open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
जयप्रकाश सावंत

**जयप्रकाश सावंत** जन्म १९४८, मुंबई.‌  मुंबई विद्यापीठातून एम. एससी. (इलेक्ट्रॉनिक्स) केल्यानंतर हाफकिन संस्थेत वैज्ञानिक अधिकारी. तिथून निवृत्त झाल्यावर दहा वर्षे लोकवाङ्मय गृह प्रकाशन संस्थेत पुस्तक संपादन.  त्यांनी अनेक हिंदी कथांचा मराठीत अनुवाद केला आहे व त्याद्वारे हिंदीतील चांगल्या साहित्याचा मराठी वाचकांना परिचय करून दिला आहे व देत असतात. ते हिंदी, मराठीसह परदेशी भाषांमधील पुस्तकांचे दर्दी वाचक आहेत व उत्तम जागतिक साहित्यकृतींचा मराठीत परिचय करून देतात. ते ग्रंथसंग्राहक आहेत.

## पुस्तके
१. 'तिरिछ आणि इतर कथा' : उदय प्रकाश यांच्या हिंदी कथांचे अनुवाद   : शब्दालय प्रकाशन, २०००.  

२. 'कबीर' : प्रभाकर माचवे यांच्या इंग्रजी मोनोग्राफचा अनुवाद : साहित्य अकादेमी, २००१.  

३. 'कलिकथा व्हाया बायपास' : अलका सरावगी यांच्या हिंदी कादंबरीचा अनुवाद : साहित्य अकादेमी, २००५.  

४. 'अरेबा परेबा आणि इतर कथा' : उदय प्रकाश यांच्या हिंदी कथांचे अनुवाद : पेंग्विन बुक्स / यात्रा बुक्स, २००७.  

५. 'रघुनंदन त्रिवेदी यांच्या कथा' : रघुनंदन त्रिवेदी यांच्या कथांचे अनुवाद : लोकवाङ्मय गृह, २०१५.   

६. 'पुस्तकनाद' : लेखक व पुस्तके यांविषयी लेख : मॅजेस्टिक प्रकाशन, २०२१.   

७. ‘भैया एक्स्प्रेस आणि इतर कथा'  : विविध लेखकांच्या हिंदी कथांचे अनुवाद : शब्द पब्लिकेशन, २०२३.    

८. ‘वॉरन हेस्टिंग्जचा सांड' : उदय प्रकाश यांच्या दीर्घकथेच्या अनुवादाची सचित्र आवृत्ती (चित्रकार : तेजस मोडक) : पपायरस प्रकाशन, २०२३. 

## पुरस्कार
* तिरिछ आणि इतर कथा, महाराष्ट्र फाउंडेशन, २००१

'तिरिछ आणि इतर कथा'  साठी पुरस्कार मिळाला त्यानिमित्त जयप्रकाश सावंत यांच्याशी साधलेला संवाद

* कलिकथा व्हाया बायपास, राज्य पुरस्कार, २००६

* कलिकथा व्हाया बायपास, साहित्य अकादमी पुरस्कार, २००९

* अरेबा परेबा, बाळशास्त्री जांभेकर पुरस्कार, २००९

* पुस्तकनाद, लोकमंगल पुरस्कार, २०२१

* पुस्तकनाद, मसाप पुरस्कार, २०२१

* पुस्तकनाद, मुलुंड वाचनालय पुरस्कार, २०२३

* भैया एक्स्प्रेस : लोकमत साहित्य पुरस्कार, २०२४

## संपादन 
१. 'डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर : छायाचित्रात्मक चरित्र' : सहाय्यक संपादक, लोकवाङ्मय गृह, २००७.

२. 'विस्मरणापल्याड' : सतीश काळसेकर स्मृतिग्रंथ, सहसंपादक, लोकवाङ्मय गृह, २०२२. 

## मुलाखत व पुस्तकावर लेख 
‘महाराष्ट्र सेवा संघ, मुलुंड’ संचालित साहित्य सम्राट न. चिं. केळकर ग्रंथालयाचा सतरावा ‘साहित्य साधना पुरस्कार’ ११ फेब्रुवारी २०२३ रोजी जयप्रकाश सावंत यांच्या ‘पुस्तकनाद’ आणि नीतीन रिंढे यांच्या ‘लीळा पुस्तकांच्या’ या पुस्तकांना विभागून देण्यात आला.  पुरस्कार वितरण समारंभानंतर या दोन्ही पुरस्कारविजेत्या लेखकांची ‘अक्षरनामा’चे संपादक राम जगताप यांनी मुलाखत घेतली. तिचे शब्दांकन अक्षरनामा पोर्टलवर उपलब्ध आहे, त्याची लिंक:

https://www.aksharnama.com/client/article_detail/6675

मराठीतील लेखक अनुवादक संपादक गणेश विसपुते यांनी 'कलिकथा व्हाया बायपास' : अलका सरावगी यांच्या हिंदी कादंबरीचा जयप्रकाश सावंत यांनी अनुवाद केला त्यावर साधना साप्ताहिकात लेख लिहिला त्याची लिंक इथे आहे:

https://www.weeklysadhana.in/view_article/ganesh-vispute-on-kalikatha-via-bypass

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* उदास दुखरी धून  - जुई कुलकर्णी. (जयप्रकाश सावंत अनुवादित रघुनंदन त्रिवेदी ह्यांच्या कथा ह्या पुस्तकाचे परीक्षण), साहित्यसूची, एप्रिल २०१६.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:अनुवाद
ढेकूण

thumb
**ढेकूण** हा निशाचर व रक्तशोषक कीटक आहे. मानवाखेरीज उंदीर, ससे, गिनीपिग, घोडे, गुरे व कोंबड्या यांना उपद्रव देतो. प्रौढ ढेकूण तांबूस तपकिरी, लांबट वर्तुळाकार, पसरट, ४ ते ५ मिलिमीटर लांब व वरवर पहाता पंखहीन असून त्याच्या सर्व अंगावर आखूड व दाट केस असतात. अगदी कमी वाढ झालेली, खवल्यांसारखी पंखांची पहिली जोडी फारच अस्पष्ट आणि अकार्यक्षम असते. ढेकणाला येणारा विशिष्ट अप्रिय वास हा त्याच्या गंध ग्रंथींतून निघालेल्या स्रावामुळे येतो.

## रचना 
नराचे उदर बरेच टोकदार असते व त्याच्या शेवटी आठव्या खंडाच्या (भागाच्या) डाव्या बाजूच्या खोल खाचेत मोठे वाकडे शिश्न असते. मादीच्या चौथ्या (किंवा पाचव्या) उदरखंडावर उजव्या बाजूला मैथुनकोष्ठ (पिशवी) असतो. याला रिबागा इंद्रिय म्हणतात. याच्या पलीकडे कोशिकीय (पेशीय) ऊतकाचा (समान रचना व कार्य असलेल्या पेशींच्या समूहाचा) पुंजका असतो, त्याला बर्लेस इंद्रिय म्हणतात. मैथुनाच्या वेळी नर रिबागा इंद्रियात शुक्राणू सोडतो व तेथून ते बर्लेस इंद्रियातून जाऊन जननमार्गात पोहोचतात.

== अंडी व पिले
अनुकूल परिस्थितीत सुमारे २१  ते २३ अंश सेल्सियस तापमान व भरपूर अन्नपुरवठा असताना दिवसाला ३ ते ४ या हिशोबाने मादी सरासरीने २०० किंवा त्यापेक्षा जास्त अंडी घालते. १० अंश सेल्सियस खालच्या तापमानात मादी अंडी घालीत नाही. उपासमार झालेली मादी अंडी घालणे बंद करते. अंडी लांबट, पांढरट, डोळ्यांनी सहज दिसतील एवढी मोठी असून त्यांच्या एका टोकाला स्पष्ट टोपी असते. ती फर्निचर, भिंती इत्यादींच्या फटींत चिकटवून ठेवलेली असतात. ६ ते १७ दिवसांत अंडी फुटून त्यांतून पिले बाहेर पडतात. पिले प्रौढासारखी दिसतात पण फिक्या पिवळ्या रंगाची असतात. पाच वेळा कात टाकून पिलांना प्रौढावस्था प्राप्त होते. अनुकूल तापमानात पिलाला प्रौढावस्था प्राप्त होण्यास ४ ते ६ आठवडे लागतात. एका वर्षात ढेकणाच्या तीन किंवा त्यांपेक्षा जास्त पिढ्या होतात.

## राहण्याच्या व लपण्याच्या जागा 
दिवसा ढेकूण गाद्या, उश्या, कपाटे, फर्निचर, भिंती इत्यादींच्या फटींत लपून बसतात. ते आगगाडीचे डबे, नाट्यगृहे, चित्रपटगृहे, हॉटेले, सैन्याच्या बरॅकी इत्यादी ठिकाणी विशेष आढळतात. रात्री तसेच दिवसाही अंधाराच्या जागी ते माणसाला उपद्रव देतात. माणसाचे रक्त शोषून घेतल्यावर ते आपल्या लपण्याच्या जागेत जाऊन बसतात व अन्नपचन करतात. अन्नपचनासाठी त्यांना बरेच दिवस लागतात. ढेकूण अन्नाशिवाय तीन महिन्यांपर्यंत जगू शकतात.

माणसाचे तापमान व त्याच्या बसण्याचा दाब या दोन संकेतांनी ढेकूण लपलेल्या फटीतून बाहेर येऊन माणसाला चावा घेतो. चावण्यापूर्वी तो लाला ग्रंथींचा स्राव चावण्याच्या जागेवर सोडतो व नंतर आपल्या शुंडाने (सोंडेसारख्या अवयवाने) छिद्र करतो. स्रावामुळे छिद्र करण्याची वेदना जाणवत नाही व रक्त शोषताना ते गोठत नाही. ढेकणाच्या चाव्याचा परिणाम लगेच दिसून येत नाही. परंतु त्याच्या विषामुळे थोडीशी खाज सुटणे, आग होणे व गांधी येणे हे परिणाम वेगवेगळ्या व्यक्तींत कमीअधिक प्रमाणात दिसून येतात. काही व्यक्तींत हे परिणाम एका आठवड्यापेक्षा जास्त काळही टिकतात. ढेकणामुळे विविध रोगांचा प्रसार होत असावा असे शास्त्रज्ञांना वाटते, परंतु अजून तसा सबळ पुरावा मिळालेला नाही.

## बंदोबस्त 
ढेकणांच्या वसतिस्थानावर डीडीटी, क्लोरडान किंवा लिंडेन ही कीटकनाशके फवारून त्यांचा बंदोबस्त करता येतो. परंतु या कीटकनाशकांच्या फवारणीने ढेकूण मेले नाहीत; तर डायझिनॉन, मॅलॅथिऑन यांसारखी अधिक प्रभावी कीटकनाशके वापरावी लागतात. उकळते पाणी किंवा रॉकेल यांचा ढेकणांच्या अंड्यांवर परिणाम होत नाही.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:कीटक
वर्ग:उपद्रवी कीटक
वर्ग:निशाचर
वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर
पिलीभीत लोकसभा मतदारसंघ

**पिलीभीत** हा उत्तर प्रदेश राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे

## हे सुद्धा पहा 
* भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची

## बाह्य दुवे 
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ
भारतीय ट्रायबल पार्टी

**भारतीय ट्रायबल पार्टी** (भारतीय आदिवासी पक्ष) हा गुजरात राज्यातील राज्यस्तरीय राजकीय पक्ष आहे. हा पक्ष छोटुभाई वसावांनी स्थापन केला. या पक्षाचे २०१७ सालच्या गुजरात विधानसभा निवडणूकीत २ आमदार निवडुन आले. या पक्षाचे निवडणूक निशाणी रिक्षा आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:गुजरातमधील राजकारण
वर्ग:राजस्थानमधील राजकारण
सुखुमी

**सुखुमी** किंवा **सोखुमी** हे जॉर्जिया देशाच्या अबखाझिया या फुटीर प्रांताची राजधानी आहे.

या शहराचा उल्लेख इ.स.पू. ६व्या शतकातील ग्रीक इतिहासात सापडतो. त्यावेळ याचे नाव *डियोस्कुरियास* होते. १९९२-९३मध्ये झालेल्या जॉर्जिया अबखाझिया युद्धादरम्यान या शहराचे मोठे नुकसान झाले. १९९० च्या दशकाअखेर सव्वा लाख्याच्या वर वस्ती असलेल्या या शहरात २०११ च्या जनगणनेनुसार ६२,९१४ व्यक्ति राहत होत्या.

वर्ग:अबखाझियामधील शहरे
रा.श्री. मोरवंचीकर

प्रा. डॉ. **रामचंद्र श्रीनिवास मोरवंचीकर** (६ डिसेंबर, १९३७:चिंचोली, सोलापूर जिल्हा, महाराष्ट्र]] - ) हे पुरातत्त्व विषयाचे अभ्यासक व लेखक आहेत. त्यांनी जगभरातील लोकसंस्कृतीचा पाण्याचा अंगाने अभ्यास करून एकूण ५२ पुस्तके लिहिली.

ते ४० वर्षे इतिहासाचे प्राध्यापक होते. महाराष्ट्र टाइम्सच्या ‘सगुण-निर्गुण’ सदरात ते ज्ञानेश्वरीवर लिहीत 

मोरवंचीकरांनी तेर (तगर), पैठण (प्रतिष्ठान) येथे वास्तव्य केले आणि पुढे औरंगाबाद येथे. ज्या ज्या स्थानी जाऊ त्या स्थानाचा भूगोल आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्य शोधणे हा त्यांचा ध्यास असतो.

मोरवंचीकर यांनी पाणी हा इतिहासाचा केंद्रबिंदू मानून महाराष्ट्रातील, विशेषतः मराठवाड्यातील लोकसंस्कृती कशी विकसित होत गेली याचा अभ्यास केला.

मोरवंचीकरांनी जलसंस्कृतीची मांडणी करताना अश्मक-मूलक, पेतनिक, मौर्यसत्ता आणि सातवाहन या राजसत्तांचा अभ्यास केला. त्यांनी यांनी पैठणमध्ये उत्खनन केले. मलिक अंबरने राजाच्या सुरक्षेसाठी म्हणून पाणवठाच किल्ल्यामध्ये कसा आणला हे त्यांनी दाखवून दिले.

पाण्याच्या संरक्षणासाठी आणि व्यवस्थापनेसाठी जनजागृती व्हायला हवी, यासाठी डा. रा.श्री. मोरवंचीकरांनी भारतीय जलसंस्कृती मंडळ सुरू केले 

## निवडक पुस्तके 
* Indian Waterculture (इंग्रजी)
* इतिहास : आधुनिक महाराष्ट्राची जडणघडण - शिल्पकार चरित्रकोश (अनेक खंड)
* जैनांचे सांस्कृतिक योगदान
* दक्षिण काशी पैठण
* देवगिरी-दौलताबाद ॲन आर्किऑलॉजिकल व्ह्यू (इंग्रजी)
* भारतीय जलसंस्कृती : स्वरूप आणि व्याप्ती
* पाणीटंचाईवर उपाय अमृतधारा 
* पैठणी - तंत्र व वैभव
* पैठण : थ्रू द एजेस्
* प्रतिष्ठान ते पैठण
* भीष्महृदय (ललित साहित्यकृती)
* मध्ययुगीन जलसंधारण - जलव्यवस्थापन (देवगिरी-दौलताबाद) (मूळ इंग्रजी, मराठी अनुवाद : प्रदीप भलगे)
* युगानुयुगे चांदवड 
* येई परतुनी ज्ञानेश्वरा
* वुडवर्क ऑफ वेस्टर्न इंडिया (इंग्रजी)
* शुष्क नद्यांचा आक्रोश
* सातवाहनकालीन महाराष्ट्र
* प्राचीन भारत

## सन्मान आणि पुरस्कार
* मराठवाडा विद्यापीठाचा 'जीवनसाधना' हा सन्मान

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पांदण रस्ता

**पांदण रस्ते** अथवा **पांद** म्हणजे सर्व शेतकऱ्यांच्या संमतीने आपआपल्या शिवारातून शेतमालाची किंवा शेती अवजारांची ने आण करण्यासाठी निर्माण करण्यात आलेले कच्चे रस्ते होत. पांणंदी ह्या बहुधा पाणी वाहून जायचे उथळ रस्ते असतात. अशा रस्त्यांना पावसाळ्यानंतर वाहतुकीसाठी वापरण्यात येते. इंग्रजकालीन नकाशांवर काही पाणंद रस्त्यांची रुंदी ३३ फुटाची असल्याच्या नोंदी आढळतात. 

## संदर्भ 
वर्ग:भूगोलावरील अपूर्ण लेख
वर्ग:शेती
२०१८ आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग २

**आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग दोन, २०१८** ही एक क्रिकेट स्पर्धा फेब्रुवारी २०१८ मध्ये नामिबियात होणार आहे. ह्या स्पर्धेचा विजेता व उपविजेता संघ मार्च मध्ये झिम्बाब्वे येथे होणाऱ्या क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८ साठी पात्र ठरतील.

## पात्र संघ 
## संघ 
## गुणतालिका 
## साखळी सामने 
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## प्लेऑफ 
### ५व्या स्थानासाठी सामना 
### ३ऱ्या स्थानासाठी सामना 
## अंतिम सामना 
## संघांची अंतिम स्थिती 
## हे सुद्धा पहा 
* क्रिकेट विश्वचषक पात्रता, २०१८

वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट
वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट
२
थायलंडमधील धर्म

**थायलंड**चा  **थेरवाद बौद्ध धर्म** आहे, जो थाई ओळख आणि संस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहे. येथे बौद्ध धर्मातील सक्रिय सहभाग जगात सर्वाधिक आहे. २०१५ च्या जनगणनेनुसार देशाची सुमारे ९५% लोकसंख्या थेरवादी परंपरेतील बौद्ध म्हणून ओळखली जाते. थायलंडमध्ये इस्लाम दुसऱ्या क्रमांकाचा धर्म आहेत, ज्यांची ४.३% लोकसंख्या आहे.

इस्लाम मुख्यत्वे देशाच्या दक्षिणेकडील प्रांतात आहे: पट्टणी, यला, सटन, नाराथीवाट आणि सोंगला चॉम्फोनचा भाग, जो प्रामुख्याने मलय आहेत, त्यापैकी बहुतेक सुन्नी मुस्लिम आहेत. ख्रिश्चन लोकसंख्या १.२% आहे, बाकीच्या लोकसंख्येत शीख आणि हिंदू यांचा समावेश आहे, जे मुख्यत्वे देशाच्या शहरांमध्ये राहतात. १७ व्या शतकातील थायलंडमधील एक लहान परंतु ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण ज्यू समुदाय आहे.

## आकडेवारी
२०१५ च्या जनगणनेनुसार, ६,७३,२८,५६२ थायलंडच्या रहिवास्यांची धर्मनिहाय लोकसंख्या:

२०१५ च्या जनगणनेनुसार, ६,७३,२८,५६२ थायलंडचे रहिवास्यांची विभागनिहाय धार्मिक लोकसंख्या. 

## संदर्भ
## हे सुद्धा पहा
* थायलंडमध्ये बौद्ध धर्म

धर्म
वर्ग:देशानुसार धर्म 
वर्ग:थायलंडमध्ये बौद्ध धर्म
द्विनोंदी पद्धत (वाणिज्य)

आधुनिक पुस्तपालनाच्या संकेताप्रमाणे द्विनोंदी पद्धतीने लेखा लिहिले जातात. ही पद्धती सर्वप्रथम भारतात शोधली गेली. ग्रीक आणि रोमन साम्राज्यापूर्वी भारतात त्याचे अस्तित्त्व असल्याचे पुरावे आहेत. इटलीमधील व्यापारी गणितज्ञ आणि तत्त्वज्ञ असणारा ल्युका डी बर्गो पासीअलो यांच्याकडे १४९४ मध्ये द्विनोंदी पद्धत विकसित करण्याचे श्रेय जाते. लिओनार्डो दा विन्चीचा वर्गमित्र असणाऱ्या लुका ने आपल्या "समा डी अरीथमेटिका" या १४९४ साली प्रसिद्ध झालेल्या पुस्तकात या पद्धतीची माहिती दिली आहे.
कुठल्याही व्यवहाराला किमान दोन बाजू असतात या साध्या तत्त्वावर द्विनोंदी पद्धत आधारित आहे. प्रत्येक व्यवहारात किमान दोन लेखे अंतर्भूत असतात. देणारा आणि घेणारा, संपत्ती किंवा देयता, उत्पन्न किंवा खर्च या प्रकारच्या लेख्यांमधेच एखादा व्यवहार होत असतो. जेव्हा एखाद्या लेख्यात जमा होते तेव्हा दुसऱ्या लेख्यात तेवढीच रक्कम नावे होते.
लेखापुस्तकात व्यवहाराची नोंद एका खात्यास नावे करणे आणि दुसऱ्यास जमा करणे म्हणजेच द्विनोंदी पद्धत होय.

