон:  (83632) 7-13-65.

Категори:Мары Эл
1934 и

1934 и — XX курымын ижӹ.

*Дональд Дакын шачмы кечешӹжӹ — 9 июнь 1934 и шотлалтеш. Ти кечӹн пӹтӓриш гӓнӓ  «Изи ышан цӹвӹ» *(«The Wise Little Hen»)* кӹтӹк кино лӓктӹн.

Категори:XX курым
Категори:Ивлӓ
Сеюшов, Василий Самсонович

**Сеюшов, Василий Самсонович**, кырык марла Сеюш Васли ― Кырык мары кымдемӹн вуйлатышыжы. Тышнал  солаэш шачын. 

* http://mari-el.gov.ru/gornomari/SiteAssets/%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F.doc

Категори:Кырык мары персоналивлӓ
Категори:Мары Эл персоналивлӓ
Категори:Политиквлӓ
Дональд Дак

**До́нальд Фаунтлерой Дак** () — Walt Disney киностудин мультфилмвлӓн персонажшы. Дональд — ош цӹреӓн озы лыды. Дональдын шачмы кечешӹжӹ — 9 июнь 1934 и шотлалтеш. Ти кечӹн пӹтӓриш гӓнӓ  «Изи ышан цӹвӹ» *(«The Wise Little Hen»)* кӹтӹк кино лӓктӹн.

Категори:Фильмвлӓ

## Ажедмӓшвлӓ
Трояны

**Трояны** — сола Польшышты. 2014-шы ин тӹштӹ 490 эдем ӹлен.

Категори:Польша солавлӓ
Категори:Солавлӓ
Кохтла-Йӓрве

**Кохтла-Йӓрве** (; 1946 и годшен). Эстонин нӹлӹмшӹ кого халажы.  2013-шы ин халашты 36 377 эдем ӹлен.

Категори:Эстони халавлӓ
Раквере

**Ра́квере** (), немӹцлӓ лӹмжӹ **Везенберг** () — хала йыдпел Эстоништӹ,   Лӓӓне-Вирумаа, кымдемӹн администраци покшалжы. Ӹлӹзӹ шот доно Эстонин кудымшы халажы. Ракверештӹ 16 580 ӹлӹзӹ (2010).


Rakvere linnuse varemed vallikraaviga1.jpg|
Rakvere linnuse varemed vallikraaviga2.jpg|
Rakvere kirik 05-06-2012.jpg|
Rakvere mõisa park.jpg|
Vallimäe tuuleveski.jpg|
Rakvere mõisa peahoone ja teatrihoone.jpg|


Категори:Эстони халавлӓ
Категори:Халавлӓ
2014 и

2014 и — XXI курымын ижӹ.

Ти ин февральын Сочиштӹ Тел Олипмпиады эртен дӓ мартын Руш Эл Украинын Крым ошмаоты нержӹм аннексируен.
Майын Кырык Мары район вуйлалтышеш Сеюш Васлим шагалтымы.
Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Выру

**Вы́ру** (, Võro,  — хала Эстоништӹ Вырумаа уездӹн покшал администраци халажы.

## Халан историжӹ
Выру халан шачмы кечешӹжӹ 21 август 1784 и шотлалтеш, кынам Лифляндин генерал-губернаторжы халам ӹштӹмӹ гишӓн указым сирен.  

## Ӹлӹзӹ шот
2012-шы ин халашты 46953 ӹлӹзӹ ылын. 

Категори:Эстони халавлӓ
Категори:Халавлӓ
Бремен хала музыкантвлӓ

**Бремен хала музыкантвлӓ**- () Гримм шӱмбелвлӓн ямакышты. 

Текст:
http://tsikma.wordpress.com/2014/10/19/%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B2%D0%BB%D3%93/
Категори:Ямаквлӓ
Категори:Сӹлнӹшая
Ямангаш школ

**Ямангаш школ**. Кырык сирӹштӹш  Ямангаш сола школ. Школым 1899-шӹ ин пачмы. 

Категори:Школвлӓ
Категори:Кырык сир школвлӓ
Кого Шошмар школ

**Кого Шошмар школ**. Кырык сирӹштӹш  Кого Шошмар (Кӓтӓ Шошмар) сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы. 

Категори:Школвлӓ
Категори:Кырык сир школвлӓ
Алавӓрӓш

**Ястреб-тетеревятник** () — хищная птица рода ястребов семейства ястребиных, широко распространённая в Европе, Азии и Северной Америке.

