open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ओरिसा स्टीलर्स

## संघ
### खेळाडू
### इतर
## पीएचएल प्रदर्शन
### २००५
### २००६
### २००७
## बाह्य दुवे
वर्ग:हॉकी
वर्ग:प्रीमियर हॉकी लीग संघ
राणीनं डाव जिंकला

**राणीनं डाव जिंकला** हा १९८३ साली पडद्यावर झळकलेला मराठी चित्रपट आहे. या चित्रपटात उषा नाईक, प्रिया तेंडुलकर, निळू फुले, शरद तळवलकर यांच्या प्रमुख भूमिका होत्या

## यशालेख
## कलाकार
*उषा नाईक = उषा
*प्रिया तेंडुलकर = अनुपमा
*अविनाश खर्शीकर = अनिल
*शरद तळवलकर = दामूअण्णा

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
* गगनाच्या छायेखाली घर हे आपुले छान

## बाह्य दुवे
मुक्‍त शिक्षण

जगातील शिक्षण व्यवस्था ३० ते ३५ वर्षांपासून खूप बदलते आहे. पारंपारिक शिक्षण व्यवस्था लोकसंख्येच्या फ़ार मोठ्या भागा पर्यंत अद्याप पोचलेलीच नव्हती. त्यामुळे उच्च दर्जाचे शिक्षण ही फ़क्‍त उच्च वर्गातील लोकांचीच मक्‍तेदारी झाली होती. मुक्‍त शिक्षण व्यवस्था हे उच्च दर्जाचे शिक्षण सर्वांसाठी मुक्‍त करण्याचा प्रयत्न करते. ह्या व्यवस्थेत शिक्षणासाठी प्रवेशावर कमीतकमी निर्बंध असतात. परंतु परिक्षा पद्धतीत मात्र गुणवत्तेची तीच पारंपारिक मानदंड वापरली जातात.

## ऐतिहासिक पार्श्वभूमी 
मुक्‍त शिक्षण ही आता बरीच जुनी संकल्पना झाली आहे. जगातील प्रथम मुक्‍त विद्यापीठ इंग्लंडमध्ये सन १९६९ मध्ये स्थापन झाले. आजही ते अत्यंत प्रतिष्ठित आणि गुणवत्तेसाठी  नावलौकिक असलेले मुक्‍त विद्यापीठ आहे. आता तर जगातील २० पेक्षा अधिक देशांमध्ये मुक्‍त विद्यापीठे स्थापन झाली आहेत.

## मुक्‍त शिक्षणाचे तत्त्वज्ञान 
प्रत्येक व्यक्‍ति जीवनाच्या प्रत्येक क्षणी नवीन ज्ञान, क्षमता किंवा कौशल्य आत्मसात करीत असतो किंवा त्याचा वापर तरी करीत असतो. वापर करीत असतांना मिळ्णाऱ्या अनुभवातून शिक्षण हे सखोल होत असते. एका अर्थाने जीवन हे एक निरंतर शिक्षणाची प्रक्रिया असते. चांगल्या शिक्षकाची उपस्थिती ह्या निरंतर शिक्षणाच्या प्रक्रियेला जास्त सोपी, आनंददायक, वेगवान व सखोल करू शकते. परंतु शिक्षण घेण्याची मूळ प्रक्रिया ही नेहमीच विद्यार्थ्याच्या आंतरिक इच्छेवर आणि प्रयत्नावर अवलंबून असते. ह्याच कारणाने कुठलीही व्यक्‍ति शिक्षकाच्या उपस्थितीत किंवा अनुपस्थितीत देखील सतत शिकू शकते.

