open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ош логерӓн цӹвӹ кӓдӹ

**Ош логерӓн цӹвӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мариана (Гуам, Рота, Агихан, Тиниан, Сайпан) дӓ Яп ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26 см, нелӹцшӹ 58.5–140 г якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого цӹвӹ кӓдӹ

**Кого цӹвӹ кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кук (Мангаиа) дӓ Маркиз ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Норфолк цӹвӹ кӓдӹ

**Норфолк цӹвӹ кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Норфолк ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 200 г якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
У Каледони цӹвӹ кӓдӹ

**У Каледони цӹвӹ кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Зонда ошмаотывлӓ

**Зонда ошмаотывлӓ** (индонезилӓ Kepulauan Sunda; сундала Kapuloan Sunda) — Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ Малайзи, Бруней, Индонези дӓ Ирвел Тимор кугижӓнӹшвлӓн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 1 700 000 км². 

## Ошмаотывлӓжӹ
* **[[Кого Зонда ошмаотывлӓ]]** (Kepulauan Sunda Besar)
**Суматра (Sumatra)
**Ява (Jawa)
**Калимантан (Kalimantan, Borneo)
**Сулавеси (Sulawesi)
* **[[Изи Зонда ошмаотывлӓ]]** (Kepulauan Sunda Kecil)
**Бали (Bali)
**Ломбок (Lombok)
**Сумбава (Sumbawa)
**Сумба (Sumba)
**Тимор (Timor)
**Барат-Дая (Kepulauan Barat Daya)
**Флорес (Flores)
**Танимбар (Kepulauan Tanimbar)

Категори:Индонези
Категори:Малайзи
Категори:Бруней
Категори:Ирвел Тимор
Категори:Ошмаотывлӓ
Кого Зонда ошмаотывлӓ

**Кого Зонда ошмаотывлӓ** (индонезилӓ Kepulauan Sunda Besar; сундала Kapuloan Sunda Gedé) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ Малайзи, Бруней дӓ Индонези кугижӓнӹшвлӓн Зонда ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 1 500 000 км². 

## Ошмаотывлӓжӹ
*Суматра (Sumatra) 473 000 км²
*Ява (Jawa) 132 000 км²
*Калимантан тенгеок Борнео (Kalimantan, Borneo) 743 330 км²
*Сулавеси (Sulawesi) 174 600 км²

Категори:Индонези
Категори:Малайзи
Категори:Бруней
Категори:Ошмаотывлӓ
Изи Зонда ошмаотывлӓ

**Изи Зонда ошмаотывлӓ** (индонезилӓ Kepalauan Nusa Tenggara, Kepulauan Sunda Kecil; порт. Pequenas Ilhas da Sonda) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ Индонези дӓ Ирвел Тимор кугижӓнӹшвлӓн Зонда ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 87 000 км². 2010-шы ин тӹштӹ 14 000 000 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
*Бали (Bali). 5 780 км², 3 890 757 эдем
*Вадывел Изи Зонда ошмаотывлӓ (Nusa Tenggara Barat). 18 572 км², 4 500 212 эдем 
**Ломбок (Lombok)
**Сумбава (Sumbawa)
*Ирвел Изи Зонда ошмаотывлӓ (Nusa Tenggara Timur). Индонези: 48 718 км², 4 683 827 эдем; Ирвел Тимор: 15 007 км², 1 066 409 эдем 
**Сумба (Sumba)
**Тимор (Timor)
**Барат-Дая (Kepulauan Barat Daya)
**Флорес (Flores)
**Танимбар (Kepulauan Tanimbar)

Категори:Индонези
Категори:Ирвел Тимор
Категори:Ошмаотывлӓ
Танна цӹвӹ кӓдӹ

**Танна цӹвӹ кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Вануатун Танна ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого нерӓн цӹвӹ кӓдӹ

**Кого нерӓн цӹвӹ кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Макира) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Суматра

**Суматра** (индонезилӓ Sumatra; малай. Sumatera; ачех. Ruja, Sumatra) — Индонезиштӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого кудымшы ошмаотыжы. Территорижӹ 480,847.74 км². 2010-шы ин тӹштӹ 50 365 538 эдем ӹлен.

## Провинцивлӓжӹ

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Pongo abelii* — Орангутан
**Otus brookii solokensis* — Суматра шӱшкӓн тымана

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Ява

**Ява** (индонезилӓ Jawa; явала Jawa) — Индонезиштӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 13-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 138 794 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 143 000 000 эдем ӹлен.

## Ӹлӹзӹ шот

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Otus angelinae* — Ява шӱшкӓн тымана
**Acridotheres javanicus* — Ява майна
**Orthotomus sutorius edela* — Якшар лепкӓн ыргышы кек

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Сулавеси

**Сулавеси** (индонезилӓ Sulawesi; тошты лӹмжӹ **Целебес** Celebes) — Индонезиштӹ Сулавеси тангыжын кечӹвӓлвелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 11-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 174 600 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 18 455 058 эдем ӹлен.

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «sula» (ошмаоты) дон «besi» (кӹртни) шамаквлӓ гӹц лин.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Cacatua sulphurea sulphurea* — Изи сарикӓ упшан какаду
**Loriculus exilis* — Сулавеси ыжар кечӹшӹ попугай
**Loriculus stigmatus stigmatus* — Сулавеси якшар калпакан кечӹшӹ попугай
**Trichoglossus flavoviridis meyeri* — Саралгы-якшар лорикет
**Trichoglossus ornatus* — Тӹрлӹмӹ лорикет
**Cryptophaps poecilorrhoa* — Сулавеси пӹцӓлгӹ кӓдӹ
**Ducula forsteni* — Сулавеси кӹцкӹ кӓдӹ
**Ducula radiata* — Корнан пачан кӹцкӹ кӓдӹ
**Ptilinopus fischeri* — Фишер ала кӓдӹ
**Gallicolumba tristigmata* — Сулавеси цӹвӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Калимантан

**Калимантан** (индонезилӓ Kalimantan) тенгеок **Борнео** (малайла Borneo) — Малайзи, Бруней дӓ Индонези кугижӓнӹшвлӓн Кого Зонда ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 3-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 743 330 км². 2010-шы ин тӹштӹ 19 804 064 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Pongo pygmaeus* — Орангутан
**Otus brookii brookii* — Борнео шӱшкӓн тымана
**Erythropitta ussheri* — Шим калпакан питта
**Calyptomena whiteheadi* — Кого ыжар кымданер
**Calyptomena hosii* — Симсӹ мӹшкӹрӓн ыжар кымданер
**Oriolus hosii* — Шим царамак
**Orthotomus sericeus sericeus* — Якшар пачан ыргышы кек
**Lanthanotus borneensis* — Пӹлӹшдӹмӹ варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Малайзи
Категори:Бруней
Категори:Ошмаотывлӓ
Бали

**Бали** (индонезилӓ Bali) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 5 780 06 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 4 225 384 эдем ӹлен.

## Ӹлӹзӹ шот

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Leucopsar rothschildi* — Бали майна
**Aplonis panayensis gusti* — Малай аплонис
**Ptilinopus cinctus baliensis* — Шим шылдыран ала кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Сумба

**Сумба** (индонезилӓ Pulau Sumba) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 73-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 11,153 км². 2010-шы ин тӹштӹ 685,186 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Cacatua sulphurea citrinocristata* — Изи сарикӓ упшан какаду
**Treron teysmannii* — Сумба ыжар кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Флорес ошмаоты

**Флорес** (индонезилӓ Pulau Flores) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 60-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 13,540 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 831 000 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Otus alfredi* — Флорес шӱшкӓн тымана
**Loriculus flosculus* — Флорес кечӹшӹ попугай

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Барат-Дая

**Барат-Дая ошмаотывлӓ** (индонезилӓ Kepulauan Barat Daya) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 4000 км². 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Ветар (Wetar)
* Лиран (Liran)
* Кисар (Kisar)
* Романг (Romang)
* Дамар (Damar)

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Тимор

**Тимор** (индонезилӓ Pulau Timor; тетум. Timor) — Азин кечӹвӓл-ирвелнӹштӹ Индонези дон Ирвел Тимор кугижӓнӹшвлӓн Зонда  ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 44-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 30,777 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 3 182 693 эдем ӹлен.

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ малай «тимур» (ирвел) шамак гӹц лин.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Trichoglossus euteles* — Сарикӓ вуян лорикет
**Ducula cineracea cineracea* — Тимор кӹцкӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ирвел Тимор
Категори:Ошмаотывлӓ
Ямдена

**Ямдена** (индонезилӓ Yamdena) — Индонезиштӹ Танимбар ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 2981 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Малуку ошмаотывлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Оби ошмаоты

**Оби ошмаоты** тенгеок **Обира** (индонезилӓ Pulau Obi, Obira) — Индонезиштӹ Оби ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 44-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 2,542 км². 2010-шы ин тӹштӹ 29 642 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Varanus salvator ziegleri* – Корнан варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Малуку ошмаотывлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Ломбок

**Ломбок** (индонезилӓ Lombok) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 4,514.11 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 3 311 044 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Сумбава

**Сумбава** (индонезилӓ Sumbawa) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 57-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 15,214.13 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 1 391 340 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Лусон

**Лусон** (тагалогла Luzon, англла Luzon) — Филиппинвлӓн сек кого ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 15-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 109 965 км². 2015-шы ин тӹштӹ 53 336 134 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Tanygnathus sumatranus duponti* — Мӱллер кого нерӓн попугай
**Prioniturus montanus* — Кырык ракет пачан попугай
**Prioniturus luconensis* — Лусон ракет пачан попугай
**Ptilinopus marchei* — Шим пӹлӹшӓн ала кӓдӹ
**Gallicolumba luzonica griseolateralis* — Лусон цӹвӹ кӓдӹ
**Orthotomus atrogularis chloronotos* — Шим логерӓн ыргышы кек
**Orthotomus derbianus derbianus* — Лусон ыргышы кек
**Erythropitta kochi* — Лусон питта

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Минданао

**Минданао** (тагалогла Mindanao, англла Mindanao) — Филиппинвлӓн Сулавеси тангыжын йыдпелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сек кого кокшы ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 19-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 104 530 км². 2010-шы ин тӹштӹ 21 968 174 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Trichoglossus johnstoniae* — Минданао лорикет
**Orthotomus cinereiceps obscurior* — Ош пӹлӹшӓн ыргышы кек
**Ptilinopus occipitalis incognitus* — Сарикӓ онган ала кӓдӹ
**Gallicolumba crinigera crinigera* — Минданао цӹвӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Негрос

**Негрос** (тагалогла Negros, англла Negros) — Филиппинвлӓн сек кого нӹлӹмшӹ ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 63-шы  ошмаотыжы. Территорижӹ 13,328.4 км². 2015-шы ин тӹштӹ 4 414 131 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Ptilinopus arcanus* — Негрос ала кӓдӹ
**Gallicolumba keayi* — Негрос цӹвӹ кӓдӹ
* *Phapitreron amethystinus maculipectus* – Аметист кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Самар

**Самар** (таг., вар., англла Samar) — Филиппинвлӓн сек кого кымшы ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 63-шы  ошмаотыжы. Территорижӹ 13,079 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 783 690 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Палаван

**Палаван** (таг., англла Palawan) — Филиппинвлӓн сек кого вӹзӹмшӹ ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 64-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 12,189 км². 2010-шы ин тӹштӹ 430 000 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Prioniturus platenae* — Симсӹ вуян ракет пачан попугай

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Лейте

**Лейте** (таг., англла Leyte) — Филиппинвлӓн сек кого кӓндӓкшӹмшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 7,367.6 км². 2015-шы ин тӹштӹ 2 388 518 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Себу

**Себу** (таг., англла Cebu, себ. Sugbo) — Филиппинвлӓн сек кого ӹндекшӹмшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 4468 км². 2015-шы ин тӹштӹ 4 632 359 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Loriculus philippensis chrysonotus* — Себу кечӹшӹ попугай
* *Phapitreron amethystinus frontalis* – Аметист кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Бохоль

**Бохоль** (таг., англла Bohol) — Филиппинвлӓн сек кого лушы ошмаотыжы. Территорижӹ 3269 км². 2015-шы ин тӹштӹ 1 313 560 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Масбате

**Масбате** (таг., англла Masbate) — Филиппинвлӓн сек кого луатикшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 3,268 км². 2010-шы ин тӹштӹ 555 573 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Катандуанес

**Катандуанес** (таг., англла Catanduanes) — Филиппинвлӓн сек кого луаткокшы ошмаотыжы. Территорижӹ 1,492.16 км². 2015-шы ин тӹштӹ 260 964 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Gallicolumba luzonica rubiventris* — Лусон цӹвӹ кӓдӹ
**Orthotomus derbianus nilesi* — Лусон ыргышы кек

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Басилан

**Басилан** (таг., англла Basilan) — Филиппинвлӓн сек кого луаткымшы ошмаотыжы. Территорижӹ 1,145.29 км². 2010-шы ин тӹштӹ 293 322 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Orthotomus cinereiceps cinereiceps* — Ош пӹлӹшӓн ыргышы кек
**Gallicolumba crinigera bartletti* † — Минданао цӹвӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Панай

**Панай** (таг., англла Panay) — Филиппинвлӓн сек кого кудымшы ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 65-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 12,011 км². 2015-шы ин тӹштӹ 4 477 247 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Varanus mabitang* – Панай варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Миндоро

**Миндоро** (таг., англла Mindoro) — Филиппинвлӓн сек кого шӹмшӹ ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 74-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 10,571.8 км². 2015-шы ин тӹштӹ 1 331 473 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Prioniturus mindorensis* — Миндоро ракет пачан попугай
**Ducula mindorensis* — Миндоро кӹцкӹ кӓдӹ
**Gallicolumba platenae* — Миндоро цӹвӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Мариндуке

**Мариндуке** (таг., англла Marinduque) — Филиппинвлӓн сек кого луатнӹлӹмшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 952.58 км². 2015-шы ин тӹштӹ 234 521 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Phapitreron amethystinus imeldae* – Аметист кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Бусуанга

**Бусуанга** (таг., англла Busuanga) — Филиппинвлӓн сек кого луатвӹзӹмшӹ ошмаотыжы ‎‎дӓ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 890 км². 2015-шӹ ин тӹштӹ 73 849 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Холо

**Холо** (таг., англла Jolo) — Филиппинвлӓн сек кого луаткудымшы ошмаотыжы. Территорижӹ 869 км². 2010-шы ин тӹштӹ 447 700 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Таблас

**Таблас** (таг., англла Tablas) — Филиппинвлӓн сек кого луатшӹмшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 839.156 км². 2015-шӹ ин тӹштӹ 164 012 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Динагат ошмаоты

**Динагат ошмаоты** (таг., англла Dinagat Island) — Филиппинвлӓн сек кого 18-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 802.12 км². 2000-шы ин тӹштӹ 106 951 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Тави-Тави

**Тави-Тави** (таг., англла Tawi-Tawi) — Филиппинвлӓн сек кого 20-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 1,087.40 км². 2010-шы ин тӹштӹ 390 715 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Prioniturus verticalis* — Симсӹ шылдыран ракет пачан попугай
**Phapitreron cinereiceps* — Тави-Тави кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ
**Gallicolumba menagei* — Сулу цӹвӹ кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Сулу ошмаотывлӓ

**Сулу ошмаотывлӓ** (англла Sulu Archipelago) — Филиппинвлӓн Сулавеси тангыжын йыдпелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 4,068 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 378 162 эдем ӹлен.

## Ошмаотывлӓжӹ дӓ провинцивлӓжӹ
* Басилан провинци дӓ ошмаоты
* Сулу провинци дӓ Холо ошмаоты 
* Тави-Тави провинци дӓ ошмаоты

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Tanygnathus sumatranus burbidgii* — Мӱллер кого нерӓн попугай

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Раджа-Ампат ошмаотывлӓ

**Раджа-Ампат ошмаотывлӓ** (индон. Kepulauan Raja Ampat) — Индонезиштӹ Папуа ошмаотыштыш Чендравасих пел ошмаотын йыд-вадывелнӹштӹ ошмаотывлӓ. Территорижӹ 46.108 км². 

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ малай «raja» (кугижӓ) дон «ampat» (нӹл) шамаквлӓ гӹц лин.

## Ошмаотывлӓжӹ
*Мисоол (Misool)
*Салавати (Salawati)
*Батанта (Batanta)
*Вайгео (Waigeo)

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Ptilinopus nainus minimus* — Изи ала кӓдӹ
**Ptilinopus magnificus alaris* — Кужы пачан ала кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Мисоол

**Мисоол** (индон. Pulau Misool) — Индонезиштӹ Раджа-Ампат ошмаотывлӓн нӹл кого ошмаоты гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 2034 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Chalcopsitta atra bernsteini* — Шим йӹлгӹжикӓ лори
**Varanus reisingeri* — Рейзингер варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Батанта

**Батанта** (индон. Pulau Batanta) — Индонезиштӹ Раджа-Ампат ошмаотывлӓн нӹл кого ошмаоты гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 453 км². 2010-шы ин тӹштӹ 434 113 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Varanus macraei* – Симсӹ пушӓнгӹ варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Динагат ошмаотывлӓ

**Динагат ошмаотывлӓ** (таг. Kapuluang Dinagat, англла Dinagat Islands) — Филиппинвлӓн ошмаотывлӓжӹ дӓ провинцижӹ. Территорижӹ 1,036.34 км². 2010-шы ин тӹштӹ 126,803эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Полильо

**Полильо** (таг., англла Polillo) — Филиппинвлӓн сек кого 19-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 628.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 64,802 эдем ӹлен.

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Tanygnathus sumatranus freeri* — Мӱллер кого нерӓн попугай

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Филиппинвлӓ
Категори:Ошмаотывлӓ
Вайгео

**Вайгео** (индон. Pulau Waigeo) — Индонезиштӹ Раджа-Ампат ошмаотывлӓн нӹл кого ошмаоты гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 3155 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Varanus boehmei* – Вайгео варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Симсӹ кӓдӹвлӓ

**Симсӹ кӓдӹвлӓ** тенгеок **Симсӹ кӹцкӹ кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскар дӓ Африкын Инди океаныштыш  ошмаотывлӓштӹ (Комор ошмаотывлӓ, Сейшел ошмаотывлӓ, Маврикий) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 5–7 тӹрлӹ симсӹ кӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Alectroenas madagascariensis* — Мадагаскар симсӹ кӓдӹ
* *Alectroenas sganzini* — Комор симсӹ кӓдӹ
* *Alectroenas pulcherrima* — Сейшел симсӹ кӓдӹ
* *Alectroenas nitidissima* † — Маврикий симсӹ кӓдӹ
* *Alectroenas payandeei* † — Родригес симсӹ кӓдӹ
*? *Alectroenas rodericana* тенгеок *Nesoenas rodericana* † — Родригес кӓдӹ
*? *Alectroenas duboisi* тенгеок *Nesoenas duboisi* † — Реюньон кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Маскарен ошмаотывлӓ

**Маскарен ошмаотывлӓ** (англла Mascarene Islands, французла Mascareignes) — Мадагаскарын ирвелнӹштӹ Инди океаништӹ ошмаотывлӓ. Территорижӹ 4523 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2 111 000 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Маврикий 
** Маврикий ошмаоты (Mauritius Island; Île Maurice) 1865 км²
** Родригес ошмаоты (Rodrigues Island; Île Rodrigues) 104 км²
** Агалега (Agaléga) 24 км²
** Каргадос-Карахос (St. Brandon; Cargados Carajos) 1,3 км²
* Реюньон (Réunion) 104 км²

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓжӹ
**Psittacula bensoni* † — Маскарен шӓргӓшӓн попугай
**Mascarinus mascarin* † — Маскарен попугай
**Gongylomorphus bojerii* — Гонгиломорфус

## Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ
Маврикий

**Маврикий** (англла Mauritius, французла Maurice; официал лӹмжӹ — **Маврикий Республика** Republic of Mauritius, République de Maurice) — Африкын ирвелнӹштӹ Инди океаништӹ ошмаоты кугижӓнӹш дӓ Маскарен ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. 2014-шӹ ин тӹштӹ 1 261 208 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 2,040 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Порт-Луи.

## Ошмаотывлӓжӹ
* Маврикий ошмаоты (Mauritius Island; Île Maurice) 1865 км²
* Родригес ошмаоты (Rodrigues Island; Île Rodrigues) 104 км²
* Агалега (Agaléga) 1,3 км²
* Каргадос-Карахос (St. Brandon; Cargados Carajos) 1,3 км²

Категори:Маврикий
Родригес ошмаоты

**Родригес ошмаоты** (англла Rodrigues Island, французла Île Rodrigues) — Африкын ирвелнӹштӹ Инди океаништӹ Маврикий дӓ Маскарен ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 108 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 41 669 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Pezophaps solitaria* – Родригес дронт

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Маврикий
Категори:Маскарен ошмаотывлӓ
Реюньон

**Реюньон** (французла Île Rodrigues) — Мадагаскарын ирвелнӹштӹ Инди океаништӹ Маскарен ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ дӓ Францин тангыж шайылныш регионжы. Территорижӹ 2,511 км². 203-шы ин тӹштӹ 840 974 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Threskiornis solitarius* † — Реюньон ибис
**Psittacula eques eques* — Маврикий шӓргӓшӓн попугай
**Fregilupus varius* † — (Hoopoe starling)

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Реюньон
Мадагаскар симсӹ кӓдӹ

**Мадагаскар симсӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25–28 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Комор симсӹ кӓдӹ

**Комор симсӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Комор‎ дӓ Сейшел‎ ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Alectroenas sganzini sganzini* – Коморвлӓ (Нгазиджа, Ндзуани дӓ Майотта)
* *Alectroenas sganzini minor* –  Сейшелвлӓ‎ (Альдабра)

Категори:Кӓдӹвлӓ
Сейшел симсӹ кӓдӹ

**Сейшел симсӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Сейшел‎ (Праслен, Маэ, Фелисите дӓ Силуэт) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Маврикий симсӹ кӓдӹ

**Маврикий симсӹ кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Родригес симсӹ кӓдӹ

**Родригес симсӹ кӓдӹ** ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Родригес‎ ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Дюси

**Дюси** (англла Ducie Island) — ӹлӹдӹмӹ Питкэрн ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 3.9 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Pterodroma ultima* — (Murphy's petrel)

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Питкэрн ошмаотывлӓ
Сейшелвлӓ

**Сейшелвлӓ** тенгеок **Сейшел ошмаотывлӓ** (французла Seychelles, англла Seychelles, сейш. Sesel; официал лӹмжӹ — **Сейшел Республика** République des Seychelles, Republic of Seychelles, Repiblik Sesel) — Африкын ирвелнӹштӹ Мадагаскарын йыдпелнӹштӹ Инди океаништӹ ошмаоты кугижӓнӹш. Территорижӹ 459 км². 2012-шы ин тӹштӹ 92 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Виктори.

## Ошмаотывлӓжӹ
Анжалаш: Сейшел ошмаотывлӓ

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Psittacula wardi* † – Сейшел шӓргӓшӓн попугай
**Coracopsis barklyi* – Сейшел ваза попугай
**Alectroenas pulcherrimus* – Сейшел симсӹ кӓдӹ
**Ailuronyx* – Айлуроникс
**Phelsuma abbotti* – Сейшел фельзума

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Сейшелвлӓ
Сейшел ошмаотывлӓ

**Сейшел ошмаотывлӓ**  — Инди океаништӹ Сейшелвлӓ кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ. Цилӓжӹ 155 ошмаоты дӓ атолл улы. Территорижӹ 459 км². 

## Ошмаотывлӓжӹ
### Inner Islands
Внутренние Сейшельские острова (Outer Islands) :

#Granitic Group
#* **[[Маэ]]** (Mahé) 
#** *острова вдоль юго-западного берега*
#*** Консепшен (Conception)
#*** Терез (Thérèse)
#*** Л’Ислет (L’Islette)
#*** Ваш-Марин (Ile aux Vaches (Marines))
#** *острова вдоль северо-восточного берега*
#*** Одул (Hodoul)
#*** группа островов Сент-Анн
#**** Сент-Анн (Ste. Anne)
#**** Серф (Cerf / Ile au Cerf)
#***** Каше (Cachée / Faon Islet) 
#**** Лонг (Long / Ile Longue) 
#**** Муаен (Moyenne)
#**** Раунд (Ронд) (Round / Ile Ronde)
#**** Бикон (Сеш) (Beacon / Ile Sèche)
#*** Аноним (Anonyme)
#*** Рат (Rat)
#**** Шов-Сури (Chauve Souris)
#* **Западные Внутренние острова**
#** **[[Силуэт (ошмаоты)|Силуэт]]** (Silhouette) 
#** Норт (North Island / Ile du Nord)
#* **[[Мамель]]** (Mamelles) 
#* **Северо-восточные Внутренние острова**
#** Арид (Aride)
#** Буби (Иль-о-Фу) (Booby / Ile aux Fous)
#** **[[Праслен]]** (Praslin)
#*** Норт-Казин (Cousin / Cousin N.)
#*** Саут-Казин (Cousine / Cousin S.)
#*** **[[Кюрьёз]]** (Curieuse)
#*** Шов-Сури (Жанет) (Chauve Souris / Jeanette Island)
#*** Сен-Пьер (St. Pierre)
#*** Раунд (Ронд) (Round / Ile Ronde)
#** **[[Ла-Диг]]** (La Digue)
#*** Ла-Фуш (Ile La Fouche)
#** **[[Фелисите]]** (Félicité)
#*** Коко (Cocos / Ile aux Cocos)
#*** Мэри-Анн (Marianne)
#*** Уэст-Систер (Птит-Сёр) (Petite Sœur)
#*** Ист-Систер (Гранд-Сёр) (Grand Sœur)
#* **Восточные Внутренние острова**
#** Фрегат (Frégate)
#** Л’Ило Фрегат (L’Ilot Frégate)
#** Ресиф (Récif / Ile aux Récifs)
#* **Острова, точное местоположение которых неизвестно**
#** Харрисон-Рокс (Гран-Роше) (Harrison Rocks / Grand Rocher)
#** Л’Ило (L’Ilot)
#** Сури (Souris)
#** Заве (Zavé)
# coralline islands
#* Bird Island (Bird ) 
#* Денис (Denis ) 

### Outer Islands
Внешние Сейшельские острова (Outer Islands) :

# Альдабра ошмаотывлӓ (Aldabra) 176 км².
#* Альдабра ошмаоты тӹшкӓ (Aldabra Group) 
#** Альдабра (Aldabra) 
#** Ассампшен (Assumption) 
#* Космоледо ошмаоты тӹшкӓ (Cosmoledo Group) 
#** Космоледо (Cosmoledo) 
#** Астов (Astove) 
# Фаркуар ошмаотывлӓ (Farquhar Group) 11 км²
#* Фаркуар (Farquhar Atoll) 
#* Провиденс (Providence Atoll) дӓ Серф (Cerf Island) 
#* Сен-Пьер (St. Pierre Island) 
#* Риф Уизард
# Амирант ошмаотывлӓ (Amirante Islands) 10 км².
# Кечӹвӓлвел коралл тӹшкӓ (Southern Coral Group) 10 км²
#* Платт (Île Platte) 
#* Коэтиви (Coëtivy Island) 
# Альфонс ошмаотывлӓ (Alphonse Group) 2 км²
#* Альфонс (Alphonse Atoll)
#* Сен-Франсуа (St. François Atoll) дӓ Бижутье (Bijoutier Island) 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ
Оэно

**Оэно** (англла Oeno Island) — ӹлӹдӹмӹ Питкэрн ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 20 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Питкэрн ошмаотывлӓ
Океани

**Океани** (англла Oceania) — Ази континентӹн кечӹвӓл-ирвелнӹштӹ дӓ Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ ошмаотывлӓ дӓ Мӱлӓндӹн географи дон геополитика регионжы. Территорижӹ 8,525,989 км². 2010-шы ин тӹштӹ 36 659 000 эдем ӹлен. 

Океани регионын 3-4 лӹвӓл регионжы улы: тӹнг регионвлӓ (Меланези, Микронези дӓ Полинези) дон южгынам Австралази.

## Лӹвӓл регионвлӓжӹ

## Ажедмӓшвлӓ
Полинези

**Полинези** (англла Polynesia) — Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ изи ошмаотывлӓ дӓ Океани регионын лӹвӓл регионжы. Территорижӹ 2700 км². 

## Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «πολύς» (шукы) дон «νῆσος» (ошмаоты) шамаквлӓ гӹц лин.

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ
*  Американ Самоа (АУШ)
*  Гавайи (АУШ)
*  Самоа
*  (У Зеланди)
*  Ниуэ (У Зеланди)
*  Кук (У Зеланди)
*  Токелау (У Зеланди)
*  Исла-де-Паскуа (Чили)
*  Питкэрн (Кого Британи)
*  Тонга
*  Тувалу
* Кирибати
*  Француз Полинези (Франци)
**  Тубуаи
**  Маркиз ошмаотывлӓ
**  Острова Общества
**  Туамоту
**  Гамбье ошмаотывлӓ
*  Уоллис дӓ Футуна (Франци)
* Ротума
*  Норфолк (Австрали)

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
Австралази

**Австралази** (англла Australasia) — Шӹпӓн океанын кечӹвӓл-вадывелнӹштӹ ошмаотывлӓ дӓ Океани регионын лӹвӓл регионжы. 

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ
*  Австрали
*  У Зеланди
* Папуа ошмаоты
**  Индонези
**  Папуа — У Гвиней 

Категори:Океани
Шӹпӓн океан

**Шӹпӓн океан** () — Мӱлӓндӹн сек кого океанжы. Шӹпӓн океан сирӹштӹ Америка, Ази дӓ Австрали континентвлӓ вӓрлӓнӓт. Кымдецшӹ 165.25 миллион км².
Океан

**Океан** (англла ocean) — континентвлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого вӹд объектжы. Океанвлӓ тангыж гӹц когорак улы. Кӹзӹт цилӓжӹ вӹзӹт океан пӓлӹ. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кого океанеш Шӹпӓн океан шотлалтеш. 

## Океанвлӓ
# Шӹпӓн океанын кымдецшӹ 165.25 млн км²
# Атланти океанын кымдецшӹ 91,6 млн км²
# Инди океанын кымдецшӹ 76,17 млн км²
# Южный океанын кымдецшӹ 20,327 млн км² 
# Северный Ледовитый океанын кымдецшӹ 14,75 млн км²
Континент

**Континент** — океанвлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого мӱлӓндӹ объектжы. Кӹзӹт цилӓжӹ 3-7 континент пӓлӹ. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кого континентеш Ази шотлалтеш. 

## Континентвлӓ
* Америка ӓль У Мӱлӓндӹ 
** Йыдпел Америка континентӹн кымдецшӹ 24 490 000 км²
** Кечӹвӓлвел Америка континентӹн кымдецшӹ 17 840 000 км²
* Антарктида континентӹн кымдецшӹ 13 720 000 км²
* Афроеврази ӓль Тошты Мӱлӓндӹ 
** Африка континентӹн кымдецшӹ 30 370 000 км²
** Еврази
*** Европа континентӹн кымдецшӹ 10 180 000 км²
*** Ази континентӹн кымдецшӹ 43 820 000 км²
* Океани
** Австрали континентӹн кымдецшӹ 9 008 500 км²

## Континент моделвлӓ

* Шӹмӹт континент модел: Китай, Инди, Филиппинвлӓ, Вадывел Европа дӓ англ йӹлмӹ кугижӓнӹшвлӓжӹ (дӓ Австрали дон Англи)
* Кудыт континент (Еврази) модел: Россий, Ирвел Европа дӓ Япони.
* Кудыт континент (Америка) модел: Латин Америка дӓ Греци 

## Ажедмӓшвлӓ
Мӱлӓндӹ (планета)

**Мӱлӓндӹ** (символ: ; ) — Кечӹ системын кымшы планетыжы. Кымдецшӹ цилӓжӹ 510 072 000 км²; вӹддӹмӹ кукшы вӓр 148 940 000 км², вӹдӓн вӓр 361 132 000 км².

Категори:Планета
Мӱлӓндӹ (кукшы вӓр)

**Мӱлӓндӹ** — Мӱлӓндӹн кукшы вӓржӹ, шӹренжок континент дон ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 148 940 000 км².

Категори:Географи
Кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹвлӓ

**Кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ улы. 

## Йишвлӓ
* *Phapitreron amethystinus* — Аметист кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ
* *Phapitreron brunneiceps* — Минданао кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ
* *Phapitreron cinereiceps* — Тави-Тави кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ
* *Phapitreron leucotis* — Ош пӹлӹшӓн кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ыжар кӓдӹвлӓ

**Ыжар кӓдӹвлӓ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 29 тӹрлӹ ыжар кӓдӹ улы. 

Ыжар кӓдӹвлӓн сек изижӹн (изи ыжар кӓдӹ) кытышты 22 см, сек когожын (кого ыжар кӓдӹ) кытышты 35 см якте лин кердеш. 

## Йишвлӓ
* *Treron fulvicollis* — Кӹрӓн вуян ыжар кӓдӹ
* *Treron olax* — Изи ыжар кӓдӹ
* *Treron vernans* — Ошалгы-якшар шӱӓн ыжар кӓдӹ
* *Treron bicinctus* — Корнан пачан ыжар кӓдӹ
* *Treron* sp. complex — Pompadour green pigeon
** *Treron pompadora* — Шри-Ланка ыжар кӓдӹ
** *Treron affinis* — Луды лепкӓн ыжар кӓдӹ
** *Treron chloropterus* — Андаман ыжар кӓдӹ
** *Treron phayrei* — Ломыж вуян ыжар кӓдӹ
** *Treron axillaris* — Филиппин ыжар кӓдӹ
** *Treron aromaticus* — Буру ыжар кӓдӹ
* *Treron curvirostra* — Кӹжгӹ нерӓн ыжар кӓдӹ
* *Treron griseicauda* — Лыды пачан ыжар кӓдӹ
* *Treron teysmannii* — Сумба ыжар кӓдӹ
* *Treron floris* — Флорес ыжар кӓдӹ
* *Treron psittaceus* — Тимор попугай кӓдӹ
* *Treron capellei* — Кого ыжар кӓдӹ
* *Treron phoenicopterus* — Сарикӓ ялан ыжар кӓдӹ
* *Treron waalia* — Сарикӓ мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ
* *Treron australis* — Мадагаскар ыжар кӓдӹ
* *Treron griveaudi* — Комор ыжар кӓдӹ
* *Treron calvus* — Африка ыжар кӓдӹ
* *Treron pembaensis* — Пемба ыжар кӓдӹ
* *Treron sanctithomae* — Сан-Томе ыжар кӓдӹ
* *Treron apicauda* — Вуйжыр пачан ыжар кӓдӹ
* *Treron oxyurus* — Суматра ыжар кӓдӹ
* *Treron seimundi* — Ош мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ
* *Treron sphenurus* — Ишкӹ пачан ыжар кӓдӹ
* *Treron sieboldii* — Япони ыжар кӓдӹ
* *Treron formosae* — Тайвань ыжар кӓдӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Инди океан

**Инди океан** — Мӱлӓндӹн сек кого кымшы океанжы. Инди океан сирӹштӹ Африка, Ази дӓ Австрали континентвлӓ вӓрлӓнӓт. Кымдецшӹ 76,17 миллион км². 

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ
### [[Африка]]

### [[Ази]]

### [[Австралази]]
:  Индонези
:  Австрали
:  Ашмор дӓ Картье (Австрали)
Атланти океан

**Атланти океан** (англла Atlantic Ocean) — Мӱлӓндӹн сек кого кокшы океанжы. Атланти океан сирӹштӹ Европа, Африка дӓ Америка континентвлӓ вӓрлӓнӓт. Кымдецшӹ 91,6 миллион км². 

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ
Аметист кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ

**Аметист кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Phapitreron amethystinus amethystinus* – Лусон, Минданао дӓ вес ошмаотывлӓштӹ 
* *Phapitreron amethystinus imeldae* – Мариндуке
* *Phapitreron amethystinus maculipectus* – Негрос
* *Phapitreron amethystinus frontalis* – Себу

Категори:Кӓдӹвлӓ
Минданао кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ

**Минданао кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Минданао дӓ Басилан ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Тави-Тави кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ

**Тави-Тави кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Сулу (Тави-Тави дӓ Санга-Санга) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Ош пӹлӹшӓн кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ

**Ош пӹлӹшӓн кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Phapitreron leucotis leucotis* – Катандуанес, Лусон, Миндоро дӓ вес ошмаотывлӓштӹ
* *Phapitreron leucotis nigrorum* – Себу, Гимарас, Масбате, Негрос, Панай дӓ вес ошмаотывлӓштӹ
* *Phapitreron leucotis brevirostris* – Лейте, Миндоро, Бохоль, Динагат, Самар, Минданао дӓ Сикихор
* *Phapitreron leucotis occipitalis* – Басилан дӓ Сулу ошмаотывлӓ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Малакка пел ошмаоты

**Малакка пел ошмаоты** (малай. Tanah Melayu, тай. แหลมมลายู) тенгеок  **Малай пел ошмаоты** (малай. Semenanjung Tanah Melayu, тай. คาบสมุทรมลายู) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ кого пел ошмаоты. Территорижӹ 190 000 км².  

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ
*  Малайзи 
*  Таиланд 
*  Мьянма 

Категори:Таиланд
Категори:Мьянма
Категори:Малайзи
Тукан

**Тукан йишвлӓ** () — шиштӹ ганьывлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ качшы кого нерӓн кеквлӓ. Цилӓжӹ 46 тӹрлӹ тукан улы. 

Туканвлӓн сек изижӹн (*Pteroglossus inscriptus*) кытышты 29 см, нелӹцшӹ 130 г; сек когожын (*Ramphastos toco*) кытышты 63 см, нелӹцшӹ 680 г якте лин кердеш. 

## Йишвлӓ
* *Andigena* — Кырык туканвлӓ тенгеок Андигена туканвлӓ
** *Andigena cucullata* — Шим вуян андигена
** *Andigena hypoglauca* — Симсӓкӓ андигена
** *Andigena laminirostris* — Плоскоклювая андигена 
** *Andigena nigrirostris* — Шим нерӓн андигена
* *Aulacorhynchus* — Туканетвлӓ
** *Aulacorhynchus coeruleicinctis* — Луды нерӓн туканет
** *Aulacorhynchus derbianus* — Дерби туканет
** *Aulacorhynchus whitelianus* — Тепуи туканет
** *Aulacorhynchus haematopygus* — Якшар пачан туканет
** *Aulacorhynchus huallagae* — Сарикӓ сӹнзӓхалан туканет
** *Aulacorhynchus prasinus* — Изумруд туканет 
** *Aulacorhynchus wagleri* — Ваглер туканет 
** *Aulacorhynchus caeruleogularis* — Симсӹ логерӓн туканет 
** *Aulacorhynchus cognatus* — Фиолетовый логерӓн туканет 
** *Aulacorhynchus lautus* — Санта-Марта туканет 
** *Aulacorhynchus griseigularis* — Луды логерӓн туканет 
** *Aulacorhynchus albivitta* — Анд туканет 
** *Aulacorhynchus atrogularis* — Шим логерӓн туканет 
** *Aulacorhynchus cyanolaemus* — Перу туканет 
** *Aulacorhynchus sulcatus* — Симсӹ шӹргӓн туканет
* *Pteroglossus* — Арасаривлӓ
** *Pteroglossus castanotis* — Кӹрӓн пӹлӹшӓн арасари
** *Pteroglossus erythropygius* — Валгыды нерӓн арасари
** *Pteroglossus viridis* — Ыжарикӓ арасари
** *Pteroglossus azara* — Якшар логерӓн арасари
** *Pteroglossus bitorquatus* — Кок корнан арасари
** *Pteroglossus mariae* — Кӹрӓн нерӓн арасари
** *Pteroglossus beauharnaesii* — Кыйыр арасари
** *Pteroglossus pluricinctus* — Шукы корнан арасари 
** *Pteroglossus frantzii* — Тылан нерӓн арасари
** *Pteroglossus torquatus* — Шӱӓшӓн арасари
** *Pteroglossus sanguineus* — Корнан нерӓн арасари
** *Pteroglossus inscriptus* — Сирӹшӹ арасари
** *Pteroglossus aracari* — Шим логерӓн арасари
** *Pteroglossus bailloni* — Шӧртньӹ онган арасари
* *Ramphastos* — Лачокла туканвлӓ
** *Ramphastos sulfuratus* — Шанавӹл тукан
** *Ramphastos brevis* — Чоко тукан
** *Ramphastos vitellinus* — Канал нерӓн тукан
*** *Ramphastos vitellinus ariel* — Тукан-ариель
*** *Ramphastos vitellinus citreolaemus* — Лимон логерӓн тукан
*** *Ramphastos vitellinus culminatus* — Симсӹ шӹргӓн тукан
*** *Ramphastos vitellinus vitellinus* — 
** *Ramphastos dicolorus* — Якшар онган тукан
** *Ramphastos ambiguus* — Сарикӓ логерӓн тукан
*** *Ramphastos ambiguus swainsonii* — Кӹрӓн тупан тукан
** *Ramphastos tucanus* — Ош онган тукан
*** *Ramphastos tucanus tucanus* — 
*** *Ramphastos tucanus cuvieri* — Кювьер тукан
** *Ramphastos toco* — Кого тукан
* *Selenidera* — Селенидера туканвлӓ
** *Selenidera culik* — Гвиана селенидера
** *Selenidera gouldii* — Гульд селенидера
** *Selenidera maculirostris* — Ала нерӓн селенидера
** *Selenidera nattereri* — Наттерер селенидера
** *Selenidera reinwardtii* — Шӧртньӹ шӱӓн селенидера
** *Selenidera spectabilis* — Сарикӓ пӹлӹшӓн селенидера
Тылан Мӱлӓндӹ (ошмаоты)

**Тылан Мӱлӓндӹ** тенгеок **Исла-Гранде** (исп. Isla Grande de Tierra del Fuego ) — Атланти океанӹштӹ Чили дон Аргентина кугижӓнӹшвлӓн ошмаотыжы дӓ Тылан Мӱлӓндӹ ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 47 992 км². Тӹштӹ 133 902 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Чили
Категори:Аргентина
Тылан кыткы

**Тылан кыткывлӓ** () — кыткывлӓн йыхыш пырышы Америкышты дӓ Европышты ӹлӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кыткывлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ тылан кыткы улы. 

Категори:Кыткывлӓ
Тылан кӓзӓля

**Тылан кӓзӓля** () — алавирӹк йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты, Колумби дӓ Венесуэла дон Тринидад ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӓзӓля. Кытшы 9,5  см, нелӹцшӹ 12 г якте шоэш. 

Пӹжӓшӹштӹ 3 ыжарикӓ ош мыны якте лин кердеш. 

Категори:Алавирӹк йишвлӓ
Тылан барбус

**Тылан барбус** () — карпвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Кытшы 6–8 см лин кердеш, шӹренжок 14 см якте веле. 

Категори:Карпвлӓ
Суматра барбус

**Суматра барбус** () — карпвлӓн йыхыш пырышы Малакка пел ошмаоты, Суматра дӓ Борнео ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Кытшы 7–10 см лин кердеш, шӹренжок 13 см якте веле. 

Категори:Карпвлӓ
Кӹрӓн вуян ыжар кӓдӹ

**Кӹрӓн вуян ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron fulvicollis fulvicollis* – Малакка, Суматра дӓ вес ошмаотывлӓштӹ
* *Treron fulvicollis melopogenys* – Ниас 
* *Treron fulvicollis oberholseri* – Натуна 
* *Treron fulvicollis baramensis* – йыдпел Борнео дӓ вес ошмаотывлӓштӹ

Категори:Кӓдӹвлӓ
Изи ыжар кӓдӹ

**Изи ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Малакка, Суматра дӓ Борнео ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.

Категори:Кӓдӹвлӓ
Шӧртньӹ кол

**Шӧртньӹ кол** () — карпвлӓн йыхыш пырышы ирвел Азиштӹ ӹлӹшӹ яратымы аквариум карас. 

Категори:Карпвлӓ
Шӧртньӹ карас

**Шӧртньӹ карас** () — карпвлӓн йыхыш пырышы Европышты ӹлӹшӹ карас. Кытшы 15 см, нелӹцшӹ 1.5 кг якте шоэш. 

Категори:Карпвлӓ
Ши карас

**Ши карас** () — карпвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты ӹлӹшӹ карас. Кытшы 10–35 см, нелӹцшӹ 2 кг якте шоэш. 

Категори:Карпвлӓ
Карас

**Карасвлӓ** () — карпвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты ӹлӹшӹ колвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ карас улы. 

## Йишвлӓ
* *Carassius auratus* — ‎Шӧртньӹ кол
* *Carassius carassius* — ‎Шӧртньӹ карас
* *Carassius cuvieri* — Япони карас
* *Carassius gibelio* — ‎Ши карас

Категори:Карпвлӓ
Ошалгы-якшар шӱӓн ыжар кӓдӹ

**Ошалгы-якшар шӱӓн ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Мьянма, Таиланд, Сингапур, Вьетнам, Малайзи, Индонези дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Корнан пачан ыжар кӓдӹ

**Корнан пачан ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25,5–30 см, якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron bicinctus bicinctus* – Инди субконтинент дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Мьянма, Таиланд, Лаос, Вьетнам дӓ Малайзи
* *Treron bicinctus leggei* – Шри-Ланка
* *Treron bicinctus domvilii* – Хайнань (кечӹвӓл Китай)
* *Treron bicinctus javanus* – Ява дӓ Бали

Категори:Кӓдӹвлӓ
Шри-Ланка ыжар кӓдӹ

**Шри-Ланка ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Шри-Ланкышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Пармы

**Пармы йишвлӓ** ( ; алыкмарла *пормо*) — кок шылдыран шӹнгӓвлӓн группыш пырышы кого шӹнгӓвлӓ. Цилӓжӹ 4 500 тӹрлӹ пармы улы. 

## Йишвлӓ
**Tabanus bromius* — Ломыж пармы тенгеок ломыжвармы 
**Tabanus bovinus* — Кого пармы
**Hybomitra tarandina* — Имни пармы

Категори:Шӹнгӓвлӓ
Ломыж пармы

**Ломыж пармы** тенгеок **ломыжвармы** ( ; алыкмарла *ломыжпормо*) — кок шылдыран шӹнгӓвлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ пармы. Кытшы 13.5–15 мм лин кердеш. 

Категори:Шӹнгӓвлӓ
Япони карас

**Япони карас** () — карпвлӓн йыхыш пырышы Япоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ карас. 

Категори:Карпвлӓ
Хольмберг, Хенрик Йохан

**Хенрик Йохан Хольмберг** (финнлӓ дон шведлӓ *Henrik Johan Holmberg*, немӹцлӓ *Heinrich Johann Holmberg*; 3-шы январь 1818-шӹ и, Кӧӧкари – 23-шӹ декабрь 1864-шӹ и, Уусимаа) — финн натуралист, геолог (минералог) дӓ алютик дон тлингит дӓ вес Аляскын культурывлӓн этнографжы, Аваук пуштмын (*руш промышленниквлӓн алютиквлӓм пуштмыжы*) пӹтӓришӹ рекордержӹ.

## Таксономи почести
**Trachypachus holmbergi* Mannerheim, 1853.

## Ажедмӓшвлӓ
  

Категори:Суоми персоналивлӓ
Имни пармы

**Имни пармы** ( ; алыкмарла *имне пормо*) — кок шылдыран шӹнгӓвлӓн группыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пармы. 

Категори:Шӹнгӓвлӓ
Ломыж вуян ыжар кӓдӹ

**Ломыж вуян ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Китай, Мьянма, Таиланд, Лаос дӓ Вьетнамышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Филиппин ыжар кӓдӹ

**Филиппин ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron axillaris axillaris* – кечӹвӓл Лусон, Полильо, Alabat, Катандуанес, Лубанг дӓ Миндоро
* *Treron axillaris amadoni* – йыдпел Лусон
* *Treron axillaris canescens* – ирвел Филиппинвлӓ (Mandate, Себу, Басилан дӓ Минданао)
* *Treron axillaris everetti* – Сулу ошмаотывлӓ (Бонгао, Холо, Сибуту дӓ Тави-Тави)

Категори:Кӓдӹвлӓ
Лыды пачан ыжар кӓдӹ

**Лыды пачан ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron griseicauda sangirensis* – Талауд дӓ Сангихе
* *Treron griseicauda wallacei* – Сулавеси, Бангай дӓ Сула ошмаотывлӓ
* *Treron griseicauda griseicauda* – Ява дӓ Бали
* *Treron griseicauda vordermani* – Кангеан 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Галапагос ошмаотывлӓ

**Галапагос ошмаотывлӓ** (исп. *Islas Galápagos*; официал лӹмжӹ *Archipiélago de Colón*) — Шӹпӓн ошмаотын ирвелнӹштӹ Эквадор кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 8010 км². 2010-шы ин тӹштӹ 25 124 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Spheniscus mendiculus* — Галапагос пингвин
**Zenaida galapagoensis* — Галапагос тыргӓдӹ
**Amblyrhynchus cristatus* — Тангыж игуана

## Эндемик кушкышвлӓжӹ
Исабела (ошмаоты)

**Исабела ошмаоты** (исп. *Isla Isabela*) — Галапагос ошмаотывлӓ гӹц сек когожы. Кымдецшӹ 4588,12 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2200 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Санта-Крус (Галапагос ошмаотывлӓ)

**Санта-Крус ошмаоты** (исп. *Isla Santa Cruz*) — Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 985,55 км². 2010-шы ин тӹштӹ 12 000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Сан-Сальвадор (Галапагос ошмаотывлӓ)

**Сан-Сальвадор ошмаоты** (исп. *Isla San Salvador/Santiago*) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 584,65 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Буру ыжар кӓдӹ

**Буру ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ кечӹвӓлвел Малуку ошмаотывлӓштӹ (Буру) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Пӹжӓшӹштӹ 2 ош мыны якте лин кердеш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Кӹжгӹ нерӓн ыжар кӓдӹ

**Кӹжгӹ нерӓн ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26 см якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron curvirostra curvirostra* – кечӹвӓлвел Таиланд
* *Treron curvirostra nipalensis* – Бангладеш, Бутан, Бруней, Камбоджа, Гонконг, Инди, Индонези, Лаос, Малайзи, Мьянма, Непал, Филиппинвлӓ, Сингапур, Тибет дӓ Вьетнам

Категори:Кӓдӹвлӓ
Флореана

**Флореана ошмаоты** тенгеок **Санта-Мари** (исп. *Isla Floreana/Santa María*) — Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 640 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Эспаньола (Галапагос ошмаотывлӓ)

**Эспаньола ошмаоты** (исп. *Isla Española*) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 60,48 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Phoebastria irrorata* — Галапагос альбатрос

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Сумба ыжар кӓдӹ

**Сумба ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сумба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Талауд

**Талауд ошмаотывлӓ** (индон. Kepulauan Talaud) — Индонезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1025,76км². 2010-шы ин тӹштӹ 83 434 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
* Каракелонг (Karakelong) 
* Салибабу (Salibabu) 
* Кабаруан (Kabaruan) 
* Нануса (Nanusa) 
* Миангас (Miangas) 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Acerodon humilis* — Talaud flying fox
**Ailurops melanotis* — Talaud bear cuscus
**Todiramphus enigma* — Talaud kingfisher
**Prioniturus platurus talautensis* — Сарикӓ шӱӓн ракет пачан попугай
**Eos histrio* — Симсӹ якшарикӓ лори
**Varanus lirungensis* — Лирунг варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Сангихе

**Сангихе ошмаотывлӓ** тенгеок **Сангир ошмаотывлӓ** (индон. Kepulauan Sangir, Kepulauan Sangihe) — Индонезиштӹ Сулавеси тангыжын ирвелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1056 км². 2010-шы ин тӹштӹ 189 676 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
* *Treron griseicauda sangirensis* – Лыды пачан ыжар кӓдӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Бангай

**Бангай ошмаотывлӓ** (индон. Kepulauan Banggai) — Индонезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 3165 км². 2010-шы ин тӹштӹ 171 685 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Кабаена

**Кабаена ошмаоты** (индон. Pulau Kabaena) — Индонезиштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 873 км². 2010-шы ин тӹштӹ 26 535 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Вавонии

**Вавонии ошмаоты** (индон. Pulau Wawonii) — Индонезиштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 715 км². 2010-шы ин тӹштӹ 28 944 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Мадура

**Мадура ошмаоты** (индон. Pulau Madura) — Индонезиштӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5,025.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 3 622 763 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Муна ошмаоты

**Муна ошмаоты** (индон. Pulau Muna) — Индонезиштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 2889 км². 2010-шы ин тӹштӹ 268 140 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Бутон ошмаоты

**Бутон ошмаоты** (индон. Pulau Buton) — Индонезиштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 4408 км². 2010-шы ин тӹштӹ 447 408 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Алор

**Алор ошмаоты** (индон. Pulau Alor) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1839 км². 2010-шы ин тӹштӹ 145 299 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Адонара

**Адонара ошмаоты** (индон. Pulau Adonara) — Индонезиштӹ Солор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 497 км². 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Пантар

**Пантар ошмаоты** (индон. Pulau Pantar) — Индонезиштӹ Алор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 686,52 км². 2010-шы ин тӹштӹ 39 896 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Солор ошмаотывлӓ

**Солор ошмаотывлӓ** (индон. Kepulauan Solor) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1.226 км². 2010-шы ин тӹштӹ 106 312 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
*Солор
*Адонара
*Лембата тенгеок Ломблен

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Солор

**Солор ошмаоты** (индон. Pulau Solor) — Индонезиштӹ Солор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 222 км². 2010-шы ин тӹштӹ 27 058 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Алор ошмаотывлӓ

**Алор ошмаотывлӓ** (индон. Kepulauan Alor) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2916 км². 2010-шы ин тӹштӹ 190 026 эдем ӹлен. 

## Ошмаотывлӓжӹ
*Пантар‎
*Тернате 
*Кепа 
*Буая 
*Алор
*Пура 
*Теревенг

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Сулавеси пӹцӓлгӹ кӓдӹ

**Сулавеси пӹцӓлгӹ кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹ. Кытшы 47 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Флорес ыжар кӓдӹ

**Флорес ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Изи Зонда (Ломбок, Сумбава, Флорес, Солор, Ломблен, Пантар дӓ Алор) ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Буая

**Буая** (индон. Pulau Buaya) — Индонезиштӹ Алор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 1171 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Комодо

**Комодо ошмаоты** (индон. Pulau Komodo) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 390 км². 2000-шы ин тӹштӹ 2000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ
**Varanus komodoensis* — Комодо варан

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Райджуа

**Райджуа ошмаоты** (индон. Pulau Raijua) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 36 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 6000 эдем ӹлен. 

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

## Эндемик кушкышвлӓжӹ

Категори:Индонези
Категори:Ошмаотывлӓ
Тимор попугай кӓдӹ

**Тимор попугай кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Ирвел Тиморышты, Тимор, ‎‎Атауро, Семау дӓ Роти ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш. 

Категори:Кӓдӹвлӓ
Сарикӓ ялан ыжар кӓдӹ

**Сарикӓ ялан ыжар кӓдӹ** () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31–33 см, нелӹцшӹ 226–270 г якте шоэш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
* *Treron phoenicopterus phoenicopterus* – ирвел Пакистан дӓ йыдпел Инди гӹц Ассам дӓ Бангладеш якте 
* *Treron phoenicopterus phillipsi* – Шри-Ланка
* *Treron phoenicopterus chlorigaster* – Индо-Ганга равнинан кечӹвӓлвелнӹштӹш Инди субконтинент
* *Treron phoenicopterus viridifrons* – кечӹвӓл-вадывел Китай (Юньнань) гӹц Мьянма дӓ кечӹвӓл-вадывел Таиланд якте 
* *Treron phoenicopterus annamensis* – ирвел Таиланд гӹц кечӹвӓл Лаос дӓ кечӹвӓл Вьетнам якте 

Категори:Кӓдӹвлӓ