## Лӹм [[Этимологи]]

## Описание

## Распространение

## Образ жизни

## Питание

## Воспроизводство

## Классификация

## Примечания

## Ссылки

Категори:Кеквлӓ
Виталий Салдушкин

горномарийский певец

## Ажедмӓшвлӓ


## Кылвервлӓ
* http://marihistory.ru/2011-01-01-19-53-52/5773-saldushkin-vitalij-mikhajlovich.html

Категори:Персоналивлӓ
Изи Шӹндӹр школ

**Изи Шӹндӹр школ** - Кырык сирӹштӹш  Изи Шӹндӹр  сола школ. Школым 28:шӹ январьын 1822-ши ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ. Вес солаш ваштымы.

Категори:Школвлӓ
Категори:Кырык сир школвлӓ
Изӓрня школ

**Изӓрня школ**. Суасламары Моргауш кымдемӹштӹш  Изӓрня  когосола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.

Категори:Школвлӓ
Паратмар школ

**Паратмар школ** - Кырык сирӹштӹш  Паратмар  сола школ. Школым 1822-шы ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ.

Категори:Школвлӓ
Категори:Кырык сир школвлӓ
Арде школ

**Арде школ** - Кожла сирӹштӹш  Арде  сола школ. Школым -шы ин пачмы.

Категори:Школвлӓ
Категори:Кожла сир школвлӓ
Йӱксӓр школ

**Йӱксӓр школ** - **Арде школ** - Кожла сирӹштӹш  Йӱксӓр  сола школ. Школым ????-шы ин пачмы.

Категори:Школвлӓ
Категори:Кожла сир школвлӓ
Йылйӓл школ

**Йылйӓл школ** - - Кырык сирӹштӹш  Йылйӓл  сола школ. Школым -шы ин пачмы. 

Категори:Школвлӓ
Категори:Кырык сир школвлӓ
Маарду

**Ма́арду** () — Эстонин Харьюмаа кымдемӹштӹш хала. 
Ӹлӹзӹ шот — 16,5 тӹжем эдем (2010), 17,1 тӹжем (2012).

Категори:Халавлӓ
Категори:Эстони халавлӓ
Айзкраукле

**А́йзкраукле** () — Латвиштӹ хала  Айзкраукле кымдемӹн административ покшалжы. Ӹлӹзӹ шот - 8,9 тӹжем эдем (2004 и).
Рига гӹц 87 уштыш кечӹвӓлвел-ирвелнӹ Даугава йогы сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Айзкраукле кӹртнигорны станци.

## Шукыракым лыдаш
* Айзкрауклен администрацин сайтшы
* Айзкраукле гишӓн информаци туризм порталышты mesta.lv
* Айзкраукле гишӓн информаци топонимика базышты

Категори:Халавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Латви халавлӓ
Силламӓэ

**Си́лламӓэ** () — Эстонин Ида-Вирумаа кымдемӹштӹш индустри хала.

Категори:Халавлӓ
Категори:Эстони халавлӓ
Хаапсалу

**Ха́апсалу** (, (, ) ― Эстонин Лӓӓнемаа кымдемӹштӹш хала. Эстон йӹлмӹ гӹц сӓрӓш гӹнь, тидӹ Шапкилӓм анжыкта. 

2012-шы ин халашты 10165 ӹлӹзӹ ылын.

Категори:Халавлӓ
Категори:Эстони халавлӓ
Украина

**Украина** () — Ирвел Европыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Белорусси, вадывелнӹ Польша, Словаки дӓ Венгри, кечӹвӓлвелнӹ Румыни, Молдави дӓ Шим тангыж, ирвелнӹ Россий доно пӹсмӓным кыча. 2022-шӹ ин тӹштӹ 40 997 699 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 603 549 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Киев.
Йыхви

**Йы́хви** () — Эстонин йыдпел-ирвелнӹш хала,  Ида-Вирумаа кымдемӹн покшалжы. 

Таллинн гӹц 160 дӓ Нарва гӹц 50 уштыш нӓрӹ.  Статистикы семӹнь 2014-шӹ ин халашты 12 355 эдем ӹлен.


Jõhvi Central Library.JPG|Халан тӹнг библиотекӹжӹ
Estonia johvi.jpg|Йыхви хала ныр
Jõhvi promenaad.JPG|Променад
Jõhvi Orthodox Church 002.JPG|Йыхвиштӹ Йымы Ӓтян толмы Храм


Категори:Халавлӓ
Категори:Эстони халавлӓ
Ровно

**Ровно** ()  –  Украинӹштӹ хала.  Ровно областьын покшал вӓржӹ. 2005-шӹ ин  247 870 эдем ӹлен. 

* https://web.archive.org/web/20200228164349/http://www.city-adm.rv.ua/RivnePortal/ukr/index.aspx

Категори:Украина халавлӓ
Иглесиас, Хулио

**Ху́лио Хосе́ Игле́сиас де ла Куэ́ва** (; 23 сентябрь 1943, Мадрид) — испан мырызы.

Категори:Мырызывлӓ
Категори:Испани персоналивлӓ
Айзпуриетэ, Аманда

**Аманда Айзпуриетэ** (, ,  Юрмала) – латви поэтесса.

## Биографижӹ
Ригышты  1956-шӹ ин Юрмалышты , Рига лишнӹ шачын. Латви унивeрситeтӹн философи факультeтӹштӹ тымень пӹтäрeн.  Риган унивeрситeтӹн философи факультeтшӹм пӹтäрeн. Москвашты Сӹлнӹшая институтышты (Литературный институт) тыменьӹн. 

## Сӹлнӹшая пäшäжӹ
Ӹшке лирикӹжӹ гӹц пасна, тенгеок Ахматован,  Тракльын,  Бродскин лыдышвлäштӹм, Кафкан, В. Вулфын,  К.Кизин, Дж.Апдайкын прозыштым латыш йӹлмӹш сäрен.

## Лыдышвлäжӹ кырык марла

Анжалда:
http://tsikma.wordpress.com/2014/11/23/%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%BF%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%8D-%D0%BB%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%88%D0%B2%D0%BBa/

Категори:Латви поэтвлä
Категори:Латви персоналивлä
Категори:Персоналивлӓ
Категори:Поэтвлä
Харьков

**Ха́рьков** () —   Украинын кокшы кого халажы ,  Харьков областьын административ покшалжы. 2014-шӹ ин халашты 1 451 132 ӹлӹзӹ ылын.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Украина халавлӓ
Категори:Халавлӓ
Алитус

**Али́тус**, **Алиту́с** (, , ) —  Литван кечӹвӓлвелнӹ Дзукияшты хала.  Алитус кымдем администртив покшал.  Литвашты кудымшы кого хала.

## Вӓрлӓнӹмӹжӹ дон хала характеристикы

Категори:Литва
Смирнова, Агата Николаевна

**Смирнова, Агата Николаевна** - кырык мары мырызы. Туан халыкнан семвлӓжым, джаз гач интерпретируя. 

Анжалашда: https://www.youtube.com/watch?v=wITUpbcgcZs

Категори:Мырызывлӓ
Категори:Мары Эл персоналивлӓ
Категори:Кырык мары персоналивлӓ
Кукугынзалаванды

**Кукугынзалаванды** - () — астра йыхыш пырышы шукы иӓш шуды кушкыш. 

*Этмиолгижӹ*:
Ти пеледӹшӹн лӹмжӹ кок шамак гӹц шалга дӓ семантикыжы доно пиш яжон ӹшке гишӓнжӹ келесӓ: куку+кынзалаванды. Тенгеок эче кым шамакеш шелӓш лиэш: куку+кынзала дӓ панды.

Категори:Кушкышвлӓ
Категори:Пеледӹшвлӓ
Категори:Флора
Одесса

**Оде́сса** (,  ,  ) — хала Украинышты. Одесса областьын административ покшалжы. 2014-шӹ ин  май тӹлзӹн Одессышты 1 015105 эдем ӹлен.

## Ажедмӓшвлӓ
* Историческая информация о городе Одесса

Категори:Украина халавлӓ
Категори:Халавлӓ
Молдави

**Молда́ви** (), официал лӹмжӹ — **Респу́блика Молдо́ва** (). Пысмӓнжӹм Украина дӓ Румыни доно кыча.
2014-шӹ ин cӓндӓлӹкӹштӹ 3,558 миллион эдем ӹлен. Вуйхала вуйхалажы - Кишинӧв.

Категори:Сӓндӓлӹквлӓ
Категори:Европа сӓндӓлӹквлӓ
Монголи

**Монго́ли** (, ) — Покшал Ази кугижӓнӹш. Пӹсмӓнжӹм Руш Эл дӓ Китӓй Халык Республика доно кыча. Кымдецшӹ — 1 564 116 км².  2010-шы ин  2,8 млн эдем ӹлен.

Категори:Сӓндӓлӹквлӓ
Черемисово

**Черемисово** - ти лӹм доно техень регионвлӓштӹ ӹлӹмӹ вӓрвлӓ улы:

Черемисово (Курск область) - хала сӹнӓн кого сола Курск областьышты.

Категори:Географи
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Курск область
Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Черемис вӹд вилмӓшвлӓ

**Череми́с вӹд вилмӓшвлӓ** (, , )   Кок-Асан кырыкышты Белогорск районышты Крым Республикышты вӓрлӓнӓт. Кырыквлӓ вӹлец йогышы Кучук-Карасу ӓнгӹр ти вӹд вилмӓшвлӓм шачыкта. Кӓнгӹжӹм ти ӓнгӹр кошка, но кынам юрвлӓ юрыт, вӹд шукемеш да пӹсын йогаш тӹнгӓлеш. 

Категори:Географи
Категори:Крым
Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Черемис (сола)

**«Черемис (сола)»** - сола Ковылкин районышты Мордови Республикышты. Почты индексшы:	431330. 

Категори:Солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Мордови
Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Черемискино

**Черемискино**. Ти лӹм доно техень ӹлӹмӹ вӓрвлӓ улы:

Черемискино (Кострома область) - сола  Красносельски районышты  Кострома областьышты. 53 ӹлӹзӹ.
Почты индексшӹ: 157943.  

Категори:Солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Кострома область
Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Черемиска (Угарман область)

**Черемиска** — сола Угарман областьын Лысково районышты. Почта индекс: 606212. 

Категори:Солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Угарман область
Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Черемиска (Свердловск область)

**Черемиска**, тенгеок Черемисское - сола,  Екатеринбург гӹц йыдпел монгырыш 92 уштыш. 

Категори:Солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Категори:Свердловск область
Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Черемисино

## Черемисино ==. Ти лӹм доно техень регионвлӓштӹ ӹлӹмӹ вӓрвлӓ моаш лиэш:

* Черемисино — Амур областьыштыш  Михайловски районышты
сола.
* Черемисино —  сола Владимир областьышты Муром районышты.
* Черемисино —  сола Иваново областьышты Южа районышты.
* Черемисино — сола Орловски Орловски районышты.
* Черемисино — сола Смоленск областьышты Ельня районышты.
* Черемисино — сола Тула областьышты  Чернски районышты.
* Черемисино —  сола Тула областьышты Ясногорски районышты.

Категори:Солавлӓ
Фешин, Николай Иванович

**Фе́шин, Никола́й Ива́нович** (26 ноябрь [8 декабрь] 1881, Азан — 5 октябрь 1955, Санта-Моника, Калифорни) ― руш артньык. 1908-шӹ ин вазымы Черемис сӱӓн картинжӹ сек пӓлӹмӹ ылеш.

Категори:Артньыквлӓ
Категори:Руш персоналивлӓ
Норвеги

**Норвеги** (официал лӹмжӹ *Норвеги кугижӓ кымдем*; норвеглӓ Norge тенгеок Kongeriket Norge [Bokmål] дон Noreg тенгеок Kongeriket Noreg [Nynorsk]) — Йыдвел Европыштыш дӓ Скандинавиштӹш кугижӓнӹш (сӓндӓлӹк). Вадывелнӹ Швеци, Финлянди дӓ Россий доно пӹсмӓным кыча. 2026-шы ин тӹштӹ 5,627,400 (2026) эдем ӹлен.  Сӓндӓлӹкӹн территорижӹ 385,207 км². Вуйхалажы Осло‎. 

## Регионвлӓжӹ
***[[Йыдвел Норвеги]]** — провинцивлӓжӹ (фӱльке): Финнмарк, Тромс, Нурланн
***[[Трӧнделаг]]** — провинцивлӓжӹ (фӱльке): Нур-Трӧнделаг, Сӧр-Трӧнделаг
***[[Вадывел Норвеги]]** — провинцивлӓжӹ (фӱльке): Мӧре-ог-Ромсдал, Согн-ог-Фьюране, Хордаланн, Ругаланн
***[[Кечӹвӓл Норвеги]]** — провинцивлӓжӹ (фӱльке): Вест-Агдер, Эуст-Агдер
***[[Ирвел Норвеги]]** — провинцивлӓжӹ (фӱльке): Телемарк, Бускеруд, Хедмарк, Оппланн, Акерсхус, Осло, Вестфолл, Ӧстфолл


Geiranger2.JPG|Geiranger
Sognefjord, Norway.jpg|Sognefjord
Vippetangen2.jpg|Осло
Vegaoyan.jpg|West Norway coast
Mixed_Picea_(Spruce)_forest_from_Vestfold_county_in_Norway.jpg|Forest
Norway National House.JPG|Norway National House
Troll_A_Platform.jpg|Oil platform


## Ажедмӓшвлӓ
Тромсӧ

**Тромсӧ** (норвеглӓ Tromsø; йыдвел саамла Romsa; квенлӓ Tromssa) — Йыдвел Норвегин халажы дӓ Тромс провинцин административ покшалжы. Норвегиштӹ кого халавлӓ логӹц 9-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2012-шы ин тӹштӹ 71 590 эдем ӹлен. Халан территорижӹ 2,520.11 км². 

Хала лӹмӹн этимологижӹ  датчанла «Trums» (Тромсӧ ошмаоты) дон «ø» (ошмаоты) шамаквлӓ гӹц лин. 

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ

## Ажедмӓшвлӓ


## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы

Категори:Норвеги
Т
Т
Йыдвел Норвеги

**Йыдвел Норвеги** (норвеглӓ Nord-Norge [Bokmål] дон Nord-Noreg [Nynorsk]; йыдвел саамла Davvi-Norga) — Норвегин йыдвел регионжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 462,908 эдем ӹлен. Регионын территорижӹ 112,951 км². Провинцивлӓжӹ (фӱльке) Нурланн, Тромс, Финнмарк. 

Категори:Норвеги
Кечӹвӓлвел Родези

**Кечӹвӓлвел Родези** (англла ‎‎ Southern Rhodesia) — Кечӹвӓлвел Африкыштыш Кого Британин колонижӹ (1923-шы дон 1980-шӹ ивлӓ). Кӹзӹтшӹ Зимбабве. 1904-шӹ ин тӹштӹ 605,764 эдем ӹлен. Колонин территорижӹ 372,518 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Хараре.

Категори:Зимбабве
Категори:Африкыштыш кугижӓнӹшвлӓ
Ирланди

**Ирланди** (официал лӹмжӹ *Ирланди Республик*; ирландла Éire  тенгеок Poblacht na hÉireann ; англла Ireland тенгеок Republic of Ireland ) — Йыдвел Европыштыш ошмаоты кугижӓнӹш (сӓндӓлӹк). 2014-шӹ ин тӹштӹ 4,609,600 эдем ӹлен. Сӓндӓлӹкӹн территорижӹ 70,273 км². Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Дублин‎.
Зоненфельд, Йосеф

**Йосеф Зоненфельд** ( ; 1929-шӹ и — декабрь 2014) — Американ идиш йӹлмӹлӓ попышы географ дӓ Техас университетӹн Аляскын географи дон алеут дӓ инюпиак культурывлӓн эмиритус-профессоржы. 

Категори:Америка персоналивлӓ
Категори:Географи

## Ажедмӓшвлӓ
Анкер, Петер

**Петер Анкер** (норвеглӓ  Peter Anker ; 31-шӹ июль 1744-шӹ и, Халден — 17-шӹ апрель 1832-шы и, Осло) — Норвегин дипломат дӓ колонизаторжы.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Норвеги персоналивлӓ
Хаакансон, Свен

**Свен Хаакансон** (англла Sven Haakanson, Jr. ; 1967-шӹ и) — Американ алютик йӹлмӹлӓ попышы антрополог, эскимолог дӓ Аляскышты Кадьяк халан Алютик музейӹн тошты исполнительный директоржы. Ӓтяжӹ (дӓ тьоскажы) алютик (сугпиак) эскимос лидер. Вашингтон университетӹн алютик культурын доцентжы. Бӧрка музейӹн кураторжы. Мак-Артур стипенди премин лауреатшы.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Америка персоналивлӓ
Категори:Юпиквлӓ
Категори:Эскимологи
ТаллМаунтин, Мэри

