open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
येडशी रामलिंग घाट वन्यजीव अभयारण्य

**येडशी रामलिंग घाट अभयारण्य** हे धाराशिव जिल्ह्यात आहे.
स्थापना १९९७ साली झाली आहे. क्षेत्रफळ - २२.३८ चौ.किमी. या अभयारण्यात लांडगा, हरीण, माकडे, मोर इत्यादी प्राणी पाहायला मिळतात. तसेच तेथे एक प्राचीन राम मंदिर आहे. मंदिरा पासून थोड्या अंतरावर एक धबधबा आहे. या धबधब्याखाली एक गुहा आहे. त्या गुफेची अशी अख्याईका आहे की, जेव्हा रावण सितेला घेऊन लंकेला चालला होता तेव्हा तो तिथे मुक्कामाला थांबला होता. तिथे एक आंघोळीची न्हाणी आहे. त्या न्हानी मध्य सीतेने अंघोळ केली होती. तिथे रावणाची आणि गरुडाची लढाई झाली होती. तेव्हा रावणाने त्या गरुडाचे पंख कापले आणि त्याला ठार मारले होते. तिथे त्या गरुडाची समाधी आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील अभयारण्ये
वर्ग:मराठवाड्यातील अभयारण्ये
वर्ग:धाराशिव जिल्हा
ज्ञानगंगा अभयारण्य

**ज्ञानगंगा अभयारण्य** हे बुलढाणा जिल्ह्यातील बुलढाणा - खामगाव राज्य मार्गास लागून असलेल्या २०५ चौ. कि. मी. क्षेत्रात पसरले आहे. या अभयारण्याच्या क्षेत्रात असलेले बोथा गाव जुने वनग्राम आहे

वर्ग:महाराष्ट्रातील अभयारण्ये
वर्ग:विदर्भातील अभयारण्ये
वर्ग:बुलढाणा जिल्हा
याउंदे

**याउंदे** ही आफ्रिका खंडामधील कामेरूनची राजधानी व दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर (दौआला खालोखाल) आहे.

## बाह्य दुवे 
*

वर्ग:कामेरूनमधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
मलाबो

**मलाबो** ही इक्वेटोरीयल गिनी ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. हे शहर बियोको नावाच्या एका बेटावर वसले आहे.

वर्ग:इक्वेटोरीयल गिनीमधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
सेउता

**सेउता** हे भूमध्य समुद्राकाठी वसलेले उत्तर आफ्रिकेतील स्पेनचे स्वायत्त शहर आहे. सेउताचे एकूण क्षेत्रफळ २८ वर्ग किमी असून तेथील लोकसंख्या ७८,३२० इतकी आहे. 

सेउता, मेलिया व मोरोक्कोच्या सीमेजवळील अनेक इतर छोटे स्पेनचे भूभाग आपल्या मालकीचे आहेत अशी मोरोक्कोची भूमिका आहे.

वर्ग:स्पेनमधील शहरे
वर्ग:स्पॅनिश आफ्रिका
मायोत

**मायोत** हा हिंदी महासागरामधील व आफ्रिकेच्या पूर्व किनाऱ्याजवळील फ्रान्सचा एक स्वायत्त प्रदेश आहे. मायोत हे बेट कोमोरोसच्या आग्नेय दिशेला व मादागास्करच्या नैऋत्य दिशेला वसले आहे.

वर्ग:आफ्रिका
वर्ग:फ्रान्सचे परकीय प्रांत
मादेईरा

**मादेईरा** हा अटलांटिक महासागरातील एका बेटावर वसलेला पोर्तुगाल देशाचा स्वायत्त विभाग आहे. मादेईरा आफ्रिकेच्या किनाऱ्यापासून ५८० किमी पश्चिमेला आहे.

वर्ग:आफ्रिका
वर्ग:पोर्तुगालचा भूगोल
लिब्रेव्हिल

**लिब्रेव्हिल** ही गॅबन ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. लिब्रेव्हिल गॅबनच्या पश्चिम भागात गिनीच्या आखाताच्या किनाऱ्यावर वसले आहे.

वर्ग:गॅबनमधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
चक्का

दुधाला विरजण लावून त्याचे दही तयार केले जाते. त्यानंतर ते दही एका स्वच्छ फडक्यात घट्ट बांधले जाते व टांगून ठेवले जाते. हळूहळू त्या दह्यातले बरेचसे पाणी त्या फडक्यातून निघून जाते व फडक्यात घट्ट स्वरूपाचे दही शिल्लक राहते. याच दह्याला चक्का असे म्हणतात.

श्रीखंड करण्याकरता हाच चक्का वापरतात.प्रथिनांचे प्रमाण यात जास्त असते. आयुर्वेदानुसार हा पदार्थ विष्यंदी मानला जातो.

वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ
वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
श्रीखंड

right|thumb|श्रीखंड  
right|thumb|आम्रखंड
**श्रीखंड** हा दुधापासून बनणारा खास मराठी-गुजराती गोड खाद्यपदार्थ आहे. अतिशय साध्या रूपात श्रीखंड म्हणजे चक्का आणि साखरेचे मिश्रण म्हणता येईल. या मिश्रणात अधिक चवीसाठी सामान्यतः बदाम-पिस्ता, काजू, केशर, वेलदोडा, आंब्याचा रस(आमरस) इ. पदार्थ मिसळले जातात.'आमरस' मिळवला असता या पदार्थास 'आम्रखंड' असे म्हणतात. श्रीखंड या पदार्थाला पौराणिक संबंध आहे. महाभारतामधील भीम जेव्हा बल्लव, या नावाने स्वयंपाक करीत होता. तेव्हा हा खाद्यपदार्थ सर्वप्रथम तयार केला. या पदार्थांच्या सेवनामुळे श्रीकृष्णाला झोप आली. श्रीच्या दैनंदिन व्यवहारात यामुळे खंड पडला, म्हणूनच हा पदार्थ श्रीखंड म्हणून ओळखला जातो.

## इतर माहिती
हा महाभारतकालीन खाद्यपदार्थ असून तेव्हा त्यास 'शिकरणी' या नावाने ओळखले जायचे. जुन्या काळी ८ प्रकारच्या शिकरणी बनत असत असा उल्लेख सापडतो.

## बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील खाद्यपदार्थ
वर्ग:दुग्धजन्य पदार्थ
वर्ग:शाकाहारी खाद्यपदार्थ
अडकित्ता

अडकित्ता हे दुहेरी तरफेचा वापर असलेले, सुपारी कातरण्याचे वा फोडण्याचे हत्यार, हे एक सुपारी कापण्याचे प्राथमिक प्रकारचे सोपे हस्तचालित यंत्र आहे. हे यंत्र पितळेचे किंवा लोखंड अथवा स्टीलचे असते. लातूर तालुक्यातील मौजे तांदुळजा येथील कारागिरांचे अडकित्ते महाराष्ट्रभर प्रसिद्ध आहे. तांबूल सेवन करणाऱ्या साहित्यातील अडकित्ता हा महत्त्वाचा भाग असून सुपारी कातरण्यासाठी अडकित्त्याचा वापर होतो. ग्रामीण भागात बैठकीमध्ये पाहुण्यांसाठी पानपुडा ठेवला जातो. त्यामध्ये पान, बडिशेप, लवंगा, सुपारी, कात यांबरोबर सुपारी कातरण्यासाठी अडकित्ता देखील असतो.  

## संदर्भ
वर्ग:खाद्यपदार्थ साधने
मोहोरवणी

## साहित्य
#कैऱ्या
#मोहरी
#हिरव्या मिरच्या
#गूळ
#नारळ
#मिठ

## फोडणीचे साहित्य
#साजूक तूप
#जिरं

## पूर्व तयारी
प्रथम कैऱ्या उकडून घ्यायच्या व त्याचा पन्ह्याला काढतो तसा गर काढायचा. त्यात कैऱ्यांच्या आंबटपणानुसार (काही कैऱ्या ह्या फारच आंबट असतात तर काही त्या मानाने इतक्या आंबट नसतात,) गूळ घालायचा व अंदाजाने मीठ घालावे व ते मिश्रण डावाने सारखे करून ठेवावे.

## कृती
वाटणाचा क्रम - प्रथम मिक्सरमध्ये मोहरी, थोडे मीठ, मिरच्या व किंचित पाणी घालून ते मिश्रण नीट वाटून घ्यावे! थोडे पाणी घातल्याने मोहरी छान चढते. 

वरील मिश्रण चांगले वाटून झाले की त्याच मिक्सरच्या भांड्यात एक वाटीभर खोवलेला ताजा नारळ घालावा व घातलेल्या नारळासकट पुन्हा ते मिश्रण नारळ उत्तम वाटला जाईपर्यंत वाटावे.
त्यानंतर पूर्वतयारीत सांगितल्याप्रमाणे कैऱ्या-गूळ-मिठाचे‍ सारखं करून ठेवलेले मिश्रण मिक्सरमध्ये घालावे आणि सगळेच मिश्रण पुन्हा एकदा अगदी एकजीव होईपर्यंत वाटावे.

त्यानंतर त्या वाटणात भातासोबत जेवता येईल इतपत किंवा कढीइतपत पात्तळ होईल तितके पाणी घालावे. पाणी घातल्यानंतर ते मिश्रण डावेने छान ढवळून घ्यावे व वरतून साजूक तूप -जिऱ्याची चांगली चरचरीत फोडणी द्यावी! (गॅसवर गरम करू नये.)

झाली मोहरवणी तयार.

## इतर माहिती
'चुलीवरचा गरमागरम भात, त्यावर मोहरवणी आणि सोबत पोह्याचा भाजलेला पापड' असा खास कोकणातला हा मेनू आहे.

## बाह्य दुवे
*मोहोरवणी

वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ
वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
वर्ग:कोकणातील खाद्यपदार्थ
विरजण

विरजण हे दही आणि पनीर बनवण्यास कामी येणारे जिवाणू असलेला पदार्थ होय. जीवाणूंमुळे किंवा लिंबाचा रस किंवा व्हिनेगर वापरून दुधाचे घन रूपांतर करता येते मात्र त्यातही विरजणाचे जिवाणू भूमिका बजावतात. याच जिवाणूंपासून दही बनते याच प्रकारचे जामन वेगळ्या प्रकारे पनीर बनवण्यासाठीही उपयोगी येते. तसेच किंवा कोणत्याही आम्लीय पदार्थ सह असलेले दूध काही काळ ठेवताच ज्यातून जे दूग्धजन्य पदार्थ बनतात असे मिश्रण होय. हेच पाणी न काढलेलं पनीर किंवा छाना होय. दूधातील आंबटपणा वाढवल्यामुळे दूधातील प्रथिने (दुधातील सत्त्वमय) घन अवस्था प्राप्त करत जातात. आणि उरलेले द्रव निराळे होतात. यापासून पनीर किंवा रसगुल्ला बनवण्याचे साहित्य तयार केले जाते.
## हे सुद्धा पहा
* दही

वर्ग:दुग्धजन्य पदार्थ
वर्ग:पाककलेमध्ये वापरले जाणारे पदार्थ
वर्ग:खाद्यपदार्थ
सहरावी अरब लोकशाही प्रजासत्ताक

**सहरावी अरब लोकशाही प्रजासत्ताक** हा एक अंशतः मान्य व स्वयंघोषित स्वतंत्र देश आहे. हा देश पश्चिम आफ्रिकेतील पश्चिम सहारा ह्या वादग्रस्त भूभागावर आपला हक्क सांगतो. परंतु पश्चिम सहारा हा आपल्या देशाचा एक भाग असल्याचा मोरोक्को देशाचा दावा आहे.

वर्ग:अमान्य देश
वर्ग:पश्चिम आफ्रिका
थिंफू

**थिंफू** ही भूतान देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

वर्ग:भूतानमधील शहरे
वर्ग:आशियातील देशांच्या राजधानीची शहरे
सेंट हेलेना

**सेंट हेलेना** हे युनायटेड किंग्डमच्या अधिपत्याखालील दक्षिण अटलांटिक महासागरामधील एक बेट आहे. सेंट हेलेना आफ्रिका व दक्षिण अमेरिका खंडांच्या मधोमध आहे.

असेन्शन द्वीप व त्रिस्तान दा कूना हे दोन इतर ब्रिटिश प्रदेश सेंट हेलेनाचे भाग आहेत.

वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे परकीय प्रांत
चिकित्सा पद्धती

रोग झाल्यावर त्याच्या उपचाराच्या पद्धतीला **चिकित्सापद्धती** म्हणतात. आधुनिक काळात,जीवनात गुंतागुंत इतकी वाढत आहे की मनुष्य दिवसेंदिवस वेगवेगळ्या शारीरिक व मानसिक रोगांना बळी पडत आहे. त्याचबरोबर वेगवेगळ्या चिकित्सापद्धती पण समोर येत आहेत. कधी कधी, एका रोगावर दिलेले औषध हे दुसऱ्या रोगाचे कारण बनत आहे. जगात सध्या अस्तित्वात असलेल्या अनेक चिकित्सा पद्धती आहेत. त्यात वेगवेगळे असे त्यांचे गुण-दोष आहेत. कोणाला कोणती एक पद्धत आवडते तर कोणाला दुसरी. रोग्याला रोगापासून आराम हवा असतो. तो मिळावयास हवा. चिकित्सा पद्धती कोणतीही असो. शक्य तोवर रोगी त्याचे आर्थिक कुवती प्रमाणे चिकित्सापद्धती स्विकारतो असा अनुभव आहे. त्यातही, 'विश्वासः फलदायकः'(Faith is fruitful)विश्वास ठेवणे फलदायी असते. ज्या चिकित्सापद्धतीवर वा चिकित्सकावर रोग्याचा विश्वास नाही, ती चिकित्सा लागू पडत नाही. त्यामुळेच आता बहुतेक रुग्णालयामध्ये 'KEEP FAITH ON YOUR DOCTOR' असे फलक लागलेले आढळतात. जुन्या काळी ''ही संकल्पना होती ती पुन्हा रुढ होऊ पहात आहे. याचे जास्त फायदे आहेत. जगात सुमारे १२२ चिकित्सापद्धती असतील असा अंदाज आहे.
भारतामध्ये विविध चिकिस्या पद्धती आहेत त्यामध्ये आयुर्वेदिक ही सर्वात जुनी व प्राचीन चिकिस्या पद्धती आहेत. 

वर्ग:विज्ञान
वर्ग:आरोग्य
आध्यात्मिक चिकित्सा

**आध्यात्मिक चिकित्सा** (स्पिरिच्युअल हिलींग) ही पर्यायी औषधांची एक शाखा आहे जी एका छद्म-वैज्ञानिक विचारधारेवर आधारित आहे की उपचार करणारे रुग्णाला "उपचार ऊर्जा" देऊ शकतात, आणि सकारात्मक परिणाम देऊ शकतात. उपचारकर्ते औषधासाठी विविध समानार्थी शब्दांसह अनेक नावे वापरतात (उदा. ऊर्जा उपचार) आणि कधीकधी उर्जेच्या ऐवजी किंवा बरोबरीने कंपन शब्द वापरतात. बऱ्याच प्रकरणांमध्ये प्रायोगिकरित्या (वैज्ञानिकरीत्या) मोजता येण्याजोग्या उर्जेचा समावेश नसतो.

## संदर्भ
वर्ग:चिकित्सा पद्धती
साबुदाणा

thumb|साबुदाणा
**साबुदाणा** एक खाद्य पदार्थ आहे. तो छोट्या मोत्यांप्रमाणे पांढरा आणि गोल असतो. तो सॅगो पाम नावाच्या झाडाच्या खोडातून निघणाऱ्या चिकापासून बनतो. शिजवल्यावर तो थोडा पारदर्शक व नरम  बनतो. भारतात याचा वापर साबुदाण्याची खीर आणि खिचडी बनवण्यासाठी करतात.

भारतात साबुदाण्याचे उत्पादन प्रथम तमिळनाडूमधील सेलम येथे झाले आणि इ.स. १९४३-इ.स. १९४४च्या आसपास भारतात याचे उत्पादन कुटीर उद्योगाच्या स्वरूपात सुरू झाले. यात प्रथम कसावा या वनस्पतीच्या मुळांपासून दूध काढतात त्याला टॅपिओका म्हणतात ते घट्ट झाल्यावर त्यापासून छोट्या छोट्या  गोळ्या बनवतात. यामुळे त्यात असणारी प्रथिने, खनिजद्रव्ये, क्षार, जीवनसत्त्वे व कॅल्शियम नष्ट होतात. उरतात ती फक्त कर्बोदके (कार्बोहायड्रेटस). त्यातून शरीरास फक्त उष्मांक मिळतात.

## पचन
साबुदाणा हा अतिशय चिकट असल्यामुळे आमाशयामध्ये त्याचे लवकर पचन होत नाही. साबुदाणा पचविण्यासाठी शरीरातील इन्सुलिन हार्मोन तयार करणाऱ्या ग्रंथीवर जास्त ताण पडतो. पर्यायाने ज्या व्यक्ती कायम उपवास करतात, अशा व्यक्तीमध्ये बऱ्याच वेळेला मधुमेह हा विकार बळावतो. भारतात साबुदाणा उपवासाचे अन्न म्हणून खाण्याची पद्धत आहे. साबुदाणा पचनास अतिशय जड असल्यामुळे आम्लपित्त, वात, मलावष्टंभ, लठ्ठपणा हे विकार होतात. म्हणून साबुदाणा हा उपवासाच्या पदार्थातूनच पूर्णपणे वर्ज्य करणे आवश्यक आहे.

## सांस्कृतिक महत्त्व
महाराष्ट्रातील बहुसंख्य भागात साबुदाण्यापासून बनविलेले खाद्यपदार्थ उपवासासाठी मान्य आहेत. पुणे ही महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी असल्या कारणाने तेथे साबुदाण्याची मागणी जास्त असते.

## लागवडीची पद्धत
**टॅपिओका** हा एक प्रकारचा कंद असतो.तो साबुदाण्याचे झाडास खाली जमिनीत लागतो. साबुदाण्याच्या झाडाच्या लागवडीस जास्त भारी नसलेली पण नरम व भुसभुशीत, हलकी मुरमाड, पाण्याचा योग्य निचरा होणारी जमीन हवी. साबुदाण्याच्या झाडाच्या दांडीचे सुमारे ६-६ इंच लांबीचे तुकडे करून व ते ३-३ इंच जमिनीत व तेवढेच वर ठेवून याची लागवड केली जाते. या झाडास मग कंद धरतात. साबुदाण्याची लागवड साधारणतः जून-जुलै महिन्यात करतात. दोन झाडांमधील अंतर ९० सें.मीटर ठेवतात. याचे वेगवेगळे वाण आहेत.

## चित्रदालन

चित्र:Sabudana Wada.jpg|साबुदाणा वडा
चित्र:Sabudana_Khichadi.jpg|साबुदाण्याची खिचडी
चित्र:Sabudana Chakli.JPG|साबुदाणा चकली
चित्र:Sabudana Kheer.jpg|साबुदाणा खीर

वर्ग:खाद्यपदार्थ
किन्शासा

**किन्शासा** (मागील नाव ) ही आफ्रिकेतील काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. हे शहर देशाच्या पश्चिम भागात काँगो नदीच्या काठावर वसले आहे. नदीपलीकडे काँगोचे प्रजासत्ताक देशाची राजधानी ब्राझाव्हिल स्थित आहे. सुमारे ९४ लाख महानगरी लोकसंख्या असलेले किन्शासा हे पॅरिस खालोखाल जगातील दुसरे मोठे फ्रेंच भाषिक शहर तर लागोस व कैरो खालोखाल आफ्रिकेमधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

किन्शासाची स्थापना इ.स. १८८१ मध्ये झाली व तत्कालीन बेल्जियन राजा दुसरा लिओपोल्ड ह्याच्या नावावरून लिओपोल्डव्हिल असे ह्या शहराचे नाव ठेवण्यात आले. इ.स. १९२० साली लिओपोल्डव्हिल बेल्जियन काँगो वसाहतीची राजधानी बनली. स्वातंत्र्यानंतर १९६५ साली सत्तेवर आलेल्या मोबुटु सेसे सेको ह्याने ह्या शहराचे नाव बदलून किन्शासा असे ठेवले.

मोबुटुच्या कारकिर्दीदरम्यान अनेक कारणांस्तव ऱ्हास झालेले किन्शासा सध्या देखील आफ्रिकेमधील प्रमुख शहर मानले जाते.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
* 

वर्ग:काँगोच्या लोकशाही प्रजासत्ताकामधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
काहुना हीलिंग

**काहुना हीलिंग** ही समग्र चिकित्सा पद्धती पॉलिनेशियातील द्वीपांमध्ये आढळून येते.

वर्ग:चिकित्सा पद्धती
रंग उपचार

**रंग उपचार** रंगाद्वारे रोगांवर उपचार करण्याची पद्धती आहे. रंग व मानवी जिवानाचा निकटचा संबंध आहे. याद्वारे उपचारात,रंगित प्रकाश व रंगित काचेच्या बाटलीत भरलेले व उन्हात ठेवून तापवलेले पाणी वापरण्यात येते.

वर्ग:चिकित्सा पद्धती
केश चिकित्सा

रोग्याच्या डोक्याचा एक केस घेउन त्यावर उपचार करण्यात येतात.यासाठी, रोग्यास दवाखान्यात आणावयाची गरज नसते.

वर्ग:चिकित्सा पद्धती
ग्राफोलॉजी

**ग्राफोलॉजी** ही तळहातावरील रेषा बघून उपचार करण्याची पद्धत होय.

वर्ग:चिकित्सा पद्धती
कॉटरी

**कॉटरी** तथा **कॉटरायझेशन** ही गरम केलेल्या लोखंडाने शरीरावर डाग देउन उपचार करण्याची एक पद्धत आहे. सुदुरच्या खेडेगांवात, जेथे वैद्यकीय सेवा उपलब्ध नाही अशा ठिकाणी ही पद्धत वापरली जाते.

वर्ग:चिकित्सा पद्धती
चुंबक चिकित्सा

**चुंबक चिकित्सा** शक्तिशाली चुंबक शरीराच्या आजूबाजूला ठेवून करावयाची उपचारपद्धती आहे.

वर्ग:चिकित्सा पद्धती
ध्वनी चिकित्सा

ही ध्वनी,गायन,रागदारी वापरून करण्यात येणारी चिकित्सा आहे. ही बरीच महागडी चिकित्सापदधती आहे.या पद्धतीचा वापर अनेक प्रकारच्या रोगात होतो.विशेषतः मानसिक रोगात ही पद्धत जास्त प्रभाव पाडणारी आहे.तसेच निद्रानाश रोगातही याचा वापर करतात.

वर्ग:चिकित्सा पद्धती
जलचिकित्सा

अभिमंत्रित क्या है

जल को अभिमंत्त्रित करना पुरानी पद्धतियों पर अधारित है। जल में मंत्रो द्वारा अभिमंत्रित करके उसे पिया जाता था या फिर छिड़का जाता था। जिस से भय और नकारत्मकता,रोग आदि समस्या दूर की जाती थी।
भिन्न भिन्न मंत्रो से भिन्न भिन्न कार्यो की सिद्धि होती है।
जो की बोहोत फायदे मंद साबित होती है ।
जल ही नहीं बहोत सी ऐसी चीजें है जिसे अभिमंत्रित किया जा सकता है।

विधि

जल अभिमंत्रित करने की विधि 

एक तांबे के लोटे में जल ले कर जल को हाथ में लेकर मंत्र उच्चारण करे उसके बाद उस जल को छिड़के या फिर जल का पान करे ऐसे कुछ दिन करते रहने से समस्या दूर होती है। कार्यो के सिद्धि के लिए भिन्न भिन्न मंत्र होते है । 

दूसरी प्रक्रिया लोटे में जल ले लोटे में मंत्र बोले और या फिर लोटे के मुख पर हाथ रख कर मंत्र उच्चारण करे और जल को पिए या  घर आदि पर छिड़के
प्रताप नलावडे

**प्रताप नलावडे** हे दैनिक लोकमतमध्ये पक्या सोलापूरकर या नावाने ‘अकलेचा कांदा’ हे सदर लिहीत.

वर्ग:मराठी लेखक
कात

thumb|right|250px|सापाची कात
सापाच्या त्वचेच्या मृत पेशींच्या थराला **कात** म्हणतात.

वर्ग:सरपटणारे प्राणी
वर्ग:साप
प्राकृतिक चिकित्सा

निसर्गात उत्पन्न झालेल्या वस्तुंपासुन उपचार करण्याची  पद्धती **प्राकृतिक चिकित्सा** या नावाने ओळखली जाते. होते.उदा.-ओली कापडी पट्टी, मातीचा लेप,बस्ति,ताजा आहार,हिरवा भाजीपाला,बाष्प स्नान इत्यादींच्या आधारे त्यात उपचार केले जातात. महात्मा गांधी यांनी प्राकृतिक चिकित्सा पद्धतीचा अवलंब आणि प्रचार मोठ्या प्रमाणात केला.

वर्ग:चिकित्सा पद्धती
कोकोस द्वीपसमूह

**कोकोस द्वीपसमूह** हा हिंदी महासागरातील ऑस्ट्रेलियाच्या अधिपत्याखालील एक भूभाग आहे. कोकोस द्वीपसमूह ऑस्ट्रेलियाच्या नैऋत्येला व श्रीलंकेच्या आग्नेयेला वसला आहे.

वर्ग:ऑस्ट्रेलिया
क्रिसमस द्वीप

**क्रिसमस द्वीप** हे हिंदी महासागरातील ऑस्ट्रेलियाच्या अधिपत्याखालील एक बेट आहे. हे बेट ऑस्ट्रेलियाच्या नैर्ऋत्येला २,६०० किमी अंतरावर  व इंडोनेशियाच्या ५०० दक्षिणेला ५०० किमीवर आहे. 
क्रिसमस द्वीपमध्ये सुमारे ७६% लोक हे बौद्ध धर्मीय आहेत.

वर्ग:ऑस्ट्रेलिया
कोरल सागरी द्वीपसमूह

300 px|right|thumb|कोरल सागरी द्वीपसमूहाचे स्थान
**कोरल सागरी द्वीपसमूह** हा ऑस्ट्रेलियाच्या अधिपत्याखालील एक भूभाग आहे. कोरल सागरी द्वीपसमूह ऑस्ट्रेलियाच्या ईशान्येला वसला आहे व ह्या समूहातील सर्व बेटे निर्मनुष्य आहेत.

वर्ग:ऑस्ट्रेलिया
वर्ग:द्वीपसमूह
नॉरफोक द्वीप

**नॉरफोक द्वीप** हे प्रशांत महासागरातील ऑस्ट्रेलियाच्या अधिपत्याखालील एक बेट आहे. नॉरफोक द्वीप ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड व न्यू कॅलिडोनिया ह्यांच्या मधे वसले आहे. 

वर्ग:ऑस्ट्रेलिया
राग बिलासखानी तोडी

तोडी रागाचा एक प्रकार.

या रागातील 'रामा रघुनंदना' हे आशा भोसलेंचे मराठी गाणे प्रसिद्ध आहे.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:तोडीचे प्रकार
राग कोमल ऋषभ आसावरी तोडी

**राग कोमल ऋषभ आसावरी तोडी** भारतीय हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतातील तोडी रागाचा एक प्रकार आहे.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:तोडीचे प्रकार
बांगुई

**बांगुई** ही मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. हे शहर देशाच्या दक्षिण भागात युबांगी नदीच्या उत्तर किनाऱ्यावर वसले आहे. नदीच्या पलीकडे कॉंगोचे झोंगो हे शहर स्थित आहे.

बांगुईची स्थापना फ्रेंचांनी १८८९ साली केली.

वर्ग:मध्य आफ्रिकेच्या प्रजासत्ताकामधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
वर्ग:इ.स. १८८९ मधील निर्मिती
राग गौड सारंग

**राग गौड सारंग** सारंग रागाचा एक प्रकार आहे.

## गौड सारंग रागात बांधलेली काही हिंदी चित्रपटगीते (शब्द, चित्रपट, गायक, संगीत दिग्दर्शक या क्रमाने)
* अल्ला तेरो नाम, ईश्वर तेरो नाम, (हम दोनों), लता, आणि इतर, (रोशन)
* ऋतु आयें ऋतु जायें, (हमदर्द), लता आणि मन्ना डे, (अनिल विश्वास)
* कुछ और ज़माना, (छोटी छोटी बातें), मीना कपूर (अनिल विश्वास)
* झुला झुलो रे झुलना झुलाऊॅं, (एकादशी -१९५५), लता, (अविनाश व्यास)
* देखो जादू भरे मैरे नैना, (आसमान), गीता दत्त, (ओ.पी. नय्यर)
*ना दिर दीम, (परदेसी), लता, (अनिल विश्वास)
* लहेरें में झूलूॅं, (सोसायटी),  आशा भोसले, (एस.डी. बर्मन)

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:सारंगचे प्रकार
राग लंकादहन सारंग

**राग लंकादहन सारंग** सारंग रागाचा एक प्रकार.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:सारंगचे प्रकार
मुरारबाजी देशपांडे

**मुरारबाजी देशपांडे** (जन्मदिनांक अज्ञात -  - १६ मे, १६६५) हे मराठा सैन्यातील वीर होते. महाड तालुक्यातील किंजळोली हे मुरारबाजी देशपांडेंचे मूळ गाव.  इ.स. १६६५ साली मोगलांनी पुरंदर किल्ल्याला घातलेल्या वेढ्यात त्यांनी मराठा सैन्याचे नेतृत्व करत कणखर झुंज दिली. मात्र १६ मे, १६६५  रोजी मोगलांनी केलेल्या सुलतान ढव्याचा प्रतिकार करताना त्यांना वीरमरण आले.

## सैनिकी कारकीर्द 
जावळीच्या चंद्रराव मोऱ्यांशी झडलेल्या संघर्षात श्रीमंत छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांना मोऱ्यांच्या सैन्यातून लढणाऱ्या मुरारबाजींच्या युद्धकौशल्याचे विलक्षण कौतुक वाटले. स्वराज्यनिर्मितीच्या लढ्यात अशा शूर मावळ्याचा उपयोग होईल, हे जाणून जावळीच्या विजयानंतर श्रीमंत छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मुरारबाजी यांना मराठा सैन्यात दाखल करून घेतले. 

स्वराज्यावर औरंगजेबाचे सरदार मिर्झाराजे जयसिंह ह्यांच्या रूपात नवीन संकट घोंगावत होते.  मिर्झाराजांनी ज्याप्रकारे महाराष्ट्रावर आक्रमण केले, त्यापुढे मराठी सैन्याचा टिकाव लागणे फारच अवघड होते. या नामुष्कीची चाहूल लागताच श्रीमंत छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मिर्झाराजांसोबत बोलणी सुरू केली, पण मिर्झाराजांनी महाराजांना दाद दिली नाही. त्यानंतर मोगल सरदार दिलेरखानाने इ.स. १६६५ साली घातलेल्या पुरंदराच्या वेढ्यात मुरारबाजींनी गडावरील सैन्यास घेऊन किल्ला झुंजवायची शर्थ केली. या कठीण परिस्थितीमधेदेखील मुरारबाजी देशपांडे (महाडकर) यांनी पुरंदर फार शर्थीने लढवला. अवघ्या सातशे मावळ्यांनिशी दिलेरखानाच्या पाच हजार फौजेच्या तोंडचे पाणी पळवणाऱ्या मुरारबाजींचा या लढाईत अंत झाला.

## मुरारबाजी समाधी (पिंपळडोह) 
तब्बल दिड महिने पुरंदर लढता ठेवून ११ जून, १६६५ रोजीदिलेरखानाचा बाण लागुन मुरारबाजी पुरंदरी पडले. त्यांची समाधी महाडजवळील पिंपळडोह या गावात आहे. पिंपळडोह येथील सोमेश्वर मंदिरासमोरील मुरारबाजींच्या भग्न समाधीची स्थाननिश्चिती कोल्हापूरचे इतिहास संशोधक डॉ.सचिन पोवार यांनी दि.२६ मार्च २०१८ रोजी केली व किंजळोली ग्रामस्थाकडून या समाधीच्या जीर्णोद्धरासाठी ठराव मंजूर करून घेतला.

स्वराज्यासाठी बलिदान दिलेल्या मुरारबाजींच्या पराक्रमातून उतराई होण्यासाठी सह्याद्री प्रतिष्ठान, हिंदुस्थान संस्थेमार्फत या समाधीचा जीर्णोद्धार करण्यासाठी निधी जमा करण्यास सुरुवात केली.

अखंड महाराष्ट्रातील शिवशंभू प्रेमींच्या लोकवर्गणीतून त्या ठिकाणी स्मारक उभारण्यात आले व २२ मे २०२२ रोजी त्याचा लोकार्पण सोहळा करण्यात आला. या सोबतच मुरारबाजी देशपांडे स्मारकाशेजारी १११ फूट उंचीचा भगवा ध्वज ही उभारण्यात आला आहे.

वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास
वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:सैनिकी पेशातील मराठी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १६६५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डाळवडे

**डाळवडे** हा  दाक्षिणात्य खाद्यपदार्थ आहे. महाराष्ट्रातही अनेक ठिकाणी बनवला जातो.

वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ
वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
राग कौसी कानडा

**कौसी कानडा** किंवा **कौशी कानडा** हा हिंदुस्तानी संगीतातील कानडा रागकुळातील एक राग आहे.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:कानड्याचे प्रकार
थाट (संगीत)

सप्तकातील बारा ( **सा, रे॒, रे, ग॒, ग, म, म॑, प, ध॒, ध, नि॒, नि** ) पैकी खाली दर्शविलेल्या ७ स्वरांच्या एका समुदायास **थाट** (उत्तर हिंदूस्तानात "मेळ") म्हणतात. 

स्वरांच्या कोमलते किंवा तिव्रतेतील बदला नुसार हिंदुस्थानी रागसंगीतात दहा मूळ थाट सांगितले गेले आहेत. थाटापासूनच रागाची उत्पत्ती होते.

थाटाचे प्रचलीत नियमः
* कोणताही थाट हा कमीतकमी ७ स्वरांनी तयार होतो.
* थाट हा गायनाचा प्रकार नसून थाटावर आधारीत राग गायले जातात.
* थाटाचे वर्णन करतांना स्वर मूळ क्रमानुसारच दर्शविले जातात.
* एका थाटापासून अनेक राग तयार होवु शकतात, पण एकूण थाट दहाच आहेत.

दहा थाट खालीलप्रमाणे ( कोमल स्वर अधोरेखीत (उदा. ग॒) व तीव्र स्वरांवर सरळ रेषा (उदा. **म॑**) )

वर्ग:राग
वर्ग:थाट
राग गुजरी तोडी

हा तोडी रागाचा एक प्रकार आहे.

या रागाला 'गुर्जरी तोडी' असेही म्हणले जाते.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:तोडीचे प्रकार
गुजरी तोडी
राग नायकी कानडा

**नायकी कानडा** हा कानडा रागाचा एक प्रकार आहे.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:कानड्याचे प्रकार
राग काफी कानडा

राग **काफी कानडा** हा काफी थाटातील एक अतिशय मधुर राग आहे. यात 'कानडा' अंगाचे (ग म रे सा) मिश्रण असल्याने याला एक विशिष्ट गांभीर्य प्राप्त होते. हा कानडा रागाचा एक प्रकार आहे.

या रागाची प्रामुख्याने त्रितालात (१६ मात्रा) गायली जाते.

## वैशिष्ट्ये 
* **थाट:** काफी
* **स्वर:** गंधार (ग) आणि निषाद (नी) कोमल. इतर सर्व स्वर शुद्ध.
* **वर्ज्य स्वर:** आरोहात 'गंधार' आणि 'धैवत' वर्ज्य (औडव-संपूर्ण).
* **वादी/संवादी:** षड्ज (सा) / पंचम (प)

## सरगम 

**स्थायी:**
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ |
| :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- |
| **सा** | **रे** | **म** | **प** | **नी** | **नी** | **ध** | **प** | **म** | **प** | **ग** | **म** | **रे** | **रे** | **सा** | **-** |
| **म** | **प** | **नी** | **सां** | **सां** | **सां** | **नी** | **प** | **म** | **प** | **ग** | **म** | **रे** | **रे** | **सा** | **-** |

**अंतरा:**
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ |
| :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- |
| **प** | **प** | **नी** | **सां** | **सां** | **-** | **रें** | **सां** | **सां** | **नी** | **ध** | **प** | **म** | **प** | **ध** | **नी** |
| **सां** | **नी** | **ध** | **प** | **म** | **प** | **ग** | **म** | **रे** | **म** | **प** | **नी** | **सां** | **-** | **-** | **-** |

टीप: कोमल स्वरांसाठी अक्षराखाली **अधोरेखित** खूण केली आहे, तर वरच्या सप्तकासाठी स्वराच्या डोक्यावर ''''''' टिंब/खूण वापरली आहे.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:कानड्याचे प्रकार
इ.स. १९९९ मधील चित्रपट

## चित्रपट
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील चित्रपट
वर्ग:प्रदर्शन वर्षानुसार चित्रपट
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
आ अब लौट चलें

**आ अब लौट चलें** हा १९९९ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. ऋषी कपूरचे दिग्दर्शन असलेला हा आर. के. बॅनरचा अखेरचा चित्रपट होता. तिकिट खिडकीवर ह्या चित्रपटाला विशेष यश लाभले नाही.

## बाह्य दुवे
*
कातगोळ्या

[thumb|right|200px|विड्याचे घटकपदार्थ: गुंडाळलेली नागवेलीची पाने, डाव्या बाजूला वरच्या भागात पक्क्या [सुमारी|सुपारीच्या कातळ्या, उजव्या बाजूला वरच्या भागात कच्च्या सुमारीच्या कातळ्या, उजव्या बाजूला मध्यभागी तंबाखू व उजव्या बाजूकडील खालच्या कोपऱ्यात लवंगा.]]
या काताच्या गोळ्या असतात. विड्यात सुगंधाकरता त्या घातल्या जातात.

प्रथम कात कुटून त्याची वस्त्रगाळ पूड करतात. त्यानंतर केवड्याची ताजी पाने घेऊन त्या पानांमध्ये ती पूड भरतात व ती पूड भरलेली केवड्याची पाने ६ ते ८ दिवस गुंडाळून, बांधून ठेवतात. 

त्यानंतर ती बांधलेली पाने सोडवून केवड्याचा रस शोषलेली ती काताची किंचित ओलसर असलेली पूड निपटून वेगळी काढतात व अतिशय उच्च दर्जाचे केवड्याचे अत्तर अगदी किंचित हाताला घेऊन त्या पुडीच्या लहान आकाराच्या (खोगोच्या गोळ्यांएवढ्या) गोळ्या वळतात. पुढे साधारण महिनाभर या कातगोळ्या अगदी सहज टिकतात.त्यानंतर मात्र त्याला बुरशी येण्याची शक्यता असते.

या कातगोळ्या विड्यात घालून खाल्ल्यास विड्याला विशेष सुगंध येतो.

नारायणराव बालगंधर्व त्यांच्या विड्यात या कातगोळ्यांचा वापर करायचे.

## हेही पहा 
* विडा

वर्ग:मुखशुद्धी
राग वृंदावनी सारंग

**राग वृंदावनी सारंग** हा सारंग रागाचा एक प्रकार आहे. हा राग काफी थाटातील आहे.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:सारंगचे प्रकार
पुरुषोत्तम वालावलकर

**पुरुषोत्तम वालावलकर** हे एक प्रख्यात संवादिनी वादक आहेत. अनेक कलाकारांच्या गायनात त्यांनी संवादिनीची संगत केली आहे.

वर्ग:संवादिनी वादक
मधुकर पेडणेकर

**मधुकर पेडणेकर** तथा **पी. मधुकर** हे प्रख्यात संवादिनी वादक आहेत. अनेक कलाकारांच्या गायनात संवादिनीची संगत केली आहे. त्यांच्या शिष्यांमध्ये तुळशीदास बोरकर यांचा समावेश होतो. 

वर्ग:संवादिनी वादक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विश्वनाथ कान्हेरे

**विश्वनाथ कान्हेरे** हे एक भारतीय संवादिनी वादक आहेत. हे गोविंदराव पटवर्धन यांचे शिष्य होत.

अनेक कलाकारांच्या गायनात यांनी संवादिनीची संगत केली आहे. ते पेटीवादनाचे एकल (सोलो) कार्यक्रमही करतात.

वर्ग:संवादिनी वादक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
यशवंतबुवा जोशी

**यशवंत बाळकृष्ण जोशी** (जन्म : पुणे, इ.स. १९२८;  - मुंबई, ५ ऑक्टोबर, इ.स. २०१२) हे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत गाणारे गायक होते. ते आग्रा व ग्वाल्हेर या दोनही घराण्यांचे गवई होते.

त्‍यांना पं जगन्नाथबुवा पुरोहितांकडून आग्रा घराण्याची आणि पं यशंवतबुवा मिराशींकडून ग्वाल्हेर घराण्याची तालीम मिळाली.. काही वेळेला पंडित गजाननबुवा जोशींकडूंनही त्यांना मार्गदर्शन मिळाले होते.

त्यांच्या अनेक शिष्यांमध्ये राम देशपांडे आणि आशा खाडिलकर हे दोघे आहेत.

## पुरस्कार
* यशवंतबुवा जोशी यंना २००३ साली संगीत नाटक अकादमीचा पुरस्कार मिळाला आहे.

वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
वर्ग:आग्रा घराण्यातील गायक
वर्ग:ग्वाल्हेर घराण्यातील गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी संगीत
प्रकाश आमटे

## परिचय
'*** हे सुप्रसिद्ध समाजसेवक बाबा आमटे यांचे द्वितीय पुत्र आहेत. दि. २३ डिसेंबर १९७३ पासून ते, त्यांच्या पत्‍नी **डॉ. मंदाकिनी आमटे** (माहेरच्या डॉक्टर भारती वैशंपायन) यांच्यासह गडचिरोली जिल्ह्यातील भामरागड तालुक्यातील हेमलकसा येथे **लोकबिरादरी प्रकल्प*' या नावाने स्थानिक आदिवासी लोकांसाठी दवाखाना चालवतात, तसेच लोकांनी आणून दिलेल्या जखमी वन्य प्राण्यांवरही ते उपचार करतात.

## डॉ. प्रकाश आमटे यांची पुस्तके
* प्रकाशवाटा (२०१३ सालापर्यंत २५ आवृत्त्या)
* रानमित्र (२०१३)

## चित्रपट
डॉ. प्रकाश आमटे यांच्या जीवनावर आणि कार्यावर डॉ.प्रकाश आमटे: द रिअल हीरो  या नावाचा चित्रपट १० ऑक्टोबर २०१४ रोजी प्रदर्शित करण्यात आला. ह्या चित्रपटात नाना पाटेकर ह्यांनी प्रकाश आमटेंची भूमिका केली असून सोनाली कुलकर्णी, मोहन आगाशे, तेजश्री प्रधान यांच्या आणि २०० गोंड आदिवासी कलावंतांच्या भूमिका आहेत. हा चित्रपट हिंदी आणि मराठी अशा दोन्ही भाषांत आहे. दिग्दर्शन-निर्मिती ॲडव्होकेट समृद्धी पोरे यांची आहे.

याशिवाय त्यांच्या जीवनावर  ’हेमलकसा’ नावाचा एक हिंदी चित्रपटही आहे. हा चित्रपट कदाचित ऑस्करला पाठवण्यासाठी निवडला जाईल

## पुरस्कार आणि सन्मान
* १९८४ - आदिवासी सेवक पुरस्कार, महाराष्ट्र सरकार
* इंडियन मेडिकल असोसिएशनतर्फे ’डॉ. एम.जे. जोशी आय.एम.ए.भूषण’ पुरस्कार
* २००९ - गॉडफ्रे फिलिप्स जीवनगौरव पुरस्कार
* २००२ - पद्मश्री पुरस्कार, भारत सरकार
* २००८ - मॅगसेसे पुरस्कार
* २०१४ - मदर तेरेसा पुरस्कार
* श्रीमंत मालोजीराजे स्मृति पुरस्कार
* २०१२ - लोकमान्य टिळक पुरस्कार
* पिंपरी (पुणे) येथील संस्कार प्रतिष्टानतफे श्री स्वामी विवेकानंद जीवनगौरव पुरस्कार (२०१७)
* आकुर्डी येथील डी.वाय.पाटील शैक्षणिक संकुलाच्या वतीने डॉ. प्रकाश आमटे व डॉ. मंदाकिनी आमटे यांचा सन्मान समारंभ (१२ डिसेंबर २०१८)

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* लोक बिरादरी प्रकल्प हेमलकसा 
* Citation and other details from the website of the Ramon Magsaysay Award Foundation 

वर्ग:मराठी डॉक्टर
वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:गडचिरोली जिल्हा
वर्ग:मॅग्सेसे पुरस्कारविजेते
वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
यशवंतबुवा मिराशी

**यशवंतबुवा मिराशी** ग्वाल्हेर घराण्याचे गायक होते हे पं विष्णू दिगंबर पलुसकरांचे शिष्य होते.

पं यशवंतबुवा जोशी हे मिराशीबुवांचे शिष्य होत.

वर्ग:ग्वाल्हेर घराण्यातील गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी संगीत
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अप्पा जळगांवकर

**सखाराम प्रभाकर जळगावकर** (१ जानेवारी १९२२ - १६ सप्टेंबर २००९), **अप्पा जळगावकर** किंवा **अप्पासाहेब जळगावकर** म्हणून ओळखले जाणारे, महाराष्ट्र राज्यातील एक भारतीय हार्मोनियम वादक होते. १९२२ मध्ये जन्म झाला आणि दोन वर्षांचा असताना त्यांना दत्तक घेतले, त्यांनी गायन शिकण्यास सुरुवात केली परंतु तारुण्य सुरू झाल्यानंतर आवाज बदलल्यामुळे ते थांबवावे लागले आणि नंतर हार्मोनियम शिकण्यासाठी स्थलांतरित झाले. त्यांनी अनेक हिंदुस्थानी शास्त्रीय गायक, तबला कलाकार आणि नर्तकांना त्यांच्या सादरीकरणात साथ दिली . त्यांना हार्मोनिअम प्रकारात संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार मिळाला. १९९० च्या उत्तरार्धात पक्षाघाताचा झटका आल्यानंतर २००९ मध्ये त्यांचे निधन झाले.

## प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण 
सध्याच्या जालना जिल्ह्यातील जळगाव गावात एका शेतकरी कुटुंबात जन्मलेले, महाराष्ट्र (तेव्हा ब्रिटिश भारतातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सी ) जळगावकर दोन वर्षांचे असताना त्यांना दत्तक घेण्यात आले. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण पाचवीपर्यंत जालना येथे झाले. त्यावेळी जालन्यात माध्यमिक शालेय शिक्षण उर्दूमध्ये दिले जात होते, जे त्यांच्या दत्तक वडिलांनी पसंत नव्हते, म्हणून त्यांनी जळगावकरांचे शिक्षण बंद केले. 

शालेय शिक्षणातून बाहेर पडल्यानंतर, जळगावकरांनी आपल्या दत्तक वडिलांच्या आग्रहास्तव कलाक्षेत्रात प्रवेश केला. त्यांनी शास्त्रीय गायक बाळकृष्णबुवा चिखलीकर यांच्याकडून धृपद-धमर शैलीतील गायनाचे धडे घेण्यास सुरुवात केली. तारुण्यवस्थेत आल्यानंतर त्यांचा आवाज खंडित होऊ लागला आणि त्यामुळे त्यांची गायक होण्याची शक्यता संपुष्टात आली.

## कार्यकाळ 
१९४७ मध्ये जळगावकर पुण्यात आले. खांसाहेब थिरकवां यांचे शिष्य असलेले दत्तोपंत जोशी यांनी गायक माणिक वर्मा यांच्याशी त्यांची ओळख करून दिली. वर्मा व्यतिरिक्त, त्यांनी अनेक नामवंत हिंदुस्थानी शास्त्रीय गायकांची साथ केली ज्यांपैकी आमिर खान, बडे गुलाम अली खान, भीमसेन जोशी, गंगुबाई हंगल, हिराबाई बडोदेकर, जसराज, किशोरी आमोणकर, कुमार गंधर्व,  मुकुल शिवपुत्र यांचा समावेश आहे. आरा बेगम आणि वसंतराव देशपांडे. समता प्रसाद आणि झाकीर हुसेन यांचा तबला कलाकारांमध्ये समावेश आहे.  (गाणे आणि नृत्यासह मनोरंजनात्मक क्रियाकलापांसाठी जागा) दरम्यान त्यांच्या समवयस्कांनी अनेकदा प्रशंसा केली.  यांनी नमूद केले, "[जळगावकर] केवळ एक कुशल साथीदार नव्हते तर ते संगीताच्या विविध पैलूंचेही उत्तम जाणकार होते. त्यांना प्रत्येक रागाची सविस्तर माहिती होती. तसेच शास्त्रीय, ठुमरी किंवा अगदी गझल अशा संगीताच्या विविध शैलींमध्ये ते एक साथीदार म्हणूनही तितकाच पारंगत होते." २००० मध्ये "आप्पासाहेब जळगावकर पुरस्कार" देण्यात येतो आणि   रोख आणि मानद प्रशस्तीपत्र असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:जालना जिल्ह्यातील व्यक्ती
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म
विलायत हुसेन खाँ

आग्रा घराण्याचे गवई. बंदिशकार. पं जगन्नाथबुवा पुरोहीत हे त्यांच्या प्रमुख शिष्यांपैकी एक होत.

वर्ग:आग्रा घराण्यातील गायक
वर्ग:बंदिशकार
वर्ग:हिंदुस्तानी संगीत
अरविंद थत्ते

इवलेसे|right|180px|अरविंद थत्ते
पंडित **अरविंद थत्ते** ( १७ नोव्हेंबर १९५८) हे भारतातील एक अग्रगण्य संवादिनी वादक आहेत. त्यांचा जन्म वडील दिगंबर आणि आई वत्सला यांच्या पोटी एका संगीतप्रेमी कुटुंबात झाला. त्यांचे आजोबा कीर्तनकार, संगीत नाटकातील अभिनेते तसेच चित्रकार होते. वडील व्यवसायाने शिक्षक होते. तसेच वडील आणि मोठे भाऊ हार्मोनियम वाजवीत. अरविंद वयाच्या ६व्या वर्षी पेटी वाजवायला शिकले. स्वतःच सराव करून करून त्यांना पेटी उत्तम वाजवायला येऊ लागली. मात्र त्यानंतर ते कंठसंगीत शिकण्यासाठी भारत गायन समाजात दाखल झाले; आणि नंतर तबला शिकण्यासाठी पंडित जी.एल. सामंत यांच्याकडे गेले. पुढे त्यांनी सुधीर दातार, सुहास दातार आणि पंडित जसराज यांना गुरू केले आणि त्यांच्याकडून संगीताचे अधिक ज्ञान मिळवले. पं. जसराज यांच्याकडे त्यांनी बारा वर्षे गायनाचे शिक्षण घेतले.

अरविंद थत्ते हे गणितामधले एम.एस्‌सी. पीएच.डी (पुणे विद्यापीठ) असून संगीतासाठी त्यांनी त्यांच्या गणितक्षेत्रापासून फारकत घेतली. १९८२ साली ते आकाशवाणीच्या एकल पेटीवादनाच्या स्पर्धेत पहिले आले होते.

अरविंद थत्ते यांनी मोगूबाई कुर्डीकर, पंडित मल्लिकार्जुन मन्सूर, पंडित भीमसेन जोशी, पंडित रामभाऊ मराठे, पंडित कुमार गंधर्व, किशोरी आमोणकर, के.एल. गिंडे, पंडित जसराज, पंडित जितेंद्र अभिषेकी, प्रभा अत्रे, परवीन सुलताना,  मालिनी राजुरकर, लक्ष्मी शंकर, विजय सरदेशमुख, पंडित सी.आर. व्यास, शोभा गुर्टू आदि अनेक नामवंत कलाकारांच्या गायनात संवादिनीची संगत केली असून शिवाय ते हार्मोनियमचे एकल वादनही करतात. अरविंद थत्ते यांनी पुण्याच्या सवाई गंधर्व महोत्सवात ३५ गायकांना एकूण ७०हून अधिक वेळा पेटीची साथ केली आहे.

अरविंद थत्ते यांच्या शिष्यांमध्ये सुयोग कुंडलकर आणि चैतन्य कुंटे ही प्रमुख नावे आहेत.

## अरविंद थत्ते यांना मिळालेले पुरस्कार
* वसंतोत्सवातले पुरस्कार 
* लीलाताई जळगावकर पुरस्कार
* सोलापूरच्या राम पुजारी प्रतिष्ठानचा कुमार गंधर्व पुरस्कार (१९९३)
* राष्ट्रपती पुरस्कार

## संदर्भ 
वर्ग:संवादिनी वादक
वर्ग:हिंदुस्तानी संगीत
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म
उल्हास नागेश कशाळकर

**उल्हास कशाळकर** (जानेवारी १४, इ.स. १९५५ - हयात) हे नामवंत हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत गायक असून ते ग्वाल्हेर, आग्रा आणि जयपूर या घराण्यांच्या गायनपद्धतींवर हुकुमत असणारे गवई आहेत.

## पूर्वजीवन
उल्हास कशाळकरांचा जन्म नागपूर जवळील यवतमाळ जिल्ह्यातील पांढरकवडा गावी झाला. त्यांना संगीताचे सुरुवातीचे शिक्षण व्यवसायाने वकील असलेल्या व ग्वाल्हेर घराण्याच्या गायकीचा वारसा लाभलेल्या आपल्या वडिलांकडून, नागेश दत्तात्रेय कशाळकर यांचेकडून मिळाले. कशाळकरांनी नागपूर विद्यापीठातून सर्वोच्च गुण मिळवून संगीताच्या पदव्युत्तर अभ्यासक्रमात सुवर्णपदक मिळवले. त्याच दरम्यान त्यांनी राजाभाऊ कोगजे आणि पी. एन. खर्डेनवीस यांचेकडे संगीताभ्यासास सुरुवात केली. पुढील काळात त्यांना राम मराठ्यांकडून आग्रा घराण्याची आणि गजाननबुवा जोशींकडून ग्वाल्हेर घराण्याची तालीम मिळाली. जयपूर गायकीतील निष्णात गवई निवृत्तीबुवा सरनाईक, दत्तात्रेय विष्णू पलुसकर, मास्तर कृष्णराव, कुमार गंधर्व या मंडळींचा उल्हास कशाळकरांच्या गायकीवर प्रभाव आहे.

## सांगीतिक कारकीर्द
उल्हास कशाळकरांनी दूरदर्शन व आकाशवाणीवर अनेक कार्यक्रम केले असून आकाशवाणीच्या ठाणे येथील केंद्रात त्यांनी इ.स. १९८३ ते १९९० चे दरम्यान काम केले. इ.स. १९९३ मध्ये त्यांनी कोलकाता येथील आय टी सी संगीत संशोधन अकादमीत आचार्य पद स्वीकारले व आजवर ते तिथे ग्वाल्हेर घराण्याच्या गुरुपदावर कार्यरत आहेत. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक शिष्य झाले आहेत व तयार होत आहेत.

त्यांनी आजपर्यंत भारतात व परदेशांतील अनेक मोठ्या संगीत महोत्सवांत भाग घेतला असून ऑस्ट्रेलियामधील बहुसांस्कृतिक महोत्सवात इ.स. २००६ मध्ये, तर अ‍ॅमस्टरडॅम - भारत महोत्सवात इ.स. २००८ मध्ये ते सहभागी झाले होते. त्यांच्या गायनाच्या अनेक ध्वनिमुद्रिका प्रकाशित झाल्या आहेत.

## सन्मान व पुरस्कार
* वि.वि.द. (विष्णू दिगंबर पलुसकर, विनायकराव पटवर्धन आणि द.वि. पलुसकर) संगीत समारोहात पं विष्णू दिगंबर पलुसकर स्मृती पुरस्कार (१९-१२-२०१७)
* संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, इ.स. २००८
* भारत सरकार कडून पद्मश्री पुरस्कार, इ.स. २०१०
* मध्य प्रदेश सरकारचा तानसेन सन्मान. इ.स. २०१७

## बाह्य दुवे
आय टी सी संगीत संशोधन अकादमी संस्थळ (इंग्रजी मजकूर)
 
 

वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
वर्ग:आग्रा घराण्यातील गायक
वर्ग:ग्वाल्हेर घराण्यातील गायक
वर्ग:जयपूर घराण्यातील गायक
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पद्मश्री पुरस्कार विजेते १९५४-१९५९

पद्मश्री पुरस्कार हा भारतातील चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. - विजेते, इ.स. १९५४-इ.स. १९५९
### इ.स. १९५४
### इ.स. १९५५
### इ.स. १९५६
### इ.स. १९५७
### इ.स. १९५८
### इ.स. १९५९
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
पद्मश्री पुरस्कार विजेते १९६०-१९६९

### १९६०
### १९६१
### १९६२
### १९६३
### १९६४
### १९६५
### १९६६
### १९६७
### १९६८
### १९६९
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
पद्मश्री पुरस्कार विजेते १९७०-१९७९

### १९७०
### १९७१
### १९७२
### १९७३
### १९७४
### १९७५
### १९७६
### १९७७
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
पद्मश्री पुरस्कार विजेते १९८०-१९८९

## १९८१
## १९८२
## १९८३
## १९८४
## १९८५
## १९८६
## १९८७
## १९८८
## १९८८
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
पद्मश्री पुरस्कार विजेते १९९०-१९९९

## इ.स. १९९०
## इ.स. १९९१
## इ.स. १९९२
## इ.स. १९९८
## इ.स. १९९९
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
ललित कला अकादमी फेलोशिप

The **Lalit Kala Akademi Fellowship**, also, '*Lalit Kala Akademi *Ratna'''* (Sanskrit *ratna'', "gem") is an honour for the fine arts in India, given to eminent artists for their life time achievements in the field of visual arts.  It is awarded by the Lalit Kala Akademi, India's National Academy of Art, it is the highest honour in the fine arts conferred by the भारत सरकार.  

The ‘Fellow,’ carries a purse money of Rs.25,000/-, a citation and a plaque. The Fellow is honoured with a portfolio of his/her art works. The first elected fellow, in 1955, was the artist Jamini Roy.

## विजेते
क्र.  	नाव      	वर्ष
# 	जामिनी रॉय 	        1955
# 	नंदलाल बोस 	1956
# 	डी.पी. रॉय चौधुरी 1962
# 	के.व्ही. वेंकटप्पा  	1962
#       अकबर पदमसी      1962 
# 	ओ.सी. गांगुली 	1963
# 	व्ही.पी. करमरकर  	1964
# 	एस.एल. हालदार  	1964
# 	राय किशन दास 	1964
# 	जी. वेंकटाचलम	1965
# 	सी. शिवराममूर्ती	1965
# 	बिनोद बिहारी मुखर्जी 	1970
# 	रवि शंकर रावळ 	1970
#       अनिल करंजाई       1972
# 	एन.एस. बेंद्रे	1974
# 	मुल्क राज आनंद 	1974
# 	राम शंकर बैज 	1976
# 	कंवल कृष्ण	1976
# 	के.के. हेब्बर 	1976
# 	के.सी.एस. पणिकर 	1976
# 	एम.एफ. हुसेन 	1978
# 	धनराज भगत	1978
# 	बी.सी. सन्याल 	1980
# 	कारल जे. खंडालवाला 	1980
# 	व्ही.आर. आंबेरकर	1980
# 	पी.टी. रेड्डी	1980
# 	के.एस. कुलकर्णी 	1982
# 	एस. धनपाल	1982
# 	संखो चौधुरी	1982
# 	प्रदोश दासगुप्ता	1982
# 	एस.एस. रंधवा 	1982
# 	के.एच. अरा 	1984
# 	एस.एच. रझा	1984
# 	के.जी. सुब्रमण्यन	1985
# 	के. श्रीनिवासुलु 	1985
# 	शैवाक्स चावडा	1986
# 	परितोष सेन 	1986
# 	मुकुल डे	1987
# 	स्वेतोस्लाव रोरिच 	1987
# 	राम गोबाल विजयवर्गीय	1988
# 	आर.एस. बिष्ट	1988
# 	बिमल दासगुप्ता	1990
# 	राधा मोहन	1990
# 	ए.एस. रामन	1993
# 	अमर नाथ सहगल  	1993
# 	कपिल वात्स्यायन	1995
# 	आनंद देव 	1995
# 	ए. रामचंद्रन 	2002
# 	बिकाश भट्टाचारजी 	2003
# 	केशव मलिक 	2004
#       जेराम पटेल 	2007

## References
* List of Lalit Kala Ratna awardees
## बाह्य दुवे 
*Lalit Kala Akademi Official Site

वर्ग : भारतीय नागरी पुरस्कार
वर्ग : ललित कला अकादमी फेलोशिप
उंट (बुद्धिबळ)

**उंट** हा बुद्धिबळातील एक मोहरा आहे. डावाच्या सुरुवातीस प्रत्येक खेळाडूकडे पटावर दोन उंट असतात. एक काळ्या घरातून चाली करतो तर दुसरा पांढऱ्या घरातून.
left|thumb| उंट

वर्ग:बुद्धिबळ
घोडा (बुद्धिबळ)

right|thumb|घोडा

**घोडा** हा बुद्धिबळातील एक मोहरा आहे.
व घोडा हा आडीच घरे चालतो व मारताना आडीच घरामध्ये जो मोहरा आसातो त्याला मारतो.

वर्ग:बुद्धिबळ
एम.एस. बिडवे अभियांत्रिकी महाविद्यालय

हे अभियांत्रिकी महाविद्यालय लातूर, महाराष्ट्र येथे आहे.

## बाह्य दुवे
महाविद्यालयाचे संकेतस्थळ  

वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये
वर्ग:महाराष्ट्रामधील अभियांत्रिकी महाविद्यालये
सुरेश तळवलकर

**पंडित** **सुरेश तळवलकर** (जन्म : चेंबूर-मुंबई, इ.स. १९४८ - हयात) हे हिंदुस्तानी संगीतातील एक मराठी तबलावादक आहेत. त्यांच्या पत्‍नी पद्मा तळवलकर या गायिका आहेत आणि कन्या सावनी तबलावादक आहेत. सुरेश तळवलकर यांचे व्यावसायिक असलेले चिरंजीव सत्यजित हेही तबला वाजवतात. 

सुरेश तळवलकर यांनी सुरुवातीला आपले वडील दत्तात्रेय तळवलकर यांच्याकडून तबला वादनाचे धडे घेतले. पुढचे शिक्षण त्यांनी तबलावादक पंढरीनाथ नागेशकर आणि विनायकराव घांग्रेकर यांच्याकडून घेताले. सुरेश तळवलकर यांनी हिंदुस्तानी संगीताबरोबरच कर्नाटक संगीताचाही अभ्यास केला आहे. 

तळवलकर यांनी सारंगीवादक राम नारायण यांना आणि शास्त्रीय संगीत गायक उल्हास कशाळकर यांना अनेकदा तबल्याची साथ केली आहे.  त्यांच्याबरोबर त्यांनी अमेरिका, युरोप आणि आफ्रिकेत संगीताचे कार्यक्रम केले आहेत.

विजय घाटे, पंडित रामदास पळसुले  आणि इतर अनेक देशी परदेशी विद्यार्थी पंडित सुरेश तळवलकरांचे शिष्य आहेत..
## सुरेश तळवलकरांनी लिहिलेली पुस्तके
* आवर्तन - भारतीय संगीतातील स्थूलता आणि सूक्ष्मता

## सुरेश तळवलकरांना मिळालेले सन्मान आणि पुरस्कार
* अमेरिकेतील ब्रॅडले विद्यापीठातील सेंट्रल इलिनॉइस येथील भारतीय विद्यार्थ्यांकडून सन्मान (२००८)
* आकाशवाणी संगीत स्पर्धेत मिळालेला पहिला क्रमांक व पारितोषिक (१९६६)
*आंध्र प्रदेश सरकारचा पुरस्कार (१९९८)
*इंदूरच्या अभिनव कला समाजाकडून मिळालेले सन्मानपत्र (२००५)
* करवीर पीठाच्या शंकराचार्यांकडून मिळाली ताल-योगी ही पदवी (२००१)
* कलकत्त्याच्या इंडियन टॉबॅको कंपनीच्या संगीत संशोधन ॲकॅडमीचा पश्चिमी भारतातील कलावंतांसाठी ठेवलेला पुरस्कार (२००९)
* पुण्याच्या गांधर्व महाविद्यालयाकडून मिळालेला विष्णू दिगंबर पलुसकर पुरस्कार (२००४)
* डोंबिवलीच्या कऱ्हाडे ब्राह्मण सेवा मंडळाचा पुरस्कार (२००९)
*थायलंडच्या राजकन्येच्या हस्ते मिळालेला ’की ऑफ थायलंड’ हा सन्मान (२००६)
* नाशिक येथे मिळालेला पार्वती पुरस्कार (२०१०)
* पद्मश्री पुरस्कार (२०१३)
* पूर्णवाद वर्धिष्णू विष्णू महाराज पारनेरकरांकडून मिळालेला संगीत पूर्णाचार्य पुरस्कार (२००८)
* भारत गायन समाज संस्थेचा पंडित राम मराठे पुरस्कार (२००९)
* भारताच्या दळणवळण मंत्र्यांच्या हस्ते मिळालेले जायंट’स इंटरनॅशनल अवॉर्ड (२००७)
* मधुरिता सारंग स्मृती पुरस्कार (२००९)
*मध्य प्रदेशच्या मुख्य मंत्र्यांच्या हस्ते मिळालेला मधुबन संस्थेचा श्रेष्ठ कला आचार्य पुरस्कार (२००८)
* महाराष्ट्र सरकारचा वसंतराव नाईक पुरस्कार (२००५)
* मुंबईच्या स्वरसाधना संस्थेकडून मिळालेला रत्‍न पुरस्कार (२००८)
* मुंबईमधील चेंबूरच्या नाद-ब्रह्म संस्थेकडून मिळालेला त्यागराज पुरस्कार (२००२)
* तालविश्व उस्ताद मेहबूबखान साहेब मिरजकर पुरस्कार (२०१५)
* पुण्यात मिळालेला लक्ष्मी माता कला संस्कृती पुरस्कार (२००७)
* भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते मिळालेला संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (२००४)
* नाशिकच्या कैलास मठ ट्रस्टतर्फे सरस्वती पुरस्कार (२०१०)
* पंढरपूरच्या स्वरसाधना संस्थेकडून सन्मान (२००९)
* पुणे महापालिकेतर्फे स्वरभास्कर पुरस्कार (२०१७)

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:हिंदुस्तानी संगीतकार
वर्ग:तबलावादक
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
प्यादे (बुद्धिबळ)

right|thumb|प्यादे

**प्यादे** हा बुद्धिबळातील एक सैन्य प्रकार आहे.

पायदळाचे प्रतिनिधित्व करणारे प्यादे हे बुद्धिबळातील संख्येने विपूल, पण इतरांपेक्षा तुलनेने सर्वात कमी ताकदीचे सैन्य आहे.

दोन्ही खेळाडूंकडे प्रत्येकी ८ प्यादे असतात.  खेळात प्याद्यांची जागा दुसऱ्या रांगेत असते. पहिल्या रांगेतल्या प्रत्येक मोहोऱ्या पुढील घरांत एक प्यादे असते.

अधिकृत नियमावलीत प्रत्यक्ष उल्लेख नसला तरी इतरांपेक्षा वेगळे असलेल्या प्याद्यांना "मोहोरे" म्हणून संबोधले जात नाही.

## चाल 

प्याद्याच्या चालीचे नियम इतर मोहोऱ्यांपेक्षा बरेच वेगळे आहेत.

प्याद्याला कोणत्याही परिस्थितीत माघारी येता येत नाही.

प्यादे फक्त सुरुवातीची पहिली चाल दोन घरे पुढे चालू शकते (ते सुद्धा पुढची दोन्ही घरे मोकळी असली तरच).

इतर वेळी प्याद्याला फक्त एक घर पुढे चालता येते.

पुढच्या घरांत स्वपक्ष किंवा शत्रू पक्षाचे कोणतेही मोहोरे / प्यादी असल्यास प्याद्याला पुढे जाता येत नाही, कारण प्याद्याला पुढील सरळ रेषेतील घरात असलेल्या मोहोऱ्यावर वार करण्याची मुभा नसते.

## वार 
शत्रू पक्षाचे मोहोरे जर प्याद्याच्या पुढच्या दिशेला तिरक्या रेषेतील (उजवी कडे किंवा डावी कडे) पहिल्या घरांत असेल तरच प्यादे वार करू शकते.

वर्ग:बुद्धिबळ
सुरेश गायतोंडे

**पं सुरेश तथा भाई गायतोंडे**. भारतातील एक ज्येष्ठ तबलावादक आहेत. जगन्नाथबुवा पुरोहीत, विनायकबुवा घांग्रेकर, उस्ताद अहमदजान तिरखवा हे यांचे गुरू आहेत.

भारतात अनेक ठिकाणी एकल तबला वादनाचे कार्यक्रम केले आहेत. मुंबई, पुणे, खैरागड इत्यादी विद्यापिठातून तबलाविषयक कार्यशाळा घेतल्या आहेत, चर्चासत्रातून मार्गदर्शन केले आहे. वाशी येथील अखिल भारतीय गांधर्व महाविद्यालयात अनेक वर्ष तबला शिकवत आहेत. यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने गौरविण्यात आले आहे.

स्वातंत्र्यासाठी सशस्त्र लढ्याचा त्यांनी मार्ग जरी निवडला असेल तरी कारागृहात असताना कैद्यांना मिळत असलेल्या अमानवी वागणुकी विरुद्ध त्यांनी उपोषण, असहकार यासारख्या " अहिंसेच्या"  हत्यारांचा अवलंब केला.

## संदर्भ 
वर्ग:तबलावादक
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
अर्जुन पुरस्कार

**अर्जुन पुरस्कार** हा राष्ट्रीय खेळातील उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल  देण्याची प्रथा भारत सरकारने १९६१ मध्ये सुरू केली. 5 लाख रुपये रोख, कांस्य धातूपासून बनलेला अर्जुनाचा छोटा पुतळा आणि प्रमाणपत्र असे पुरस्काराचे स्वरूप आहे.

२००१ पासून अर्जुन पुरस्कार फक्त खाली उल्लेख केलेल्या क्रीडासत्रांतील खेळांसाठी दिला जाऊ लागला:

* ऑलिंपिक खेळ / आशियाई खेळ / राष्ट्रकुल खेळ / विश्वचषक / विश्वविजेतेपद आणि क्रिकेट
* देशी खेळ
* अपंगांसाठीचे खेळ

## तिरंदाजी
## मैदानी खेळ 
## बॅडमिंटन 
## बॉल बॅडमिंटन 
## बास्केटबॉल 
## बिलियर्ड्‌स आणि स्नूकर 
## मुष्टीयुद्ध 
## कॅरम 
## बुद्धिबळ 
## क्रिकेट 
]]

## सायकलिंग 
## घोडेस्वारी 
## फुटबॉल 
## गोल्फ 
## जिम्नॅस्टिक्स 
## हॉकी 
## ज्यूदो 
## कबड्डी 
## लॉन टेनिस
## नौकानयन
## नेमबाजी
## स्क्वॉश 
## जलतरण
## टेबल टेनिस 
## व्हॉलीबॉल 
## भारोत्तोलन 
## कुस्ती 
## यॉटिंग 
## बाह्य दुवे 
*२००४ पर्यंतचे अर्जुन पुरस्कार विजेते
*२००६-०७ चे अर्जुन पुरस्कार विजेते

वर्ग:भारतीय नागरी पुरस्कार
*
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:याद्या
वंगभंग चळवळ

**वंगभंग चळवळ** ही १६ ऑक्टोबर १९०५ रोजी लॉर्ड कर्झनने केलेल्या बंगालच्या फाळणीच्या विरोधात सुरू केलेली चळवळ होती. १९०५ साली लॉर्ड कर्जन यांनी मुस्लिम बहुल वाली प्रांताची स्थापना केली होती, तर ती भारताच्या बंगालला दोन भागात विभागली. इतिहास मध्ये हे वंगभंग चळवळ नावांनी ओळखले जाते. हे इंग्रजांचे "फोडा आणि झोडा" हे धोरणाचाच एक भाग  आहे. त्याच्या विरोधात १९०८ मध्ये संपूर्ण देशभरात वंगभंग चळवळ सुरू झाली.

## सुरुवात
*१९ जुलै १९०५ :- बंगालच्या अन्य्याय फाळणीची अधिसुचना
*मूळ कल्पना :- सर विल्यम वार्ड (१८९६)       
*फाळणीस विरोध :- सर हेन्री काटन (१८९६) 
*फाळणी विरोधात स्वदेशी चळवळीस सुरुवात :- १७  ऑगस्ट १९०५
## पार्श्वभूमी
१९०३ मध्ये काँग्रेसचा १९ व्या अधिवेशन मद्रास मध्ये झाले. त्याच्या सभापती श्री. लालमोहन घोष यांनी आपल्या सर्वसमावेशक धोरणाबद्दल प्रतिक्रियावादी धोरणाचे विवेचन केले होते. ते म्हणाले की या प्रकारचे एक षड्यंत्र चालू आहे.
काँग्रेसच्या पुढील सभेत सभापती पदाने हेनरी कॉटन यांनीही असे म्हणले होते की जर हे बहाणा आहे की इतके मोठया प्रांतात एका राज्यपालची काळजी घेतली जाऊ शकत नाही तर मग मुंबई आणि मद्राससारख्या बंगालचे राज्यसभेत परिषद राज्यपाल बंगाली व वेगवेगळ्या भाषेत एक प्रांत तयार करेल त्या वेळी बंगाल प्रांत मध्ये बिहार आणि उड़ीसा देखील समाविष्ट असेल.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारताचा इतिहास
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील महत्त्वाच्या घटना
वर्ग:बंगालमधील चळवळी
बाल्टिक देश

**बाल्टिक देश** हा उत्तर युरोपातील व बाल्टिक समुद्राच्या पूर्व किनाऱ्यावरील तीन देशांचा समूह आहे. खालील तीन देश बाल्टिक देश ह्या नावाने ओळखले जातात:
युरोपाच्या नकाशावर बाल्टिक देश|डावे|thumb|300 px

* 
* 
* 

हे तीनही बाल्टिक देश भूतपूर्व सोवियेत संघाचा भाग होते. १ मे २००४ रोजी तिन्ही बाल्टिक देशांना युरोपियन संघामध्ये प्रवेश देण्यात आला.

वर्ग:युरोप खंडामधील भौगोलिक प्रदेश
वर्ग:लात्व्हिया
वर्ग:एस्टोनिया
वर्ग:लिथुएनिया
वर्ग:बाल्टिक समुद्र
अंटार्क्टिक

उजवे|250 px|इवलेसे|अंटार्क्टिक प्रदेश
**अंटार्क्टिक** हा पृथ्वीच्या दक्षिण ध्रुवाभोवतालचा एक भौगोलिक प्रदेश आहे. अंटार्क्टिक प्रदेशात अंटार्क्टिका हा खंड तसेच दक्षिणी महासागर ह्यांचा समावेश होतो.

वर्ग:भूगोल
बुद्धिबळातील सोंगट्या

right|thumb|बुद्धिबळातील सोंगट्या

बुद्धिबळातील सोंगट्यांची नावे भाषेनुसार वेगवेगळी आहेत. तरी भारतीय बुद्धिबळात काळ्या आणि पांढऱ्या रंगात प्रत्येकी १ राजा, १ वजीर/राणी, २ हत्ती,२ घोडा,२ उंट आणि ८ प्यादी अश्या एकूण ३२ सोंगट्या असतात. प्रत्येक सोंगटी ओळखण्यासाठी त्या वेगवेगळ्या आकाराच्या असतात.

वर्ग:बुद्धिबळ
वर्ग:फक्त चित्र असलेली पाने
चंपारण व खेडा सत्याग्रह

[thumb|right|[महात्मा गांधी खेडा येथे १९१८]]
गांधीजीना पहिले यश चंपारण आणि खेडामधील सत्यग्रहात मिळाले. चंपारण, बिहारमधील जमीनदार, जे प्रामुख्याने ब्रिटिश होते, स्थानिक शेतकऱ्यांना सक्तीने नीळ उत्पादन करावयास लावत असत. त्यांना योग्य मोबदला पण मिळत नसे, यांमुळे ते सतत गरिबीत राहत. शेतकऱ्यांची गावे अत्यंत धाणेरडी आणि आरोग्य हानिकारक ठेवली जात. तसेच दारू, अस्पृश्यता, परदा पद्धत अशा अनेक समस्या या गावांमध्ये होत्या. यावर भर म्हणजे तेथील दुष्काळ, पण इंग्रजानी तरीही अनेक जाचक कर लादले होते आणि ते वाढतच होते. गुजरातमधील खेडा मध्ये सुद्धा स्थिती काही वेगळी नव्हती. गांधीजींनी तिथे एक आश्रम उभारला ज्याद्वारे त्यांनी त्यांच्या लहान-मोठ्या सर्व अनुयायांना एकत्र केले. त्यांनी त्या भागातील परिस्थितीची माहिती गोळा केली व सखोल अभ्यास केला. गावकऱ्यांना विश्वासात घेऊन त्यांनी गावाच्या स्वच्छतेचे तसेच शाळा, रुग्णालयाच्या बांधकामचे काम हाती घेतले. याचसोबत गावातील प्रमुखांना वर उल्लेखलेल्या प्रथा नष्ट करण्यास प्रवृत्त केले.

पण त्यांचा मुख्य प्रभाव तेव्हा जाणवून आला जेव्हा पोलिसांनी त्यांना प्रदेशात अशांतता निर्माण करण्याच्या गुन्ह्याखाली अटक केली व तो भाग सोडून जाण्यास सांगितले. हजारो लोकांनी या अटकेचा विरोध केला. त्यांनी गांधीजींच्या सुटकेसाठी तुरूंगाबाहेर, पोलीस स्थानकासमोर आणि न्यायालयासमोर मोर्चे काढले. न्यायालयाने शेवटी नाइलाजाने त्यांची मागणी मान्य केली. गांधीजींनी जमीनदारांविरुद्ध सुसंघटित आंदोलने चालू केली. याचा परिणाम म्हणजे तेथील जमीनदारांनी ब्रिटिश सरकारच्या मार्गदर्शनाखाली एक ठराव मंजूर केला ज्याद्वारे शेतकऱ्यांना जास्त मोबदला आणि स्वतःच्या मतानुसार पीक घेण्याची मोकळिक मिळाली. तसेच करवाढ रद्द झाली आणि दुष्काळ असेपर्यंत कर भरण्यापासून सूट मिळाली. या आंदोलनादरम्यानच गांधीजींचा उल्लेख लोक ”’बापू”’ आणि ”’महात्मा”’ म्हणून करू लागले. खेडामध्ये सरदार पटेलांनी शेतकऱ्यांच्या बाजूने इंग्रजांसोबत वाटाघाटी केल्या. याद्वारे कर रद्द करण्यात आला आणि सर्वांची तुरूंगातून सुटका करण्यात आली. या आंदोलनामुळे गांधीजींची प्रसिद्धी सर्व भारतभर पोहोचली.

## हे सुद्धा पहा
* चंपारणचा लढा

वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:सत्याग्रह
पद्मश्री पुरस्कार विजेते २०००-२००९

## इ.स. २०००
## इ.स. २००१
## इ.स. २००२
## इ.स. २००३
## इ.स. २००४
## इ.स. २००५
## इ.स. २००६
## इ.स. २००७
## इ.स. २००८
## इ.स. २००९
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
आर्क्टिक

right|250 px|thumb|आर्क्टिक प्रदेश
**आर्क्टिक** हा पृथ्वीच्या उत्तर ध्रुवाभोवतालचा एक भौगोलिक प्रदेश आहे. आर्क्टिक प्रदेशात आर्क्टिक महासागर तसेच कॅनडा, ग्रीनलॅंड, रशिया, आइसलॅंड, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने (अलास्का), नॉर्वे, स्वीडन व फिनलंड ह्या देशांतील काही भागांचा समावेश होतो.

वर्ग:भूगोल
आलू पराठा

**आलू पराठा** हा खाद्यपदार्थ उत्तर भारतात विशेषतः प्रचलित आहे. गव्हाच्या पोळीत उकडलेल्या बटाट्याचे तिखट, मीठ, जिरे इ. घालून केलेले सारण भरून हा पदार्थ तयार केला जातो.

वर्ग:पराठे
वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
तरंगलांबी

thumb|right|250px|तरंगलांबी
कोणत्याही तरंगाच्या (विद्युतचुंबकीय किंवा ध्वनी तरंग) एकमेकांशेजारील दोन समोच्च आणि समस्थानीय बिंदूंमधील अंतरास **तरंगलांबी** म्हणतात. सामान्यतः तरंगाची लांबी दोन उंचवटे अथवा दोन दऱ्या यांमधील अंतर मोजून काढली जाते. तरंगलांबीवरच कोणत्याही विद्युतचुंबकीय तरंगाचे किरणोत्सर्जन व इतर पैलू (रंग, वेग, इत्यादी) अवलंबून असतात.

तरंगलांबी * कंप्रता = तरंग वेग

## हे सुद्धा बघा 
*तरंग

वर्ग:तरंग
वर्ग:भौतिकशास्त्रामधील मूलभूत संकल्पना