open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аладжахӧйӱк

**Аладжахӧйӱк** (турокла Alacahöyük ) — Турцин, кечӹвӓл Чорум илӹн Аладжа районыштыш сола дӓ хеттвлӓн неркӓжӹ. 

## Аладжахӧйӱк сола
2008-шӹ ин тӹштӹ 1.477 (пӱэргӹ: 722; ӹдӹрӓмӓш: 755)  эдем ӹлен. 

## Аладжахӧйӱк неркӓ
Сола дӓ неркӓ лӹмӹн этимологижӹ «Аладжа» ('Аладжа район') дон «хӧйӱк» ('неркӓ') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Commons
* http://commons.wikimedia.org/wiki/Alacahöyük?uselang=tr

Категори:Турци солавлӓ
Мары Талешкӹ кечӹ

**Мары Талешкӹ кечӹ** - цилӓ мары халыкын геройвлӓжӹм, халыклан соты корным анжыктышвлӓм ӓштӹмы кечӹ. Ти кечӹм 26-шы апрельӹн пӓлдӹртӓт. Айом 1990-шы ивлӓ годшен эртӓрӓш тӹнгӓлмӹ.  Школвлӓштӹ, кӱшӹл школвлӓштӹ,  библиотекывлӓштӹ, культура пӧртвлӓштӹ, фирмывлӓштӹ халыкнан патырвлӓжӹ гишӓн шайыштыт, туан мӱлӓндӹнӓ гишӓн лыдышвлӓм лыдыт, мырывлӓм мырат, мары халыкын тистӹжӹм лӱктӓлӹт, ӓштемиквлӓ анзыкы дӓ шӹгервлӓштӹ пеледӹшвлӓм пиштӓт ӓль шӹндӓт дӓ мол лиалтмӓшвлӓм эртӓрӓт. Шамаклан Йошкар-Олашты Сергей Чавайнын ӓштемикшӹ анзылны 18.00 сартавлӓм чуктӓт. Кыдыжы ти кечӹн ирок йымылыкеш сартам чӱктӓт дӓ туан йӹлмӹнӓн толшаш жепшӹ верц ыдылыт.

Категори:Мары халык овуцавлӓ
Вираншехир

**Вираншехир** (турокла Viranşehir ) — Турцин, ирвел Шанлыурфа илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 154.423 (пӱэргӹ: 76.727; ӹдӹрӓмӓш: 77.696)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «виран» ('руина') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Джейланпынар

**Джейланпынар** (турокла Ceylanpınar ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Шанлыурфа илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 71.272 (пӱэргӹ: 35.399; ӹдӹрӓмӓш: 35.873)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «джейлан» ('Джейран', 'Gazella subgutturosa') дон «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Халфети

**Халфети** (турокла Halfeti ) — Турцин, вадывел Шанлыурфа илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.747 (пӱэргӹ: 20.213; ӹдӹрӓмӓш: 20.534)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Бозова

**Бозова** (турокла Bozova ) — Турцин, йыд-вадывел Шанлыурфа илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 58.575 (пӱэргӹ: 28.789; ӹдӹрӓмӓш: 29.786)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «боз» ('луды') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Идиль

**Идиль** (турокла İdil ) — Турцин, вадывел Шырнак илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 69.090 (пӱэргӹ: 34.214; ӹдӹрӓмӓш: 34.876)  эдем ӹлен. 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Улудере

**Улудере** (турокла Uludere ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Шырнак илӹн районжы (''илчежӹ''). 2010-шы ин тӹштӹ 34.518 (пӱэргӹ: 17.805; ӹдӹрӓмӓш: 16.713)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «улу» ('кого') дон «дере» ('ӓнгӹр') шамаквлӓ гӹц лин.

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Смурфвлӓ

**Смурфвлӓ** (), **штрумпфвлӓ** () — Бельги артньык Пьер Кюллифорд (Pierre Culliford) (псевдолӹмжӹ Пейо (Peyo) доно шанен лыкмы дӓ рисуйымы персонажвлӓ. Смурaвлӓм пӹтӓриш гана 23 октябрьын 1958 ин «Le Journal de Spirou» комикс журналышты анжыктымы ылын. 1980- шы ивлӓ годшен «The Smurfs» лӹмӓн анимаци сериал лӓктеш. Кӹзӹт смурфвлӓ популярный лиӓш тӹнгӓлӹнӹт. Кырык марла попышы тетявлӓ смурфвлӓ доно Киндер-сюрприз шоколад мынывлӓ дӓ «Бибигон» гач пӓлӹмӹ линӹт.

## Ажедмашвлӓ
* Смурфвлӓ. Smurfs
* Смурфвлӓн официал сайтышты (англ.)

Категори:Смурфвлӓ
Ӓнпичӹ

**Ӓнпичӹ**, тенгеок **Ӓмпичӹ** - пӧрт сага ылшы изи территори, кышты качкаш манын махань-шон кушкышвлӓм куштат. Кавштавичӹ доно тӓнгӓштӓрен, ӓнпичӹштӹ олмавувлӓ дон ӹнгӹж, шаптырванды дӓ вес йиш кӹцкӹвлӓм кандышы тӹшкӓвлӓ дон пушӓнгӹвлӓ кушкын кердӹт. Кырык сирӹштӹ пиш косирӹн тӹвӹлӓен шӹндӹмӹ ӓнпичӹвлӓ вӓшлиӓлтӹт.

Категори:Эдем йӹр ылшы вӓрвлӓ
Категори:Ландшафтвлӓ
Аралык

**Аралык** (турокла Aralık ) — Турцин, ирвел Ыгдыр илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.165 (пӱэргӹ: 11.643; ӹдӹрӓмӓш: 10.522)  эдем ӹлен. 

## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кечиборлу

**Кечиборлу** (турокла Keçiborlu ) — Турцин, вадывел Ыспарта илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.804 (пӱэргӹ: 7.719; ӹдӹрӓмӓш: 8.085)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «кечи» (folk-etymology 'кесӹ'  

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Сӱтчӱлер

**Сӱтчӱлер** (турокла Sütçüler ) — Турцин, покшал Ыспарта илӹн кечӹвӓл (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.532 (пӱэргӹ: 3.215; ӹдӹрӓмӓш: 3.317)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «сӱтчӱ» ('milkman/milkwoman'  

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Эгирдир

**Эгирдир** (турокла Eğirdir ) — Турцин, покшал Ыспарта илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.684 (пӱэргӹ: 18.713; ӹдӹрӓмӓш: 16.971)  эдем ӹлен. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Эгирдир йӓр

**Эгирдир йӓр** (турокла Eğirdir gölü ) — Турцин, Ыспарта илӹн Эгирдир районышты лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 487,76 км².