**Мэри ТаллМаунтин** (англла Mary TallMountain, лачокла лӹмжӹ Mary Demoski; 19-шӹ июнь 1918-шӹ и, Нулато, Аляска — 2-шы сентябрь1994-шӹ и, Петалума, Калифорни) — Американ коюкон йӹлмӹлӓ попышы поэт, сирӹзӹ дӓ учительница. Авӓжӹ (Mary Joe Demoski) коюкон-руш, ӓтяжӹ (Clem Stroupe) шотланд-ирланд.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Америка персоналивлӓ
Категори:Коюконвлӓ
Карло, Польдине

**Польдине Карло** (англла Poldine Carlo, лачокла лӹмжӹ Poldine Demoski; 5-шӹ декабрь 1920-шы и, Нулато, Аляска) — Американ коюкон йӹлмӹлӓ попышы сирӹзӹ дӓ учительница. Авӓжӹ Anna Stickman, ӓтяжӹ Joseph Stickman. Цилӓжӹ кӓндӓкшӹ эргӓш дон ӹдӹрӓш улы: William Jr., Kenneth (Kenny), Walter, Glenn (Manny), Dorothy, Lucy, Kathleen, Stewart.

## Пӓшӓвлӓжӹ
*1978 : **Poldine Carlo** (autor) and Glenn Carlo (illustrator), *Nulato: An Indian Life on the Yukon*, Fairbanks, Alaska, 1978

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Америка персоналивлӓ
Категори:Коюконвлӓ
Карло-Кендалл, Кэтлин

**Кэтлин Карло-Кендалл** (англла Kathleen Carlo-Kendall; Танана, Аляска) — Американ коюкон йӹлмӹлӓ попышы профессиональный резчица. Авӓжӹ коюкон атабаск Польдине Карло, ӓтяжӹ американ William "Bill" Carlo.

## Ажедмӓшвлӓ


  
Категори:Америка персоналивлӓ
Категори:Коюконвлӓ
Азан

**Азан** (; ) — Татарстанын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Йыл тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Халан территорижӹ: 425.3 км². 2013-шы ин тӹштӹ 1,176,187 эдем ӹлен. 

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Вуйхалавлӓ
Калифорнски, Петер

**Петер Калифорнски** (англла Peter Kalifornsky, *Uncle Pete*; 12-шы октябрь 1911-шӹ и, Калифорнски, Аляска – 5-шӹ июнь 1993-шы и, Никиски, Аляска) — Американ Кенай халашты атабаск дена’ина йӹлмӹлӓ попышы сирӹзӹ дӓ этнограф.

## Пӓшӓвлӓжӹ
* 1977. *Kahtnuht’ana Qenaga: The Kenai People’s Language*
* 1984. *K’tl’egh’i Sukdu: Remaining Stories*
* 1991. *A Dena’ina Legacy — K’tl’egh’i Sukdu: The Collected Writings of Peter Kalifornsky*

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Америка персоналивлӓ
Категори:Аляска
Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Бергсланд, Кнут

**Кнут Бергсланд** (норвеглӓ Knut Bergsland ; 7-шӹ март 1914-шӹ и, Осло‎ — 9-шӹ июль 1998-шӹ и, Осло‎, Норвеги) — норвег йӹлмӹзӹ, Осло университетӹн саам дӓ эскимос-алеут йӹлмӹвлӓн профессоржы.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Норвеги персоналивлӓ
Категори:Эскимологи
Финап-Риордан, Энн

**Энн Финап-Риордан** (англла Ann Fienup-Riordan ; 13-шы октябрь 1948-шӹ и, Денвер (Колорадо)) — Американ культур антрополог дӓ Мичиган дон Чикаго университетӹн Аляскын юпик культурын профессоржы. Анкориджиш ӹлӓш ванжен.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Америка персоналивлӓ
Категори:Эскимологи
Краусс, Майкл

**Майкл Краусс** (англла Michael E. Krauss ; 15-шӹ август 1934-шӹ и, Осло‎ — 9-шӹ июль 1998-шӹ и, Осло‎, Норвеги) — Американ йӹлмӹзӹ, АляскыштыФэрбенкс университетӹн на-дене (тлингит-эяк-атабаск) дӓ эскимос-алеут йӹлмӹвлӓн эмиритус-профессоржы.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Америка персоналивлӓ
Категори:Эскимологи
Меновщиков, Георгий Алексеевич

**Георгий Алексеевич Меновщиков** (25-шӹ декабрь 1911-шӹ и, Благовещенск‎ — 18-шӹ февраль 1991-шӹ и, Ленинград) — руш йӹлмӹзӹ, фольклорист дӓ эскимос-алеут йӹлмӹвлӓн докторжы.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Руш персоналивлӓ
Категори:Эскимологи
Кӹзӹтшӹ Европышты Кугижӓ форман сӓндӓлӹквлӓ

**Кӹзӹтшӹ Европышты Кугижӓ форман сӓндӓлӹквлӓ**

### [[Европа]]

*  — кугижӓ Филипп (2013 и годшен)
*  — кугижӓтар Елизавета II (1952 и годшен)
*  — кугижӓтар Маргрете II (1972 и годшен)
*  — кугижӓ Филипп VI (2014 и годшен)
*  — кугижӓ Виллем-Александр (2013 и годшен)
*  — кугижӓ Харальд V (1991 и годшен) 
*  — кугижӓ Карл XVI Густав (1973 и годшен)

Категори:Европа
Категори:Европыштыш сӓндӓлӹквлӓ
Нортуэст-Арктик

**Нортуэст-Арктик** (англла Northwest Arctic Borough) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-вадывел Аляска штатын эскимо инюпиак халыкын борожы. Нортуэст-Арктикӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Коцебу. Борон территорижӹ: 105,539 км² (мӱлӓндӹжӹ 92,134 км² доно вӹджӹ 13,406 км²). 2010-шы ин тӹштӹ 7,523 эдем ӹлен.

## Ӹлӹзӹ шот
* Коцебу (3201 эдем)
* Селавик (829 эдем)
* Нурвик (668 эдем)
* Ноатак (514 эдем)
* Бакленд (416 эдем)
* Кивалина (374 эдем)
* Киана (361 эдем)
* Ред-Дог-Майн (309 эдем)
* Шаньнак (262 эдем)
* Амблер (258 эдем)
* Кобук (151 эдем)
* Диринг (122 эдем)

## Линквлӓ
*Нортуэст-Арктикӹн официал сайтшы

Категори:Аляска
Категори:Инюпиак
Фортескью, Майкл

**Майкл Дэвид Фортескью** (англла Michael David Fortescue ; 8-шӹ август 1946-шы и, Кого Британи) — британи йӹлмӹзӹ, Копенгаген университетӹн чукот дӓ эскимос-алеут йӹлмӹвлӓн профессоржы.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Кого Британи персоналивлӓ
Категори:Эскимологи
Абботина

**Абботина** () — карпвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Азиштӹ (Китай, Корей, Япони, Вьетнам) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кол. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ абботина улы.

Категори:Карпвлӓ
Данио

**Данио** () — карпвлӓн йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ аквариум кол. Цилӓжӹ 28 йиш тӹрлӹ данио улы.

Категори:Карпвлӓ
Микрорасбора

**Микрорасбора** () — карпвлӓн йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Таиланд, Мьянма, Китай) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ микрорасбора улы.

Категори:Карпвлӓ
Псевдорасбора

**Псевдорасбора** () — карпвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Азиштӹ (Китай, Корей, Япони, Сибирь) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ псевдорасбора улы.

Категори:Карпвлӓ
Пунтиус

**Пунтиус** () — карпвлӓн йиш группыш пырышы кечӹвӓл дон кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ аквариум кол. Цилӓжӹ 56 йиш тӹрлӹ пунтиус улы.

Категори:Карпвлӓ
Расбора

**Расбора** () — карпвлӓн йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дӓ Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ аквариум кол. Цилӓжӹ 83 йиш тӹрлӹ расбора улы.

Категори:Карпвлӓ
Норт-Слоуп (боро)

**Норт-Слоуп** (англла North Slope Borough) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыдвел Аляска штатын эскимо инюпиак халыкын борожы. Норт-Слоупын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Барроу. Борон территорижӹ: 245,521 км² (мӱлӓндӹжӹ 229,719 км² доно вӹджӹ 15,802 км²). 2010-шы ин тӹштӹ 9,430 эдем ӹлен.

## Ӹлӹзӹ шот
* Барроу (4212 эдем)
* Прудо-Бей (2174 эдем)
* Пойнт-Хоуп (674 эдем)
* Уейнрайт (556 эдем)
* Нуиксат (402 эдем)
* Анактувук Пасс (324 эдем)
* Алпайн||Alpine, Alaska (250 эдем)
* Кактовик (239 эдем)
* Аткасук (233 эдем)
* Пойнт-Лей (189 эдем)

## Линквлӓ
*Норт-Слоупын официал сайтшы

Категори:Аляска
Категори:Инюпиак
Закко

**Закко** () — карпвлӓн йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Китай, Вьетнам) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ закко улы.

Категори:Карпвлӓ
Абактохромис

**Абактохромис** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Малави, Мозамбик дӓ Танзаништӹш Ньяса йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр кол. Цилӓжӓт ик йиш абактохромис веле улы. Кытшы 11.9 см лин кердеш.

Категори:Цихлидвлӓ
Геккель, Иоганн Якоб

**Иоганн Якоб Геккель** (немӹцлӓ Johann Jakob Heckel ; 23-шы январь 1790-шы и, Мангейм — 1-шӹ март 1857-шӹ и, Вена) — австри зоолог дӓ ихтиолог.

Категори:Австри персоналивлӓ
Акарихтис

**Акарихтис** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Гайана) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш акарихтис веле улы. 

Лӹмжӹм австри натуралист Иоганн Якоб Геккель лӹмеш пумы.

Категори:Цихлидвлӓ
Танганьика

**Танганьика** (англла Lake Tanganyika) — ирвел Африкышты (Танзани‎, Конго Демократи Республика, Бурунди дӓ Замби) лишнӹш йӓр. Мӱлӓндӹн сек кого кокшы йӓржӹ. Йӓрӹн кымдецшӹ 32,900 км², сек келгӹ вӓржӹ 1,470 м, тангыж гӹц 773 м кушнӹ.

Категори:Йӓрвлӓ
Ньяса

** Ньяса йӓр** тенгеок **Малави йӓр** (англла Lake Malawi, Lake Nyasa) — ирвел Африкышты (Малави, Танзани‎ дӓ Мозамбик) лишнӹш йӓр. Мӱлӓндӹн сек кого ӹндекшӹмшӹ йӓржӹ. Йӓрӹн кымдецшӹ 29,600 км², сек келгӹ вӓржӹ 706 м, тангыж гӹц 500 м кушнӹ.

Категори:Йӓрвлӓ
Буленджерохромис

**Буленджерохромис** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш буленджерохромис веле улы. Кытшы 90 (озыжы) 75 (ӓвӓжӹ) см лин кердеш. 

Категори:Цихлидвлӓ
Альтикорпус

**Альтикорпус** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Малави йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5-6 тӹрлӹ альтикорпус улы.

Категори:Цихлидвлӓ
Аматитлани

**Аматитлани** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Покшал Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ аматитлани улы.

Категори:Цихлидвлӓ
Аномалохромис

**Аномалохромис** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы вадывел Африкышты (Сьерра-Леоне‎, Либери, Гвиней‎) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш аномалохромис веле улы.

Категори:Цихлидвлӓ
Аристохромис

**Аристохромис** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Малави, Мозамбик, Танзани‎) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кого йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш аристохромис веле улы. Кытшы 30 см лин кердеш. 

Категори:Цихлидвлӓ
Астатореохромис

**Астатореохромис** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ астатореохромис улы. 

Категори:Цихлидвлӓ
Астронотус

**Астронотус** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ астронотус улы. Кытшы 35 см лин кердеш. 

Категори:Цихлидвлӓ
Астатотиляпи

**Астатотиляпи** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Африкышты, Сири дӓ Израильӹштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ астатотиляпи улы. Кытшы 10-16 см лин кердеш. 

Категори:Цихлидвлӓ
Какветай

**Какветай** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Панама дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ какветай улы.

Категори:Цихлидвлӓ
Кардиофаринкс

**Кардиофаринкс** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш кардиофаринкс веле улы. Кытшы 15 см лин кердеш. 

Категори:Цихлидвлӓ
Хампсохромис

**Хампсохромис** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ хампсохромис улы. 

Категори:Цихлидвлӓ
Хети

**Хети** тенгеок **Чети** () — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ хети улы. Кытшы 12-15 см лин кердеш. 

Категори:Цихлидвлӓ