open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Имам

**Има́м** ( — *вуйлаташ*) — исламышты мечеть доно вуйлатышы ӧрт эдем. Имам — тенгеок «весӹвлӓлӓн пример» семӹнь лин кердеш. Молитвӓм лыдмы годым имамым айырат, кыды ти йымы ыдылмы процесс верц вӓшештӓ. Молитвӓ лыдмы годым вуйлатышым айырымашты тӹдӹн иготшым анжат, 8 иӓш ылеш гӹнь тӹдӹ вуйлатышеш айырымы лин кердеш.
Турциштӹ имамым мечеть кымдемӹн эдемвлӓжӹ айырат, ислам кушӹл органвлӓ тӹдӹм ярыктат. Имам Йымы йылавлӓ доно кӹлдалтшӹ йори школым тымень пӹтӓрӹшӹ лишӓшлык. Ти школ паштек кадий дон муфтий вӓрым нӓлӓш йӧн лиэш. Имам вуешӹжӹ ош тюрбаным дӓ ош шокшан выргемӹм чиӓ.

Категори:Ислам
Икебана

**Икеба́на** тенгеок **икэбана** ( аль  *икэбана*, «икэ» — ӹлӹмӓш, «бана» — пеледӹшвлӓ, кырык марла тидӹ «ӹлӹшӹ пеледӹшвлӓ» лиэш) — Япоништӹ ӹлӹшӹ, кӹрмӹ пеледӹшвлӓ дон укшвлӓ гӹц композицивлӓм ӹштӹмӓш. Ти композицивлӓ пӧрт ӓль кӹдеж доно гармоништӹ лишӓшлык ылыт. Проста, но тӹ годымок цӹревлӓм шотыш нӓлмӓш да яжо цӹре тот икебана негӹцеш вазыныт. 

## Истори
Икебана Японишты XV курымын шачын дӓ пӹтӓрижӹ йымы ыдылмы церемони доно кӹлдӓлтӹн, ти пеледӹш композицивлӓм йымывлӓлӓн цокеш пумы.

## Галерей

Paesaggio acquatico.JPG|Икебана, Морибана стиль
Ikebana1.jpg|Икебана, ирӹкӓн стиль
Ikebana5.jpg|Икебана, Морибана стиль
Kyoto SubwayStation.jpg|Икебанам анжыктымаш Киото метрошты


## Ажедмашвлӓ

Категори:Япони
Категори:Флористика
Тюрбан

## '''Тюрбан'''
Тюрбан — пӱэргӹн дӓ ӹдӹрӓмӓшӹн вуйыш чимӹ матери лаштык, кыдым вуй йӹр пӹтӹрен шӹндӓт, Йыдпелвел Африкышты, Аравийский полуостровышты, Индиштӹ, Российышты дӓ Азиштӹ кымдан шӓрлен. Шӹренок тюрбаным тюбетейкы, фескы ӓль калпак вӹлӓн пӹтӹрӓл шӹндӓт. Тидӹлӓн иктӓ 6-8 метр кеӓ, но кыдыланжы 20 метырат кычылталтеш.Тюрбанын цӹрежӹ символикы доно сарастаралтеш: шим тюрбанвлӓм талибвлӓ, жаргым — Меккыш толшы паломниквлӓ ӓль сеидвлӓ ӹштӓт. 
Тюрбан (перс.) — чалма, ирвел мусульман халыкын вуйыш чимӹ хӓдӹр; фескы, тюбетейки ӓль ик цӹреӓн куштылгы матери гӹц шалга. 
 
## Галерейы


Image:GleyreFellahs.jpg
Image:Tuareg2.JPG|Туарег тюрбан
Image:Jan van Eyck 091.jpg|Итальян тюрбан XV век моды семеш
Image:Sikh wearing turban.jpg|Сикхский тюрбан (дастар)



## Ажедмӓшвлӓ

* Арабская чалма вчера и сегодня
* Чалма вообще и чалма по-среднеазиатски
* Видеосюжет о способе повязки тюрбана

Категори:Выргемвлӓ
Тюбетейкы

**Тюбетейкы** — крӱгӓ ӓль нӹлоголан, кашар оголан ӓль ляпцӓкӓ, пӱэргӹн ӓль ӹдӹрӓмӓшӹн куштылгы калпак, кыдым тӧрӧк вуйыш чиӓт, тюрк шамак тобе/тюбе гӹц лӹмӹм нӓлӹн, мычашым ӓль кӱкшӹцӹм анжыкта. Бисер, тӹрлӹмӹ доно цеверемдӹмӹ ылеш. Кыды тюрк йӹлмӹштӹжӹ *такыя* маналтеш. Кӹзӹт Центральный Ази, примереш Узбекистан, Казахстан, Киргизи, Туркменистан халавлӓ дӓ солавлӓштӹ) ӓль шонгырак эдемвлӓ намалыштыт, тенгеок Башкиришты дӓ Татарстанышты. Когонок тюбетейкы 1960-шы ивлӓн  СССРышты пӓлӹмӹ ылын, тӹнӓм тӹдӹм шукын намалыштыныт, айыртемӹнок тетявлӓ, национальность шотыш нӓлӓлтде. 

## Линквлӓ
* tatarkibet.ru : Татарстан, Арский и Салават тюбетейкывлӓ
* luiza-m.narod.ru : Татар тюбетейкывлӓ
* sairamtour.com : Узбек тюбетейкывлӓ

Категори:Выргемвлӓ
Месса

**Ме́сса** (, лат. *missa*) — Католик Церкӹн (Католицизм)  латин овуца семӹнь эртӓрӹмӹ тӹнг литургижӹ. Месса тӹнгӓлтӹш овуца, Шамак Литурги, Евхаристи Литурги дӓ мычаш овуцавлӓ гӹц шалга. Евхаристи Литургим лыдмы дӓ мырымы годым, церкӹн тымдымыжы семӹнь, кого вашталтмаш лиэш: киндӹ дон пӹрцӓш ӓрӓкӓ  Иисус Христосын Кӓп дон Вӹрӹшкӹжӹ сӓрнӓлтӹт. 

Категори:Религи
Пипи

**Пипи** — (руш.**ива**, **ветла́**, **раки́та**, **лоза́**, **лози́на**, **ве́рба** () — тӹшкӓ, шошым толмым анжыкта, пеледеш: укшвлӓштӹ ӹлӹштӓшвлӓ анзыц ши цӹреӓн, пышкыды мижӓн пӓртнявлӓ лӓктӹт. Ти пяртнявлӓ гишӓн пипи халык лошты кого ӓкӓн ылеш. 

Категори:Кушкышвлӓ
Ӹжӹвӹр

**Ӹжӹвӹр** — яргата, изирӓк ӹжӹвӹр йых кек, йыдпелвел полушариштӹ икпоратка климатан вӓрвлӓштӹ вӓрлӓнӓ. Европышты, Азиштӹ, Енисей гӹц ирвелнӹ, Россий территориштӹ пӹжӓшвлӓм опта. Пӹсӹ, шумышы кек, ӹлӹштӓшӓн укшвлӓ вӹлнӹ  шукыжымок шӹнзӓ. Шкетӹм ӓль мыжырым вӓшлиӓш лиэш, но парьтым агыл. Качкеш:  шӹнгӓвлӓм, шукшвлӓм,кӹцкӹвлӓм. Телеш шокшы вӓрвлӓш: Азиш, Африкыш,  Сахарын кечӹвӓлвелӹш чонгештӓ.

## Галлерейы

## Ажедмӓшвлӓ
* Позвоночные животные России — Обыкновенная иволга
* Видеоклипы обыкновенной иволги
* Обыкновенная иволга на сайте ecosystema.ru
* Eurasian Golden Oriole — BirdLife Species Factsheet
* 

Категори:Царамаквлӓ
Мечеть

**Мече́ть** (  — «кымалмы вӓр») — мусульманвлӓн аллахлан кымалмы вӓрӹштӹ.
Костёл

**Костёл** (полякла:kościół), (ош рушла:касьцёл), (чехла:kostel), (словакла:kostol) — «церкӹ»,   «кӓрмӓн») —  полякла, украинлӓ, ош рушла, чехлӓ да словакла христиан церкӹм анжыкта.

Тӹ годымок полякла, словакла, украинлӓ дӓ ош рушла православи церкӹ гишӓн попымы годым «костёл» шамакым ак кычылтеп. Ти шамакым католиквлӓн церкӹштӹ доно кӹлдӓт. 

Категори:Религи
Кирха

**Ки́рха** аль **ки́рка** — германизм, шӹренжок лӱтеранвлӓн йымылан ыдылмы вӓрӹштӹм, церкӹштӹм тенге маныт.

Категори:Религи
Фескы

## '''Фескы'''
**Фескы** ӓль **фес** — Осман империштӹ, Йыдпелвел Африкышты вуйыш чимӹ хӓдӹр;якшар ӓль шим цӹреӓн миж калпак, кловой ӓль шим, парсын, ши ӓль шӧртньӹ кисть доно пӹтӹрӓл шӹндӹмӹ ылыт. 

Категори:Выргемвлӓ
Тина Тӧрнер

**Тина Тӧрнер** (; шачынжок **Анна Мэй Баллок** (), ш. 26 ноябрь 1939, Натбуш, Теннесси, АУШ) — американ мырызы, мырывлӓн автор, актриса. Грэмми премин 8 гӓнӓ лауреатшы. Рок-н-роллын Кугижӓтаржы титул титулым намалеш. 
Тина тӱнымбалны лун сек яжон танцуйышывлӓ лошты иктӹжӹ. Журнал Роллинг Стоун журнал тӹдӹм кӹзӹтшӹ жепӓш сек яжо мырызвлӓ логӹц иктешӹжӹ шотла.

## Дискографи
### Студи альбомвлӓ
* Tina Turns the Country On!, 1974
* Acid Queen, 1975
* Rough, 1978
* Love Explosion, 1979
* Private Dancer, 1984
* Break Every Rule, 1986
* Foreign Affair, 1989
* Wildest Dreams, 1996
* Twenty Four Seven, 1999

### Концерт альбомвлӓ
* Tina Live in Europe, 1988
* VH1 Divas 1999 (с Брэнди, Уитни Хьюстон, Шер и др.), 2000

### Саундтреквлӓ
* Mad Max Beyond Thunderdome, 1985
* What’s Love Got to Do with It, 1993

### Сек яжо мырывлӓн погемик
* Simply the Best, 1991
* All the Best, 2004

### Синглвлӓ
:
* «River Deep — Mountain High»
* «Proud Mary»
* «Nutbush City Limits»
* «Let’s Stay Together»
* «What’s Love Got to Do With It»
* «Better Be Good to Me»
* «Private Dancer»
* «We Don’t Need Another Hero»
* «Typical Male»
* «The Best»
* «I Don’t Wanna Lose You»
* «It Takes Two»
* «I Don’t Wanna Fight»
* «GoldenEye»
* «When the Heartache Is Over»

Категори:Мырызывлӓ
Категори:Америка персоналивлӓ
Хаджи Байрам мечеть

**Хаджи Байрам мечеть** (турокла Hacı Bayram Camii ) — Турциштӹ Анкара илӹн тошты (831 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Коджатепе мечеть

**Коджатепе мечеть** (турокла Kocatepe Camii ) — Турциштӹ Анкара илӹн сек кого мечетьшӹ.

Мечеть лӹмӹн этимологижӹ «коджа» ('кого') дон «тепе» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Сӱлеймание мечеть

**Сӱлеймание мечеть** (турокла Süleymaniye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1550 - 1557 ивлӓн) мечетьшӹ. Стамбул илӹн 2-шы сек кого мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Аллах

**Алла́х** (араб. الله‎ Звук [ʔalˤːɑːh], букв. «Бог»[1][2][3][4][5]) — арабское слово, означающее Единого и единственного Бога, творца мира и господина Судного дня. В исламе — Бог, пославший к людям своего заключительного посланника (расуль) Мухаммада. В Доисламской Аравии Аллах был высшим Божеством и Творцом всего сущего[6]. Краткая форма символа веры ислама (араб. -шахады) гласит: «Нет иного божества, кроме Аллаха, и Мухаммад — посланник Аллаха

Категори:Религи
Категори:Ислам
Эски мечеть

**Эски мечеть** (турокла Eski Cami ) — Турциштӹ Эдирне илӹн сек кого мечетьшӹ.

Мечеть лӹмӹн этимологижӹ «эски» ('тошты') шамак гӹц лин.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Симсӹ мечеть

**Симсӹ мечеть** тенгеок **Султанахмет мечеть** (турокла Sultan Ahmet Camii) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1609-1616 ивлӓн) дӓ сек кого мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Лӓлели мечеть

**Лӓлели мечеть** (турокла Laleli Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1760-1763 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Долмабахче мечеть

**Долмабахче мечеть** (турокла Dolmabahçe Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан тошты (1853-1855 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Эйӱп Султан мечеть

**Эйӱп Султан мечеть** (турокла Eyüp Sultan Camii ) — Турциштӹ Стамбул илӹн Эйӱп райоништӹ тошты (1458 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Иса Бей мечеть

**Иса Бей мечеть** (турокла İsa Bey Camii ) — Турциштӹ Измир илӹн Селчук райоништӹ сек тошты (1375 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Ыжар мечеть

**Ыжар мечеть** тенгеок **Йешил мечеть** (турокла Yeşil Cami ) — Турциштӹ Бурса халан тошты (1419 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Нусретие мечеть

**Нусретие мечеть** (турокла Nusretiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бейоглу районын тошты (1823 - 1826 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Фатих мечеть

**Нусретие мечеть** (турокла Fatih Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1463 - 1771 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Михримах Султан мечеть

**Михримах Султан мечеть** (турокла Mihrimah Sultan Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1562 -  1565 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Сапанджа

**Сапанджа** (турокла Sapanca ) — Турцин, ирвел Сакарья илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 36.916 (пӱэргӹ: 18.579; ӹдӹрӓмӓш: 18.337)  эдем ӹлен. 
  
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Памукова

**Памукова** (турокла Pamukova ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Сакарья илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 26.757 (пӱэргӹ: 13.321; ӹдӹрӓмӓш: 13.436)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «памук» ('cotton') дон «ова» ('plain, lowland') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Везиркӧпрӱ

**Везиркӧпрӱ** (турокла Vezirköprü ) — Турцин, вадывел Самсун илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 105.447 (пӱэргӹ: 52.031; ӹдӹрӓмӓш: 53.416)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «везир» ('везир') дон «кӧпрӱ» ('кӹвер') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Алачам

**Алачам** (турокла Alaçam ) — Турцин, йыд-вадывел Самсун илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 29.949 (пӱэргӹ: 14.679; ӹдӹрӓмӓш: 15.270)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «ала» ('ала') дон «чам» ('йӓктӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
  
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Хавза

**Хавза** (турокла Havza ) — Турцин, кечӹвӓл Самсун илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 45.188 (пӱэргӹ: 22.209; ӹдӹрӓмӓш: 22.979)  эдем ӹлен. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Ладик йӓр

**Ладик йӓр** (турокла Ladik Gölü ) — Турцин, Самсун илӹн Ладик районын лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 870 ге.