## मुक्‍त शिक्षणाची व्याख्या 
मुक्‍त शिक्षणाची  सर्वमान्य अशी एकच व्याख्या नाही. वेगवेगळ्या पद्धतीने मुक्‍त शिक्षणाची  व्याख्या करतात. परंतु सर्व व्याख्यांमध्ये पुढील वैशिष्ट्ये आढळतात :

* मुक्‍त शिक्षणात शिक्षक व विद्यार्थ्यात वेळ 'अथवा / व' स्थळात अंतर असते.
* एखादी शैक्षणिक संस्था मुक्‍त शिक्षण प्रमाणित करते. स्वयं प्रेरणेने घेतलेल्या परंतु शैक्षणिक संस्थेने प्रमाणित न केलेल्या शिक्षणास मुक्‍त शिक्षण म्हणत नाहीत.
* मुक्‍त शिक्षणात  वेगवेगळ्या व एकापेक्षा अधिक माध्यमांचा वापर केला जातो.
* शैक्षणिक साहित्य अगोदरच वापरून त्याची गुणवत्ता तपासून पाहिलेली असते.

वर्ग:शिक्षण
उंबरठा-पूजन

उंबरठा म्हणजे मर्यादा.

आपल्या जीवनात विचार, विकार, वाणी, वृत्ती आणि वर्तन ह्यांच्या मर्यांदांचा स्वीकार झाला पाहिजे. आपल्या सर्वच ऋषींनी आणि आचार्यांनी वेदमान्य विचार सांगितले आहेत. त्यांनी विचारांवरील वेदांचे बंधन मान्य केलेले आहे. त्याचप्रमाणे आपल्या विकारांवरही बंधन असले पाहिजे. अनिर्बंध विकार, व्यक्ती आणि समाज दोघांचेही स्वास्थ्य नष्ट करतात. आपली वाणीदेखील मर्यादेने शोभणारी असली पाहिजे. कोठे बोलायचे? केव्हा बोलायचे? किती बोलायचे? काय बोलायचे? काय बोलायचे नाही? ह्याचा पूर्ण विचार करून माणसाने शब्दांचा उच्चार केला पाहिजे. अनियंत्रित वाणी अनेक अनर्थ निर्माण करते तर सुनियंत्रित वाणी पृथ्वीवर स्वर्ग निर्माण करते. माणसाने वृत्ती मर्यादाही स्वीकारली पाहिजे. दीन किंवा लाचार न बनता स्ववृत्तीने अनुकूल कर्म करून तेजस्वितेने जीवन जगले पाहिजे. वृत्ती संकरतेतून वर्ण संकरता उभी होते आणि समाज व्यवस्था बिघडून जाते. त्याचप्रमाणे माणसाने वर्तन मर्यादाही सांभाळली पाहिजे. माणूस हा सामाजिक प्राणी आहे. त्याला दुसऱ्याबरोबर राहाता आले पाहिजे. माझे प्रत्येक वर्तन भगवान पाहतो, हा भाव दृढ झाला तर आपले वर्तन आपोआप सुनियंत्रित बनते. 

आपले विचार वेदमान्य, विकार धर्ममान्य, वाणी शास्त्रमान्य, वृत्ती वर्णमान्य तसेच वर्तन ईशमान्य असले पाहिजे असा संदेश परोक्षरीत्या उंबरठा स्वतःच्या मूक भाषेत देत असतो.

## हेदेखील पहा
वैदिक प्रतीक-दर्शन

वर्ग:हिंदू संस्कृती
कात्रज घाट

इवलेसे|कात्रज बोग्दा
**कात्रज घाट** पुणे शहराच्या दक्षिणेच्या डोंगररांगेतून आहे. मुंबई-पुणे-सातारा महामार्ग (NH 4) याच घाटातून जातो.कात्रज घाट हे नाव या घाटास पायथ्याशी वसलेल्या आणि सद्ध्या पुण्याचे एक उपनगर मानण्यात येणाऱ्या कात्रज गावामुळे मिळाले आहे. सद्ध्या कात्रज घाट पार करण्यासाठी दोन मार्ग उपलब्ध आहेत. त्यापैकी एक म्हणजे घाटातुन जाणारा जुना मार्ग. हा मार्ग सुमारे सहा कि मीचा आहे. सद्ध्या या जुन्या रस्त्याच्या पश्चिमेकडून दोन नव्याने बांधण्यात आलेल्या १.३४ कि मी लांबीच्या बोगद्यामार्गे कात्रज डोंगर पार करता येतो.
धन्यवाद

## भूगोल  
पुण्याची दक्षीण सीमा म्हणुन कात्रज डोंगरांचा निर्देश करता येईल. कात्रज घाटाचा डोंगर भौगोलिक द्रुष्ट्या भुलेश्वर डोंगररांगेत येतो. 
ही डोंगररांग सह्याद्रीला काटकोनात फुटलेल्या फाट्यांपैकी एक आहे.

