open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तोकांतिन्स

**तोकांतिन्स** हे ब्राझिल देशातील एक राज्य आहे. पामास ही तोकांतिन्स राज्याची राजधानी आहे. १९८८ साली ह्या राज्याची स्थापना करण्यात आली.

वर्ग:ब्राझिलची राज्ये
पिआवी

**पिआवी** (ब्राझिलियन पोर्तुगीज: *Piauí*) हे ब्राझिल देशातील एक राज्य आहे. ते ब्राझिलाच्या ईशान्य भागात वसले आहे. समुद्रकिनारा असलेल्या ब्राझिलियन राज्यांमध्ये सर्वांत कमी, म्हणजे ६६ कि.मी. लांबीची किनारपट्टी पिआवीस लाभली आहे. तेरेसिना येथे पिआवीची राजधानी आहे.

पिआवीच्या आग्नेय भागात युनेस्कोने जागतिक वारसास्थळ म्हणून जाहीर केलेले *सेरा दा कापिवारा राष्ट्रीय उद्यान* आहे. या उद्यानात ४००हून अधिक पुरातत्त्वस्थळे असून मोठ्या संख्येने प्रागैतिहासिक काळातील अश्मचित्रे आढळून आली आहेत.

## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:ब्राझिलची राज्ये
कालिदास सन्मान पुरस्कार

**कालिदास सन्मान पुरस्कार** हा भारताच्या मध्य प्रदेश राज्य शासनातर्फे कलाक्षेत्रातील भरीव कामगिरीसाठी देण्यात येणारा मानाचा पुरस्कार आहे. या पुरस्काराचे नाव संस्कृत भाषेमधील अभिजात महाकवी कालिदास याच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. हा पुरस्कार १९८० सालापासून देण्यात येऊ लागला. आरंभी हा पुरस्कार अभिजात संगीत, अभिजात नृत्य, नाटक व मूर्तिकला या क्षेत्रांसाठी दर दोन वर्षांतून एकदा जाहीर करण्यात येत असे. परंतु इ.स. १९८६-८७ सालापासून दर वर्षी चारी क्षेत्रांमध्ये हे पुरस्कार देण्यात येऊ लागले.

याशिवाय, संस्कृत दिनानिमित्त महाराष्ट्र राज्य शासनाच्या उच्च व तंत्रशिक्षण विभागातर्फे ’कविकुलगुरू कालिदास संस्कृत पुरस्कार’ दरवर्षी देण्यात येतो. २०११ साली हा पुरस्कार मराठवाड्यातील औरंगाबाद येथील विनायक हरिभाऊ मुरकुटे यांना देण्यात आला.

## विजेते
## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय पुरस्कार
वर्ग:मध्य प्रदेश
#
सर्जिपे

**सर्जिपे** (ब्राझिलियन पोर्तुगीज: *Sergipe*) हे ब्राझिलियन संघातील सर्वांत लहान राज्य आहे. हे राज्य ब्राझिलाच्या ईशान्येकडील अटलांटिक किनाऱ्यावर वसले असून याच्या उत्तरेस आलागोआस, तर दक्षिणेस व पश्चिमेस बाइया ही अन्य राज्ये वसलेली आहेत. अराकाहू ही सर्जिपेची राजधानी आहे.

## बाह्य दुवे 
* शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ (ब्राझिलियन पोर्तुगीज मजकूर) 

वर्ग:ब्राझिलची राज्ये
द फर्स्ट पास्ट पोस्ट सिस्टम

ज्या उमेदवाराला मतमोजणीत सर्वाधिक मते मिळतात त्याला निर्वाचित घोषित करण्याची पद्धत (**द फर्स्ट पास्ट पोस्ट सिस्टिम**) भारतात पूर्वापार आहे.
## दोष आणि त्रुटी
या पद्धतीत काही दोष आणि त्रुटी आहेत. विशिष्ट मतदारसंघातील अधिकृतपणे मतदानास पात्र असलेल्या मतांच्या १ टक्का इतके कमी मतदान झाले तरी झालेल्या जेमतेम काही हजार मतांच्या आधारावर तो निवडून येऊ शकतो. 

भारतातील मतदानाची सरासरी टक्केवारी ५५ ते ६० टक्के इतकी असते. ही ६० टक्के मते अनेक उमेदवारांत विभागली जातात आणि बहुसंख्य मतदारसंघातील लढती तिरंगी किंवा त्याहून अधिक असतात. या परिस्थितीत राजकारणी मंडळी विविध युत्यानी आघाड्या करू शकतात, आणि या जोडतोडीत असंख्य समाजघटक मोठ्या प्रमाणात बाहेर सारले जातात.

## संदर्भ
वाठार

**वाठार** सातारा जिल्ह्याच्या कराड तालुक्यातील एक गाव आहे. कराड शहरापासून १० किमी आंतरावर NH-4 लगतच हे प्रसिद्ध असे गाव आहे. रेठरे, काले, बेलवड़े या चार बाजुच्या गावाच्या मधोमध असल्या मुळे वाठार गाव हे जंक्शन बनले आहे येथून मोठ्या प्रमाणात रोज वाहतूक होते. 

वाठार गावात सोमवारी आठवड़े बाजार भरतो 
वाठार गावात म्हसोबा देवाची यात्रा अक्षयतृतीय झाल्या नंतर ५ दिवसांनी भरते. व श्रींचा छबीना पहाटे ४ वाजता निघतो..

शिवतेज गणेश व नवरात्र उत्सव मंडळ वाठार ता कराड जिल्हा सातारा.415539 
स्थापना -1995

शिवतेज गणेश व नवरात्र उत्सव मंडळ वाठार" या मंडळाची स्थापना 1995 साली झाली आहे.हे एक सामाजिक आणि सांस्कृतिक मंडळ आहे, जे वाठार येथे गणेश आणि नवरात्र उत्सवाचे आयोजन करते. या मंडळाचे प्रमुख कार्य आहे धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करून लोकांना एकत्र आणणे आणि उत्सव साजरा करणे.

• गणेश उत्सव: दरवर्षी गणेश स्थापना आणि विसर्जनाचे आयोजन करणे. 
• नवरात्र उत्सव: नवरात्रीचे आयोजन, देवीच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना, भव्य मिरवणूक धार्मिक कार्यक्रम आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम. महिलांसाठी खास कार्यक्रम आयोजित करतात 
• सामाजिक कार्ये: विविध सामाजिक उपक्रम आणि गरजूंना मदत करणे. 
• सांस्कृतिक कार्यक्रम: सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि कला प्रदर्शन आयोजित करणे. 
• शिवजयंती उत्सव: दरवर्षी शिवजयंती उत्सव साजरा करणे. 

•मंडळाची कार्यकारणी 

• मार्गदर्शक मा. श्री अविनाश पाटील (भाऊ)
• मार्गदर्शक मा. श्री. पांडुरंग पाटील (दादा)
• संस्थापक मा. श्री. देवानंद पाटील (आण्णा)
• अध्यक्ष मा. श्री. रोहित उत्तम पाटील 
• उपाध्यक्ष मा. श्री. अजित पांडुरंग पाटील 
• खजिनदार मा. श्री अशरफ रफीक शेख 
• सचिव मा. श्री अमरनाथ राजाराम पाटील

•मंडळाचे महत्त्व: 
वाठार गावात सामाजिक आणि सांस्कृतिक एकतेचे प्रतीक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरा जपण्याचे कार्य, लोकांना एकत्र आणून उत्सव साजरा करण्याची संधी,  सामाजिक कार्यामध्ये सक्रिय सहभाग. 

AI responses may include mistakes.

वर्ग:कराड तालुक्यातील गावे
मुकुल वासनिक

**मुकुल बाळकृष्ण वासनिक** ( २७ सप्टेंबर १९५९) हे महाराष्ट्र राज्यामधील भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे नेते आहेत.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:भारतीय बौद्ध
धामणगाव रेल्वे विधानसभा मतदारसंघ

**धामणगाव रेल्वे विधानसभा मतदारसंघ - ३६** हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार धामणगाव रेल्वे मतदारसंघात अमरावती जिल्ह्यातील नांदगांव खंडेश्वर, चांदूर रेल्वे आणि धामणगांव रेल्वे या तालुक्यांचा समावेश होतो. धामणगाव रेल्वे हा विधानसभा मतदारसंघ वर्धा लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

भारतीय जनता पक्षाचे प्रताप अडसड हे धामणगाव रेल्वे विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
## मतदारसंघाची भौगोलिक व्याप्ती
धामणगाव रेल्वे विधानसभा मतदारसंघात खालील परिसरांचा समावेश होतो :

* धामणगाव रेल्वे तालुका
* नांदगांव खंडेश्वर तालुका  
* चांदूर रेल्वे तालुका  

## धामणगाव रेल्वे मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार 
## निवडणूक निकाल 
## २०१४ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुका
### विजयी
*विरेंद्र जगताप - भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:अमरावती जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:वर्धा लोकसभा मतदारसंघ
रोहिप्नोल

**फ्लुनिट्रॅझेपाम**, **नार्कोझेप**, **रॉइप्नोल**, **रोहिप्नोल** किंवा **रूफीज** हे एक एक मादक द्रव्य आहे. बेंझोडायाझेपाइन प्रकारचे हे रसायन भूल देण्यासाठी, संमोहन करण्यासाठी तसेच इतर अनेक उपयोगांसाठी वापरले जाते.

वर्ग:विषारी रसायने
वर्ग:संमोहन
राळेगाव विधानसभा मतदारसंघ

**राळेगांव विधानसभा मतदारसंघ - ७७** हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार राळेगाव मतदारसंघात यवतमाळ जिल्ह्यातील 
# बाभुळगाव, 
# कळंब आणि 
# राळेगाव ही तालुके आणि 
* केळापूर तालुक्यातील रुंझा महसूल मंडळ 

यांचा समावेश होतो. राळेगाव हा विधानसभा मतदारसंघ यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघात मोडतो आणि हा मतदारसंघ अनुसूचित जमाती - ST च्या उमेदवारांसाठी राखीव आहे.