## व्याख्या
द्विनोंदी पद्धतीनुसार नोंदी करताना असे आढळते की प्रत्येक व्यवहाराचे दोन प्रभाव होत असतात जो लेखा फायदा प्राप्त करतो तो जमा होतो आणि जो फायदा देतो त्या लेख्याला नावे केले जाते - **विल्यम पिकल्स**
प्रत्येक व्यापारी व्यवहाराचे दोन विरुद्ध बाजूंवर परिणाम होतात. अशा व्यवहारांच्या नोंदी करायच्या झाल्यास एका लेख्याच्या नावे बाजूवर आणि दुसऱ्या लेख्याचा जमा बाजूवर करणे आवश्यक असते असे दोन परिणाम करणारे व्यवहार द्विनोंदी पद्धतीस जन्म देतात -  **जे आर बाटलीबॉय**
## इतिहास
इतिहास सूचित करतो की भारतीय व्यापारी ही पद्धती त्यांच्याबरोबर इटलीला घेऊन गेले आणि तेथून दुहेरी-प्रवेश प्रणाली युरोपमध्ये पसरली. 
## मुलतत्त्वे
१) प्रत्येक व्यवहाराला किमान दोन पक्ष असतात.

२) दोन पक्षात दोन लेखांचा समावेश असतो.

३) दोन लेख्यांपैकी एक लाभ देणारा तर दुसरा लाभ घेणारा असतो.

४) एक लेख नावे होतो आणि दुसरा लेखा जमा होतो. दोन्ही ठिकाणी समान रक्कम असते. म्हणजेच कुठल्याही क्षणी पुस्तांमध्ये जमा आणि नावे असणारी रक्कम समान असते.

## फायदे
१) **अचूकता** - दोन्ही बाजूना, म्हणजेच जमा आणि नावे असा समान परिणाम होत असल्याने द्विनोंदी पद्धत जास्ती अचूक मानली जाते. गणितीय अचूकता सिद्ध करण्यासाठी तेरीज पत्रक या सारखा ताळा करता येतो.

२) **व्यावसायिक निष्कर्ष** - द्विनोंदी पद्धतीचा वापर करून व्यवसायाचा नफा, तोटा, उत्पन्न, खर्च , देयता, संपत्ती अशा अनेक गोष्टींची माहिती समजते. व्यवसायाची आर्थिक परिस्थिती समजण्यासाठी उपयोग होतो.

३) **परिपूर्ण नोंद** - व्यवहारांची नोंद परिपूर्ण ठेवली जाते.

४) **तुलनात्मक अभ्यास** करणे सोपे जाते.

५) **सर्वमान्यता** - शासकीय तसेच इतर व्यापारी संघटना या पद्धतीस मान्यता देतात.

## संदर्भ
वर्ग:वाणिज्य
वर्ग:व्यापार
वर्ग:बँकिंग
अल्पेश ठाकोर

**अल्पेश ठाकोर (कोली)** ( १९७७) हा एक गुजराती सामाजिक कार्यकर्ता व ओबीसी समाजाचा नेता आहे. तो काँग्रेस पक्षाकडून २०१७ च्या विधानसभा निवडणुकीत राधनपूर मतदारसंघातून निवडून आला.

ठाकोरने ओबीसी, एसटी, एससी समाजाचे प्रश्‍न सोडविण्यासाठी ‘गुजरात कोली ठाकोर सेने’ची स्थापना केली आहे. तो या वर्गातील तरुणांना व्यसनापासून दूर ठेवण्यासाठी प्रयत्न करतो. भटक्‍या विमुक्तांना आरक्षणाबरोबरच त्यांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी त्याचे कार्य सुरू असते.

गुजरातमधील ओबीसी समाजाच्या न्यायहक्कासाठी त्याने २०१६ मध्ये मोठे आंदोलन केले.

## वैयक्तिक जीवन 
त्यांच्या पश्चात पत्नी किरण ठाकोर आणि दोन मुले उत्सव आणि अभय आहेत.

## हे सुद्धा पहा
* जिग्नेश मेवाणी
* हार्दिक पटेल

वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:गुजराती व्यक्ती
वर्ग:भारतीय समाजसेवक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गोविंदराव हायस्कूल

**गोविंदराव हायस्कूल** हे इचलकरंजी एक माध्यमिक शाळा आहे. श्री नारायण बाबासाहेब घोरपडे शिक्षण संस्था ही शाळा चालवते.

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील शाळा
वस्त्र रसायन शास्त्र

**वस्त्र रसायन शास्त्र**  हे तयार झालेल्या कापडावर रासायनिक प्रक्रिया करण्याचे शास्त्र आहे.यात कापडावरील रंगकाम, डिझाईन, कलाकुसर याचाही समावेश होतो

वर्ग:वस्त्रे
श्रीमंत गंगामाई गर्ल्स हायस्कूल

**श्रीमंत गंगामाई गर्ल्स हायस्कूल** ही महाराष्ट्राच्या इचलकरंजी शहरातील एक मुलींची शाळा आहे. ही शाळा श्री नारायण बाबासाहेब घोरपडे शिक्षणसंस्था चालवते.

वर्ग:इचलकरंजी
वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील शैक्षणिक संस्था
कबनूर

**कबनूर** हे महाराष्ट्राच्या कोल्हापूर जिल्ह्यातील गाव आहे. हे गाव इचलकरंजी शहरानजीक आहे.२००१ सालच्या जनगणनेनुसार या गावाची लोकसंख्या ४९८९४ इतकी असून पुरुषांची संख्या ५३% व महिलांची संख्या ४७% इतकी आहे.कबनूर गावातील साक्षरतेचे प्रमाण ७३% इतके आहे, जे राष्ट्रीय साक्षरतेच्या प्रमाणापेक्षा अधिक आहे(५९.५ %). यामध्ये पुरुष साक्षरता प्रमाण ७९% व महिला साक्षरता प्रमाण ६५% आहे.

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे
फिनोलेक्स अभियांत्रिकी महाविद्यालय

**फिनोलेक्स इंजिनीयरिंग कॉलेज** हे महाराष्ट्राच्या रत्‍नागिरी शहरातील अभियांत्रिकी महाविद्यालय आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये
वर्ग:महाराष्ट्रामधील अभियांत्रिकी महाविद्यालये
वर्ग:महाराष्ट्रातील अभियांत्रिकी महाविद्यालये
वर्ग:रत्‍नागिरी
२०१८ आशिया चषक

**२०१८ आशिया चषक** ही आशिया क्रिकेट संघटन ने आयोजित केलेली एकदिवसीय स्पर्धा असणार आहे. आशिया चषक मालिकेतील ही १४वी स्पर्धा भारतात सप्टेंबर २०१८ होणार असून ह्यात ६ संघ सामिल होतील.

ठरावानुसार स्पर्धा भारतात होणार होती पण भारत आणि पाकिस्तान यांच्यामधील राजकीय तणाव आणि दोन्ही देशांच्या सिमेवरील भीषण तणावामुळे स्पर्धा संयुक्त अरब अमिरातीला हलविण्यात आली.

स्पर्धेच्या तिसऱ्या सामन्यात अफगाणिस्तानने श्रीलंकेवर ९१ धावांनी अभूतपुर्व विजय मिळवला व श्रीलंकेला स्पर्धेतून बाहेर फेकले. ब गटातून दोन्ही साखळी सामने हारल्याने श्रीलंका स्पर्धेतून बाद झाला तर बांग्लादेश आणि अफगाणिस्तान सुपर ४ साठी पात्र ठरले. तर अ गटातून भारत व पाकिस्तान सुपर ४ साठी पात्र ठरले. गट फेरीत अफगाणिस्तान व भारताने दोन्ही सामने जिंकले तर बांग्लादेश व पाकिस्तान यांनी प्रत्येकी १-१ सामने जिंकले. श्रीलंका व हाँग काँगने एकही सामना जिंकला नाही आणि साखळी फेरीतच त्यांचे आव्हान संपुष्टात आले.

सुपर ४ फेरीतून भारत व बांग्लादेशनी अंतिम फेरीत प्रवेश मिळवला. अंतिम सामन्यात भारताने शेवटच्या चेंडूवर बांग्लादेशवर विजय मिळवत आशिया चषक ७व्यांदा पटकाविला.

## पात्र संघ 
## संघ 
स्पर्धेच्या आधी दुखापत झाल्यामुळे अफगाणिस्तानच्या संघात वफादार मोमंदच्याएेवजी यामीन अहमदझाईला सामील केले गेले. स्पर्धेआधी मोमिनुल हकला बांग्लादेशच्या संघात घेतले गेले. दिनेश चंदिमल व दनुष्का गुणथिलका स्पर्धेतून बाद झाले तर त्याच्याजागी निरोशन डिकवेल्ला व शेहान जयसुर्याला श्रीलंकेच्या संघात घेतले गेले. पहिल्या सामन्यात बोटाचे हाड मोडल्यामुळे बांग्लादेशचा तमीम इक्बाल संपूर्ण स्पर्धेतून बाद झाला.

भारत व पाकिस्तान यांच्या सामन्यानंतर दुखापत झाल्या कारणाने हार्दिक पंड्या, अक्षर पटेल व शार्दुल ठाकूर स्पर्धेतून बाहेर पडले तर त्यांच्याजागी भारतीय संघात रविंद्र जडेजा, दीपक चाहर व सिद्धार्थ कौल यांना घेतले गेले. सुपर ४ फेरी आधी बांग्लादेशी संघात सौम्य सरकार आणि इमरूल केस यांना घेण्यात आले.

## मैदाने 
## गट फेरी 
### गट 'अ' 
 सुपर ४ साठी पात्र.

----

----

----

### गट 'ब' 
 सुपर ४ साठी पात्र.

----

----

## सुपर ४ 
 अंतिम सामन्यासाठी पात्र.

## अंतिम सामना 
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट
वर्ग:आशिया चषक
वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे
वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे संयुक्त अरब अमिराती दौरे
वर्ग:२०१८ आशिया चषक
जामदारखाना

**जामदारखाना** म्हणजे किल्ल्यांवर असलेले सरकारी खजिना व वस्त्रागार होय. जामदारखान्यात तत्ने, हिरे, पाच, माणके आणि सोन्याचे होन ठेवलेले असत.
## हे ही बघा
* महाराष्ट्रातील किल्ले, प्रकार आणि अवयव

## संदर्भ
वर्ग:किल्ले
संस्थान प्रजा परिषद

**संस्थान प्रजा परिषद** हा माधव बागल, रत्नाप्पा कुंभार, दिनाकर देसाई, शंकरराव माने, चनगोंडा पाटील, काका देसाई, कुंडल देसाई, आय.ए. पाटील, व्यंकटेश देशपांडे, हरिबा बेनाडे, दत्तोबा ताबंट, ईश्वरा गोधडे माधव बागल इतर सहकाऱ्यांनी १९३८ सालाच्या दरम्यान स्थापलेला राजकीय पक्ष होता.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
क्विंटल

**क्विंटल** तथा **सेंटनर** हे वजनाचे एकक आहे. एक क्विंटल म्हणजे १०० पाउंड किंवा किलो होत. पाउंड-फूट मापनपद्धती  वापरली जाणाऱ्या प्रदेशात एक क्विंटल १०० पाउंड होतात तर मेट्रिक किंवा मीटर-किलोग्रॅम मापनपद्धती वापरणाऱ्या प्रदेशांत एक क्विंटलमध्ये  १०० किलोग्रॅम बसतात.

वर्ग:वस्तुमानाची एकके
वर्ग:मापनाची एकके
इचलकरंजी एज्युकेशन सोसायटी

**इचलकरंजी एज्युकेशन सोसायटी** महाराष्ट्राच्या इचलकरंजी परिसरातील शैक्षणिक संस्था आहे. ही संस्था १९३२मध्ये काही वकीलांनी स्थापना केली. या संस्थेची निर्मिती इचलकरंजी परिसरातील विद्यार्थांना शिक्षण मिळण्यासाठी करण्यात आली. 

सुनील नवाल या संस्थेचे २०१७मधील चेरमन होते.

वर्ग:इचलकरंजी
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील निर्मिती
वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था
मंगसुळी

**मंगसुळी** हे बेळगांव जिल्ह्यातील, अथणी तालुक्यातील गाव आहे व येथील खंडोबाचे मंदिर प्रसिद्ध आहे. हे ठिकाण सांगलीपासून ३६ कि.मी. अंतरावर आहे. मंदिर हेमाडपंथी असून १९व्या शतकातले असावे हजार वर्षापूर्वीचे असावे. चैत्रत्र शुद्ध दशमी ते पौर्णिमा असे ५ दिवस उत्सव असतो. त्यावेळीच देवळात असलेले ते पंच धातूचे लंगर - २७ नक्षत्रांची २७ कडी असलेली साखळी कडीचा दगडावर प्रहार केल्यावर तुटते. हा कार्यक्रम वर्षातून दोन वेळा होतो. 

येथील पुजाऱ्यांना बुडता असे म्हणतात.  

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:कर्नाटक राज्यातील शहरे व गावे
वसंतदादा शुगर इन्स्टिट्यूट

**वसंतदादा शुगर इंस्टीट्यूट** पूर्वाश्रमीची **डेक्कन शुगर इंस्टीट्यूट** ही महाराष्ट्रातील सहकारी साखर कारखान्यांनी एकत्र येऊन साखर उद्योगाशी निगडीत शास्त्रीय, तांत्रिक व शैक्षणिक संशोधन करण्याकरीता स्थापन केलेली संस्था आहे. या संस्थेची स्थापना १९ नोव्हेंबर १९७५ रोजी झाली. ३८५ एकरात या संस्थेचे कामकाज चालते.

वर्ग:शेतीशास्त्र
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील निर्मिती
मोहन लोके

मोहन लोके (१९४२ - २०१७) हे एक सिनेछायाचित्रकार आणि अभिनेते होते. त्यांची कारकीर्द सुमारे ५० वर्षांची होती.  *स्टुडिओ एक तूही निरंकार*च्या नावाने त्यांनी सुमारे दीडशेहून अधिक चित्रपटांच्या स्थिरचित्रणाचे काम केले.

स्थिर छायाचित्रणाचा चित्रपटाच्या प्रसिद्धीमध्ये वापर होतो. जेव्हा मुद्रित माध्यम हे एकमेव प्रसिद्धीचे माध्यम होते तेव्हा स्थिर छायाचित्रणाला महत्त्व होते. त्या काळात लोके यांनी आपल्या कॅमेऱ्याच्या जादूने अनेक कलावंतांना प्रसिद्धी मिळवून दिली.

मोहन लोके हे स्वतःच चांगले कलावंत असल्याने कॅमेऱ्यासमोरच्या साध्या दृश्यालाही वेगळे परिमाण लाभे, आणि साध्या व्यक्तिमत्त्वाचेही सौंदर्य खुलून दिसे. मोहन लोके यांनी अनेक दशके ही कामगिरी पार पाडताना जुन्या नव्या काळातील कलावंतांशी जिव्हाळ्याचे संबंध निर्माण केले. दादा कोंडके यांच्यासोबत कुणीही कलावंत सलगपणे दीर्घकाळ काम करू शकला नाही. मात्र, मोहन लोके ही एक अशी व्यक्ती होती की, ज्यांनी दादांसोबत बहुतेक सर्व चित्रपटांमध्ये काम केले. स्थिर छायाचित्रण करण्यापुरते मर्यादित न ठेवता दादांनी त्यांना अनेक छोट्या-मोठ्या भूमिकाही दिल्या. आली अंगावर, जिवलगा, नवरा माझा नवसाचा, पांडू हवालदार, बजरंगाची कमाल, येऊ का घरात, शूर आम्ही सरदार, सून लाडकी सासरची अशा अनेक चित्रपटांत त्यांनी भूमिका केल्या, त्यांनी केलेल्या भूमिकांचेही वेळोवेळी कौतुक झाले. 

## गौरव
* स्टिल फोटोग्राफी क्षेत्रात त्यांनी केलेल्या कामगिरीची दखल घेऊन २०११ साली अखिल भारतीय चित्रपट महामंडळाने चित्रकर्मी पुरस्कार देऊन त्यांचा गौरव केला होता.

वर्ग:छायाचित्रकार
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मढे घाट

**मढे घाट** हे पुणे जिल्ह्याच्या दक्षिण भागातल्या वेल्हे तालुक्यातील गाव आहे. या घाटाकडे जाण्यासाठी मुंबई-बंगलोर या राष्ट्रीय महामार्गावरून नसरापूर येथून वेल्हा मार्गे केळद या गावी जातात. केळद गावापासून चालत दीड ते दोन किलोमीटरवर मढे घाट येतो. **मढे घाट** हे एक नैसर्गिक पर्यटन स्थळ आहे. येथून कुठलाही रस्ता जात नाही. तेथे मोठ्ठा धबधबा आहे. पावसाळ्यात त्याला खूप पाणी असते ऑक्टोबरनंतर मात्र टिपूसही पाणी नसते. धबधबा कड्यावरून उतरतो, तेथून कडा उतरून पायी महाडच्या दिशेने जाता येते, पावसाळ्यात सहलीला खूप गर्दी असते.

डोंगर-दऱ्या भटकण्याऱ्यांसाठी पुण्यहून येणाऱ्यांना  ‘केळद-मढे घाट-उपांड्या घाट’ ही एक उत्तम चढाई असते. कोकणातील ट्रेकर्स शिवथरघळ- गोप्या घाट – केळद- मढे घाट- कर्णावाडी- रानवाडी -शिवथरघळ असा मार्ग निवडतात.  
सिहगड जिंकून घेणाऱ्या तानाजी मालुसरे यांचे मढे त्यांच्या कोकणातल्या गावी या वाटेने नेले म्हणून त्याला मढे घाट म्हणतात अशी आख्यायिका आहे.

पाहा : १. महाराष्ट्रातील घाट रस्ते

२. मढे घाट

## संदर्भ 
वर्ग:वेल्हे तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ बायोमेडिकल इमेजिंग अँड बायोइंजिनियरिंग

**नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ बायोमेडिकल इमेजिंग आणि बायोएन्जिनिनेरिंग **(एनआयबीआयबी) ही   अमेरिकेतील बेथेस्डा, मेरीलॅंडमध्ये असलेली संशोधन संस्था आहे. येथिल शास्त्रज्ञांनी मधुमेहावर प्रभावी उपाय शोधला आहे. या उपायात एक त्वचेचा तुकडा मधुमेह असलेल्या रुग्णांच्या शरीरावर  चिटकवला जातो, त्या मुळे रुग्णांना आठ दिवस तरी इन्शुलिनचं इंजेक्शन घेण्याची आवश्यकता लागणार नाही असा दावा येथिल शास्त्रज्ञांनी केला आहे. टाईप टू मधुमेह असलेल्या रुग्णांना याचा लाभ मिळणार आहे. विविध क्षारांच्या मिश्रणातुन तयार केलेले जैवरासायनिक मलम लावलेला हा त्वचेचा तुकडा रक्तातील घटाकांशी संपर्कात रहातो व अवश्यकते नुसार रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवतो.  

वर्ग:संशोधन संस्था
प्रतिमा बरुआ-पांडे

**प्रतिमा बरुआ-पांडे** (आसामी:প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে; ३ ऑक्टोबर, १९३४:कोलकाता, भारत - २७ डिसेंबर, २००२:गौरीपूर, आसाम, भारत) या आसामी लोकगीत गायिका होत्या. त्या गोलपारिया शैलीची गीते गात.

बरुआ-पांडेंचा जन्म कोलकात्यात झाला व लहानपणी त्या आसाममध्ये राहण्यास गेल्या. तेथे एक मैफलीत भूपेन हझारिकांसमोर गोलपार शैलीतील गीत गायल्यावर हझारिकांनी त्यांना ही कला आत्मसात करण्यास सांगितले.

## पुरस्कार 
* संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार
* पद्मश्री पुरस्कार

वर्ग:आसामी गायिका
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सर्वधारा

**सर्वधारा** हे महाराष्ट्राच्या अमरावती शहरातून प्रसिद्ध होणारे मराठी वाङ्मयीन त्रैमासिक होते. हे त्रैमासिक साहित्य व कला यासाठीच्या सर्व प्रवाहांना वाहिलेले आहे.

वर्ग:मराठी भाषेमधील नियतकालिके
धाकटा रॉबर्ट डाउनी

**रॉबर्ट जॉन डाउनी जुनियर** (४ एप्रिल १९६५; मॅनहॅटन, न्यू यॉर्क, अमेरिका) हा अमेरिकन चित्रपट अभिनेता आहे. याने *आयर्न मॅन* चित्रपट शृंखलेत तसेच इतर काही चित्रपटांत आयर्नमॅनची भूमिका केली आहे. याशिवाय डाउनीने *शेरलॉक होम्स* आणि *ट्रॉपिक थंडर* सारख्या अनेक चित्रपटांतून भूमिका केल्या आहेत.

वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते
वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेते सहाय्यक अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्वर

**स्वर** (Vowel) स्वृ - म्हणजे उच्चार करणे, ध्वनी करणे. ओठांचा एकमेकांशी किंवा जिभेचा मुखातील कोणत्याही भागाशी स्पर्श न होता तोंडावाटे जे ध्वनी बाहेर पडतात, त्यांना ‘**स्वर**’ असे म्हणतात. स्वर हे स्वतंत्र उच्चारायचे असतात. स्वरोच्चाराच्यावेळी हवेचा मार्ग अडवलेला नसतो. ज्या वर्णाचा उच्चार कंठातील कोणत्याही अवयवाचे सहाय्य न घेता होतो, त्या वर्णांना स्वर असे म्हणतात.

अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ऌ, ए, ॲ, ऐ, ओ, ऑ, औ

मराठी भाषेच्या शास्त्रीय वर्णमालेत वरील १२ स्वर तसेच इंग्रजीच्या संपर्कामुळे आलेले ‘ॲ’, ‘ऑ’ हे दोन स्वर मिळून १४ स्वर आहेत. आता त्यांना आपण "बाराखडी" न म्हणता "चौदाखडी" म्हणू शकतो  (शासन निर्णय २००९ नुसार वरील दोन इंग्रजीचे स्वर वर्णमालेत समाविष्ट करण्यात आले आहेत म्हणून एकूण स्वर १४ )

वरील स्वरांचे एकूण तीन प्रकार पडतात.
ऱ्हस्व स्वर,
दीर्घ स्वर,
संयुक्त स्वर

## मुख्य प्रकार
स्वरांचे व्युत्पत्ती नुसार प्रकार:
### ऱ्हस्व स्वर
ज्या स्वरांचा उच्चार आखूड होतो, म्हणजे उच्चार करावयास कमी कालावधी लागतो, त्यांना ऱ्हस्व स्वर असे म्हणतात. हे स्वर उच्च्यारण्यास लागणारी हवा कमी सोडावी लागते.
**उदा.** अ, इ, उ, ऋ, लृ

### दीर्घ स्वर
ज्या स्वरांचा उच्चार लांबट होतो, म्हणजे उच्चार करावयास जास्त कालावधी लागतो, त्यांना दीर्घ स्वर म्हणतात. हे स्वर उच्च्यारण्यास लागणारी हवा जास्त सोडावी लागते.
**उदा॰** आ, ई, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ,

### संयुक्त स्वर
दोन स्वर एकत्र येऊन बनवलेल्या स्वरांना संयुक्त स्वर म्हणतात. सगळे संयुक्त स्वर हे दीर्घ उच्चाराचे असतात.

**उदा॰** 
१. ए = अ + इ/ई 
२. ऐ = आ + इ/ई 
३. ओ = अ + उ/ऊ 
४. औ = आ + उ/ऊ 

### स्वरादी
ज्याचा उच्चार करण्याआधी स्वर येतो त्यांना "स्वरादी" असे म्हणतात.
स्वर + आदी – स्वरादी

स्वरादीचे एकूण चार भाग पडतात.
अनुस्वार,
अनुनासिक,
विसर्ग,
आधुनिक स्वरादी

अ. अनुस्वार –
स्वरावर किंवा अक्षरावर मागाहून स्वार होणारा वर्ण किंवा स्वरानंतर होणारा उच्चार म्हणजे अनुस्वार होय. जेव्हा हा उच्चार स्पष्ट व खणखणीत होतो तेव्हा त्याला अनुस्वार असे म्हणतात.
ं (अं)
उदा. गंगा, चंचल इत्यादी.

आ. अनुनासिक
ं(अं)

इ. विसर्ग
ः (अः)

ई. आधुनिक स्वरादी:
ॲ, ऑ हे नवे स्वरादी इंग्लिश भाषेतून आलेले आहेत.
उदा. बॅट, बॉल, इ.
## इतर प्रकार
### सजातीय स्वर
एकाच उच्चारस्थानातून उच्चारल्या जाणाऱ्या स्वरांना सजातीय स्वर म्हणतात.
**उदा.** अ – आ, इ – ई, उ – ऊ

### विजातीय स्वर
भिन्न उच्चारस्थानातून उच्चारल्या जाणाऱ्या स्वरांना विजातीय स्वर म्हणतात.
**उदा.** अ – इ, अ – उ, इ – ए, अ – ऋ

## मात्रा
ऱ्हस्व व दीर्घ स्वरांना उच्चारावयास लागणाऱ्या कालावधीवरून त्यांच्या **मात्रा** ठरतात.
१. ऱ्हस्व स्वर उच्चारावयास लागणाऱ्या कालावधीची **एक** मात्रा असते.
२. दीर्घ स्वर उच्चारावयास लागणाऱ्या कालावधीची **दोन** मात्रा असते.

## हे सुद्धा पहा
* मराठी व्याकरण विषयक लेख
* अर्धस्वर
* स्वरादी	
* व्यंजन
* उच्चार
* वर्ण
* मुळाक्षर
* बाराखडी


वर्ग:ध्वनी
संगीत महोत्सव

भारतामध्ये दरवर्षी नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात अनेक संगीत महोत्सव होतात. त्यांपैकी काही महोत्सव हे :- 
* ऑल बेंगॉल म्युझिक कॉन्फरन्स (कलकत्ता)
* आसियान-भारत संगीत महोत्सव
* औंध संगीत महोत्सव (औंध -सातारा)
* कलानुभव संगीत महोत्सव (पुणे)
* गंगूबाई हनगळ संगीत महोत्सव (हुबळी)
* गानसरस्वती महोत्सव
* गोवा संगीत महोत्सव (पणजी)
* डोव्हरलेन महोत्सव (कलकत्ता)
* ताज महोत्सव (दिल्ली)
* तानसेन समारोह (ग्वाल्हेर)
* श्रीत्यागराज आराधना महोत्सव (आंध्र प्रदेश)
* बंगाल शास्त्रीय संगीत महोत्सव (डाक्का)
* राजारानी संगीत महोत्सव (भुवनेश्वर)
* वसंतोत्सव (पुणे)
* श्रीमठ संगीत महोत्सव (श्रीमठ)
* सवाई गंधर्व भीमसेन महोत्सव (पुणे)
* सुर गंगा संगीत महोत्सव (वाराणशी)
* हरवल्लभ मेळा (जालंधर)
विल्यम चॅप्लिन

**विल्यम चॅप्लिन** हे ब्रिटिशांच्या ईस्ट इंडिया कंपनीच्या डेक्कन प्रांताचे १८१९ ते १८२६ या काळात कमिशनर होते. पेशव्यांच्या पतना नंतर ईस्ट इंडिया कंपनीने पेशव्यांच्या अधिपत्याखाली असलेल्या प्रांतावर शासकीय यंत्रणा उभी करण्यासाठी केलेल्या डेक्कन प्रांताचे एलफिस्ट्न नंतरचे विल्यम चॅप्लिन हे दूसरे कमिशनर होते.   

वर्ग:ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
वासंतिक नवरात्र

**चैत्र नवरात्री**, ज्याला **वसंत नवरात्री** असेही म्हणतात, ही दुसरी सर्वात जास्त साजरी होणारी नवरात्री आहे. या सणाचे वसंत ऋतुच्या नावावर आहे. वसंत नवरात्र ही चैत्र (मार्च-एप्रिल) या चंद्र महिन्यात पाळली जाते. हा सण देवी दुर्गाला समर्पित असून, तिच्या नऊ रूपांची नऊ दिवस पूजा केली जाते. शेवटचा दिवस म्हणजे राम नवमी हा रामाचा जन्मदिवस असतो. या कारणास्तव याला काही लोक **राम नवरात्री** असेही म्हणतात.   

बऱ्याच प्रदेशात हा सण वसंत ऋतूच्या कापणीनंतर येतो आणि इतरांमध्ये कापणीच्या वेळी येतो. विक्रम संवत कॅलेंडरनुसार, हिंदू चंद्र सौर कॅलेंडरचा पहिला दिवस म्हणजे हा सण असतो. य दिवसाला *हिंदू चंद्र नवीन वर्ष* म्हणून देखील ओळखले जाते.   

वासंतिक नवरात्र हा हिंदू लोकांत, विशेषतः उत्तर भारतात पाळला जाणारा सण आहे. हा सण चैत्र शुक्ल प्रतिपदेला सुरू होतो आणि रामनवमीला संपतो. या काळात देवी कात्यायनीची पूजा करतात. 

साधारणपणे हे नवरात्र नऊ दिवसांचे असते, पण एखाद्या वर्षी तिथिक्षयामुळे किंवा तिथिवृ्द्धीमुळे आठ किंवा दहा दिवसांचे असू शकते. इ.स. २०१७, २०१८ व २०१९ या तिन्ही वर्षी हे नवरात्र आठ दिवसांचे होते. 

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव
नायजेरिया एरवेझ

**नायजेरिया एरवेझ** ही नायजेरियामधील विमानवाहतूक कंपनी होती. या कंपनीची स्थापना १९५८मध्ये झाली. १९७१पर्यंत या कंपनीला *डब्ल्यूएएसी नायजेरिया* असे नाव होते. याचे मुख्य ठाणे अबुजामधील मुर्तला मुहम्मद आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर होते व पश्चिम आफ्रिकेतील प्रमुख शहरे आणि युरोप, उत्तर अमेरिका आणि अरब देशांतील निवडक शहरांना येथून विमानसेवा होती.

१९६१पर्यंत नायजेरियाच्या सरकारकडे याची ५१% मालकी होती. १९६१मध्ये सरकारने सगळी कंपनी विकत घेतली व तिला राष्ट्रीय विमानवाहतूक कंपनीचा दर्जा दिला.

ही कंपनी २००३मध्ये बंद पडली.

वर्ग:नायजेरियामधील विमानवाहतूक कंपन्या
वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या
खरमास

**खरमास** हा हिंदू पुराणांत वर्णिलेला एका महिन्याचा कालावधी आहे. हा कालखंड सूर्याच्या धनुराशीत प्रवेश केल्यानंतर, म्हणजे १६ डिसेंबरच्या आसपास सुरू होतो आणि १४ जानेवारीच्या आसपास संपतो. या काळात उत्तर भारतात मंगल कार्ये होत नाहीत.

काही पंचांगांमध्ये हा खरमास सूर्याच्या मीन राशीत असण्याच्या काळात म्हणजे अंदाजे १५ मार्च ते १४ एप्रिल या काळात दाखविलेला असतो. 

## आख्यायिका
सूर्यदेव सात घोड्यांच्या रथात बसून ब्रह्मांडाची परिक्रमा करतात.  त्यांना मध्येच थांबण्याची परवानगी नाही. परंतु असे करताना घोड्यांना विश्रांती न मिळाल्याने ते थकतात व त्यांना तहानभूक लागते.  त्यांची ही दशा पाहून एकदा सूर्यदेवांनाही वाईट वाटले. त्यामुळे पाणी पिण्यासाठी सूर्यदेवांनी रथ एका तलावाच्या कडेला नेला. पण जर रथ थांबला तर तर अनर्थ होईल हे जाणून सूर्यदेवांनी तलावाकाठी बसलेल्या दोन गाढवांना रथाला जोडून आपला रथ दौडतच ठेवला. महिन्यानंतर त्याच तलावाजवळ आल्यावर परत रथाला घोडे जुंपले आणि पुढची कालक्रमणा चालूच ठेवली.
हे त्यानंतर दरवर्षी घडू लागले आणि वर्षातून एका महिन्याला खरमास म्हणू लागले.

पहा :- धुंधुरमास (धनुर्मास)
वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव
ॲक्रेडिटेड सोशल हेल्थ ॲक्टिविस्ट

**ॲक्रेडेटेड सोशल हेल्थ एक्टिविस्ट** / **A**ccredited **S**ocial **H**ealth **A**ctivists (ASHA), **आशा** हे **मान्यताप्राप्त सामाजिक आरोग्य कार्यकर्ते** आहेत. भारत सरकारने २००५ साली सुरू केलेली ही योजना राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य मिशनचा (एनआरएचएम) एक भाग आहे. भारत सरकारच्या आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय ही योजना राबवते. भारतातील "प्रत्येक खेड्यात आशा" असे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
आशा स्वयंसेविका माता व बाल आरोग्याविषयी गावातील महिलांमध्ये प्रबोधन करणे, प्रसूतीपूर्व तपासणी, लसीकरण, स्तनपान, लोहयुक्त गोळ्या इ.ची माहिती मातांना देणे असे काम करतात.

## संदर्भ
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:भारतातील आरोग्य योजना
आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग पाच, २०१७

**२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग पाच** ही एक एकदिवसीय स्पर्धा सप्टेंबर २०१७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत खेळविली गेली. जर्सी ने ही स्पर्धा जिंकली.

## पात्र संघ 
## संघ 
## साखळी फेरी 
### गट 'अ' 
----

### गट 'ब' 
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट
हस्ताक्षर

**हस्ताक्षर** म्हणजे आपल्या बोटांमध्ये धरलेल्या लेखणी, पेन्सिल, खडू किंवा अन्य साधनांच्या सहाय्याने केलेल्या अक्षरांचे लिखाण होय. हस्ताक्षरातील लिखाण करताना पेन-पेन्सिल यांचे वळण एक समान नसते. काहींचे एका रेषेत सरळ तर काहींचे तिरपे, तर काहींचे रेषेच्या वर खाली होत असते. सर्वच लोकांचे हस्ताक्षर चांगले असतेच असे नाही. हस्ताक्षर ही एक कला असून ती सर्वांना सहज आत्मसात करता येऊ शकते. याला प्रयत्नांची आणि सातत्याची जोड असावी लागते.नियमित सराव केल्यास आपले हस्ताक्षर सुंदर होऊ शकते.

## हे सुद्धा पहा
* स्वाक्षरी

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:लेखन
भागभांडवलात गुंतवणुक करणाऱ्या बचत योजना

**भागभांडवलात गुंतवणुक करणाऱ्या बचत योजना, ** **E**quity-**L**inked **S**avings **S**cheme **इक्विटी-लिंक्ड सेव्हिंग स्कीम, ** ज्याला ई.एल.एस.एस (ELSS) नावाने ओळखले जाते, ती भारत सरकारने प्राप्तिकर दात्यांना भारतीय भांडवल बाजारात नोंद असलेल्या कंपन्यांच्या भागभांडवलात गुंतवणुक करण्याच्या बदल्यात प्राप्तिकरातून सुट देण्यासाठी जाहीर केलेली योजना आहे. या योजनेत म्युच्युअल फंडांच्या माध्यमांद्वारे भागभांडवलात ३ वर्षाची गुंतवणुक केल्यास करदात्यास त्याच्या करयोग्य उत्त्पानातुन सुट मीळते. ही सुट प्राप्तिकर कायदा १९६१ च्या नमुना ८० सी नुसार असते. यातील गुंतवणुकवर मिळणारे परतावे हे शेअर बाजारातील तेजी मंदी वर अवलंबून असतात. ईएलएसएसला एसआयपी (सिस्टेमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन) आणि एकरकमी गुंतवणूक पर्यायांचा वापर करून गुंतवणूक करता येते. यात ३ वर्षासाठी गुंतवणुक असते आणि मधे मोडता येत नाही. ‘कलम ८० सी’च्या अंतर्गत जे इतर गुंतवणूक पर्याय आहेत त्यामध्ये ईएलएसएसचा गुंतवणूक कालावधी सर्वात कमी आहे. 

या योजने मध्ये गुंतवणूक केल्यास वार्षिक रुपये १,५०,००० पर्यंत उत्पन्नातून वजावट मिळू शकते.  ई.एल.एस.एस वर मिळणारा लाभांश हा करमुक्त आहे. तीन वर्षांनंतर ई.एल.एस.एस मधील गुंतवणूक विकली तर त्यावर झालेल्या भांडवली नफ्यावर ही कर भरावा लागत नाही, कारण ई.एल.एस.एसच्या विक्रीवर शेअर उलाढाल कर (एसटीटी) भरलेला असल्यामुळे तो करमुक्त आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था
वर्ग:कलम ८० सी अंतर्गत गुंतवणूक पर्याय
वर्ग:गुंतवणूक
लेखणी

**लेखणी**, किंवा पेन ही एक वस्तू आहे, ज्याद्वारे कागदावर शाई लिहिली जाते. रीड पेन, फेदर पेन, फाउंटन पेन, बॉल पॉइंट पेन अशा अनेक प्रकारचे लेखणी  प्राचीन काळापासून वापरले जाते. रीड पेन, क्विल पेन, डिप पेन आणि रुलिंग पेन यांसारख्या सुरुवातीच्या पेनमध्ये निबवर किंवा लहान पोकळी किंवा पोकळीत थोड्या प्रमाणात शाई धरली जात होती, जी वेळोवेळी पेनची टीप शाईच्या विहिरीत बुडवून पुन्हा चार्ज करावी लागते. 

आज, अशा पेनना केवळ चित्रण आणि कॅलिग्राफी सारख्या विशिष्ट वापरांची संख्या फारच कमी आढळते. रीड पेन, क्विल पेन आणि डिप पेन, जे लेखनासाठी वापरले जात होते, त्यांची जागा बॉलपॉईंट पेन, रोलरबॉल पेन, फाउंटन पेन आणि फील किंवा सिरॅमिक टिप पेनने घेतली आहे. तांत्रिक रेखांकन आणि कार्टोग्राफीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या रुलिंग पेनची जागा रॅपिडोग्राफ सारख्या तांत्रिक पेनने घेतली आहे. या सर्व आधुनिक पेनमध्ये अंतर्गत शाईचे साठे असतात, जसे की लिहिताना त्यांना शाईत बुडविण्याची गरज नसते.

## लेखणीचा इतिहास 
आज आपल्याला चित्रांच्या माध्यमातून प्राचीन काळचा इतिहास कळतो. पहिले राजे मोराच्या पंखांचा वापर करून लिहत असत. नंतर पहिली पेन इराकच्या लोकांनी बनवली होती. पेनने लिहिण्याची सुरुवात इराकमधूनच झाली. त्यानंतर इजिप्शियन लोकांनी रीड पेन बनवले. वर्षानुवर्षे वेळू पेनाने लिहिण्याचे काम चालू होते. यानंतर इजिप्तच्या लोकांनी फाउंटन पेन बनवले आणि प्रत्येकजण फाउंटन पेनने लिहू लागला. भारतात ५००० वर्षांपूर्वी पेनची सुरुवात झाली. १३०० इ. स पूर्व रोमनांनी धातूचे पेन बनवले होते. प्राचीन काळी लेखनाचे कामही हाडांच्या माध्यमातून होत असे. काळाच्या ओघात नव्या लेखनाचा शोध लागला आणि नवीन कलमांचा शोध लागला. आजचा काळात पेनाचा जास्त वापर न करता टंकलेकन केले जाते. इंग्रजांना विरोध करण्यासाठी कलमाचा वापर केला. काही स्वातंत्र्यसैनिक लेखणीतून इंग्रजांविरुद्ध लेख लिहीत असत आणि हे लेख वाचून भारतातील लोकांच्या मनात देशहिताची भावना जागृत झाली होती. माणसाला लेखणीतूनच ज्ञान मिळाले. 
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:लेखनाचे माध्यम
राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्र

**राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्र** हे भारतीय टपाल कार्यालयात गुंतवणुकीद्वारा दिले जाणारे प्रमाणपत्र आहे. या योजनेतील गुंतवणुक ही ५ वर्षासाठी असते. प्राप्तिकर कायद्याच्या कलम ८० सी अन्वये कर वजावटीसाठी बहुतेक भारतीय यात गुंतवणुक करतात.

## संदर्भ 
वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था
वर्ग:कलम ८० सी अंतर्गत गुंतवणूक पर्याय
कर बचती साठीची मुदत ठेव

**कर बचती साठीची मुदत ठेव** ही भारतील बँकांत करता येणारी मुदत ठेव आहे. यातील गुंतवणुक ही ५ वर्षासाठी असते. प्राप्तिकर कायद्याच्या कलम ८० सी अन्वये कर वजावटीसाठी भारतीय यात गुंतवणुक करतात. यातील गुंतवणुक  ५ वर्षे काढता येत नाही.

## संदर्भ 
वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था
वर्ग:कलम ८० सी अंतर्गत गुंतवणूक पर्याय
राष्ट्रीय पेन्शन योजना

**राष्ट्रीय पेन्शन योजना** ही निवृत्तीनंतरची तरतूद करण्यासाठी (पेन्शन मिळण्यासाठी) बचत करण्याची सवय लागावी म्हणून भारत सरकारने सुरू केलेली योजना आहे. या योजनेच्या अंतर्गत केलेली बचत ही मान्यताप्राप्त शेअर्स, सरकारी रोखे, कॉर्पोरेट डिबेंचर्स यांमध्ये विभागून गुंतविली जाते. प्राप्तिकर कायद्याच्या कलम ८० सी अन्वये कर वजावटीसाठी बहुतेक अनेक 'राष्ट्रीय पेन्शन योजनेत गुंतवणूक करतात.

## संदर्भ 
वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था
वर्ग:कलम ८० सी अंतर्गत गुंतवणूक पर्याय
गोविंद गोपाळ गायकवाड

**गोविंद गोपाळ गायकवाड** वढू (बु.) येथील सैनिक होते. ते जातीने महार होते त्यामुळे त्यांचा उल्लेख **गोविंद गोपाळ महार** असाही केला जातो. औरंगजेबाच्या सैन्याने छत्रपती संभाजी महाराज यांची निर्घृण हत्या करून त्यांच्या मृतदेहाचे तुकडे इतःस्ततः फेकून दिले होते. त्या तुकड्यांना एकत्र करून गोविंद गोपाळ गायकवाड यांनी त्यांच्यावर पुणे जिल्ह्यातल्या शिरूर तालुक्यातील वढू (बु.) येथे अंत्यसंस्कार केले. त्याच जागेवर संभाजी महाराजांची समाधी उभी केलेली आहे. त्या गावात गोविंद गायकवाडांची समाधी आहे.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी व्यक्ती  
वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:दलित व्यक्ती
अर्धस्वर

‘य्, र्, ल्, व्’ यांची उच्चारस्थाने अनुक्रमे ‘इ, ऋ, लृ, उ’ या स्वरांच्या उच्चारस्थानासारखीच असल्याने या व्यंजनांचा वरील स्वरांशी निकटचा संबंध आहे; म्हणून त्यांना **अर्धस्वर** (अंतस्थ) म्हणतात. अर्धस्वर एकूण चार आहेत. स्वरांच्या क्रमानुसार अर्धस्वरांचा क्रम य्, व्, र्, ल् असा आहे.
जिनिंग

**जिनिंग** ही कापसाच्या बोंडापासुन सरकी व कापुस वेगळा करण्याची यांत्रिक प्रक्रिया होय.अनेकदा जिनिंग, प्रेसिंग व बेलिंग (बेलियिंग)  या सर्व प्रक्रियांना 'जिनिंग' असेच एकत्रितपणे संबोधण्यात येते.कापूस हा वजनाने बराच हलका असल्यामुळे व तो मोकळा असतांना बरीच जागा व्यापत असल्यामुळे, त्याची वाह्तूक सोयीची व्हावी या दृष्टीने, तो जास्त पिकणाऱ्या प्रदेशातच सहसा जिनिंग मील असतात. 

## हे सुद्धा पहा 
* वस्त्रप्रावरणे उत्पादन उद्योग

वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय
भविष्य निर्वाह निधी

भारतात 'भविष्य निर्वाह निधी' हा कर्मचाऱ्यांसाठी असलेला एक प्रकारचा 'निवृत्ती निधी' आहे. 'निवृत्तीनंतरचे आयुष्यात गुजराण करण्यासाठी आर्थिक उत्पन्नाचा खात्रीलायक स्रोत असावा' हा या किंवा अशाप्रकारच्या योजनांमागचा हेतू असतो. नोकरीत प्रवेश करतेवेळी कोणती भविष्य निर्वाह निधी योजना निवडायची याचे काही ठिकाणी स्वातंत्र्य आहे.

## प्रकार 
यात दोन प्रकार आहेत:
* ज्यात कर्मचाऱ्यांना निवृत्तीनंतर अथवा राजिनाम्यानंतर ती संस्था अथवा कार्यालय सोडतेवेळी देण्यात येणाऱ्या एकमुश्त रकमेचा समावेश असतो.

* निवृत्तीनंतर कर्मचाऱ्यास एकमुश्त रक्कम व नंतर दरमहा निवृत्तीवेतन देण्यात येते.

खाजगी तसेच शासकीय अथवा निम-शासकीय कर्मचाऱ्यांसाठी भविष्य निर्वाह निधीसाठी वेगवेगळे नियम असतात.

## भविष्य निर्वाह निधी योजना 
ही किंवा अशा प्रकारची योजना भारतात सहसा केंद्र अथवा राज्याच्या शासकीय संस्था अथवा कार्यालयात राबविण्यात येते.
यात सरकार आवश्यक तो ठरलेला निधी कर्मचाऱ्याचे भविष्य निर्वाह निधी खात्यात जमा करते.

## अंशदायी भविष्य निर्वाह निधी योजना 
यात काही संस्थांमध्ये कर्मचाऱ्यास, ती संस्था करीत असलेल्या योगदानाइतकेच भविष्य निर्वाह निधीमध्ये मासिक योगदान करावे लागते. अशा योजनांना 'अंशदायी भविष्य निर्वाह निधी'(Contributory Provident fund) असे म्हणतात.सहसा, अशी योजना ही निम-शासकीय संस्थांमध्ये राबविण्यात येते व कर्मचाऱ्यांना याव्यतिरिक्त 'उपदान'ही (gratuity) देण्यात येते.

## खाते नोंदी 
या किंवा अशा प्रकारच्या सर्व योजनांमध्ये कर्मचाऱ्याचे खाते तयार करणे, त्यात नोंदी ठेवणे, दरवर्षी कर्मचाऱ्यास अद्ययावत् माहिती देणे आदी त्या संस्थेस बंधनकारक करण्यात आले आहे.

## उचल 
कर्मचारी हा नोकरीत असतांना भविष्य निर्वाह निधी खात्यात जमा असणाऱ्या रकमेचा काही भाग काही विशिष्ट कारणांसाठी उचल म्हणून घेऊ शकतो व त्याची परतफेड करू शकतो. अपत्यांचे लग्न अथवा घरबांधणी आदींसाठी जमा रकमेच्या ठराविक प्रमाणात अशी उचल करता येते.यातील उचल ही दोन प्रकारे असू शकते: परतफेड करण्याजोगी व न-परतफेड करण्याजोगी.
## अतिरिक्त कपात 
साधारणतः, अंशदायी भविष्य निर्वाह निधी योजनेत कोणताही कर्मचारी हा आपल्या भविष्याची अतिरिक्त आर्थिक तरतूद म्हणून, जास्तीचे वाढीव अंशदान पूर्वपरवानगीने जमा करू शकतो.या रकमेवर, अंशदायी भविष्य निर्वाह निधी योजनामार्फत जमा रकमेवर त्यास देण्यात येणारे व्याज मिळते पण, संस्थेच्या अंशदानाचा भाग म्हणून ती संस्था आपले योगदान यात जमा करीत नाही.निवृत्तीचे वेळेस हा निधी त्यास देण्यात येतो.

वर्ग:निवृत्ती निधी
मराठी लिपीतील वर्णमाला

**मराठी वर्णमाला** किंवा **मराठी मुळाक्षरे** खालीलप्रमाणे आहेत; यात प्रामुख्याने ५० वर्णांचा समावेश होतो.

### स्वर
() = शासकीय वर्गीकरणातून वगळण्यात आलेले स्वर
{} = इंग्रजीच्या प्रभावामुळे नंतर समविष्ट करण्यात आलेले स्वर

### स्वरादी
### व्यंजने
() = स्वरमालेत वेगळी चिन्हे नसलेले स्वर
### विशेष संयुक्त व्यंजने
() = शासकीय वर्गीकरणातून वगळण्यात आलेली संयुक्त व्यंजने
----

----

मराठी भाषेच्या शास्त्रीय वर्णमालेमध्ये (मूळ १६ स्वर + इंग्रजीच्या संपर्कामुळे आलेले २ आधुनिक स्वर) १८ स्वर + २ स्वरादी (अनुस्वार व विसर्ग) + ४२ व्यंजन (४० मूळ आणि २ संयुक्त) असे एकूण ६२ वर्ण दिले आहेत.

## उच्चार
मनुष्य एखाद्या वर्णाचा उच्चार करत असताना त्याच्या फुफ्फुसांतून हवा वर येते. ती हवा मग glottis, larynx वगैरे अवयवांतून जाते आणि शेवटी मुखात येते. येथे नाक, पडजीभ, टाळू, alveolar ridge, दात, ओठ, जीभ अशा वेगवेगळ्या अवयवांची उघडझाप होते व एक उच्चार तयार होतो.

पडजीभ आणि जीभेची मागची बाजू एकत्र आली की वेगळा वर्ण उच्चारला जातो आणि जिभेचे टोक व दात यांचा एकमेकांना स्पर्श झाल्यावर एक वेगळाच वर्ण उच्चारला जातो.

### उच्चारासाठी वापरले जाणारे अवयव
* मृदू टाळू (velum) 
* कठोर टाळू (durum)
* नाकातील पोकळी (nasal cavity) 
* ओठ 
* दात 
* जिभेचे टोक
* जिभेचा मधला भाग
* जिभेची मागची बाजू, इत्यादी अवयव तर वापरले जातातच. 
* पण पडजिभेच्या मागचा भाग (uvula) हा भाग उर्दू भाषेतले काही वर्ण उच्चारण्यासाठी वापरला जातो. जसे- क़, ख़, ग़, ड़, ढ़, फ़, वगैरे. मराठीतही च, छ, ज, झ, ञ, फ आणि ड ही अक्षरे दोन-दोन प्रकारे उच्चारली जातात, पण बहुधा वेगळी दाखवली जात नाहीत. (विनोबा भावे हे दंततालव्य वर्ण अधोबिंदू/नुक़्ता वापरून दर्शवत.)
या सर्व अवयवांना उच्चारक (articulators) असे म्हणतात.

मराठीतल्या डावा या शब्दातला ‘ड’चा उच्चार वाड़ा या शब्दातल्या ‘ड़’ पेक्षा वेगळा आहे. त्यामुळे योग्य लिखाण डावा आणि वाड़ा असे व्हावे. इंग्रजीत वाड़ाचे स्पेलिंग Wāṛā असे होते.

## हेसुद्धा पहा 
* मराठी व्याकरण

## संदर्भ
वर्ग:मराठी व्याकरण
वर्ग:मराठी भाषा

वर्ग:वर्ण
उढेवाडी

**उढेवाडी** हे पुणे जिल्ह्यातील लोणावळ्यापासून सुमारे सतरा किलोमीटरवर अतिशय दुर्गम ठिकाणी राजमाची किल्ल्याच्या पायथ्याशी वसलेले ७८ घरांचे गाव आहे. (२०१७ सालची स्थिती) गावाची लोकसंख्या साडेतीनशेच्या आसपास असून १९६७ मध्ये येथे ग्रामपंचायतीची स्थापना झाली. 

पहिल्या निवडणुकीपासून ग्रामपंचायतीचे सभासद बिनविरोध निवडून येत आहेत. गावाची वस्ती बहुतांशी आदिवासी, प्रामुख्याने आदिवासी महादेव कोळी व पाणभरे कोळी.. मात्र, जातीच्या दाखल्यांअभावी येथील ग्रामस्थ सरकारच्या योजनांपासून वंचित राहत होते. निवडणुकांमध्ये आरक्षण जाहीर होते. मात्र जातीचे दाखले नसल्याने ग्रामस्थांच्या अडचणी होत्या. या अडचणींमुळे निवडणुकीतही सहभागी होता येत नव्हते. यामुळे २००३ ते २०१३ या दहा वर्षांच्या कालावधीत ग्रामपंचायतीवर प्रशासक नियुक्त करण्यात आला होता. मात्र, या काळातही ग्रामस्थांनी सरकारच्या विविध उपक्रमांमध्ये सहभागी होत दुर्गम ठिकाणी विविध विकासकामांना चालना दिली आहे. गावातील बहुतांश नागरिक हे गरीब व आदिवासी असतानाही ते कसलेही आढेवेडे न घेता ग्रामस्थांनी उत्स्फूर्तपणे एक एप्रिलला शंभर टक्के करभरणा करीत नावलौकिक मिळवला आहे.

ग्रामस्थांच्या एकीमुळे केंद्र सरकारची निर्मल ग्राम योजना जाहीर होताच पहिल्याच वर्षात निर्मल होण्याचा बहुमान उढेवाडीने मिळविला. सरकारचा पर्यावरण विकासरत्न पुरस्कार मिळविणारी उढेवाडी मावळातील एकमेव ग्रामपंचायत आहे. तंटामुक्त गाव, संत गाडगेबाबा ग्रामस्वच्छता अभियानात २००५-०६ मध्ये तालुक्‍यात प्रथम येण्याचा बहुमान गवने मिळविला. यशवंत पंचायत राज अभियानात तालुक्‍यात ग्रामपंचायतीने द्वितीय क्रमांक मिळवला.   एकेकाळी रस्ता, वीज आणि पाण्याअभावी वंचित असलेले हे खेडे आज स्वयंपूर्ण होत आहे. असताना लोकसहभागातून राजकीय गदारोळात सतत ५० वर्षे बिनविरोध निवडणूक करीत इतर गावांपुढे उढेवाडीने आदर्श घालून दिला आहे.

