open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Индонези вӹд питон

**Индонези вӹд питон** () — питонвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹ. Кытшы 1.5 м лин кердеш, шӹренжок 2,7 м якте веле. 

Лӹмжӹм немӹц натуралист дӓ зоолог Генрих Кристиан Маклот (Heinrich Christian Macklot, 1799 – 1832) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Liasis mackloti mackloti* — Тимор дӓ Ветар, Вадывел Изи Зонда ошмаотывлӓштӹ
**Liasis mackloti savuensis* (Саву вӹд питон) — Саву дӓ Вадывел Изи Зонда ошмаотывлӓштӹ

Категори:Питонвлӓ
Питта йишвлӓ

**Питта йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, яргата цӹреӓн, кӹтӹк пачан, мырышы кеквлӓ. 

Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ питта улы. Питтавлӓн сек изижӹн (якшар вуян питта) кытышты 15 см, нелӹцшӹ 42 г; сек когожын (кого питта) кытышты 29 см, нелӹцшӹ 210 г якте лин кердеш. 

## Йишвлӓ
* *Hydrornis*
** *Hydrornis phayrei* — Пӹлӹшӓн питта
** *Hydrornis nipalensis* — Непал питта
** *Hydrornis soror* — синепоясничная питта
** *Hydrornis oatesi* — Кӹрӓн вуян питта
** *Hydrornis schneideri* — Шнейдер питта
** *Hydrornis caeruleus* — Кого питта
** *Hydrornis baudii* — синегрудая питта
** *Hydrornis cyaneus* — Симсӹ питта
** *Hydrornis elliotii* — питта Эллиота, полосатобрюхая питта
** *Hydrornis guajanus* — Симсӹ пачан питта
** *Hydrornis irena* — Malayan banded pitta 
** *Hydrornis schwaneri* — Bornean banded pitta 
** *Hydrornis gurneyi* — питта Гёрни
* *Erythropitta* — 
** *Erythropitta kochi* — Лусон питта
** *Erythropitta erythrogaster* — Якшар мӹшкӹрӓн питта
** *Erythropitta arquata* — Якшар вуян питта
** *Erythropitta granatina* — гранатовая питта
** *Erythropitta venusta* — Graceful pitta 
** *Erythropitta ussheri* — Шим калпакан питта
* *Pitta*
** *Pitta sordida* — Шим вуян питта
** *Pitta maxima* — питта-великан
** *Pitta superba* — черноспинная питта
** *Pitta steerii* — Симсӹ мӹшкӹрӓн питта
** *Pitta angolensis* — Африка питта
** *Pitta reichenowi* — зеленогрудая питта
** *Pitta brachyura* — Симсӹ шылдыран питта
** *Pitta nympha* — питта-нимфа
** *Pitta moluccensis* — Малуку питта
** *Pitta megarhyncha* — мангровая питта
** *Pitta elegans* — стройная питта
** *Pitta versicolor* — крикливая питта
** *Pitta anerythra* — чернолицая питта
** *Pitta iris* — радужная питта
** *Pitta dohertyi* — Сула питта
Кӹрӓн вуян питта

**Кӹрӓн вуян питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Китай, Лаос, Малайзи, Мьянма, Таиланд дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Hydrornis oatesi oatesi* 
**Hydrornis oatesi castaneiceps* 
**Hydrornis oatesi bolovenensis* 
**Hydrornis oatesi deborah* 

Категори:Питтавлӓ
Кого питта

**Кого питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Мьянма, Таиланд, Малайзи, Бруней дӓ Индонези) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 29 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Pitta caerulea caerulea*
**Pitta caerulea hosei*

Категори:Питтавлӓ
Симсӹ питта

**Симсӹ питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бангладеш, Бутан, Камбоджа, Китай, Инди, Лаос, Мьянма, Таиланд дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Pitta cyanea aurantiaca*
**Pitta cyanea cyanea*
*''Pitta cyanea willoughbyi

Категори:Питтавлӓ
Симсӹ пачан питта

**Симсӹ пачан питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ (Ява дӓ Бали) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 20–30 см  якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 3-4 мыны якте лин кердеш. 

Категори:Питтавлӓ
Лусон питта

**Лусон питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Филиппинвлӓн Лусон ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 21 см, нелӹцшӹ 116 г якте шоэш. 

Категори:Питтавлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн питта

**Якшар мӹшкӹрӓн питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓ, Индонези, Папуа-У Гвиней дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. 

Категори:Питтавлӓ
Шим калпакан питта

**Шим калпакан питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Малайзин Борнео ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 13–15.5 см, нелӹцшӹ 50–64 г якте шоэш. 

Категори:Питтавлӓ
Пӹлӹшӓн питта

**Пӹлӹшӓн питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бангладеш, Вьетнам, Камбоджа, Китай, Лаос, Мьянма, Таиланд) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. 

Категори:Питтавлӓ
Непал питта

**Непал питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бангладеш, Бутан, Китай, Инди, Лаос, Мьянма, Непал, дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 25 см якте шоэш. 

Категори:Питтавлӓ
Шим вуян питта

**Якшар вуян питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, капшангы шукш качшы, мырышы кек. Кытшы 16–19 см, нелӹцшӹ 42–70 г якте шоэш. 

Категори:Питтавлӓ
Симсӹ шылдыран питта

**Симсӹ? шылдыран питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, капшангы шукш качшы, мырышы кек. Кытшы 15–20 см якте шоэш. 

## Анжалаш
***[[Малуку питта]]** тенгеок **изи симсӹ шылдыран питта** (*Pitta moluccensis*) 

Категори:Питтавлӓ
Африка питта

**Африка питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы Африкыштыш вӓшлиӓлтшӹ, капшангы шукш качшы, мырышы кек. Кытшы 17–22 см, нелӹцшӹ 45–98 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Pitta angolensis pulih* —  покшал Африка сирӹштӹ
**Pitta angolensis angolensis* —  кечӹвӓл Камерун гӹц йыдпел Ангола якте 
**Pitta angolensis longipennis* — покшал гӹц ирвел якте Африка 

Категори:Питтавлӓ
Малуку питта

**Малуку питта** тенгеок **изи симсӹ шылдыран питта** () — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел ‎‎дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бруней, Вьетнам, Гонконг, Инди, Индонези, Камбоджа, Китай, Лаос, Малайзи, Мьянма, Сингапур, Таиланд) ‎‎дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, капшангы шукш качшы, мырышы кек. Кытшы 18–20 см якте шоэш. 

Категори:Питтавлӓ
Луды онган кымданер

**Луды онган кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бангладеш, Бутан, Камбоджа, Китай, Инди, Индонези, Лаос, Малайзи, Мьянма, Непал, Таиланд, and Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 16–17 см, нелӹцшӹ 25–35 г якте шоэш. 

Категори:Кымданер йишвлӓ
Африка ыжар кымданер

**Африка ыжар кымданер** тенгеок **Грауер кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал Африкышты (Конго Демократи Республика дӓ Уганда) вӓшлиӓлтшӹ, мырышы кек. Кытшы 10–15,6 см якте шоэш. 

Лӹмжӹм немӹц зоолог Рудольф Грауэр (Rudolf Grauer, 1870–1927) лӹмеш пумы.

Категори:Кымданер йишвлӓ
Мызыргышывлӓ

**Мызыргышывлӓ** () — Tactopoda группыш пырышы тангыж дӓ йӓр-йогы вӹдвлӓштӹ доно начкы мӱлӓндӹвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, кӓндӓкшӹ ялан тупӹрдӹдӹмӹ изирӓк йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 1150 тӹрлӹ мызыргышы улы. 

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ латин «tardus» (олен) дон «gradus» (ашкыл) шамаквлӓ гӹц лин.

## Классификацижӹ
* Eutardigrada — Эутардиградвлӓ 
* Heterotardigrada — Гетеротардиградвлӓ 
* Mesotardigrada — Мезотардиградвлӓ
Тангыж шӹдӹр

**Тангыж шӹдӹрвлӓ** () — Asterozoa группыш пырышы имӓн каваштан тупӹрдӹдӹмӹ, шӹдӹр кӓпӓн, тангыж йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 1500–1600 тӹрлӹ тангыж шӹдӹр улы. 

## Классификаци
*Concentricycloidea — 
**Peripodida — 
*Forcipulatacea — 
**Brisingida — Бризингидвлӓ
**Forcipulatida — Звёзды морские педицелляриевые 
*Spinulosacea — 
**Spinulosida — Звёзды морские игольчатые 
*Valvatacea — 
**Notomyotida — Спинномышечные морские звезды 
**Paxillosida — Звёзды морские паксиллоносные 
**Valvatida — Вальватидвлӓ
*Velatida —
Тангыж шӱлӹ

**Тангыж шӱлӹвлӓ** () — Echinozoa группыш пырышы имӓн каваштан тупӹрдӹдӹмӹ шӱлӹ кӓпӓн тангыж йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 950 тӹрлӹ тангыж шӱлӹ улы. 

## Классификаци
* Perischoechinoidea — Неправильные морские ежи
** Diadematacea — 
*** Diadematoida — 
*** Echinothurioida — 
*** Pedinoida — 
** Echinacea — 
*** Arbacioida — 
*** Echinoida — Настоящие морские ежи
*** Phymosomatoida — 
*** Salenioida — 
*** Temnopleuroida — 
** Gnathostomata — 
*** Clypeasteroida —  Плоские морские ежи
*** Holectypoida —
Кужы пачан кымданер

**Кужы пачан кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 50–60 г якте шоэш. 

Лӹмжӹм шотланди 9-шӹ Дальхузи графжы Джордж Рамсейин (George Ramsay, 9th Earl of Dalhousie, 1786–1839) вӓтӹжӹн (Christina Broun, Графиня Далхаузи) лӹмеш пумы.

Категори:Кымданер йишвлӓ
Кымданер йишвлӓ

**Кымданер йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ ‎‎дӓ шӓкшӓльӹ качшы, цолга цӹреӓн, кымда нерӓн, мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ кымданер улы. Кытшы 14–28 см якте шоэш. 

## Йишвлӓ
* **Smithornithinae** — Лачокла Африка кымданервлӓ
** *Smithornis* — Ала мӹшкӹрӓн кымданервлӓ
*** *Smithornis capensis* — Африка кымданер
*** *Smithornis sharpei* — Рыжегрудый пестробрюхий рогоклюв 
*** *Smithornis rufolateralis* — Краснобокий рогоклюв 
* **Pseudocalyptomeninae** — Африка ыжар кымданервлӓ
** *Pseudocalyptomena graueri* — Африка ыжар кымданер
* **Calyptomeninae** — Ази ыжар кымданервлӓ
** *Calyptomena* — Ыжар кымданервлӓ
*** *Calyptomena viridis* — Изи ыжар кымданер
*** *Calyptomena hosii* — Симсӹ мӹшкӹрӓн ыжар кымданер
*** *Calyptomena whiteheadi* — Кого ыжар кымданер
* **Eurylaiminae** — Лачокла Ази кымданервлӓ
** *Corydon sumatranus* — Кӹрӓн кымданер
** *Cymbirhynchus macrorhynchos* — Якшар мӹшкӹрӓн кымданер
** *Eurylaimus* — 
*** *Eurylaimus javanicus* — Ява кымданер
*** *Eurylaimus ochromalus* — Чёрно-жёлтый рогоклюв (Black-and-yellow broadbill)
*** *Eurylaimus steerii* — Филиппинский золотогузый рогоклюв 
*** *Eurylaimus samarensis* — Висай кымданер
** *Psarisomus dalhousiae* — Кужы пачан кымданер
** *Serilophus lunatus* — Луды онган кымданер
Имӓн каваштанвлӓ

**Имӓн каваштанвлӓ** () — Deuterostomia группыш пырышы каваштывлӓштӹ имӓн тупӹрдӹдӹмӹ тангыж йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 6300–7000 тӹрлӹ имӓн каваштан улы. 

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ἐχῖνος» (шӱлӹ) дон «δέρμα» (кавашты) шамаквлӓ гӹц лин.

## Классификацижӹ
* Homalozoa † — 
** Homostelea † — 
** Homoiostelea † — 
** Stylophora † — 
** Ctenocystoidea † — 
* Crinozoa — 
** Crinoidea — Тангыж лиливлӓ
** Paracrinoidea † — 
** Cystoidea † — 
** Edrioasteroidea † — 
* Asterozoa — 
** Ophiuroidea — Офиуравлӓ
** Asteroidea — Тангыж шӹдӹрвлӓ
* Echinozoa — 
** Echinoidea — Тангыж шӱлӹвлӓ
** Holothuroidea — Голотуривлӓ
** Ophiocistioidea † — 
** Helicoplacoidea † — 
* Blastozoa † — 
** Blastoidea † — 
** Eocrinoidea † —
Якшар мӹшкӹрӓн кымданер

**Якшар мӹшкӹрӓн кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Борнео, Таиланд, Лаос, Dél-Вьетнам, Малайзи дӓ Суматра) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. 

Категори:Кымданер йишвлӓ
Кӹрӓн кымданер

**Кӹрӓн кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бруней, Камбоджа, Индонези, Лаос, Малайзи, Мьянма, Сингапур, Таиланд дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. 

Категори:Кымданер йишвлӓ
Изи ыжар кымданер

**Изи ыжар кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Таиланд гӹц Малайзи, Борнео дӓ Суматра якте ) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. Кытшы 17–20 см якте шоэш. 

Категори:Кымданер йишвлӓ
Кого ыжар кымданер

**Кого ыжар кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Борнео ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. 

Лӹмжӹм британи шӹмлӹзӹ Джон Уайтхед (John Whitehead, 1860–1899) лӹмеш пумы.

Категори:Кымданер йишвлӓ
Африка кымданер

**Африка кымданер** тенгеок **Грауер кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Африкышты (Ангола, Ботсвана, Камерун, Покшал Африка Республика, Конго Республика, Конго Демократи Республика, Кот-д’Ивуар, Габон, Гана, Кени, Либери, Малави, Мозамбик, Намиби, Нигери, Руанда, Сьерра-Леоне, Кечӹвӓлвел Африка Республика, Свазиленд, Танзани, Уганда, Замби, дӓ Зимбабве) вӓшлиӓлтшӹ, мырышы кек. Кытшы 12–14 см, нелӹцшӹ 20–31 г якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 2–3 мыны якте лин кердеш. 

Категори:Кымданер йишвлӓ
Висай кымданер

**Висай кымданер** () — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓн Висай ошмаотывлӓштӹ (Самар, Лейте дӓ Бохоль) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. Кытшы 14,5–15 см, нелӹцшӹ 50–33,5–41,5 г якте шоэш. 

Категори:Кымданер йишвлӓ
Амур тангыж шӹдӹр

**Амур тангыж шӹдӹр** () — тангыж шӹдӹрвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Китай, Корей, Россий дӓ Япони сирвлӓштӹ, южгынам Тасмани, кечӹвӓл Австрали, Аляска, Алеут ошмаотывлӓ, дӓ Европа дӓ Мэн сирвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж шӹдӹр. Диаметржӹ 30 см лин кердеш. 

Категори:Тангыж шӹдӹрвлӓ
Луды тангыж шӱлӹ

**Луды тангыж шӱлӹ** () — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Шӹпӓн океанышты, Охотск тангыж дон Япони тангыжвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ 30–35 мм лин кердеш. 

Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Имӓн корона (тангыж шӹдӹр)

**Имӓн корона** () — тангыж шӹдӹрвлӓн йыхыш пырышы Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж шӹдӹр. Диаметржӹ 50 см лин кердеш. 