## हवामान 
कात्रज घाटातील हवामान हे पुण्यातील हवामानासारखेच आहे व सोसाट्याचा वारा देखील असतो.

## जैवविविधता 
#### वनस्पती 
कात्रज घाटतील वन हे शुष्क पानझडी प्रकारचे आहे. कात्रज डोंगरावरील वनस्पतींमध्ये खूप विविधता दिसुन येते. कात्रज घाटतील जंगलात गणेर, मोई आणि सालई, पांढरुखया स्थानिक वृक्षांचा समावेश असलेला एक गट आहे. या वृक्षांच्या सोबतच मेडशींगी, हिवर, बारतोंडी, पाचुंदा, पळस, पांगारा, सावर, बहावा, वारस ही झाडेसुद्धा आहेत. पुणे परिसरातील इतर टेकड्यांच्या पेक्षा वेगळे असणारे मोह, कांचन, टेंभुर्णी, बिब्बा, तिवस, वावळा, आपटा, धामण यासारखे वृक्ष कात्रज डोंगरावर आढळून येतात. ओहोळांच्या कडेला वाढरे, उंबर, जांभूळ हे वृक्ष कात्रजला दिसू शकतात. वृक्षांसोबतच कात्रज घाटतील जंगलात छोट्या वर्षायु वनस्पतींचे प्रमाणही लक्षणीय आहे. पावसाळ्यानंतर टेकडीवर अनेक सुंदर पुष्पवंत वनस्पती पाहता येतात. यामध्ये एफिमेरल्स किंवा अशा अल्पजीवी वनस्पतींसुद्धा खूप प्रमाणात आहेत. कोरांटी, दिपकाडी, कुळी, खरपुडी, तेरडा, डिंगळा, रानतीळ, गारवेल, रानतिळ, दिपमाळ,काटेचेंडु, दसमुळी, चिराइत, रान-भेंडी, हळदीकुंकु यासारख्या अनेक वर्षायु वनस्पती आपण कात्रजला पाहु शकतो.

#### वृक्षांची जंत्री 
कात्रज घाटतील वृक्षांची जंत्री करण्याचे आणि त्यांच्या अभ्यासाचे मह्त्वाचे काम श्री. वा.द.वर्तक यांनी केले. "फ़्लोरा ओफ़ कात्रज घाट" या त्यांच्या शास्त्रीय अभ्यासलेखात कात्रज घाटातील वनस्पतींची तपशीलवार यादी मिळु शकते. अगदी अलीकडल्या काळात डॉ मंदार दातार आणि डॉं. विनया घाटे यांनी कात्रज घाटतील जंगलात झालेल्या बदलांचा अभ्यास करून एका शास्त्रीय लेखात हे बदल नोंदले आहेत.

#### प्राणी 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
टेकडी पुणे संकेतस्थळ 

वर्ग:पुणे
इ.स. १३८

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
## जन्म 
## मृत्यू 
* जुलै १० - हेड्रियान.

## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. १३८
वर्ग:इ.स.च्या १३० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. ४७२

## मृत्यू 
* जुलै ११ - ॲंथेमियस, पश्चिम रोमन सम्राट.


वर्ग:इ.स.च्या ४७० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. ३७

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
* मार्च १८ - रोमन सेनेटने सीझर तिबेरियसचे मृत्यूपत्र अवैध ठरवले व कालिगुलाची सीझर पदी नियुक्ती केली.

## जन्म 
* डिसेंबर १५ - नीरो, रोमन सम्राट.

## मृत्यू 
## शोध
## निर्मिती 
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३७
वर्ग:इ.स.च्या ३० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
चार दिवस सासूचे (चित्रपट)

## यशालेख
हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर अपयशी ठरला होता. परंतु फक्त मराठी वाहिनी हा चित्रपट वारंवार दाखवत असते.

## कलाकार
*प्रशांत दामले = विवेक
*अलका कुबल = शालू
*दया डोंगरे=विवेकची आई
*मोहन जोशी = विवेकचे वडील

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
हा चित्रपट 1988 सालच्या "जे.के.बिहारी दिगदर्शित "आणि "रेखा अभिनित "बिवी हो तो ऐसी "cha रिमेक आहे.

## बाह्य दुवे
हल्ला गुल्ला (चित्रपट)

## यशोलेख
## कलावंत
## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
## बाह्य दुवे
बोईंग ७०७

**बोईंग ७०७** हे बोईंग कंपनीचे मध्यम प्रवासी क्षमतेचे मध्यम पल्ल्याचे प्रवासी विमान होते.

चार इंजिने असलेले हे विमान बोईंगने १९५० च्या दशकात विकसीत केले. या विमानाच्या १,०१० प्रतिकृती विकण्यात आल्या. आर्थिकदृष्ट्या सफल झालेल्या पहिल्या काही जेट विमानांपैकी ७०७ (*सेव्हेन ओह सेव्हेन*) होते. या विमानाने बोईंगला विमान उत्पादकांत अग्रगण्य स्थान दिले व बोईंगच्या ७x७ प्रकारच्या विमानांची सुरुवात करून दिली.

या विमानाचा छोटा आणि अधिक वेगवान उपप्रकार *बोईंग ७२०* नावाने विकण्यात आला होता.

वर्ग:प्रवासी विमाने
वर्ग:बोईंग प्रवासी विमाने
थुंबा

**तुंबा इक्वेटोरीयल रॉकेट लॉन्चिंग स्टेशन** भारताच्या तिरुवअनंतपुरम शहराजवळचे रॉकेट सोडण्याचे केंद्र आहे.

वर्ग:केरळ
विक्रम साराभाई अंतराळ केंद्र

**विक्रम साराभाई अंतराळ केंद्र** (हिंदी: विक्रम साराभाई अंतरिक्ष केंद्र; मल्याळम: വിക്രം സാരാഭായ് ബഹിരാകാശകേന്ദ്രം) हे भारताच्या इस्रो संस्थेचे मोठे संशोधन केन्द्र आहे. येथे अग्निबाण आणि अंतराळयानांबद्दलचे संशोधन होते. हे केरळ राज्याची राजधानी तिरुवअनंतपुरम येथे आहे.

वर्ग:केरळ
वर्ग:तिरुवनंतपुरम
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
कळत नकळत (चित्रपट)

## यशालेख
## कलाकार
*विक्रम गोखले = मनोहर
*सविता प्रभुणे = उमा
*अशोक सराफ = सदूमामा

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.

*हे एक रेशमी घरटे
*मना तुझे मनोगत मला कधी कळेल का
*नाकावरच्या रागाला औषध काय

## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मराठी चित्रपट
इस्रो उपग्रह केंद्र

**इस्रो उपग्रह केंद्र** हे केंद्र बंगळूर येथे असून, या केंद्राचे मुख्य काम उपग्रह तंत्राचे परीक्षण व उपग्रह जुळणीचे आहे. येथे इन्सॅट, जीसॅट, व आयाआरएस २३ उपग्रहाचे काम करण्यात आले आहे.

वर्ग:कर्नाटक
देवता (चित्रपट)

**देवता** हा श्रीपाद डोंगरे लिखित आणि कमलाकर तोरणे दिग्दर्शित १९८३ चा मराठी प्रणय चित्रपट आहे. या चित्रपटात सुधीर दळवी मुख्य भूमिकेत असून प्रकाश इनामदार, माया जाधव, आशा काळे, पद्मा खन्ना, विजू खोटे आणि महेश कोठारे या कलाकारांचा समावेश आहे. ५ जुलै १९८३ रोजी चित्रपट प्रदर्शित झाला.

₹२ कोटींच्या खर्चात बनवलेल्या या चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर फक्त ₹१ कोटी कमावले. चित्रपटातील गाणी खूप गाजली.

## यशालेख
## कलाकार
*आशा काळे = चंद्रिका
*रवींद्र महाजनी = लाखनसिंह
*महेश कोठारे = सुनील
*प्रिया तेंडुलकर = अनघा

## कथानक
चित्रपटात लखन पाल नावाचा एक गुंड चंद्रिका नावाच्या मुलीचे अपहरण करतो. तो त्याच्या टोळीतील सदस्यांसह तिच्यावर बलात्कार करण्याचा प्रयत्न करतो. चंद्रिका लखनचा हात चावते आणि त्याचे रक्त तिच्या कपाळावर लावते आणि त्याला तिचा पती बनवते जेणेकरून तो तिचे रक्षण करेल. त्यांना एक मुलगा सुनील आहे. जेव्हा त्याच्या टोळीवर हल्ला होतो तेव्हा लखन आपल्या कुटुंबासह पत्नीच्या वडिलांच्या जागी पळून जातो. तो गुन्हेगार होण्याचे सोडून देतो पण वर्षांनंतरही सुनीलवर त्याचा परिणाम होतो.

## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.

*खेळ कुणाला दैवाचा कळला
*ढोलकीच्या तालावर
*एक दोन तीन आता वाजव रे बीन

## बाह्य दुवे
हळद रुसली कुंकू हसलं (चित्रपट)

## यशालेख
## कलाकार
# अश्विनी भावे
# विजय कदम
# सतिश परुळेकर
# निळू फुले

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
## बाह्य दुवे
डॉक्टर डॉक्टर (चित्रपट)

**डॉक्टर डॉक्टर** हा एक भारतीय मराठी भाशेमधील प्रीतम पाटील दिर्दर्शीत चित्रपट आहे. अंतरा पाटील, अक्षय बोडके आणि पार्थ भालेराव हे या चित्रपटाच्या मुख्य कलाकार आहेत.

## कलाकार
*अलका कुबल = सुमन
*लक्ष्मीकांत बेर्डे = गोप्या

## कथा 
ही कहाणी केशव आणि पुष्कर या दोन मित्रांची आहे जी शहरात कॉमन झाल्यानंतर मेडिकल कॉलेजमध्ये मैत्री झाली. ते फक्त आपल्या कुटूंबाची स्वप्ने पूर्ण करण्यासाठी वैद्यकीय महाविद्यालयात प्रवेश घेतात पण त्यांना पदवी मिळविण्यात काही रस नाही. केशव आणि पुष्कर इस्पितळात संपूर्ण अनागोंदी निर्माण करतात आणि त्याच दरम्यान त्यांच्यात रवी पाटील नावाच्या एका रूग्णाबरोबर मैत्री होते.

## गाणी 
*या रे या सारे या
*आता वाढलिया धकधक हृदयाची
*रुसली का मज सांग ना

## बाह्य दुवे
## संदर्भ
इन्सॅट मास्टर कंट्रोल फॅसिलिटी

]]

**इन्सॅट मास्टर कंट्रोल फॅसिलिटी** हा भारताच्या इस्रो या अंतराळसंशोधन संस्थेचा एक भाग आहे. कर्नाटकातील हसन शहराच्या या परिसरातून इस्रोने सोडलेल्या उपग्रहांचे निरीक्षण आणि नियंत्रण केले जाते.

याशिवाय मध्य प्रदेश राज्यातील भोपाळ शहरातही उपग्रहाच्या नियंत्रणाच्या यंत्रणेसाठी राखून ठेवलेला असाच एक परिसर आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी
सतीश धवन अंतराळ केंद्र

**सतीश धवन अंतराळ केंद्र** हे आंध्र प्रदेश राज्यातील श्रीहरीकोटा येथे असलेले इस्रोचे उपग्रह प्रक्षेपण केंद्र आहे. इ.स. २००२ साली इस्रोचे अध्यक्ष राहिलेले सतीश धवन यांच्या मृत्यूनंतर या प्रक्षेपण केंद्राला त्यांचे नाव देण्यात आले.