भारतीय जनता पक्षाचे श्री.अशोक रामाजी उईके हे राळेगाव विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.

## मतदारसंघाची भौगोलिक व्याप्ती
राळेगाव विधानसभा मतदारसंघात खालील परिसरांचा समावेश होतो :

# बाभुळगाव तालुका
# राळेगाव तालुका
# कळंब तालुका
# केळापूर तालुका : (फक्त रुंझा महसूल मंडळ)

## राळेगाव मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार 
## निवडणूक निकाल 
## बाह्य दुवे 
*

वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ
भारतीय मुस्लिम महिला आंदोलन

दि. ३ ते ५ ऑगस्ट २००७ या काळात रोजी पुण्यात एक राष्ट्रीय बैठक झाली. ही बैठक भारतीय मुस्लिम महिला आंदोलनाची बैठक होती. देशभरातील सुमारे तीस मुस्लिम महिला प्रतिनिधी या बैठकीला उपस्थित होत्या.

उत्तर प्रदेश, ओरिसा, कर्नाटक, गुजरात, छत्तीसगड, दिल्ली, पश्चिम बंगाल, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, राजस्थान तसेच काश्मीर इत्यादी राज्यांमधून भारतीय मुस्लिम महिला आंदोलनाला पाठिंबा मिळाला असून महिलांची सदस्यसंख्या वाढत आहे.

२००५ साली या आंदोलनाची प्रक्रिया सुरू झाली होती. वेगवेगळया प्रांतांमध्ये मुस्लिम महिलांशी संपर्क करताना रझिया पटेल, झकिया गौहर नूरजहॉं, सफिया नियाझ तसेच नाईश हसन यांना असे आढळून आले की, मुस्लिम महिलांचे प्रश्न केवळ बुरखा आणि तलाक इतकेच नसून त्या पलीकडील आहेत.

शिक्षण, सुरक्षा, रोजगार आणि कायदे हे प्रश्न तर मुख्यत्वे करून आहेतच शिवाय धर्माची परिभाषा करायचा अधिकार मिळणे, समाजाचे प्रतिनिधित्व करायचा हक्क मिळणे, मुस्लिम स्त्री नेतृत्व पुढे येणे हे देखील तिचे मुद्दे आहेत.

अंतर्गत पुरुषशाही आणि धर्ममार्तंडांशी मुस्लिम स्त्रीला तिला लढायचे आहे, त्यातून शाहबानो, इमराना, गुडिया घडत राहतात, तर दुसरीकडे `समाजासाठी तिला लढायचे आहे. एकीकडे ती `मायनॉरिटी विदिन मॉयनारिटी' आहे तर दुसरीकडे तिचे स्वतःचे प्रश्न आहेत. समाज आणि स्वतःच्या समाजाची स्थिती यापेक्षा वेगळे प्रश्न असू शकत नाहीत.

अंतर्गत पुरुष प्रधानतेशी लढताना बहुसंख्याक समाजातील सांप्रदायिकतेवर आणि पुनरुज्जीववादावर मुस्लिम स्त्रीच्या प्रश्नांचा वापर तिच्याच समाजाविरुद्ध जेव्हा करत असतो, तेव्हा तिचा लढा गुंतागुंतीचा होतो. 
दुसरीकडे समाज प्रचंड प्रमाणावर मागे फेकला जाण्याचीही ती किंमत चुकवते. तिसरीकडे जागतिकीकरणाची किंमत चुकवणारी ती बनारसच्या धंदा बुडालेल्या विणकर कुटुंबातील स्त्री म्हणून समोर येते.

भारतीय मुस्लिम स्त्री म्हणून तिचे जे प्रश्न आहेत त्यात केवळ बुरखा आणि तलाक हे प्रश्न आणि केवळ आपल्या समाजातील पुरुषांविरुद्ध तिचा लढा इतकेच नसून, तिचा लढा जसा कायदेशीर हक्कांचा आहे तसा तो तिच्या नागरिकत्वाचा, मानवी हक्कांचा आणि अस्तित्वाचा आहे. या प्रश्नांवर लढा उभारून मुस्लिम महिला आज समाजाचे केवळ प्रतिनिधित्वच करण्याचा प्रयत्न करत नाहीत, समाजाच्या केवळ भावनिक प्रश्नांचं राजकारण करणाऱ्या सामाजिक, धार्मिक नेतृत्वालाच केवळ नाही, तर संसदेपर्यंतच्या नेतृत्वालादेखील प्रश्न करत आहेत.

भारतीय मुस्लिम महिला आंदोलनाची बांधणी गावपातळी ते तालुका, जिल्हा, प्रांत आणि राष्ट्नीय या स्वरूपाची असून, भारतीय घटना हा आधारभूत घटक आहे.

हे स्वरूप बघता रचनात्मक आणि संघर्षात्मक, खालून वर तसेच सामाजिक आणि राजकीय अशा स्वरूपात आंदोलनाची बांधणी आहे असे दिसते.

पुण्याला झालेल्या राष्ट्नीय बैठकीत मुस्लिम महिलांचे मुस्लिम म्हणून असलेले प्रश्न, अल्पसंख्याक म्हणून असलेले प्रश्न, तसेच प्रांतनिहाय प्रश्न असे वेगवेगळया स्वरूपात समोर आले.

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील आंदोलने
शेवगाव विधानसभा मतदारसंघ

**शेवगाव विधानसभा मतदारसंघ - २२२** हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार शेवगाव मतदारसंघात अहिल्यानगर जिल्ह्यातील १. शेवगांव तालुका आणि २. पाथर्डी तालुक्यातील पाथर्डी, टाकळीमानूर ही महसूल मंडळे आणि पाथर्डी नगरपालिका क्षेत्राचा समावेश होतो. शेवगाव हा विधानसभा मतदारसंघ अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघात मोडतो. भारतीय जनता पक्षाच्या मोनिका राजीव राजळे ह्या शेवगाव विधानसभा मतदारसंघाच्या विद्यमान आमदार आहेत.
अल्ट=|मध्यवर्ती|विनाचौकट|720x720अंश

## आमदार 
## निवडणूक निकाल २०१४ 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
*

वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ
कोरेगाव विधानसभा मतदारसंघ

**कोरेगाव विधानसभा मतदारसंघ - २५७** हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार कोरेगाव मतदारसंघात सातारा जिल्ह्याच्या १. खटाव तालुक्यातील पुसेगांव आणि खटाव ही महसूल मंडळे, २. कोरेगांव तालुक्यातील सातारा रोड, किन्हई, कुमठे आणि कोरेगांव ही महसूल मंडळे आणि ३. सातारा तालुक्यातील बडुथ, खेड आणि तासगांव ह्या महसूल मंडळांचा समावेश होतो. कोरेगाव हा विधानसभा मतदारसंघ सातारा लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

शिवसेनेचे महेश संभाजीराजे शिंदे हे कोरेगाव विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.

## आमदार 
## निवडणूक निकाल 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
*

वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:सातारा जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:सातारा जिल्हा
वर्ग:सातारा लोकसभा मतदारसंघ
ऑल द बेस्ट (चित्रपट)

***ऑल द बेस्ट*** हा २००९ मधील हिंदी चित्रपट आहे.
## कथानक 
**ऑल द बेस्ट**ची कथा सुरू होते गोव्यात राहणाऱ्या वीरच्या (फरदीन खान) बंगल्यातून. स्वतःचा ब्रास बँड असलेला वीर त्याची मैत्रीण विद्या (मुग्धा गोडसे) हिच्यासह *स्ट्रगल* करतोय. वीरचा मोठा भाऊ धरम (संजय दत्त) याचा लुकास्टो नावाच्या कुठल्याशा आफ्रिकन देशात व्यवसाय आहे. वीरला तो दर महिन्याला घसघशीत पॉकेटमनी पाठवतो आहे. हा पॉकेटमनी दुप्पट होण्यासाठी तो धरमला आपले विद्याशी लग्न झाल्याचे कळवतो. वीरचा रेससाठी लागणाऱ्या मोटारी तयार करणारा मित्र प्रेम (अजय देवगण) कडकीमध्येच आहे. वीरच्याच पॉकेटमनीवर त्याचे मोटारीवरील प्रयोग सुरू आहेत. प्रेमची पत्नी जान्हवी (बिपाशा बासू) प्रेमच्या वडिलांचे जुनाट जिम चालवून पैसा कमावते आहे. प्रवासात असलेल्या धरमचे विमान गोव्याला इमर्जन्सी लॅंडिंग करते व वीर संकटात सापडतो.

विमानतळावर उतरलेला धरम विद्याला पाहण्यासाठी घरी यायला निघतो. वीरला भेटायला आलेली प्रेमची पत्नी जान्हवी हिलाच तो विद्या समजतो. जोड्या बदलतात व "ऑल द बेस्ट' नावाची तुफान एक्‍स्प्रेस भरधाव सुटते...

वर्ग:इ.स. २००९ मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:रोहित शेट्टी दिग्दर्शित चित्रपट
चिमूर विधानसभा मतदारसंघ

**चिमूर विधानसभा मतदारसंघ - ७४** हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार चिमूर मतदारसंघात चंद्रपूर जिल्ह्यातील १. चिमूर आणि २. नागभीड ही तालुके आणि ३. ब्रह्मपुरी तालुक्यातील अहेर नवरगांव महसूल मंडळ यांचा समावेश होतो. चिमूर हा विधानसभा मतदारसंघ गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

भारतीय जनता पक्षाचे पक्षाचे जितेश कुमार भांगडिया हे चिमूर विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.

## मतदारसंघाची भौगोलिक व्याप्ती
चिमूर विधानसभा मतदारसंघात खालील परिसरांचा समावेश होतो :

# चिमूर तालुका
# नागभीड तालुका (संपूर्ण)
* अंशतः ब्रह्मपुरी तालुका: अहेर नवरगांव महसूल मंडळ

## चिमूर मतदारसंघातून निवडून आलेले सदस्य 
* ^ - पोट-निवडणूक

## निवडणूक निकाल 
## बाह्य दुवे 
*

वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ
पद्माकर वळवी

**पद्माकर वळवी** महाराष्ट्रातील राजकारणी आहेत. हे महाराष्ट्राच्या तेराव्या विधानसभेतील आमदार होते.
व महाराष्ट्र राज्याचे खेळ मंत्री तथा नंदुरबार जिल्हाचे पालकमंत्री होते.
सध्याच्या स्थितीतही ते राजकारणी आहेत. व आता त्यांची सुपत्री सिमा पद्माकर वळवी हे देखील राजकारणात सक्रिय झाल्या असून 2019च्या जिल्हा परिषदेच्या निवडणूक मध्ये त्या अमोनी गटा मधून निवडून आल्या व सध्या जिल्हा परिषदेचे अध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहे.
पद्माकर वळवी हे उत्तर महाराष्ट्रतील कॉग्रेसचे मोठे नेते मानले जात होते, मात्र त्यांनी काँग्रेसला सोडून आता भाजप मध्ये प्रवेश केला आहे

वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:शहादाचे आमदार
विजयकुमार गावित

**विजयकुमार गावित** हे महाराष्ट्राच्या नंदुरबार विधानसभा मतदारसंघातून निवडून गेलेले तेराव्या आणि चौदाव्या विधानसभेतील आमदार आहेत. ते महाराष्ट्र सरकारमध्ये वैद्यकीय शिक्षण आणि फलोत्पादन ह्या खात्यांचे कॅबिनेट मंत्री होते.

वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:नंदुरबार विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:महाराष्ट्राचे विद्यमान आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:नंदुरबारचे आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १५ व्या विधानसभेचे सदस्य
वडगाव शेरी विधानसभा मतदारसंघ

**वडगाव शेरी विधानसभा मतदारसंघ - २०८** हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा पुणे जिल्ह्यातील मतदारसंघ आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार वडगाव शेरी मतदारसंघात पुणे महानगरपालिकेच्या वॉर्ड क्र.८ ते १५, ६४ ते ६८, १२५ ते १२९ आणि हवेली तालुक्यातील कळस महसूल मंडळ ( पुणे महानगरपालिका हददीत समाविष्ट करण्यात आलेले क्षेत्र वगळता) समावेश होतो. वडगाव शेरी हा विधानसभा मतदारसंघ पुणे लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाचे बापूसाहेब तुकाराम पठारे हे वडगाव शेरी विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.

## आमदार 
## निवडणूक निकाल 
## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:पुणे लोकसभा मतदारसंघ
कवी कलश

कवी कलश - कवी कलेशदेव हे मथुरेतील विद्वान व योद्धे ब्राह्मण घराण्यातील होते.छत्रपती राजे श्री शिवराय आपल्या बाळासह म्हणजेच  संभाजीराजे यांच्या सह आग्ऱ्याच्या कैदेत होते तेव्हा त्यांना भेटण्याकरिता दोन पंडित आले होते एक होते कवींद्र परमानंद आणि दुसरे कवी कुलेश जे अलाहबादचे होते.ते राजांची कीर्ती ऐकून त्यांना खासे भेटण्याकरिता आलेले.राजांनी त्या कैदेतून सुटायचे हे अगोदरच ठरवले होते त्यासाठी त्यांनी कवी कलश परमानंद यांना राजांनी आणलेले हत्ती, अश्व या पैकी काहीच आग्ऱ्यात ठेवाचे नसल्या कारणाने ते त्यांना भेट दिले असे औरंगजेबाला सांगून ते मथुरेकडे न्यायला सांगितले. आग्ऱ्याहून सुटका झाल्यानंतर राजे आणि शंभूराजे हे जेव्हा मथुरेला कृष्णाजी पंत व केशव पंत यांच्या घरी मुक्काम केला जे मोरोजी पंत पिंगळे यांचे मेव्हणे होते. लांबचा पल्ला असल्याकारणाने राजांनी आपल्या रुद्ररूपी शंभू बाळांना कृष्णाजी पंतांच्या निवासस्थानी काही दिवस राहा आम्ही काही दिवसांनी तुम्हाला सुखरूप गडावर सैन्यानिशी आणू त्यावेळी त्यांना कवी कुलेश सोबती होते खूप दिवस शंभूराजे आणि कवी कुलेश एकत्र मथुरेला होते त्यात त्यांची मैत्री जुळली आणि ती मैत्री इतिहासात कोरली जावी अशी होती. दोघेही औरंगजेबाच्या कैदेत असताना एवढे भयंकर हाल सोसून देखील दोघांनीही मृत्यूला कवटाळणे पसंद केले पण त्या औरंगजेबासमोर गुडघे टेकले नाहीत   

## मृत्यु 
मार्च १६८९ मध्ये, संगमेश्वर येथे औरंगजेबाच्या हाताखालील मुघल सैन्याने राजे छत्रपती संभाजीसह कवी कलशांना पकडले आणि छळ करून ठार मारण्यात आले. त्यांना विदूषक म्हणून परेड करण्यात आली आणि काही खात्यांनुसार, संथ मृत्यूसाठी वाघाचे पंजे वापरून मारले गेले.

## हे सुद्धा पहा 
* **छत्रपती संभाजी महाराज**
* **तुळापूर**

## संदर्भ 
वर्ग:भाषांतर
वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:इ.स. १६८९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शरद गावित

**शरद गावित** महाराष्ट्राच्या बाराव्या विधानसभेतील आमदार आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:नवापूर विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
सिंदखेड राजा विधानसभा मतदारसंघ

**सिंदखेड राजा विधानसभा मतदारसंघ - २४**  हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार सिंदखेड राजा मतदारसंघात बुलढाणा जिल्ह्यातील देऊळगांव राजा आणि सिंदखेड राजा ही दोन तालुके, चिखली तालुक्यातील मेरा महसूल मंडळ आणि लोणार तालुक्यातील बीबी महसूल मंडळ या क्षेत्राचा समावेश होतो. सिंदखेड राजा हा विधानसभा मतदारसंघ बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष पक्षाचे राजेंद्र शिंगणे हे सिंदखेड राजा विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
## मतदारसंघाची भौगोलिक व्याप्ती
सिंदखेड राजा विधानसभा मतदारसंघात खालील परिसरांचा समावेश होतो :

* देऊळगांव राजा तालुका  
* सिंदखेड राजा तालुका  
* चिखली तालुका : मेरा महसूल मंडळ
* लोणार तालुका : बीबी महसूल मंडळ

## सिंदखेड राजा मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार 
### २००९
## २०१४ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुका
### विजयी
*डॉ. शशिकांत खेडेकर - शिवसेना

## संदर्भ
## बाह्य दुवे 
*

वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघ
के.सी. पाडवी

**कागडा चंद्या** तथा **के.सी. पाडवी** मराठी राजकारणी आहेत. हे अक्कलकुवा मतदारसंघातून काँग्रेस पक्षाकडून महाराष्ट्राच्या तेराव्या आणि चौदाव्या विधानसभेवर निवडून गेले.
आत्ता ते cabinet मंत्री पद मिळाले आहे

वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्राचे विद्यमान आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:अक्कलकुवाचे आमदार
शरद पाटील

**शरद पाटील** महाराष्ट्राच्या तेराव्या विधानसभेतील आमदार आहेत.

वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:धुळे ग्रामीणचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अनिल गोटे

**अनिल गोटे** महाराष्ट्राच्या तेराव्या विधानसभेतील आमदार होते. ऑक्टोबर २००९ च्या विधानसभेच्या निवडणुकीत ते धुळे शहरातून निवडून आले होते..

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:धुळे शहरचे आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जांब (समर्थ)

**जांब (समर्थ)** हे गाव भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या मराठवाडा प्रदेशाच्या जालना जिल्ह्यातील घनसावंगी तालुक्यातआहे. या गावी समर्थ रामदासांचा जन्म झाला होता. 
जांब समर्थ हे एक तीर्थक्षेत्र म्हणून ओळखले जाते.समर्थ रामदासांनी दासबोध हा ग्रंथ लिहिला.

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:मराठवाडा
वर्ग:जालना जिल्ह्यातील गावे
फ.मुं. शिंदे

**फ.मुं. शिंदे** (फकीरराव मुंजाजी शिंदे. १९४८ - हयात) हे मराठी कवी, लेखक आहेत.

## जीवन 
महाराष्ट्राच्या हिंगोली जिल्ह्यातील 'रुपूर' गावी  कळमनुरी तालुक्यात १९४८ साली शिंद्यांचा जन्म झाला. पेशाने ते मराठीचे प्राध्यापक आहेत. ते सध्या संभाजीनगर मधील पदंपुरा येथे राहतात. 'आई' कविता प्रसिद्ध असुन वाचकांच्या अंतकरणाला भिडणारी आहे.