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
ध्रुव बाळ

विष्णू पुराण आणि भागवत पुराणातंतील कथेनुसार ध्रुव हा उत्तानपाद राजा व सुनीती यांचा मुलगा होता. पाच वर्षाचा ध्रुव हा वडिलांच्या मांडीवर बसला असताना त्याला त्याच्या सावत्र आईने-सुरूचीने ढकलले. त्यामुळे जेथून आपल्याला कोणीही ढकलणार नाही, अशा जागेच्या शोधार्थ ध्रुवाने राजवाडा सोडून मधुवन नावाच्या अरण्याची वाट धरली. तेथून तो परत आला नाही.

काही कालानंतर लोकांना आकाशात उत्तरेला एक न उगवणारा, न मावळणारा, न हालणारा तारा दिसला. लोकांना हा तारा म्हणजे ध्रुवच आहे असे वाटू लागले. तो एका तारकापुंजातला शेवटचा, म्हणजे सातवा तारा आहे. या तारकापुंजाला ध्रुवमत्स्य (इंग्रजीत लिटिल बेअर) हे नाव दिले गेले आहे. आकाशातील सप्तर्षी (इंग्रजीत ग्रेट बेअर) या पतंगासारख्या दिसणाऱ्या तारका-समूहातील पहिल्या दोन ताऱ्यांना सरळ रेघेने जोडून ती रेषा पुढे वाढवली की ती ध्रुवताऱ्यापर्यंत पोचते.

ध्रुव ताऱ्याला इंग्रजीत **pole star**  म्हणतात

## भूगोल
पृथ्वी स्वतःभोवती फिताना ज्या काल्पनिक आसाभोवती फिरते त्या आसाचे उत्तर टोक हे अचूकपणे ध्रुवाच्या स्थानाकडे रोखलेले असते. त्यामुळे पृथ्वीच्या उत्तर गोलार्धातील निरीक्षकांना तो क्षितिजाच्या वरच्या बाजूला ठराविक कोनांतरावर दिसतो.  हा कोन म्हणजे निरीक्षकाच्या स्थानाचा अक्षांश असतो. पृथ्वीच्या विषुववृत्तावरून ती क्षितिजाला टेकलेला दिसतो, तर दक्षिण गोलार्धातून अजिबात दिसत नाही
. 
## खगोलशास्त्र 
पृथ्वीवर उत्तर गोलार्धामध्ये उत्तर दिशेस पाहिल्यास क्षितिजापासून थोडासा वर (मुंबईतून साधारण १९ अंश कोनावर)  ध्रुवतारा दिसतो. बऱ्याच लोकांना ध्रुवतारा तेजस्वी असावा असे वाटते, पण प्रत्यक्षात तो दिसायला एक साधारण तारा आहे. संपूर्ण रात्रभर ध्रुवताऱ्याचे निरीक्षण केल्यास इतर सर्व तारे पुढे सरकतील पण ध्रुवतारा मात्र त्याच ठिकाणी असल्याचे दिसते.

पृथ्वीच्या कललेल्या अक्षाला एक फेरी पूर्ण करण्यासाठी जवळपास २६,००० वर्षे लागतात. या २६,००० वर्षांमध्ये पृथ्वीचा अक्ष आकाशामध्ये एक फेरी पूर्ण करताना तो अक्ष निरनिराळ्या दिशेने रोखला जातो आणि परिणामी ध्रुवतारा २६००० वर्षात उत्तरबिंदूला एक छोटीशी प्रदक्षणा घालतो. हा काळ मानवी आयुष्याच्या मानाने फार मोठा असल्याने, माणसाला त्याच्या आयुष्यात ध्रुव तारा स्थिर असल्याचे दृष्टोत्पत्तीस येते.

## संदर्भ यादी 
## हे पण् पहा 
विष्णू ,लक्ष्मी,दशावतार , सात्त्विक आहार , कृतयुग किंवा सत्य युग,श्रीलक्ष्मी नारायण
उभयान्वयी अव्यय

दोन किंवा अधिक शब्द अथवा वाक्य जोडणाऱ्या अविकारी शब्दांना **उभयान्वयी अव्यय** म्हणतात. 
उदा. रामुकाकांनी प्रफुल्लचे कौतुक केले व त्याची पाठ थोपटत सुशीला काकूंना म्हणाले, "वहिनी, तुमचा मुलगा खूप हुशार आहे हो!"

अव्यये: की, आणि

## प्रकार
उभयान्वयी अव्ययांचे दोन प्रकार पडतात.
#**प्रधानत्वसूचक** (संयुक्त वाक्य)
##समुच्चयबोधक
##विकल्पबोधक
##न्यूनत्वबोधक
##परिणामबोधक
#**गौणत्वसूचक** (मिश्र वाक्य)
##स्वरूपबोधक
##उद्देशबोधक
##संकेतबोधक
##कारणबोधक
## हे सुद्धा पहा
* शब्दांच्या जाती

वर्ग:शब्दांच्या जाती
वर्ग:अव्यय
जोसेफ डिसूझा

**जोसेफ डिसूझा** दलित हक्कांसाठी लढणारे भारतीय कार्यकर्ता आहे. २०१२ पर्यंत ते दलित फ्रिडम नेटवर्कचे आंतरराष्ट्रीय अध्यक्ष आणि अखिल भारतीय ख्रिश्चन कौन्सिलचे अध्यक्ष होते. ३० ऑगस्ट २०१४ रोजी भारतातील गुड शेफर्ड चर्च ऑफ मॉडरेटर बिशप या नात्याने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.

वर्ग: दलित कार्यकर्ते
वर्ग: भारतीय ख्रिश्चन
स्वरादी

**स्वरादी** म्हणजे आधी स्वर आहे असा वर्ण.

‘**अं** व **अ:**’ अनुस्वार व विसर्ग या दोन वर्णांना 'स्वरादी'  म्हणतात, कारण यांचा उच्चार करण्यापूर्वी एखाद्या स्वराचा उच्चार करावा लागतो.

उदा. 
# **शं**कर = श् + अ + अनुस्वार = **शं**
# **किं**कर = क् + इ + अनुस्वार = **किं**
# म**न:**स्थिती = न् + अ + विसर्ग = **न:**
# **दुः**ख = द् + उ + विसर्ग = **न:**

## हे सुद्धा पहा
* स्वर
* मराठी व्याकरण विषयक लेख


वर्ग:मराठी व्याकरण
केवलप्रयोगी अव्यय

वाक्यामध्ये असे काही शब्द असत्तात जे स्वतंत्र न येता फ़क्त नामासोबत येत असतात आणि या नविन बनलेल्या शब्दाचा वाक्यात कुणाशी तरी सबंध येतो अश्या शब्दांना शब्दयोगी अव्यय असे म्हणतात. उदा. मी मुलांसाठी खाऊ आणला आहे. ... केवल वाक्यःच,मात्र,केवल,फ़क्त.

## हे सुद्धा पहा
*शब्दांच्या जाती
*मराठी व्याकरण विषयक लेख

वर्ग:शब्दांच्या जाती
वर्ग:अव्यय
अंतिम वेग

**अंतिम गति** अथवा **अंतिम वेग** हा एखाद्या वस्तूने तरल पदार्थ किंवा हवेतून प्रवास करताना प्राप्त केलेला उच्चतम वेग होय.

वर्ग:गतीशास्त्र
नातू

**नातू** हा एखाद्या व्यक्तीच्या सख्ख्या मुलीचा किवा मुलाचा मुलगा होय.

## हे सुद्धा पहा
* नातू (आडनाव)

वर्ग:कुटुंब
नात

नात म्हणजे एखाद्याच्या मुलाची किंवा मुलीची मुलगी होय.

वर्ग:कुटुंब
आजोबा

कोणाच्याही वडिलाचे वडील म्हणजे **आजोबा**. आईच्या वडिलांना पण आजोबा म्हणतात. आजोबा हे नातू व नातीला जुन्या गोष्टींची माहिती सांगतात व आई बाबांच्या सोबतच आजोबा यांची महत्त्वाची भूमिका आपल्या जडण घडणीत असते.

वर्ग:नाती
आजीबाईचा बटवा

आजीबाईचा बटवा म्हणजे आजीकडे कितीतरी आजारावर घरगुती उपाय आहेत. आजीबीच्या बटव्यात घरगुती मसाल्याचे पदार्थ जसे, खोकल्यावर आलं हे उपाय असेच खूप काही उपाय आजीबीच्या बटव्यात आहेत.
आजी

**आजी** म्हणजे वडिलांची आई.तसेच आपण आईच्या आईला पण आजी म्हणतो.आजी ही घरातील अशी व्यक्ती असते जी 
आपल्या नातवंडांवर खूप प्रेम करते.
तिला तिची  नातवंड खूप जवळची असतात. घरातल्या प्रत्येक व्यक्तिशी तिच नातं जोडलेल असत. सगळ्याचा विचार करणारी आजी असते. पण आजीच ते नांत दिसून येत नाही, कारण आजी वृद्ध झाल्यावर तिला  वृद्ध आश्रमात ठेवलं जात. लहान मुलांची काळजी घेताना, घरातले काम करताना त्याना आजीची आठवण येते. आजी म्हणजे सौंदर्य असते. तिला आपले राहिलेले सर्व जीवन आपल्या
नातवंडांन सोबत घालवायचे असते आणि हिच 
तिची शेवटची इच्छा असते.....!

वर्ग:नाती
वडवळ

**वडवळ** हे सोलापूर जिल्ह्याच्या मोहोळ तालुक्यातील गाव आहे. हे गाव मोहोळ शहरापासून ६ किमी अंतरावर आहे. येथे एस.टी. किंवा महानगरपालिका बसने जाता येते.

## नागनाथ मंदिर वडवाळ जि. सोलापूर
येथील नागनाथ मंदिर एक जागृत देवस्थान समजले जाते व प्रत्येक अमावास्येला येथे गर्दी होते. वडवळ या ठिकाणी जाण्यासाठी एस.टी. किंवा महानगर पालिका बस किंवा खाजगी वाहनाचा उपयोग करू शकता.

नागनाथ भगवानची यात्रा चैत्त पोर्णिमेला चालू होते. या दिवशी श्नीस तेल अभिषेक केला जातो.
चतुर्थी लागला  मोहोळ येथुन श्नीच्या पालखीचे आगमन होते व पहाटे खर्ग असतात हा सोहळा पाहण्यासाठी हजारो भाविक येतात.
सप्तमीला श्नीचे गण असतात .अधिक माहितीसाठी फोन करा ९९२३३४८३३५
श्री वडवाळसिद्ध नागनाथ महाराज किंवा जय.

वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे