open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सर्पिलाकार दीर्घिका

250px|इवलेसे|उजवे|मेसिए १०१ (Messier 101) किंवा एनजीसी ५४५७ (NGC 5457) दीर्घिका - सर्पिलाकार दीर्घिकेचे उदाहरण
ज्या दीर्घिकांचा आकार चपटा, फिरणाऱ्या तबकडी सारखा असतो, ज्यामध्ये तारे, वायू आणि धूळ असते, केंद्रभागी अनेक ताऱ्यांच्या केंद्रीकरणाने तयार झालेला तेजोगोल व त्याच्याभोवती सर्पिलाकार फाटे दिसतात अशा दीर्घिकांना **सर्पिलाकार दीर्घिका** (इंग्रजी: *Spiral Galaxy - स्पायरल गॅलॅक्सी*) म्हणतात. या दीर्घिका एडविन हबलने इ.स. १९३६ साली त्याच्या *द रेल्म ऑफ द नेब्यूला* या कामामध्ये वर्णन केलेल्या दीर्घिकांच्या संरचनेवर आधारित तीन मुख्य गटांपैकी एक गट आहेत.

सर्पिलाकार दीर्घिकांना त्यांचे नाव त्यांच्या केंद्रापासून सुरू होऊन दीर्घिकेच्या तबकडीमध्ये विस्तारणाऱ्या सर्पिल आकाराच्या फाट्यांमुळे पडले. या फाट्यांमध्ये नवीन ताऱ्यांची उत्पत्ती होत असते आणि ते त्यांच्यातील तेजस्वी ओबी ताऱ्यांमुळे भोवतालच्या तबकडीपेक्षा जास्त प्रकाशमान दिसतात.

200px|इवलेसे|डावे|एनजीसी १३०० (NGC1300) या ६.१ कोटी प्रकाशवर्ष अंतरावरील भुजायुक्त सर्पिलाकार दीर्घिकेचे हबल दुर्बिणीने घेतलेले छायाचित्र
अंदाजे दोन तृतीयांश सर्पिलाकार दीर्घिकांमध्ये मधल्या केंद्रापासून दोन सरळ भुजा फुटून त्यांच्यापासून सर्पिल फाटे फुटलेले दिसतात. भुजायुक्त सर्पिलाकार दीर्घिकांचे प्रमाण साध्या सर्पिलाकार दीर्घिकांच्या तुलनेत बदलत गेले आहे. सुमारे ८ अब्ज वर्षांपूर्वी ते १०% होते, २.५ अब्ज वर्षांपूर्वी ते २५% झाले व आता ते सुमारे दोन तृतीयांश (६६%) आहे.

अलिकडे (१९९० च्या दशकात) आपली स्वतःची आकाशगंगा दीर्घिका भुजायुक्त सर्पिलाकार दीर्घिका आहे असा शोध लागला आहे. पण आपण आपल्या दीर्घिकेच्या आतमध्ये असल्यामुळे तिची भुजा आपल्याला दिसणे अवघड आहे. याचा सर्वात ठोस पुरावा अलिकडे स्पिट्झर अवकाश दुर्बिणीने केलेल्या आकाशगंगेच्या केंद्राजवळच्या ताऱ्यांच्या सर्वेक्षणातून मिळाला आहे.

जवळच्या विश्वातील ६०% दीर्घिका या सर्पिलाकर आणि आकारहीन दीर्घिका आहेत.
 
## पारिभाषिक शब्दसूची 
## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:दीर्घिका
मालती पांडे

**मालती पांडे-बर्वे** (१९ एप्रिल, इ.स. १९३० - २७ डिसेंबर, इ.स. १९९७) या एक हिंदी आणि मराठी भाषांत गाणाऱ्या मराठी गायिका होत्या.

## ध्वनिमुद्रित मराठी गाणी
* अपराध मीच केला (संगीत सुधीर फडके)
* आज मी शापमुक्त झाले (गीतरामायण)
* उठ जानकी मंगल घटिका, आली आनंदाची
* कशी रे तुला भेटू ? : कवी - राजा बढे, संगीत - श्रीनिवास खळे
* कुणी ग बाई चोरुनी : कवी - राजा बढे, संगीत - श्रीनिवास खळे
* कोण तू कुठला राजकुमार? (गीतरामायण)
* खेड्यामधले घर कौलारू : कवी अनिल भारती, संगीत : मधुकर पाठक
* त्या तिथे पलीकडे, माझिया प्रियेचे झोपडे : कवी ग.दि. माडगूळकर, संगीत सुधीर फडके, चित्रपट - लाखाची गोष्ट
* मनोरथा चल त्या नगरीला : चित्रपट सीता स्वयंवर
* या कातर वेळी पाहिजेस तू जवळी : कवी अनिल भारती, संगीत मधुकर पाठक
* लपविला तू हिरवा चाफा : कवी ग. दि. माडगूळकर 
* हे वदन तुझे की कमल निळे : चित्रपट सीता स्वयंवर

## ध्वनिमुद्रित हिंदी चित्रपट गीते
* आज छाया निराला है रंग रे : कवी मुखराम शर्मा, संगीत केशवराव भोळे, चित्रपट श्रीकृष्ण सत्यभामा
* आते होंगे मेरे पिया पिया की मूरत : कवी मुखराम शर्मा, संगीत केशवराव भोळे, चित्रपट श्रीकृष्ण सत्यभामा  	  
* ओ नीलकमल बोलो मेरे संग जरा : कवी : अमर वर्मा, संगीत सुधीर फडके, चित्रपट सीता स्वयंवर	  	
* जागो हे यदुराज दीप बुझे चकवी हर्षाई : कवी मुखराम शर्मा, संगीत सुधीर फडके, चित्रपट माया बाजार
* फूले पारिजात रे अंगना हमारे रे : कवी मुखराम शर्मा, संगीत केशवराव भोळे, चित्रपट श्रीकृष्ण सत्यभामा
* बोल बोल चंदे : कवी मुखराम शर्मा, संगीत केशवराव भोळे, चित्रपट श्रीकृष्ण सत्यभामा
* मनमोहन मोरे आजा आजा : कवी सरस्वती कुमार दीपक. संगीत  अविनाश व्यास, चित्रपट श्री विष्णू भगवन	
* मैं मोहन की मतवाली रे : कवी मुखराम शर्मा, संगीत केशवराव भोळे, चित्रपट श्रीकृष्ण सत्यभामा
* मैंने उनका दर्शन पाया : कवी : अमर वर्मा, संगीत सुधीर फडके, चित्रपट सीता स्वयंवर	  	  	
* मोतियों से मांग भरे : कवी नरेंद्र शर्मा, संगीत सुधीर फडके, चित्रपट मालती माधव
* मौसम कौन सुहागन रे मन : कवी मुखराम शर्मा, संगीत सुधीर फडके, चित्रपट माया बाजार
* रूप तुम्हारा मेरे जिया  कवी : अमर वर्मा, संगीत सुधीर फडके, चित्रपट सीता स्वयंवर	
* लिख रही हूॅं चित्र तेरा मैं : कवी मुखराम शर्मा, संगीत केशवराव भोळे, चित्रपट श्रीकृष्ण सत्यभामा 
* शुभ दिन आए : कवी : अमर वर्मा, संगीतकार सुधीर फडके, चित्रपट : सीता स्वयंवर  	
* सननन सननन चले पवन : कवी सरस्वती कुमार दीपक. संगीत  अविनाश व्यास, चित्रपट श्री विष्णू भगवन

वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जॉन ओस्वाल्ड

**जॉन ओस्वाल्ड** (३० मे, इ.स. १९५३:किचनर, ओन्टॅरियो - ) हा कॅनडातील संगीत रचनाकार, वायुवाद्यवादक, माध्यम कलाकार आणि नर्तक आहे. त्याच्या *ध्वनिचौर्य* या प्रकल्पामुळे तो प्रसिद्धीच्या झोतात आला. (आधीच) अस्तित्वात असलेल्या संगीत रचनांमधून नवे संगीत निर्माण करणे हे ध्वनिचौर्यसमजले जाते. त्याच्या तथाकथित *नवनिर्मिती*मुळे ओस्वाल्ड युरोपियन-पाश्चात्य संगीत विश्वात अत्यंत वादग्रस्त ठरला आहे. माईल्स बोवी हा संगीत समीक्षक व लेखक उपहासाने ओस्वाल्डला "संगीतध्वनिचौर्याचा जनक' असे संबोधतो

कॅनडा कौन्सिल फॉर आरट्स या संस्थेतर्फे देण्यात येणाऱ्या २००४ सालच्या वार्षिक गव्हर्नर जनरल्स अवॉर्ड् इन व्हिज्युअल अँड मीडिया आर्ट्स या पुरस्कार विजेत्यांच्या सातजणांच्या यादीत ओस्वाल्डचा समावेश होता. त्याला *मीडिया आर्टिस्ट* हा जीवन गौरव पुरस्कार देण्यात आला. लंडन ऑबझर्व्हर ने त्याला *पृथ्वीवरचा सर्वात झपाटलेला माणूस* म्हणले आहे.
   
## ध्वनिचौर्यविषयक तत्त्वज्ञान
"Plunderphonics" ही संज्ञा ओस्वाल्डने "Plunderphonics, or Audio Piracy as a Compositional Prerogative" या शोध निबंधात उपयोगात आणली. ही संकल्पना त्याची निर्मिती आहे. त्याने हा निबंध टोरोन्टो येथे १९८५ साली भरलेल्या वायर्ड इलेक्ट्रो-अकौस्टीक कॉन्फरंस येथे सादर केला होता.१९६० सालापासून ओस्वाल्डने "संगीतध्वनीचौर्य तंत्र' अमलात आणले. ही प्रेरणा त्याने विलियम्स एस. बरो या अमेरिकन लेखक, उपहास लेखक, चित्रकार आणि वक्ता याच्याकडून घेतली.

## चौर्य उक्ती
* "सर्जनशीलता हे शेत आहे असा विचार केला तर, प्रताधिकार (कॉपीराईट) हे कुंपण आहे" या उक्तीचा तो जनक आहे.

हे विधान ओस्वाल्डने १९८८ साली Keyboard Magazineच्या अतिथी संपादकीयात व्यक्त केले आहे.त्याचा वृत्तांत गेरी बेलांजर या विदुषीने दिल्याचे डेव्हिड सन्जेक एका लेखात लिहितो. हा लेख Martha Woodmansee, Peter Jaszi यांनी संपादित केलेल्या The Construction of Authorship: Textual Appropriation in Law and Literature या ग्रंथात प्रसिद्ध झाला. हा ग्रंथ १९९४ साली प्रसिद्ध झाला. तो Duke University Press, Durham and London यांनी प्रकाशित केला. त्यातील पान ३५८ वर डेव्हिड सन्जेक हा लेखक गेरी बेलांजरचे अवतरण देतो; त्यात ओस्वाल्डचे वरील विधान येते. त्याचा उल्लेख कटलर हा लेखक त्याच्या लेखात करतो.

## हेही पहा
*
The Viral Communications Anti-Copyright Policy
*
Plunderphonics - O'Hell (The Doors)  
*
Mystery Tapes — My Desert Island Vinyl Collection  

## बाह्य दुवे
* Biography: on the plunderphonics site
* paused on the threshold…
* "Some Assembly Required", 2001 interview with John Oswald

## संदर्भ
वर्ग:विसाव्या शतकातील युरोपीय संगीतकार
वर्ग:संगीत क्षेत्रातील चौर्य
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
विल्हेम्सहाफेन

**विल्हेम्सहाफेन** () हे जर्मनी देशाच्या नीडर जाक्सन या राज्यातील एक शहर आहे. जर्मनीच्या उत्तर भागात उत्तर समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले विल्हेम्सहाफेन जर्मनीचे खोल पाण्यामधील एकमेव बंदर आहे व येथे जर्मन नौसेनेचा सर्वात मोठा तळ स्थित आहे.

दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान महत्त्वाचे बंदर असलेल्या विल्हेम्सहाफेनवर दोस्त राष्ट्रांच्या वायुसेनेने प्रचंड बॉम्बफेक केली. ज्यात शहराचा बव्हंश भाग नष्ट झाला होता. युद्ध संपत असताना ५ मे, इ.स. १९४५ रोजी पोलंडच्या जनरल स्टानिस्लॉ माचेकने विल्हेम्सहाफेन शहर व तेथील बंदरात असलेल्या क्रीग्समरीनच्या २०० युद्धनौकांना शरणागती दिली होती.

## हे सुद्धा पहा
*जर्मनीमधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
* 

वर्ग:जर्मनीमधील शहरे
अरुणा भट

**अरुणा भट** (२६ जून, इ.स. १९५२ - २७ जानेवारी, इ.स. २०१६: पुणे, महाराष्ट्र) या एक मराठी नाट्य-चित्र अभिनेत्री होत्या. त्या २०११ ते २०१६ दरम्यान नाट्य परिषदेच्या पुणे शाखेच्या कार्यकारिणी सदस्या होत्या.

त्यांनी डार्लिंग डार्लिंग, घरोघरी हीच बोंब, नवऱ्याची धमाल तर बायकोची कमाल, बायको नसावी शहाणी या नाटकांत अभिनय केला. अशा अनेक नाटकांसह त्यांनी चित्रपटांत देखील विविध भूमिका साकारल्या आहेत.

## नाटके आणि भूमिका
* अपराध मीच केला
* अश्रूंची झाली फुलं
* आता असो द्यावी दया (विमल)
* आंधळी कोशिंबीर (आई)
* एक मम्मी दोन पप्पा (माधवी)
* एर होस्टेस
* एखाद्याचं नशीब (वहिनी)
* कथा कुणाची व्यथा कुणा (रत्‍ना)
* करायला गेलो एक (झेलम, नूतन)
* कोपता वास्तुदेवता (मोठी जाऊ)
* कोलंबस वाट चुकला
* गारंबीचा बापू
* घरोघरी हीच बोंब (राधाकाकू)
* चला आळंदीला चंद्रावळ)
* डार्लिंग डार्लिंग (मोना)
* तुझे आहे तुजपाशी (उषा, गीता) 
* ते तसे तर मी अशी (जेनी)
* तुळस तुझा अंगणी (सुलभा)
* थांबा थांबा अघोळ आहे
* दिया तले अंधार
* दिल्या घरी तू सुखी रहा (अलका)
* दिवाजळू दे सारी रात (ताई)
* दैवे लाभला चिंतामणी
* नवरा माझ्या मुठीत गं (संध्या)
* नवऱ्याची धमाल तर बायकोची कमाल (सुनीता)
* नाथ हा माझा (मनीषा)
* पतंगापरी जीवन माझे (शब्बो)
* पुरुषांना आवडतात बायका (कामिनी)
* बबन प्रभू (आई)
* बायको नसावी शहाणी (ताराराणी)
* बेबंदशाही (ताराऊ, तुळसा)
* राजकारण गेलं चुलीत (सेक्रेटरी)
* लग्नाची बेडी (रश्मी)
* लफडासदन (बाईसाहेब)
* वय वेडं असतं
* वरचा मजला रिकामा (मंजू)
* वेगळं व्हायचंय मला (मंदा, वहिनी)
* वेड लागले राधेला
* शॉर्टकट
* संभूसांच्या चाळीत
* साष्टांग नमस्कार (त्रिपुरी)
* सुनबाई घर तुझं आहे
* स्वयंसिद्धा (चंडी, मिनी)

## दूरचित्रवाणी मालिका
* अकलेचे तारे 
* अवंतिका
* तुझेनी माझे जमेना

वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वॉर्ड कनिंगहॅम

**वॉर्ड कनिंगहॅम** ऊर्फ हॉवर्ड जी. वार्ड कनिंगहॅम (जन्म : २६ मे १९४९; हयात...) हे अमेरिकन संगणक कार्यप्रणालीचे निर्माते असून त्यांनी पहिला विकी विकसित केला. या अर्थाने ते विकिपीडियाचे जनक आहेत. 

कनिंगहॅम  हे (एक्सपी) (XP) या नावाने प्रसिद्ध असलेली एक्स्ट्रीम प्रोग्रॅमिंग (Extreme Programming) ही सॉफ्टवेर विकास कार्यप्रणाली आणि डिझाईन पॅटर्न यांचे आद्यप्रवर्तक मानले जातात. कनिंगहॅम यांनी १९९४ मध्ये  "विकीविकीवेब" या सॉफ्टवेरची निर्मिती सुरू केली आणि २५  मार्च १९९५ रोजी त्यांनी कनिंगहॅम अँड कनिंगहॅम (जे सामान्यतः  c2.com या नावाने ओळखले जाते) या सॉफ्टवेर सल्लामसलत कंपनीची सुरुवात केली.  त्याद्वारे त्यांनी विकीचे पहिले प्रारूप "विकीविकीवेब" हे  १९९५ च्या वर्षात सुरू केले. हवाई (Hawaii) प्रदेशातील भाषेत 'विकी-विकी'चा अर्थ 'लौकर लौकर' किंवा 'चटपट' असा होतो.

अमेरिकेतील ओरेगॉन प्रांतातील बिव्हर्टन येथे ते वास्तव्यास आहेत आणि न्यू रेलिक या सॅनफ्रान्सिस्को येथील सॉफ्टवेर उद्योगसमूहात  ते कार्यरत आहे. ते आधी 'सिटिझन ग्लोबल' साठी को-क्रिएशन झार होते. ते 'नायकी' या जगप्रसिद्ध पादत्राण निर्मात्या कंपनीचे पहिले 'अधिक चांगल्या जगा'चे प्रतीक होते.

विकीविषयक "दि विकी वे" या पुस्तकाचे ते लेखक आहेत. विकी संशोधक आणि व्यवहार या 'विकीसिम' WikiSym चर्चासत्र मालिकेचे ते बीजभाषण करणारे वक्ते आहेत.

## व्यक्तिगत माहिती
वॉर्ड कनिंगहॅम यांचा जन्म अमेरिकेतील इंडियाना येथील मिशिगन शहरात झाला.

## हेही पहा
* PatternShare 
* Framework for integrated test

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:विकीचे जनक
वर्ग:संगणक लेखक
वर्ग:संगणक कार्यप्रणाली
वर्ग:विकिपीडिया
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
स्वप्ना पाटकर

**स्वप्ना पाटकर** (१६ एप्रिल, इ.स. १९८२ - ) या भारतीय लेखिका, गीतकार, आणि मराठीचित्रपटसृष्टीतल्या एक फिल्म निर्माता आहेत.

## फिल्मोग्राफी 
* बाळकडू (मराठी चित्रपट)

## प्रकाशित साहित्य 
## संदर्भ व नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
* 

वर्ग:भारतीय चित्रपट निर्माते
वर्ग:मराठी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मराठी लेखिका
आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक

200px|इवलेसे|उजवे|१० आणि १३ अंकांच्या आयएसबीएन च्या वेगवेगळ्या भागांनी पुस्तकाबद्दल वेगवेगळी माहिती मिळते.
**आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक** (इंग्रजी: *International Standard Book Number - इंटरनॅशनल स्टॅंडर्ड बुक नंबर*) ज्याला **आयएसबीएन** म्हणूनही ओळखतात, हा एखादे पुस्तक ओळखण्यासाठी त्याला दिला जाणारा एक अद्वितीय, व्यावसायिक, अंकीय क्रमांक आहे. या क्रमांकाद्वारे जगातल्या जवळपास कोणत्याही पुस्तकाचा शोध घेतला जाऊ शकतो व त्याबद्दल माहिती मिळवली जाऊ शकते. सुरुवातीला ही पद्धत फक्त अमेरिका, युरोप आणि जपानमध्ये प्रचलित होती. पण आता ती संपूर्ण जगात पसरली आहे. आयएसबीएन क्रमांकामध्ये आधी १० अंक असायचे, पण २००७ नंतर त्यात १३ अंक असतात.

## इतिहास 
ब्रिटनचे एक प्रसिद्ध प्रकाशक डब्ल्यू. एच. स्मिथ यांनी डब्लिन, आयर्लंडच्या ट्रिनिटी कॉलेजचे सेवानिवृत्त प्राध्यापक गॉर्डन फोस्टर यांच्याकडून त्यांच्या पुस्तकांना एक क्रमांक द्यायची पद्धत बनवून घेतली. त्यांनी ९ अंकांची प्रणाली बनवली, जिचे नाव "स्टॅंडर्ड बुक नंबरिंग" (एसबीएन म्हणजे प्रमाणित पुस्तक क्रमांक) असे ठेवण्यात आले. १९७० मध्ये आंतरराष्ट्रीय मानकीकरण संघटनेने (ISO) या प्रणालीवर अाधारित नवीन १० अंकीय प्रणालीची घोषणा घोषणापत्र संख्या ISO २१०८ मध्ये केली. त्यालाच आता आयएसबीएन म्हणतात. २००७ मध्ये १० अंकीय प्रणाली बंद करून १३ अंकीय प्रणाली सुरू करण्यात आली. पण अजूनही काही ठिकाणी १० अंकीय आयएसबीएन दिसतात.

## संदर्भ 
वर्ग:ग्रंथालयशास्त्र
सर्वोदय दिवस

३० जानेवारी ह्या दिवसाला भारतात राष्ट्रपातळीवर 'सर्वोदय दिवस' म्हणून मानले जाते. १९४८ मध्ये ह्या दिवशी महात्मा गांधी ह्यांची हत्या झाली.

सर्वोदय दिवशी भारताचे राष्ट्रपती, पंतप्रधान, संरक्षणमंत्री तसेच तिन्ही दलप्रमुख दिल्लीतील राजघाट येथील महात्मा गांधीच्या समाधीस पुष्पांजली वाहतात. भारतीय हुतात्म्यांचा स्मरणार्थ देशभरात सकाळी ११ वाजता दोन मिनिटांची शांतता पाळली जाते. सहभाग्यांकडून प्रार्थना आणि समर्पणगीते म्हटली जातात.

वर्ग:प्रतिवार्षिक दिनपालन
सुभाष पाळेकर

**सुभाष पाळेकर** (जन्म : बेलोरा (अमरावती जिल्हा, इ.स. १९४९) हे पद्मश्री पुरस्कारविजेते शेतीतज्‍ज्ञ व शेतकरी आहेत. 'झीरो बजेट' या संकल्पनेवर आधारित नैसर्गिक शेतीचे ते पुरस्कर्ते आहेत. जमिनीच्या आरोग्याबरोबरच  शेतकऱ्याचा जीवही धोक्यात, त्यामुळे सुभाष पाळेकरांचा रासायनिक शेतीला कडाडून विरोध होता. म्हणूनच त्यांनी कमी खर्चाची 'झिरो बजेट' शेती करायला सुरुवात केली. शेण, वनस्पती इत्यादी उपलब्ध नैसर्गिक गोष्टींचा वापर करून कमी खर्चाची व रासायनिक खतांशिवायच्या शेतीला ते आध्यात्मिक (स्पिरिच्युअल) शेती म्हणतात.

नैसर्गिक शेती यशस्वी करण्यासाठी त्यांनी नैसर्गिक साहित्य वापरून जीवामृत व बीजामृत या दोन द्रव्यांची निर्मिती केली. जीवामृत या मिश्रणात त्यांनी वापरलेले गाईचे शेण जमिनीमधील गांडुळांना सुप्त अवस्थेमधून जागे करण्यासाठी गंधनिर्मितीचे कार्य करते. पाळेकर निसर्गशेतीमध्ये आंतरपीक व बहुपीक पद्धती वापरतात. 

## लेखन 
शेतीसंशोधक असलेल्या पाळेकरांनी शेतक‍ऱ्यांसाठी 'द फिलाॅसाॅफी ऑफ स्पिरिच्युअल फार्मिंग' व 'झीरो बजेट नॅचरल फार्मिंग' ही पुस्तके इंग्लिश भाषेत लिहिली आहेत.

## पुरस्कार
* पद्मश्री पुरस्कार (इ.स. २०१६)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:शेतकरी
वर्ग:इतर क्षेत्रातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:शेतीतज्‍ज्ञ

वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
अमृता शेरगिल

**अमृता शेरगिल** (३० जानेवारी, १९१३ - ५ डिसेंबर, १९४१) ही भारतीय महिला चित्रकार होती. तिचा जन्म बुडापेस्ट, हंगेरी येथे झाला. तिचे वडील उमराव सिंह शेरगिल हे संस्कृत-फारसीचे  विद्वान आणि उच्च सरकारी अधिकारी होते; तर आई मेरी ॲंटनी गोट्समन ही हंगेरीतील ज्यू ऑपेरा गायिका होती.

अमृता कला, संगीत व अभिनय यांची उत्तम जाणकार होती. केवळ आठव्या वर्षी तिला उत्तम पियानोवादन येत होते. विसाव्या शतकातील या प्रतिभावान कलाकर्तीचा समावेश भारतीय पुरातात्विक सर्वेक्षण खात्याने १९७६ आणि १९७९ मध्ये भारतातील नऊ सर्वश्रेष्ठ कलाकारांमध्ये केला आहे. तिचे चित्रे त्याकाळातील अतिशय महागडी चित्रे होती.. शाळेत असताना वर्गात तिने 'नग्नचित्र' (न्यूड) रेखाटल्यामुळे तिची हकालपट्टी करण्यात आली.  तिचे कलागुण पाहून तिच्या आई-वडिलांनी तिला फ्लॉरेन्स, इटली येथे कला शिक्षणासाठी दाखल केले.   

## चित्रदालन 

File:Amrita Sher-Gil Self-portrait.jpg|अमृता शेरगिल : स्वतःचे तैलचित्र
File:Amrita Sher-Gil Group of Three Girls.jpg|अमृता शेरगिल : त्या तिघी
File:Amrita Sher-Gil Hungarian-gypsy-girl.jpg|अमृता शेरगिल : हंगेरीतील जिप्सी मुलगी

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* अमृताची चित्रे
* On Amrita Sher-Gil's 103rd birthday Google doodles the 'Three Girls' 

वर्ग:जागतिक महिला चित्रकार
वर्ग:भारतीय चित्रकार
वर्ग:महिला चित्रकार
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील मृत्यू
वसंत विष्णू कुळकर्णी

डॉ. वसंत विष्णू कुळकर्णी हे ग्रंथालय क्षेत्रातील एक ज्येष्ठ व्यक्तिमत्त्व आहे. १९५४ पासून १९८७ पर्यंत विविध ठिकाणी त्यांनी ग्रंथपाल म्हणून कार्य केले. नागपूर विद्यापीठाचे प्रकाशन अधिकारी म्हणून ते १९८५ साली सेवानिवृत्त झाले. ग्रंथालयशास्त्र विभागातील त्यांचे संशोधन आणि लेखन मौलिक समजले जाते.

नागपूर विद्यापीठ, महाराष्ट्र विद्यापीठ ग्रंथनिर्मिती मंडळ, महाराष्ट्र शासनाचे भाषा संचालनालय, यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ इ. प्रतिष्ठानांच्या विविध समित्यांवर त्यांनी तज्ज्ञ- सल्लागार म्हणून काम केले आहे. 

ग्रंथालय आणि  माहितीशास्त्रावर त्यांनी ग्रंथलेखन केले आहे. ‘ग्रंथालय प्रशासन’, ‘ग्रंथसूचीचे प्रकार’, ‘संगणक मार्गदर्शिका’ हे त्यापैकी काही ग्रंथ. याशिवाय त्यांनी सुमारे बारा ग्रंथांचे संपादन केले आहे. त्यांच्या या कार्यासाठी त्यांना महाराष्ट्र ग्रंथोत्तेजक संस्था, पुणे; महाराष्ट्र साहित्य परिषद आदी संस्थातर्फे त्यांना पुरस्कृत करण्यात आले आहे. 

## डॉ. वसंत विष्णू कुळकर्णी यांची पुस्तके
* ग्रंथसूचीचे प्रकार
* ग्रंथालय प्रशासन
* मराठी प्रबंध सूची : (सुमारे ७५८ मराठी प्रबंधांची सूची)
* वैदर्भीय ग्रंथसंपदा २००६ 
* संगणक मार्गदर्शिका
* संदर्भसाधनेचे प्रकार

## सन्मान
* महाराष्ट्र ग्रंथोत्तेजक संस्था, पुणे; महाराष्ट्र साहित्य परिषद आदी संस्थातर्फे पुरस्कार (इ.स. २०१०)
* विदर्भ साहित्य संघातर्फे देण्यात येणारी ‘साहित्य वाचस्पती’ ही मानद उपाधी कुळकर्णींना मिळाली आहे.

वर्ग:मराठी लेखक
मराठी प्रबंध सूची (पुस्तक)

**मराठी प्रबंध सूची** ही महाराष्ट्रातील तसेच महाराष्ट्राबाहेरील विविध विद्यापीठांत सादर करण्यात येऊन मान्यता मिळालेल्या 'मराठीविषयक' प्रबंधाची सूची आहे. 'मराठीविषयक' ह्या संज्ञेने मराठी साहित्य, तौलनिक साहित्याभ्यास, भाषाविज्ञान आणि शिक्षणशास्त्र ह्या विषयांशी संबंधित अशा मराठी भाषेतील तसेच अन्य भाषांतील प्रबंधांचा निर्देश केलेला आहे. ह्या सूचीच्या तीन आवृत्त्या प्रकाशित झाल्या असून त्यांत १९३८ ते २००७   ह्या कालखंडातील प्रबंधांचा समावेश झालेला आहे. 

डॉ. वसंत विष्णू कुळकर्णी हे १९८५ साली नागपूर विद्यापीठाच्या ग्रंथालयातून सेवानिवृत्त झाले. त्यानंतर मराठीच्या प्रेमापोटी मराठीतील प्रबंधसंपदा विद्यार्थी आणि संशोधकांच्या कार्यासाठी उपयोगी पडावी म्हणून सन १९८५ ते १९९१ पर्यंत शोधकार्य करून, त्यांनी प्रथम डी.लिट. आणि आचार्य पदवी मिळविणाऱ्यांच्या प्रबंधांची व नंतर १९९१ पर्यंतच्या मराठी विषयातील तब्बल ७५८ प्रबंधांची नावे, त्यातील विषय व संशोधनकारांच्या नावे गोळा केली. त्यानंतर **मराठी प्रबंधसूची** हे पुस्तक प्रकाशित केले. 

त्यासाठी कुळकर्णी यांनी स्वखर्चाने राज्यातील सर्व विद्यापीठे फिरून माहिती गोळा करण्याचे काम केले. केवळ माहिती गोळा करून त्यांचे काम थांबलेले नव्हते; तर प्रत्येक विद्यापीठात संशोधन करणाऱ्या महिला संशोधकांची आणि त्यांच्या विषयांची प्रकारनिहाय नावे त्यांनी गोळ केली. त्यांतही एकसारखे लिखाण असलेल्या शोधप्रबंधांची यादी त्यांनी तयार केली. सध्या डॉ. वसंत विष्णू कुळकर्णी यांच्याकडे २००७ पर्यंतची तब्बल सतराशे प्रबंधांची सूची आहे. त्याचे ग्रंथस्वरूपात प्रकाशन करण्याचा त्यांचा मनोदय आहे. केवळ मराठी प्रबंधांची यादीच नव्हे; तर डॉ. कुळकर्णी यांनी सर्वाधिक अकरा कोशही प्रकाशित केले आहेत.

प्रबंधसूची तयार करण्यासाठी तत्कालीन कुलगुरू डॉ. वि. भि. कोलते यांच्याकडून प्रेरणा मिळाल्याचे ते सांगतात. केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे; तर देशात मराठीखेरीज कोणत्याही प्रादेशिक भाषेत अशी सूची असल्याचे ऐकिवात नाही, असा दावा डॉ. कुळकर्णींचा आहे. मराठीत प्रबंधलेखनाची सुरुवात झालेल्याला २०१२ साली ७५ वर्षे पूर्ण होत असल्याने २००७ ते २०१२ या दरम्यानच्या प्रबंधांचा आढावा असलेली सूची प्रकाशित करण्याची शेवटची इच्छा असल्याचे ते बोलून दाखवितात.

ही सूची करताना नागपूर विद्यापीठाने कोणत्याही प्रकारचे सहकार्य केलेले नाही. त्यांच्या ग्रंथालयाकडे मराठीविषयीचे अनेक प्रबंध नसल्याची बाबही समोर आली

या पुस्तकात समाविष्ट केलेल्या प्रबंधांची वर्गवारी :
* इ.स. १९३८ ते १९५० : ९ प्रबंध (१ महिला)
* इ.स. १९५१ ते १९६० : २३ प्रबंध (४ महिला)
* इ.स. १९६१ ते १९७० : ४९ प्रबंध (१४ महिला)
* इ.स. १९७१ ते १९८० : १५४ प्रबंध (५४ महिला)
* इ.स. १९८१ ते १९९० : २७० प्रबंध (१३८ महिला)
* इ.स. १९९१ ते २००० : ३६७ प्रबंध (२०६- महिला)
* इ.स. २००१ ते २००७ : ४४० प्रबंध (१८९ महिला) 

## संदर्भ
## संदर्भसूची
* 

* 

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:मराठी सूचिवाङ्मय
आकारहीन दीर्घिका

thumb|एनजीसी १४२७ए (NGC 1427A), ५.२ कोटी प्रकाशवर्षे अंतरावरील आकारहीन दीर्घिका.
सर्पिलाकार किंवा लंबवर्तुळाकार दीर्घिकांप्रमाणे निश्चित आकार  नसणाऱ्या दीर्घिकांना **आकारहीन दीर्घिका **(इंग्रजी: *Irregular galaxy - इर्रेग्यूलर गॅलॅक्सी*) म्हणतात.  आकारहीन दीर्घिकांचा आकार असामान्य असतो. ते हबल अनुक्रमाच्या कोणत्याही नियमित गटात बसत नाहीत आणि त्यांच्यामध्ये तेजोगोल ही नसतो व सर्पिलाकार फाटेही नसतात.

एकूण दीर्घिकांपैकी यांची संख्या एकत्रितपणे एक चतुर्थांश आहे असे मानले जाते. काही आकारहीन दीर्घिका एकेकाळी सर्पिलाकार किंवा लंबवर्तुळाकार होत्या, पण गुरुत्वीय बलातील विषमतेमुळे त्यांचा आकार अनियमित झाला. आकारहीन दीर्घिकांमध्ये विपुल प्रमाणात वायु व धूळ असू शकते. हे बटू (ठेंगण्या) आकारहीन दीर्घिकांसाठी अपरिहार्यपणे खरे नाही.

## प्रकार 
आकारहीन दीर्घिकांचे तीन मुख्य प्रकार आहेत:
* आयआरआर-१ (Irr  I) दीर्घिका: या प्रकारच्या दीर्घिकेचा आकार थोड्या प्रमाणात रचनाबद्ध असतो, पण हबल अनुक्रमामध्ये वर्गीकरण करण्याएवढा स्पष्ट नसतो.
**काही प्रमाणात सर्पिलाकार रचना असणाऱ्या उपप्रकाराला एसएम (Sm) दीर्घिका म्हणतात.
**सर्पिलाकार रचना नसणाऱ्या उपप्रकाराला आयएम (Im) दीर्घिका म्हणतात.

* आयआरआर-२ (Irr II) दीर्घिका: या प्रकारच्या दीर्घिकांमध्ये कोणत्याही प्रकारची रचना नसते ज्याच्या आधारे त्यांचे हबल अनुक्रमामध्ये वर्गीकरण करता येईल.

* डीआय-दीर्घिका (dIrrs): ही बटू आकारहीन दीर्घिका आहे. या प्रकारच्या दीर्घिका एकूणच दीर्घिकांच्या उत्क्रांतीचे आकलन होण्यासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जातात, कारण शक्यतो त्यांची मेटॅलिसिटी कमी असते, त्यांच्यामध्ये वायू व धुळीचे प्रमाण तुलनेने जास्त असते आणि या दीर्घिका विश्वातील सर्वात पहिल्या दीर्घिकांसारख्या आहेत असे मानले जाते.

## मॅजेलॅनिक ढग 
मॅजेलॅनिक ढग दीर्घिकांचे पूर्वी आकारहीन दीर्घिकांमध्ये वर्गीकरण केले जायचे. नंतर मोठ्या मॅजेलॅनिक ढगाचे वर्गीकरण एसबीएम (SBm) या भुजायुक्त सर्पिलाकार दीर्घिकेच्या एका प्रकारामध्ये करण्यात आले. लहान मॅजेलॅनिक ढगाचे वर्गीकरण आकारहीन दीर्घिका प्रकार आयएम (Im) असेच केले जाते.

## गॅलरी 

File:Meeting the neighbours.jpg|आकारहीन बटू दीर्घिका पीजीसी १८४३१ (PGC 18431).
File:A spattering of blue.jpg|एसएम (Sm) या प्रकारची दीर्घिका आयसी ५५९ (IC 559).
File:A cosmic optical illusion.jpg|आकारहीन बटू दीर्घिका पीजीसी १६३८९ (PGC 16389) ने शेजारील APMBGC 252+125-117 या दीर्घिकेला झाकले आहे.

## हेही पहा 
* बटू दीर्घिका
* दीर्घिकांचे संरचनाधारित वर्गीकरण 

## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:दीर्घिका
ॲव्होकाडो

**अ‍ॅव्होकॅडो** (इंग्रजी: *Avocado*,  अ‍ॅलिगेटर प्रअर, बटर फ्रूट, सोल्जर्स बटर; लॅटिन - पर्सिया अमेरिकाना; कुल - लॉरेसी). हे मूळचे मेक्सिको आणि मध्य अमेरिकेतील झाड आहे. अ‍ॅव्होकॅडोला आंब्यासारखेच एक बी असलेले मोठे फळ येते. भारतात कर्नाटक, केरळ, तमिळनाडू, गोवे, महाराष्ट्र (पुणे, खडकी, फलटण) इत्यादी ठिकाणी अ‍ॅव्होकॅडोची लागवड केली जाते.

अ‍ॅव्होकॅडो भारतामध्ये पहिल्यांदा १९४१ साली श्रीलंकेमधून आणून पुणे येथील गणेशखिंड फळ-बाग केंद्रात लावण्यात आले. हे फळझाड वर्षात ७५ ते १९० सेंमी. पावसाच्या समशीतोष्ण भागात व चांगल्या निचऱ्याच्या जमिनीत जोमाने वाढते. अ‍ॅव्होकॅडोची लागवड ही रोपे किंवा कलमे एकामेकांपासून साडे सात ते नऊ मीटर अंतरावर लावून करतात. फळे येऊन ती तयार होण्यासाठी   ऊनवाऱ्यापासून संरक्षण आणि पाणी व हवामानातील आर्द्रता यांची जरुरी असते. झाड ७ ते १० वर्षांचे होईपर्यंत त्याच्या जमिनीस टेकणाऱ्या फांद्या छाटून त्याला आकार देतात. राखलेल्या फांद्यांचे शेंडे कापत नाहीत; कापल्यास फळे लागत नाहीत. 

अ‍ॅव्होकॅडोला फुले आल्यापासून सुमारे ५ महिन्यांनी फळे तयार होतात. तयार फळांतल्या गरात चरबीचे प्रमाण काही जातींत ७ ते १० आणि काहींत १५ ते २० टक्के असते. पुणे येथील अंजिरी (जांभळट) रंगाच्या फळातील गरात १७ टक्के तेल असते आणि अ, ब, क ही जीवनसत्त्वे व एक ते चार टक्के प्रथिने असतात.

## संदर्भ
वर्ग:फळे
कॅलिफोर्निया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी

''''* (इंग्रजी: *California Institute of Technology'') जे **कॅलटेक** या संक्षिप्त नावाने जगप्रसिद्ध आहे, अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यातील खाजगी संशोधन विद्यापीठ आहे. अनेक अहवालांनुसार कॅलटेक ही अमेरिकेतील व जगातील सर्वोत्तम शैक्षणिक संस्था मानली गेली आहे.

## इतिहास 
## कॅम्पस 
## शैक्षणिक 
## संशोधन 
## माजी विद्यार्थी 
## संदर्भ 
वर्ग:अमेरिकेतील शैक्षणिक संस्था
अचला जोशी

**अचला जोशी** (इ.स. १९३८ - ) या एक मराठी लेखिका आणि उद्योजिका आहेत.

या मुंबईच्या माटुंग्यामधील श्रद्धानंद आश्रमाच्या अध्यक्ष आहेत. या महिलाश्रमाशी त्या चार दशकांहून अधिक काळ जोडल्या गेल्या आहेत. त्यांनी या आश्रमातील महिलांच्या रोजगारनिर्मितीसाठी रजया, मसाले बनवून त्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर बाजारपेठ शोधली. त्यांनी *आश्रम नावाचं घर* हे पुस्तक लिहिले आहे.

या दादरच्या इंडियन एज्युकेशन सोसायटीच्या पदाधिकारी आहेत.

अचला जोशी यांनी त्यांच्या तळोज्याच्या फॅक्टरीत *परफेक्ट ब्लेंडिंग*(परिपूर्ण व अचूकपणे एकजीव) केलेली *प्रिन्सेस वाईन* बनवली.

दादर हिंदू कॉलनीतील कॉलनी नर्सिंग होमचे डॉ. जी.एम.फडके हे त्यांचे पिता, तर मूत्रपिंड-तज्‍ज्ञ डॉ.अजित फडके हे त्यांचे सख्खे भाऊ होत.

## पुरस्कार आणि सन्मान
* इ.स. १९८३ साली, अचला जोशी यांना भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते उत्कृष्ट उद्योजकतेचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला आणि 'द फर्स्ट वाईन लेडी' म्हणून त्यांचे नाव देशभर झाले.
* ८-९-१० नोव्हेंबर, इ.स. २०१३ या कालावधीत सावंतवाडी येथे झालेल्या कोमसापच्या ४थ्या महिला साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी अचला जोशी होत्या.

## पुस्तके
* An Amazing Grace
* आश्रम नावाचे घर
* हरी नारायण आपटे (चरित्र)
* ज्ञानतपस्वी रुद्र (न.र. फाटक यांचे चरित्र)
* चंद्रमे जे अलांछन : अचला जोशी यांचे बंधू डॉ.अजित फडके यांचे चरित्र  

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:मराठी उद्योगिनी
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
स्पिट्झर अवकाश दुर्बीण

'''''' ही २००३ साली अवकाशात प्रक्षेपित केलेली अवरक्त दुर्बीण आहे.

## इतिहास 
## उपकरणे 
## परिणाम 
## हे सुद्धा पहा 
## संदर्भ 
वर्ग:अंतराळ वेधशाळा
वर्ग:कृत्रिम उपग्रह
१९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक, २०१६

१६ संघाचा सहभाग असलेला **१९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक, २०१४** हा १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक मालिकेतील नववा विश्वचषक होता. ही स्पर्धा एकदिवसीय सामना पद्धतीने खेळविली गेली. १५ फेब्रुवारी ते १ मार्च दरम्यान खेळविल्या गेलेल्या या विश्वचषक स्पर्धेमध्ये वर्षांखालील १६ संघाचा सहभाग होता ज्यामध्ये १० कसोटी क्रिकेट खेळणारे संघ, यजमान म्हणून संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ आणि ५ अतिरिक्त सहकारी व संलग्न पात्र ठरलेल्या देशांच्या संघांचा (अफगाणिस्तान, कॅनडा, नामिबीया, पापुआ न्यू गिनी व स्कॉटलंड) समावेश होता.
१ मार्च २०१५ रोजी खेळविल्या गेलेल्या अंतिम सामन्यात **दक्षिण अफ्रिकाने** पाकिस्तानवरती ६ गडी राखून विजय मिळवीत पहिल्यांदाच १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक जिंकला. गतविजेत्या भारतीय संघाला ५व्या स्थानावर समाधान मानावे लागले.

## पात्रता
## मैदाने
## सामने
### सराव सामने
### गट फेरी
#### अ गट
----

----

----

----

----

----

#### ब गट
----

----

----

----

----

----

#### क गट
----

----

----

----

----

----

#### ड गट
----

----

----

----

----

----

### प्लेट चॅम्पियनशिप
#### प्लेट उपांत्यपूर्व फेरी
----

----

----

----

#### प्लेट उपांत्य फेरी
----

----

#### प्लेट अंतिम सामना
----

### सुपर लीग
#### उपांत्यपूर्व फेरी
----

----

----

----

#### उपांत्य फेरी
----

----

#### अंतिम सामना
----

### प्लेसमेंट सामने
#### ३ऱ्या स्थानासाठी सामना
----

#### ५व्या स्थानासाठी उपांत्य फेरी
----

----

#### ५व्या स्थानासाठी सामना
----

#### ७व्या स्थानासाठी सामना
----

#### ११व्या स्थानासाठी सामना
----

#### १३व्या स्थानासाठी उपांत्य फेरी
----

----

#### १३व्या स्थानासाठी सामना
----

#### १५व्या स्थानासाठी सामना
----
## अंतिम स्थिती
## आकडेवारी
### फलंदाजी
सर्वाधिक धावा करणाऱ्या पहिल्या ५ फलंदाजांची यादी

### गोलंदाजी
सर्वाधिक बळी घेणाऱ्या पहिल्या ५ गोलंदाजांची यादी

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील खेळ
वर्ग:१९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक
द इनक्रेडिबल्स

**द इनक्रेडिबल्स** () हा एक इ.स. २००४ सालचा अमेरिकन ॲनिमेशन चित्रपट आहे. हा चित्रपट पिक्सार अ‍ॅनिमेशन स्टुडिओज या कंपनीने तयार केला.

वर्ग:इ.स. २००४ मधील इंग्लिश चित्रपट
वर्ग:डिझ्नी अ‍ॅनिमेटेड चित्रपट
वर्ग:पिक्सार चित्रपट
वर्ग:ॲनिमेशन
के.व्ही. कृष्णराव

जनरल **के.व्ही. कृष्णराव** (इ.स. १९२४-३० जानेवारी, इ.स. २०१६:नवी दिल्ली, भारत) हे भारताचे लष्करप्रमुख होते. त्यांच्याच पुढाकाराने १९८० च्या दशकात भारतीय लष्कराच्या आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेने वेग घेतला होता. 

९ ऑगस्ट १९४२ रोजी ते लष्करात दाखल झाले. ते दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान ब्रह्मदेश, ईशान्य भारत व बलुचिस्तान आघाडीवर तैनात होते.

१९४७मध्ये काश्मीरमध्ये घुसखोरी करणाऱ्या पाकिस्तानविरोधातील युद्धातही त्यांनी भाग घेतला.  देशाच्या फाळणीनंतर पूर्व व पश्चिम पंजाबमध्ये उसळलेला हिंसाचाराविरुद्ध त्यांनी कारवाई केली.

१९६५-६६ या काळात लडाखमध्ये एका ब्रिगेडचे, तर १९६९-७० या काळात जम्मू विभागातील पायदळाचे त्यांनी नेतृत्व केले. 

१९७०-७२ या काळात नागालॅंड व मणिपूरमधील घुसखोरीविरुद्ध कारवाया करणाऱ्या पहाडी तुकडीचे नेतृत्व त्यांच्याकडे होते. याच काळात १९७१ च्या बांगलादेश मुक्तियुद्धात पूर्व आघाडीवर लढणाऱ्या भारतीय लष्कराचे नेतृत्व करताना त्यांनी आसामचा सिल्हेट जिल्हा ताब्यात घेण्यात व ईशान्य बांगलादेश मुक्त करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. 

३० जानेवारी, १९१६ रोजी जनरल कृष्णराव यांचे नवी दिल्ली येथे हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले.

## पुरस्कार आणि सन्मान
* जम्मू-काश्मीरचे राज्यपालपद
* परमविशिष्ट सेवा मेडल

वर्ग:भारताचे लष्करप्रमुख
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरचे राज्यपाल
२०१६ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक

**२०१६ मधील अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक** ही अमेरिकेचा ४६वा राष्ट्राध्यक्ष निवडण्यासाठीची निवडणूक होती. अमेरिकेचा राष्ट्राध्यक्ष निवडणारी ही ५८वी चतुर्वार्षिक निवडणूक मंगळवार, नोव्हेंबर ८, इ.स. २०१६ रोजी घेण्यात आली. या निवडणुकांत डोनल्ड ट्रंपने हिलरी क्लिंटन विरुद्ध जिंकून राष्ट्राध्यक्षपद मिळवले.

या निवडणूकांत कोणत्याही पक्षास उमेदवार उभे करण्यास मुभा असली तरी मुख्यत्वे लढत डेमॉक्रॅटिक पक्ष आणि रिपब्लिकन पक्षाच्या उमेदवारांत होते. २०१६ च्या निवडणूकांत १ फेब्रुवारी, २०१६ या प्राथमिक निवडणूका सुरू होण्या दिवशी डेमॉक्रॅटिक पक्षाकडून तीन तर रिपब्लिकन पक्षाकडून बारा उमेदवार रिंगणात होते.

## प्रमुख उमेदवार
### डेमोक्रॅटिक पक्ष
#### माघार घेतलेले उमेदवार
*बर्नी सँडर्स

### रिपब्लिकन पक्ष
#### माघार घेतलेले उमेदवार
*जॉन केसिक
*टेड क्रुझ
*मार्को रुबियो
*जेब बुश
*रँड पॉल
*ख्रिस ख्रिस्टी
*बॉबी जिंदाल
*बेन कार्सन

## संदर्भ आणि नोंदी 
अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष निवडणूक
वर्ग:अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुका
२०१६ अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष प्राथमिक निवडणूका

**२०१६ अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष प्राथमिक निवडणूका** या २०१६ अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष प्राथमिक निवडणूकीसाठी प्रत्येक पक्षातील अंतर्गत निवडणूका आहेत. या निवडणूका २ फेब्रुवारी ते १४ जून, २०१६ दरम्यान होतील.

प्रत्येक राजकीय पक्ष राज्यनिहाय निवडणूका घेउन त्यांतील कौलानुसार राष्ट्राध्यक्षीय निवडणूकीसाठी आपला उमेदवार ठरवेल. या निवडणूका संपल्यावर प्रत्येक पक्ष अधिवेशन भरवेल व त्यात अधिकृतपणे उमेदवारांची नावे जाहीर होईल.

प्रमुख पक्षांच्या निवडणूका व अधिवेशने याप्रमाणे असतील -

प्राथमिक
वर्ग:अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष प्राथमिक निवडणूक
राष्ट्रीय रेडिओ खगोलभौतिकी केंद्र

''''* (इंग्रजी: *National Centre for Radio Astrophysics (NCRA)'' - नॅशनल सेंटर फॉर रेडिओ ॲस्ट्रोफिजिक्‍स (**एनसीआरए**)) पुणे विद्यापीठाच्या आवारातील आयुकाच्या शेजारील रेडिओ खगोलभौतिकीच्या क्षेत्रातील एक अग्रगण्य संशोधन संस्था आहे. ही संस्था टाटा मुलभूत संशोधन संस्थेचा (टिआयएफआर) एक भाग आहे. एनसीआरए मध्ये खगोलशास्त्र आणि खगोलभौतिकी यामधील अनेक विषयांवर संशोधन होते ज्यामध्ये सक्रिय दीर्घिका, आंतरतारकीय माध्यम, पल्सार, विश्वनिर्मितीशास्त्र आणि विषेशत: रेडिओ खगोलशास्त्र आणि रेडिओ उपकरणशास्त्र यांचा समावेश आहे. एनसीआरए ने जायंट मीटरवेव्ह रेडिओ टेलिस्कोप (जीएमआरटी) या पुण्यापासून ८० किमी अंतरावरील खोडद येथे मीटर तरंगलांबीतील जगातील सर्वात मोठ्या रेडिओ दुर्बिणीची निर्मिती केली असून ती दुर्बीण ही संस्था चालवते. त्याचबरोबर एनसीआरए ऊटी रेडिओ टेलिस्कोप ही वृत्तचित्तीच्या आकाराची तामिळनाडू राज्यातील उदगमंडलम येथील रेडिओ दुर्बीण सुद्धा चालवते.

## इतिहास 
या केंद्राचे मूळ १९६० च्या दशकातील टिआयएफआर येथील रेडिओ खगोलशास्त्र गटामध्ये आहे, ज्याची स्थापना गोविंद स्वरूप यांच्या नेतृत्वाखाली झाली. या गटाने ऊटी रेडिओ टेलिस्कोपची निर्मिती केली. लवकरच १९८० च्या दशकात जायंट मीटरवेव्ह रेडिओ टेलिस्कोप या नव्या रेडिओ दुर्बिणीची महत्त्वाकांक्षी योजना प्रस्तावित करण्यात आली. ही दुर्बीण बनवण्यासाठी पुण्याची निवड करण्यात आल्याने या गटासाठी पुणे विद्यापीठाच्या आवारात नवीन केंद्र बनवण्यात आले. या काळात रेडिओ खगोलशात्र गटाचे राष्ट्रीय रेडिओ खगोलभौतिकी केंद्रामध्ये रूपांतर झाले.

## संशोधन 
एनसीआरए मधील संशोधन कमी वारंवारतेच्या रेडिओ खगोलशास्त्राभोवती केंद्रित आहे. यामध्ये अनेक क्षेत्रात संशोधन केले जाते, जसे सौरभौतिकी, पल्सार, सक्रिय दीर्घिकीय केंद्रक, आंतरतारकीय माध्यम, ताऱ्याच्या महास्फोटानंतरचे अवशेष, दीर्घिकेचे केंद्र, जवळील दीर्घिका, उच्च-ताम्रसृतीवरील दीर्घिका इत्यादी.

## हे सुद्धा पहा 
*भारतीय खगोलभौतिकी संस्था
*आयुका

## संदर्भ 
वर्ग:अंतराळ संशोधन संस्था
वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
छाया महाजन

डॉ. **छाया महाजन** (जन्म - १२ एप्रिल १९४९, काळेगाव, जि. अहमदनगर) 

या एक मराठी लेखिका आहेत. त्या औरंगाबाद येथील इंदिराबाई भास्करराव पाठक महिला महाविद्यालयाच्या निवृत्त प्राचार्या आहेत. १७ व १८ जानेवारी २०१५ रोजी जालना येथे झालेल्या मराठवाडा लेखिका साहित्य संमेलनाच्या त्या अध्यक्षा होत्या.

## प्रबंधलेखन 
'पॉल स्कॉटच्या कादंबरीतील स्त्री व्यक्तिरेखा’ हा त्यांच्या पीएच.डी. पदवी साठीचा प्रबंधाचा विषय होता.

## पुस्तके
* आजपर्यंत प्रकाशित झालेल्या पुस्तकांमध्ये ५ कादंबऱ्या, ८ कथासंग्रह, ६ ललित लेखसंग्रह, ५ बालसाहित्य, २ चरित्र, १२ भाषांतरित पुस्तके, २ इंग्रजी पुस्तके, आणि ३ हिंदी अनुवादित कादंबऱ्या यांचा समावेश आहे.

## पुरस्कार आणि सन्मान
* 'नकळत' या लघुतम कथासंग्रहासाठी महाराष्ट्र शासन 'उत्कृष्ट वाङ्मय पुरस्कार' - १९९२
* स्वामी रामानंद तीर्थ गौरव सन्मान पुरस्कार (साहित्य) - सप्टेंबर २००३.
* सामाजिक, शैक्षणिक साहित्यासाठी 'स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा भूषण पुरस्कार' - सप्टेंबर २००४
* मराठी वाङ्मयासाठीचा 'स्वातंत्र्यसेनानी विनायकराव चारठाणकर पुरस्कार' - नोव्हेंबर २००४.
* 'कॉलेज' या कादंबरीसाठी महाराष्ट्र राज्य साहित्य सांस्कृतिक संचनालय, मुंबई ' वि. स. खांडेकर पुरस्कार' - २००७
* 'मानसी' या कादंबरीसाठी 'अंकुर वाङ्मय पुरस्कार' - २००९
* महाराष्ट्र साहित्य परिषद पुणे तर्फे दिला जाणारा 'कृष्णाजी वामन कीर श्रेष्ठता पुरस्कार' 'पाण्यावरचे दिवे' या ललितगद्यास - २०१२
* पुणे मराठी ग्रंथालयातर्फे दिला जाणारा 'राजेंद्र बनहट्टी पुरस्कार' - 'राहिलो उपकारा इतुका' या कथासंग्रहास- १८ जानेवारी २०१४ 
* बडोदा (गुजरात) येथील 'अभिरुची गौरव पुरस्कार', 'राहिलो उपकारा इतुका' या कथासंग्रहास - २०१४
* सन्मान कृतज्ञता स्नेहालय, अहमदनगर - २०१६
* 'होरपळ' या कादंबरीसाठी 'वसंतराव दांदळे स्मृती पुरस्कार' - २२ जानेवारी २०१७
* ज्योत्स्ना देवधर लेखिका - 'विशेष ग्रंथकार पुरस्कार', पुणे - २६ मे २०१९
* वाङ्मय चर्चा मंडळ, बेळगाव (कर्नाटक) यांचा 'ललितगद्य पुरस्कर', 'गगन जीवन तेजोमय' या पुस्तकास - ८ जून २०१९ 
* सूर्योदय सर्वसमावेशक मंडळ, जळगाव यांचा 'सौ. लिलाबाई दलिचंद जैन सूर्योदय बाल साहित्य पुरस्कार' - ८ मार्च २०२० 
* मराठी साहित्य मंडळ, ठाणे तर्फे 'राज्यस्तरीय सावित्रीबाई फुले साहित्य भूषण पुरस्कार' 'चंद्राचे तुकडे' या ललितगद्यला - २०२२ 
* महाकवी कालिदास प्रतिष्ठान, पुणे यांचा 'महाकवी कालिदास प्रज्ञावंत लेखक पुरस्कार' - जुलै २०२२
* 'लायन्स द्रोणाचार्य अॅवार्ड', लायन्स क्लब ऑफ औरंगाबाद (मेट्रो) शैक्षणिक कार्यासाठी - १६ सप्टेंबर २०२२
* स्व. सौ. कांताबाई भवरलाल जैन 'सेवारत्न' पुरस्कार द्वारा सर्वोदय सर्व समावेशक मंडळ, जळगाव - २७ नोव्हेंबर २०२२
* महाकवी कालिदास प्रतिष्ठान, पुणे यांचा 'महाकवी कालिदास लक्षवेधी पुरस्कार' - १९ जून २०२३

## अधिक माहितीसाठी पहा 
www.chhayamahajan.com 

मराठी विश्वकोशातील माहिती 

## संदर्भ 
अज्ञात (कथासंग्रह), २०२०, मेहता पब्लिकेशन, पुणे  

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भाषांतरकार
वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
म.श्री. दीक्षित

**मधुकर श्रीधर** उर्फ **म.श्री. दीक्षित** (जन्म : राजगुरुनगर-पुणे, १६ मे १९२४;  - पुणे, १७ फेब्रुवारी २०१४) हे महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे ज्येष्ठ कार्यकर्ते, इतिहास लेखक व संपादक होते. त्यांना *पुण्याचा चालता बोलता इतिहास* असे म्हणत.

## शिक्षण
दीक्षित यांचे प्राथमिक शिक्षण खेड येथे, तर पुढचे इंटर आर्ट्‌सपर्यंतचे शिक्षण नागपूर येथे झाले.

## नोकरी
शिक्षण पूर्ण झाल्यानंत दीक्षित यांनी खेड येथील न्यायालयात त्यांनी ६-७ महिने नोकरी केली. १९४५मध्ये पुण्यात स्थायिक झाल्यानंतर दीक्षितांनी पुण्यातील मिलिटरी अकाऊंट्‌स खात्यात नोकरी केली.

## मसाप
लेखक श्री.म. माटे यांच्याकडे दीक्षितांनी लेखनिक म्हणून काम करायला सुरुवात केल्यावर त्यांचा संबंध महाराष्ट्र साहित्य परिषदेशी आला, तो जवळपास ६० वर्षे टिकला.

१९४७ ते १९७२ या काळात म.श्री. दीक्षित यांनी परिषदेच्या कार्यालयात अधीक्षक म्हणून काम पाहिले. यातून मुक्त झाल्यानंतर कार्यकर्ता या नात्याने त्यांनी परिषदेच्या कामात सहभाग घेतला. १९७६ ते १९८९ या काळात ते कोषाध्यक्ष, तर १९८९ ते १९९८ याकाळात ते साहित्य परिषदेचे विश्वस्त होते. म.श्री. दीक्षित यांनी महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा १०५ वर्षांचा इतिहास लिहून प्रसिद्ध केला.

## अन्य संस्था
साहित्य परिषदेच्या व्यतिरिक्त पुण्यातील इतरही काही संस्थांच्या जडण-घडणीत, त्यांचा मोलाचा सहभाग होता. पुणे ऐतिहासिक वास्तू स्मृती समिती, श्री शिवाजी राजगड स्मारक मंडळ, महाराष्ट्र ग्रंथोत्तोजक संस्था, भारत इतिहास संशोधक मंडळ या संस्थांमध्ये त्यांनी विविध पदे भूषविली. प्रसिद्ध व्यक्ती कधीकाळी राहात असलेल्या पुण्यातील वास्तूवर नीलफलक लावायची कल्पना त्यांचीच.

## लेखन
म.श्री दीक्षित यांनी ६० वर्षे वृत्तपत्रांतून व नियतकालिकांमधून विविध प्रकारचे प्रासंगिक, ऐतिहासिक व चरित्रात्मक लेखन केले. त्यांत अहिल्याबाई, जिजाबाई, तात्या टोपे, नेपोलियन, बाजीराव आदींची चरित्रे आहेत. अनेक स्मरणिकांचे संपादन त्यांच्या नावावर जमा आहे. त्यांनी शंभरावर पुस्तक परीक्षणे लिहिली. त्यांचे आत्मचरित्रही आहे.

## पुस्तके
* असे होते पुणे
* अहिल्याबाई होळकर  (चरित्र)
* आनंदीबाई पेशवे  (चरित्र)
* भारतरत्‍न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चरित्र)
* आम्ही चित्पावन - कोकणस्थ 
* इतिहासातील भ्रमंती 
* एकोणीसाव्या शतकातील महाराष्ट्र
* ओठावरची गाणी (संकलन-संपादन)
* कौरव पांडव (कथासंग्रह)
* Queen of Jhansi
* शिवरायांची आई : जिजाई (चरित्र)
* वीररमणी झाशीची राणी (चरित्र)
* तात्या टोपे (चरित्र)
* नेपोलियन (चरित्र)
* पुण्याचे शिल्पकार 
* प्रतापी बाजीराव (चरित्र)
* बाळाजी विश्वनाथ (चरित्र)
* महाराष्ट्र साहित्य परिषद (इतिहास)
* मी, म.श्री. (आत्मचरित्र)
* मुळा-मुठेच्या तीरावरून 
* भारताचे पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री (चरित्र)
* लोकप्रिय नाट्यगीते (संकलन-संपादन)
* व्यक्तिविशेष 
* महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे (चरित्र)
* Lalbahadur Shastri (बालवाङ्‌मय)
* सत्तावनचे सप्तर्षी
* शिर्डीचे साईबाबा (चरित्र)
* साईबाबांचे सांगाती 
* क्रांतिवीर सावरकर (चरित्र)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
करुणा गोखले

डॉ. **करुणा गोखले** या एक मराठी लेखिका आहेत.  त्यांनी अनेक इंग्लिश पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत.

## पुस्तके
* **अज्ञाताच्या ज्ञानासाठी**: (सामाजिक आध्यात्मिक पुस्तकाचा मराठी अनुवाद, मूळ इंग्रजी लेखक - रफीक झकेरिया)
* **एक झुंज शर्थीची**: मुरारीराव घोरपडे व अठराव्या शतकातील दख्खन (मराठी अनुवाद, मूळ इंग्रजी लेखक - मुरारराव यशवंतराव घोरपडे) 
* **चालता बोलता माणूस**: (स्वतंत्र वैचारिक ग्रंथ)
* **तुम्ही बी घडाना**: बार्सेलोनाला एक सर्वोत्तम शहर बनवण्याचा ध्यास घेतलेल्या राजकारण्याचे अनुभवकथन (अनुवादित, मूळ लेखक - अंतोनी व्हिक्स, सहलेखिका - सुलक्षणा महाजन)
* **नाही लोकप्रिय तरी**: (मराठी अनुवाद, मूळ इंग्रजी लेखक - (बर्ट्रांड रसेल)
* **नेहरू : नवभारताचे शिल्पकार**: (मराठी अनुवाद) मूळ इंग्रजी लेखक - [एम.जे. अकबर]
* **पळभरही नाही हाय हाय**: (मराठी अनुवाद , मूळ लेखक - रघू कर्नाड)
* **बाईमाणूस**: (स्वतंत्र वैचारिक ग्रंथ)
* **व्हिक्टोरिया आणि अब्दुल**: (मराठी अनुवाद, मूळ इंग्रजी लेखिका - श्रावणी बसू)
* **शुभमंगल पण .... सावधान**: (वैचारिक पुस्तक)
* **सुखी माणसाचा सदरा**: (अनुवाद, मूळ इंग्रजी लेखक - बर्ट्रांड रसेल)
* **द सेकंड सेक्स**: (मराठी अनुवाद, मूळ इंग्रजी लेखिका - सिमोन दि बोव्हा)
* **स्मरणयात्रेच्या वाटेवर**: (मराठी अनुवाद, मूळ इंग्रजी लेखक - मुरारराव यशवंतराव घोरपडे)
* **हिरावलेले आवाज**:

वर्ग:मराठी लेखिका
कुद्रेमुख साहित्य संमेलन

**कुद्रेमुख साहित्य संमेलन** हे *कुद्रेमणी* किंवा कुद्रेमुख या महाराष्ट्र-कर्नाटकाच्या सीमेवरच्या गावात दर वर्षी भरणारे एक मराठी साहित्य संमेलन आहे. या संमेलनाला कोणतेही अनुदान नसते. घरांघरांतून धान्य गोळा करून सर्वांना जेवळ दिले जाते. पंचक्रोशीतून लोक मिळेल त्या वाहनाने येऊन येथे हजेरी लावतात. येथे महाराष्ट्रातूनही साहित्यिकांना निमंत्रित केले जाते. या परिसरात कन्नड भाषेची सक्ती असूनही हे मराठी संमेलन पार पाडले जाते. कर्नाटकी पोलिसांच्या पहाऱ्यात हे संमेलन होते.

* १२वे कुद्रेमणी साहित्य संमेलन जानेवारी २०१८मध्ये होत आहे. संमेलनाध्यक्ष प्रा. मिलिंद जोशी आहेत. 

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:कुद्रेमुख
काचीन राज्य

**काचीन** हे म्यानमार देशातील सर्वात उत्तरेकडील राज्य आहे. त्याच्या उत्तरेस चीन देशातील तिबेट प्रदेश, पूर्वेस चीनमधील युन्नान प्रदेश, दक्षिणेस शान राज्य आणि पश्चिमेस सागाइंग प्रदेश व भारतातील अरुणाचल प्रदेश राज्य आहे. काचीन राज्याचे क्षेत्रफळ ८९,०४१ किमी२ असून म्यिटक्यिना शहर ही राजधानी आहे. 

काचीन राज्यात म्यानमारमधील खाकाबो राझी हे सर्वोच्च शिखर आहे.

## समाजव्यवस्था 
काचीन राज्याची लोकसंख्या १२ लाख असून बहुतांश लोक हे काचीन वंशाचे आहेत. सुमारे ५८.५% लोक हे बौद्ध धर्म पाळतात आणि ३८.३% लोक ख्रिश्चन धर्म पाळतात. जिंगफाॅ ही येथील पारंपारिक तसेच संपर्काची भाषा आहे.

वर्ग:म्यानमारची राज्ये
वर्षा गजेंद्रगडकर

**वर्षा गजेंद्रगडकर** या विशेषतः पर्यावरण या विषयावर लिहिणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. रा.चिं. ढेरे यांच्या त्या कन्या आहेत. 

## पुस्तके
* अग्नी (खगोलशास्त्र व अन्य विषयांवर)
* आपले सण आपली संस्कृती (माहितीपर)
* उजेड आणि सावल्या (सदर लेखन संग्रह; दैनिक पुण्यनगरीत प्रसिद्ध झालेल्या ४० लेखांचा संग्रह)
* उजेडवाटा (बोधकथा संग्रह)
* ऐल पैल
* खजिना लोककथांचा (कथासंग्रह)
* खारफुटी, प्रवाळभिंती आणि सागरीसृष्टी व्यवस्था 
* गॉन विथ द विन्ड (अनुवादित कादंबरी, मूळ इंग्रजी लेखिका - मार्गारेट मिचेल)
* छोट्यांसाठी मोठ्या गोष्टी  (बालसाहित्य)
* जैववैविध्य - संकल्पना
* दोन क्षितिजे (कथासंग्रह)
* निसर्गचित्रे (निसर्गविषयक)
* भारतातील पवित्र वनस्पती (अनुवादित; मूळ इंग्रजी लेखक - नंदिता कृष्ण आणि एम. अमिर्तलिंगम)
* भारतीय अस्मितेची प्रतीके : या पुस्तकात राष्ट्रगीत-जनगणमन, राष्ट्रीय गीत - वंदे मातरम्‌, राष्ट्रध्वज - तिरंगा, राष्ट्रीय चिन्ह - राजमुद्रा, राष्ट्रीय बोधवाक्‍य - सत्यमेव जयते, राष्ट्रभाषा - हिंदी, राष्ट्रीय पक्षी - मोर, राष्ट्रीय पुष्प - कमळ, राष्ट्रीय वृक्ष - वड, राष्ट्रीय फळ - आंबा, राष्ट्रीय प्राणी - वाघ आणि राष्ट्रीय जलचर - डॉल्फिन या राष्ट्रीय प्रतीकांचा अतिशय सविस्तर वेध घेण्यात आला आहे. हा वेध घेताना या प्रतीकांचा इतिहास, राष्ट्रीय प्रतीक म्हणून निवडण्यामागची कारणं, याची माहिती मिळते. 
* भारताच्या लोकमाता
* भारतीय पर्यावरण : काही प्रश्न काही उत्तरे
* बुजगावण्यांची वरात 
* बोर्डिंग पार्टी (अनुवादित, मूळ इग्रजी लेखक - जेम्स लीझर)
* लोकसंस्कृतीचे प्रातिभ दर्शन (सहलेखिका - अरुणा ढेरे)
* विज्ञानतारका  (स्त्री वैज्ञानिकांची माहिती)
* सुशीलाच्या रांगोळ्या
* स्त्री आणि पर्यावरण

## पुरस्कार
* *भारतीय पर्यावरण* या पुस्तकाला महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा वार्षिक ग्रंथ पुरस्कार (२०१४)

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
म्यिटक्यिना

**म्यिटक्यिना** ही म्यानमार देशाच्या काचीन राज्याची राजधानी आहे. म्यिटक्यिना यांगोन आणि मंडाले या महत्त्वाच्या शहरांपासून अनुक्रमे १४८० कि.मी. आणि ७८५ कि.मी. इतक्या अंतरावर आहे. इरावती नदीच्या पश्चिम किनाऱ्यावर वसलेले हे शहर म्यानमारमधील सर्वात उत्तरेकडील बंदर तसेच रेल्वे टर्मिनस आहे.

## इतिहास 
प्राचीन काळापासून म्यिटक्यिना हे चीन व ब्रह्मदेश यांच्यातील व्यापारासाठी महत्त्वाचे ठिकाण राहिले आहे.

१९४२ मध्ये दुसऱ्या महायुद्धाच्या दरम्यान जपानी लष्कराने शहरावर नियंत्रण मिळवले.१९४४ मध्ये मित्रराष्ट्रांनी जपानी सैन्याला हरवून पुन्हा शहर काबीज. लेडो मार्गावर असल्यामुळे म्यिटक्यिना शहराला त्यावेळेस अनन्यसाधारण महत्त्व होते.

## समाजव्यवस्था 
काचीन राज्याची राजधानी म्हणून म्यिटक्यिना राज्यातील सर्वात मोठे शहर आहे. लोकसंख्या सुमारे १,५०,००० आहे. काचीन व बर्मी भाषा इथे बोलली जाते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:म्यानमारमधील शहरे
सुपरमॅन

**सुपरमॅन** (इंग्रजी: **Superman**)

## बाह्य दुवे
* डीसी कॉमिक्स सुपरमॅन

वर्ग:काल्पनिक व्यक्ती
वर्ग:कॉमिक्स पात्र
खाकाबो राझी

**खाकाबो राझी** हे ५,८८१ मीटर उंची असलेले शिखर, आग्नेय आशियातील सर्वोच्च शिखर आहे. म्यानमार देशाच्या उत्तरेतील काचीन राज्यात चीनच्या सीमेजवळ हिमालय पर्वतप्रणालीच्या एका उपशृंखलेत ह्या शिखराचे स्थान आहे.

खाकाबो राझी शिखर हे खाकाबो राझी राष्ट्रीय उद्यानाने सर्व बाजूंनी वेढलेले आहे. हे उद्यान पूर्णतः पर्वतमय प्रदेशात वसलले आहे.

## परिसर 
शिखराच्या सभोवतालचा समुद्रसपाटीपासून २,४०० ते २,७०० मी. उंचीवरील भाग हा समशीतोष्ण प्रदेश असून ह्या परिसरात सदाहरित पर्जन्यवने आढळतात. अधिक उंचीवर ३,४०० मी. पर्यंत असलेल्या भागात पानगळी तसेच सूचिपर्णी झाडांची वने आहेत. ४,६०० मी.हून अधिक उंचीवर मुख्यतः हिमाच्छादित भूभाग आणि हिमनद्या आढळतात.

## गिर्यारोहण 
१९९३ पर्यंत परदेशी नागरिकांना ह्या परिसरात जाण्यास बंदी होती. १९९६ मध्ये जपानचे ताकाशी ओझाकी आणि म्यानमारचे न्यिमा ग्याल्त्सेन हे दोघेजण खाकाबो राझी शिखर चढून जाणारे पहिले गिर्यारोहक ठरले. दाट जंगलातून जात असल्यामुळे तसेच वाटेतील अनेक नद्यांवर पूल नसल्यामुळे शिखराच्या तळछावणीकडे जाणारा मार्ग अतिशय खडतर आहे.

ऑगस्ट २०१४ मध्ये म्यानमारच्या गिर्यारोहकांची शिखराच्या उत्तरेच्या बाजूवरून एक मोहीम निघाली. मोहिमेतील को औंग म्यिंट म्याट आणि को वाय यान मिन थु हे संघातील दोन गिर्यारोहक ३१ ऑगस्ट या दिवशी शिखरावर पोहोचले.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:म्यानमार
वर्ग:हिमालय
स्पायडरमॅन

इवलेसे
**स्पायडरमॅन** हे मार्व्हेल कॉमिक्सने प्रकाशित केलेल्या चित्रकथांमधील काल्पनिक व्यक्तिमत्त्व आहे.

स्पायडरमॅन ऑगस्ट १९६२मध्ये पहिल्यांदा कॉमिक्समध्ये दिसला होता.

वर्ग:मार्व्हेल कॉमिक्स
वर्ग:काल्पनिक महानायक
शंकर पुरुषोत्तम आघारकर

प्रा. **शंकर पुरुषोत्तम आघारकर** (१८ नोव्हेंबर, इ.स. १८८४:मालवण, सिंधुदुर्ग जिल्हा, महाराष्ट्र - २ सप्टेंबर, इ.स. १९६०:पुणे, महाराष्ट्र) हे एक मराठी वनस्पतीशास्त्रज्ञ होते.

वडिलांच्या बदल्यांमुळे आघारकरांचे शालेय शिक्षण ५-६ ठिकाणी झाले. त्यांचे महाविद्यालयीन शिक्षण मुंबईत झाले. वनस्पतीशास्त्र व प्राणिशास्त्र विषय घेऊन ते बी.ए.ची परीक्षा प्रथम वर्गात उत्तीर्ण झाले. १९०७ साली ते मुंबईच्या ग्रँट मेडिकल कॉलेजात वनस्पतीशास्त्र शिकवत. पुढे ते एम.ए. झाले.

## वनस्पती आणि प्राणी यांची गोडी
आघाराकरांना वनस्पती आणि प्राण्यांचे नमुने गोळा करण्याची आवड होती. सह्याद्रीच्या डोंगरात फिरत असताना त्यांनी गोड्या पाण्यात राहणाऱ्या जलपुष्प प्राण्यांमधल्या एका नवीन जातीचा शोध लावला. हे त्यांचे संशोधन नेचर मासिकात छापून आले होते.

त्यानंतर शालेय शिक्षकाची मिळू घातलेली नोकरी नाकारून ते कोलकात्याच्या इंडियन म्यूझियममध्ये गेले. म्यूझियममधील सिलेंटराटा विषयाच्या प्राध्यापकांनी त्यांना स्पंज जातीच्या प्राण्यांचे नमुने गोळा करायचे आणि टिकवायचे शिक्षण दिले.

## नवीन जातीच्या इंगळीचा शोध
सह्याद्रीतून फिरताना आघारकरांना एका नव्याच इंगळीचा शोध लागला. इंगळीच्या या जातीला  *क्रिप्टो हिपटास आघारकारी* असे नाव दिले गेले. 

आघारकरांनी दोन वर्षे जर्मनीत संशोधन केले व पीएचडी मिळवली. युरोप, इंग्लंड व नेपाळमधील दुर्मीळ वनस्पती त्यांनी त्या वेळी गोळा केल्या. हावरा येथील दुर्मीळ वनस्पतींचे नमुने लंडन येथे हलविले जाणार आहेत हे समजल्यावर त्यांनी त्याला विरोध करून ते हलवू दिले नाहीत.

आघारकरांच्या प्रयत्‍नाने दोन भारतीय विद्यार्थ्यांना लंडनमध्ये जाऊन अभ्यास करण्याच्या शिष्यवृत्त्या मिळू लागल्या. आघारकरांच्या विद्यार्थ्यांनी भात, ज्यूट, आंबा, केळी अशा पिकांवर संशोधन केले. 

१९२४ सालच्या इंडियन सायन्स काँग्रेसच्या वनस्पतीशास्त्र विभागाचे आघारकर अध्यक्ष होते. त्यांच्या पुढाकाराने वाळलेल्या वनस्पतींची (हर्बेरियम) जागोजागी कायमची प्रदर्शने सुरू झाली. 

आघारकर हे योजना आयोगाच्या मृदसंधारण आणि वनीकरण समितीचे अध्यक्ष होते. १९४६ साली कोलकात्याहून निवृत्त झाल्यावर ते पुण्याला आले आणि त्यांनी विज्ञानवर्धिनी संस्थेची स्थापना केली. तेथे वनस्पतीशास्त्र, सूक्ष्मजीवशास्त्र, कवकशास्त्र इत्यादी विषयांवर संशोधन चालते. 

ही विज्ञानवर्धिनी नावाची संस्था-MACS आता आघारकर संशोधन संस्था म्हणून ओळखली जाते. आघारकरांनी या संस्थेला आपली पुणे व मुंबई येथील सर्व स्थावर मालमत्ता देऊन टाकली.

वर्ग:वनस्पतीशास्त्रज्ञ
वर्ग:भारतीय जीवशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १८८४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६० मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय वनस्पतीशास्त्रज्ञ
विलास राजे

**विलास राजे** (इ.स. १९५२:विसापूर, खटाव तालुका, अहमदनगर जिल्हा, महाराष्ट्र -  ) हे एक मराठी लेखक आहेत.

विलास राजे यांचे मूळ गाव सातारा जिल्ह्यातील करंजे आहे. तेथेच त्यांचे प्राथमिक शिक्षण झाले. ते पुण्यातील विद्या महामंडळ प्रशालेतून (सध्याची आपटे प्रशाला) १९६९मध्ये मॅट्रिक झाले.  राजे यांनी १९७२ साली आयटीआयचा ड्राफ्ट्‌समनचा अभ्यासक्रम केला व १९८० साली पुण्यातील शासकीय तंत्रनिकेतनमधून डी.एम‌.ईची पदविका घेतली.  छोट्या-मोठ्या नोकऱ्या करत ते १९७५ साली वानसन इंडियात (सध्याची थर्मेक्स कंपनी) आले आणि काही काळ प्रोजेक्ट इंजिनिअरची नोकरी करून निवृत्त झाले. १९०१ साली त्यांनी स्वतःची एजन्सी काढली.

निवृत्तीनंतर विलास राजे लिहू लागले. २०१६ सालपर्यंत त्यांचे दोन कथासंग्रह आणि तीन कवितासंग्रह प्रकाशित झाले. ’कुंभश्री’ नावाच्या मसिकाच्या वाटचालीत त्यांचा मोलाचा वाटा आहे. मराठी नियतकालिके आणि दिवाळी अंकांतून त्यांचा साहित्य प्रवास चालू आहे. 

## विलास राजे यांची पुस्तके
* कथाकुंभ (कथासंग्रह)
* चैतन्याचा झरा (वैचारिक लेखसंग्रह)
* जीवनमुक्त : (गोरा कुंभार यांचे चरित्र)
* शब्दछंद (कवितासंग्रह)
* शब्दयात्री (कवितासंग्रह
* क्षणिका (चारोळीसंग्रह)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
आइस एज: डॉन ऑफ द डायनासोर्स

इवलेसे
**आइस एजः डॉन ऑफ द डायनासोर्स** किंवा **आइस एज ३** हा इंग्लिश चित्रपट आहे.

वर्ग:इ.स. २००९ मधील इंग्लिश चित्रपट
वर्ग:आइस एज (चित्रपट शृंखला)
किरवंत

**"किरवंत"** म्हणजे स्मशानकर्म करणारा ब्राह्मण जातीचा पुरुष. ‘किरवंत’ हा कोकणी शब्द आहे. मूळ शब्द ‘क्रियावंत.’ प्रेमानंद गज्वी यांनी या विषयावर १९८१ साली नाटक लिहिले. एखाद्याच्या पिंडाला कावळा शिवला नाही तर थेट दर्भाचा कावळा करून पिंडस्पर्श घडवून आणला जातो. हे घडवून आणणारी व्यक्ती म्हणजे ‘किरवंत’! 

मृत्यूपश्चात १३ दिवसांचे अंत्यविधी पार पाडण्याचं काम या ‘किरवंत’ ब्राह्मणाचे असते. ते एकदाचं पार पडलं, की हाच ‘देवतुल्य’ ब्राह्मण यजमानाच्या दृष्टीनं ‘अस्पृश्य’ ठरतो. या ब्राह्मणाच्या ‘अस्पृश्य’पणाची कथा आणि व्यथा म्हणजेच ‘किरवंत’ हे नाटक. भारतीय समाजात अस्पृश्यांचं जे स्थान आहे, तेच ब्राह्मण जातीत किरवंताचे असते. स्मशानकर्म संपले की जातीने ब्राह्मण असलेला हा ब्राह्मण ब्राह्मण जातीत अस्पृश्य मानला जातो, या विषयाला गज्वी यांनी नाटकाद्वारे वाचा फोडली.   

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
आइस एज: द मेल्टडाउन

इवलेसे
**आइस एज : द मेल्टडाउन** (**Ice Age : The Meltdown**) (**Ice Age 2**)

वर्ग:आइस एज (चित्रपट शृंखला)
वर्ग:इ.स. २००६ मधील इंग्लिश चित्रपट
सुमेध वडावाला

**सुमेध वडावाला** तथा **मृत्युंजय श्रीकृष्ण रिसबूड** हे एक मराठी लेखक आहेत.

## पुस्तके
* अनुभवंती (कथासंग्रह)
* आई ती आईच (आत्मकथन, आठवणी)
* काही काही माणसं! (कादंबरी)
* चित्रं (कथासंग्रह)
* तृष्णा (कादंबरी)
* दोन चाकं झपाटलेली (प्रवासवर्णन)
* थोरवी (माहितीपर)
* धर्मयुद्ध (कथासंग्रह)
* पुस्तक उघडलं (कथासंग्रह)
* प्रदीप लोखंडे, पुणे- १३ (चरित्र) 
* बावन्‍नकशी (कथासंग्रह)
* ब्रह्मकमळ (कादंबरी)
* मनश्री (व्यक्तिचित्रण, या पुस्तकाला २००८-०९चा महाराष्ट्र राज्य उत्कृष्ट वाङ्मय पुरस्कार मिळाला.)
* मी, नंदा (आत्मचरित्र, सहलेखिका डॉ. नंदा केशव मेश्राम) 
* रुपाली रेळेची सागरी झेप : जल आक्रमिले
* संदर्भासहित स्पष्टीकरण (कादंबरी)
* सफाई (कादंबरी, सहलेखक -  उत्तमकुमार जैन)
* सांजवा (कथासंग्रह)
* 'साठे' उत्तरांची कहाणी : नामवंत अर्थतज्ज्ञांचं वेधक आत्मकथन 
* सामक्षा (कथासंग्रह)
* हेडहंटर - असे शोधले जातात कॉर्पोरेट जगतातले ’डिसिजन मेकर्स’

## पुरस्कार आणि सन्मान
* २००८-०९ सालचा महाराष्ट्र सरकारचा पुरस्कार (मनश्री या कादंबरीला)
* रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील खेड येथे २० ऑक्टोबर २०१३ रोजी भरलेल्या एकदिवसीय ग्रामीण साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद
* वत्सला बाळकृष्ण अंबाडे (लेखिका डॉ. स्नेहसुधा कुलकर्णी यांच्या मातोश्री) यांच्या स्मरणार्थ दिला गेलेला साहित्य पुरस्कार (७ फेब्रुवारी २०१६)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा