open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каддафи, Муаммар

**Муаммар бен Мухаммед Абу Меньяр Абдель Салям бен Хамид аль-Каддафи** ( , *[[Арабла сирӹмӹ латиница доно|Muʿammar al-Qaḏḏāfī]]*,  ; 7 июнь 1942) — ливи кугижӓнӹш дӓ вырсы йенг ; Революцин лидержӹ, (де-факто) Ливин вуйлатышыжы (1969 и годшен). 2011 шы ин февральын Ливи халык ваштарешӹжӹ шагалын, халыкын пайдажым ӹшке кӹшӓнӹшкӹжӹ веле опта манын, постшы гӹц карангаш тергӓ.

Категори:Ливи
Категори:Политиквлӓ
Ловичӹ (карем)

**Ловичӹ (карем)** - Кырык сирӹштӹ ти лӹм доно кок вӓр улы - иктӹжӹ Кого Шошмар, весӹжӹ Лосола лишнӹ. Кок солаге Кугилӓнсола велнӹ ылыт.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Каремвлӓ
Ловичӹ ӓнгӹр

**Ловичӹ ӓнгӹр** - Кугилӓнсола вел Кого Шошмар лишнӹ Чуайсола пӱӓшкӹ йоген пыра. Кышец йоген лӓктеш?

Категори:Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Ӓнгӹрвлӓ
Луды морен

**Луды морен** () — Евразиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Eulagos* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 50 - 70 см кыташ лин кердӹт. Массышты 2,5 - 6,5 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Аксай кырык

Аксай кырык - Ӱл Цотнай сола лишнӹш кырык. Кулаковы монгырышты.

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Кырыквлӓ
Аксан карем

**Аксан карем** - Пӹзӹкныр вел Вес сир Йылйӓл сола лишнӹш карем. 

Категори: Географи
Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Кырыквлӓ
М. Шкетан лӹмӓн Мары драма театр

**М. Шкетан лӹмӓн Мары драма театр** — мары халыкын тӹнг театржы. Йошкар-Олашты ӹшта. 1919 ин29 февраль годшен пачмы. Сек пӹтариш спектакльжы Тыныш Осып Тыныш Осыпын "Закон шӱмлык" маналтын. Кӹзӹт театрын репертуаржы шукы монгыран.

Категори:Театрвлӓ
Категори:Культура объектвлӓ
Энцефаляртос

**Энцефаляртос** (  ) — *Zamiaceae* йыхыш пырышы пушӓнгӹ.

## Видвлӓ
* *[[Encephalartos aemulans]]*
* *[[Encephalartos altensteinii]]*
* *[[Encephalartos aplanatus]]*
* *[[Encephalartos arenarius]]*
* *[[Encephalartos barteri]]*
* *[[Encephalartos brevifoliolatus]]*
* *[[Encephalartos bubalinus]]*
* *[[Encephalartos caffer]]*
* *[[Encephalartos cerinus]]*
* *[[Encephalartos chimanimaniensis]]*
* *[[Encephalartos concinnus]]*
* *[[Encephalartos cupidus]]*
* *[[Encephalartos cycadifolius]]*
* *[[Encephalartos delucanus]]*
* *[[Encephalartos dolomiticus]]*
* *[[Encephalartos dyerianus]]*
* *[[Encephalartos equatorialis]]*
* *[[Encephalartos eugene-maraisii]]*
* *[[Encephalartos ferox]]*
* *[[Encephalartos friderici-guilielmi]]*
* *[[Encephalartos ghellinckii]]*
* *[[Encephalartos gratus]]*
* *[[Encephalartos heenanii]]*
* *[[Encephalartos hildebrandtii]]*
* *[[Encephalartos hirsutus]]*
* *[[Encephalartos horridus]]*
* *[[Encephalartos humilis]]*
* *[[Encephalartos inopinus]]*
* *[[Encephalartos ituriensis]]*
* *[[Encephalartos kisambo]]*
* *[[Encephalartos laevifolius]]*
* *[[Encephalartos lanatus]]*
* *[[Encephalartos latifrons]]*
* *[[Encephalartos laurentianus]]*
* *[[Encephalartos lebomboensis]]*
* *[[Encephalartos lehmannii]]*
* *[[Encephalartos longifolius]]*
* *[[Encephalartos mackenziei]]*
* *[[Encephalartos macrostrobilus]]*
* *[[Encephalartos manikensis]]*
* *[[Encephalartos marunguensis]]*
* *[[Encephalartos middelburgensis]]*
* *[[Encephalartos msinganus]]*
* *[[Encephalartos munchii]]*
* *[[Encephalartos natalensis]]*
* *[[Encephalartos ngoyanus]]*
* *[[Encephalartos nubimontanus]]*
* *[[Encephalartos paucidentatus]]*
* *[[Encephalartos poggei]]*
* *[[Encephalartos princeps]]*
* *[[Encephalartos pterogonus]]*
* *[[Encephalartos schaijesii]]*
* *[[Encephalartos schmitzii]]*
* *[[Encephalartos sclavoi]]*
* *[[Encephalartos senticosus]]*
* *[[Encephalartos septentrionalis]]*
* *[[Encephalartos tegulaneus]]*
* *[[Encephalartos transvenosus]]*
* *[[Encephalartos trispinosus]]*
* *[[Encephalartos turneri]]*
* *[[Encephalartos umbeluziensis]]*
* *[[Encephalartos villosus]]*
* *[[Encephalartos whitelockii]]*
* *[[Encephalartos woodii]]*

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Американ ош морен

**Американ ош морен** (  ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Poecilolagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 41 - 52 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,5 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ

* *Lepus americanus americanus* – Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Альберта, Монтана , North Dakota
* *L. a. cascadensis* – Британи Колумби, Вашингтон 
* *L. a. columbiensis* – Британи Колумби, Альберта, Вашингтон 
* *L. a. dalli* – Mackenzie District, Британи Колумби, Аляска, Yukon Territory
* *L. a. klamathensis* – Орегон, Калифорни
* *L. a. oregonus* – Орегон
* *L. a. pallidus* – Британи Колумби
* *L. a. phaeonotus* – Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Michigan, Wisconsin, Миннесота
* *L. a. pineus* – Британи Колумби, Айдахо, Вашингтон 
* *L. a. seclusus* – Вайоминг
* *L. a. struthopus* – Ньюфаундленд , У Шотланди, Нью-Брансуик, Prince Edward Island, Квебек, Мэн
* *L. a. tahoensis* – Калифорни, western Nevada
* *L. a. virginianus* – Онтарио, Квебек, Мэн, New Hampshire, Vermont, Массачусетс, Пенсильвани, Огайо, Tennessee
* *L. a. washingtonii* – Британи Колумби, Вашингтон , Орегон

Категори:Моренвлӓ
Арктика морен

**Арктика морен** (  ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Lepus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 55 - 70 см кыташ лин кердӹт. Массышты 4 - 5,5 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Ош морен

**Американ ош морен** (  ) — Йыдвел Евразиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Lepus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 44 - 65 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,6 - 4,5 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Каллот морен

**Каллот морен** (  ) — Мексикышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Proeulagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 50 см кыташ лин кердӹт. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Lepus callotis callotis*
* *Lepus callotis gaillardi*

Категори:Моренвлӓ
Толай морен

**Толай морен** (  ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Proeulagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 40 - 55 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,5 - 2,5 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Сарикӓ морен

**Сарикӓ морен** (  ) — Мексикышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Proeulagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 53 - 61 см кыташ лин кердӹт. Массышты 3,5 - 4 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Шим морен

**Шим морен** (  ) — Мексикышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Proeulagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн.

Категори:Моренвлӓ
Калифорни морен

**Калифорни морен** (  ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Proeulagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 61 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,4 - 2,7 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Lepus californicus altamirae*
* *L. c. asellus* 
* *L. c. bennettii*
* *L. c. californicus* 
* *L. c. curti* 
* *L. c. deserticola* 
* *L. c. ememicus* 
* *L. c. festinus* 
* *L. c. magdalenae* 
* *L. c. martirensis* 
* *L. c. melanotis* 
* *L. c. merriamai* 
* *L. c. richardsonii* 
* *L. c. sheldoni* 
* *L. c. texianus* 
* *L. c. wallawalla* 
* *L. c. xanti*

Категори:Моренвлӓ
Брума морен

**Брума морен** (  ) — Испаништӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Eulagos* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 45 - 65 см кыташ лин кердӹт. Массышты 2,0 - 3,5 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Кечӹвӓл китай морен

**Кечӹвӓл китай морен** (  ) — Азиштӹ (Юньнань) вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Eulagos* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн.

Категори:Моренвлӓ
Корей морен

**Корей морен** () — Корейштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Eulagos* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 45 - 54 см кыташ лин кердӹт. Массышты 2,1 - 2,6 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Корсика морен

**Корсика морен** (  ) — Корсикашты дӓ Италиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Eulagos* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 44 - 61 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,8 - 3,8 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Кыйыр пачан морен

**Кыйыр пачан морен** (  ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Eulagos* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн.

Категори:Моренвлӓ
Ош пачан морен

**Ош пачан морен** (  ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Eulagos* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Массышты 3 - 4 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Lepus townsendii townsendii*
* *Lepus townsendii campanius*

Категори:Моренвлӓ
Африка саванна морен

**Африка саванна морен** (  ) — Африкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Sabanalagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 60 см кыташ лин кердӹт. Массышты 3 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Хайнань морен

**Хайнань морен** (  ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Indolagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 40 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,5 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Шим шӱӓн морен

**Шим шӱӓн морен** (  ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Indolagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Массышты 2 - 3 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Lepus nigricollis aryaberthensis*
* *Lepus nigricollis dayanus*
* *Lepus nigricollis nigricollis*
* *Lepus nigricollis ruficaudatus*
* *Lepus nigricollis sadiya*
* *Lepus nigricollis simcoxi*
* *Lepus nigricollis singhala*

Категори:Моренвлӓ
Китай морен

**Китай морен** (  ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Sinolagus * лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Массышты 2 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Lepus sinensis formosus*
* *Lepus sinensis sinensis* 
* *Lepus sinensis yuenshanensis*

Категори:Моренвлӓ
Канада сырмы

**Канада сырмы** (  ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ сырмывлӓн йыхыш пырышы хир йӓн. Сек коговлӓжӹ 48 - 56 см кыташ лин кердӹт. Массышты 8 - 11 кг якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Lynx canadensis canadensis*
* *Lynx canadensis mollipilosus*
* *Lynx canadensis subsolanus*

Категори:Хир йӓнвлӓ
Таксон

**Таксон** (  ) — классификацӹн группавлӓжӹ. 

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «τάξις» (порядок, устройство, организация) шамак гӹц лин.

## Таксонвлӓ

## Анжалаш
*Зоологвлӓн спискӹштӹ (таксон сирӹшӹвлӓ)

Категори:Биологи
Америка нужгол

**Америка нужгол** (  ) нужголвлӓн йыхыш пырышы хир кол. Кытшы шӹрнжок 30 - 45 см дӓ нелӹцшӹ 1 кг якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Еsox americanus americanus*
* *Еsox americanus vermiculatus*

Категори:Нужголвлӓ
Антилопа морен

**Американ ош морен** (  ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш *Macrotolagus* лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 45 - 60 см кыташ лин кердӹт. Массышты 5 кг якте шоэш.

Категори:Моренвлӓ
Сар алангы

**Сар алангы** (  )  алангывлӓн йыхыш пырышы хир кол. Кытшы шӹрнжок 30 - 35 см дӓ нелӹцшӹ 500 г якте лин кердеш. 

Категори:Алангывлӓ
Адана

**Адана** (турк Adana ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Адана илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 5-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шӹ ин тӹштӹ 1 591 518  эдем ӹлен. 

Адана халан центр районвлӓ : Йӱрегир, Караисалы, Сарычам, Сейхан, Чукурова.

## Мечетьвлӓ
* Сабанджы Центр мечеть
* Яг мечеть

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Адапазары

**Адапазары** (турокла Adapazarı ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Сакарья илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 224 962  эдем ӹлен. 

Адапазары халан центр районвлӓ : Арифие, Эренлер, Сердиван.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Адыяман

**Адыяман** (турк Adıyaman ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Адыяман илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 198,433  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Айдын

**Айдын** (турокла Aydın ) — Вадывел Турцин халажы. Айдын илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 171,242  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Аксарай

**Аксарай** (турк Aksaray ) — Покшал Турцин халажы. Аксарай илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 171 423  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «сарай» ('кӱпалат') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Амасья

**Амасья** (турк Amasya ) — Йыдвел Турцин халажы. Амасья илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 82 200  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Анкара

**Анкара** (турк Ankara) — Покшал Турцин дӓ Анкара илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 2-шы вӓрӹм нӓлеш. 2005-шӹ ин тӹштӹ 4 319 167 эдем ӹлен.

Анкара халан центр районвлӓ: Акьюрт, Алтындаг, Аяш, Баля, Чанкая, Чубук, Элмадаг, Этимесгут, Гӧльбашы, Каледжик, Казан, Кечиӧрен, Мамак, Синджан, Пурсаклар, Енимахалле.

## Мечетьвлӓ
* Коджатепе мечеть
* Малтепе мечеть
* Султан Алааддин мечеть

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Вуйхалавлӓ
Агры

**Агры** (турокла Ağrı ) — Ирвел Турцин халажы. Агры илӹн вуйхалажы. 2007-шӹ ин тӹштӹ 97 839  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Антакья

**Антакья** (турокла Antakya ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Хатай илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 427.451 (пӱэргӹ: 214.810; ӹдӹрӓмӓш: 212.641)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Анталья

**Анталья** (турк Antalya ) — Турцин халажы. Анталья илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 8-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2008-шӹ ин тӹштӹ 955 573  эдем ӹлен. Ти халаш марынвлӓӓт турист семӹнь кашташ яратат.

Анталья халан центр районвлӓ : Аксу, Дӧшемеалты, Кепез, Коньяалты, Муратпаша

## Примечания


Категори:Турци халавлӓ
Ардахан

**Ардахан** (турк Ardahan ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Ардахан илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 16 923  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Афьонкарахисар

**Афьонкарахисар** тенгеок **Афьон-Карахисар** (турк Afyonkarahisar ) — Вадывел Турцин халажы. Афьонкарахисар илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 163 207 эдем ӹлен.

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Балыкесир

**Балыкесир** (турк Balıkesir ) — Вадывел Турцин халажы. Балыкесир илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 247 072  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Бингӧль

**Бингӧль** (турк Bingöl ) — Ирвел Турцин халажы. Бингӧль илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.791 (пӱэргӹ: 11.217; ӹдӹрӓмӓш: 11.574)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «бин» ('тӹжем') дон «гӧль» ('йӓр') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Битлис

**Битлис** (турк Bitlis ) — Ирвел Турцин халажы. Битлис илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 41 404  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Батман (хала)

**Батман** (турк Batman ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Батман илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 298 342  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Болу

**Болу** (турк Bolu ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Болу илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 120 001  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Бурдур

**Бурдур** (турк Burdur ) — Кечӹвӓл-вадывел Турцин халажы. Бурдур илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 66 182  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Бурса

**Бурса** (турк Bursa ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Бурса илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 4-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шӹ ин тӹштӹ 1 905 570  эдем ӹлен. 

Бурса халан центр районвлӓ : Гемлик, Гӱрсу, Кестель, Муданья, Нилӱфер, Османгази, Йылдырым.

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Турци халавлӓ

Ти ӹлӹштӓшӹштӹ Турцин халавлӓн лӹмвлӓштӹм пумы, кышты ӹлызӹ шот 7000 гӹц шукырк ылеш. (31 декабрь 2007 и)

## Тенгеок анжы
* Metropolitan centers in Turkey

## Ажедмашвлӓ
* State Institute of Statistics
* The World Gazetteer: Turkey: Map of Largest Cities
Газиантеп

**Газиантеп** (турк Gaziantep ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Газиантеп илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 6-шы вӓрӹм нӓлеш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 1 295 050  эдем ӹлен. 

Газиантеп халан центр районвлӓ : Огузели, Шахинбей, Шехиткамиль.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Денизли

**Денизли** (турк Denizli ) — Кечӹвӓл-вадывел Турцин халажы. Денизли илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 488 768  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «дениз» 'тангыж' (

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Диярбакыр

**Диярбакыр** (турк Diyarbakır ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Диярбакыр илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 799 447  эдем ӹлен. 

Диярбакыр халан центр районвлӓ : Баглар, Каяпынар, Сур, Енишехир.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Шӓрӓнгӓ ӓнгӹр

**Шӓрӓнгӓ ӓнгӹр** - Угарман областьыштыш Шӓрӓнгӓ кымдемӹштӹ Малиновка сола доны Ышта ӓнгӹрӹш шалахай гӹц йоген пыра.

Категори: Географи 
Категори: Угарман область топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Ӓнгӹрвлӓ
Измир

**Измир** (турокла İzmir) — Вадывел Турцин халажы. Измир илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 3-шы вӓрӹм нӓлеш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 2 758 707  эдем ӹлен. 

Измир халан центр районвлӓ: Балчова, Байраклы, Борнова, Буджа, Чигли, Газиэмир, Гӱзелбахче, Карабаглар, Каршыяка, Конак, Менемен, Нарлыдере.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Гӱмӱшхане

**Гӱмӱшхане** (турк Gümüşhane ) — Йыдвел Турцин халажы. Гӱмӱшхане илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 26 238  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Гиресун

**Гиресун** (турокла Giresun ) — Йыдвел Турцин халажы. Гиресун илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 116.310 (пӱэргӹ: 57.818; ӹдӹрӓмӓш: 58.492)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Измит

**Измит** (турокла İzmit ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Коджаэли илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 287 970  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Йозгат

**Йозгат** (турокла Yozgat ) — Покшал Турцин халажы. Йозгат илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 71 768  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Караман

**Караман** (турокла Karaman ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Караман илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 127 192  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Карс

**Карс** (турокла Kars ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Карс илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 75 291  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Конья

**Конья** (турокла Konya ) — Покшал-вадывел Турцин халажы. Конья илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 7-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2008-шӹ ин тӹштӹ 1 067 055 эдем ӹлен.

Конья халан центр районвлӓ : Каратай, Мерам, Сельчуклу.

Категори:Турци халавлӓ
Карабӱк

**Карабӱк** (турокла Karabük) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Карабӱк илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 106 148  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кайсери

**Кайсери** (турокла Kayseri ) — Покшал Турцин халажы. Кайсери илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 9-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 911 984  эдем ӹлен. 

Измир халан центр районвлӓ : Хаджылар, Инджесу, Коджасинан, Меликгази, Талас.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Кыркларели

**Кыркларели** (турокла Kırklareli ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Кыркларели илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 84.868 (пӱэргӹ: 44.298; ӹдӹрӓмӓш: 40.570)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «кырклар» ('нӹллӹвлӓ') дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кӱтахья

**Кӱтахья** (турк Kütahya ) — Вадывел Турцин халажы. Кӱтахья илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 226.931 (пӱэргӹ: 113.692; ӹдӹрӓмӓш: 113.239)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Коэӓн ваштар

**Коэӓн ваштар** ( ) — Sapindaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Ваштарын йиш.

Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Эдемӹн анатомижӹ

**Эдемӹн анатомижӹ** (  — эдемӹн органвлажӹн морфологиштӹм, системыштым да органвлаштӹм шӹмлӹшӹ биологин полкажӹ. Эдем кап махань-шон клеткавла гӹц шалга, кыдывлан ӹшке лӹмыштӹ улы: гаметывла, нейронвла, миоцитвла. Клеткавла тканьым ӹштат. Тканьвла шукы йиш лин кердӹт, нӹнӹ лач икань клетка типвла гӹц веле фрмируялтыт. Шамаклан шӹл клеткавла шӹл (мышцы) тканьым формируят. Тӹрлӹ клеткавла тканьвлашкӹ погынен, эдем капӹн органвлажӹм шачыктат, шамаклан шӹл ткань, нервы ткань да вес тканьвла, шумӹм ӹштат. Ышке церотыштышты ? доно органвла органвлан системыш погыналтыт, кыдывлан эдем организмышты ӹшке задачышты улы. Ти органвла икӹжак-иктӹштӹ лоштышты цаткыды кӹлӹштӹ ылыт да ти кӹлвла ямыт гӹнь, эдемӹн капшӹ ясланаш тӹнгалеш. Шамаклан вӹр сарнӹшӹ система эдемӹн орган системыжы ылеш. 

Ihmisen anatomia tunnettiin jo 1600 eaa., josta on viitteitä egyptiläisten papyruskirjoituksista. 1600 eaa. tunnettiin jo sydän, maksa, perna, munuaiset, kohtu ja virtsarakko.

Hippokrates oli merkittävä anatomian ja lääketieteen kehittäjä. Hippokrates ymmärsi lihasten ja luiden välisen yhteistyön ja liitti sen ihmisen kykyyn liikkua. Hippokrates antoi myös monille elimille selityksen niiden toiminnasta. Herophilos ja Erasistratus olivat ensimmäisiä, jotka tutkivat ja paloittelivat ihmisruumita ja laajensivat tietämystä kuolleiden ruumiin avauksilla.

Leonardo da Vinci teki monia suuria löytöjä anatomiassa. Da Vincin sanotaan viettäneen öitä tutkien ruumiita ja yrittäen hahmotella ihmiskehon toimintaa. Da Vinci muun muassa huomasi sen, että kuva jonka silmä näkee on ylösalaisin verkkokalvolla.