Категори:Турци йӓрвлӓ
Шаркикараагач

**Шаркикараагач** (турокла Şarkikaraağaç ) — Турцин, ирвел Ыспарта илӹн ирвел (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 28.992 (пӱэргӹ: 14.108; ӹдӹрӓмӓш: 14.884)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «шарки» ('ирвел') дон «Караагач» ('хала лӹм') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Лалапаша

**Лалапаша** (турокла Lalapaşa ) — Турцин, йыдвел Эдирне илӹн ирвел (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.997 (пӱэргӹ: 4.116; ӹдӹрӓмӓш: 3.881)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ осман турок «Лала Шахин Паша» ('1330 — 1382' ) шамак гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Сӱльоглу

**Сӱльоглу** (турокла Süloğlu ) — Турцин, йыд-ирвел Эдирне илӹн ирвел (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.485 (пӱэргӹ: 2.274; ӹдӹрӓмӓш: 2.211)  эдем ӹлен. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Узункӧпрӱ

**Узункӧпрӱ** (турокла Uzunköprü ) — Турцин, ирвел Эдирне илӹн ирвел (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 69.478 (пӱэргӹ: 34.909; ӹдӹрӓмӓш: 34.569)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «узун» ('кужы') дон «кӧпрӱ» ('кӹвер') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ӹлӹзӹ шот

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Аладжакая

**Аладжакая** (турокла Alacakaya ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Элязыг илӹн ирвел (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.412 (пӱэргӹ: 4.354; ӹдӹрӓмӓш: 4.058)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «аладжа» ('алаикӓ') дон «кая» ('кого кӱ') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кованджылар

**Кованджылар** (турокла Kovancılar ) — Турцин, йыд-ирвел Элязыг илӹн ирвел (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 37.965 (пӱэргӹ: 18.533; ӹдӹрӓмӓш: 19.432)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «кованджы» ('hive maker; hive seller') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ӱзӱмлӱ

**Ӱзӱмлӱ** (турокла Üzümlü ) — Турцин, покшал Эрзинджан илӹн ирвел (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.467 (пӱэргӹ: 6.768; ӹдӹрӓмӓш: 6.699)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «ӱзӱм» ('grape') дон «-лӱ» (suffix: 'having of ...') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Паландӧкен

**Паландӧкен** (турокла Palandöken ) — Турцин, кечӹвӓл Эрзурум илӹн дӓ Эрзурум халан центр районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 150.638 (пӱэргӹ: 76.875; ӹдӹрӓмӓш: 73.763)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «палан» ('donkey saddle') дон «дӧкен» ('sheder, pourer') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Якутие

**Якутие** (турокла Yakutiye ) — Турцин, покшал Эрзурум илӹн дӓ Эрзурум халан центр районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ  170.698 (пӱэргӹ: 85.974; ӹдӹрӓмӓш: 84.724)  эдем ӹлен.  

## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Азизие

**Азизие** (турокла Aziziye ; тошты лӹмжӹ: **Ылыджа** Ilıca ) — Турцин, вадывел Эрзурум илӹн дӓ Эрзурум халан центр районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 52.403 (пӱэргӹ: 26.585; ӹдӹрӓмӓш: 25.818)  эдем ӹлен. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Ашкале

**Ашкале** (турокла Aşkale ) — Турцин, вадывел Эрзурум илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.027 (пӱэргӹ: 12.483; ӹдӹрӓмӓш: 12.544)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «аш» ('food') дон «кале» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Пазарьёлу

**Пазарьёлу** (турокла Pazaryolu ) — Турцин, йыд-вадывел Эрзурум илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.281 (пӱэргӹ: 2.618; ӹдӹрӓмӓш: 2.663)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «пазар» ('пазар') дон «йолу»  

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кӧпрӱкӧй

**Кӧпрӱкӧй** (турокла Köprüköy ) — Турцин, ирвел Эрзурум илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 18.700 (пӱэргӹ: 9.450; ӹдӹрӓмӓш: 9.250)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «кӧпрӱ» ('кӹвер') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Карачобан

**Карачобан** (турокла Karaçoban ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Эрзурум илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.755 (пӱэргӹ: 12.999; ӹдӹрӓмӓш: 12.756)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «чобан» ('shepherd') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Армары

**Армары** - ӹдӹрӹм налшӓшлык пӱэргӹ, млоец. Этимологижӹ "ары" "мары" шамаквлӓ гӹц шалга. Перви марынвлӓн сӱӓнӹштӹ армары дон арвӓтӹ алкогольым изишӓт йӱделӹт.

Категори:Сӱӓн
Хыныс

**Хыныс** (турокла Hınıs ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Эрзурум илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 31.479 (пӱэргӹ: 15.753; ӹдӹрӓмӓш: 15.726)  эдем ӹлен. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Узундере

**Узундере** (турокла Uzundere ) — Турцин, йыдвел Эрзурум илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.209 (пӱэргӹ: 4.533; ӹдӹрӓмӓш: 4.676)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «узун» ('кужы') дон «дере» ('ӓнгӹр') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Одунпазары

**Одунпазары** (турокла Odunpazarı ) — Турцин, йыд-вадывел Эскишехир илӹн дӓ Эскишехир халан центр районжы (''илчежӹ''). 2009-шӹ ин тӹштӹ 344.720 (пӱэргӹ: 169.769; ӹдӹрӓмӓш: 174.951)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «одун» ('wood') дон «пазары» ( 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Тепебашы

**Тепебашы** (турокла Tepebaşı ) — Турцин, йыд-вадывел Эскишехир илӹн дӓ Эскишехир халан центр районжы (''илчежӹ''). 2009-шӹ ин тӹштӹ  272.495 (пӱэргӹ: 136.230; ӹдӹрӓмӓш: 136.265)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «тепе» ('кырык') дон «башы» (  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Сарыджакая

**Сарыджакая** (турокла Sarıcakaya ) — Турцин, йыдвел Эскишехир илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.511 (пӱэргӹ: 2.665; ӹдӹрӓмӓш: 2.846)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «сарыджа» ('yellowish') дон «кая» ('rock') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Сиврихисар

**Сиврихисар** (турокла Sivrihisar ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Эскишехир илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.877 (пӱэргӹ: 12.341; ӹдӹрӓмӓш: 12.536)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «сиври» ('pointed') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Инӧнӱ

**Инӧнӱ** (турокла İnönü ) — Турцин, вадывел Эскишехир илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.547 (пӱэргӹ: 3.806; ӹдӹрӓмӓш: 3.741)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «ин» ('cave') дон «ӧнӱ» ( 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Бейликова

**Бейликова** (турокла Beylikova ) — Турцин, покшал Эскишехир илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.136 (пӱэргӹ: 3.542; ӹдӹрӓмӓш: 3.594)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «бейлик» ('бейлик') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Чифтликкӧй

**Чифтликкӧй** (турокла Çiftlikköy ) — Турцин, ирвел Ялова илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.630 (пӱэргӹ: 12.811; ӹдӹрӓмӓш: 12.819)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «чифтлик» ('farm') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Савала

**Савала** — лемӹм, вишкӹдӹ качкышвлӓм дӓ десертӹм качмы годым кычылтмы хадӹр. Савала тенгеок лашаш дон песокым (сакыр ошма) дӓ лашаш гань продуктывлӓм кычылтмы годым керӓл.
Савала кӹртни, пу дӓ пластмасс гӹц лин кердеш.

Категори:Качмы годым кычылтмы хӓдӹрвлӓ
Атик Али Паша мечеть

**Атик Али Паша мечеть** (турокла Gazi Atik Ali Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1496 -  1497 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Бурмалы Минаре мечеть

**Бурмалы Минаре мечеть** (турокла Burmalı Mescit Camii тенгеок Burmalı Minare Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1550 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Эмир Султан мечеть

**Эмир Султан мечеть** (турокла Emir Sultan Camii ) — Турциштӹ Бурса халан Йылдырым районын тошты (14th century) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Армутлу

**Армутлу** (турокла Armutlu ) — Турцин, вадывел  Ялова илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ  7.821 (пӱэргӹ: 3.955; ӹдӹрӓмӓш: 3.866)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «армут» ('груша') дон «-лу» ('having of ...') шамаквлӓ гӹц лин. 
 
## Ажедмӓшвлӓ
  

## Линквлӓ
*Муниципалитетӹн официал сайтшы
*Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ 
Категори:Турци районвлӓ
Чынарджык

**Чынарджык** (турокла Çınarcık ) — Турцин, вадывел Ялова илӹн районжы (''илчежӹ''). 2008-шӹ ин тӹштӹ 27.682 (пӱэргӹ: 14.149; ӹдӹрӓмӓш: 13.533)  эдем ӹлен. 

Хала лӹмӹн этимологижӹ «чынар» ('Platanus') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин. 
 

## Ажедмӓшвлӓ
 

## Линквлӓ
* Муниципалитетӹн официал сайтшы
* Район каймакамын официал сайтшы

Категори:Турци халавлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Эртугрул Текке мечеть

**Эртугрул Текке мечеть** (турокла Ertuğrul Tekke Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1887) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Эски Имарет мечеть

**Эски Имарет мечеть** (турокла Eski İmaret Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1081- 1087 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Фенари Иса мечеть

**Фенари Иса мечеть** (турокла Fenari İsa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (908 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Гӱль мечеть

**Гӱль мечеть** (турокла Gül Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (10-шы тенгеок 11-шӹ century) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Хырами Ахмет Паша мечеть

**Хырами Ахмет Паша мечеть** (турокла Hırami Ahmet Paşa Mescidi ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (11-шӹ тенгеок 12-шы century) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Календерхане мечеть

**Календерхане мечеть** (турокла Kalenderhane Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (12-шы century) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Кылыч Али Паша мечеть

**Кылыч Али Паша мечеть** (турокла Kılıç Ali Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бейоглу районын тошты (1580 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Цӹлдӹр

**Цӹлдӹр** (; алыкмарла *шелде, ильывуй, чуркатвуй*) — цӹлдӹр йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 19–23 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 32–35.5 см, нелӹцшӹ 55 г якте шоэш. Вуйыштыжы раскыдын цаклаш лимӹ кекрек улы, партьывлӓ доно сӓрнӓ, пӹсӹн чонгештӓ. Пӹжӓшӹжӹм шоэнрӓк кушшы шӹргӹ пушӓнгӹвлӓ вӹлнӹ опта. Кӹцкӹ дон пӓртнявлӓм качкын ӹлӓ. Пӹжӓшӹштӹ 3–7 мыны якте лин кердеш. 

## Лӹвӓл йишвлӓ
**Bombycilla garrulus garrulus* – йыдпел Sweden гӹц ирвел Урал кырыквлӓ якте йыдпел Европа 
**Bombycilla garrulus centralasiae* – ирвел Урал кырыквлӓ гӹц йыдпел Ази якте 
**Bombycilla garrulus pallidiceps* – йыд-вадывел Америка

Категори:Цӹлдӹрвлӓ
Коджа Мустафа Паша мечеть

**Коджа Мустафа Паша мечеть** (турокла Koca Mustafa Paşa Camii тенгеок Sünbül Efendi Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (6-шы century) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Кӱчӱк Меджидие мечеть

**Кӱчӱк Меджидие мечеть** (турокла Küçük Mecidiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1843 -  1848 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Каздаглы мечеть

**Каздаглы мечеть** (турокла Kazdağlı Camii ) — Турциштӹ Карабӱк илӹн Сафранболу районын тошты (1779 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Лӓл Паша мечеть

**Лӓл Паша мечеть** (турокла Lâl Paşa Camii ) — Турциштӹ Мерсин илӹн Мут районын тошты (1444 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Малтепе мечеть

**Малтепе мечеть** (турокла Maltepe Camii ) — Турциштӹ Анкара халан Чанкая райоништӹ у (1954 -  1959 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Молла Челеби мечеть

**Молла Челеби мечеть** (турокла Molla Çelebi Camii тенгеок  Fındıklı Camii  ) — Турциштӹ Стамбул халан Бейоглу районын тошты (1570 -  1584 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Ортакӧй мечеть

**Ортакӧй мечеть** (турокла Ortaköy Camii тенгеок Büyük Mecidiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1853 - 1854 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Пертевниял Валиде Султан мечеть

**Пертевниял Валиде Султан мечеть** (турокла Pertevniyal Valide Sultan Camii тенгеок Aksaray Valide Sultan Camii) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1872 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Рум Мехмет Паша мечеть

**Рум Мехмет Паша мечеть** (турокла Rum Mehmet Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Ӱскӱдар районын тошты (1469 - 1471 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Вӹдцӹвӹ

**Вӹдцӹвӹ** () — кого кӓпӓн агыл вӹд кек, Евразиштӹ, Йыдпел Африкышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Ош нержӹ дӓ лепкӓштӹш ош кого тамгажы доно пӓлӹ ылеш. Вӹдцӹвӹ шукы жепшӹмок вӹдӹштӹ эртӓрӓ. Кӓпшӹ доно кого агыл лыды ганьырак — кытшы 36-38 см, нелӹцшӹ 500—1000 г. якте лин кердеш.

Категори:Тыртня ганьывлӓ
Категори:Вӹд кеквлӓ
Санджактар Хайреттин мечеть

**Санджактар Хайреттин мечеть** (турокла Sancaktar Hayrettin Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (3-шы тенгеок 4-шӹ century) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Синан Паша мечеть

**Синан Паша мечеть** (турокла Sinan Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1554 - 1555 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Соколлу Мехмет Паша мечеть

**Соколлу Мехмет Паша мечеть** (турокла Sokollu Mehmed Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1571 - 1572 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Султан Алааддин мечеть

**Султан Алааддин мечеть** (турокла Sultan Alaeddin Camii ) — Турциштӹ Анкара халан Алтындаг районын тошты (1211 - 1236 ивлӓн) дӓ Анкарашты пӹтӓришӹ мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Тешвикие мечеть

**Тешвикие мечеть** (турокла Teşvikiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Шишли районын тошты (1794 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Явуз Селим мечеть

**Явуз Селим мечеть** (турокла Yavuz Selim Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1522 ин) мечетьшӹ.

Мечеть Явуз-Селить — мечеть аралалт кодшо акрет кокымшо стамбул империйысе. Султан чоҥымо нерген ушыштыжат лийын историй-влак дипомат-влак сулейман кушто тудо ача, I Селим, 1520 ийыште колен. Мечеть архитектор лийын Алаудин (Алиси Аджем). Саман дене кылдалтше кумдан палыме архитектор лийын мимар мимар дипомат-влак мечетьым чоҥа тӧчен онченам, но тидлан документ пенгыдемдыше свидетельствым уке, а мечеть шке утларак жап датировать эр. туге гынат, сад-пакчаште мечеть вариант-влак гыч иктыже — мимар ойпого.

Сад-пакча мечетьыш, i султанын шӧртньӧ тукыж гыч уло вариант-влак селить, 1523 ийыште чоҥен шуктымо лиеш. Восьмиугольный формыжо уло пӧрт да пӧртӧнчыл, панношт сӧрастарат плиткам гыч дизайн шкешотан.

Вариант-влак фасадыштыже ныл йоча уло куат дене оптымо шӱгарыш возо восьмиугольный сулейман кокымшо историйже кужу. 1556 ийыште тудым мимар найсмит приписываться Синану. Вариант-влак садыште кумшо — султан вариант-влак Абдулла тиде-I Меджид, тудо ончыч чоҥымо 1861 ийыште колен.

## Архитектур

### Тӱжвал тӱс
Цистерне дене мечеть воктене ыштышаш лийын аспар террасет, кугу кӱкшыт гыч кум римысе водохранилища. Кугу кудывечыште (авл) гранит да мрамор гыч портик колонно дене тӱрлӧ улыт. Тӱрлӧ тӱсан плитка дене Мечеть сӧрастарыше панно, seca cuerda декорировать техникыште. Нуно окна ӱмбалне пӱчмӧ гай кок могырым полыш деч люнетный панношто камин (Odası Sünnet) ышташ да тиде группылан мастер топкапа иранысе полат гаяк лийшаш докан, кудывечыште ыштыме дипомат-влак. Кок минарет мечеть уло.

### Интерьер
Квадрат метр помещенийын кӧргӧ могыржым шке планже дене мечеть кажне тыглай 24,5 пуа, куакш метр кӱкшытыштӧ 32,5 куполым леведыныт. Кузе да годым шнуй сапья лӱм дене, тичмаш ятырлан шагал полушарий купол. Окна гыч панно сӧрастарыме плиткым люнетный cuer.

## Ажедмӓшвлӓ

Категори:Турци мечетьвлӓ
Яг мечеть

**Яг мечеть** (турокла Yağ Camii  ) — Турциштӹ Адана халан тошты (1501 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Селимие мечеть

**Селимие мечеть** (турокла Selimiye Camii ) — Турциштӹ Эдирне халан тошты (1568- 1574 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Йени мечеть

**Йени мечеть** (турокла Yeni Cami ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1597 - 1665 ивлӓн) мечетьшӹ.

Мечеть лӹмӹн этимологижӹ «йени» ('у') дон «джами» ('мечеть') шамаквлӓ гӹц лин.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Йени Валиде мечеть

**Йени Валиде мечеть** (турокла Yeni Valide Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Ӱскӱдар районын тошты (1708 - 1710 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Йылдыз Хамидие мечеть

**Йылдыз Хамидие мечеть** (турокла Yıldız Hamidiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1884 - 1886 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Зейрек мечеть

**Зейрек мечеть** (турокла Zeyrek Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1118 - 1124 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Ӱч Шерефели мечеть

**Ӱч Шерефели мечеть** (турокла Üç Şerefeli Cami ) — Турциштӹ Эдирне халан тошты (1438 - 1447 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Шакирин мечеть

**Шакирин мечеть** (турокла Şakirin Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Ӱскӱдар районын у (7-шӹ май 2009 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Шехзаде мечеть

**Шехзаде мечеть** (турокла Şehzade Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1543 - 1548 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Шемси Паша мечеть

**Шемси Паша мечеть** (турокла Şemsi Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Ӱскӱдар районын тошты (1580 - 1581 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Арап мечеть

**Арап мечеть** (турокла Arap Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бейоглу районын тошты (717 ин) мечетьшӹ. Стамбулышты пӹтӓришӹ мечеть.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Зал Махмут Паша мечеть

**Зал Махмут Паша мечеть** (турокла Zal Mahmud Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Эйӱп районын тошты (1551 - 1577 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Зейнеп Султан мечеть

**Зейнеп Султан мечеть** (турокла Zeynep Sultan Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1769 ин) мечетьшӹ.

Категори:Турци мечетьвлӓ
Недӹ

**Недӹ** () — недӹ йишвлӓн йыхыш пырышы пеледӹшӓн кушкыш. 

Недӹ — шудыла кушшы шукыиӓш кушкыш, кытшы 20—50 см якте. Пеледӹшвлӓжӹ яргата сарывлӓ, изивлӓ. 

Категори:Кушкышвлӓ
Джама-Масджид (Дели)

**Джама-Масджид** (урдула مسجد جھان نمہ; индилӓ जामा मस्जिद, दिल्ली‌‎‎) — Индиштӹ кугезӹ Дели халан тошты (1656 ин) мечетьшӹ.

Категори:Инди мечетьвлӓ
Пивырса

**Пивырса** - пырса йишвлӓ йыхыш пырышы кушкыш.

## Йишвлӓ


Image:Rote_lupine.jpg|Vielblättrige Lupine (*Lupinus polyphyllus*)
Image:Lupinus spec b.JPG|Gelbe Lupine (*Lupinus luteus*)
Image:Lupinus polyphyllus (spike).jpg|*Lupinus polyphyllus*
Image:Wild Lupine.JPG|Wildlupine, (*Lupinus angustifolius*)
Image:Lupinus nootkatensis - Iceland_20070706b.jpg|Alaska-Lupine (*Lupinus nootkatensis*)


150–200 йиш пивырса улы.

* *[[Lupinus affinis]]* 
* *[[Lupinus albus]]* Valkolupiini
* *[[Lupinus albifrons]]*
* *[[Lupinus angustifolius]]* Sinilupiini
* *[[Lupinus arboreus]]*
* *[[Lupinus argenteus]]*
* *[[Lupinus bicolor]]*
* *[[Lupinus caudatus]]*
* *[[Lupinus chamissonis]]*
* *[[Lupinus concinnus]]*
* *[[Lupinus diffusus]]*
* *[[Lupinus excubitus]]*
* *[[Lupinus holosericeus]]*
* *[[Lupinus kingii]]*
* *[[Lupinus latifolius]]*
* *[[Lupinus laxiflorus]]*
* *[[Lupinus lepidus]]*
* *[[Lupinus leucophyllus]]*
* *[[Lupinus littoralis]]*
* *[[Lupinus longifolius]]*
* *[[Keltalupiini|Lupinus luteus]]* Keltalupiini
* *[[Lupinus mexicanus]]* Meksikonlupiini
* *[[Lupinus micranthus]]*
* *[[Lupinus microcarpus]]*
* *[[Lupinus mutabilis]]* Tuoksulupiini
* *[[Lupinus nanus]]*
* *[[Lupinus nootkatensis]]* Alaskanlupiini
* *[[Lupinus perennis]]*
* *[[Lupinus pusillus]]* 
* *[[Lupiini|Lupinus polyphyllus]]* Komealupiini
* *[[Lupinus regalis]]* Kirjolupiini
* *[[Lupinus rivularis]]*
* *[[Lupinus sabinii]]*
* *[[Lupinus saxosus]]*
* *[[Lupinus sericeus]]*
* *[[Lupinus sparsiflorus]]*
* *[[Lupinus sulphureus]]*
* *[[Lupinus texensis]]*
* *[[Lupinus tidestromii]]*
* *[[Lupinus wyethii]]*

Категори:Пырса йишвлӓ
Бабри мечеть

**Бабри мечеть** (урдула بابری مسجد ; индилӓ बाबरी मस्जिद) — Индиштӹ Айодхья халан тошты (1527 ин) мечетьшӹ.


|Babri Mosque
|Babri Mosque

|Babri Mosque


Категори:Инди мечетьвлӓ
Чераман мечеть

**Чераман мечеть** (малаяламла ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌‎‎) — Индиштӹ Кодунгаллур халан тошты (629 ин) мечетьшӹ.

Категори:Инди мечетьвлӓ
Чарминар мечеть

**Чарминар мечеть** (телугула చార్ మినార్; индилӓ चार मीनार; урдула چار مینار) — Индиштӹ Андхра-Прадеш штатын Хайдарабад халан тошты (1591 ин) мечетьшӹ.

Категори:Инди мечетьвлӓ
Сиди Башир мечеть

**Сиди Башир мечеть** (гуджаратилӓ ઝૂલતા મિનારા) — Индиштӹ Гуджарат штатын Ахмадабад халан тошты (1452 ин) мечетьшӹ.

Категори:Инди мечетьвлӓ
Бадшахи мечеть

**Бадшахи мечеть** (урдула ‏ بادشاہی مسجد) — Пакистанышты Пенджаб провинцин Лахор халан тошты (1671 - 1673 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Пакистан мечетьвлӓ
Торнио

**Торнио** — Финляндиштӹш хала коммуна, Лапланди провинциштӹ

## Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот 22,453 эдем. 
 
## Истори
Торнио йогы тӹр мычкы кого иан жеп годшен 1995 и якте 16 ӹлӹм вӓрӹм 6000-5000 ин Х.ш.я. момы. Регионын швед лаштык Скандинавин сек тошты ӹлӹм вӓрвлӓштӹ вӓрлӓнӓ. XIX курым якте Торнио халаштышы ӹлӹзӹвлӓ Кеми саам йӹлмӹ, ирвел саам лӹвӓл группын, финн докы лишӹл йӹлмӹ доно попенӹт.

## Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ

## Ажедмӓшвлӓ
* Town of Tornio – Официал сайт
* Rajalla – På Gränsen

Категори:Финлянди халавлӓ
Якшарсир

**Якшарсир** — Изи Шӹндӹр ӓнгӹр вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сола, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Кузнецово якте 5 уштыш.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

:1859-шӹ ин 19 кудвичӹ/ӹлем ылын (55 пуэргӹ дӓ 65 ӹдӹрӓмӓш). 
:1898-шӹ ин 24 кудвичӹ ылын (73 пуэргӹ дӓ 71 ӹдӹрӓмӓш). 
:1919-шӹ ин Якшарсиршты 189 эдем ӹлен. 
:1925-шӹ ин Якшарсиршты 186 эдем ӹлен. 
:1929-шӹ ин Якшарсиршты 46 кудвичӹм шотлымы 226 эдем ӹлен.
:2001-шӹ ин 44 кудвичӹм шотлымы 124 эдем ӹлен (71 пуэргӹ дӓ 53  ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

## Историжӹ

## Ажедмӓшвлӓ

Категори:Солавлӓ
Категори:Йыл вӹд пындашеш кодшы солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кукшылидӹ

**Кукшылидӹ** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Аказын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Кого Шӹндӹр ӓнгӹр вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сола. Кузнецово гӹц 2 уштыш

1795-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 10 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 17 кудвичӹ ылын (29 пӱэргӹ дӓ 42 ӹдӹрӓмӓш). 
1898-шӹ ин 22 кудвичӹ ылын (59 пӱэргӹ дӓ 57 ӹдӹрӓмӓш).
1925-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 147 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 35 кудвичӹ ылын 156 эдем ӹлен (77 пӱэргӹ дӓ 79 ӹдӹрӓмӓш).
2001-шӹ ин 39 кудвичӹ ылын 87 эдем ӹлен (40 пӱэргӹ дӓ 47 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

Документвлӓштӹ 1795-шӹ ин анжыкталеш. Тошты лӹмвлӓжы: "Пайдулин", "Ятрушкин"

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Зиярат Шериф мечеть

**Зиярат Шериф мечеть** (урдула زیارت) — Индиштӹ Уттар-Прадеш штатын тошты мечетьшӹ.

Категори:Инди мечетьвлӓ
Типу Султан мечеть

**Типу Султан мечеть** (бенгалилӓ টিপু সুলতান মসজিদ) — Индиштӹ Калькутта халан тошты (1832 ин) мечетьшӹ.

Категори:Инди мечетьвлӓ
Кыльыкал

**Кыльыкал** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Изи Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, карем лишнӹ. Картук гӹц 2 уштыш нӓрӹ.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

2001-шӹ ин Кыльыкалштӹ 58  эдем ӹлен (26 пӱэргӹ дӓ 32 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш "Кого йӓл Шудермара" гань. Весӹ лӹмжывлӓ "Вессир" дӓ "Эрцексир" ылыт. Эрцек тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.

## Культура
Ти солаэш просветитель, священник, мары букварьын авторжы Гавриил Яковлевич Яковлев, писательвлӓ Никандр Филиппович Ильяков дӓ Геннадий Иванович Матюковский, сельскохозяйственный наука кандидат Римма Васильевна Солянова шачыныт.

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Когосир

**Когосир** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Изи Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, карем лишнӹ. Картук гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
1717-шӹ ин Когосирштӹ 29 кудвичӹ ылын (70 пӱэргӹ дӓ 71 ӹдӹрӓмӓш). 
1795-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 26 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Кого йӓл Шудермараштӹ 65 кудвичӹ ылын (197 пӱэргӹ дӓ 186 ӹдӹрӓмӓш).
1890-шӹ ин 89 кудвичӹ ылын (215 пӱэргӹ дӓ 208 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 91 кудвичӹ ылын (221 пӱэргӹ дӓ 225 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 91 кудвичӹ ылын 514 эдем ӹлен.
1921-шӹ ин 93 кудвичӹ ылын 447 эдем ӹлен (203 пӱэргӹ дӓ 244 ӹдӹрӓмӓш).
1925-шӹ ин Кыльыкалштӹ 478  эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Когосирштӹ 48 кудвичӹ ылын 121 эдем ӹлен (52 пӱэргӹ дӓ 69 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш "Кого йӓл Шудермара" гань. Весӹ лӹмжы "Сиваево" ылеш. Кыльык тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн. "Ал / йӓл" - "сола" гань вашталташ лиэш.

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Пиндӹкал

**Пиндӹкал** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Кого ӓнгӹр, кыды Кого Йынгын шалахай укш-йогы ылеш, лишнӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал якте 4 уштыш.
1795-шӹ ин Пиндӹкалштӹ 11 кудвичӹ ылын.
1859-шӹ ин Пиндӹкал 23 кудвичӹ ылын (70 пӱэргӹ дӓ 76 ӹдӹрӓмӓш).
1898-шӹ ин 37 кудвичӹ ылын (92 пӱэргӹ дӓ 95 ӹдӹрӓмӓш).
1907-шӹ ин 195 эдем ӹлен.
1934-шӹ ин 9 кудвичӹ 41 эдем ӹлен (20 пӱэргӹ дӓ 21 ӹдӹрӓмӓш).
2001-шӹ ин Пиндӹкал 41 кудвичӹ ылын 56 эдем ӹлен (24 пӱэргӹ дӓ 32 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

1795-шӹ ин документвлӓштӹ перви анжыкталеш. Пиндык тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн. "Ал / йӓл" - "сола" гань вашталташ лиэш.

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Лыксола

**Лыксола** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Цикмӓ - Яштуга шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Эмӓн якте  2 уштыш.
1897-шӹ ин Лыксолаштӹ 22 кудвичӹ ылын (54 пӱэргӹ дӓ 59 ӹдӹрӓмӓш). 
1915-шӹ ин Лыксолаштӹ 23 кудвичӹ ылын 122 эдем ӹлен. 
1919-шӹ ин 24 кудвичӹштӹ 94 эдем ылын (43 пӱэргӹ дӓ 51 ӹдӹрӓмӓш).
1925-шӹ ин 105 эдем ылын.
2001-шӹ ин Лыксолаштӹ 19 кудвичӹ ылын, 55 эдем ылын (29 пӱэргӹ дӓ 26 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш.

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Джами Уль Альфар мечеть

**Джами Уль Альфар мечеть** (тамиллӓ ஜாமீயுல் அல்ஃபார் பள்ளிவாசல்) — Шри-Ланкышты Коломбо халан тошты (1909 ин) мечетьшӹ.

Категори:Шри-Ланка мечетьвлӓ
Хан Мохаммад Мридха мечеть

**Хан Мохаммад Мридха мечеть** (бенгалилӓ খান মহম্মদ মির্ধার মসজিদ) — Бангладешӹштӹ Дакка халан тошты (1704 - 1705 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Бангладеш мечетьвлӓ
Бинат Биби мечеть

**Бинат Биби мечеть** (бенгалилӓ বিনত বিবির মসজিদ) — Бангладешӹштӹ Дакка халан тошты (1454 ин) мечетьшӹ.

Категори:Бангладеш мечетьвлӓ
Какраил мечеть

**Какраил мечеть** (бенгалилӓ কাকরাইল মসজিদ) — Бангладешӹштӹ Дакка халан мечетьшӹ.

Категори:Бангладеш мечетьвлӓ
Шунӓнгер

**Шунӓнгӹр** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Кобяшан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Вургымла  кӱкшӹ Йыл сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Якшарсир, Имнивичы, Вӹдсӹнзӓ, Сасна каремвлӓ дӓ Йӓкӹнер кӱкшӹ лишнӹ. 
Пӹзӹкныр гӹц 8 уштыш нӓрӹ.
1795-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 17 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 35 кудвичӹ ылын (87 пӱэргӹ дӓ 106 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 49 кудвичӹ ылын (123 пӱэргӹ дӓ 129 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 55 кудвичӹ ылын 298 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 310 эдем ӹлен.
1923-шӹ ин 52 кудвичӹ ылын.
1925-шӹ ин 308 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 63 кудвичӹ ылын 321 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Шунангӹрштӹ 63 кудвичӹ ылын 164 эдем ӹлен (82 пӱэргӹ дӓ 82 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

1795-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш. 

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Вазир Хан мечеть

**Вазир Хан мечеть** (урдула مسجد وزیر خان ) — Пакистанышты Пенджаб провинцин Лахор халан тошты (1635 ин) мечетьшӹ.

Категори:Пакистан мечетьвлӓ
Момин мечеть

**Момин мечеть** (бенгалилӓ ? ) — Бангладешӹштӹ Пирожпур районын тошты (1910 - 1917 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Бангладеш мечетьвлӓ
Шейт Гумбат мечеть

**Шейт Гумбат мечеть** (бенгалилӓ ষাট গম্বুজ মসজিদ Shaṭ Gombuj Moshjid) — Бангладешӹштӹ Багерхат халан тошты (15-шӹ century) мечетьшӹ.

Категори:Бангладеш мечетьвлӓ
Хуайшэн мечеть

**Хуайшэн мечеть** (китайла 怀圣寺 ) — Китайышты Гуанчжоу халан тошты (650 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Китай мечетьвлӓ
Коулун мечеть

**Коулун мечеть** (китайла 九龍清真寺暨伊斯蘭中心  ) — Китайышты Гонконг халан тошты (1896 ин) мечетьшӹ.

Категори:Китай мечетьвлӓ
Нюцзе мечеть

**Нюцзе мечеть** (китайла 牛街礼拜寺) — Китайышты Пекин халан тошты (996 ин) мечетьшӹ.

Категори:Китай мечетьвлӓ
Сиань соборной мечеть

**Сиань соборной мечеть** (китайла 西安大清真寺) — Китайышты Сиань халан тошты (742 ин) мечетьшӹ.

Категори:Китай мечетьвлӓ
Баня Башы мечеть

**Баня Башы мечеть** (болгарла *Баня баши джамия* ; турокла Banya Başı Camii) — Болгариштӹ Софи халан тошты (1576 ин) мечетьшӹ.

Категори:Болгари мечетьвлӓ
Ибрахим Паша мечеть

**Ибрахим Паша мечеть** (болгарла *Ибрахим паша джамия* ; турокла Maktul İbrahim Paşa Camii ) — Болгариштӹ Разград халан тошты (1616 ин) мечетьшӹ.

Категори:Болгари мечетьвлӓ
Ид Ках мечеть

**Ид Ках мечеть** (уйгурла قەشقەر ھېيتگاھ مەسچىتى; китайла 艾提尕尔) — Китайышты Кашгар халан тошты (1442 ин) мечетьшӹ.

Категори:Китай мечетьвлӓ
Хотан мечеть

**Хотан мечеть** (уйгурла ? ; китайла ? ) — Китайышты Хотан халан тошты (1870 ин) мечетьшӹ.

Категори:Китай мечетьвлӓ
Томбул мечеть

**Томбул мечеть** (болгарла *Томбул джамия* ; турокла Tombul Camii ) — Болгариштӹ Шумен халан тошты (1740 - 1744 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Болгари мечетьвлӓ
Кобе мечеть

**Кобе мечеть** (японла 神戸モスク ) — Япоништӹ Кобе халан тошты (1935 ин) дӓ пӹтӓришӹ мечетьшӹ.

Категори:Япони мечетьвлӓ
Ахать-Джами мечеть

**Ахать-Джами мечеть** (украинлӓ *Мечеть Ахать Джамі* ) — Украинышты Донецк халан у (1999 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Украина мечетьвлӓ
Тахталы-Джами мечеть

**Тахталы-Джами мечеть** (крым татарла Tahtalı Cami ; украинлӓ *Тахтали Джамі* ) — Украинышты Крымын Бахчисарай халан тошты (1707 ин) мечетьшӹ.

Категори:Украина мечетьвлӓ
Джума-Джами мечеть

**Тахталы-Джами мечеть** (крым татарла Cuma Cami; украинлӓ *Мечеть Джума-Джамі* ) тенгеок **Хан Джами мечеть** (крым татарла Han Cami; украинала *Хан Джамі* ) — Украинышты Крымын Евпатори халан тошты (1564 ин) мечетьшӹ.

Категори:Украина мечетьвлӓ
Ожы

**Ожы** ― кастрируйымы агыл озы имни.

Категори:Имнивлӓ
Категори:Тоныш вольыквлӓ
Мӱфти мечеть

**Мӱфти мечеть** (крым татарла Müfti Cami ; украинлӓ *Муфті Джамі* ) — Украинышты Крымын Феодосия халан тошты (1623 - 1637 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Украина мечетьвлӓ
Абуджа мечеть

**Абуджа мечеть** ( ) — Нигериштӹ Абуджа халан у (1984 ин) мечетьшӹ.

Категори:Нигери мечетьвлӓ
Яковалы Хасан мечеть

**Яковалы Хасан мечеть** () — Венгриштӹ Печ халан тошты (16-шы century) мечетьшӹ.

Категори:Венгри мечетьвлӓ
Малкоч Бег мечеть

**Малкоч Бег мечеть** () — Венгриштӹ Шиклош халан тошты (16-шы курымаш) мечетьшӹ.

Категори:Венгри мечетьвлӓ
Ар-Рахма мечеть

**Ар-Рахма мечеть** (украинлӓ *Мечеть Ар-Рахма* ) — Украинышты Киев халан у (1996 - 2000 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Украина мечетьвлӓ
Султан Сӱлейман мечеть

**Султан Сӱлейман мечеть** ( украинлӓ *Маріупольська мечеть* ) — Украинышты Мариуполь халан у (2005 - 2007 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Украина мечетьвлӓ
Дезмонд, Пол

**Пол Дезмонд** (*Paul Desmond*) (25 ноябрь 1924 — 30 май 1977), шачынжок **Пол Эмил Брейтенфельд** (*Paul Emil Breitenfeld*), джаз альт-саксофонист, композитор, Сан-Францискошты шачын. Дэйв Брубек квартетӹштӹ мадын. «Take Five» (Нӓл вӹзӹтӹм) композицин авторжы. 

## Ажедмӓшвлӓ


## Кылвервлӓ
http://www.youtube.com/watch?v=BwNrmYRiX_o

Категори:Джаз
Категори:АУШ персоналивлӓ
Джамкаран мечеть

**Джамкаран мечеть** (персилӓ مسجد جمکران ) — Иранышты Кум халан тошты (984 ин) мечетьшӹ.

Категори:Иран мечетьвлӓ
Гохаршад мечеть

**Гохаршад мечеть** (персилӓ مسجد گو هرشاد ) — Иранышты Мешхед халан тошты (1405 - 1418 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Иран мечетьвлӓ
Зенджан мечеть

**Зенджан мечеть** (персилӓ مسجد جامع زنجان  ) — Иранышты Зенджан халан тошты (19-шӹ курымаш) мечетьшӹ.

Категори:Иран мечетьвлӓ
Батуми мечеть

**Батуми мечеть** (грузинлӓ ბათუმის მეჩეთი batumis mecheti ) — Грузиштӹ Батуми халан тошты  мечетьшӹ.

Категори:Грузи мечетьвлӓ
Нур-Астана мечеть

**Нур-Астана  мечеть** (казахла Нұр-Астана мешіті‎  ) — Казахстанышты Нур-Солтан халан у (2008 ин) мечетьшӹ.

Категори:Казахстан мечетьвлӓ
Халеб кого мечеть

**Халеб кого мечеть** (арабла جامع حلب الكبير ) — Сириштӹ Халеб халан тошты (13-шы курымаш) мечетьшӹ.

Категори:Сири мечетьвлӓ
Арыслан

**Арыслан** () — Африкышты дӓ Азиштӹ вӹд лишнӹ хир йӓн. Кӓпшӹ 170–250 см (озы) / 140–175 см (ӓвӓ), пачшы 90–105 см (озы) / 70–100 см (ӓвӓ).. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 150–250 кг, ӓвӓвлӓн 120–182 кг якте шоэш.

Категори:Хир йӓнвлӓ
Имам мечеть

**Имам мечеть** (персилӓ مسجد امام) — Иранышты Исфахан халан тошты (1611 - 1629 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Иран мечетьвлӓ
Шереке

**Шереке** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Шалахай кӱкшӹ Шӹндӹр сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Цикмӓ-Шывашар корны лишнӹ. 
Пӹзӹкныр гӹц 4 уштыш нӓрӹ.

1859-шӹ ин Изи Кожважыштӹ (Шерекештӹ) 56 кудвичӹ ылын (141 пӱэргӹ дӓ 156 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 52 кудвичӹ ылын (128 пӱэргӹ дӓ 124 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 304 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 324 эдем ӹлен.
1925-шӹ ин 287 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 72 кудвичӹ ылын 311 эдем ӹлен(154 пӱэргӹ дӓ 157 ӹдӹрӓмӓш).
2001-шӹ ин Шерекештӹ 65 кудвичӹ ылын 174 эдем ӹлен (90 пӱэргӹ дӓ 84 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

1785-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш. Шереке тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Шунӓнгӹр

**Шунӓнгӹр** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Вургымла  кӱкшӹ Йыл сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Якшарсир, Имнивичы, Вӹдсӹнзӓ карем, Сасна карем дӓ Йӓкӹнер кӱкшӹ лишнӹ. 
Пӹзӹкныр гӹц 8 уштыш нӓрӹ.
1795-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 17 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 35 кудвичӹ ылын (87 пӱэргӹ дӓ 106 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 49 кудвичӹ ылын (123 пӱэргӹ дӓ 129 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 55 кудвичӹ ылын 298 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 310 эдем ӹлен.
1923-шӹ ин 52 кудвичӹ ылын.
1925-шӹ ин 308 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 63 кудвичӹ ылын 321 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Шунангӹрштӹ 63 кудвичӹ ылын 164 эдем ӹлен (82 пӱэргӹ дӓ 82 ӹдӹрӓмӓш).

## Истори

1795-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш. 

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Тӓкӓрӓ

**Тӓкӓрӓ** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Вургымла кӱкшӹ  Йыл сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Якшарсир, Имнивичы, Вӹдсӹнзӓ, Сасна каремвлӓ дӓ Йӓкӹнер кӱкшӹ лишнӹ. Пӹзӹкныр гӹц 6 уштыш нӓрӹ.
1795-шӹ ин 15 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Тӓкӓрӓштӹ 27 кудвичӹ ылын (65 пӱэргӹ дӓ 73 ӹдӹрӓмӓш). 
1897-шӹ ин 51 кудвичӹ  271 (135 пӱэргӹ дӓ 136 ӹдӹрӓмӓш)эдем ӹлен. 
1915-шӹ ин 73 кудвичӹ ылын 372 эдем ӹлен. 
1919-шӹ ин 78 кудвичӹ ылын 392 эдем ӹлен. 
1925-шӹ ин Тӓкӓрӓштӹ 414  эдем ӹлен. 412 - марын, 2 - рушан.
1929-шӹ ин 84 кудвичӹ ылын 376 эдем ӹлен (168 пӱэргӹ дӓ 208 ӹдӹрӓмӓш). 366 - марын, 10 - рушан. 
1940-шӹ ин 100 кудвичӹ ылын, 441 эдем ӹлен. 
1943-шӹ ин 87 кудвичӹ ылын, 254 эдем ӹлен. 
2001-шӹ ин 98 кудвичӹ ылын 137 эдем ӹлен (39 пӱэргӹ дӓ 98 ӹдӹрӓмӓш).191 - марын, 3 - рушан, 3 - суасла марын. 

## Истори

1795-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш.

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Аль-Фатих мечеть

**Аль-Фатих мечеть** (арабла مسجد الفاتح‎) — Бахрейништӹ Манама халан у (1988 ин) мечетьшӹ.

Категори:Бахрейн мечетьвлӓ
Катар мечеть

**Катар мечеть** (арабла المركز ;الثقافي الإسلامي القطري) — Катарышты Доха халан у мечетьшӹ.

Категори:Катар мечетьвлӓ
Имам Хусейн мечеть (Кувейт)

**Имам Хусейн мечеть** (арабла سجد الإمام الحسين) — Кувейтиштӹ Кувейт халан у (1986 ин) мечетьшӹ.

Категори:Кувейт мечетьвлӓ
Фахреддин мечеть

**Фахреддин мечеть** (арабла ? ) — Ливанышты Deir el Qamar халан тошты (1493  ин) мечетьшӹ.

Категори:Ливан мечетьвлӓ
Курджи мечеть

**Курджи мечеть** (арабла جامع قرجي) — Ливиштӹ Триполи халан тошты (1834 ин) мечетьшӹ.

Категори:Ливи мечетьвлӓ
Изи Йылйӓл

**Изи Йылйӓл** ()  — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Вургымла монгырштӹ Цикмӓ- Пӹзӹкныр корны вӓрлӓнӓ, Пӹзӹкныр гӹц 5 уштыш нӓрӹ. Яндуш, Тьокан, Кӹневичӹ, Изи, Кого карем дӓ Мӧрвичӹнер лишнӹ.
1717-шӹ ин Изи Йылйӓлштӹ 29 кудвичӹ ылын (75 пӱэргӹ дӓ 71 ӹдӹрӓмӓш). 
1795-шӹ ин 33 кудвичӹ ылын, Ӓнгӹрвуйштӹ - 7 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Изи Йылйӓлштӹ 26 кудвичӹ ылын (75 пӱэргӹ дӓ 86 ӹдӹрӓмӓш).
1898-шӹ ин 22 кудвичӹ ылын (58 пӱэргӹ дӓ 48 ӹдӹрӓмӓш).
1909-шӹ ин 24 кудвичӹ ылын, 121 (60 пӱэргӹ дӓ 61 ӹдӹрӓмӓш) эдем ӹлен.
1925-шӹ ин 129 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 31 кудвичӹ ылын, 153 эдем ӹлен. 149 - марын дӓ 4 - рушан.
2001-шӹ ин 34 кудвичӹ ылын, 94 (36 пӱэргӹ дӓ 58 ӹдӹрӓмӓш) эдем ӹлен.

## Истори

Документвлӓштӹ 1717-шӹ ин анжыкталеш. 

## Культура

## Экономика

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Кувейт кого мечеть

**Кувейт кого мечеть** (арабла المسجد الكبير) — Кувейтиштӹ Кувейт халан у (1986 ин) мечетьшӹ.

Категори:Кувейт мечетьвлӓ
Ӓнгӹрвуй

**Ӓнгӹрвуй** ()  — сола Кырык сирӹштӹ,  Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 

## Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот

Карем лишнӹ вӓрлӓнӓ. Пӹзӹкныр гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
1859-шӹ ин Ӓнгӹрвуйштӹ 9 кудвичӹ ылын (21 пӱэргӹ дӓ 28 ӹдӹрӓмӓш). 
1898-шӹ ин 26 кудвичӹ ылын (85 пӱэргӹ дӓ 76 ӹдӹрӓмӓш). 
1915-шӹ ин 28 кудвичӹ ылын, 148 эдем ӹлен.
1925-шӹ ин 145 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 36 кудвичӹ ылын, 177 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Ӓнгӹрвуйштӹ 35 кудвичӹ ылын, 107 (54 пӱэргӹ дӓ 53 ӹдӹрӓмӓш) эдем ӹлен. 

## Истори

Документвлӓштӹ 1795-шӹ ин анжыкталеш.  Яшпатыр тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.

## Культура

## Экономика

Солашты лапка улы.

## Транспорт

Категори:Солавлӓ
Категори:Мары Эл солавлӓ
Категори:Кырык мары солавлӓ
Категори:Ӹлемвлӓ
Коваш

**Коваш**, лужавуй. Шачмы дӓ колымы ижӹ пӓлӹ агыл. 
Коваш – кырык марынвлӓн лужавуйышты, армим вуйлатышы. 

## Истори гӹц

## Ковашын мӱлӓндӹвлӓжӹ

* **[[Пӹзӹкныр вел солавлӓ]]**.

А
А
Кутубиййе мечеть

**Кутубиййе мечеть** (арабла جامع الكتبية‎   ) — Мароккошты Марракеш халан тошты (1120 - 1196 ивлӓн) дӓ сек кого мечетьшӹ.

Категори:Марокко мечетьвлӓ
Хассан II мечеть

**Хассан II мечеть** (арабла مسجد الحسن الثاني‎ ) — Мароккошты Касабланка халан у (1993 ин) мечетьшӹ.

Категори:Марокко мечетьвлӓ
Имам Хусейн мечеть (Египет)

**Имам Хусейн мечеть** тенгеок **Аль-Хусейн мечеть** (арабла مسجد الإمام الحسين‎ ‎‎  ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (1154 ин) мечетьшӹ.

Фатимид традициятын быһыытынан, 985 сыллаахха Абу Мансур халифа Абу Мансур ал- Азиз Билиллах асад аныгылыы оҥоһуулаах офиһын нөҥүө ааһар сирдэрин көрдүлэр. Кини 250- ча сыл устата Палестинаҕа 1153- кэ диэри хараллыбыта.  1091 сыллаахха Бадр аль- Джамал, халифе аль- Мустансир чугаһыгар улуу Визирь» хаттаан аһыллыбыта, арай бу региоҥҥа Фатимид халифатыгар илдьибитэ. Мечеть, мазар бу меҳрамонларга жумлашга бирикээстээбитэ.

Мечеть Каирга Сибэтиэй ислам миэстэлэриттэн биирдэстэрэ, халифтар фатимид кылабыыһаларыгар олоҕуран оҥоһуллубуттара, сабаҕалааһын кэлин бигэргэммитэ. Мечетьга ислом Пайғамбаримиз Муҳаммад Хусейна ибн Али ибн Али билан бирга бошқа 1153 сыллаахха Каирга көһөрүллэн, харайарга, харайарга анаан бу храм тутуллубута. 1154 сыллаахха сааһырбыт мавлзолей комплекс саамай кырдьаҕас өттө буолар.

## Ажедмӓшвлӓ

Категори:Египет мечетьвлӓ
Эль-Мурси Абуль-Аббас мечеть

**Эль-Мурси Абуль-Аббас мечеть** (арабла جامع المرسي أبو العباس‎ ) — Египетиштӹ Александри халан тошты (1775 ин) мечетьшӹ.

Категори:Египет мечетьвлӓ
Аксункур мечеть

**Аксункур мечеть** (арабла جامع إبراهيم أغا مستحفظان) — Египетиштӹ Каир халан тошты (1347 ин) мечетьшӹ.

Категори:Египет мечетьвлӓ
Амр Ибн Аль-Ас мечеть

**Амр Ибн Аль-Ас мечеть** (арабла جامع عمرو بن العاص‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (642 ин) мечетьшӹ.

Категори:Египет мечетьвлӓ
Эль-Табие мечеть

**Эль-Табие мечеть** (арабла ? ) — Египетиштӹ Асуан халан тошты мечетьшӹ.

Категори:Египет мечетьвлӓ
Шингетти кого мечеть

**Шингетти кого мечеть** (арабла ? ) — Мавритаништӹ Шингетти халан тошты (13-шы курымаш) мечетьшӹ.

Категори:Мавритани мечетьвлӓ
Кайруан кого мечеть

**Кайруан кого мечеть** (арабла جامع عقبة بن نافعтенгеок جامع القيروان الكبير) — Тунисиштӹ Кайруан халан тошты (670 ин) мечетьшӹ.

Категори:Тунис мечетьвлӓ
Аль-Зайтуна мечеть

**Аль-Зайтуна мечеть** (арабла جامع الزيتونة‎) — Тунисиштӹ Тунис халан тошты (703 ин) мечетьшӹ.

Категори:Тунис мечетьвлӓ
Ибн Тулун мечеть

**Ибн Тулун мечеть** (арабла مسجد أحمد بن طولون‎‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (876 - 879 ивлӓн) мечетьшӹ.

Категори:Египет мечетьвлӓ
Султан Хассан мечеть

**Султана Хассан мечеть** (арабла جامع السلطان حسن‎‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (1356 ин) мечетьшӹ. Тагачы тӹдӹ исторический памятник шотлалтеш куатан ик эн Каир.

## Ажедмӓшвлӓ


Категори:Египет мечетьвлӓ
Хаммуда Паша мечеть

**Хаммуда Паша мечеть** (арабла مسجد حمودة باشا) — Тунисиштӹ Тунис халан тошты (1655 ин) мечетьшӹ.

Категори:Тунис мечетьвлӓ
Аль-Мухтар мечеть

**Аль-Мухтар мечеть** (арабла ? ) — Йемеништӹ Тарим халан тошты мечетьшӹ.

Категори:Йемен мечетьвлӓ
Абу Дервиш мечеть

**Абу Дервиш мечеть** (арабла مسجد أبو درويش) — Иордаништӹ Амман халан тошты мечетьшӹ.

Категори:Иордани мечетьвлӓ