## प्रकाशित साहित्य
* अवशेष (१९७९)
* आई आणि इतर कविता
* आदिम (१९७५)
* आयुष्य वेचताना
* कबंध
* कालमान (काव्यसमीक्षा)
* गणगौळण
* गाथा 
* गौरवग्रंथ
* जुलूस 
* दिल्ली ते दिल्ली 
* फकिराचे अभंग
* निरंतर
* निर्मिकाचं निरूपण
* निर्वासित नक्षत्र
* पाठभेद 
* प्रार्थना
* फकिराचे अभंग 
* मिथक
* मी सामील समूहात
* मेणा 
* लाकडाची फुले
* लोकगाणी 
* वृंदगान 
* सार्वमत
* सूर्यमुद्रा  
* स्वान्त (१९७३)
* क्षेत्र

## पुरस्कार आणि सन्मान
* स्वातंत्र्यसैनिक भाई फुटाणे प्रतिष्ठानचा (जामखेड) संत नामदेव पुरस्कार २०१०
* कुसुमाग्रज साहित्य पुरस्कार (२०११) 
* पुणे मराठी ग्रंथालयाच्या वतीने देण्यात येणारा साहित्यसम्राट न.चिं. केळकर पुरस्कार (२०१३)
* मराठी रंगभूमी परिनिरिक्षण मंडळाचे अध्यक्षपद
* काकासाहेब गाडगीळ प्रतिष्ठानचा काकासाहेब गाडगीळ साहित्य पुरस्कार (२०१३)
* पुणे मसापचा कवी यशवंत पुरस्कार.
* पुणे मसापचा कवी भा.रा. तांबे पुरस्कार.
* सोलापूरचा दमाणी साहित्य पुरस्कार.
* राष्ट्रीय बहुजन विकास महासंघाचा साहित्यरत्न अण्णा भाऊ साठे पुरस्कार.
* नांदेडचा प्रसाद बन साहित्य पुरस्कार.
* जालन्याचा हरिश्चंद्रराय दुःखी पुरस्कार.
* लोणी(प्रवरानगर)चा पद्मश्री विखे पाटील साहित्य पुरस्कार.
* कळमनुरीचा स्वातंत्र्यसैनिक कोंडबाराव जरोडेकर पुरस्कार.
* सेलूचा स्वातंत्र्यसैनिक विनायकराव चारठाणकर साहित्य गौरव पुरस्कार.

### साहित्य संमेलनांचे अध्यक्षपद 
* मराठवाडा मराठी साहित्य संमेलन, २००९
* पहिले गुणीजन साहित्य संमेलन २००५, औरंगाबाद.
* ८७वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन, सासवड इ.स. २०१४
* महाराष्ट्र राज्य कामगार साहित्य संमेलन, नांदेड
* अस्मितादर्श साहित्य संमेलन, अमरावती
* परभणी जिल्हा साहित्य संमेलन, सोनपेठ
* दक्षिण महाराष्ट्र साहित्य संमेलन, कुंभारगाव
* नरहर कुरुंदकर स्मृती साहित्य संमेलन, नांदेड
* आंबेडकरी साहित्य संमेलन, पुलगाव
* परिवर्तन साहित्य संमेलन, अहमदपूर
* मराठी साहित्य संमेलन, निपाणी (बेळगाव)
* शेकोटी साहित्य संमेलन, पणजी
* अत्रे साहित्य संमेलन, सासवड
* महाराष्ट्र युवक साहित्य संमेलन, नाशिक
* ग्रामीण मराठी साहित्य संमेलन, विटा
* साहित्यिक कलावंत संमेलन, पुणे
* वारणेचा वाघ साहित्य संमेलन, कोडोली
* राज्यस्तरीय शिक्षक साहित्य संमेलन, तुळजापूर
* राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज विचार साहित्य संमेलन, राळेगाव
* शब्दगंध साहित्य संमेलन, अहमदनगर
* सीमावर्ती मराठी साहित्य संमेलन, कोवाड

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लक्ष्मीकांत तांबोळी

**लक्ष्मीकांत सखाराम तांबोळी** (: २१ सप्टेंबर १९३९) मराठी भाषेतील मनस्वी लेखक आहेत. त्यांच्या लेखनातून कायम सर्जनशीलता जपण्याचा ते प्रयत्न करतात. कथा, कविता, कादंबरी, ललित लेख, समीक्षा अशा बहुविध वाङ्मय प्रकारात त्यांनी लिखाण केले आहे. त्यांचा कवितेतून चिंतनशीलतेचा प्रत्यय येतो. 

.

## प्रारंभिक जीवन 
## प्रकाशित साहित्य 

## पुरस्कार आणि सन्मान
* अकोल्याच्या अंकुर साहित्य संघाचा अक्षर तपस्वी पुरस्कार, २००५.
* कुसुमताई चव्हाण पुरस्कार, २०१०.
* 'जनसंवाद' पुरस्कार, २००९.
* पुण्यात भरलेल्या 'याज्ञवल्क्य वासंतिक साहित्य संमेलना'चे अध्यक्षपद.
* रसरंग पुरस्कार, २०१३.
* रामगोपाल गुप्ता जीवनगौरव पुरस्कार, २०१८.
* स्वातंत्र्यसैनिक विनायकराव चारठाणकर पुरस्कार, सेलू, १९९५. 
* महाकवी विष्णूदास पुरस्कार, २००८.
* संगीत दरबार पुरस्कार, २०१८.
* सूर्योदय पुरस्कार, जळगाव, २०१०.

वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
तारामती

**राणी तारामती** हरिश्चंद्राची पत्नी होती.

वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
काशीराम पावरा

**काशीराम पावरा** महाराष्ट्राच्या तेराव्या विधानसभेतील आमदार आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:शिरपूरचे आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राचे विद्यमान आमदार
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १५ व्या विधानसभेचे सदस्य
हरिश्चंद्र

राजा हरिश्चंद्र हे अयोद्ध्येचे सूर्यवंशी राजा होते. हे राजा सत्यव्रत यांचे पुत्र होते. त्यांच्या पत्नीचे नाव तारामती असे होते. आणि मुलाचे नाव रोहित होते.
राजा हरिश्चंद्र एक सत्यवादी राजा होते,ते कधी खोटं बोलले नाही, त्यांना बघितल्यावर खोटे बोलणाऱ्या व्यक्तिच्या तोंडातून आपोआप खरे बोलले जात होते.. 

पहिला भारतीय चित्रपट राजा हरिश्चंद्र हा हरिश्चंद्र यांच्या जीवनावरच होता. 
वर्ग: हिंदू पौराणिक व्यक्ती‎
रोहीदास

**रोहीदास** तथा **रोहिताश्व** हा राजा हरिश्चंद्र व तारामतीचा पुत्र.

वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
जयकुमार रावळ

**जयकुमार जितेंद्रसिंह रावळ** महाराष्ट्रातील सिंदखेडा विधानसभा मतदारसंघातील तेराव्या आणि चौदाव्या विधानसभेतील आमदार आहेत.

वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:सिंदखेडाचे आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १५ व्या विधानसभेचे सदस्य
चिकारा

**चिकारा** हे एक तंतुवाद्य होते. ते दिसायला सारंगीसारखेच होते, मात्र तिच्याहून ते लहान असायचे. यामध्ये एका चर्मवेष्टित पेटीला एक पोकळ व लांब लाकडी ठोकळा जोडतात. त्यावर तातीच्या तीन तारा व धातूच्या पाच तारा बसवतात. तातीच्या तारा षड्ज, मध्यम व पंचम या स्वरांत व धातूच्या तारा षड्ज, ऋषभ, पंचम, धैवत व निषाद या स्वरांत लावतात. गजाच्या सहाय्याने हे वाद्य वाजविले जायचे.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
पिनाकी

**पिनाकी** हे आधुनिक व्हायोलिनचे मूळरूप आहे. याचा आकार धनुष्यासारखा असतो. याची दोन्ही टोके एका दोरीने बांधलेली असल्याने त्याचा आकार टिकून राहतो. याचे खालचे टोक एका भोपळ्यावर आधारलेले असते. याच्या दोन्ही टोकांना तांती बांधलेल्या असतात. त्यांच्या मध्यावर तांतीच्या खाली पावणे दोन बोटे लांबीची एक घोडी बसविलेली असते. स्वरस्थानकावर तांती दाबता याव्यात म्हणून ही बसविलेली असते.

धनुकलीने हे वाद्य वाजवितात. धनुकलीला घोड्याच्या शेपटीचे केस बांधतात. तिच्यावर राळ घासली की ती चांगली फिरते. खालचा भोपळा पायात धरतात. वरचे टोक खांद्यावर ठेवून डाव्या हाताने तांतीवर दाब देऊन हे वाद्य वाजवितात. याची माहिती के. वासुदेव शास्त्री यांच्या 'संगीत शास्त्र' (१९५८) या पुस्तकात मिळू शकते.

वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
झींगा (वाद्य)

**झींगा** हे आखाड्यात वाजविले जाणारे एक घनवाद्य आहे. छडिया (सरळ) व कमानिया (वक्राकार) असे त्याचे दोन प्रकार आहेत. एका लाकडी चौकटीत लोखंडाच्या दोन कांबी, त्या कांबित लोखंडी किंवा पितळी चकत्या व दोन बाजूंना वाद्य धरण्यासाठी दोन कान अशी या वाद्याची रचना असते. चौकट हाताने वर-खाली करण्याने लेझिमीच्या आवाजासारखा याचा आवाज येतो. लाठी, गदगा, बनैती इत्यादी खेळांना याची साथ उत्साहवर्धक ठरते. याची माहिती अंबाप्रसाद सुमन यांच्या 'कृषक जीवनसंबंधी ब्रजभाषा शब्दावली' (१९६०) या ग्रंथात

वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
झर्झर

**झर्झर** हे चर्मवाद्य असून त्याचा आकार ढोलासारखा असतो. या वाद्याचे विशेष वर्णन 'तट्टीकासार सुंदरी' या ग्रंथात आहे. झलरी, झल्ली, झल्लकी अशी या वाद्याची अन्यही नावे आहेत. डॉ. वासुदेव शरण अग्रवाल यांच्या मते झर्झर म्हणजेच आधुनिक झांज होय. हे वाद्य वाजविणाऱ्याला 'झार्झरिक' असे म्हणत. याचा उल्लेख अष्टाध्यायीत आहे.

भरहूत येथील स्तूपावरील एका शिल्पपट्ट्यातील वादकवृंदात एक झार्झरिक (झर्झर वाजविणारा) कोरलेला आहे. यातून त्या वाद्याचे आणि त्याकाळातील वाद्य वाजविणाऱ्याचे महत्त्व प्रतित होते. या वाद्याची माहिती देवेंद्रकुमार पाटील यांच्या 'कल्चलर हिस्ट्री फ्रॉम दि वायू पुराण' (१९४६) या पुस्तकात सापडते. तसेच त्याचा उल्लेख काही प्रमाणात वासुदेवशरण अग्रवाल यांच्या 'पाणिनीकालीन भारतवर्ष' (१९५५) या ग्रंथातही सापडतो.

वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
पायपेटी

**पायपेटी** पायाने वाजवावयाचे पेटीसदृश वाद्य आहे. पेटीमध्ये एक हात कायम गुंतलेला असतो. पेटीत हाताने वाजवावयाचा जो भाता असतो, तो यामध्ये पायात असतो. पेटीतली हवा आत-बाहेर करणारा भाता हा दोरीच्या साहाय्याने पायातल्या पट्टीशी जोडलेला असतो. यामुळे पायपेटी खूर्चीवर बसूनच वाजवावी लागते.

पेटीतले सात स्वर एका हाताच्या पाच बोटांनी वाजवायला लागतात. पायपेटी वाजविताना दोन्ही हात मोकळे राहतात. त्यामुळे वादकाला आणखी वेगवेगळे स्वर अधिक सुलभतेने काढता येतात. संगीत, नाटके तसेच तमाशाच्या बारीत पूर्वी या वाद्याचा हमखास वापर केला जायचा. भजन, कीर्तन तसेच हरिनाम सप्ताहातही या वाद्याचा वापर व्हायचा.

वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
पुंगी

[thumb|[गारुडी पुंगी वाजवितांना]]

**पुंगी** किंवा **बीन** हे एक प्राचीन सुषिरवाद्य वाद्य आहे. नाग व सापांच्या जाती याविषयी समाजात निरनिराळे समज व गैरसमज आहेत. साप विषारी आहे की बिनविषारी हे पाहण्याअगोदरच नव्हे तर दिसताक्षणीच त्यास मारून टाकण्याची रीत बनली आहे. त्यांना मारून टाकणे सोपे वाटत असले तरी त्यांच्यावर नियंत्रण मिळविणे फारच कठिण आहे. सापांचे रक्षण व्हावे आणि माणसांनाही कोणती इजा होऊ नये यासाठी वेगवेगळ्या प्रकारची शक्कल लढवली जाते. त्यातीलच एक शक्कल म्हणजे सापांवर नियंत्रण प्रस्थापित करण्यासाठी 'पुंगी' या वाद्याचा केला जाणारा उपयोग.

पुंगीचा विकास मूलत: भारतीय लोकसंगीतामध्ये झालेला आहे. गारुडी व जादूगार लोक नाग-सर्पांना मोहविण्यासाठी हे वाद्य वापरतात. पुंगी हे वाद्य बनविण्यासाठी देठाकडे निमुळता होत गेलेला एक कडू भोपळा घेतला जातो. तो आतून पोखरण्यात येतो. त्याच्या रुंद टोकाशी एक भोक पाडले जाते. त्यात देवनाळाच्या वीत-दीड वीत लांबीच्या दोन नळ्या बसवतात. या दोन नळ्यांपैकी एकीला स्वरांची सात छिद्रे पाडलेली असतात. दुसऱ्या नळीचा उपयोग फक्त सुरासाठी होतो. स्वरांच्या छिद्रांवर बोटे ठेवून वरील अंगास ठेवलेल्या मोठ्या छिद्रावर तोंडाने फुंकल्याने पुंगी वाजू लागते. पुंगीच्या नळ्या जोडण्यासाठी व स्वर कमी करण्यासाठी मेणाचा उपयोग करतात. नळीची सर्व छिद्रे बंद केल्यावर आवाज आपोआप कमी होतो तर ती छिद्रे उघडी ठेवल्यावर उच्च पातळीत बीन ऐकायला मिळते. या वाद्याची अशी रचना केलेली असते की त्यातून भैरवीचे स्वर निघावे.

thumb|250px|बीन

पुंगी या वाद्याचा उपयोग नागाशी संबंधित अशा अनेक चित्रपटांमध्ये करण्यात आला आहे. सर्पांशी निगडीत सर्व गीतांमध्ये पुंगीचा प्रभावीपणे वापर केलेला दिसतो. हे वाद्य शास्त्रीय संगीतात बसणारे नसले तरी वातावरणनिर्मितीसाठी तिचा वापर अनेक वादक करतात. गारुडी पुंगी वाजवत असताना आजूबाजूला सतत हलवत असतो. या पुंगीला शत्रू समजून तिच्यावर निशाणा साधण्यासाठी ती ज्या दिशेने हालेल त्या दिशेने नाग आपला फणा डोलावतो.

पुंगी सारखेच एक वाद्य आसाममधील डोंगरी लोक वाजवितात. त्यामध्ये भिन्न भिन्न लांबीच्या ५ ते ९ वेतनलिका बसविलेल्या असतात. या वाद्याची रचना ऑरगनच्या तत्त्वावर केलेली असते. गारुडी व जादूगार पुंगीचा उपयोग करून नागांचे खेळ दाखवितात. यात्रा, उत्सव याशिवाय गर्दीच्या ठिकाणी जाऊन गारुडी आपले कलाप्रदर्शन करतात. निरनिराळ्या पद्धतीच्या व स्वरांच्या पुंग्यांचा उपयोग करून नागांना डोलवले जाते. जादूगर आपल्या पुंगीतून निघणाऱ्या स्वरांचा उपयोग नागांबरोबरच पाहणाऱ्यांना देखील मोहीत करण्यासाठी करतात. पुंगी हे वाद्य गारुडी व जादूगर यांच्यापुरतेच मर्यादित राहिले आहे. त्याचा विकास इतर क्षेत्रांमध्ये झालेला दिसत नाही.

समोखनसिंग नामक एक प्रसिद्ध बीनवादक इ.स. १६ व १७ व्या शतकात होऊन गेला. तो रजपूत असून राजस्थानातील खंडार गावचा रहिवासी होता. त्याने फार परिश्रम करून बीनवादनात प्रावीण्य संपादन केले होते. पुढे अकबराच्या कानी त्याची कीर्ती पोहोचली. अकबराने समोखनसिंगला बोलावून घेतले व दरबारात वादक म्हणून त्याची नेमणूक केली. त्याचे बीनवादन ऐकून अकबर खूप खूष झाला. दरबारातील गायक तानसेनच्या सांगण्यावरून समोखनसिंगने मुसलमान धर्म स्वीकारला व तो नौबदखॉं बनला. तानसेनाने मग त्याला आपली मुलगी दिली. नौबदखॉंला अनेक रागांतील पुष्कळ ध्रुवपदे येत होती. त्याच्या ध्रुवपद म्हणण्याच्या पद्धतीला 'खंडारबाणी' असे नाव आहे. त्याच्या व्यासंगामुळे त्याला फार लौकिक मिळाला. त्याला रसबीनखॉं व रागरसखॉं असे दोन पूत्र होते. ते दोघे अनुक्रमे बीनवादक व गवई म्हणून प्रसिद्ध झाले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वाद्ये
पुष्करणी

विहिरीतील पाण्याच्या पातळीपर्यंत पोचण्यासाठी पायऱ्या असलेली विहीर. जुन्या काळी अशा विहिरी बांधण्याची पद्धत होती.राजस्थानमधील पुष्कर या गावी अश्या प्रकारची पहिली विहीर बांधली गेली, म्हणून हे नांव पडले.

### हे सुद्धा पहा
* विहीर
* वाव

वर्ग:संस्कृती
नाथराव नेरळकर

पं. नाथराव नेरळकर (जन्म : नांदेड, सन १९३४,  - औरंगाबाद, २८ मार्च २०२१) हे मराठवाड्यातील एक संगीतज्ञ होते..तब्बल सहा दशकांहून अधिक काळ नाथराव नेरळकरांनी मराठवाड्यात संगीत साधना केली होती.

गानमहर्षी अण्णासाहेब ऊर्फ अ.ह. गुंजकर यांच्याकडे त्यांनी त्यांच्या घरी २२ वर्षे राहून संगीत शिक्षणाचे धडे घेतले व त्यानंतर संगीत शिक्षणाच्या प्रचार व प्रसारासाठी त्यांनी आपले आयुष्य व्यतीत केले. 

कुमार गंधर्वांच्या अंगणामध्ये एक नागवेलीचे-विड्याच्या पानाचे झाड होते. पंडित नाथराव नेरळकर आणि कुमार गंधर्व यांची अनेक वर्षांपूर्वी भेट झाली होती. त्यावेळी कुमार गंधर्वांच्या अंगणात असलेल्या नागवेलीचे ते रोपटे नाथरावांनी औरंगाबादला आणले. तिथून निरखी कुटुंबीयांकडे  आले. तीच वेल निरखींच्या बंगल्यात अगदी दर्शनी भागात आहे. 

## नेरळकरांना मिळालेले सन्मान आणि पुरस्कार
* भगवानरावजी लोमटे स्मृति राज्य पुरस्कार
* २०१५मध्ये नेरळकरांना त्यांना दिल्लीच्या संगीत नाटक अकादमीची सन्मानाची फेलोशिप मिळाली होती. त्यानंतर, दिल्लीत त्यांचा सन्मान झाला होता.
* २०१७मध्ये त्यांना चतुरंग प्रतिष्ठानच्या पुरस्काराने गौरविण्यात आले होते.
* वसंतराव देशपांडे सन्मान पुरस्कार (सन २०१५)
* नेरळकरांच्या नावाने बार्शीमध्ये एक संगीत प्रतिष्ठान आहे. हे प्रतिष्ठान शास्त्रीय संगीताचे कार्यक्रम आयॊजिते.
* 'पोटापुरते देई विठ्ठला, लै नाही लै नाही मागणं‘ या तुकारामरचित अभंगाला नेरळकरांनी भैरवी रागात चाल बांधली होती. 
* 'थोडा उजेड ठेवा,अंधार फार झाला, पणती जपून ठेवा,अंधार फार झाला ... या हिमांशु कुलकर्णीरचित आणि हेमा उपासनी यांनी गायिलेल्या प्रसिद्ध भावगीताचे संगीत नेरळकरांनी दिले होते.

वर्ग:संगीत
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भांगसर

**भांगसर** म्हणजेच *थाळा*. हे वाद्य नाशिक जिल्ह्यातील कोकणा (कोकणा समाज/कोकणा जमात) आणि वारली समाजातील पुरुष वाजवितात. गावदेवीच्या पूजेसाठी तसेच मृतात्म्यांना श्रद्धांजली वाहताना हे वाद्य वाजविले जाते. सरपट नावाच्या झाडाच्या काठीच्या टोकाला एक खास प्रकारचे कोथीचे (?) मेण लावून ही काठी पितळी थाळीच्या पृष्ठभागावर चिकटवतात. उभ्या काठीवर हाताने विशिष्ट प्रकारे घर्षण करून थाळीवर कंपने निर्माण करत त्याच्या लयींवर आदिवासी गाणे म्हणतात. याच तालावर ते कथाही सांगतात.

वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये

विज्ञान तंत्रज्ञानाच्या या युगामध्ये नवीन वाद्ये विकसित केली जात आहेत. तसेच प्रचलित वाद्यांमध्ये आवश्यक बदल होऊ लागले आहेत. आपल्या वाद्यसंस्कृतीमध्ये परंपरागत चालत आलेली अनेक वाद्ये आहेत. ज्या त्या काळात संबंधित वाद्यांना विशेष महत्त्व असे. त्यांना त्याकाळचे प्रमुख वाद्य म्हणूनही ओळखले जायचे. संस्कृतीचा एक घटक म्हणून त्यांचा अभ्यास केला जायचा. मात्र, आज अशी वाद्ये काळाच्या पडद्याआड लुप्त होऊ लागली आहेत. संगीतप्रेमी मंडळी अशा वाद्यांचे जतन करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत.  आज परंपरागत किंवा प्राचीन वाद्यांचे अस्तित्त्व केवळ सांस्कृतिकोश आणि वस्तुसंग्रहालये इत्यादी ठिकाणीच राहिल्याचे पाहायला मिळते.

सर्वांत जुन्या वाद्यांना प्राथमिक वाद्ये असे म्हणले जाते. वाद्यांच्या इतिहासानुसार प्राथमिक वाद्ये ही प्राचीन आहेत आणि आजही जगातील वेगवेगळ्या भागांतील आदिवासी जमातींत ती प्रचारात आहेत. आद्य प्राचीन संस्कृतीत प्रचारात असलेल्या पण आज नष्ट झालेल्या वा परिष्कृत रूपात अस्तित्त्वात असलेल्या अशा दोन्ही प्रकारांतील वाद्यांची गणना प्राचीन या सदराखाली करता येईल. पहिल्या वर्गात जास्त वाद्ये आघाती व घनवाद्ये आहेत. निरनिराळ्या जमातींच्या नृत्यप्रसंगी त्यांचा वापर होत असावा. खुळखुळणारी, हलवून वाजविण्याची (वाळक्या शेंगा, भोपळे वगैरेंसारखी वाद्ये), घर्षणाची (करकऱ्यासारखी) एकमेकांवर आपटून वाजविण्याची (करताल, चिपळ्या यांसारखी), हाताने आघात करून वाजविण्याची (निरनिराळ्या आकारांचे ढोल, किंवा खंजिऱ्यांसारखी), काठ्यांनी वाजविण्याची (नगारा, ताशा यांसारखी) लयवाद्ये आणि निरनिराळ्या स्वरांत लावलेल्या लाकडी पट्ट्यांची, दगडी तुकड्यांची, घंटांची, झायलोफोन (आजही प्रचारात असलेले), मारिंबा, सांसा, पियेनचिंग यांसारखी स्वरवाद्ये, किसोर ओंबी, नांगा यांसारखी मूळ धनुष्यापासून निघालेली ततवाद्ये आणि तोंडाने किंवा नाकाने फुंकून वाजविण्याची, जिव्हाळीची, हरतऱ्हेची सुषिर वाद्ये प्राथमिक वाद्यांत होती. काही अद्यापही रुढ आहेत. आदिमानवाच्या संगीताच्या प्राथमिक गरजा या वाद्यांमुळे पुऱ्या होत असाव्यात. वेदकाळात भूमिदुंदुभी हे प्राचीन वाद्य प्रचारात होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
झेंगट (वाद्य)

**झेंगट** हे एक घनवाद्य आहे. हे बहुधा कांशाचे असते. याचा आकार थाळीसारखा वाटोळा असून त्याच्या एका कडेला एक छिद्र असते. त्या छिद्रातून एक दोरी ओवून त्या दोरीला बांबूचा एक पातळ तुकडा किंवा पोकळ तुकडा बांधलेला असतो. त्याला *नरुआ* असे नाव असून, त्याच्या साहाय्याने हे झेंगट वाजवितात. झेंगटाचा उपयोग मंदिरात आरतीच्या प्रसंगी केला जायचा.

वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
हॅलोवीन

**हॅलोवीन** हा पाश्चात्य देशांतून ऑक्टोबर ३१ला साजरा करण्यात येणारा सण आहे. हे तीन दिवसीय *ऑलहॅलोटाईड* उत्सव साजरे करण्यापासून सुरू होते, ज्यात मृत व्यक्ती, संत (हॉलो), शहीद आणि सर्व विश्वासू विसर्जन लक्षात ठेवण्यासाठी एक धार्मिक अनुष्ठान आहे.

## नाव 
हॅलोविन किंवा हेलोवीन शब्द १७४५ पासून वापरला जातो आणि तो ख्रिश्चन वंशाचा शब्द आहे."हॅलोविन" शब्द म्हणजे "संतांच्या संध्याकाळ". हे स्कॉटिश टर्म *ऑल हेलोस ईव्ह* (ऑल हेलोस डेच्या आधीची संध्याकाळ) पासून येते. स्कॉट्स भाषेत "ईव्ह" हा शब्द समान आहे आणि हा इन किंवा ईन शी करार केला जाते. कालांतराने, (ऑल) हेलो(र्स) ई(व्ही)एन हा हेलोव्हिनमध्ये विकसित झाले.

## भारतात हलोविन 
भारतात सुद्धा हे सण साजरा केला जातो.

## संदर्भ 
वर्ग:निधर्मी सण
वर्ग:ख्रिश्चन धर्म आणि मृत्यू
ग्रंथालय संचालनालय

महाराष्ट्र सार्वजनिक ग्रंथालये अधिनियम, १९६७ची अंमलबजावणी करण्याकरिता या अधिनियमातील तरतुदीनुसार "ग्रंथालय संचालनालय" या स्वतंत्र विभागाची स्थापना करण्यात आली आहे. या अधिनियमातील तरतुदीनुसार सार्वजनिक ग्रंथालय पद्धती प्रस्थापित करण्याकरिता सार्वजनिक ग्रंथालयांची स्थापना, परिरक्षण, संघटन, नियोजन आणि विकास यांची जबाबदारी ग्रंथालय संचालनालयाकडे सोपविण्यात आली आहे.

## अधिकृत संकेतस्थळ
*ग्रंथालय संचालनालय अधिकृत संकेतस्थळ कडे 

वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
ग्राहक पंचायत

अखिल भारतीय **ग्राहक पंचायत** ही भारतातील ग्राहकांचे प्रतिनिधित्व करणारी संस्था आहे. हिची स्थापना बिंदुमाधव जोशी यांनी प्रथमतः पुण्यात केली. 

इ.स. १९७४पर्यंत ग्राहकांच्या हक्कांचे संरक्षण करणारी अशी कोणतीही संस्‍था भारतात नव्हती. बिंदुमाधव जोशी यांनी अशी संस्था असावी अशी कल्पना लोकांना सांगितली तर त्यांना लोकांनी वेड्यात काढले. पण तरीही पुण्यातले 'सोबत'चे संपादक  ग.वा. बेहरे, दैनिक सकाळचे संपादक मुणगेकर, पु.ल. देशपांडे, मुकुंदराव किर्लोस्कर, लेखिका कमल पाध्ये,  पुणे विद्यापीठाचे कुलगुरू देवदत्त दाभोळकर आदींनी ही कल्पना उचलून धरली आणि यथावकाश न्यायमूर्ती छगला यांच्या हस्ते अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत या संस्थेच्या पुणे शाखेचे उद्‌घाटन झाले.

मुंबईतही या संस्थेची कल्पना कुणाला फारशी आवडली नाही.  पण गायक आणि संगीत दिग्दर्शक सुधीर फडके यांनी आग्रह धरल्याने त्यांच्या घरी पहिली बैठक झाली, आणि त्यानंतर पंचायतीचे काम रडतखडत सुरू झाले.  काही वर्षातच भारतात सर्व शहरांत या संस्थेच्या शाखा झाल्या. 

ग्राहक आंदोलन हे सुरुवातीला स्वयंसेवी संस्थांनी सुरू केले आणि मग त्याला हळूहळू सरकारचा पाठिंबा मिळू लागला. १९८६ सालच्या ग्राहक संरक्षण कायद्याचा मसुदा प्रथम ग्राहक पंचायतीने सादर केला आणि मग त्याला सरकारने कायद्याचे रूप दिले. १९९० साली ग्राहक्पंचायतीने २४ डिसेंबर हा भारतीय ग्राहक दिवस म्हणून घोषित केला आणि मग त्याला सरकारी मान्यता मिळाली. ग्राहक संस्थांच्या रजिस्ट्रेशनसाठी एक स्वतंत्र  'ग्राहक संगठन पंजीकरण अधिनियम विधेयक’ भारताच्या लोकसभेत ५ सप्टेंबर १९९२ रोजी सादर झाले, परंतु अजूनही हे नियम तयार झालेले नाहीत.

वर्ग:ग्राहक
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
जगदीश वळवी

**जगदीश वळवी** महाराष्ट्राच्या तेराव्या विधानसभेतील आमदार आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:चोपडा विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
घांगळी

**घांगळी** हे वारली समाजाचे पारंपरिक वाद्य आहे. हे वाद्य रुद्रवीणेसारखे दिसते. वारली समाजात नृत्याला फार महत्त्वाचे स्थान आहे. दिवाळी, शिमगा यांसारखे सण लग्नसमारंभात तसेच प्रार्थना करताना वारली स्त्री-पुरुष शरीर शृंगारून निरनिराळी नृत्ये करतात. त्यावेळी हे वाद्य प्रामुख्याने वाजविले जाते. आपल्याला घांगळी हे वाद्य भू-मातेने दिले आहे, अशी वारली लोकांची श्रद्धा होती. हे वाद्य वाजविणाऱ्यांना घांगळी भगत असे म्हणत. डाव्या हाताने छातीपाशी घट्ट धरून उजव्या हाताने तारांना छेडून भगत हे वाद्य वाजवितो तेव्हा त्याला इतर दोन भगत साथ देतात.

घांगळी हे वाद्य सहजासहजी कोणीही वाजवू शकत नसे. घांगळी भगत होण्यासाठी खास शिक्षण घ्यावे लागते. अनुभवी भगत ही विद्या तरुण मुलांना शिकवितात. याचे शिक्षण पावसाळ्याच्या प्रारंभी सुरू होते व दिवाळीपर्यंत पूर्ण होते. या काळात शिकाऊ भगतांना काही व्रते कडकपणे पाळावी लागतात. जो भगत ही व्रते व्यवस्थित आचरणात आणणार नाही, त्यास शिक्षा केली जात असे. तरीही त्याच्यात सुधारणा झाली नाही तर त्याला शिक्षण देणे बंद केले जाते. त्यामुळे भू-मातेने दिलेले हे वाद्य वाजविण्याची कला अवगत करण्यासाठी प्रचंड तपश्चर्येचीच आवश्यकता असते.

घांगळी वाद्य बनविण्याचे कौशल्य मोजक्या लोकांनाच प्राप्त असे. त्यामुळे समाजात त्यांना भगतांइतकेच स्थान असे. बहुतेक भगत स्वतःच हे वाद्य बनवितात. घांगळी हे वाद्य बनविण्यासाठी दोन सुकलेल्या भोपळ्यांचा वापर केलेला असतो. दोन्ही भोपळ्यांना जोडण्यासाठी उत्तम प्रतीच्या बांबूंचा उपयोग केला जातो. नाद निर्माण करण्यासाठी या बांबूवर तारा बसविलेल्या असतात. या तारा छेडून जो नाद निर्माण होतो त्याच्या तालावर घांगळी भगत भू-मातेची प्रार्थना करणारे गाणे म्हणतो. त्याला पालघर असे म्हणतात. या गाण्याबरोबर भगत कथाही सांगतो. हे वाद्य मोरपिसे, काचेच्या रंगीत बांगड्या, आरसा किंवा बोटांच्या सहाय्याने वाजविले जाते. एका अर्थाने घांगळी हा तंतुवाद्याचा आद्य प्रकार असावा.

## संदर्भ आणि नोंदी 
### हे सुद्धा बघा
*सारंगी
*एकतारी

वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
राज्य मध्यवर्ती ग्रंथालय

राज्याच्या सार्वजनिक ग्रंथालय पद्धतीची शिखर संस्था म्हणून भूतपूर्व मुंबई सरकारच्या काळात मुंबई ग्रंथालय विकास समितीच्या (फैजी समिती) शिफारसीनुसार राज्य मध्यवर्ती ग्रंथालयाचा दर्जा 1947 मध्ये देण्यात आलेले हे मध्यवर्ती ग्रंथालय करारान्वये रॉयल एशियाटिक सोसायटीकडे चालविण्यासाठी सुपूर्द केले होते ते दि. 1/07/1994 पासून एशियाटिक सोसायटीच्या व्यवस्थापनाकडून शासनाने स्वतःच्या ताब्यात घेतले आहे व राज्य मध्यवर्ती ग्रंथालय म्हणून कार्यरत आहे. ग्रंथ प्रदान कायदा, 1954 (Delivery of Books Act, 1954) अन्वये भारतात प्रकाशित होणारे सर्व भाषेतील ग्रंथ व नियतकालिके प्रकाशकांतर्फे या ग्रंथालयास प्राप्त होतात. त्याचप्रमाणे मुद्रण व ग्रंथ नोंदणी कायदा, 1867 (Press and Registration of Books Act, 1967) अन्वये मुद्रकातर्फे पाठविण्यात येणारे मराठी ग्रंथ देखील या ग्रंथालयात जतन करून ठेवण्यासाठी व संदर्भासाठी प्राप्त होतात. भारताच्या राष्ट्रीय ग्रंथालयाचे "प्रादेशिक केंद्र" म्हणून या ग्रंथालयाला भारत सरकारची मान्यता आहे. राज्यातील व भारतातील कोणत्याही नागरिकास संदर्भ व संशोधनासाठी या ग्रंथलायाचा विनामूल्य फायदा घेता येतो. राजा राममोहन रॉय ग्रंथालय  प्रतिष्ठानच्या सहकार्याने समृद्ध बाल विभाग उभारण्यात आला आहे. त्याचा लाभ बालकांना होतो. स्पर्धा परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांना या ग्रंथालयात बसून अभ्यास करण्यासाठी स्वतंत्र कक्षाची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
पाणके

पाणी लहान मोटेत भरून ते पाण्याच्या साठवणुक करण्याच्या ठिकाणी आणुन भरणारा कष्टकरी/मोलकरी/कामगारांचा वर्ग.
मोट

**मोट** म्हणजे जास्त प्रमाणात पाणी वाहण्यासाठी(convey/transport) मोठ्या पिशवीसदृश निमुळत्या तोंडाची जनावरांच्या चामड्यापासून तयार केलेली एक पिशवी. यंत्राचा शोध लागण्यापूर्वी व देशात विद्युतीकरण पूर्ण होण्यापूर्वी  विहिरीतून बैल आणि मोटेच्या साहाय्याने पाणी काढून ते शेतीला दिले जात असे. थोड्या लहान स्वरूपातील मोटेचा  वापर, पाणके धनवान लोकांकडे, दोर बादलीच्या साहाय्याने विहिरीतून पाणी काढून,ते या मोटेत भरून पाठीवर आणून, रांजणात भरण्यासाठी करीत असत.

वर्ग:शेती
वर्ग:शेतीची अवजारे
वाव

**वाव** म्हणजे खाली उतरण्यास पायऱ्या असलेली गुजराती पद्धतीची विहीर होय. वाव या शब्दाला मराठीमध्ये **बारव**, **बाव**, **बावडी** अशीही नावे आहेत. 
200px|right|thumb|पायऱ्या असलेली विहीर
### हे सुद्धा बघा
*पुष्करणी
*विहीर
### बाह्य दुवे
*वाव वरील लेख

वर्ग:पाणी
वर्ग:स्थापत्य
वर्ग:इतिहास
बाळा (अभिनेता)

**बाळा** हे एक प्रसिद्ध दक्षिण भारतीय अभिनेते आहेत जे मुख्यतः मल्याळम आणि तमिळ चित्रपटात अभिनय करतात.

वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेते
प्राथमिक आरोग्य केंद्र

'''

प्राथमिक आरोग्य केंद्र हे भारतातील आरोग्यसेवेच्या उतरंडीतील सर्वात खालचे एकक आहे देशातील दूरवरच्या भागातील मनुष्यवस्तीपर्यंत किमान आरोग्य सुविधा पोचविण्याच्या उद्देशाने भारतातील मध्यवर्ती सरकारच्या धोरणानुसार.प्राथमिक आरोग्य केंद्रांचे जाळे विणण्यात आले आहे. प्राथमिक आरोग्य केंद्रांची उभारणी आणि परिचालनाबाबतचे सर्व निर्णय मात्र राज्य सरकारांची आरोग्य खाती घेतात.
प्राथमिक आरोग्य केंद्र (PHC) :- साधारणत: सहा उपकेंद्रांसाठी एक रेफरल युनिट म्हणून प्राथमिक आरोग्य केंद्र काम करते. जर लोकसंख्येचा विचार केला तर सर्वसाधारण प्रदेशात ३० हजार लोकसंख्येमागे व दुर्गम-डोंगराळ प्रदेशात २० हजार लोकसंख्येमागे एक प्राथमिक आरोग्य केंद्र असते. प्रत्येक प्राथमिक आरोग्य केंद्रात एक आरोग्य अधिकारी व त्याच्या साहाय्यासाठी १४ निमवैद्यकीय व इतर कर्मचारी असतात. प्राथमिक आरोग्य केंद्र हे २४ तास सेवा देते. स्थानिक उद्भवणाऱ्या आजरांवर नियंत्रण मिळवणे, राष्ट्रीय आरोग्य कार्यक्रमांची अंमलबजावणी करणे, महत्त्वपूर्ण आकडेवारी गोळा करणे तसेच रेफरल व प्रयोग शाळेच्या सेवा पुरवणे इ. कार्य प्राथमिक आरोग्य केंद्र पार पाडते.

## राष्ट्रीय शहरी आरोग्य मिशन
राष्ट्रीय आरोग्य मोहिमेखाली राष्ट्रीय शहरी आरोग्य मिशनला  केंद्रीय मंत्रिमंडळाने मंजूरी दिली. यातील तरतूदीनुसार प्रत्येकी ६० हजार लोकसंख्येमागी शहरी प्राथमिक आरोग्य केंद्र उभारले जाईल. शहरी भागातील गरिबांची आरोग्य सेवा हे या योजनेचे उद्दिष्ट असेल. ५० हजार पेक्षा जास्त लोकसंख्येच्या एकूण ७७९ शहरे व नगरांमध्ये ही योजना लागू होईल. त्याचा सुमारे ७.७५ कोटी लोकांना लाभ होईल. 

शिवाय पाच ते सहा प्राथमिक आरोग्य केंद्रांच्यावर एक सामूहिक आरोग्य केंद्र, १० हजार लोकसंख्येमागे एक दाई, पाचशे कुटुंबामागे एक अधिकृत सामाजिक आरोग्य कार्यकर्ता, याचीही तरतूद नव्या शहर आरोग्य मिशनमध्ये असेल.

पाच वर्षांसाठी या मोहिमेवर सुमारे २२ हजार ५०७ कोटी रु. खर्च होणार असून त्यापैकी रु. १६ हजार ९५५ कोटींचा भार केंद्र सरकार उचलणार आहे. केंद्र - राज्य यांच्यातील निधीसाठी ७५:२५ असे प्रमाण राहील. दरम्यान, इशान्येकडील राज्ये, खास दर्जाची राज्ये ज्यात जम्मू काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड या राज्यांसांठी निधीचे प्रमाणे ९०:१० असे राहील.

शहरी भागातील गरिबांची आरोग्य सेवा हे या योजनेचे उद्दिष्ट असेल. ५० हजार पेक्षा जास्त लोकसंख्येच्या एकूण ७७९ शहरे व नगरांमध्ये ही योजना लागू होईल. त्याचा सुमारे ७.७५ कोटी लोकांना लाभ होईल. 

या योजनेची अंमलबजावणी झाल्यानंतर बाल मृत्यू व माता मृत्यूचे प्रमाण घटेल तसेच जागतिक दर्जाची प्रसूतीसंबंधी आरोग्य सेवा उपलब्ध करणे शक्य होईल, असे सांगण्यात आले. शहरी स्थानिक स्वराज संस्थांनाही यात सामील करून घेतले जाईल. 

राष्ट्रीय आरोग्य मिशन व त्याखालील अन्य मोहिमा मार्च २०१७ पर्यंत सुरू ठेवण्यास केंद्रीय मंत्रिमंडळाने मान्यता दिली आहे.

## संदर्भ
कुंभार

[thumb|right|250px|चाकावर मडक्याला कुंभार आकार देताना([Cappadocia, तुर्की).]]
उजवे|इवलेसे|preparation of pots in srikakulam town

ओल्या मातीपासून सुरई, माठ, खुजे, रांजण, कुंड्या, घट, गाडगी, मडकी, झाकण्या, पणत्या, कौले, विटा, कुंड्या इत्यादी घडवून,  त्या वस्तू भाजून  विकणारा कारागीर. तो  एकेरी आणि दुहेरी चुली व शेगड्याही तयार करतो, मात्र त्या भाजायची गरज नसते.  महाराष्ट्रातील **कुंभार** गौरी-गणपतीच्या, दुर्गेच्या आणि अन्य मूर्ती, हरतालिका, बैलपोळ्याचे बैल, दिवाळीच्या किल्ल्यात ठेवायच्या वस्तू आणि बाहुल्याही(बुलाबाई-बुलोजी) बनवतो.  **कुंभार** हा बारा बलुतेदारांपैकी एक आहे. ऋग्वेद कालापासून **कुंभार** आहेत. त्यांच्या देवता पांचानेपीर, भवानी, सांगई, सीतला, हर्दिया या असतात.

## पोटजाती
महाराष्ट्रातील कुंभारांमध्ये २२ पोटजाती आहेत. त्या अशा : अहिर, कडू, कन्‍नड, कोकणी, खंभाटी, गरेते, गुजर, गोरे, चागभैस, थोरचाके, पंचम, बळदे, भांडू, भोंडकर, भोंडे, मराठे, लडबुजे, लहानचाके, लाड, लिंगायत, हातघडे आणि हातोडे. कुमावत

## कुंभाराची माती
कुंभारकलेसाठी तलावातली किंवा गाळातली विशिष्ट प्रकारची माती लागते. माती आधी उन्हात वाळवतात आणि मग कु्टून बारीक करतात. त्यानंतर तिच्यात घोड्याची लीद, शेण, राख, धान्याची फोलपटे वगैरे कालवून ते मिश्रण काही दिवस मुरू देतात आणि मग त्या मातीचे गोळे बनवून ते कलाकृतीसाठी वापरतात.

## कुंभाराचे चाक
कुंभाराचे चाक लाकडाचे किंवा कुरंजी दगडाचे असते. या चाकाचा व्यास ३० ते ३८ सेंटिमीटर असतो. चाकाला दहा ते बारा आरे असतात.चाकाखाली दगडात बसवलेला एक खुंट असतो. चाकाच्या लाकडी माथ्यावर (तुंब्यावर) मातीचा गोळा ठेवून एका बांबूच्या दांडीने चाकाला गती दिली जाते. हे चाक ५-१० मिनिटे फिरते. चाक फिरत असताना मातीच्या गोळ्याला आतून बाहेरून ओल्या हाताने आकार दिला जातो. तयार झालेल्या भांड्याचा पृष्ठभाग गुळगुळीत झाल्यावर भांडे हळूच काढून आधी सावलीत आणि मग उन्हात वाळवले जाते, आणि नंतर अशी तयार झालेली अनेक भांडी  आवा(कुंभाराची भट्टी) पेटवून तीत भाजली जातात. 

## अन्य अवजारे
* आवा : म्हणजे कुंभाराची वस्तू भाजायची भट्टी. पाचसहा विटांचे थर आणि त्यावर कोळसा, परत विटांचे थर आणि कोळसा, अशी आव्याची रचना असते. भाजलेल्या वस्तूंना तांबडा रंग हवा असेल तेर, आव्यातील धुराला बाहेर जाण्यासाठी वाट करून देतात. वस्तू काळ्या रंगाच्या हव्या असतील तर आवा पेटल्यावर काही वेळाने धूर बाहेर जाणे बंद करतात, म्हणजे धूर आतल्या आत कोंडून वस्तूंना काळा रंग येतो.
* गंडा किंवा गुंडा : हा एक बहिर्वक्र आकाराचा दगड असतो. वस्तूच्या आतून, वस्तूवर हा एका हाताने फिरवला की वस्तू गुळगुळीत आणि पक्की होते.
* चोपणे : ही एक प्रकारची लाकडी थोपटणी असते. जी वस्तू तयार करायची असेल तिला बाहेरून चोपण्याने ठोकले जाते.  त्यामुळे वस्तू पक्की होते. 
* बांबूचा दांडा : हा चाक फिरवायला लागतो. चाकाच्या दोन आ‍ऱ्यांमध्ये बांबू घुसवून कुंभार चाकाला गती देतो.
* मण्यांची माळ : ही वस्तूला चकाकी आणण्यासाठी वस्तूवरून फिरवली जाते.http://intarch.ac.uk/journal/issue50/2/index.html
* साचे : विटा, मूर्ती वगैरेंसाठी लाकडी साचे असतात.https://web.archive.org/web/20170610082219/http://www.stokemuseums.org.uk/collections/ceramics/

## अधिक वाचनासाठी 
* धांडोळा भारतीय कुंभारांचा (लेखक - रामलिंग कुंभार)

## हे सुद्धा पहा
गावकामगार; बलुतेदार

## बाह्यदुवे 

## संदर्भ 
वर्ग:बलुतेदार
वर्ग:व्यवसाय
वर्ग:कुंभारकाम
वर्ग:संस्कृती
वर्ग:महाराष्ट्रातील अनुसूचित जाती
शासकीय विभागीय ग्रंथालये

महाराष्ट्र राज्याच्या प्रत्येक महसूली विभागासाठी एक **शासकीय विभागीय ग्रंथालय** शासनाने स्थापन केले आहे. अमरावती, औरंगाबाद, नाशिक, नागपूर, पुणे, रत्‍नागिरी या जिल्ह्याच्या मुख्यालयांमध्ये ही ग्रंथालये स्थापन करण्यात आली आहेत. मुद्रण व ग्रंथ नोंदणी कायदा, 1867 अन्वये मुद्रकांतर्फे पाठविण्यात येणाऱ्या मराठी ग्रंथांचा संग्रह पुणे आणि नागपूर येथे केला जातो. या संग्रहासह स्पर्धा परीक्षा ग्रंथ, संदर्भ ग्रंथ इत्यादी साहित्याचा लाभ अभ्यासक, संशोधक यांना या ग्रंथालयांमधून विनामूल्य घेता येतो.याशिवाय 500 रु. अनामत व 150 रु. प्रवेश शुल्क (दोन वर्षासाठी) भरून शासनमान्य सार्वजनिक ग्रंथालये, ग्रामपंचायती, शाळा, नोंदणी झालेली महिला मंडळे, युवक मंडळे इत्यादी संस्थांना संस्था सभासदत्व मिळू शकते. 25 ते 50 ग्रंथांचा एक किंवा दोन संच संस्था सभासदांना त्यांच्या मागणीनुसार देण्यात येतात. वाचकांचा प्रतिसाद लक्षात घेऊन ग्रंथ संख्या वाढवून दिली जाते. साधारणपणे 1 ते 2 महिने मुदतीसाठी दिलेले हे ग्रंथ संच बदलून दुसरे संच नेता येतात. ग्रंथ पाठविण्याचा खर्च शासकीय विभागीय ग्रंथालय करते तर ग्रंथ परत करण्याचा खर्च संस्थेला करावा लागतो. शासकीय विभागीय ग्रंथालय 100 रु. अनामत व 20 रु. प्रवेश शुल्क (दोन वर्षांसाठी) भरून वाचकांना वैयक्तिक सभासदत्व देण्यात येते.

वर्ग:ग्रंथालयशास्त्र