Категори:Тангыж шӹдӹрвлӓ
Ыжар тангыж шӱлӹ

**Ыжар тангыж шӱлӹ** () — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Шӹпӓн дон йыдпел Атланти океанвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ 50 мм лин кердеш, шӹренжок 87 мм якте веле. 

Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Фиалкы цӹреӓн тангыж шӱлӹ

**Фиалкы цӹреӓн тангыж шӱлӹ** () — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Шӹпӓн океанышты Йыдпел Америкышты Аляска гӹц Мексика якте вӓшлиӓлтшӹ сӹрт пеледӹш (фиалкы, фиалка) цӹреӓн тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ 5–10 см лин кердеш. Фиалкы цӹреӓн тангыж шӱлӹвлӓ 70 и нӓрӹ ӹлӓт. 

Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Якшар тангыж шӱлӹ

**Якшар тангыж шӱлӹ** () — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Шӹпӓн океанышты Йыдпел Америкышты Аляска гӹц Мексика (Кӱшӹл Калифорни) якте вӓшлиӓлтшӹ якшар цӹреӓн тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ шӹренжок 19 см якте веле. Имӓнвлӓн кытышты 8 см лин кердеш.

Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Тангыж лили

**Тангыж лиливлӓ** () — Crinozoa группыш пырышы имӓн каваштан тупӹрдӹдӹмӹ лили кӓпӓн тангыж йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 620 тӹрлӹ тангыж лили улы. 

## Классификаци
*Articulata — 
*Cladida † — 
*Flexibilia † — 
*Camerata † — 
*Disparida † —
Антарктида тангыж шӱлӹ

**Антарктида тангыж шӱлӹ** () — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы Антарктида сирвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ якшарикӓ дӓ ошалгы-якшар цӹреӓн тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ шӹренжок 5 см якте шот.

Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Шӓргӓшӓн шукшвлӓ

**Шӓргӓшӓн шукшвлӓ** () — Lophotrochozoa группыш пырышы тангыж дӓ йӓр-йогы вӹдвлӓштӹ доно начкы мӱлӓндӹвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓргӓш-шӓргӓш кӓпӓн тупӹрдӹдӹмӹ изирӓк йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 18 000 тӹрлӹ шӓргӓшӓн шукш (йӹл, цӹвӹтӓн) улы. 

Шӓргӓшӓн шукшвлӓн сек изижӹ (*Dinophilus gyrociliatus*) 50 мкм, сек когожы (*Megascolides australis*) 3 м якте шот.

Лӹмӹн этимологижӹ латин «anellus» (изи шӓргӓш) шамак гӹц лин.

## Классификаци
*Polychaeta — Многощетинковые черви 
*Clitellata — Поясковые черви 
**Oligochaeta — Малощетинковые черви 
**Branchiobdellida — 
**Hirudinea — Цӹвӹтӓнвлӓ
*Echiura — 
*Machaeridia † —
Имни цӹвӹтӓн

**Имни цӹвӹтӓн** () — цӹвӹтӓнвлӓн йыхыш пырышы цӹвӹтӓн. Кытшы 6–10 см лин кердеш.

Категори:Цӹвӹтӓнвлӓ
Ангола цӹгӓк

**Ангола цӹгӓк** () — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Ангола, Бурунди, Габон, Кени, Замби, Конго Демократи Республика, Малави, Намиби, Руанда, Танзани, Уганда) вӓшлиӓлтшӹ цӹгӓк. 

Категори:Цӹгӓквлӓ
Йӹл

**Йӹлвлӓ** () — шӓргӓшӓн шукшвлӓн группыш пырышы мӱлӓндӹвлӓштӹ (южгынам вӹдвлӓштӹ) вӓшлиӓлтшӹ тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 6000 (Мӱлӓндӹштӹ шӹренок 150) тӹрлӹ йӹл улы. 

Йӹлвлӓн сек изижӹ 10 мкм, сек когожы (*Megascolides australis*) 3 м якте шот.

## Классификаци
*Acanthodrilidae
*Ailoscolecidae
*Almidae
*Benhamiinae
*Criodrilidae
*Diplocardiinae
*Eudrilidae
*Exxidae
*Glossoscolecidae
*Hormogastridae
*Kynotidae
*Lumbricidae
*Lutodrilidae
*Megascolecidae
*Microchaetidae
*Moniligastridae
*Ocnerodrilidae
*Octochaetidae
*Octochaetinae
*Sparganophilidae
*Tumakidae

Категори:Шӓргӓшӓн шукшвлӓ
Ош пачан цӹгӓк

**Ош пачан цӹгӓк** () — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Эфиопиштӹ вӓшлиӓлтшӹ цӹгӓк. Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 11 г якте шоэш.

Категори:Цӹгӓквлӓ
Ыжар вуян царамак

**Ыжар вуян царамак** () — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Кени, Малави, Мозамбик дӓ Танзани) вӓшлиӓлтшӹ царамак. 

Категори:Царамаквлӓ
Шим шылдыран царамак

**Шим шылдыран царамак** () — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Ангола, Бенин, Габон, Гана, Гвиней, Гвиней-Бисау, Камерун, Кечӹвӓлвел Судан, Конго Демократи Республика, Конго Республика, Кот-д’Ивуар, Либери, Нигери, Покшал Африка Республика, Сьерра-Леоне, Того, Уганда дӓ Экваториаль Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ царамак. 

Категори:Царамаквлӓ
Шим царамак

**Шим царамак** () — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы Борнео ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ царамак. 

Лӹмжӹм британи зоолог дӓ этнограф Чарльз Хосе (Charles Hose, 1863–1929) лӹмеш пумы.

Категори:Царамаквлӓ
Симсӹ цӹгӓк

**Симсӹ цӹгӓк** () — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ цӹгӓк. Телӹм Уганда дӓ Кеништӹ эртӓрӓ. Кытшы 18–25 см якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 3 мыны якте лин кердеш. 

Категори:Цӹгӓквлӓ
Ош лепкӓн цӹгӓк

**Ош лепкӓн цӹгӓк** () — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы кек. Телӹм Кечӹвӓлвел Америкышты эртӓрӓ. Кытшы 130–150 мм, пачыжы 47–51 мм, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 340 мм, нелӹцшӹ 21 г якте шоэш.

Пӹжӓшӹштӹ 3–6 мыны якте лин кердеш. 

Категори:Цӹгӓквлӓ
Сола цӹгӓк

**Сола цӹгӓк** () — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы кек. Телӹм Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америка, Ази дӓ Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк эртӓрӓ. 

Кытшы 14,6–19,9 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 31,8–34,3 см, нелӹцшӹ 17–20 г якте шоэш.

Пӹжӓшӹштӹ 4–5 (южгынам 7) мыны якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Hirundo rustica rustica* — Европа дон Ази
**Hirundo rustica transitiva* — кечӹвӓл Турци гӹц Израиль якте 
**Hirundo rustica savignii* — Египет
**Hirundo rustica gutturalis* — кечӹвӓл дӓ кечӹвӓл-ирвел Ази
**Hirundo rustica tytleri* — покшал Сибирь дон Монголи. 
**Hirundo rustica erythrogaster* — Йыдпел Америка

Категори:Цӹгӓквлӓ
Изи ляркӓ

**Изи ляркӓ** () — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ ляркӓ. Кытшы 12 см якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 2-6 мыны якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Riparia paludicola paludicola* — кечӹвӓл Африка
**Riparia paludicola paludibula* — вадывел Африка
**Riparia paludicola ducis* — ирвел Африка
**Riparia paludicola mauretanica* — Марокко 
**Riparia paludicola newtoni* — Камерун 
**Riparia paludicola cowani* — Мадагаскар 

Категори:Цӹгӓквлӓ
Шим вуян царамак

**Шим вуян царамак** () — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азин тропиквлӓштӹ Инди дон Шри-Ланка гӹц Индонези якте вӓшлиӓлтшӹ царамак. Пӹжӓшӹштӹ 2 мыны якте лин кердеш. 

Категори:Царамаквлӓ
Сакыр шуды

**Сакыр шуды** (; алыкмарла *сакыршудо*) — Poaceae йыхыш пырышы тропикивлӓ дон субтропиквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шукиӓш кушкыш. Туан мӱлӓндӹжӹ кечӹвӓл-ирвел Ази. 

Сакыр шуды 3–6 м кӱкшӹцӓн дӓ диаметржӹ доно 20–45 мм кӹжгӹцӓн лин кердеш. Пеледӹшвлӓжӹн кытышты доно 40-60 см якте лин кердӹт. 

Категори:Кушкышвлӓ
Шукиӓш

**Шукиӓш** (алыкмарла *шукияш*) — кок и гӹц шук ӹлӹшӹ кушкышвлӓ. 

### Шукиӓш кӹцкӹвлӓ

*Абрикос
*Авокадо
*Ананас
*Арбутус
*Банан
*Виноград
*Груша
*Киви
*Мӧр
*Муды
*Олма
*Помидор
*Слива
*Фейхоа
*Хурма
*Шаптыр
*Ӹнгӹж


### Шукиӓш шудывлӓ

*Базилик
*Валериана
*Имбирь
*Иссоп
*Лаванда
*Люцерна
*Многоколосник
*Мӱкшпеледӹш
*Перцӹ
*Пӹртньӹк
*Розмарин
*Тимьян
*Туситӓ
*Фенхель
*Ферула
*Цамавач
*Царамат шуды
*Чеснок
*Шандра
*Шоган
*Ымыла
*Ӹдӹрвеледӹш
*Ӹрӓн


### Шукиӓш кавштавичӹ кушкышвлӓ

*Аморфофаллус коньяк
*Артишок
*Батат
*Брокколи
*Ваточник
*Горчица
*Жеруха
*Карагана
*Катран
*Кудрявая капуста
*Лук-порей
*Охыра шуды
*Радиккьо
*Таро
*Топинамбур
*Тури
*Турнепс
*У Зеланди шпинат
*Шапшуды
*Шапы лапштан
*Юрмӧр


## Анжалаш
* Икиӓш
* Кокиӓш

Категори:Кушкышвлӓ
Симсӹ шылдыран царамак

**Симсӹ шылдыран царамак** () — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Ангола, Бенин, Габон, Гана, Гвиней, Гвиней-Бисау, Камерун, Кени, Конго Демократи Республика, Конго Республика, Кот-д’Ивуар, Либери, Нигери, Покшал Африка Республика, Судан, Сьерра-Леоне, Танзани, Того, Уганда дӓ Экваториаль Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ царамак. 

Категори:Царамаквлӓ
Йора

**Йора йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ йора улы. Кытшы 11.5–15.5 см якте шоэш. Озы йоравлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт. 

## Йишвлӓ
* *Aegithina lafresnayei* — Кужы нерӓн йора
* *Aegithina nigrolutea* — Ыжар йора
* *Aegithina tiphia* — Шим шылдыран йора тенгеок лачокла йора 
* *Aegithina viridissima* — Шим калпакан йора
Куплагы йишвлӓ

**Куплагывлӓ** ӓль **куплагы йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Йыдпел Африкышты (Марокко) дӓ Америкышты кырыквлӓштӹш сирӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ куплагы улы. Кытшы 14–22 см, нелӹцшӹ 40–90 г якте шоэш. Озы куплагывлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт. 

## Йишвлӓ
**Cinclus cinclus* — Куплагы тенгеок Вӹдлагы 
**Cinclus pallasii* — Кӹрӓн куплагы
**Cinclus mexicanus* — Америка куплагы
**Cinclus leucocephalus* — Ош вуян куплагы
**Cinclus schulzi* — Сӧрӓн логерӓн куплагы
Мадагаскар питта йишвлӓ

**Мадагаскар питта йишвлӓ** **Филепитта йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты вӓшлиӓлтшӹ, фрукт дӓ нектар качшы, яргата цӹреӓн, мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ питта улы. Кытшы 9–16,5 см якте шоэш.

## Йишвлӓ
* *Philepitta*
** *Philepitta castanea* — Бархатистая филепитта 
** *Philepitta schlegeli* — Сарикӓ мӹшкӹрӓн филепитта
* *Neodrepanis*
** *Neodrepanis coruscans* — Длинноклювая ложнонектарница 
** *Neodrepanis hypoxanthus* — Короткоклювая ложнонектарница
Шӹшерӓн писӓн

**Шӹшерӓн писӓн** тенгеок **шурнывисӓн** (; алыкмарла *шӧрпелчан*) — Asteraceae йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты кушкеш шукиӓш шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 50–150 см лин кердеш. 

Категори:Кушкышвлӓ
Яргавшта

**Яргавшта** (; алыкмарла *папашудо, вӱдлопшудо, вакалойшудо, изватышудо, мандашудо*) — Asteraceae йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ, сар пеледӹшӓн, монотипан, шукиӓш шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 10–30 см лин кердеш. 

Категори:Кушкышвлӓ
Пӧчӹж

**Пӧчӹж** (; алыкмарла *пӧчыж*) — Ericaceae йыхыш пырышы Йыдпел полушариштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ форман кӹцкӹӓн кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 450–500 тӹрлӹ пӧчӹж улы. Кӱкшӹцшӹ 10–30 см лин кердеш. 

## Классификацижӹ
### Коговӧчӹжвлӓ
* *Oxycoccus* лӹвӓл йых — Коговӧчӹжвлӓ
** *Oxycoccoides* —
*** *Vaccinium erythrocarpum* —
** *Oxycoccus* —
*** *Vaccinium macrocarpon* —
*** *Vaccinium oxycoccos* — Коговӧчӹж тенгеок кого пӧчӹж, тырнявӧчӹж 

### Изивӧчӹжвлӓ
* *Vaccinium* лӹвӓл йых — Изивӧчӹжвлӓ
** *Batodendron* —
*** *Vaccinium arboreum* —
** *Brachyceratium* —
*** *Vaccinium dependens* —
** *Bracteata* —
*** *Vaccinium acrobracteatum* —
*** *Vaccinium barandanum* —
*** *Vaccinium bracteatum* —
*** *Vaccinium coriaceum* —
*** *Vaccinium cornigerum* —
*** *Vaccinium cruentum* —
*** *Vaccinium hooglandii* —
*** *Vaccinium horizontale* —
*** *Vaccinium laurifolium* —
*** *Vaccinium lucidum* —
*** *Vaccinium myrtoides* —
*** *Vaccinium phillyreoides* —
*** *Vaccinium reticulatovenosum* —
*** *Vaccinium sparsum* —
*** *Vaccinium varingifolium* —
** *Calcicolus* —
*** *Vaccinium chunii* —
*** *Vaccinium dunalianum* —
*** *Vaccinium glaucoalbum* —
*** Vaccinium urceolatum —
** *Ciliata* —
*** *Vaccinium ciliatum* —
*** *Vaccinium oldhamii* —
** *Cinctosandra* —
*** *Vaccinium exul* —
** *Conchophyllum* —
*** *Vaccinium corymbodendron* 
*** *Vaccinium delavayi* —
*** *Vaccinium emarginatum* —
*** *Vaccinium griffithianum* —
*** *Vaccinium meridionale* —
*** *Vaccinium moupinense* —
*** *Vaccinium neilgherrense* —
*** *Vaccinium nummularia* —
*** *Vaccinium retusum* —
** *Cyanococcus* —
*** *Vaccinium angustifolium* —
*** *Vaccinium boreale* —
*** *Vaccinium caesariense* —
*** *Vaccinium corymbosum* —
*** *Vaccinium darrowii* —
*** *Vaccinium elliottii* —
*** *Vaccinium formosum* —
*** *Vaccinium fuscatum* —
*** *Vaccinium hirsutum* —
*** *Vaccinium koreanum* —
*** *Vaccinium myrsinite* —
*** *Vaccinium myrtilloides* —
*** *Vaccinium pallidum* —
*** *Vaccinium simulatum* —
*** *Vaccinium tenellum* —
*** *Vaccinium virgatum* —
** *Eococcus* —
*** *Vaccinium fragile* —
** *Epigynium* —
*** *Vaccinium vacciniaceum* —
** *Hemimyrtillus* —
*** *Vaccinium arctostaphylos* —
*** *Vaccinium cylindraceum* —
*** *Vaccinium hirtum* —
*** *Vaccinium padifolium* —
*** *Vaccinium smallii* —
** *Herpothamnus* —
*** *Vaccinium crassifolium* —
** *Myrtillus —
*** *Vaccinium calycinum* —
*** *Vaccinium cespitosum* —
*** *Vaccinium deliciosum* —
*** *Vaccinium dentatum* —
*** *Vaccinium membranaceum* —
*** *Vaccinium myrtillus* —
*** *Vaccinium ovalifolium* —
*** *Vaccinium parvifolium* —
*** *Vaccinium praestans* —
*** *Vaccinium reticulatum* —
*** *Vaccinium scoparium* —
** *Neurodesia* —
*** *Vaccinium crenatum* —
** *Oarianthe* —
*** *Vaccinium ambyandrum* —
*** *Vaccinium cyclopense* —
** *Pachyanthum* —
*** *Vaccinium fissiflorum* —
** *Polycodium* —
*** *Vaccinium stamineum* —
** *Pyxothamnus* —
*** *Vaccinium consanguineum* —
*** *Vaccinium floribundum* —
*** *Vaccinium ovatum* —
** *Vaccinium* —
*** *Vaccinium uliginosum* —
** *Vitis-Idaea* —
*** *Vaccinium vitis-idaea'' — Изивӧчӹж тенгеок изи пӧчӹж 

Категори:Пӧчӹжвлӓ
Шим шӓдӓнгӹ

**Шим шӓдӓнгӹ** (; алыкмарла *шемшыдаҥ*) — шим шӓдӓнгӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ, нӱшмӹжӹ шӓдӓнгӹ гань икиӓш кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 20–60 см лин кердеш. 

Категори:Шим шӓдӓнгӹ йишвлӓ
Ородышуды

**Ородышуды** тенгеок **тыманалӹпӹшуды** (; алыкмарла *орадышудо, пӱйшудо, пӱйшукшшудо, шукшшудо*) — Solanaceae йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кокиӓш шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 20–115 см лин кердеш. 

Категори:Кушкышвлӓ
Шим шӓдӓнгӹ йишвлӓ

**Шим шӓдӓнгӹ йишвлӓ** () — Caryophyllales-влӓн йыхыш пырышы шукиӓш шуды форман кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 1200 тӹрлӹ шим шӓдӓнгӹ йиш улы. 

Сек кого йыхвлӓжӹ: *[[Eriogonum]]* (240 йиш), *[[Rumex]]* (200 йиш), *[[Coccoloba]]* (120 йиш), *[[Persicaria]]* (100 йиш) дӓ *[[Calligonum]]* (80 йиш).

Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «poly» (шукы) дон «goni» (пылвуй) шамаквлӓ гӹц лин.

## Классификаци
### Polygonoideae
* *Aconogonon* — Аконогонон
* *Atraphaxis* — 
* *Bistorta* — кишлешудо 
* *Calligonum* — Джузгун
* *Duma* — 
* *Emex* — 
* *Eskemukerjea* — 
* *Fagopyrum* — Шим шӓдӓнгӹ
* *Fallopia* — Фаллопи
* *Homalocladium platycladum* — 
* *Knorringia* — Кнорринги
* *Koenigia* — Кӧниги
* *Muehlenbeckia* — Мӱленбеки
* *Oxygonum* — 
* *Oxyria* — Кисличник
* *Parapteropyrum tibeticum* — 
* *Persicaria* — Персикари
** *Persicaria hydropiper* — Жавашуды
** *Persicaria maculosa* — Цажшуды
* *Polygonella* — 
* *Polygonum* — Горец
* *Pteropyrum* — 
* *Reynoutria* — 
* *Rheum* — Ревень
* *Rubrivena* — 
* *Rumex* — 
** *Rumex acetosa* — Шапшуды
** *Rumex confertus* — Цамавач

### Eriogonoideae
* *Acanthoscyphus parishii* — 
* *Afrobrunnichia* — 
* *Antigonon* — 
* *Aristocapsa insignis* — 
* *Brunnichia ovata* — 
* *Centrostegia thurberi* — 
* *Chorizanthe* — Хоризанте
* *Coccoloba* — Кокколоба
* *Dedeckera eurekensis* — 
* *Dodecahema leptoceras* — 
* *Eriogonum* — 
* *Gilmania luteola* — 
* *Goodmania luteola* — 
* *Gymnopodium* — 
* *Harfordia macroptera* — 
* *Hollisteria lanata* — 
* *Johanneshowellia* — 
* *Lastarriaea* — 
* *Leptogonum domingense* — 
* *Mucronea* — 
* *Nemacaulis denudata* — 
* *Neomillspaughia* — 
* *Oxytheca* — 
* *Podopterus* — 
* *Pterostegia drymarioides* — 
* *Ruprechtia* — 
* *Sidotheca* — 
* *Stenogonum* — 
* *Symmeria paniculata* — 
* *Systenotheca vortriedei* — 
* *Triplaris* —
Шӹм ыражан кол

**Шӹм ыражан кол** (; алыкмарла *шымрожангол*) — шӹм ыражан колвлӓн йиш группыш пырышы Европышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы онгылашлудымы кол. Кытшы 12–14 см лин кердеш. 

Категори:Онгылашлудымывлӓ
Онгылашлудымывлӓ

**Онгылашлудымывлӓ** тенгеок **онгылашлудымы колвлӓ** (; алыкмарла *оҥылашлудымо-влак*) — тупӹрдӓн группыш пырышы, онгылашлудымы, кол гань сӱмӓн вӹд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 120 тӹрлӹ онгылашлудымы кол улы. 

Онгылашлудымывлӓм шӹмлӹшӹ зоологи – ихтиологи.

## Классификацижӹ
*Cyclostomata — 
**Myxini — Миксинавлӓ
**Hyperoartia (Petromyzontida) — 
***Petromyzontidae — Шӹм ыражан колвлӓ
*Ostracoderma † — 
**Pteraspidomorphi — 
**Thelodonti — 
**Anaspida — 
**Cephalaspidomorphi — 
***Galeaspida — 
***Pituriaspida — 
***Osteostraci —
Шӹм ыражан колвлӓ

**Шӹм ыражан кол йишвлӓ** () — шӹм ыражан кол ганьывлӓн группыш пырышы йӓр-йогы дӓ тангыж вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ колвлӓ. 

## Классификацижӹ
* Petromyzontinae
** *Ichthyomyzon* — Американские пресноводные миноги
** *Petromyzon* — Тангыж шӹм ыражан колвлӓ
* Lampetrinae
** *Caspiomyzon* — Каспийские миноги
** *Entosphenus* — 
** *Eudontomyzon* — 
** *Lampetra* — 
*** *Lampetra planeri* — Шӹм ыражан кол
** *Lethenteron* — 
** *Tetrapleurodon* — 

Категори:Онгылашлудымывлӓ
Куплагы

**Куплагы** тенгеок **Вӹдлагы** (; алыкмарла *куплого, вӱдлого, вӱдсарси*) — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, ош логерӓн, мырышы вӹд кек. 

Куплагывлӓ, шӹнгӹртӹш гӹц изирӓк ылыт. Кытшы 17–20 см, озыжын шылдыржы 9,2–10,1, ӓвӓжӹн шылдыржы 8,2–9,1 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 25–30 см, нелӹцшӹ 50–85 г якте шоэш.

Пӹжӓшӹштӹ 3-6 мыны якте лин 

Норвегин национальный кекешӹштӹ шотлалтеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Cinclus cinclus cinclus* — Скандинави, вадывел Франци, йыд-вадывел Испани, Корсика дӓ Сардиништӹ ӹлӓ.
* *Cinclus cinclus gularis* — Англи, Уэльс дӓ Шотландиштӹ ӹлӓ.
* *Cinclus cinclus hibernicus* — Ирланди дӓ вадывел Шотланди дон Гебрид ошмаотывлӓштӹ ӹлӓ.
* *Cinclus cinclus aquaticus* — покшал дӓ кечӹвӓл Европа, Бельги, ирвел Франци ‎‎дӓ Испани гӹц Греци, Польша ‎‎дӓ Сицили якте ӹлӓ. 
* *Cinclus cinclus minor* — Алжир, Тунис ‎‎дӓ Марокко.
* *Cinclus cinclus caucasicus* — Кавказ кырыквлӓ гӹц Иран, Ирак ‎‎дӓ Турци якте ӹлӓ. Телӹм Афганистан ‎‎дӓ Пакистанышты эртӓрӓ. 
* *Cinclus cinclus persicus* — кечӹвӓл-вадывел Иранышты ӹлӓ.
* *Cinclus cinclus rufivrentris* — Ливанышты ӹлӓ.
* *Cinclus cinclus olympicus* — Кипрӹштӹ ӹлӓ.
* *Cinclus cinclus uralensis* — Урал кырыквлӓштӹ ӹлӓ. 
* *Cinclus cinclus leucogaster* — йыдпел Афганистан, покшал Ази гӹц ирвел Сибирь якте ӹлӓ. 
* *Cinclus cinclus cashmeriensis* —  вадывел Кашмир гӹц Сикким якте Гималаи кырыквлӓштӹ ӹлӓ. 
* *Cinclus cinclus przewalskii* — кечӹвӓл Тибет ‎‎дӓ вадывел Китайышты ӹлӓ. 
* *Cinclus cinclus baicalensis* — деталь уке.

Категори:Куплагывлӓ
Америка куплагы

**Америка куплагы** () — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкын кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, мырышы вӹд кек. 

Кытшы 16.5 см, нелӹцшӹ 46 г якте шоэш.

Пӹжӓшӹштӹ 2-4 ош мыны якте лин. 

Категори:Куплагывлӓ
Ош вуян куплагы

**Ош вуян куплагы** () — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты Боливи, Колумби, Эквадор, Перу дӓ Венесуэлын кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, мырышы вӹд кек. 

Категори:Куплагывлӓ
Вуйжырнер йишвлӓ

**Вуйжырнер йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел полушариштӹ дӓ Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ, вуйжыр нерӓн, изи пушӓнгӹ мырышы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ вуйжырнер улы. 

Пӹжӓшӹштӹ 3-9 (*Certhia*) ӓль 2-3 (*Salpornis*) мыны якте лин кердеш. 

## Классификацижӹ
*Certhiinae — Лачокла вуйжырнервлӓ
***Certhia familiaris* — Лачокла вуйжырнер
***Certhia hodgsoni* — Ходжсон вуйжырнер
***Certhia americana* — Америка вуйжырнер
***Certhia brachydactyla* — Кӹтӹк парнян вуйжырнер
***Certhia himalayana* — Гималай вуйжырнер
***Certhia tianquanensis* — Сечуан вуйжырнер
***Certhia nipalensis* — Непал вуйжырнер
***Certhia discolor* — Кӹрӓн логерӓн вуйжырнер
***Certhia manipurensis* — Юм вуйжырнер
*Salpornithinae — Ала вуйжырнервлӓ
***Salpornis spilonotus* — Инди ала вуйжырнер
***Salpornis salvadori* — Африка ала вуйжырнер
Ходжсон вуйжырнер

**Ходжсон вуйжырнер** () — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. 

Лӹмжӹм англи этнолог дӓ натуралист Брайан Хьютон Ходжсон (Brian Houghton Hodgson, 1801–1894) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Certhia hodgsoni hodgsoni* — йыдпел Пакистан гӹц йыд-вадывел Инди якте 
* *Certhia hodgsoni mandellii* — Непал, Бутан дӓ йыд-ирвел Инди
* *Certhia hodgsoni khamensis* — кечӹвӓл-вадывел Китай, Мьянма дӓ южгынам йыд-ирвел Инди

Категори:Вуйжырнервлӓ
Америка вуйжырнер

**Америка вуйжырнер** () — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. 

Кытшы 11.7–13.5 см лин кердеш. 

Пӹжӓшӹштӹ 3–7 мыны якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Certhia americana alascensis* – кечӹвӓл-покшал Аляска
* *Certhia americana occidentalis* – кечӹвӓл-ирвел Аляска, вадывел Канада дӓ вадывел АУШ
* *Certhia americana stewarti * – Inseln British Columbias im кечӹвӓл-вадывел Канада
* *Certhia americana zelotes* – кечӹвӓл Орегон гӹц йыдпел, ирвел дӓ кечӹвӓл Калифорни вадывел АУШ якте 
* *Certhia americana phillipsi* – покшал Калифорни
* *Certhia americana montana* – кечӹвӓл-вадывел Канада гӹц йыдпел-покшал АУШ якте 
* *Certhia americana leucosticta* – кечӹвӓл Невада дӓ Юта
* *Certhia americana americana* – кечӹвӓл дӓ ирвел Канада гӹц йыдпел-покшал дӓ йыд-ирвел АУШ
* *Certhia americana nigrescens* – ирвел-покшал АУШ
* *Certhia americana albescens* – кечӹвӓл-вадывел der АУШ дӓ йыд-вадывел Мексика 
* *Certhia americana guerrerensis* – кечӹвӓл-вадывел Мексика 
* *Certhia americana jaliscensis* – вадывел Мексика 
* *Certhia americana alticola* – покшал дӓ кечӹвӓл-ирвел Мексика 
* *Certhia americana pernigra* – кечӹвӓл Мексика гӹц Гватемала якте 
* *Certhia americana extima* – ирвел Гватемала гӹц Никарагуа якте 

Категори:Вуйжырнервлӓ
Кӹрӓн куплагы

**Кӹрӓн куплагы** () — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл дӓ покшал Азин кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, кӹрӓн пынан, мырышы вӹд кек. 

Кӹрӓн куплагывлӓ, лачокла куплагывлӓ гӹц когорак ылыт. Кытшы 21–23 см, нелӹцшӹ 87 г якте шоэш.

Пӹжӓшӹштӹ 4-6 мыны якте лин 

Лӹмжӹм немӹц дӓ руш зоолог, ботаник Петер Симон Паллас (Peter Simon Pallas, 1741–1811) лӹмеш пумы.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Cinclus pallasii tenuirostris* — Казахстан, Кыргызстан, Узбекистан ‎‎дӓ вадывел Тибетӹштӹ ӹлӓ. 
* *Cinclus pallasii dorjei* —  кечӹвӓл-ирвел Тибет, йыдпел Инди, Ассам, йыдпел Мьянма ‎‎дӓ йыдпел Таиландышты ӹлӓ. 
* *Cinclus pallasii marila* — йыд-ирвел Индиштӹш Мегхалая штатышты ӹлӓ. 

Категори:Куплагывлӓ
Кӹтӹк парнян вуйжырнер

**Кӹтӹк парнян вуйжырнер** () — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 12.5 см, нелӹцшӹ 7.5–11 г якте шоэш.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Certhia brachydactyla megarhyncha* — Вадывел Европын вадывелнӹ 
* *Certhia brachydactyla brachydactyla* — Вадывел Европын ирвелнӹ
* *Certhia brachydactyla mauritanica* — Йыдпел Африка
* *Certhia brachydactyla dorotheae* — Кипр
* *Certhia brachydactyla harterti* — Турци дӓ Кавкази

Категори:Вуйжырнервлӓ
Гималай вуйжырнер

**Гималай вуйжырнер** () — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Азиштӹ (Афганистан, Китай, Инди, Казахстан, Кыргызстан, Мьянма, Непал, Пакистан, Таджикистан, Туркменистан дӓ Узбекистанышты) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. 

Категори:Вуйжырнервлӓ
Сечуан вуйжырнер

**Сечуан вуйжырнер** () — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Китайышты (вадывел Сечуан) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 12 см г якте шоэш.

Категори:Вуйжырнервлӓ
Непал вуйжырнер

**Непал вуйжырнер** () — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Бутан, Китай, Инди, Мьянма дӓ Непал) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. 

Категори:Вуйжырнервлӓ
Юм вуйжырнер

**Юм вуйжырнер** () — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Инди, Мьянма дӓ Лаос) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. 

Лӹмжӹм англи орнитолог Аллан Октавиан Юм (Allan Octavian Hume, 1829 – 1912) лӹмеш пумы.

Категори:Вуйжырнервлӓ
Лачокла вуйжырнервлӓ

**Лачокла вуйжырнервлӓ** ( дӓ *Certhia*) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел полушариштӹ вӓшлиӓлтшӹ, вуйжыр нерӓн, изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ вуйжырнер улы. 

Пӹжӓшӹштӹ 3-9, шӹренок 5-6 мыны якте лин кердеш. 

## Йишвлӓ
**Certhia americana* — Америка вуйжырнер
**Certhia brachydactyla* — Кӹтӹк парнян вуйжырнер
**Certhia discolor* — Кӹрӓн логерӓн вуйжырнер
**Certhia familiaris* — Лачокла вуйжырнер
**Certhia himalayana* — Гималай вуйжырнер
**Certhia hodgsoni* — Ходжсон вуйжырнер
**Certhia manipurensis* — Юм вуйжырнер
**Certhia nipalensis* — Непал вуйжырнер
**Certhia tianquanensis* — Сечуан вуйжырнер

Категори:Вуйжырнервлӓ
Ала вуйжырнервлӓ

**Ала вуйжырнервлӓ** ( дӓ *Salpornis*) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш Инди дӓ Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ, вуйжыр нерӓн, изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ ала вуйжырнер улы. 

Пӹжӓшӹштӹ 2-3 мыны якте лин кердеш. 

## Йишвлӓ
**Salpornis spilonotus* — Инди ала вуйжырнер
**Salpornis salvadori* — Африка ала вуйжырнер

Категори:Вуйжырнервлӓ
Инди ала вуйжырнер

**Инди ала вуйжырнер** () — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 13–15 см, нелӹцшӹ 16 г якте шоэш.

Категори:Вуйжырнервлӓ
Цӹлдӹр йишвлӓ

**Цӹлдӹр йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, изи мырышы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ цӹлдӹр улы. 

Пӹжӓшӹштӹ 3–7 мыны якте лин кердеш. 

## Йишвлӓ
* *Bombycilla garrulus* — Лачокла цӹлдӹр
* *Bombycilla japonica* — Амур цӹлдӹр
* *Bombycilla cedrorum* — Америка цӹлдӹр
Амур цӹлдӹр

**Амур цӹлдӹр** () — цӹлдӹр йишвлӓн йыхыш пырышы йыд-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Амур цӹлдӹрвлӓ, лачокла цӹлдӹрвлӓ гӹц изирӓк ылыт. Кытшы 16–18 см якте шоэш. 

Категори:Цӹлдӹрвлӓ
Америка цӹлдӹр

**Америка цӹлдӹр** () — цӹлдӹр йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 15–18 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш. 

Пӹжӓшӹштӹ 5–6 мыны якте лин кердеш. 

Категори:Цӹлдӹрвлӓ
Вӹцкӹж нерӓн попугайвлӓ

**Вӹцкӹж нерӓн попугайвлӓ** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ вӹцкӹж нерӓн попугай улы. 

## Йишвлӓ
* *Brotogeris chiriri* — Сарикӓ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай
* *Brotogeris chrysoptera* — Якшар шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай
* *Brotogeris cyanoptera* — Симсӹ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай
* *Brotogeris jugularis* — Нарынзы логерӓн вӹцкӹж нерӓн попугай
* *Brotogeris pyrrhoptera* — Луды шӱӓн вӹцкӹж нерӓн попугай
* *Brotogeris sanctithomae* — Шӧртньӹ вуян вӹцкӹж нерӓн попугай
* *Brotogeris tirica* — Тирика 
* *Brotogeris versicolurus* — Ош шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай

Категори:Попугайвлӓ
Ала пачан попугайвлӓ

**Ала пачан попугайвлӓ** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ ала пачан попугай улы. 

## Йишвлӓ
* *Touit batavicus* — Симсӓкӓ ала пачан попугай
* *Touit costaricensis* — Якшар лепкӓн ала пачан попугай
* *Touit dilectissimus* — Симсӹ лепкӓн ала пачан попугай
* *Touit huetii* — Шим лепкӓн ала пачан попугай
* *Touit melanonotus* — Шим тупан ала пачан попугай
* *Touit purpuratus* — Кӹрӓн калпакан ала пачан попугай
* *Touit stictopterus* — Кӹрӓн ӹнгӹжӓӓн ала пачан попугай
* *Touit surdus* — Сарикӓ ала пачан попугай

Категори:Попугайвлӓ
Виола Реджио Калабри

**Viola Reggio Calabria** — Италиштӹ Реджо-ди-Калабри халыштыш  профессиональный озы баскетбол команда. Цӹревлӓжӹ шим дон нарынзалгы. Президентжӹ Гиусва Бранка.

Категори:Итали
Бранка, Гиусва

**Джузеппе Валерио Бранка** тенгеок **Гиусва Бранка** (итал. Giuseppe Valerio Branca, Giusva ; 10-шы январь 1967-шӹ и) — итальян журналист, блоггер дӓ спорт менеджер. Кӹзӹт Виола Реджио Калабри баскетбол командажын президентжӹ 

Категори:Итали персоналивлӓ
Шим вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай

**Шим вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Боливи, Колумби, Эквадор, Франци Гвиана, Гайана, Перу, Суринам дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 130–170 г якте шоэш. 

Шим вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугайвлӓ 40 и нӓрӹ ӹлӓт. 

Категори:Попугайвлӓ
Шим ялан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай

**Шим ялан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Категори:Попугайвлӓ
Сарикӓ пачан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай

**Сарикӓ пачан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Категори:Попугайвлӓ
Орави попугай

**Орави попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Венесуэла, Тринидад дӓ Тобаго, Франци Гвиана, Гайана дӓ Бразили) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 23 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Forpus passerinus passerinus* — Француз Гвиана дӓ Гайана
**Forpus passerinus viridissimus* — йыдпел Венесуэла, Тринидад дӓ Тобаго
**Forpus passerinus deliciosus* — Бразили
**Forpus passerinus cyanochlorus* — Бразили
**Forpus passerinus cyanophanes* — йыдпел Колумби

Категори:Попугайвлӓ
Мексика орави попугай

**Мексика орави попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы вадывел Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш. 

Категори:Попугайвлӓ
Симсӹ шылдыран орави попугай

**Симсӹ шылдыран орави попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Боливи, Колумби, Эквадор, Перу, Аргентина дӓ Парагвай) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Кытшы 12 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Forpus xanthopterygius xanthopterygius* — йыдпел Аргентина, Парагвай дӓ ирвел Бразили
**Forpus xanthopterygius flavissimus* — ирвел Brazil 
**Forpus xanthopterygius olallae* — Бразили
**Forpus xanthopterygius crassirostris* — йыд-ирвел Перу, ирвел Эквадор, кечӹвӓл-ирвел Колумби дӓ йыд-вадывел Бразили
**Forpus xanthopterygius flavescens* — покшал-ирвел Перу дӓ ирвел Боливи
**Forpus xanthopterygius spengeli* — йыдпел Колумби

Категори:Попугайвлӓ
Лессон орави попугай

**Лессон орави попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Эквадор дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Кытшы 10–14 см якте шоэш. 

Категори:Попугайвлӓ
Сарикӓ цӹреӓн орави попугай

**Сарикӓ цӹреӓн орави попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Кытшы 14–15 см, нелӹцшӹ 35 г якте шоэш. 

Категори:Попугайвлӓ
Катерина кӹжгӹ нерӓн попугай

**Катерина кӹжгӹ нерӓн попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты (Боливи дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Кытшы 16 см, нелӹцшӹ 42–52 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Bolborhynchus lineola lineola* — 
**Bolborhynchus lineola tigrinus* — 

Категори:Попугайвлӓ
Симсӹ лепкӓн амазон

**Симсӹ лепкӓн амазон** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. 

Кытшы 38 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Amazona aestiva subbuteoaestiva* — ирвел Бразили
* *Amazona aestiva xanthopteryx* — йыдпел дӓ ирвел Боливи, Парагвай дӓ йыдпел 

Категори:Попугайвлӓ
Ямайка шим нерӓн амазон

**Ямайка шим нерӓн амазон** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Ямайкышты вӓшлиӓлтшӹ амазон попугай. Кытшы 25 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт. 

Категори:Попугайвлӓ
Якшар лепкӓн амазон

**Якшар лепкӓн амазон** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 32–35 см, нелӹцшӹ 310–480 г якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Amazona autumnalis autumnalis* — ирвел Мексика гӹц йыдпел Никарагуа якте 
**Amazona autumnalis salvini* — йыдпел Никарагуа гӹц Колумби дӓ Венесуэла якте 
**Amazona autumnalis lilacina* — вадывел Эквадор

Категори:Попугайвлӓ
Сӧрӓн вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай

**Сӧрӓн вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай. 

Категори:Попугайвлӓ
Лашашан амазон

**Лашашан амазон** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 38–41 см, нелӹцшӹ 540-700 г якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Amazona farinosa farinosa* — кечӹвӓл-ирвел Колумби, кечӹвӓл Венесуэла, Гайана, Франци Гвиана, Бразили дӓ йыдпел Боливи.
* *Amazona farinosa inornata* — ирвел Панама, вадывел дӓ йыдпел Колумби, йыд-вадывел Венесуэла дӓ вадывел Эквадор. 
* *Amazona farinosa chapmani* — кечӹвӓл-ирвел Колумби, ирвел Эквадор, ирвел Перу дӓ йыд-ирвел Боливи
* *Amazona farinosa virenticeps* — Никарагуа гӹц вадывел Панама якте 
* *Amazona farinosa guatemalae* — кечӹвӓл-ирвел Мексика гӹц Гондурас якте 

Категори:Попугайвлӓ
Мартиника амазон

**Мартиника амазон** ( †) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мартиника ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ амазон попугай. 

Категори:Попугайвлӓ
Симсӹ лепкӓн аратинга

**Симсӹ лепкӓн аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 35–37 см, нелӹцшӹ 140–190 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Thectocercus acuticaudatus acuticaudatus* 
**Thectocercus acuticaudatus haemorrhous* 
**Thectocercus acuticaudatus koenigi* 
**Thectocercus acuticaudatus neoxenus* 
**Thectocercus acuticaudatus neumanni* 

Категори:Попугайвлӓ
Ош сӹнзӓӓн аратинга

**Ош сӹнзӓӓн аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 30–34 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 37–40 см, нелӹцшӹ 100–218 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Aratinga leucophthalma nicefori* — 
**Aratinga leucophthalma callogenys* — 
**Aratinga leucophthalma leucophthalma* — 

Категори:Попугайвлӓ
Нарынзы лепкӓн аратинга

**Нарынзы лепкӓн аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексика гӹц Коста-Рика якте вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 22.5 см, нелӹцшӹ 80 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Eupsittula canicularis clarae* – вадывел-покшал Мексика
* *Eupsittula canicularis eburnirostrum* – кечӹвӓл-вадывел Мексика
* *Eupsittula canicularis canicularis* – кечӹвӓл Мексика гӹц вадывел Коста-Рика якте 

Категори:Попугайвлӓ
Шӧртньӹ лепкӓн аратинга

**Шӧртньӹ лепкӓн аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Боливи, Парагвай, Аргентина дӓ Суринам) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 26 см якте шоэш. 

Категори:Попугайвлӓ
Сарикӓ онган аратинга

**Сарикӓ онган аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили дӓ Суринам) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 30 см, нелӹцшӹ 110 г якте шоэш. 

Категори:Попугайвлӓ
Кактус аратинга

**Кактус аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 25 см, нелӹцшӹ 75–90 г якте шоэш.

Категори:Попугайвлӓ
Ямайка аратинга

**Ямайка аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексика, Покшал Америкышты дӓ Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 23–30.50 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 60 см, нелӹцшӹ 80–87 г якте шоэш.

Категори:Попугайвлӓ
Кӹрӓн шӹргӓн аратинга

**Кӹрӓн шӹргӓн аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Aratinga pertinax aeruginosa* (Linnaeus, 1758)    
* *Aratinga pertinax arubensis* (Hartert, 1891)    
* *Aratinga pertinax chrysogenys* (Massena & Souance, 1854)    
* *Aratinga pertinax chrysophrys* (Swainson, 1838)    
* *Aratinga pertinax griseipecta* Meyer de Schauensee, 1950    
* *Aratinga pertinax lehmanni* Dugand, 1943    
* *Aratinga pertinax margaritensis* (Cory, 1918)    
* *Aratinga pertinax ocularis* (P. L. Sclater, 1865)    
* *Aratinga pertinax paraensis* Sick, 1959    
* *Aratinga pertinax pertinax* (Linnaeus, 1758)    
* *Aratinga pertinax surinama* Zimmer & W. H. Phelps, 1951    
* *Aratinga pertinax tortugensis* (Cory, 1909)    
* *Aratinga pertinax venezuelae* Zimmer & W. H. Phelps, 1951    
* *Aratinga pertinax xanthogenia* (Bonaparte, 1850)  

Категори:Попугайвлӓ
Император амазон

**Император амазон** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Доминикышты вӓшлиӓлтшӹ кого амазон попугай. Кытшы 48 см, нелӹцшӹ 900 (озыжы), 650 (ӓвӓжӹ) г якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт. 

Категори:Попугайвлӓ
Сокорро аратинга

**Сокорро аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексикышты Сокорро ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. 

Категори:Попугайвлӓ
Якшар вуян аратинга

**Якшар вуян аратинга** () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (кечӹвӓл-вадывел Эквадор дӓ йыд-вадывел Перу) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 33 см якте шоэш.

Категори:Попугайвлӓ
Ажаккек йишвлӓ

**Ажаккек йишвлӓ** () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ, пӹжӓш паразит изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 20 тӹрлӹ ажаккек улы. 

## Йишвлӓ
**Vidua*
** *Vidua chalybeata* — Якшар ялан ажаккек 
** *Vidua raricola* — 
** *Vidua larvaticola* — 
** *Vidua maryae* — 
** *Vidua nigeriae* — 
** *Vidua funerea* — Ош ялан ажаккек 
** *Vidua codringtoni* — 
** *Vidua purpurascens* — 
** *Vidua wilsoni* — Вильсон ажаккек 
** *Vidua camerunensis* — 
** *Vidua hypocherina* — Блестящая вдовушка 
** *Vidua fischeri* — Фишер ажаккек
** *Vidua regia* — Кугижӓ ажаккек
** *Vidua macroura* — Доминиканская вдовушка 
** *Vidua togoensis* — 
** *Vidua interjecta* — 
** *Vidua paradisaea* — Райская вдовушка 
** *Vidua orientalis* — Широкохвостая райская вдовушка 
** *Vidua obtusa* — 
**Anamalospiza* — 
** *Anomalospiza imberbis* — Cuckoo-finch 


Категори:Орави ганьывлӓ
Категори:Мырышы кеквлӓ