## Анжалаш
*Ладик

## Линквлӓ

Категори:Турци йӓрвлӓ
Бафра

**Бафра** (турокла Bafra ) — Турцин, йыдвел Самсун илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 144.465 (пӱэргӹ: 70.655; ӹдӹрӓмӓш: 73.810)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Тараклы

**Тараклы** (турокла Taraklı ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Сакарья илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.693 (пӱэргӹ: 3.833; ӹдӹрӓмӓш: 3.860)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «тарак» ('comb') дон «-лы» (suffix: 'having of') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Айваджык (Чанаккале)

**Айваджык** (турокла Ayvacık ) — Турцин, кечӹвӓл Чанаккале илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шы ин тӹштӹ 30.409 (пӱэргӹ: 15.347; ӹдӹрӓмӓш: 15.062)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «айва» ('айва') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Салыпазары

**Салыпазары** (турокла Salıpazarı ) — Турцин, ирвел Самсун илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 20.393 (пӱэргӹ: 10.177; ӹдӹрӓмӓш: 10.216)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «салы» ('Tuesday') дон «пазар» ('пазар' «пазары» 'пазаржы' ) шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Атакум

**Атакум** (турокла Atakum ) — Турцин, покшал Самсун илӹн дӓ Самсун халан центр районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 123.904 (пӱэргӹ: 61.493; ӹдӹрӓмӓш: 62.411)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «Ата» ('Ататӱрк') дон «кум» ('sand') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Джаник

**Джаник** (турокла Canik ) — Турцин, покшал Самсун илӹн дӓ Самсун халан центр районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 91.052 (пӱэргӹ: 46.061; ӹдӹрӓмӓш: 44.991)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Синагога

**Синаго́га** (, «погынымаш»; , *бейт кне́сет* — «погынымаш пӧрт»; , *шул* — «школ»). Синагога иудаизмӹм виӓнгдӹмӓштӹ дӓ еврейвлӓн ӹлӹмӓшӹштӹштӹ пиш кого рольым мадын. Синагога йымылан ыдылмы вӓр веле агыл, тенгеок школ семӹнят ӹштӓ.

Категори:Религи
Категори:Иудаизм
Категори:Синагогывлӓ
Гӱрӱн

**Гӱрӱн** (турокла Gürün ) — Турцин, кечӹвӓл Сивас илӹн районжы (''илчежӹ''). 2009-шӹ ин тӹштӹ 21.283 (пӱэргӹ: 10.746; ӹдӹрӓмӓш: 10.537)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Игбовлӓ

**Игбовлӓ** (игбола Ndị Igbọ ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ ӹлӹшӹ халык. Игбовлӓвлӓн шотышты 15–30 млн. нӓрӹ. 

## Ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ дон шотышты
* Нигери — 25 млн. эдем нӓрӹ
* Либери — 100 тӹжем эдем нӓрӹ
* Сьерра-Леоне — 90 тӹжем эдем нӓрӹ
* Камерун — 80 тӹжем эдем нӓрӹ
* Кот-д’Ивуар — 50 тӹжем эдем нӓрӹ
* Гана — 50 тӹжем эдем нӓрӹ
* Экватор Гвиней — 20 тӹжем эдем нӓрӹ

Категори:Нигери халыквлӓ
Игалавлӓ

**Игалавлӓ** (игалала ? ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ ӹлӹшӹ халык. Игалавлӓн шотышты 2 млн. нӓрӹ.

Категори:Нигери халыквлӓ
Иджовлӓ

**Иджовлӓ** (иджола ? ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ ӹлӹшӹ халык. Иджовлӓн шотышты 15 млн. нӓрӹ.

Категори:Нигери халыквлӓ
Лӱтер, Мартин

**Ма́ртин Лӱтер** тенгеок (Мартин Лютер) ( ; 10 ноябрь 1483, Айслебен, Саксони — 18 февраль 1546, тӹшток) — христиан религин йымы шаям намалшы, теолог, Реформацин инициаторжы, Библим немӹц йӹлмӹш сӓрӹзӹ. Лӹмешӹжӹ протестанизмӹн ик укшланжы лӱтеранствылан лӹмӹм пумы.

Категори:Германи персоналивлӓ
Категори:Теологвлӓ
Эль Греко

**Доми́никос Теотоко́пулос**, кымданжок **Эль Гре́ко** лӹм доно палӹ (, тенгеок **Доминико**, **Доменико** да **Теотокопули** вариантвлӓ вӓшлиӓлтӹт; , кырык марла «Грек» лиэш; 1541—1614) — испан артньык. Шачынжок — грек, шачмы варжӹКрит ошмаоты.

Эль Греко паштекшӹ тыменьшӹвлӓм кодыде, седӹндонат тӹдӹн мастарлыкшым колымыжы паштек лач 300 иштӹ веле ӓклӓш тӹнгалӹнӹт. Сӓмӹрӹк ылмыжы годым Эль Греко иконвлӓм сирӓш тыменьӹн. 26 иашӹн тӹдӹ Венециш кен, кышты Тицианын школышкыжы тыменяш пырен. 1576 ин Эль Греко Испаниш кен дӓ Испанин Филипп II кугижӓн кудвичӹштӹжӹ артньык семӹнь пӓшӓлен. Таманяр жепӹштӹ тӹдӹ Толедош — Испанин тошты вуйхалашкыжы ӹлӓш ванжен, кышты колымыжы якте ӹлен. Эль Греко ирӹкӹм яратышы дӓ ӹшкӹмжӹм шотеш пиштӹктӹшӹ эдем, ӹшке йиш стиль доно вазышы артньык ылын. Картинвлӓштӹжӹ соок "Грек" лӹмӹм шӹнден. 

Эль Греко 7 апрельын 1614 ин колен. Толедошты Санто Домингос Эль Антигуо Монастирӹштӹ тайымы.

## Галерей

El Greco 034.jpg|Йымы шаям намалшы Иоанн. 1595-1605 ивла. Прадо музей, Мадрид.
El Greco - The Penitent Magdalene - Google Art Project.jpg|Ыдылшы Мария Магдалина. &nbsp;1589. Сӹлнӹ кунст музей, Будапешт.
El Greco 018.jpg|Христосын вуйжы. 1580—1585&nbsp;. Сан-Антонио, АУШ.
El Greco 011.jpg|Христос хӹрестӹ вӹлнӹ. &nbsp;1577. Частный коллекци.
Greco, El - Sts Peter and Paul.jpg| Петӹр дон Павыл Апостолвлӓ. 1592 Эрмитаж.
El Greco (Domenikos Theotokopoulos) - Christ Blessing ('The Saviour of the World') - Google Art Project.jpg|Тӱнымбалым ытарышы. &nbsp;1600. Шотланди Националь галерей, Кого Британи
Trinidad_El_Greco2.jpg|Тройцын. 1579 Прадо


Категори:Испани персоналивлӓ
Категори:Артньыквлӓ
Исоковлӓ

**Исоковлӓ** (исокола ? ) — кечӹвӓл Нигериӹштӹ (Дельта штат) ӹлӹшӹ халык. Исоковлӓн шотышты 532 тӹжем нӓрӹ. 

Категори:Нигери халыквлӓ
Итсекиривлӓ

**Итсекиривлӓ** (итсекирила Ndị Igbọ ) — кечӹвӓл Нигериӹштӹ (Дельта штат) ӹлӹшӹ халык. Итсекиривлӓн шотышты 800 тӹжем – 1 млн. нӓрӹ.

Категори:Нигери халыквлӓ
Урхобовлӓ

**Урхобовлӓ** (урхобола ? ) — кечӹвӓл Нигериӹштӹ (Дельта штат) ӹлӹшӹ халык. Урхобовлӓн шотышты 1 млн. нӓрӹ.

Категори:Нигери халыквлӓ
Библи

**Би́бли** ( — шукым анжыктышы шот  — «книгӓ, сирӹмаш») — христианвлӓн валгыды тествлӓштӹ, кыдывлӓТошты Согонь дон У Согонь гӹц шалгат дӓ иктӹш погымы ылыт. Тошты Согонь (Танах) иудейвлӓлӓнӓт валгыды текстеш шотлалтеш.

Тошты Согонь кугезӹ еврей йӹлмӹ (библи иврит) доно сирӹмӹ, лач кыды-тидӹ лаштыкшым веле арамей йӹлмӹ доно сирӹмӹ. У Согонь кугезӹ греклӓ — койнелӓ сирӹмӹ. Кырык марлашкы эче цилӓ Библим сӓрӹмӹ агыл.

Категори:Библи
Аннангвлӓ

**Аннангвлӓ** (аннангла ? ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ (Аква-Ибом штат) ӹлӹшӹ халык. Аннангвлӓн шотышты 1,545 млн. нӓрӹ.

Категори:Нигери халыквлӓ
Йорубавлӓ

**Йорубавлӓ** (йорубала Àwọn ọmọ Yorùbá ) — кечӹвӓл-вадывел Нигериӹштӹ ӹлӹшӹ халык. Йорубавлӓн шотышты 30 млн. нӓрӹ. 

## Ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ дон шотышты
* Нигери — 29 млн. эдем нӓрӹ
* Бенин — 1 млн. эдем нӓрӹ 
* Гана — 350 тӹжем эдем нӓрӹ 
* Того — 85 тӹжем эдем нӓрӹ
* Канада — 3,315 эдем нӓрӹ

Категори:Бенин халыквлӓ
Категори:Нигери халыквлӓ
Категори:Того халыквлӓ
Хаусавлӓ

**Хаусавлӓ** (хаусала Hausawa ) — йыдвел Нигериӹштӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Нигер ӹлӹшӹ халык. Хаусавлӓн шотышты 30-35 млн. нӓрӹ. 

## Ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ дон шотышты
* Нигери — 24 млн. эдем нӓрӹ
* Нигер — 5 млн. эдем нӓрӹ 
* Судан — 642 тӹжем эдем нӓрӹ 
* Камерун — 287 тӹжем эдем нӓрӹ
* Гана — 218 тӹжем эдем нӓрӹ 
* Чад — 181 тӹжем эдем нӓрӹ
* Кот-д’Ивуар — 127 тӹжем эдем нӓрӹ

Категори:Нигери халыквлӓ
Коран

**Кора́н** (  — *аль-К̣ур’а̄н *) — мусульманвлӓн валгыды книгӓштӹ. «Коран» араб йӹлмӹ гӹц лин дӓ «юкын лыдмашым», «тымдымашым» анжыкта. 

Кораным Мухаммедӹн шаявлӓжӹ гӹц сахаб тыменьшӹвлӓжӹ сиренӹт. Кораным Джабраил лӹмӓн суксы Мухаммедлӓн шайыштын дӓ тидӹ 23 и нӓрӹ шыпшылтын. Пӹтӓриш тымдымаш шаявлӓм Мухаммед 40 иӓш ылмыжы годым колын, тидӹ Виӓн йыд (Рамадан) тӹлзӹн лиӓлтӹн.

* Al-Quran (Коран) online. text format
* Переводы Корана // QuranAcademy.org
*На английском

Категори:Коран
Фульбевлӓ

**Фульбевлӓ** тенгеок **Фуланивлӓ** (фульбела sg: Pullo pl: Fulɓe ) — Вадывел Африкышты (Гвиней, Камерун, Нигери, Сенегал, Покшал Африка Республика, Буркина Фасо, Бенин, Мали, Нигер, Гамби, Гвиней-Бисау, Гана, Чад, Сьерра-Леоне, Мавритани дӓ Суданышты) ӹлӹшӹ мусульман халык. Фульбевлӓн шотышты 27 млн. нӓрӹ.

Категори:Бенин халыквлӓ
Категори:Буркина Фасо халыквлӓ
Категори:Гамби халыквлӓ
Категори:Гвиней халыквлӓ
Категори:Камерун халыквлӓ
Категори:Кот-д’Ивуар халыквлӓ
Категори:Покшал Африка Республик халыквлӓ
Категори:Чад халыквлӓ
Категори:Мавритани халыквлӓ
Категори:Мали халыквлӓ
Категори:Нигери халыквлӓ
Категори:Нигер халыквлӓ
Категори:Сенегал халыквлӓ
Категори:Сьерра-Леоне халыквлӓ
Категори:Судан халыквлӓ
Категори:Того халыквлӓ
Дивриги

**Дивриги** (турокла Divriği ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Сивас илӹн районжы (''илчежӹ''). 2009-шӹ ин тӹштӹ 16.713 (пӱэргӹ: 8.541; ӹдӹрӓмӓш: 8.172)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Оронвлӓ

**Оронвлӓ** (оронла Oro Ukpabang ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ (Аква-Ибом штат) ӹлӹшӹ халык. Оронвлӓн шотышты 250 тӹжем нӓрӹ. 
 

Категори:Нигери халыквлӓ
Экетвлӓ

**Экетвлӓ** (экетла ? ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ (Аква-Ибом штат,  Экет хала) ӹлӹшӹ халык. Экетвлӓн шотышты 1 млн. нӓрӹ. 

Категори:Нигери халыквлӓ
Сушехри

**Сушехри** (турокла Suşehri ) — Турцин, йыд-ирвел Сивас илӹн районжы (''илчежӹ''). 2009-шӹ ин тӹштӹ 28.044 (пӱэргӹ: 14.020; ӹдӹрӓмӓш: 14.024)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «су» ('вӹд') дон «шехир» ('хала' «шехири» → «шехри» 'халажы') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Талмуд

**Талму́д** (, «тымдымаш, тыменьмӓш») — иудаизмӹн йымы ыдылмы, этика дон прававлӓ гишӓн сирӹмӹ шукы томан шанымашвлӓ дон правилывлӓ, кышкы Мишна дон Гемара пырат.

Категори:Религи
Категори:Иудаизм
Категори:Талмуд
Категори:Теологи
Йылдызели

**Йылдызели** (турокла Yıldızeli ) — Турцин, йыд-вадывел Сивас илӹн районжы (''илчежӹ''). 2009-шӹ ин тӹштӹ 47.228 (пӱэргӹ: 23.822; ӹдӹрӓмӓш: 23.406)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «йылдыз» ('star') дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Зара

**Зара** (турокла Zara ) — Турцин, йыдвел Сивас илӹн районжы (''илчежӹ''). 2009-шӹ ин тӹштӹ 23.380 (пӱэргӹ: 11.691; ӹдӹрӓмӓш: 11.689)  эдем ӹлен.  

## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Первари

**Первари** (турокла Pervari ) — Турцин, ирвел Сиирт илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.401 (пӱэргӹ: 17.342; ӹдӹрӓмӓш: 16.059)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Коккола

**Коккола** — Вадывел Финляндин хала дӓ муниципалитет, Центральный Остроботнин провинциштӹ (*Кески-Похьянмаа*). Ботнический вӹдъял тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ дӓ Финляндиштӹ кого портвлӓ ло гӹц иктӹжӹ ылеш. 

## Истори
1620 ин швед король Густав II Адольф доно Кокколам ӹштӹмӹ ылын. 1765 ин вес сӓндӓлӹквлӓ доно торгеяш правам нӓлӹн. XVIII—XIX курымвлӓн тигыт торгейымы центр ылын. 

## Ӹлӹзӹ шот
2009 и перепись семӹнь 45 766 эдем.

## Культуры
Коккола — хала, кышты музыкы овуца перегӓлтеш, Центральный Остроботнин камерный оркестрын родинеш шотлалтеш. Хала центр *Неристан* маналтеш дӓ кого район ылеш, кышты шукы пу пӧрт. Мӹндӹрнӹ агыл К. Х. Ренлундын Художественный галерейы, Истори музей, Пӧрттӱм шӹмлӹшӹ музей, тенгеок халашты ратушы вӓрлӓнӓ — фасадыштыжыв архитектор Карл Людвиг Энгель подписьым тӹшӓк коден. И гӹц иш Кокколашты юниорвлӓ лошты футбол чемпионатвлӓ эртӓрӓлтӹт. Венециан айо, кыды кӓнгӹжӹм ыжатен колтымлан ылеш, август тӹлзӹн остатка кечӹвлӓн эртӓрӓлтеш

## Лӹмлӹ эдемвлӓ
* Доннер Андерс (1854—1938) — фин астроном.
* Острём Нина — фин мырызы.

## Галерейы

## Ажедмӓшвлӓ
* 
* Официал сайт   

Категори:Финлянди халавлӓ
Лахти

**Ла́хти** — Финляндиштӹ хала дӓ коммуна, Кечӹвӓлвел Финляндиштӹ губерни. Весиярви йӓрӹн кечӹвӓлвел лаштыкышты вӓрлӓнӓ 

## Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот — 100 095 эдем. Финлянди халавлӓ лошты ӹлӹзӹ шот доно кӓндӓкшӹмшӹ вӓрӹм нӓлеш. 

## Лӹм
**Лахти** фин гӹц сӓрӹмӹкӹ — «вӹдъял» 

## Истори

Сек пӹтӓри Лахти гишӓн 1445 иӓш документвлӓштӹ сирӹмӹ ылын.

## Культуры
И гӹц иш Лахтиштӹ органн дӓ джаз фестивальвлӓ эртӓрӓлтӹт. Июль тӹлзӹн уже таманяр и хала фестиваль «Lahden Yöt» («Лахти Йыдвлӓ») эртӓрӓлтеш. 
Вес сӓндӓлӹквлӓштӹ хала оркестр «Лахти Симфони», Осмо Вянскя дирижер вуйлатымы доно кымдан пӓлӹмӹ ылеш. 

## Ажедмӓшвлӓ
* Lahti.fi , , , ,  — официал сайт
* Kuka, Mitä, Lahti  — Лахтин истори
* Лахти. Фоторепортаж.
* ru.lahti.fi

Категори:Финлянди халавлӓ
Райсио

**Ра́йсио**  — Лачокла Финляндин провинциштӹ хала, Вадывел Финляндин губерништӹ, Турку дӓ Наантали халавлӓ докы лишнӹ.

## Истори
Истори документвлӓштӹ Райсио сек пӹтӓри 1292 ин ӓштӓлтӹн. 

## Лӹмлӹ вӓрвлӓ
* Krookila краеведени центр
* Искусствы центр — Фринсиля мастерскойвлӓ
* Elsa Salminiity искусство тома
* Оранжерейы
* Лютеран храм

### Климат
Райсио кечӹвӓлвел-вадывел Финляндиштӹ вӓрлӓнӓ, пышкыды климат.

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ
*  Кингисепп, Россия

Категори:Финлянди халавлӓ
Хельсинки

**Хе́льсинки** (*Хельсингфо́рс* ӓль *Гельсингфо́рс*) — столицы дӓ Финляндин кого хала, Уусимаа провинцин административный центр. Финляндин кечӹвӓлвелнӹ, Фин вӹдъял тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. 

## Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот — 588 941 эдем. Халашты вес сӓндӓлӹк халык иктӓ 10 % нӓлеш.
Хельсинки вес спутник-халавлӓ Вантаа, Эспоо дӓ Кауниайнен доно кого столицы-регионым миллион утла эдем доно ӹштӓ. Хельсинки — Финляндиштӹ бизнес, образовани, культуры дӓ наукы центр. Хельсинкиштӹ 8 университет. 
 

## Халавлӓ
* Санкт-Петербург, Российы (1993)
* Баку, Азербайджан
* Рейкьявик, Исланди

## Ажедмӓшвлӓ
* Официал сайт Хельсинки      
* Хельсинки Регион   
* Helsinki.ru 
* Helsinki.fi   
* Хельсинки хала транспорт   

Категори:Финлянди халавлӓ
Куусамо

**Ку́усамо** — йыдпелвел-ирвел Финляндиштӹ вӓрлӓнӓ. Койллисмаа районышты кок общины ло гӹц иктӹжӹ. 

## Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот — 17 003 эдем.

## Спорт
Куусамо — телшӹ йиш спортын кого центыржы, и мычкы тӹштӹ иктӓ ик миллион турист ылыт. 

## История
XVII курым якте Куусамо территориштӹ саамвлӓ вӓрлӓненӹт. 1673 и гӹц тӹнгӓлӹн финн халык ти вӓрвлӓштӹ ӹлӓш тӹнгӓлӹн. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
* Куусамо хала сайт 
* Рука комплекс сайт

Категори:Финлянди халавлӓ
Вӹдъял

Вӹдъял — океанын, тангыжын, йӓрӹн, йогын лаштыкшы, кыды мӱлӓндӹм келгӹн пӹчкеден пыра, тӹ годымок кого дӓ тӹнг вӹд доно кӹлжӹм ак ямды. Кырык марла "вӹдъял" доно иксӓ шамакым шӹренжок яркалат.

Техень вӹдъялвлӓ лин кердӹт: бухта, фьӧрд, лагуна, гавань, эстуари, лиман.

## Галерей

Balaclava bay.jpg|Балаклав бухта
Geirangerfjord (6-2007).jpg|Гейрангер-фьӧрд, Норвеги
Lagoon-of-venice-landsat-1.jpg|Венеци лагуна. Космос гӹц анжалтыш.
Dniester liman.jpeg|Днестр йогын лиман. Космос гӹц анжалтыш.


Категори:Географи
Категори:Ландшафтвлӓ
Мерӓ

Халык **Мерӓ** (Рушан: меря) ыльы тошты годшы Йыл-финнугрвлӓ. Ти кытлашты тӹдӹ ӹрдӹ ирвел Россий ылеш: Ярослав, 
Кострома, Иванов, Владимир обдастьвлӓшты. Тӹштӹ Пиш шукы археологи предметвлӓм рок гӹц мон лыктыныт.

Пӹтäришe шая вӓшлиеш гот Йордан доно. Тӹдӹ халыкым "мерен" лӹмдеш ыльы. Археологвлӓ маныт мерен вуйхалажы Сар-городище Неройӓр сиршты Ростов доно ыльы. Ярославль-хала тоштын мерен хала ыльы.

Мерӓн йылмы финн-угр йылмы ылеш, тембӓл весӹ йылмывлӓлӓн: марын, муром, эрзӓ, мещера дӓ вепс. Лӹмлӹ версия улы ма мерӓн вадывел марӹн(марен) укш ыльы.

## References
* Aleksey Uvarov, "Étude sur les peuples primitifs de la Russie. Les mériens" (1875).
* Janse, Mark; Sijmen Tol, Vincent Hendriks (2000). Language Death and Language Maintenance. John Benjamins Publishing Company. p. A108.
* Petrov A., KUGARNYA, Marij kalykyn ertymgornyzho, #12 (850), 2006, March, the 24th.
* https://web.archive.org/web/20070511195625/http://www.merja.org/
* https://web.archive.org/web/20110418092101/http://www.merjamaa.ru/
* http://www.merjamaa.narod.ru/

М
Категори:Финн-угр халыквлӓ
Вена

**Вена** ( , бав. Wean, ) — Австрин федерал вуйхалажы. Венышты 1,68 млн эдем ӹлӓ (2008); хала йӹр ӹлемвлӓ доно ӹлӹзӹ шотшы 2,3 млн (Австрин ӹлӹзӹ шот гӹц 25 % гӹц шукырак ). Европа Ушемӹн 9-шӹ кого халажы. Австрин культура, экономика, финанс дӓ политика покшалжы.
Вена университетӹштӹ мары йӹлмӹ курсвлӓм лыдыт. 2007-шӹ ин кырык мары йӹлмӹм тыменьшӹ группа ылын.

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓ


Wien-vom Oberen Belvedere-118-2009-gje.jpg|View from Upper Belvedere
Wien-Oberes Belvedere-104-2009-gje.jpg|Upper Belvedere
Wien-Burgtheater-004-1979-gje.jpg|Burgtheater
Wien-Staatsoper-126-2013-gje.jpg|Вена State Opera
Wien-Rathaus-108-Parlament-2008-gje.jpg|Parliament and City Hall
Wien-Hofburg-104-Heldenplatz-2007-gje.jpg|Hofburg
Wien-Schoenbrunn-104-Gartenfront-2007-gje.jpg|Palace of Schönbrunn
Wien-Stephansdom-116-2007-gje.jpg|St. Stephen's Cathedral


Категори:Европын халавлӓ
Категори:Вуйхалавлӓ
Эрфелек

**Эрфелек** (турокла Ayancık ) — Турцин, йыдвел Синоп илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12.027 (пӱэргӹ: 5.963; ӹдӹрӓмӓш: 6.064)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Шаркӧй

**Шаркӧй** (турокла Şarköy ) — Турцин, кечӹвӓл Текирдаг илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29.933 (пӱэргӹ: 15.107; ӹдӹрӓмӓш: 14.826)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «шар»  

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Черкезкӧй

**Черкезкӧй** (турокла Çerkezköy ) — Турцин, ирвел Текирдаг илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 147.239 (пӱэргӹ: 76.583; ӹдӹрӓмӓш: 70.656)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «черкез» ('черкез') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Сарайдӱзӱ

**Сарайдӱзӱ** (турокла Saraydüzü ) — Турцин, кечӹвӓл Синоп илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.508 (пӱэргӹ: 11.251; ӹдӹрӓмӓш: 11.257)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «сарай» ('кӱпалат') дон «дӱз» ( 'лапата' ; «дӱзӱ» 'лапатажы') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Мармара Эреглиси

**Мармара Эреглиси** (турокла Marmara Ereğlisi ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Текирдаг илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.061 (пӱэргӹ: 13.283; ӹдӹрӓмӓш: 11.778)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «Мармара» ('Мармара тангыж') дон «Эрегли» ('сола лӹм' «Эреглиси» 'Эреглижӹ') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Церкӹ

*merge [[Кирха]]?



*'Церкӹ''' () — архитектур ансамбль, кышты йымы ыдылмы процессвлӓм эртӓрӓт. "Церкӹ" шамакым православи, католицизм дӓ протестант (лӱтеран) религи гишӓн попымы годым кычылтыт. 

## Анжал
* Кирха
* Костёл
* Мечеть
* Синагога
Башчифтлик

**Башчифтлик** (турокла Başçiftlik ) — Турцин, ирвел Токат илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.610 (пӱэргӹ: 2.734; ӹдӹрӓмӓш: 2.876)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «баш» ('head, principal') дон «чифтлик» ('farm') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Сулусарай

**Сулусарай** (турокла Sulusaray ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Токат илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 67.224 (пӱэргӹ: 33.266; ӹдӹрӓмӓш: 33.958)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «сулу» ('watery') дон «сарай» ('кӱпалат') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Оф

**Оф** (турокла Of ) — Турцин, йыд-ирвел Трабзон илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 48.463 (пӱэргӹ: 23.898; ӹдӹрӓмӓш: 24.565)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Эрбаа

**Эрбаа** (турокла Erbaa ) — Турцин, йыдвел Токат илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 96.059 (пӱэргӹ: 47.462; ӹдӹрӓмӓш: 48.597)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ арабла «эрбаа **أربعة** » ('нӹлӹт') шамак гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Турхал

**Турхал** (турокла Turhal ) — Турцин, йыд-вадывел Токат илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 87.826 (пӱэргӹ: 43.291; ӹдӹрӓмӓш: 44.535)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Пи

**Пи** () - тонышы вольык. Кӹзӹтшӹ жепӹн пиш шукы йиш пи улы, кыдывлӓ ӹшке лоштышты пиш когон айыртемӓлтӹт. Пивлӓ кӓпӹштӹ донат изивлӓ дӓ коговлӓ ылыт, шамаклан (шӱ тӹнг якте) таманяр сантиметр (чихуахуа), а (ирланди дог метр нӓрӹ лин кердеш. Цӹрештӹ донат пивлӓ пиш тӹрлӹ ылыт.

Категори:Пивлӓ
Категори:Тоныш вольыквлӓ
Аманыр

**Аманыр** () сола — Кого Йынгы ӓнгӹр лишнӹ вӓрлӓнӓ, Йоласал гӹц 3 уштыш нӓрӹ. 
Аман дӓ Мердуш тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹнӹт. 1795-шӹ ин 25 кудвичӹ ылын. 1919-шӹ ин 38 кудвичӹ ылын (87 пӱэргӹ дӓ 97 ӹдӹрӓмӓш). 1929-шӹ ин 37 кудвичӹ ылын (93 пӱэргӹ дӓ 102 ӹдӹрӓмӓш). 2001-шӹ ин 43 кудвичӹм шотлымы (48 пӱэргӹ дӓ 55 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Аман

**Аман** - Аманыр солалан негӹцӹм пиштӹшӹ логӹц иктӹжӹ. Аманыр Йоласал лишнӹ вӓрлӓнӓ. 

Категори:Солавлӓ
Категори:Кырык сир топонимика
Категори:Мары персоналивлӓ
Ӓпшӓт-пелӓк

**Ӓпшӓт-пелӓк** () Кырык сирӹштӹ, изи ӓнгӹр карем доно лишнӹ вӓрлӓнӓ, Аказан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Кузнецово якте 2 уштыш.

1717-шӹ ин 57 кудвичӹ/ӹлем ылын (174 пуэргӹ дӓ 155 ӹдӹрӓмӓш). 1859-шӹ ин 44 кудвичӹ ылын (98 пуэргӹ дӓ 106 ӹдӹрӓмӓш). 1897-шӹ ин 40 кудвичӹ ылын (112 пуэргӹ дӓ 100 ӹдӹрӓмӓш). 
2001-шӹ ин 47 кудвичӹм шотлымы (71 пуэргӹ дӓ 72  ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кутюна

**Кутюна** () — Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Мишан карем лишнӹ вӓрлӓнӓ. Кулаков якте 4 уштыш. Кутюн, Акпарсын эргӹ - Кутюна солалан негӹцӹм пиштӹшӹ логӹц иктӹжӹ. Кутюнжы 5 тетявлӓ ыльы: Сибат, Минча, Сибулат, Сильдуш, Сибатор.

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Нырмычаш

**Нырмычаш** () — сола Кырык сирӹштӹ, Тохпай мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Тоштышы лӹм - Ошараш.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Озерки якте 7 уштыш.

## Истори

1897-шӹ ин Нырмычаштӹ 11 кудвичӹ ылын (33 пӱэргӹ дӓ 30 ӹдӹрӓмӓш). 1915-шӹ ин 19 кудвичӹ ылын 79 эдем ӹлен. 

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Дендробиум

**Дендробиум** () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1200 йиш тӹрлӹ дендробиум улы. 

## Йишвлӓ
* *[[Dendrobium amethystoglossum]]*
* *[[Dendrobium anosmum]]* 
* *[[Dendrobium auriculatum]]* 
* *[[Dendrobium bicaudatum]]* 
* *[[Dendrobium bukidnonensis]]*
* *[[Dendrobium bullenianum]]* 
* *[[Dendrobium candidum]]*
* *[[Dendrobium cariniferum]]*
* *[[Dendrobium ceraula]]* 
* *[[Dendrobium cerinum]]*
* *[[Dendrobium chameleon]]* 
* *[[Dendrobium chrysanthum]]*
* *[[Dendrobium conanthum]]*
* *[[Dendrobium crumenatum]]* 
* *[[Dendrobium cuthbertsonii]]* 
* *[[Dendrobium dearei]]* 
* *[[Dendrobium erosum]]*
* *[[Dendrobium fairchildae]]*
* *[[Dendrobium formosum]]*
* *[[Dendrobium gerlandianum]]*
* *[[Dendrobium gibsonii]]*
* *[[Dendrobium goldschmidtianum]]* 
* *[[Dendrobium guerreroi]]* 
* *[[Dendrobium hercoglossum]]*
* *[[Dendrobium heterocarpum]]* 
* *[[Dendrobium hymenophyllum]]*
* *[[Dendrobium ionopus]]* 
* *[[Dendrobium junceum]]* 
* *[[Dendrobium kingianum]]* 
* *[[Dendrobium lindleyi]]* 
* *[[Dendrobium lituiflorum]]*
* *[[Dendrobium loddigesii]]* 
* *[[Dendrobium macrophyllum]]* 
* *[[Dendrobium mindanaense]]* 
* *[[Dendrobium miyasakii]]* 
* *[[Dendrobium nobile]]* 
* *[[Dendrobium papilio]]* 
* *[[Dendrobium parthenium]]*
* *[[Dendrobium phalaenopsis]]* 
* *[[Dendrobium philippinensis]]*
* *[[Dendrobium phillippsii]]* 
* *[[Dendrobium platycaulon]]* 
* *[[Dendrobium profusum]]* 
* *[[Dendrobium ramosii]]* 
* *[[Dendrobium sanderae]]* 
* *[[Dendrobium schuetzei]]* 
* *[[Dendrobium secundum]]*
* *[[Dendrobium seratilabium]]* 
* *[[Dendrobium sinense]]*
* *[[Dendrobium speciosum]]* 
* *[[Dendrobium taurinum]]* 
* *[[Dendrobium thyrsiflorum]]*
* *[[Dendrobium thysanophorum]]*
* *[[Dendrobium uniflorum]]* 
* *[[Dendrobium velutinalabrum]]*
* *[[Dendrobium victoriae -reginae]]* 
* *[[Dendrobium wenzellii]]* 
* *[[Dendrobium yeagerei]]*

Категори:Орхидейвлӓ
Йылйӓл

**Йылйӓл** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Документвлӓштӹ 1717-шӹ ин анжыкталеш. 

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Йыл гӹц 2 уштыш.
1717-шӹ ин Йылйӓлштӹ 45 кудвичӹ ылын (172 пӱэргӹ дӓ 154 ӹдӹрӓмӓш). 
1795-шӹ ин Кого Йылйӓлштӹ 30 кудвичӹ ылын, Атьйӓлӹштӹ - 15, Итюкышты - 26, Высокой - 17,  Шунӓнгӹрштӹ - 17. 
1898-шӹ ин Йылйӓлштӹ 53 кудвичӹ ылын (153 пӱэргӹ дӓ 147 ӹдӹрӓмӓш).
2001-шӹ ин ти солашты 69 пӧрт ылын, кыдын логӹц шӹмӹтшӹ охыр. 157 ӹлӹзӹ (65 пӱэргӹ да 92 ӹдӹрӓмӓш) ӹлен. Нӹнӹ логыц: марынжы - 153 эдем, рушынжы - 4 эдем. 

## Истори

## Культура

## Экономика

Солашты лапка улы.

## Транспорт
Цикмӓ — Йылйӓл автобус каштеш.

* Цикмӓ - Йылйӓл 32 уштыш, корны жеп: 1.10. 
4.50, 6.20, 7.40, 10.40, 12.00, 13.40, 18.05

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Усола

**Усола** () —  сола Кырык сирӹштӹ, Яныгит мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Документвлӓштӹ 1889-шӹ ин анжыкталеш.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

1897-шӹ ин Усолаштӹ 39 кудвичӹ ылын (50 пӱэргӹ дӓ 50 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 39 кудвичӹ  174 эдем доно ӹлен.
1919-шӹ ин 20 кудвичӹ  137 эдем доно ӹлен.
1925-шӹ ин 157 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин Усолаштӹ 32 кудвичӹ ылын (73 пӱэргӹ дӓ 72 ӹдӹрӓмӓш), марынвлӓ - 139, рушанвлӓ - 6 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин 88 кудвичӹ ылын (108 пӱэргӹ дӓ 157 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Хайрат

**Хайрат** (турокла Hayrat ) — Турцин, ирвел Трабзон илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 11.930 (пӱэргӹ: 5.911; ӹдӹрӓмӓш: 6.019)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Чаршыбашы

**Чаршыбашы** (турокла Çarşıbaşı ) — Турцин, йыд-вадывел Трабзон илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 15.954 (пӱэргӹ: 7.985; ӹдӹрӓмӓш: 7.969)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «чаршы» (базар) дон «баш» (вуй ; «башы» вуйжы) шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Дӱзкӧй

**Дӱзкӧй** (турокла Düzköy ) — Турцин, вадывел Трабзон илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 15.547 (пӱэргӹ: 7.415; ӹдӹрӓмӓш: 8.132)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «дӱз» ('лапата') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Пӱлӱмӱр

**Пӱлӱмӱр** (турокла Pülümür ) — Турцин, йыд-ирвел Тунджели илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.457 (пӱэргӹ: 2.046; ӹдӹрӓмӓш: 1.411)  эдем ӹлен. 
 
## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Акчаабат

**Акчаабат** (турокла Akçaabat ) — Турцин, йыд-ирвел Трабзон илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 110.957 (пӱэргӹ: 54.690; ӹдӹрӓмӓш: 56.267)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «акча» ('ошикӓ') дон «абат» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Изи панда

**Изи панда** (лат. Ailuridae) хир йӓнвлӓ йыхыш пырышы йӓн, кӓпшӹ доно коти ганьырак. Качкашыжы шукыжымок кушкышвлӓм качкын ӹлӓ. Кӹзӹт изи пандым лый ганьы ылшы йӓнвлӓн группыш пыртат. Кӓпшӹ 51-64 см, пачшы 28-48 см. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 3,7-6,2 кг, ӓвӓвлӓн 4,2-6,0 кг якте шоэш.

Категори:Хир йӓнвлӓ
Кольмы

**Кольмы** — кид доно капайымы, рокым ӓль вес материалым итӹрӓйӹмӹ, комы, намалмы пӓшӓ хӓдыр. Кольмвылӓ формышты доно таманяр йиш лин кердӹт.

Категори:Пӓшӓ инструментвлӓ
Пыжар

**Пыжар** — пум пыжарен пӹчкедӹмӹ инструмент. Пыжарымы годым пу материал яклака дӓ вӹцкӹжрӓк лиэш. Тенгеок пыжарен, пулан маъань-шон лаксаквлӓм дӓ формывлӓм пуаш лиэш. Пум пыжарын пӹсӹ тӹрӓн кӹртни лаштыкшы пӹчкедӓа, маъань келгӹцӹм нӓлӓш, тӹдӹм регулируяш лиэш. Пыжар эдем доно шанен лыкмы тошты инструмент, кыдым пӹтӓри Помпейӹштӹ момы, но шӹренжок 15-16 курымвлӓн кычылташ тӹнгӓлмӹ. Кӹзӹтшӹ жепӹн шӹренжок электропыжарвлӓм кычылтыт.

Категори:Пӓшӓ инструментвлӓ
Улубей (Ушак)

**Улубей** (турокла Ulubey ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Ушак илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.276 (пӱэргӹ: 7.525; ӹдӹрӓмӓш: 7.751)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Сиваслы

**Сиваслы** (турокла Sivaslı ) — Турцин, ирвел Ушак илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21.658 (пӱэргӹ: 10.778; ӹдӹрӓмӓш: 10.880)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Карахаллы

**Карахаллы** (турокла Karahallı ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Ушак илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12.502 (пӱэргӹ: 6.070; ӹдӹрӓмӓш: 6.432)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «Халлы»  

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Йӱксекова

**Йӱксекова** (турокла Yüksekova ) — Турцин, покшал Хаккяри илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 107.882 (пӱэргӹ: 55.927; ӹдӹрӓмӓш: 51.955)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «йӱксек» ('high') дон «ова» ('лапата; алык') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Яйладагы

**Яйладагы** (турокла Yayladağı ) — Турцин, кечӹвӓл Хатай илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.085 (пӱэргӹ: 11.240 ӹдӹрӓмӓш: 10.845)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «яйла» ('лапата') дон «даг» ('кырык' «дагы» 'кырыкшы') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Самандаг

**Самандаг** (турокла Samandağ ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Хатай илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 129.011 (пӱэргӹ: 64.518; ӹдӹрӓмӓш: 64.493)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «саман» ('Hay; Сено') дон «даг» ('кырык' ) шамаквлӓгӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Дӧртъёл

**Дӧртъёл** (турокла Dörtyol ) — Турцин, йыд-вадывел Хатай илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 143.914 (пӱэргӹ: 72.432; ӹдӹрӓмӓш: 71.482)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «дӧрт» ('нӹлӹт') дон «йол» ('way' ) шамаквлӓгӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кырыкхан

**Кырыкхан** (турокла Kırıkhan ) — Турцин, вадывел Хатай илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 102.424 (пӱэргӹ: 51.591; ӹдӹрӓмӓш: 50.833)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «кырык» ('broken') дон «хан» ('куды' ) шамаквлӓгӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Рейханлы

**Рейханлы** (турокла Reyhanlı ) — Турцин, ирвел Хатай илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 84.831 (пӱэргӹ: 41.989; ӹдӹрӓмӓш: 42.842)  эдем ӹлен. 

## Ажедмäшвлä
 

## Линквлä
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Гелиболу

**Гелиболу** (турокла Gelibolu ) — Турцин, ирвел Чанаккале илӹн районжы (''илчежӹ''). 2009-шӹ ин тӹштӹ 45.853 (пӱэргӹ: 25.758; ӹдӹрӓмӓш: 20.095)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Бозджаада

**Бозджаада** (турокла Bozcaada ) — Турцин, вадывел Чанаккале илӹн районжы (''илчежӹ'') дӓ ошмаотыы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 2.496 (пӱэргӹ: 1.357; ӹдӹрӓмӓш: 1.139)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «бозджа» ('greyish') дон «ада» ('ошмаоты' ) шамаквлӓгӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Коргун

**Коргун** (турокла Korgun ) — Турцин, покшал Чанкыры илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.723 (пӱэргӹ: 1.832; ӹдӹрӓмӓш: 1.891)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Байрамӧрен

**Байрамӧрен** (турокла Bayramören ) — Турцин, йыдвел Чанкыры илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 2.509 (пӱэргӹ: 1.268; ӹдӹрӓмӓш: 1.241)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «байрам» ('байрам') дон «ӧрен» ('руина') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Орта

**Орта** (турокла Orta ) — Турцин, вадывел Чанкыры илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ  13.780 (пӱэргӹ: 6.886; ӹдӹрӓмӓш: 6.894)  эдем ӹлен.  

## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Кызылырмак (хала)

**Кызылырмак** (турокла Kızılırmak ) — Турцин, ирвел Чанкыры илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ  8.914 (пӱэргӹ: 4.380; ӹдӹрӓмӓш: 4.534)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «Кызылырмак» ('Кызылырмак йогы')  шамак гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Кызылырмак (йогы)

**Кызылырмак** (турокла Kızılırmak ) — Турцин сек кужы йогыжы. Кужыцшы 1.355 км. уштыш. 

## Лӹмжӹ
Йогын лӹмӹн этимологижӹ «кызыл» ('якшар') дон «ырмак» ('йогы') шамаквлӓ гӹц лин.
 
## Халавлӓжӹ
* **[[Чорум (ил)]]** : Каргы, Османджык, Додурга, Лачин, Огузлар, Чорум, Искилип, Угурлудаг, Баят, Сунгурлу 
* **[[Кырыккале (ил)]]** : Сулакюрт, Бахшылы, Кырыккале, Кескин, Каракечили, Челеби 
* **[[Сивас (ил)]]** : Гемерек, Шаркышла, Йылдызели, Сивас, Хафик, Зара, Имранлы 
* **[[Кайсери (ил)]]** : Инджесу, Кайсери, Фелахие, Ӧзватан, Сарыоглан
* **[[Анкара (ил)]]** : Каледжик, Баля, Шерефликочхисар, Эврен
* **[[Кыршехир (ил)]]** : Каман, Кыршехир, Муджур
* **[[Невшехир (ил)]]** : Гӱлшехир, Аванос, Ӱргӱп 
* **[[Синоп (ил)]]** : Дураган, Сарайдӱзӱ 
* **[[Самсун (ил)]]** : Бафра, Везиркӧпрӱ 
* **[[Чанкыры (ил)]]** : Кызылырмак 
* **[[Аксарай (ил)]]** : Сарыяхши 

## Историжӹ
йогы лӹмӹн хеттлажӹ Марассанти. 

## Колвлӓжӹ
 

* **Anguillidae**
** Anguilla anguilla (Linnaeus, 1758)
* **Atherinidae**
** Atherina boyeri (Risso, 1810)
* **Balitoridae**
** Barbatula kosswigi (Erk’akan & Kuru, 1986)
** Oxynoemacheilus eregliensis (Banarescu&Nalbant 1978) эндемик
** Oxynoemacheilus banarescui (Delmastro, 1982)
* **Cyprinidae**
** Alburnoides bipunctatus (Bloch,1782)
** Alburnus chalcoides (Güldenstädt, 1772)
** Barbus tauricus (Kessler, 1877)
** Capoeta sieboldii (Steindachner, 1864)
** Carassius auratus auratus (Linnaeus, 1758)
** Chondrostoma angorense (Elvira, 1987)
** Cyprinus carpio (Linnaeus, 1758)
** Squalius cephalus (Linnaeus, 1758)
** Tinca tinca (Linnaeus, 1758) – Таты
* **Gobiidae**
** Neogobius fluviatilis (Pallas, 1814)
** Neogobius melanostomus (Pallas, 1814)
* **Percidae**
** Perca fluviatilis (Linnaeus, 1758) – Алангы
** Sander lucioperca (Linnaeus, 1758)
* **Poecilidae**
** Gambusia holbrooki (Girard, 1859)
* **Salmonidae
** [[Salmo trutta labrax]] (Pallas, 1814)
** [[Oncorhynchus mykiss]] (Walbaum, 1792)
* **Siluridae**
** [[Silurus glanis]] (Linnaeus, 1758) – [[Шигол]]
* **Syngnathidae'''
** Syngnathus abaster (Risso, 1827)
** Syngnathus acus (Linnaeus, 1758)

Категори:Турци йогывлӓ
Ешильырмак

**Ешильырмак** (турокла Yeşilmak ) — Турцин сек кужы 2-шы йогыжы. Кужыцшы 519 км. уштыш. 

Йогын лӹмӹн этимологижӹ «йешиль» ('ыжаргы') дон «ырмак» ('йогы') шамаквлӓ гӹц лин.

Категори:Турци йогывлӓ
Сакарья (йогы)

**Сакарья йогы** (турокла Sakarya ırmağı тенгеок Sakarya nehri) — Турцин сек кужы 3-шы йогыжы. Кужыцшы 824 км. уштыш.

Категори:Турци йогывлӓ
Каргы

**Каргы** (турокла Kargı ) — Турцин, йыдвел Чорум илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.583 (пӱэргӹ: 7.996; ӹдӹрӓмӓш: 8.587)  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