open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
स्टेफान हेल

**स्टेफान वॉल्टर हेल** (Stefan Walter Hell; २३ डिसेंबर, इ.स. १९६२:अराद, रोमेनिया) हा एक रोमेनियन-जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ व रसायनशास्त्रज्ञ आहे. *सुपर-रिझॉल्व्ड फ्लोरोसन्स मायक्रोस्कोपी* विकसित करण्यासाठी त्याला एरिक बेट्झिग व विल्यम मोएर्नर ह्या शास्त्रज्ञांच्या समवेत २०१४ सालचे रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले. हेलला आजवर त्याच्या संशोधनासाठी इतरही अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत.

## बाह्य दुवे
* व्यक्तिचित्र 

वर्ग:इ.स. १९६२ मधील जन्म
वर्ग:रोमेनियन व्यक्ती
वर्ग:जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ
वर्ग:रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
खडकाळ ग्रह

**खडकाळ ग्रह** हे बहुतांश घन रूपातील खडक व धातूंपासून बनलेल्या ग्रहांना दिलेली संज्ञा आहे. सूर्यमालेत बुध, शुक्र, पृथ्वी आणि मंगळ हे चार खडकाळ ग्रह आहेत. पैकी पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर पाणी आहे. सगळ्या खडकाळ ग्रहांची रचना साधारणपणे सारखी असते. यात मध्यभागी धातूची (सहसा लोखंड) कोर आणि त्याभोवती सिलिकेटचे आवरण असते. ग्रहांशिवाय काही उपग्रहांची रचनाही खडकाळ ग्रहांप्रमाणे आहे. यात चंद्र, आयो आणि युरोपा हे प्रमुख उपग्रह आहेत.

## घनता
सूर्यापासून जसजसे लांब जाल तसतशी घनता कमी होत जाते.

वर्ग:ग्रह
एरिक बेट्झिग

**रॉबर्ट एरिक बेट्झिग** (Robert Eric Betzig; १३ जानेवारी, इ.स. १९६०:ॲन आर्बर, मिशिगन, अमेरिका - ) हा एक अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ व रसायनशास्त्रज्ञ आहे. *सुपर-रिझॉल्व्ड फ्लोरोसन्स मायक्रोस्कोपी* विकसित करण्यासाठी त्याला स्टेफान हेल व विल्यम मोएर्नर ह्या शास्त्रज्ञांच्या समवेत २०१४ सालचे रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.

## बाह्य दुवे
* व्यक्तिचित्र

वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म
वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ
वर्ग:रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शाई

इवलेसे|जर्मनी येथील शाई
शाई म्हणजे पाण्यापेक्षा घट्ट असलेला रंग देणारा द्रवपदार्थ होय. हा वापरून लिखण किंवा प्रतिमा चितारल्या जाऊ शकतात. पेन अथवा कुंचला वापरून शाई द्वारे लिहिले किंवा चित्र काढले जाते. शाई वापरून छपाई केली जाते. 
## रचना
शाई मध्ये रंगद्रव्य आणि त्या रंगाला वाहून देणारे माध्यम व त्या दोघांना एकत्र ठेवणारे अजून एक द्रव्य अशी रचना असते.
इवलेसे|फौनटन पेन लिखित शाईचे मोठे केलेले चित्र
## इतिहास
प्राचीन चीन मध्ये लिखित स्वरूपात शाईचा उपयोग आढळतो. तसेच भारतात शाईचा उपयोग तसेच निर्यात केल्याचे पुरावे आढळतात. भारत सुमारे १९२० पर्यंत शाई निर्मिती व निर्यात करणारा जगातील प्रमुख देश होता. नंतर जर्मनी या देशाने हे तंत्र शिकुन घेतले आणि निर्यात करायला सुरुवात केली.
## प्रकार
* काजळाची शाई - दिव्या भोवतीचे काजळ (कार्बन) व एरंडाचे तेल हे वापरून ही शाई तयार होते.
छपाईची शाई, लिखाणाची शाई असे शाईचे प्रकार विकसित झाले आहेत. त्वचेवर लावण्यासाठी असलेली शाई ‘म्हैसूर शाई’ म्हणून ओळखले जाते. निवडणुकीत ही वापरली जाते. ही शाई कर्नाटकातील म्हैसूर येथे तयार होऊन देशात व विदेशात या शाईचा पुरवठा केला जातो. कर्नाटक सरकारच्या अखत्यारीतील म्हैसूर पेंटस् वॉर्निश लिमिटेड (एमपीव्हीएल) म्हैसूर या कंपनीत शाई तयार होते. 
* लेझर प्रिंटर शाई - ही भुकटी स्वरूपात असते.
* इंक जेट शाई - ही द्रव्य स्वरूपात असते.

## हे सुद्धा पहा
* छपाई 
## बाह्य दुवे
* महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश - शाई
* निब

वर्ग:लेखन
व्हॅलेस मरिनेरिस

**व्हॅलेस मरिनेरिस** ही मंगळ ग्रहावरील अतिप्रचंड दरी आहे. याची लांबी अंदाजे ४,००० किमी, रुंदी २०० किमी तर सगळ्यात खोल ठिकाण पृष्ठभागाखाली ७ किमी इतके आहे. सूर्यमालेतील सगळ्यात मोठ्या दऱ्यांपैकी एक असलेली ही दरी मंगळाच्या विषुववृत्तावर ग्रहाच्या २०% परिघावर आहे. थार्सिस फुगवट्याच्या पूर्वेस असलेली ही दरी नॉक्टिस लॅबिरिंथस पासून सुरू होते. हिच्या पूर्व भागात टिथोनियम कॅझम आणि आयुस कॅझम, मेलास कॅझमा, कँडर कॅझमा, कोप्रेट्स कॅझमा तसेच ओफिर कॅझमा आहेत. यानंतर गंगा कॅझमा, कॅप्री कॅझमा व इऑस कॅझमा असून शेवट क्राइझी प्लॅनिटियामध्ये होते. नवीन संशोधनातून असेही सूचित होते की ही दरी खंड विघटन प्रक्रियेदरम्यान तयार झालेली असावी.
बहुतांश संशोधकांचे मत आहे की या दरीची रचना थार्सिस प्रदेशातील भूभाग घट्ट होत असताना झाली. याच्या पश्चिम भागात पाणी किंवा कार्बन डायॉक्साइड वाहून छोट्या नद्यांची पात्रे असल्यासारखे दिसून येते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मंगळ ग्रह
आयर्न ऑक्साइड

**आयर्न ऑक्साइड** हे लोखंड (आयर्न) आणि प्राणवायू (ऑक्सिजन) या दोन मूल तत्त्वांच्या संयुगांना दिलेले नाव आहे. आयर्न ऑक्साइड आणि आयर्न ऑक्सिहायड्रॉक्साइड प्रकारची सोळा ज्ञात संयुगे आहेत. ही संयुगे निसर्गात मुबलक प्रमाणात आढळतात. लोखंडाच्या खनिजात, गंज, नैसर्गिक रंग तसेच इतर अनेक ठिकाणी आढळणारी ही संयुगे माणसाच्या रक्तातील हीमोग्लोबिनमध्येही असतात.

## प्रकार
### ऑक्साइड
* आयर्न(II) ऑक्साइड, वुस्टाइट (FeO) 
* आयर्न(II,III) ऑक्साइड, मॅग्नेटाइट (Fe3O4)
* आयर्न(II,III) ऑक्साइड,  (Fe4O5)
* आयर्न(III) ऑक्साइड (Fe2O3)
** आयर्न(III) ऑक्साइड#आल्फा, हेमेटाइट (α-Fe2O3)
** आयर्न(III) ऑक्साइड#बेटा, (β-Fe2O3)
** आयर्न(III) ऑक्साइड#गॅमा, maghemite (γ-Fe2O3)
** आयर्न(III) ऑक्साइड#एप्सिलॉन, (ε-Fe2O3)

### हायड्रोक्साइड
* आयर्न(II) हायड्रोक्साइड (Fe(OH)2)
* आयर्न(III) हायड्रोक्साइड (Fe(OH)3), (बर्नालाइट)

### ऑक्साइड/हायड्रोक्साइड
* गोथाइट (α-FeOOH), 
* एकेग्नेआइट (β-FeOOH), 
* लेपिडक्रोसाइट (γ-FeOOH), 
* फेरोक्झाइट (δ-FeOOH), 
* फेरिहायड्राइट (Fe5HO8·4H2O approx.), or 5Fe2O3•9H2O, better recast as FeOOH•0.4H2O

* उच्च दाबातील FeOOH
* श्वेर्टमॅनाइट (Fe8O8(OH)6(SO)·nH2O किंवा Fe3+16O16(OH,SO4)12-13·10-12H2O)
* हिरवा गंज (FeIIIxFeIIy(OH)3x+2y-z(A-)z; येथे A- is Cl- किंवा 0.5SO42-)

वर्ग:रासायनिक संयुगे
तोरिजा (किल्ला)

**तोरिजा किल्ला** (स्पॅनिश भाषा: Castillo de Torija) हा स्पेन देशातला एक किल्ला आहे. या किल्ल्याला राष्ट्रीय स्मारकाचा दर्जा देण्यात आला आहे. युनेस्कोने या किल्ल्याला जागतिक वारसा म्हणून घोषित केले आहे।

Castillo torija.JPG| 
Torija (RPS 10-02-2015) Castillo, escalera exterior.png|

वर्ग:स्पेनमधील इमारती व वास्तू
कैलाश सत्यार्थी

250 px|इवलेसे|
**कैलाश सत्यार्थी** (११ जानेवारी, इ.स. १९५४: विदिशा, मध्य प्रदेश, भारत - ) हे एक भारतीय बालहक्क चळवळकर्ते व २०१४ मधील नोबेल शांतता पारितोषिक विजेते आहेत. १९९० सालापासून बालमजूरी उच्चाटनाचे काम करणाऱ्या सत्यार्थींच्या बचपन बचाओ आंदोलन ह्या संस्थेने आजवर सुमारे ८०,००० मुलांची सक्तमजूरीमधून मुक्तता केली आहे.

१० ऑक्टोबर २०१४ रोजी सत्यार्थींना नोबेल शांतता पारितोषिक मिळाल्याचे जाहीर केले. हे पारितोषिक त्यांना पाकिस्तानच्या मलाला युसूफझाईसोबत विभागून दिले गेले. बालमजुरी हटवण्यासाठी प्रयत्न करताना त्यांच्यावर अनेक हल्ले झाले तसेच त्यांच्या दोन सहकार्यांना मारून टाकण्यात आले आहे.  

## खाजगी जीवन
सत्यार्थी नवी दिल्लीमध्ये आपली पत्नी, मुलगा व मुलीसोबत राहतात. सत्यार्थी हे उत्तम स्वयंपाकी आहेत.

## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ
* 'शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी राग येऊ द्या'नावाचे त्यांचे टेड मधील भाषण

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
वर्ग:नोबेल शांतता पारितोषिकविजेते
वर्ग:भारतीय व्यक्ती
साउथ पोल - ऐटकेन बेसिन

इवलेसे|200px|उजवे|चंद्राची पृथ्वीअपरोक्ष बाजू. ऐटकेन बेसिन खालच्या भागात काळसर दिसते आहे.
**साउथ पोल - ऐटकेन बेसिन** हे चंद्रावरील प्रचंड विवर आहे. उल्कापाताने तयार झालेले हे विवर चंद्राच्या पृथ्वीअपरोक्ष अर्धात असून याचा व्यास अंदाजे २,५०० किमी तर खोली १३ किमी आहे. हे विवर असल्याची कल्पना लुना ३ आणि झाँड ३ या अंतराळयानांनी घेतलेल्या प्रकाशचित्रातून आली होती. १९६० च्या दशकाच्या मध्यात चंद्र परिक्रमा कार्यक्रमातून काढलेल्या इतर चित्रांतून याच्याबद्दल अधिक माहिती मिळाली. अपोलो १५ आणि अपोलो १६ मोहिमांतून लेसर अल्टिमीटर द्वारे मिळवलेल्या माहितीवरूनन लक्षात आले की याचा उत्तर भाग जास्त खोल होता. १९७८मध्ये युनायटेड स्टेट्स जियोलॉजिकल सर्व्हेने याच्या रचनेचा नकाशा तयार केला तरीसुद्धा १९९०पर्यंत पूर्ण माहिती संकलित झालेली नव्हती. १९९० च्या दशकात गॅलेलियो क्लेमेंटाइन अंतराळयानांनी केलेल्या शोधात आझळून आले की या विवरात व त्याभोवतीच्या डोंगरांमध्ये फेरस ऑक्साइड (FeO) आणि टायटेनियम ऑक्साइडचे (TiO2) मोठे प्रमाण आहे. याशिवाय या यानांनी या विवराची त्रिमितीय चित्रेही घेतली.

वर्ग:चंद्र
श्री प्रकाश

**श्री प्रकाश** (३ ऑगस्ट १८९० - २३ जून १९७१) हे भारतीय राजकारणी, स्वातंत्र्यसैनिक आणि प्रशासक होते. त्यांनी १९४७ ते १९४९ या काळात पाकिस्तानमधील भारताचे पहिले उच्चायुक्त, १९४९ ते १९५० पर्यंत आसामचे राज्यपाल, १९५२ ते १९५६ पर्यंत मद्रासचे राज्यपाल आणि १९५६ ते १९६२ पर्यंत मुंबईचे राज्यपाल म्हणून काम केले.

श्री प्रकाश यांचा जन्म १८९० मध्येवाराणसी येथे भगवान दास यांच्या घरी झाला.  त्यांचे शालेय शिक्षण सेंट्रल हिंदू बॉईज स्कूल CHBS (BHU) वाराणसी येथे झाले आणि केंब्रिजमधून पदवी प्राप्त केली.  सुरुवातीच्या काळात त्यांनी भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत भाग घेतला आणि तुरुंगवास भोगला. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, त्यांनी प्रशासक आणि कॅबिनेट मंत्री म्हणून काम केले. १९५७ साली त्यांना पद्मविभूषण प्राप्त झाले. १९७१ मध्ये वयाच्या ८०व्या वर्षी श्री प्रकाश यांचे निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य
वर्ग:इ.स. १८९० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल
वर्ग:तमिळनाडूचे राज्यपाल
वर्ग:आसामचे राज्यपाल
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
सतीश काळसेकर

**सतिश काळसेकर** मराठी भाषेत लिहीणारे भारतीय लेखक आहेत. त्यांच्या *वाचणाऱ्याची रोजनिशी* या पुस्तकास २०१४चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. 

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
फ्रांकफुर्टी विचारधारा

**फ्रांकफुर्टी विचारधारा** ही एक नवमार्क्सवादी विचारधारा आहे. जर्मनीतल्या फ्रांकफुर्ट शहरातल्या इन्स्टिटूट फ्युर सोत्सियालफोर्शुंग (समाज संशोधन संस्था) या संशोधन संस्थेत या विचारसरणीची सुरुवात झाली. तत्कालीन साम्यवादी विचारांशी सहमत नसणाऱ्या मार्क्सवादी विचारवंतांनी फ्रांकफुर्टी विचारधारेची स्थापना केली. यांमध्ये टेओडोर अाडोर्नो व युर्गेन हाबरमास हे जर्मन तत्त्वज्ञ आणि फ्रेडरिक जेमिसन हे अमेरिकन टिकाकार प्रमुख आहेत.

वर्ग:विस्तार विनंती
वर्ग:मार्क्सवाद
गुप्तहेर संघटना

देशांदेशांमध्ये देशान्तर्गत आणि परदेशांतील गुन्हेगारांवर, शत्रूंच्या कारवायांवर आणि काही अपवादात्मक परिस्थितीत जनतेवर पाळत ठेवण्यासाठी काही सरकारी संस्था असतात. अशा काही संस्थांची ही नावे :-
* असिस - ऑस्ट्रेलियाची आशिया-पॅसिफिक प्रदेशावर हेरगिरी करणारी गुप्तचर संघटना.
* आय.बी. - भारतातील आंतरराज्यीय गैरव्यवहारांवर पाळत ठेवणारी संस्था.
* आय.एस.आय. (इंटर-सर्व्हिसेस इंटेलिजन्स) - पाकिस्तानची शेजारच्या राष्ट्रांमध्ये उचापत्या करणारी संस्था.
* एम.आय.सिक्स - इंग्लंडची लष्करी गुप्तचर संस्था
* एम.एस.एस. - चीनची कम्युनिस्ट पक्षासाठी गुप्तहेरी करणारी संस्था.
* के.जी.बी. - रशियाच्या आंतरराष्ट्रीय गुप्तहेर जाळ्याचे नाव.
* गेस्टापो - दुसऱ्या महायुद्धापूर्वीच्या जर्मनीमधील कुप्रसिद्ध पाळत यंत्रणा. 
* जी.आय.यू.. - रशियाची ताकदवर परदेशी लष्करांची गुपिते शोधून काढणारी संस्था.
* डी.जी.एस.ई. - छोटे-मोठे संभाव्य परकीय हल्ल्यांचा शोध घेणारी फ्रान्सची लष्करी संस्था. 
* बी.एन.डी. - जर्मनीची आंतरराष्ट्रीय संदेशांवर लक्ष ठेवून असणारी गुप्तहेर संस्था.
* मोसाद - इस्रायलची अतिशय छोटी पण जगद्‌व्यापी  कारवाया करणारी संस्था.
* रॉ - आंतरराष्ट्रीय हेरगिरी करणारी भारतीय संस्था.
* सी.आय.ए. - अमेरिकेची जगड्‌व्याळ गुप्तहेर संघटना.
* सी.आय.डी. - भारताची अंतर्गत गुन्हेशोधक संस्था.

## पुस्तके
* अमेरिकेची सी.आय.ए. (लेखक : पंकज कालुवाला) - परममित्र पब्लिकेशन्स, ठाणे.
* इस्रायलची मोसाद (लेखक : पंकज कालुवाला) - परममित्र पब्लिकेशन्स
* गॉर्डन थॉमस यांच्या ‘गिडिऑन्स स्पाइज :  द सीक्रेट हिस्टरी ऑफ मोसाद’ या पुस्तकात इस्रायली गुप्तहेर संघटना ‘मोसाद’ने आजवर विविध देशांमध्ये केलेल्या अधिकृत सरकारी चोऱ्या आणि खुनाच्या कहाण्या वाचायला मिळतात.
* जर्मन गुप्तचर यंत्रणा (लेखक : पंकज कालुवाला) - परममित्र पब्लिकेशन्स
* ब्रिटिश गुप्तहेर संघटना (लेखक : पंकज कालुवाला) - परममित्र पब्लिकेशन्स
* राजकीय हत्या (लेखक : पंकज कालुवाला) - परममित्र पब्लिकेशन : या पुस्तकाला 'समाजविज्ञान कोशकर्ते' गर्गे पारितोषिक मिळाले आहे.  
* राॅ : भारतीय गुप्तचर संघटनेची गूढगाथा (लेखक : रवी आमले) - मनोविकास प्रकाशन
* सोव्हिएत रशियाची के.जी.बी. (लेखक : पंकज कालुवाला) - परममित्र पब्लिकेशन्स

वर्ग:संस्था
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय हेरसंस्था
जाफना विद्यापीठ

**जाफना विद्यापीठ** (तमिळ: யாழ்ப்பாணப் பல்கலைக்கழகம், सिंहल: යාපනය විශ්වවිද්‍යාලය) श्रीलंकेच्या जाफना शहरातील सरकारी विद्यापीठ आहे. याची स्थापना १९७४मध्ये श्रीलंका विद्यापीठाचा भाग म्हणून केली गेली होती. १९७९मध्ये यास स्वतंत्र विद्यापीठाचा दर्जा दिला गेला. येथे शेतकी, शास्त्र, कला, व्यापार, अभियांत्रिकी, अनुस्नातक शिक्षण, व्यवस्थापन शिक्षण तसेच वैद्यकीय हे नऊ विभागांतून उच्चशिक्षण दिले जाते.

या विद्यापीठाचे तिरुनलवेली आणि वरूनिया हे दोन प्रभाग आहेत. याशिवाय किलिनोच्ची, कैताडी आणि मरुतनरमडम येथे विद्यालयेही आहेत. 

या विद्यापीठाच्या आवारात लपलेल्या एल.टी.टी.ई.च्या नेत्यांना पकडण्यासाठी १२ ऑक्टोबर, इ.स. १९८८ रोजी भारतीय शांतिसेनेने छापा घातला. याचा आधीच सुगावा लागल्याने दबा धरून बसलेल्या शत्रूच्या कचाट्यात सापडून भारतीय पथकाचे अतोनात नुकसान झाले.

वर्ग:जाफना
वर्ग:श्रीलंकेमधील विद्यापीठे
गोविंद निहलानी

**गोविंद निहलानी** (जन्म ११ डिसेंबर १९४०) हे भारतीय पटकथालेख, चलचित्रकार, चित्रपट दिग्दर्शक आणि निर्माते आहेत. १९७० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात त्यांनी चित्रपटनिर्मिती सुरू केली. दूरचित्रवाणी माध्यमांतही त्यांनी कार्य केले आहे, हिंदी चित्रपटसृष्टीतील दिग्दर्शक पहलाज निहलानी हे गोविंद यांचे ज्येष्ठ बंधू आहेत.

वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
भगवान ठग

**भगवान ठग** (जन्म : हिवरखेड (खामगाव-विदर्भ), २४ जानेवारी, १९५३;   - बुलढाणा, २० जानेवारी, इ.स. २००९) हे कवी आणि अनुवादक होते. खामगाव तालुक्यातील हिवरखेड येथे त्यांचा जन्म झाला. त्यांनी हिवरखेडसारख्या खेडेगावात प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण घेतले. भूमि-अभिलेख खात्यात सवेर्क्षक म्हणून ते सरकारी नोकरी करीत होते. स्वतःच्या पगारातील अर्धाअधिक रक्कम आणि वेळ पडल्यास प्रॉव्हिडन्ट फंडातून कर्ज काढून त्यांनी ही साहित्यसेवा आयुष्याच्या अखेरपर्यंत सुरू ठेवली होती. ’साने गुरुजींच्या आंतरभारतीचे स्वप्न साहित्यातून प्रत्यक्षात साकार करण्यासाठी अविरत झटणारा एक कार्यकर्ता' असे स्वतःबद्दल ते अभिमानाने सांगत असत.

त्यांनी अनेक भाषांमधील कवितांचा मराठीत अनुवाद केला. काही मराठी कवींच्या कवितांचे त्यांनी केलेले इंग्रजी अनुवादही प्रकाशित झाले होते.

भगवान ठग यांनी महाराष्ट्र अनुवाद परिषद या संस्थेची स्थापना केली होती. तुका म्हणे या नावाने असलेले अनियतकालिक ते चालवीत असत व त्याच नावाचा पुरस्कार दरवर्षी मराठीतील निवडक साहित्यकृतींना देत असत.

## लेखन 
### कवितासंग्रह (एकूण ११ पैकी १०))
* अनर्थ
* अन्नदात्याची धुळाक्षरे
* आत्मपक्षी
* मराठी पोएट्रीज (८ खंड)
* माझ्या आत्म्याच्या चुंबकीय परिघात
* युद्ध
* वणव्याला वळण देण्यासाठी
* वाळवीची कुळे
* सूर्यफुलांचे पीक सांभाळण्यासाठी
* क्षण काव्य

### अनुवाद (एकूण १२ पुस्तके)
*  हिंदी, इंग्रजी या तिन्ही भाषांत कविता लेखन

### समीक्षा ग्रंथ
* आधुनिक मराठी कवितेचे पीक पाणी
* समकालीन मराठी कवी आणि कविता

### संकलन
* १८० मराठी कवींच्या कवितांचे 'समकालीन कविता' या नावाने संपादन

## सन्मान
* 'इंटरनॅशनल हूज हू'ने 'पोएट्री अँड पोएट एन्सायक्लोपीडिया'मध्ये केवळ भगवान ठग या एकाच वैदर्भीय कवीची नोंद केली आहे.
* भगवान ठग यांनी वाशीम जिल्ह्यातल्या रिसोड या गावी भरणाऱ्या एकलव्य साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषविले होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
एकलव्य साहित्य संमेलन

वाशीम जिल्ह्यातील रिसोड या आडवळणाच्या गावात चाफेश्वर गांगवे या केवळ साहित्यासाठी जगणाऱ्या युवकाने जून २०००मध्ये वयाच्या सोळाव्या वर्षी एक साहित्य चळवळ उभी केली. त्या चळवळीचे एक फलित म्हणजे रिसोड या गावी भरणारे एकलव्य नावाचे राज्यस्तरीय साहित्य संमेलन.

पहिले एकलव्य साहित्य संमेलन २००० साली झाले. त्याचे अध्यक्ष कवी कैलास भाले होते. सुरेश पाचकवडे, भगवान ठग, शेषराव पिराजी धांडे, रा. मु. पगार हे त्यानंतरच्या काही संमेलनांचे अध्यक्ष होते. आठवे एकलव्य साहित्य संमेलन २०१४साली भरणे अपेक्षित आहे.

एकलव्य संस्थेने सलग पाच वर्षे राज्यस्तरीय काव्य स्पर्धा घेतली. या स्पर्धेला महाराष्ट्रभरातून उदंड प्रतिसाद मिळाला. स्पर्धेतून पहिल्या येणाऱ्या तीन कवींच्या कवितांना ‘एकलव्य राज्यस्तरीय काव्य पुरस्कार’ देऊन गौरवण्यात आले.

पहा : साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
चेंबूर रेल्वे स्थानक

चित्र:Chembur platformboard.jpg

**चेंबूर** हे मुंबई शहराच्या चेंबूर भागामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. हे स्थानक मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या हार्बर मार्गावर स्थित आहे. मुंबई मोनोरेलच्या मार्ग १ वरील चेंबूर मोनोरेल स्थानक येथून जवळच स्थित आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
सरटोरियस

**क्विंटस सरटोरियस**(इ.स.पू. १२६ - इ.स.पू. ७२) हा रोमन सरसेनापती होता. याने इ.स.पू. ९७ साली स्पेनवर विजय मिळवून तो देश अंमलाखाली आणला.  या कारणाने त्याचा नावलौकिक वाढला. अखेरच्या दिवसांत तो सुस्त व आळशी बनला आणि व्यसनाधीनतेच्या आहारी जाऊन त्याने अनेक क्रूर कृत्ये केली.  परिणामी ज्युलियस सीझरप्रमाणेच त्याच्या मित्राकडून त्याचा वध झाला.

छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या बरोबर ज्याची तुलना केली जाते त्या सरटोरियसच्या अंगी असलेले शौर्य छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्यामध्ये होते, पण छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या मध्ये एकही अवगुण नव्हता.

वर्ग:रोमन इतिहास
वर्ग:इ.स.पू. १२६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स.पू. ७२ मधील मृत्यू
टिळक नगर रेल्वे स्थानक

चित्र:Tilak nagar.jpg

**टिळक नगर रेल्वे स्थानक** हे मुंबई शहराच्या कुर्ला व टिळक नगर भागामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. हे स्थानक मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या हार्बर मार्गावर स्थित आहे. लोकमान्य टिळक टर्मिनस हे मुंबईमधील एक महत्त्वाचे रेल्वे टर्मिनस येथून जवळच आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
युनिव्हर्सिटी ऑफ मिशिगन

250 px|इवलेसे|ॲंजेल हॉल
[250 px|इवलेसे|मिशिगन स्टेडियम हे येथील [अमेरिकन फुटबॉल|फुटबॉल स्टेडियम आहे.]]
**मिशिगन विद्यापीठ** (University of Michigan) हे अमेरिकेच्या मिशिगन राज्याच्या ॲन आर्बर ह्या शहरात स्थित असलेले एक विद्यापीठ आहे. राज्यातील सर्वात जुन्या असलेल्या मिशिगन विद्यापीठाची स्थापना १८१७ साली डेट्रॉईट येथे करण्यात आली. १८३७ साली मिशिगन विद्यापीठ डेट्रॉईटहून ॲन आर्बर येथे हलवले गेले.

संशोधनाच्या क्षेत्रामध्ये जगातील आघाडीच्या विद्यापीठांपैकी एक असलेल्या मिशिगन विद्यापीठामध्ये अनेक अभ्यासक्रमांमधील पदव्यूत्तर उपक्रम राबवले जातात.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:अमेरिकेमधील विद्यापीठे
वर्ग:मिशिगन
वर्ग:ॲन आर्बर (मिशिगन)
गुरू तेग बहादुर नगर रेल्वे स्थानक

इवलेसे
इवलेसे
इवलेसे

**गुरू तेग बहादुर नगर** हे मुंबई शहराच्या सायन कोळीवाडा भागातले हार्बर रेल्वेवरचे एक स्थानक आहे. याचे मूळचे नाव कोळीवाडा. या स्थानकाच्या आसपास शीखांची वस्ती वाढून त्यांनी तेथे एक गुरुद्वारा बांधल्यामुळे स्टेशनचे नाव बदलून गुरू तेग बहादुर नगर करण्यात आले. अजूनही जुने लोक या स्टेशनच्या आसपासच्या वस्तीला सायन कोळीवाडा असेच म्हणतात.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वडाळा रोड रेल्वे स्थानक

**वडाळा रोड** हे मुंबई शहराच्या वडाळा भागामधील एक रेल्वे स्थानक आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वर्ग:वडाळा
फ्रेडरिक जेमिसन

**फ्रेडरिक जेमिसन** (जन्म - इ.स. १९३४) हे एक अमेरिकन मार्क्सवादी टिकाकार, विचारवंत, लेखक, व प्राध्यापक आहेत. त्यांच्या कार्यात भांडवलशाहीच्या मानवी संस्कृतीवर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास आहे. जेमिसन सध्या अमेरिकेतील ड्यूक विद्यापीठात साहित्याचे प्राध्यापक आहेत. साहित्यात व इतर वैचारिक क्षेत्रात विसाव्या शतकाच्या शेवटी झालेले—ढोबळपणे पोस्टमॉडर्निझम म्हणून ओळखले जाणारे—बदल हे मुलतः भांडवलशाहीचा परिणाम आहे हा जेमिसन यांचा प्रमुख विचार आहे. त्यांच्या पोस्टमॉडर्निझम या १९९१ साली प्रकाशीत झालेल्या पुस्तकात त्यांनी हा विचार मांडला. पोस्टमॉडर्निझमखेरिज जेमिसन यांनी अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. जेमिसन यांच्या कार्याला फ्रांकफुर्टी विचारधारेत गणले जाते. आधुनिक चीनच्या साम्यवादी राजकारणावर जेमिसन यांचा मोठा प्रभाव असल्याचे मानले जाते.

वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:अमेरिकन लेखक
ऑलिंपस मॉन्स

**ऑलिम्पस मॉन्स** तथा **ऑलिम्पस पर्वत** हा मंगळ ग्रहावरील एक मोठा ज्वालामुखी आहे. याची उंची अंदाजे २२,००० मीटर असून याला सूर्यमालेतील सगळ्यात उंच शिखर मानले जाते. मंगळाच्या ॲमेझोनियन कालखंडात तयार झालेला हा ज्वालामुखी तेथील सगळ्यात कमी वयाचा ज्वालामुखी आहे. याला पूर्वी *आल्बेडो फीचर*, *निक्स ऑलिम्पिका* या नावांने ओळखले जायचे.

मंगळाच्या पश्चिम गोलार्धात असलेला हा ज्वालामुखी थार्सिस फुगवट्याच्या वायव्य कोपऱ्यात असून याचा पश्चिम भाग ॲमेझोनिस चौकोनात तर मध्य आणि पूर्वेकडील भाग थार्सिस चौकोनात आहे. या ज्वालामुखीवर कार्झोक क्रेटर आणि पांगबोचे क्रेटर हे उल्कापाताने तयार झालेले दोन खड्डे आहेत. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मंगळ ग्रह
वांद्रे रेल्वे स्थानक

250 px|इवलेसे|वांद्रे स्थानकाची इमारत

**वांद्रे** हे मुंबई शहराच्या वांद्रे भागामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. वांद्रे मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या पश्चिम मार्गावर स्थित असून पश्चिम रेल्वेचे वांद्रे टर्मिनस हे लांब पल्ल्याचे स्थानक येथून जवळच आहे. वांद्रे कुर्ला संकुलामध्ये कार्यालय असलेले प्रवासी वांद्रे स्थानकाचा वापर करतात.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वर्ग:वांद्रे
माहेला जयवर्दने

जयवर्दने, माहेला
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सांताक्रुझ रेल्वे स्थानक

250 px|इवलेसे|सांताक्रुझ स्थानकावर थांबलेली लोकल

**सांताक्रुझ** हे मुंबई शहराच्या सांताक्रुझ भागामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. सांताक्रुझ मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या पश्चिम मार्गावर स्थित असून येथून जुहू, कलिना इत्यादी उपनगरे जवळ आहेत.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
किंग्ज सर्कल रेल्वे स्थानक

इवलेसे

**किंग्ज सर्कल** हे मुंबई शहराच्या माटुंगा भागामधील एक रेल्वे स्थानक आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
अनंत दामले

**अनंत दामले** ऊर्फ **नूतन पेंढारकर** (जन्म : १८ सप्टेंबर १९१५;  - ९ ऑक्टोबर १९९९) हे एक नाटकांत काम करणारे गायक नट होते. मराठी संगीत नाटकांत काम करू इच्छिणाऱ्या सुमती टिकेकर यांच्यासारख्या अनेकांना त्यांनी नाट्यसंगीताचे शिक्षण दिले. अनंत दामले यांनी सुमारे २१०० नाट्यप्रयोगांत नारदाची भूमिका केली. स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी दामले यांना नूतन पेंढारकर हे नाव दिले. अनंत दामले स्त्री-भूमिकाही करत. ते एक उत्तम नाट्यदिग्दर्शक होते.

## अनंत दामले यांची भूमिका असलेली मराठी नाटके
* अशी रीत प्रेमाची
* आघाडीवर
* संगीत एकच प्याला
* करीन ती पूर्व
* कृष्णार्जुन युद्ध
* संगीत संत गोरा कुंभार
* घराबाहेर
* जुने ते सोने
* डेव्हिड व किशोरी
* तिथे कर माझे जुळती
* संत तुकाराम
* देवयानी
* पंढरपूर
* प्रेमशोधन
* बुवाबाजी
* भांगेची तार
* भाव तोचि देव
* महानंदा
* संगीत मानापमान
* मृच्छकटिक
* मोराचा नाच
* रुक्मिणी स्वयंवर
* लग्नाची बेडी
* सत्तेचे गुलाम
* सत्यविजय
* सत्याग्रही
* संन्याशाचा संसार
* संन्याशाचे लग्न
* संशयकल्लोळ
* सावित्री
* सासुरवास
* साक्षात्कार
* सुवर्णतुला
* संगीत सौभद्र
* स्त्री-पुरुष
* स्वयंवर
* स्वामी
* हॅम्लेट
* हळदीकुंकू
* हाच मुलाचा बाप
* हिरवा चुडा

वर्ग:मराठी अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
मार्स ओडेसी

**मार्स ओडेसी** मंगळाभोवती फिरणारा कृत्रिम उपग्रह आहे. मंगळाभोवती सध्या तीन कृत्रिम उपग्रह परिक्रमा करत आहेत. हे उपग्रह म्हणजे मार्स ओडेसी, मार्स एक्सप्रेस मार्स रिकॉनिसन्स ऑर्बिटर होत. पृथ्वी वगळता इतर ग्रहांमध्ये हा ग्रह मंगळासाठी सर्वांत जास्त काम करतो.

वर्ग:मंगळ ग्रहाचे उपग्रह
वर्ग:मंगळ ग्रह
वर्ग:अंतराळयाने
कृत्रिम उपग्रह

"एखाद्या ग्रहाभोवती परिभ्रमण करणारी वस्तू किंवा छोटा ग्रह" म्हणजे **उपग्रह**. 
उपग्रह दोन प्रकारचे असू शकतात - 
*नैसर्गिक उपग्रह
:उदाहरण - चंद्र, टायटन (शनीचा उपग्रह)

]]कृत्रिम उपग्रह (किंवा मानवनिर्मित)
:उदाहरण - स्पुटनिक १, इन्सॅट

वर्ग:खगोलशास्त्र
माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक

इवलेसे

**माहिम जंक्शन** हे मुंबई शहराच्या माहिम भागामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. माहिम मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या पश्चिम मार्गावर आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे जंक्शन स्थानके
सुरेंद्र साए

**सुरेंद्र साए** या क्रांतीकारकांचा जन्म ओरिसा राज्यातील संबलपूर जिल्ह्यातील बोरगावचे रहिवासी असलेल्या धर्मसिंहजी यांच्या घरी २३ जानेवारी १८०९ रोजी झाला. 

## तरुणपण
सुरेंद्र साए तरुणपणातच नेमबाजी, अश्वरोहण, तलवारबाजी या युद्धकलांमध्ये निपुण होते. युवकांचे संघटन करून इंग्रजांविरोधात कार्य करण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांना संबलपूरमध्ये उत्तम प्रतिसाद मिळाला. इंग्रज अधिकाऱ्यांचे सुरेंद्रवर लक्ष होते. इंग्रज सरकार त्यांना पकडण्याची संधी शोधत होते. इ. स. १८४० मध्ये इंग्रज अधिकाऱ्यांवर हल्ला करून मारण्याच्या आरोप ठेवून सुरेंद्रजींना अटक करण्यात आली. आजीवन कारावासाची शिक्षा भोगण्यासाठी हजारीबाग तुरुंगात त्यांची रवानगी झाली. इ. स. १८५७च्या स्वातंत्र्ययुद्धाच्या वेळी सुरेंद्रजींनी तुरुंग फोडून स्वतःची सुटका करून घेतली.

## इंग्रजांविरूद्ध लढा
संबलपूर जिल्ह्यात इंग्रजाविरोधात सशस्त्र लढा उभारण्याच्या कार्याला सुरेंद्रजींनी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी स्वतःला वाहून घेतले. गनिमी काव्याने युद्ध करून इंग्रजांना जेरीस आणले. त्रस्त झालेल्या इंग्रज सरकारने त्यांना तह करण्यास तयार असल्याचे कळविले. त्यांच्या एका नातलगाला लालूच दाखवून सुरेंद्र साए यांना गद्दारीने फसविण्यात आले. त्यांच्या कुटुंबीयांसह सर्वांना २३ जानेवारी १८६४ रोजी पकडून खांडव्याच्या असीरगढ किल्यात जेरबंद करण्यात आले. चवताळलेल्या इंग्रजांनी सुरेंद्रजींचा अतोनात छळ केला. त्यांच्या दोन्ही डोळ्यांमध्ये तापलेल्या सळ्या टाकून त्यांना अंध करण्यात आले. अत्याचारामुळे सुरेंद्रजींची तब्येत खालावली आणि गंभीर अवस्थेतच २८ फेब्रुवारी १८८४ रोजा त्यांचा मृत्यु झाला.

वर्ग:इ.स. १८०९ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक
वर्ग:इ.स. १८८४ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
मरीनर ४

इवलेसे|200px|मरीनर ४
**मरीनर ४** हे एक अंतराळयान आहे. हे ग्रहमालेचा अभ्यास करणाऱ्या मालिकेतील यान आहे. हे यान ग्रहांची छायाचित्रे घेउन ती छायाचित्रे पृथ्वी वर पाठवतो. 

## कार्य
इ.स. १९६५ मध्ये पहिल्यांदा मरीनर ४ हे अंतराळयान मंगळाजवळून गेले. त्यापूर्वी मंगळाच्या पृष्ठभागावर पाणी असावे असा समज होता. तो समज या यानाने खोटा ठरवला.

## स्वरूप व बांधणी
या यानाचा सांगाडा मॅग्नेशियमचा वापर करून बांधला गेला होता.

## अंत
अंतराळातील उल्कांच्या या यानाला सुमारे सतरा धडका बसल्या असाव्यात असे मानले जाते. यामुळे यानाची मोडतोड होत गेली व रेडियो बंद पडला. पुढे हे यान भरकटले आणि आज ते [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या शेवटी हेलियो सेन्ट्रिक (heliocentric) वर्तुळात फिरत असावे असा अंदाज आहे.

## चित्रे

Image:First TV Image of Mars.jpg|मंगळाचे पहिले चित्र - हाताने रंगवले गेले 
Image:M01Bx6Sx5C.jpg|मंगळाचे पहिले चित्र
Image:Mars (Mariner 4).jpg | मंगळाचे पहिले जवळून चित्र 
Image:Mariner 4 craters.gif | मंगळावरील खड्डे दाखवणारे चित्र 
Image:M04 12.jpg | मंगळाचे वातावरण दर्शवणारा चित्र समुह  
Image:M04 0910.jpg | मंगळाचे वातावरण दर्शवणारा चित्र समुह चित्र ९ व १०
Image:M04 1112.jpg | मंगळाचे वातावरण दर्शवणारा चित्र समुह चित्र ११ व १२
Image:M01setSx3.jpg | मंगळाचे पहिले डिजिटल चित्र

## बाह्य दुवे
* Mariner 4 Mission Profile  by NASA's Solar System Exploration 
* Space Flight Operations Plan Mariner Mars '64 (PDF)
* Processed images and mosaics from the *Mariner 4* mission to Mars 
* Ted Stryk's Mariner 4 page 
* Mariner 4 photos 

वर्ग:अंतराळयाने
वर्ग:खगोलशास्त्रावरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अंतराळ मोहिम
मनोहर नरे

कामगार नेते **मनोहर नरे** (इ.स. १९३८ - १४ ऑक्टोबर, इ.स. २०१४) हे एक मराठी नाट्यनिर्माते होते. ते मुंबईतील शिवाजी मंदिर न्यासाचे ६ वर्षे विश्वस्त होते.  २३ जानेवारी १९८० रोजी नरे यांनी ओम्‌ नाट्यगंधा नावाची नाट्यसंस्था काढली.  या संस्थेद्वारे त्यांनी ओम नाटय़गंधातर्फे त्यांनी ३०हून अधिक नाटके रंगभूमीवर आणली.  नाटकाशी संबंधित असे प्रभाकर पणशीकरांचे ’जिंकू दाही दिशा’ आणि ’मांगल्याचं लेणं’ हे कार्यक्रमही त्यांच्या नाट्यसंस्थेने रंगमंचावर सादर केले होते. नृत्यांगना सुरेखा पुणेकर या नरे यांच्या कार्यक्रमांतून प्रसिद्धीस आल्या.

मनोहर नरे यांनी कोहिनूर मिलमध्ये काम करत असताना १९६९ साली राष्ट्रीय मिल मजदूर संघात प्रवेश केला;. त्यानंतर त्यांनी कामगार संघटनेच्या अनेक चळवळींमध्ये भाग घेतला.  कामगारांच्या प्रश्नांवर त्यांनी दाखविलेल्या लढाऊवृत्तीने त्यांनी गिरणी कामगार चळवळीत आपला ठसा उमटविला होता. ते राष्ट्रीय मिल मजदूर संघाचे २५ वर्षे सचिव आणि शेवटी उपाध्यक्ष होते. ते संघटनेच्या तरुण कामगार आघाडीचे अध्यक्ष होते. यातून त्यांनी कर्जमुक्ती, वृक्षारोपण आणि रक्तदान शिबिर यांसारखे सामाजिक उपक्रम आयोजित करण्यात पुढाकार घेतला होता. संघटनेच्या नाट्यविषयक चळवळीला पुढे नेण्याचे कामही त्यांनी केले.. 

’माझ्या जीवनाचा नूर कोहिनूर’ हे मनोहर नरे यांचे आत्मचरित्र अरुण धाडीगावकर यांनी शब्दबद्ध केले आहे. 

## मनोहर नरे यांच्या ओम्‌ नाट्यगंधा या संस्थेची निर्मिती असलेली मराठी नाटके
* आई रिटायत होते
* गाढवाचं लग्न
* नटसम्राट
* वस्त्रहरण (या मालवणी नाटकाचे ६०० प्रयोग ’ओम्‌ नाट्यगंधा’ने केले.)
* वासूची सासू
* सानेचे काय झाले
* संगीत सौभद्र

## अन्य कार्यक्रम
* जिंकू दाही दिशा 
* मांगल्याचं लेणं
* सोळा हजारात देखणी

वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:मराठी नाट्यनिर्माते
वर्ग:कामगार नेते
नील्स बोर

{विस्तार}}

नील हेनरिक डेव्हिड बोर (डॅनिश: [nils b̥oɐ̯ˀ] ७ ऑक्टोबर १८८५ - १८ नोव्हेंबर १९६२) हे एक डॅनिश भौतिकशास्त्रज्ञ होते. आण्वीय संरचना आणि पुंजभौतिकी सिद्धान्त या विषयांत त्यांनी मूलभूत योगदान दिले. त्याबद्दल १९२२ मध्ये त्यांना भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले. बोर हे एक तत्त्वज्ञानी आणि वैज्ञानिक संशोधनाचे प्रवर्तक देखील होते.

बोरने कोपनहेगन विद्यापीठात इन्स्टिट्यूट ऑफ थिअरिटिकल फिजिक्सची (आता तिला नील्स बोर इन्स्टिट्यूट म्हणले जाते) स्थापना केली. त्यांनी तिथे हॅन्स क्रेमर्स, ऑस्कर क्लाईन, जॉर्ज द हेवेसी, व्हर्नर हायझेनबर्ग असे विद्यार्थी घडवले, आणि त्यांच्याबरोबर काम केले. झिर्कोनियम सारखे गुणधर्म असलेल्या नव्या मूलद्रव्याचे त्यांनी भाकीत केले. ते सिद्ध झाल्यावर त्याचे नाव कोपेनहेगनच्या लॅटिन नावावर आधारले असे हाफ्मियम ठेवले गेले. या मूलद्रव्याचा शोध कोपनहेगन येथे झाला म्हणून हे नाव. खुद्द बोरच्या नावावर बोरियम या मूलद्रव्याची नोंद आहे.

१९३० च्या दशकात बोर नाझीवादाने पिडलेल्या शरणार्थींना मदत करत असत. नाझींनी डेन्मार्क व्यापल्यानंतर बोरची जर्मन अणुबॉंब प्रकल्पाच्या प्रमुखपदी असलेल्या व्हर्नर हायझेनबर्गबरोबर भेट झाली होती. सप्टेंबर १९४३ मधे त्यांच्या कानी आले की जर्मन्स त्यांना अटक करण्याच्या विचारात आहेत, तेव्हा ते स्वीडनला पळून गेले. तेथून त्यांची रवानगी ब्रिटनला करण्यात आली. त्यांनी ब्रिटिश ट्यूब ॲलॉइज न्युक्लिअर प्रोजेक्टमधे भाग घेतला, आणि पुढे त्यांचा समावेश मॅनहटन प्रोजेक्टला जाणाऱ्या ब्रिटिश चमूत झाला.

युद्ध संपल्यावर बोरने आण्विक ऊर्जेसंदर्भात आंतरराष्ट्रीय सहयोग व्हावा म्हणून प्रयत्‍न केले. CERNच्या आणि RisՓ डॅनिश ॲटॉमिक एनर्जी कमिशनच्या संशोधन संस्थंच्या स्थापनेमधे त्यांचा सहभाग होता. ‘नॉर्डिक इन्स्टिट्यूट ऑफ थिअरिटिकल फिजिक्स’ या संस्थेचे ते १९५७ साली पहिले चेरमन बनले.

## संशोधन 
नील बोरनी अणूच्या रचनेवर सिद्धान्त मांडला. त्यानी अर्नेस्ट रुदरफोर्ड यांच्या अणूच्या प्रतिकृतीमध्ये अामूलाग्र सुधारणा सुचवल्या व बोअरची अणूची प्रतिकृती जगासमोर ठेवली. पुंजयामिकीमधील कोपेनहेगन विवेचनची पायाभरणी करण्यात त्यांचा मोठा सहभाग होता.

अणूभोवती इलेक्ट्रॉन कण काही विशिष्ट कक्षांमधेच कोणतेही प्रकाशकिरण उत्सर्जित न करता फिरू शकतात, मात्र एका कक्षेमधून दुसऱ्या कक्षेत त्यांनी उडी घेतली तर प्रकाशकिरणांचे उत्सर्जन होते हे बोर यांच्या आण्वीय संरचना सिद्धान्ताचे मूलभूत तत्त्व आहे. या सिद्धान्ताचे संपूर्ण स्पष्टीकरण पुढे श्रॉडिंजर-हायझेनबर्ग-डिरॅक-पाउली वगैरे बोरच्या शिष्यांनी विकसित केलेल्या पुंजयामिकीने दिले. हे शोधून काढण्यासाठी बोरने ‘बोर्स क्लाऊड चेंबर’ नावाचे उपकरण वापरले.

बोरचे पुंजयामिकीला योगदान म्हणजे त्यांनी मांडलेले परस्परपूरकतेचे तत्त्व. एकाद्या पादार्थिक अवस्थेचे वर्णन वरकरणी परस्परविरोधी भासणाऱ्या कणकल्पना आणि तरंगकल्पना अशा संकल्पनांच्या मदतीने करता येते, तेव्हा या कल्पना परस्परविरोधी नसून परस्परपूरक असतात असे मानणे आवश्यक आहे. बोरच्या विज्ञान आणि तत्त्वविचारात परस्परपूरकता वारंवार डोकावते.

## नाटक
क्वान्टम मेकॅनिक्सचे जनक नील बोर यांच्या जीवनावर मायकेल फ्रेन यांनी एक नाटक लिहिले आहे.  त्या नाटकाचा ‘कोपनहेगन’ नावाचा अनुवाद डॉ. शरद नावरे यांनी केला आहे. पुण्यातील बालगंधर्व रंगमंदिर येथे या नाटकाचा पहिला प्रयोग ८-९-२०१७ रोजी झाला. नाटकाचे दिग्दर्शन डॉ. शरद भुताडिया यांचे होते, आणि त्यांनीच नील बोर यांची भूमिका केली होती.  

हे इंग्रजी नाटक २००२ साली दूरचित्रवाणीवर झाले होते.

## पुरस्कार 
## बाह्यदुवे
बोर, नील्स
बोर, नील्स
बोर, नील्स
बोर, नील्स
शीला काकडे

प्रा. **शीला काकडे** या प्रामुख्याने पाकशास्त्र या विषयावर लिहिणाऱ्या एक मराठी लेखिका आहेत.

## शीला काकडे यांची प्रकाशित पुस्तके
* १०१ गोडधोड पदार्थ 
* अंड्याच्या १०१ पाककृती 
* आपले सण आपली पक्वान्ने
* उपवासाच्या १०१ पाककृती
* उसळीच उसळी
* ५१ चविष्ट आणि चटकदार कोशिंबिरी 
* ५१ लाडूच लाडू
* खाऊचा डबा 
* गोव्याच्या १०१ पाककृती 
* गौरी गणपतीच्या पाककृती
* घरच्या घरी झटपट आईस्क्रीम
* चटकदार चटण्या 
* चिकनच्या १०१ पाककृती 
* चिकनच्या चटकदार १०१ पाककृती 
* झटपट चायनीज पाककृती
* झटपट पाककृती 
* तळणीच्या १०१ पाककृती 
* तुमच्या मुलांच्या खाऊच्या डब्यासाठी १५१ पदार्थ 
* तुम्ही आणि तुमचा हात 
* दिवाळीचा फराळ झटपट पाककृती
* २११ पंजाबी पाककृती 
* नॉस्ट्राडेम्सचे याने वर्तवलेले जगाचे भविष्य 
* न्याहारीच्या १०१ पाककृती
* पथ्याचे पदार्थ 
* पराठेच पराठे 
* पराठ्याचे १०१ प्रकार 
* पावाच्या १०१ पाककृती 
* फक्त बटाट्याच्या पाककृती 
* फिशच्या १०१ पाककृती 
* फिशच्या चमचमीत १०१ पाककृती 
* फुलांची ओंजळ सुविचार संग्रह 
* बटाट्याच्या विविध पाककृती 
* भाज्याच भाज्या
* भावकथा
* मटणाच्या मसालेदार १०१ पाककृती 
* मधल्या वेळच्या १०१ पाककृती 
* मसालेच मसाले 
* लज्जतदार लोणचीच लोणची 
* शाकाहारी व मांसाहारी सूप्स
* शास्त्रशुद्ध अभ्यास कसा करावा
* ५०१ सुविचार
* सूप्सचे १०१ प्रकार
* स्क्वॅशपासून....मिल्कशेकपर्यंत

## पहा
स्त्रीसाहित्य

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एडा लवलेस

**ऑगस्टा एडा किंग** तथा एडा लवलेस (१० डिसेंबर, १८१५ - २७ नोव्हेंबर, १८५२) ही इंग्रजी भाषेतील गणितज्ञ व संगणक प्रोग्रामर (कॉम्पुटर-Programer) होती. ही कवी लॉर्ड बायरन व पत्नी एनी इसाबेल बायरन यांची एकुलती एक मुलगी होती. लवकरचा काळात त्यानी केलेले चार्ल्स बॅबेज या शास्त्रज्ञचा द ॲनॅलिटिकल एंजिन या संगणकावरचे काम ओळखले जाते. त्यांनी लिहिलेले अल्गोरिदम हे असे पहिलेच मशीनचा सहायाने उपयोगात येणारे समजले जाते. त्यांना जगातील पहिली प्रोग्रामर असे देखील ओळखले जाते.

वर्ग:इ.स. १८१५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५२ मधील मृत्यू
वर्ग:संगणकशास्त्रज्ञ
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
चर्चगेट रेल्वे स्थानक

250 px|इवलेसे|स्थानकाची इमारत

**चर्चगेट** हे मुंबई शहराच्या चर्चगेट भागातील एक रेल्वे स्थानक आहे. चर्चगेट स्थानक मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या पश्चिम मार्गांवरील टर्मिनस असून पश्चिम मार्ग येथे संपतो. चर्चगेट मुंबईमधील सर्वात वर्दळीच्या स्थानकांपैकी एक आहे.

## जवळचे भाग
* गेटवे ऑफ इंडिया

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
केदार कृष्णाजी लेले

**केदार कृष्णाजी लेले** (डिसेंबर २०, १९७३ - ) हे एक मराठी लेखक आहेत. त्यांचा जन्म मुंबईतील उपनगर डोंबिवली येथे एका मध्यमवर्गीय मराठी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील कृष्णाजी नरहर लेले हे व्यवसायाने इंजिनियर (क्रेन इन्स्पेक्टर) होते.

त्यांनी डोंबिवलीतील साऊथ इंडियन असोसिएशन इंग्रजी माध्यमिक शाळेत शिक्षण घेतले. शालेय शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्यांनी उल्हासनगरच्या चांदीबाई हिम्मतमल मनसुखानी कॉलेजमधून भौतिकशास्त्रातील पदवी मिळवली. त्यानंतर सन १९९५-१९९७ मध्ये पुण्यातील वाडिया आणि डी.एस. आर.एफ काॅलेज मधून कॉम्प्युटर मॅनेजमेंट मध्ये पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. त्यांचे शालेय शिक्षण इंग्रजी माध्यमातून झाले आहे तरी त्यांच्या लेखांत इंग्लिश शब्द नगण्य असतात.

'ऐतिहासिक लॉर्डसची द्विशताब्दी', 'स्वित्झर्लंडमधील गोथार्ड बेस रेल्वे बोगदा’, ‘मुंबईशी बॉलीवूडचे अतूट नाते कायम’, ‘गुजारीश आणि जागतिक चित्रपट’ तसेच स्मिता पाटील वर लिहिलेला ‘सुन्या सुन्या मैफलीत माझ्या...’ हे त्यांचे काही गाजलेले लेख. तसेच ‘आकाशभरारी’ आणि ‘विम्बल्डनच्या हिरवळीवरून ...!’ हे त्यांचे गाजलेले स्तंभलेख.

क्रीडा निपुण समीक्षक ह्या नात्याने टेनिसच्या पंढरीवर म्हणजेच विम्बल्डनवर त्यांनी लिहिलेल्या “विम्बल्डनच्या हिरवळीवरून ...!” या लेखमालेचे पुस्तकामध्ये रूपांतरण म्हणजे क्रीडा साहित्यात मोलाचे योगदान.

## प्रकाशित साहित्य 
## बाह्य दुवे 
*स्वित्झर्लंडमधील गोथार्ड बेस रेल्वे बोगदा 
*मुंबईशी बॉलीवूडचे अतूट नाते कायम 
*गुजारिश आणि जागतिक चित्रपट
*सुन्या सुन्या मैफलीत माझ्या: स्मिता पाटील 
* ... आणि कमळ उमलले! : लोकसभा २०१४ च्या निवडणुकांमध्ये भारतीय जनता पक्षास स्पष्ट बहुमत प्राप्त
*लॉर्डसवरील भारतीय शतकवीर!

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
साबीर शेख

साबीर शेख (जन्म : नारायणगाव (पुणे जिल्हा), १५ मार्च, १९४५;  -  कल्याण (ठाणे जिल्हा), १५ ऑक्टोबर, २०१४) हे ठाणे शहरातील शिवसेनेचे एक नेते आणि माजी कामगार मंत्री होते. साबीर शेख यांचे वडील खाटिक आणि त्याचवेळी प्रवचनकार होते. साबीरभाईंचे शालेय शिक्षण नारायणगावातील शाळेत झाले. त्यानंतर ते अंबरनाथ येथील ऑर्डनन्स फॅक्टरीत नोकरी करू लागले, आणि तेथेच कामगार नेते म्हणून नावारूपाला आले. शिवसेनाप्रमुख बाळ ठाकरे यांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन ते शिवसेनेत आले. शिवसेनेला ठाणे जिल्ह्याच्या शहरी भागासह खेडोपाडी नेण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा होता.

ते अंबरनाथ मतदारसंघातून निवडून महाराष्ट्र राज्याच्या विधानसभेत गेले. तेथे ते इ.स. १९९१ ते २००४ असे १५ वर्षे आमदार होते. शिवसेनेच्या राजवटीत ते महाराष्ट्राचे कामगार मंत्री झाले. 

साबीरभाई एक उत्तम पहिलवान होते. हिंदू धर्म, संत वाङ्‌मय, साहित्य आणि शिवपुराणाचा त्यांनी अभ्यास केला होता. त्या जोरावर ते एक उत्तम वक्ता झाले होते. शिवसेनेची तोफ म्हणून ते ओळखले जात. शिवसेनाप्रमुखांनी त्यांना शिवभक्त ही उपाधी दिली होती.

वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
श्रीराम साठ्ये

श्रीराम वि. साठे ( १९४६)  हे मेकॅनिकल इंजिनियर असून मुंबई महापालिकेत नोकरीला होते.  त्यातून २००४ साली निवृत्त झाल्यावर श्री.वि. साठे यांनी समग्र पेशवाईवर पुस्तक लिहिण्याचे ठरविले आणि सतत सात वर्षे अभ्यास करून ’पेशवे’ या नावाचा ग्रंथ (प्रकाशनदिवस : अक्षय्य तृतीया, १३मे २०१३- पृष्ठ संख्या मासिकाच्या पानाच्या आकारमानाची ७८० पृष्ठे.) साकार झाला.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
डॉ. प्रकाश बाबा आमटे (चित्रपट)

**डॉ. प्रकाश बाबा आमटे** हा २०१४ साली प्रदर्शित झालेला एक मराठी चित्रपट आहे. डॉ. प्रकाश आमटे ह्यांच्या जीवन व कार्यावर आधारित असलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये नाना पाटेकर व सोनाली कुलकर्णी ह्यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत.

## बाह्य दुवे
*माहिती
*
लाडूच लाडू

मराठी भाषेत ’लाडू’ या पाककृतीवर लिहिलेली ’लाडूच लाडू’ या नावाची तीन पुस्तके आहेत.  ती अशी :-

* लाडूच लाडू (लेखिका डॉ. अनुराधा औरंगाबादकर)
* लाडूच लाडू (लेखिका जयश्री साळगावकर)
* ५१ लाडूच लाडू (लेखिका प्रा.शीला काकडे)

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने

__DISAMBIG__
स्टेफान ल्योव्हेन

**स्टेफान ल्योव्हेन** (स्वीडिश: Kjell Stefan Löfven; जन्म - ४ ऑगस्ट, १९६५) हे स्वीडन देशामधील एक राजकारणी व देशाचे विद्यमान पंतप्रधान आहेत. २०१४ मधील सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर ते ३ ऑक्टोबर २०१४ रोजी पंतप्रधानपदावर आरूढ झाले.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील देशांच्या राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुखांची यादी

## बाह्य दुवे 
* सरकारी संकेतस्थळ
* संसदेचे संकेतस्थळ  

वर्ग:स्वीडनचे पंतप्रधान
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
परशुरामभाऊ पटवर्धन

**परशुरामभाऊ पटवर्धन** (१७४०-१७९९) हे जमखंडी संस्थानचे संस्थानिक होते. हे पेशव्यांच्या काळातील सरदार पटवर्धनांचे चिरंजीव असून ते दानशूर होते.  

## कारकीर्द
हरभटांची सहा मुले पेशव्यांच्या सेवेत रुजू झाली पण त्यातल्या तिघांचीच कारकीर्द नेत्रदिपक होती: विशेषकरून गोविंदराव आणि रामचंद्रराव. रामचंद्र पटवर्धन उत्तरेकडील मोहीमेत निधन पावले त्यावेळी परशुरामचे वय अवघे ९ वर्षे होते. पण लहानपणापासूनच ते शस्त्र आणि शास्त्रविद्येत निष्णात होते. १७७५ ते १७९९ हया काळात पेशव्यांचे प्रतिनिधी आणि नंतर सेनापती म्हणून १०० मोहिमांमध्ये त्यांनी मोलाची कामगिरी बजावली. विशेषकरून इंग्रज-म्हैसूर युद्धांमध्ये ते मराठ्यांच्या बाजूने इंग्रजांसमवेत हैदर अली आणि टिपू सुलतानाविरुद्ध लढले. त्यांच्या कामगिरीबद्दल त्यांना पेशव्यांकडून प्रथम तासगाव आणि नंतर जमखंडीची जहागिर मिळाली. जमखंडीच्या जहागिरीचे रूपांतर पुढे संस्थानात झाले.  ब्रिटिश सेनानी आर्थर वेलस्ली ह्याने परशुराम भाऊंविषयी 'सर्वात विश्वासू मराठा सरदार' असे कौतुकोद्गार काढले आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:मराठी संस्थानिक
वर्ग:इ.स. १७४० मधील जन्म
काजळी नदी

**काजळी नदी** ही रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील एक नदी आहे. जिल्ह्यातील संगमेश्वर, लांजा व रत्‍नागिरी या तीन तालुक्यांतून ती वाहते.

## नदीचा उगम आणि संगम 
केव नदी व गड नदी यांचा संगम होऊन ती काजळी या नावाने पुढे ओळखली जाते.  केव नदीचा उगम सह्याद्री डोंगर रांगात आंबा घाटाजवळ  तर देवडे या विशाळगडाच्या पायथ्याशी असणाऱ्या गावाजवळ गड नदीचा उगम होतो व तिथून किरबेट,भोंवडे आणि भडकंबा या गावातून प्रवाह करत थेट कोंडगाव मध्ये येऊन केव नदीला साखरपा येथे गड नदी येऊन मिळते. काजळी नदी पश्चिम वाहिनी असून रत्‍नागिरीजवळ भाट्ये या गावाजवळ ती अरबी समुद्राला जाऊन मिळते व तेथे भाट्याची खाडी तयार होते.

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील नद्या
अनंत मिराशी

**अनंत मिराशी** (जन्म : २१ सप्टेंबर, १९३४) हे एक मराठी नाट्य‍अभिनेते होते.

## अनंत मिराशी यांची भूमिका असलेली नाटके (कंसात नाटकातील पात्राचे नाव)
* अंमलदार (हेडमास्तर)
* अशी माणसं अशा गमती (दूरचित्रवाणी नाट्य)
* आग्ऱ्याहून सुटका
* आजोबाचं घर उन्हात 
* आणि अचानक (पी.ए.)
* आनंद
* उंबरठ्यावरी माप ठेविले (अरुण)
* उभा जन्म उन्हात (राजाभाऊ)
* उभ्या रेषा, आडव्या रेषा (बुधाजी)
* एकच प्याला
* कनेक्षन 
* कमाल कसली धमाल(मेजर भोसले)
* कलंक
* कवडी चुंबक
* काम चालू, रस्ता बंद (आजोबा)
* कॉल मी धनंजय
* कोंडी (दाजीबा देसाई)
* कौंतेय (त्रिगर्त)
* खरा ब्राह्मण
* गाठ आहे माझ्याशी
* गॉडफादर (पराडकर)
* गारंबीचा बापू
* गुलाम (तालीमकाका)
* घर बसल्या लढाई (विठोबा)
* चार्ली इन इंडिया (बालनाट्य -चाच्चो)
* छू मंतर (आबाकाका)
* जावईबापू गळेकापू (बारक्या)
* ती फुलराणी (धारवाडकर)
* दार उघड बया दार उघड (पांडू सुतार)
* दिवसेंदिवस (म्हापसेकर)
* देवाबाप्पा सुखी ठेव (नृत्यशिक्षक)
* नटसम्राट
* नानाची टांग (बालनाट्य -आबा)
* निर्माल्य वाहिले चरणी (जयदेव)
* पराचा कावळा (मुकुंद)
* पाणिग्रहण (काका)
* प्रिय आईस
* प्रीतिसंगम
* बायको नसावी शहाणी (मटांगे)
* बिकट वाट वहिवाट (आनंदा)
* बेबंदशाही
* माझा कुणा म्हणू मी (अनंत)
* माझ्या बायकोचा डॉक्टर (रंगोराघव)
* मानापमान
* मृच्छकटिक
* राजसंन्यास
* रायगडाला जेव्हा जाग येते (मोरोपंत पिंगळे)
* लग्नबंदी झिंदाबाद (बाळू)
* लग्नाची बेडी 
* लावणी भुलली अभंगाला 
* वणवा (कदमबुवा)
* वेगळं व्हायचंय मला (कोटिबुद्धे)
* वहिनी मी येतो (श्रीधर)
* वाऱ्यात मिसळले पाणी (दवंडीवाला)
* वाहतो ही दुर्वांची जुडी (बाळू आपटे)
* विधिनिषेध
* शन्‍ना डे
* शाळामास्तरीण (अनंता)
* शिवसमर्थ (सोनोपंत डबीर)
* संत तुकाराम
* सत्तांध
* संभुसाची चाळ (डिग्रजकर)
* संशयकल्लोळ
* सासरेबुवा जरा जपून चिमणराव)
* साहेब विरुद्ध मी
* सीमेवरून परत जा (गुप्तचर)
* सुरूंग (एकबोटे)
* सौभद्र
* स्वप्न एका वाल्याचे (हॉटेलवाला)
* हॅन्ड्स अप (मामा फाटक)

वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते
शोभा अभ्यंकर

डॉ. **शोभा अभ्यंकर** (1946-2014) या भारतीय संगीतशास्त्रज्ञ आणि मेवाती घराण्याच्या शिक्षिका होत्या. त्यांनी अनेक हिंदुस्थानी शास्त्रीय गायकांना शास्त्रीय संगीत शिकवले. त्यांचा मुलगा संजीव अभ्यंकर हा देखील हिंदुस्थानी शास्त्रीय गायक आहे. 

## वैयक्तिक जीवन 
डॉ. शोभा अभ्यंकर यांचा जन्म १९४६ साली पुणे, भारत येथे झाला. त्यांनी विजय अभ्यंकर यांच्याशी लग्न केले आणि त्यांना दोन मुले झाली.

## शिक्षण 
त्यांनी पुणे विद्यापीठातून बायोकेमिस्ट्रीमध्ये एम.एस्सी. केले. त्यांनी एसएनडीटी महिला विद्यापीठातून संगीत विषयात एमए पूर्ण केले. तिथे त्यांनी प्रथम स्थान मिळविले. त्यांनी मराठी भावगीत या विषयावर संगीतात पीएच.डीही पूर्ण केली.

### संगीत प्रशिक्षण 
त्यांनी पंडीत गंगाधरबुवा पिंपळखरे, पंडीत व्ही.आर.आठवले आणि पंडीत जसराज  यांच्याकडे अनेक दशके संगीताचे प्रशिक्षण घेतले. परिणामी, त्यांना ग्वाल्हेर गायकी आणि आग्रा गायकीची पार्श्वभूमी असलेल्या मेवाती घराण्याच्या सदस्या म्हणून ओळखले जाते.

## कारकीर्द 
डॉ. शोभा अभ्यंकर हे ललित कला केंद्र, पुणे विद्यापीठ आणि एसएनडीटी महिला विद्यापीठाशी संगीत अभ्यासक आणि गुरू म्हणून संलग्न होते.

### शिकवण 
डॉ. शोभा अभ्यंकर यांनी संपूर्ण महाराष्ट्रात अनेक विद्यार्थ्यांना शिकवले आहे. ज्यांनी आंतरराष्ट्रीय आणि राष्ट्रीय पुरस्कार आणि शिष्यवृत्ती मिळवली आहे. त्यांच्या सर्वात उल्लेखनीय शिष्यांमध्ये संजीव अभ्यंकर (त्यांचा मुलगा) आणि संदीप रानडे यांचा समावेश आहे.

### मृत्यू 
डॉ. शोभा अभ्यंकर यांचे १७ ऑक्टोबर २०१४ रोजी कर्करोगाने निधन झाले.

## पुरस्कार आणि ओळख 
* "गानहीरा" पुरस्कार
* वसंत देसाई पुरस्कार
* पं. एन डी कशाळकर पुरस्कार
* पं. व्ही.डी.पलुस्कर पुरस्कार
* गुरू म्हणून उत्कृष्ट कार्यासाठी "राग ऋषी" पुरस्कार

## संदर्भ 
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:मेवाती घराणा
वर्ग:पुण्यातील गायक
वर्ग:भजन गायक
नागपूर दक्षिण पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ

**नागपूर दक्षिण-पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ- ५२** हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ नागपूर जिल्ह्यात आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार नागपूर दक्षिण पश्चिम मतदारसंघात नागपूर महानगरपालिकेच्या वॉर्ड क्र. १२ ते १६, ४३ ते ५१, ७९ ते ८२ आणि १०३ ते १०५ यांचा समावेश होतो. नागपूर दक्षिण पश्चिम हा विधानसभा मतदारसंघ नागपूर लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

भारतीय जनता पक्षाचे श्री. देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस हे नागपूर दक्षिण पश्चिम विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.

## मतदारसंघाची भौगोलिक व्याप्ती
दक्षिण पश्चिम नागपूर विधानसभा मतदारसंघात खालील परिसरांचा समावेश होतो :

* नागपूर तालुका : नागपूर महानगरपालिका- वॉर्ड क्र. १२ ते १६. ४३ ते ५१, ७९ ते ८२ आणि १०३ ते १०५
 
## दक्षिण पश्चिम नागपूर मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार 
## निवडणूक निकाल 
## विधानसभा निवडणुका 
विजयी
* देवेंद्र फडणवीस - भारतीय जनता पक्ष

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:नागपूर लोकसभा मतदारसंघ
गो.मा. पवार

**गो. मा. पवार** (जन्म : पानगाव-सोलापूर जिल्हा, १३ मे १९३२;  - सोलापूर, १६ एप्रिल  २०१९) हे एक मराठी साहित्य समीक्षक व महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांचे चरित्रकार आहेत. साहित्यमूल्य आणि अभिरुची, विनोद: तत्त्व आणि स्वरूप, ही त्यांची मुख्य पुस्तके आहेत.  त्यांनी लिहिलेल्या 'महर्षी विट्ठल रामजी शिंदे : जीवन व कार्य' या चरित्रग्रंथास २००७चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.

## शिक्षण
गो.मा. पवार ह्यांचे शालेय शिक्षण नरखेड येथे, तर उच्च माध्यमिक शिक्षण सोलापूरच्या हरिभाई देवकरण शाळेमधून झाले. त्यांनी पुणे विद्यापीठातून मराठी विषय घेऊन एम.ए. व औरंगाबादच्या मराठवाडा विद्यापीठातून पीएचडी केले.  त्यानंतर ३३ वर्षे ते विविध महाविद्यालयांत प्राध्यापक होते. अमरावतीचे सरकारी महाविद्यालय,  औरंगाबाद विद्यापीठ व कोल्हापूर विद्यापीठ येथे त्यांनी अध्यापन कार्य केले. १९९२ मध्ये सेवानिवृत्त झाल्यानंतर सोलापूर यथे राहून त्यांनी विपुल साहित्य लिहिले. 

मराठवाडा साहित्य परिषद, अखिल भारतीय साहित्य महामंडळ आणि महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती मंडळावर गोमांनी खूप काम केले. त्यांनी १६ ग्रंथाचे लेखन केले असून ६० शोधनिबंध त्यांच्या नावावर आहेत. विद्यार्थिप्रिय प्राध्यापक असलेल्या 'गोमां'च्या मार्गदर्शनाखाली दहा विद्यार्थ्यांनी पीएच.डी. पूर्ण केली आहे. 

## पुस्तके
* द लाइफ अँड वर्क्स ऑफ महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे (इंग्रजी)
* निवडक मराठी समीक्षा
* निवडक विठ्ठल रामजी शिंदे 
* भारतीय साहित्याचे निर्माते विठ्ठल रामजी शिंदे
* मराठी विनोद : विविध आविष्काररूपे 
* महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे : जीवन व कार्य
* महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे – समग्र वाड्मय खंड १ व २
* विनोद : तत्त्व आणि स्वरूप 
* साहित्यमूल्य आणि अभिरुची, 
* सुहृद आणि संस्मरणे 

## पुरस्कार
* साहित्य अकादमी पुस्कार - २००७
* डाॅ. व.दि. कुलकर्णी स्मृति पुरस्कार
* सोलापूर विद्यापीठाच्या वतीने देण्यात येणारा जीवन गौरव पुरस्कार (२०१६)
* भैरू रतन दमाणी पुरस्कार, सोलापूर
* शिवगिरिजा प्रतिष्ठान पुरस्कार, कुर्डूवाडी
* रा. ना. चव्हाण प्रतिष्ठानचा महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे पुरस्कार , वाई
* पद्मश्री विखे पाटील साहित्य पुरस्कार, प्रवरा नगर
* महाराष्ट्र फाऊंडेशनचा मराठी साहित्य पुरस्कार, मुंबई
* महाराष्ट्र शासनाचा उत्कृष्ट वाड्मय पुरस्कार,
* धोंडीराम माने साहित्य रत्न पुरस्कार, औरंगाबाद
* शरद प्रतिष्ठानचा शरद पुरस्कार सोलापूर
* मराठवाडा साहित्य परिषदेचा यशवंतराव चव्हाण पुरस्कार, औरंगाबाद

वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
मनोहरलाल खट्टर

**मनोहरलाल खट्टर** (जन्म: ५ मे १९५४, निदाना, रोहतक) हे भारताच्या भारतीय जनता पक्षाचे नेते व हरियाणा राज्याचे नवनिर्वाचित मुख्यमंत्री आहेत. ऑक्टोबर २०१४ मधील हरियाणा विधानसभा निवडणुकीमध्ये भाजपला स्पष्ट बहुमत मिळाल्यानंतर पक्षाच्या विधिमंडळ बैठकीमध्ये खट्टर ह्यांची मुख्यमंत्रीपदासाठी निवड करण्यात आली. ते २६ ऑक्टोबर २०१४ रोजी पदाची शपथ घेऊन हरियाणामधील भाजपचे पहिले मुख्यमंत्री बनतील.

## कार्य
१९७७ साली खट्टर ह्यांनी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघामध्ये प्रवेश केला व पुढील १४ वर्षे संघाच्या प्रचारकाचे काम केले. १९९४ मध्ये त्यांनी भारतीय जनता पक्षामध्ये प्रवेश केला. २००२ ते २०१४ या काळात त्यांनी हरियाणा भाजपाचे संघटनात्मक सरचिटणीस म्हणून काम पाहिले. मनोहरलाल खट्टर यांनी २०१४ च्या लोकसभा निवडणूकीत हरियाणा भाजपा निवडणूक समितीचे अध्यक्ष म्हणून काम पाहिले.

## बाह्य दुवे
*वैयक्तिक संकेतस्थळ 
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:हरियाणाचे मुख्यमंत्री
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य
चित्रपट गीते

हिंदी चित्रपटांतील गाण्यांचा ’हिंदी फिल्म गीत कोश’ कानपूरच्या हरमंदिरसिंह ’हमराज’ने केला आहे. त्या कोशाचे पाच खंड आहेत. प्रत्येक कोशात एका दशकातली गाणी आहेत. १९३१पासून सुरुवात करून हा कोश आता १९८०पर्यंत आला आहे. सहावा खंड १९१८१-८५साठी असेल, सातव्यात १९८६-९०मधली आणि आठव्या खंडात १९९१ ते १९९५ या काळातील गाणी असतील.  

हरमिंदर सिंग ’हमराज’च्या या कोशात गीतकारासंबंधी अधिक माहिती मिळत नाही. ही अडचण आता थोड्या प्रमाणात का होईना, ’बखर गीतकारांची’ या ’मैत्रेय प्रकाशन’च्या पुस्तकाने दूर झाली आहे. हे पुस्तक विजय पाडळकर यांनी संपादित केले आहे. या ग्रंथात इ.स. १९४७ ते २००० या काळातील लता मंगेशकारांनी गायिलेली गीते ज्या गीतकारांची आहेत, अशा २२५ गीतकारांची फोटोसहित ओळख करून दिली आहे.

१९३१ ते २००५ या काळातील हिंदी चित्रपटांच्या संगीत दिग्दर्शकांच्या माहितीसाठी ’धुनों की याद’ हे पंकज राग यांचे पुस्तक (प्रकाशनवर्ष इ.स. २०१०) आहे. पुस्तक जाडजूड असून त्याचे वजन सुमारे दीड किलो आहे.

वर्ग:चित्रपट
मोसाद

मोसाद ही इस्रायलची गुप्तहेर यंत्रणा आहे. आंतराराष्ट्रीय राजकारणातील शह-काटशह यांना पुरून उरणारी ही मूठभर देशाची चिमूटभर संस्था असली, तरी तिच्या कारवाया जगद्व्यापी आहेत.  आजूबाजूला असलेली अरब शत्रुराष्ट्रे व इस्लामी दहशतवादी अशा अनंत अडचणी आणि प्रतिकूल परिस्थिती असूनही मोसादनेच आतापर्यंत आपल्या मातृभूमीला तारले आहे. मोसादच्या कारवायांनी मोठमोठ्या महासत्तांनाही हिसका दाखवला आहे.

## मोसादसंबंधी मराठी/इंग्रजी पुस्तके
* इस्रायलची मोसाद (लेखक : पंकज कालुवाला), परम मित्र पब्लिकेशन्स, ISBN 9789380875385   
* गॉर्डन थॉमस यांच्या ‘गिडिऑन्स स्पाइज : द सीक्रेट हिस्टरी ऑफ मोसाद’ या पुस्तकात इस्रायली गुप्तहेर संघटना ‘मोसाद’ने आजवर विविध देशांमध्ये केलेल्या अधिकृत सरकारी चोऱ्या आणि खुनांच्या कहाण्या वाचायला मिळतात.

वर्ग:आंतरराष्ट्रीय हेरसंस्था
हेरसंस्था
के. अय्यप्पा पणिक्कर

इवलेसे|के. अय्यप्पा पणिक्कर
**के. अय्यप्पा पणिक्कर** (१२ जुलै, इ.स. १९३० - २३ आॅगस्ट, इ.स. २००६) हे साहित्य अकादमी पुरस्कार व पद्मश्री पुरस्कार विजेते मल्याळम भाषेतील कवी होते. त्यांचा जन्म केरळातील कावालम या गावी झाला होता. विविध महाविद्यालये तसेच विद्यापीठांमधून त्यांनी इंग्रजी भाषेचे अध्यापन केले. गुरुग्रंथसाहेब आणि काही फ्रेंच भाषेतील पुस्तकांचे त्यांनी मल्याळीत अनुवाद केले.

वर्ग:मल्याळम कवी
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
द गार्डियन

**द गार्डियन** हे इंग्लंडमधले इंग्लिश भाषेत प्रसिद्ध होणारे एक वर्तमानपत्र आहे. ते लंडनहून सोमवार ते शनिवार असे आठवड्यातील सहा दिवस प्रसिद्ध होते. द गार्डियनची स्थापना १८२१ मध्ये झाली. या वर्तमानपत्राचे सध्याचे संपादक ॲलन रसब्रिजर आहेत. द गार्डियन समाजवादी विचाराचे आहे. २०११ मध्ये या वर्तमानपत्राने काही ब्रिटिश वर्तमानपत्रांनी केलेल्या भ्रष्टाचार उघडकीस आणला. तसेच २०१३ मध्ये अमेरिकन व ब्रिटिश गुप्तहेर संस्थांनी फोन ग्राहकांच्या माहितीची केलेली अवैध साठवणही उघडकीस आणली. गेल्या काही वर्षांपासून द गार्डियन कागदी स्वरूपाबरोबरच इंटरनेटवरही प्रकाशीत होते. इंटरनेटवरचे प्रकाशन ब्रिटनखेरीज अमेरिका व ऑस्ट्रेलियामध्येही केले जाते.

वर्ग:इंग्लंडमधील वृत्तपत्रे
फिरदौसी

इवलेसे
[250 px|इवलेसे|[तेहरानमधील फिरदौसीचा पुतळा]]
**हकिम अबू इ-कासिम फिरदौसी तुसी** (फारसी: حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی; इ.स. ९४० - इ.स. १०२०) हा १०व्या शतकामधील एक इराणी कवी होता. शाहनामा नावाचा जगातील सर्वात मोठा कवितासंग्रह लिहिलेला फिरदौसी फारसी व इतर इराणी भाषांमधील सर्वात मोठा साहित्यिक मानला जातो. त्याला इराणमध्ये फारसीचा जनक मानले जाते.

## बाह्य दुवे
*फिरदौसीच्या कविता

वर्ग:इ.स. ९४० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १०२० मधील मृत्यू
वर्ग:फारसी कवी