Категори:Эдемӹн анатомижӹ
Малатья

**Малатья** (турокла Malatya ) — Ирвел Турцин халажы. Малатья илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 449.333 (пӱэргӹ: 224.223; ӹдӹрӓмӓш: 225.110)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Мардин

**Мардин** (турк Mardin ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Мардин илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 130.024 (пӱэргӹ: 67.259; ӹдӹрӓмӓш: 62.765)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Мерсин

**Мерсин** (турк Mersin ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Мерсин илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 10-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шӹ ин тӹштӹ 843 429  эдем ӹлен. 

Мерсин халан центр районвлӓ : Акдениз, Мезитли, Торослар, Енишехир.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Невшехир

**Невшехир** (турокла Nevşehir ) — Покшал Турцин халажы. Невшехир илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 114.691 (пӱэргӹ: 57.057; ӹдӹрӓмӓш: 57.634)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «нэв» ('у') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Нигде

**Нигде** (турокла Niğde ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Нигде илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 193.373 (пӱэргӹ: 97.288; ӹдӹрӓмӓш: 96.085)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Мугла

**Мугла** (турокла Muğla ) — Кечӹвӓл-вадывел Турцин халажы. Мугла илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 92.328 (пӱэргӹ: 46.542; ӹдӹрӓмӓш: 45.786)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ризе

**Ризе** (турокла Rize ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Ризе илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 132.123 (пӱэргӹ: 65.454; ӹдӹрӓмӓш: 66.669)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Самсун

**Самсун** (турокла Samsun ) — Йыдвел Турцин халажы. Самсун илӹн вуйхалажы. 2007-шӹ ин тӹштӹ 423 859  эдем ӹлен.

Самсун халан центр районвлӓ : Атакум, Джаник, Илкадым, Теккекӧй.

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Вӹргеньӹ

**Вӹргеньӹ** - хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 29 атом номерӓн . **Cu** () символ доно анжыкталтеш.

## Историжӹ
Вӹргеньӹ изи температурышток шӹранӓӓт, эдем ти металлым кугез годшенок кычылтеш. Вӹргеньӹ вулны доно шӹрӓтӹмӹкӹ, той лиэш. Тойым эдем кужы жеп кычылтын, седӹндонат историн периодшым анжыктышы той жеп курымвлӓ термин улы. 
Латинлӓ шамак Cuprum (Aes cuprium, Aes cyprium) Кипр, лӹм гӹц лӓктӹн, кышты III курымын (Х.ш.я) вӹргеньӹм шӹрӓтӹмӹ камакавлӓ ылыныт.

Категори:Хими элементвлӓ
Категори:Металлвлӓ
Сивас

**Сивас** (турокла Sivas ) — Покшал Турцин халажы. Сивас илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 338.728 (пӱэргӹ: 171.092; ӹдӹрӓмӓш: 167.636)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Сиирт

**Сиирт** (турокла Siirt ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Сиирт илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 132.789 (пӱэргӹ: 69.502; ӹдӹрӓмӓш: 63.287)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Синоп

**Синоп** (турокла Sinop ) — Йыдвел Турцин халажы. Синоп илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 53.584 (пӱэргӹ: 26.399; ӹдӹрӓмӓш: 27.185)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Орду

**Орду** (турокла Ordu ) — Йыдвел Турцин халажы. Орду илӹн вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 177.707 (пӱэргӹ: 87.956; ӹдӹрӓмӓш: 89.751)  эдем ӹлен. 

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ
*  Батуми, Грузи
*  Баку, Азербайджан

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Османие

**Османие** (турокла Osmaniye ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Османие илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 219.411 (пӱэргӹ: 109.817; ӹдӹрӓмӓш: 109.594)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Стамбул

**Стамбул** тенгеок **Истанбул** (турокла İstanbul ) — Йыд-вадывел Турцин сек кого халажы, сӓндӓлӹкӹн экономика, индустри, выжалымаш, культура дон шӹнцӹмӓш покшалжы. Стамбул илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 1-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 12 782 960 эдем ӹлен. 

Стамбул халан центр районвлӓ : Авджылар, Багджылар, Бахчелиэвлер, Бакыркӧй, Байрампаша, Бешикташ, Бейоглу, Фатих, Газиосманпаша, Гӱнгӧрен, Кадыкӧй, Кягытхане, Кӱчӱкчекмедже, Шишли, Ӱскӱдар, Зейтинбурну.

Эссен дӓ Печ доно Стамбул 2010 ин Европын культура вуйхалажы ылын.

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓ

Категори:Турци халавлӓ
Текирдаг

**Текирдаг** (турокла Tekirdağ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Текирдаг илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 137 962  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Трабзон

**Трабзон** (турокла Tokat ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Трабзон илӹн вуйхалажы. 2010-шӹ ин тӹштӹ 234 063  эдем ӹлен. 

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓ
*  Сочи, Россий (1993)
*  Жичжао, Китай (1997)
*  Сигетвар, Венгри (1998)
*  Батуми, Грузи (2000)
*  Решт, Иран (2000)
*  Зенджан, Иран (2001)
*  Дортмунд, Германи (2009)
*  Текирдаг, Турци (2010)

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ечӹ

**Ечӹ** лым мыч кашташ куштылта. Ечӹм ялеш чиӓт, тӹдӹ ӹшкежӹ кок кужы вӹцкӹж ханга постол ылеш, кушкӹлӓ ӓйӹмы кашар мычашан. Шачашыжы ечӹ Европа гӹц ылеш, шамаклан Йыпелвел Америкышты ечӹ вӓреш лым мыч кашташ манын лым ялвлӓм кычылтыт. Ечӹ лым мыч йыжна. Ечӹвлӓ шукы йиш лин кердӹт: ӓнгӹсӹр ечӹвлӓм тел спортышты, кымда ечӹвлӓм пышкыды лым мыч дӓ шӹргӹ лошты кашташ кычылтыт. 

Ече курык — ече видше ойыртемалтше, курык тайыл вола да спорт дене кучылташ каске.

Спорт ече дене курык гыч волат полужесткий вӱчӧ ондак тыглай кучылталтеш. Тиде фильмыште ужаш лийын чапле пример «Серенада россий да кечан». Эркын-эркын ече модифицироваться. Икымше модификаций тӱргандыран тӱҥалше-влак кокла гыч иктыже — ечым пижыктышым анысыр тӱр дене заподлицо ӱлыч (мом 4-5) кӱртньӧ корно. Тиде, эн ончыч, пушеҥге чаракым ече фирн стачивание нерген (пешкыде пешкыдем лӱм, могай курыклаште чӱчкыдын лийын, тыгыде кристалл энґер коклаште чот дене), а кокымшо, лач ече дене виктараш йӧным пуа.

Умбакыже, спорт дене вияҥаш каске, курык ече, ечыгӱч муыт шке вариантшым, йолвундаш-влак дене пеҥгыде, да ботинкыжым лум.

Конструкцийыште тыгай кугу вашталтыш лийын пластика лекме деч вара. Пластика полшымо дене кугу писылык дене леведме левий ече ӱлычрак, пу дене тыглай мом, мом конструкций провокаций упрочнение ече катам да пеҥгыдемдат. Тиде жапыште курык ече — технологиян кочкыш, шанче да технике кызытсе сеҥымашыжым кучылташ.

## Ажедмӓшвлӓ

Категори:Спорт
Чанаккале

**Чанаккале** (турокла Çanakkale ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Чанаккале илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 90 653  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «Чан» (хала лӹм 'Чан') дон «Аккале» (сола лӹм 'Аккале') шамаквлӓгӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Шанлыурфа

**Шанлыурфа** (турокла Şanlıurfa ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Шанлыурфа илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 674.515 (пӱэргӹ: 340.225; ӹдӹрӓмӓш: 334.290)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Шырнак

**Шырнак** (турокла Şırnak ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Шырнак илӹн вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 77.865 (пӱэргӹ: 41.029; ӹдӹрӓмӓш: 36.836)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Тунджели

**Тунджели** (турокла Tunceli ) — Ирвел Турцин халажы. Тунджели илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.316 (пӱэргӹ: 19.526; ӹдӹрӓмӓш: 13.790)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ушак

**Ушак** (турокла Uşak ) — Вадывел Турцин халажы. Ушак илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 209.912 (пӱэргӹ: 104.519; ӹдӹрӓмӓш: 105.393)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ыспарта

**Ыспарта** (турокла Isparta ) — Кечӹвӓл-вадывел Турцин халажы. Ыспарта илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 197.169 (пӱэргӹ: 99.213; ӹдӹрӓмӓш: 97.956)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Эдирне

**Эдирне** (турокла Edirne ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Эдирне илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 153.199 (пӱэргӹ: 79.608; ӹдӹрӓмӓш: 73.591)  эдем ӹлен. 

## Мечетьвлӓ
* Селимие мечеть
* Ӱч Шерефели мечеть

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ажак

**Ажак**

**Ажак вӓтӹ ** - ӹдӹрамӓш, кыдын марыжы колен.

**Ажак мары** - пӱэргӹ, кыдын вӓтӹжӹ колен.
Синоним семӹнь "тылык" шамак кычылталтеш.

Категори:Йых ӹлӹмӓш
Эскишехир

**Эскишехир** (турокла Eskişehir ) — Вадывел Турцин халажы. Эскишехир илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 617.215 (пӱэргӹ: 305.999; ӹдӹрӓмӓш: 311.216)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «эски» ('кугезӹ') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин. 

Эскишехир халан центр районвлӓ : Одунпазары, Тепебашы.

## Ажедмӓшвлӓ
 

Категори:Турци халавлӓ
Ялова

**Ялова** (турокла Yalova ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Ялова илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 107.609 (пӱэргӹ: 53.099; ӹдӹрӓмӓш: 54.510)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Алдыр Шӹдӹр

**Алдыр Шӹдӹр** (), тенгеок Карка Шӹдӹр, Кого Мӧскӓ Шӹдӹр — Алдыр Шӹдӹр шӹм шӹдӹр гӹц шалга, кыды каркам ӓшӹндӓрӹкта. Сек яргатажы нӹнӹ логӹц Алиот дон Дубхе ылыт.

Категори:Шӹдӹрвлӓ
Карка Шӹдӹр

Карка Шӹдӹрӹн шӹдӹрвлажӹ

**Карка Шӹдӹр**. Анжы Алдыр Шӹдӹр.

Категори:Шӹдӹрвлӓ
Эрзинджан

**Эрзинджан** (турокла Erzincan ) — Ирвел Турцин халажы. Эрзинджан илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 135.511 (пӱэргӹ: 69.325; ӹдӹрӓмӓш: 66.186)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Эрзурум

**Эрзурум** (турокла Erzurum ) — Ирвел Турцин халажы. Эрзурум илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 316 002  эдем ӹлен. 

Эрзурум халан центр районвлӓ : Паландӧкен, Азизие, Якутие.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци халавлӓ
Пафиопедилум

**Пафиопедилум** (  )  —  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 80 йиш тӹрлӹ пафиопедилум улы.

## Йишвлä
* **Subgenus ''[[Parvisepalum]]***
* *'Subgenus *[[Brachypetalum]]***
* **Subgenus *[[Polyantha (orchid)|Polyantha]]***
** Section ''Mastigopetalum''
** Section ''Polyantha''
** Section ''Mystropetalum''
** Section ''Stictopetalum''
** Section ''Paphiopedilum''
** Section ''Seratopetalum''
** Section ''Cymatopetalum''
** Section ''Thiopetalum''
* **Subgenus *[[Sigmatopetalum]]***
** Section ''Spathopetalum''
*** Subsection ''Macronidium''
*** Subsection ''Spathopetalum''
** Section ''Blepharopetalum''
** Section ''Mastersianum''
** Section ''Punctatum''
** Section ''Barbata''
*** Subsection ''Lorapetalum''
*** Subsection ''Chloroneura''
** Section ''Planipetalum''
** Section ''Venustum''
* **Subgenus *[[Cochlopetalum]]*'''

Категори:Орхидейвлӓ
Фрагмипедиум

**Фрагмипедиум** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 24 йиш тӹрлӹ фрагмипедиум улы.  

## Йишвлӓ
# *[[Phragmipedium andreettae]]*  
# *[[Phragmipedium besseae]]* 
# *[[Phragmipedium boissierianum]]* 
# *[[Phragmipedium brasiliense]]* 
# *[[Phragmipedium caricinum]]* 
# *[[Phragmipedium caudatum]]*
# *[[Phragmipedium chapadense]]* 
# *[[Phragmipedium christiansenianum]]* 
# *[[Phragmipedium exstaminodium]]* 
# *[[Phragmipedium fischeri]]* 
# *[[Phragmipedium hirtzii]]* 
# *[[Phragmipedium humboldtii]]* 
# *[[Phragmipedium klotzschianum]]* 
# *[[Phragmipedium kovachii]]* 
# *[[Phragmipedium lindenii]]* 
# *[[Phragmipedium lindleyanum]]* 
# *[[Phragmipedium longifolium]]* 
# *[[Phragmipedium pearcei]]* 
# *[[Phragmipedium popowii]]* 
# *[[Phragmipedium reticulatum]]* 
# *[[Phragmipedium richteri]]* 
# *[[Phragmipedium × roethianum]]* 
# *[[Phragmipedium schlimii]]* 
# *[[Phragmipedium tetzlaffianum]]* 
# *[[Phragmipedium vittatum]]* 
# *[[Phragmipedium wallisii]]* 
# *[[Phragmipedium warszewiczianum]]* 

Категори:Орхидейвлӓ
Калипсо (кушкыш)

**Калипсо** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел Евразиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ калипсо улы.

Категори:Орхидейвлӓ
Лептотес

**Лептотес** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ лептотес улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Leptotes bicolor]]* 
# *[[Leptotes bohnkiana]]* 
# *[[Leptotes harryphillipsii]]* 
# *[[Leptotes mogyensis]]* 
# *[[Leptotes pauloensis]]* 
# *[[Leptotes pohlitinocoi]]* 
# *[[Leptotes tenuis]]* 
# *[[Leptotes unicolor]]* 
# *[[Leptotes vellozicola]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Изабели

**Изабели** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ изабели улы. 

## Йишвлӓ
* *Isabelia pulchella* 
* *Isabelia violacea* 
* *Isabelia virginalis* 
* *Isabelia ×pabstii*

Категори:Орхидейвлӓ
Эпидендрум

**Эпидендрум** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1500 йиш тӹрлӹ эпидендрум улы. 

## Йишвлӓ
* *Epidendrum carnevalii*
* *Epidendrum dunstervilleorum*
* *Epidendrum foldatsii*
* *Epidendrum garayi*
* *Epidendrum garciae*
* *Epidendrum hagsateri*
* *Epidendrum lueri*
* *Epidendrum schlechterianum*
* *Epidendrum schweinfurthianum*

Категори:Орхидейвлӓ
Брассавола

**Брассавола** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ брассавола улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Brassavola acaulis]]*
# *[[Brassavola cucullata]]*
# *[[Brassavola duckeana]]*
# *[[Brassavola fasciculata]]*
# *[[Brassavola filifolia]]*
# *[[Brassavola flagellaris]]*
# *[[Brassavola fragans]]*
# *[[Brassavola gardneri]]*
# *[[Brassavola gillettei]]*
# *[[Brassavola grandiflora]]*
# *[[Brassavola harrisii]]*
# *[[Brassavola martiana]]*
# *[[Brassavola nodosa]]*
# *[[Brassavola reginae]]*
# *[[Brassavola retusa]]*
# *[[Brassavola revoluta]]*
# *[[Brassavola rhomboglossa]]*
# *[[Brassavola subulifolia]]*
# *[[Brassavola tuberculata]]*
# *[[Brassavola venosa]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Гуарианте

**Гуарианте** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ гуарианте улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Guarianthe aurantiaca]]*
# *[[Guarianthe bowringiana]]*
# *[[Guarianthe patinii]]*
# *[[Guarianthe skinneri]]*

## Йиш гибридвлӓ
* *Guarianthe × guatemalensis* (*G. aurantiaca* дӓ *G. skinneri*)

Категори:Орхидейвлӓ
Софронитис

**Софронитис** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 65 йиш тӹрлӹ софронитис улы. 

## Йишвлӓ
* *1.[[Sophronitis acuensis]]* 
* *2.[[Sophronitis alaorii]]* 
* *3.[[Sophronitis alagoensis]]* 
* *4.[[Sophronitis alvaroana]]* 
* *5.[[Sophronitis angereri]]* 
* *6.[[Sophronitis bahiensis]]* 
* *7.[[Sophronitis bicolor]]* 
* *8.[[Sophronitis blumenscheinii]]* 
* *9.[[Sophronitis bradei]]* 
* *10.[[Sophronitis brevicaulis]]* 
* *11.[[Sophronitis brevipedunculata]]* 
* *12.[[Sophronitis briegeri]]* 
* *13.[[Sophronitis britoi]]* 
* *14.[[Sophronitis caulescens]]* 
* *15.[[Sophronitis cernua]]* 
* *16.[[Sophronitis cinnabarina]]* 
* *17.[[Sophronitis coccinea]]* 
* *18.[[Sophronitis colnagoi]]* 
* *19.[[Sophronitis conceicionensis]]* 
* *20.[[Sophronitis crispa]]* 
* *21.[[Sophronitis crispata]]* 
* *22.[[Sophronitis dayana]]* 
* *23.[[Sophronitis duveenii]]* 
* *24.[[Sophronitis endsfeldzii]]* 
* *25.[[Sophronitis esalqueana]]* 
* *26.[[Sophronitis fidelensis]]* 
* *27.[[Sophronitis flavasulina]]* 
* *28.[[Sophronitis fournieri]]* 
* *29.[[Sophronitis ghillanyi]]* 
* *30.[[Sophronitis gloedeniana]]* 
* *31.[[Sophronitis gracilis]]* 
* *32.[[Sophronitis grandis]]* 
* *33.[[Sophronitis harpophylla]]* 
* *34.[[Sophronitis hispidula]]* 
* *35.[[Sophronitis itambana]]* 
* *36.[[Sophronitis jongheana]]* 
* *37.[[Sophronitis kautskyana]]* 
* *38.[[Sophronitis kautskyi]]* 
* *39.[[Sophronitis kettieana]]* 
* *40.[[Sophronitis liliputana]]* 
* *41.[[Sophronitis lobata]]* 
* *42.[[Sophronitis longipes]]* 
* *43.[[Sophronitis lundii]]* 
* *44.[[Sophronitis mantiqueirae]]* 
* *45.[[Sophronitis marcaliana]]* 
* *46.[[Sophronitis milleri]]* 
* *47.[[Sophronitis mixta]]* 
* *48.[[Sophronitis munchowiana]]* 
* *49.[[Sophronitis neomirandae]]* 
* *50.[[Sophronitis pabstii]]* 
* *51.[[Sophronitis pendula]]* 
* *52.[[Sophronitis perrinii]]* 
* *53.[[Sophronitis pfisteri]]* 
* *54.[[Sophronitis praestans]]* 
* *55.[[Sophronitis presidentensis]]* 
* *56.[[Sophronitis pumila]]* 
* *57.[[Sophronitis purpurata]]* 
* *58.[[Sophronitis pygmaea]]* 
* *59.[[Sophronitis reginae]]* 
* *60.[[Sophronitis sanguiloba]]* 
* *61.[[Sophronitis sincorana]]* 
* *62.[[Sophronitis tenebrosa]]* 
* *63.[[Sophronitis verboonenii]]* 
* *64.[[Sophronitis virens]]* 
* *65.[[Sophronitis wittigiana]]* 
* *66.[[Sophronitis xanthina]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Аяни

**Аяни** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *Ajania abolinii* 
* *Ajania achilloides* 
* *Ajania adenantha* 
* *Ajania alabasia* 
* *Ajania amphiseriacea*

Категори:Астра йишвлӓ
Каттлей

**Каттлея** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 113 йиш тӹрлӹ каттлея улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Cattleya aclandiae]]*
# *[[Cattleya amethystoglossa]]*
# *[[Cattleya bicolor]]*
# *[[Cattleya boissieri]]*
# *[[Cattleya candida]]*
# *[[Cattleya dormaniana]]*
# *[[Cattleya dowiana]]*
# *[[Cattleya elegantissima]]*
# *[[Cattleya elongata]]*
# *[[Cattleya forbesii]]*
# *[[Cattleya gaskelliana]]*
# *[[Cattleya granulosa]]*
# *[[Cattleya guttata]]*
# *[[Cattleya harrisoniana]]*
# *[[Cattleya herbacea]]*
# *[[Cattleya intermedia]]*
# *[[Cattleya jenmanii]]*
# *[[Cattleya kerrii]]*
# *[[Cattleya labiata]]*
# *[[Cattleya lawrenceana]]*
# *[[Cattleya loddigesii]]*
# *[[Cattleya lueddemanniana]]*
# *[[Cattleya luteola]]*
# *[[Cattleya maxima]]*
# *[[Cattleya mendelii]]*
# *[[Cattleya mooreana]]*
# *[[Cattleya mossiae]]*
# *[[Cattleya nobilior]]*
# *[[Cattleya percivaliana]]*
# *[[Cattleya porphyroglossa]]*
# *[[Cattleya rex]]*
# *[[Cattleya schilleriana]]*
# *[[Cattleya schofieldiana]]*
# *[[Cattleya schroederae]]*
# *[[Cattleya storeyi]]*
# *[[Cattleya tenuis]]*
# *[[Cattleya tigrina]]*
# *[[Cattleya trianae]]*
# *[[Cattleya velutina]]*
# *[[Cattleya violacea]]*
# *[[Cattleya walkeriana]]*
# *[[Cattleya wallisii]]*
# *[[Cattleya warneri]]*
# *[[Cattleya warscewiczii]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Сантолина

**Сантолина** (  ) — Asteraceae йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *Santolina adscensionis*
* *Santolina africana*
* *Santolina chamaecyparissus*
* *Santolina elegans*
* *Santolina oblongifolia*
* *Santolina rosmarinifolia*
* *Santolina viscosa*

Категори:Кушкышвлӓ
Амбрози (кушкыш)

**Амбрози**  (  )  —  Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *Ambrosia artemisiifolia*
* *Ambrosia psylostachya*
* *Ambrosia trifida*

Категори:Астра йишвлӓ
Рудбеки

**Рудбеки** (  ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* sect. *Dracopis*
** *Rudbeckia amplexicaulis*
* sect. *Macrocline*
** *Rudbeckia laciniata*
** *Rudbeckia nitida*
* sect. *Rudbeckia*
** *Rudbeckia fulgida*
** *Rudbeckia heliopsidis*
** ''Rudbeckia hirta

Категори:Астра йишвлӓ
Аланья

**Аланья** (турк Alanya ) — Турцин халажы дӓ Анталья илӹн районжы (*илчежӹ*). 2009-шӹ ин тӹштӹ 94.316 эдем ӹлен. Ти халаш марынвлӓӓт турист семӹнь кашташ яратат.

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ


## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Анталья (ил)

**Анталья** (турк Antalya ili ) — Кечӹвӓл Турцин илжӹ. Турциштӹ кого илвлӓ ло гӹц 7-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шӹ ин тӹштӹ 1 978 333  эдем ӹлен. 

## Районвлӓ (Илчевлӓ)
** [[Анталья]]** хала = Аксу, Дӧшемеалты, Кепез, Коньяалты, Муратпаша 
* Аксеки (Akseki) 
* **[[Аксу (Анталья)|Аксу]]** (Aksu) 
* Аланья (Alanya) 
* Демре (Кале) (Demre, Kale) 
* **[[Дӧшемеалты]]** (Döşemealtı) 
* Элмалы (Elmalı) 
* Финике (Finike) 
* Газипаша (Gazipaşa) 
* Гӱндогмуш (Gündoğmuş) 
* Ибрады (İbradı) 
* Каш (Kaş) 
* Кемер (Kemer) 
* **[[Кепез]]** (Kepez) 
* **[[Коньяалты]]** (Konyaaltı) 
* Коркутели (Korkuteli) 
* Кумлуджа (Kumluca) 
* Манавгат (Manavgat) 
* **[[Муратпаша]]** (Muratpaşa) 
* Серик (Serik)

## Мечетьвлӓ
* Мурат Паша мечеть

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Турци провинцивлӓ
Цинни

**Цинни** () — астра йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты дон У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ декоративный конус пеледӹшӓн тӹшкӓ форман кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 20 тӹрлӹ цинни улы. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц ботаник Иоганн Готтфрид Цинн (Johann Gottfried Zinn, 1727–1759) лӹмеш пумы.

## Йишвлӓ
* *Zinnia acerosa*
* *Zinnia angustifolia*
* *Zinnia anomala*
* *Zinnia bicolor*
* *Zinnia citrea*
* *Zinnia elegans*
* *Zinnia flavicoma*
* *Zinnia grandiflora*
* *Zinnia haageana*
* *Zinnia juniperifolia*
* *Zinnia linearis*
* *Zinnia marilandica*
* *Zinnia maritima*
* *Zinnia microglossa*
* *Zinnia oligantha*
* *Zinnia peruviana*
* *Zinnia violacea*

Категори:Астра йишвлӓ
Категори:Пеледӹшвлӓ
Спилантес

**Спилантес**  (  )  —  Asteraceae йыхыш пырышы кушкыш. 

Категори:Кушкышвлӓ
Турци

**Турци** (; официал лӹмжӹ — **Турк** [тенгеок **Турок**] **Республика** турокла Türkiye Cumhuriyeti) — Кечӹвӓл-ирвел Европыштыш дӓ Анзыл Азиштӹш (Изи Ази ) кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Греци, йыд-вадывелнӹ Болгари, йыдвелнӹ Шим тангыж ирвелнӹ Грузи дӓ Азербайджан, кечывӓлвелнӹ Мӱлӓндӹлоштыш тангыж, Кипр дӓ Сири, кечывӓл-ирвелнӹ Ирак дӓ Иран доно пӹсмӓным кыча. НАТО-ш 1952-шӹ ин пырен. 2010-шы ин тӹштӹ 73.722.988 (пӱэргӹ: 37.043.182; ӹдӹрӓмӓш: 36.679.806)  эдем ӹлен. 

* il (иль = провинци) : цилӓжӹ 81 иль улы.
:→ ilçe (илче = район) : цилӓжӹ 957 илче улы.
::→ bucak (буджак) : цилӓжӹ 634 буджак улы.
:::→ köy (кӧй = сола) : цилӓжӹ 34 247 кӧй улы.

## Турцин сек кого халавлӓжӹ
Вуйхалажы: Анкара (4 319 167 ӹл.), вес кого халавлӓ: Стамбул (12 782 960 ӹл.), Измир (2 758 707 ӹл.), Бурса (1 905 570 ӹл.), Адана (1 591 518 ӹл.), Газиантеп (1 295 050 ӹл.), Конья (1 067 055 ӹл.), Анталья (955 573 ӹл.),

## Ӹлӹзӹ шот

## Кого йӓрвлӓ

## Экономике
Элысе экономикыште промышленность пайым 28 %, ял озанлыкыште 28 %, ял озанлыкыште — 15 %, чоҥымо — 6%, суаплык сфер — 51%.

2018 ийлан Турций тӱняште экономике вий шотышто 18-ше верым налеш.

2010 ий 1 январь гыч тыге у турко лира (TRY, YTL), 100 чывылан тӧр (Ykr) пого гыч кораҥыт да турко лира (TL) шыҥен пура. Тошто окса 2009 ий 31 декабрь марте тӱлаш пижын. Купюрым вашталташ Элын Рӱдӧ банкыштыже Zirat Zirat, пытартыш 10 ий марте, окса ананий пытыме деч ончыч веле лийын.

2022 ий 1 июль гыч Турцийыште пашадарым тӱлымӧ эн изи кугытшо 6471,86 ден 5500,35 лр (уке) (€301,63). 2023 ий 1 январь гыч Турцийыште пашадарым тӱлымӧ эн изи кугытшо (€499,31 да 8506,80 турко лир (уке) (€424,41).

### Промышленность
Йӧнозанлык производствын чумыр кугытыштыже тыгак обрабатыватлыше промышленность (84 %, тидын шотыштак чоҥымаш) уло. Вияҥдыме текст, коваште, кочкышлык, химетике, энергетике отрасльике, металлургий, автомобильике, автомобиль сатум ыштен лукмаш да йӧндарымаш. Динамике кушкын шогышо отрасльлан туризм шотлалтеш. Утларак динамик отрасль-влак кокла гыч автомобиль йӧн дене ойыраш лиеш (+9,6% 2005) да химий промышленностьышто (+7,2% 2005).

### Тарваныдымаш
Вер гыч верыш кусараш лийдыме секторлан 19,5 % В) 19,5% В 1,6 кульм (12,5 морд гыч). Йотэл влаклан вер гыч верыш кусараш лийдыме лийшаш улмаш $2023 ий тӱҥалтышлан 2,64 мордва.тарваныдыме ак 95000 деч тӱҥалеш. Тугай ак-влакым йотэл граждан-влак деч кӱкшын йодыныт. Утларак кӱкшӧ сортан йодмаш 221% Российыште мобилизацийым увертарымек, лийын.

## Gallery

| Mustafa Kemal Atatürk
File:Aya sofya.jpg| 
File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
File:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| 
File:DolmabahceMainGate.JPG| 
File:İzmir clock tower.jpg| 
File:Pamukkale00.JPG| 
File:Eskişehir-Aycan.jpg| 
File:Antalya falezler.jpg| 
File:Alanya.jpg| 
File:Bluemosquefront.jpg| 
File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 


## См. также
* Турци регионвлӓ
* Турци районвлӓ
* Турци халавлӓ

## Ажедмӓшвлӓ
Торгоца

**Торгоца** - первиш кырык марынвлӓн (XIII - XIX курымвлӓн) йӓрмингӓм эртӓрӹмӹ вар. Йылын вургымла сирӹштӹжӹ, Кого Шӹндӹр ӓнгӹр ӓнгӹштӹ вӓрлӓнен. Кӹзӹт Йыл лӹвакӹ лин?

Категори: Кырык сир топонимика
Категори: Мары топонимика
Категори: Истори вӓрвлӓ
Ваниль (кушкыш)

**Ваниль** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 110 йиш тӹрлӹ ваниль улы.

## Йишвлӓ
* *Vanilla planifolia* 
* *Vanilla pompona* 
* *Vanilla tahitensis*
* *Vanilla lujae* 
* *Vanilla mexicana* 
* *Vanilla odorata* 
* *Vanilla parvifolia* 
* *Vanilla phaeantha* 
* *Vanilla rojasiana*

Категори:Орхидейвлӓ
Кохлиода

**Кохлиода** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ кохлиода улы. 

## Йишвлӓ
* *[[Cochlioda beyrodtiana]]*
* *[[Cochlioda brasiliensis]]*
* *[[Cochlioda chasei]]*
* *[[Cochlioda densiflora]]*
* *[[Cochlioda densiflora]]*
* *[[Cochlioda floryi]]*
* *[[Cochlioda mixtura]]*
* *[[Cochlioda noezliana]]*
* *[[Cochlioda rosea]]*
* *[[Cochlioda sanguinea]]*
* *[[Cochlioda stricta]]*
* *[[Cochlioda vulcanica]]*
* *[[Cochlioda weberbaueriana]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Аа (кушкыш)

**Аа** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы кушкыш.  Кечӹвӓлвел Америкышты  вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 26 йиш тӹрлӹ *аа* улы. 

## Лӹмжӹ
Лӹмжӹм голланд издатель карт дӓ атлас **Питер ван дер Аа ** (1659, Лейден — 1733, Лейден) лӹмеш пумы.

## Йишвлӓ
# *[[Aa achalensis]]* (Аргентина)
# *[[Aa argyrolepis]]* (Колумби, Эквадор)
# *[[Aa calceata]]* (Перу, Боливи)
# *[[Aa colombiana]]* (Колумби, Эквадор)
# *[[Aa denticulata]]* (Колумби, Эквадор)
# *[[Aa erosa]]* (Перу)
# *[[Aa fiebrigii]]* (Боливи)
# *[[Aa gymnandra]]* (Боливи)
# *[[Aa hartwegii]]* (Колумби, Эквадор, Венесуэла)
# *[[Aa hieronymi]]* (Аргентина)
# *[[Aa inaequalis]]* (Перу, Боливи)
# *[[Aa leucantha]]* (Колумби, Эквадор)
# *[[Aa lorentzii]]* (Аргентина)
# *[[Aa macra]]* (Эквадор)
# *[[Aa maderoi]]* (Колумби, Эквадор, Венесуэла)
# *[[Aa mandonii]]* (Перу, Боливи)
# *[[Aa matthewsii]]* (Перу)
# *[[Aa microtidis]]* (Боливи)
# *[[Aa nervosa]]* (Чили)
# *[[Aa paleacea]]* (Коста-Рика, Боливи)
# *[[Aa riobambae]]* (Эквадор)
# *[[Aa rosei]]* (Перу)
# *[[Aa schickendanzii]]* (Аргентина)
# *[[Aa sphaeroglossa]]* (Боливи)
# *[[Aa trilobulata]]* (Боливи)
# *[[Aa weddeliana]]* (Перу дӓ йыд-ирвел Аргентина)

Категори:Орхидейвлӓ
Зигаденус

**Зигаденус** (  ) — Melanthiaceae йыхыш пырышы кушкыш.

Категори:Кушкышвлӓ
Филези

**Филези** (  ) — Philesiaceae йыхыш пырышы кушкыш. Курым ыжар тӹшкӓ, кытшы 1 м якте дӓ диаметржӹ 2 м якте. Чилиштӹ кырыквлӓ лоштыш шӹргӹвлӓ дон купвлӓштӹ кушкеш. Кӹцкӹм пуа. Пеледӹшвлӓжӹ йӹнгӹл форман, ӹнгӹж цӹрӓан ылыт, кытышты доно 6 см якте лин кердӹт. Кӓнгӹж пӹтӹмӹ годым пеледеш. Европышкы ти пеледӹшӹм 1847 ин Кого Британиш кандымы дӓ тӹ годшен парквлӓштӹ культивируят. 

Синоним: Philesia buxifolia Willd.

Категори:Кушкышвлӓ
Альстрӧмери

**Альстрӧмери** (  ) — Alstroemeriaceae йыхыш пырышы кушкыш. 

## Йишвлӓ
* *Alstroemeria aurea* 
* *Alstroemeria brasiliensis* 
* *Alstroemeria campaniflora* 
* *Alstroemeria graminea* 
* *Alstroemeria haemantha* 
* *Alstroemeria hookeri* 
* *Alstroemeria ligtu* 
* *Alstroemeria nana* 
* *Alstroemeria nivalis* 
* *Alstroemeria pelegrina* 
* *Alstroemeria piauhyensis* 
* *Alstroemeria poliphylla*
* *Alstroemeria psittacina*
* *Alstroemeria revoluta*

Категори:Кушкышвлӓ
Категори:Пеледӹшвлӓ
Мильтони

**Мильтони** (  ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ мильтони улы. 

## Йишвлӓ
# *[[Miltonia anceps]]*
# *[[Miltonia candida]]*
# *[[Miltonia clowesii]]*
# *[[Miltonia cuneata]]*
# *[[Miltonia flavescens]]*
# *[[Miltonia kayasimae]]*
# *[[Miltonia regnellii]]*
# *[[Miltonia russelliana]]*
# *[[Miltonia spectabilis]]*

Категори:Орхидейвлӓ