वर्ग:भारतातील संशोधन
वर्ग:अंतराळ स्थानके
इस्रो इनर्शियल सिस्टम युनिट

**इस्रो इनर्शियल सिस्टम युनिट** ही भारतीय अंतरिक्षसंशोधन संस्था इस्रोची तिरुवअनंतपुरम येथे असलेली उपसंस्था आहे. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
वर्ग:तिरुवनंतपुरम
सॅटेलाइट इन्स्ट्रक्शनल टेलेव्हिजन एक्सपेरिमेन्ट

वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील निर्मिती
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील समाप्ती
भौतिकी संशोधन कार्यशाळा

**भौतिकी संशोधन कार्यशाळा** (इंग्लिश: Physical Research Laboratory) ही भारतातील अंतराळ संशोधन आणि संलग्न कार्यक्षेत्रात संशोधन करणारी संस्था आहे.
## संशोधक
फिजिकल रिसर्च कार्यशाळेत डॉ. रामनाथन आणि डॉ.सी.व्ही. रामन हे काम करीत होते.डॉ. रामनाथन आणि डॉ.सी.व्ही. रामन ह्यांच्याकडे एकनाथ वसंत चिटणीस ह्यांनी पीएचडी केली.
## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:अहमदाबाद
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
आर्यभट्ट उपग्रह

आर्यभट्ट् हा भारताने विकसीत केलेला पहिला उपग्रह आहे.  भारतीय गणितज्ञ व खगोल शास्त्रज्ञ आर्यभट्ट यांचे नाव ह्या उपग्रहाला देण्यात आले आहे.

हया उपग्रहाचे प्रक्षेपण तेव्हाच्या सोविएत संघराज्यातील व आतच्या रशिया मधिल कापुस्टीन यार ह्या अवकाश केंद्रावरून १९ एप्रिल १९७५ साली कॉसमॉस-३एम हा उपग्रह वाहक वापरून करण्यात आले.
सौर उर्जेवर चालणारा आर्यभट्ट् उपग्रह भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने ( इस्रो ) विकसीत केला होता. सुमारे पाच दिवस पृथ्वी भवती प्रदक्षीणा घातल्या नंतर उपग्रहाचा इस्रोशी संपर्क तुटला. ह्या उपग्रहाने ११ फेब्रुवारी १९९२ साली पृथ्वीच्या वातावरणात पुनःप्रवेश केला होता. 
## बांधणी
## शक्ती स्रोत
## भ्रमण कक्षा
## संवाद
## हे सुद्धा पहा
*अवकाश गणवेश
*आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक
*तियांगॉंग अंतराळ कार्यक्रम
*तियांगॉंग १
*तियांगॉंग २
*तियांगॉंग ३
## बाह्य दुवे
वर्ग:खगोलशास्त्रावरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अंतराळ मोहिम
वर्ग:पृथ्वीभोवतीचे कृत्रिम उपग्रह
एरियान पॅसेंजर पेलोड एक्स्परिमेंट

एरियान पॅसेंजर पेलोड एक्स्परिमेंट या नावा अंतर्गत अंतराळात वजन नेण्याचे प्रयोग करताना हा उपग्रह भारताने अवकाशात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे.
## बांधणी
## शक्ती स्रोत
## भ्रमण कक्षा
## संवाद
## कार्य
## हे सुद्धा पहा
*अवकाश गणवेश
*अवकाशयात्री
*आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक
*तियांगॉंग अंतराळ कार्यक्रम
*तियांगॉंग १
*तियांगॉंग २
*तियांगॉंग ३
## बाह्य दुवे
वर्ग:खगोलशास्त्रावरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अंतराळ मोहिम
वर्ग:भारतीय अंतराळ मोहिम
वर्ग:पृथ्वीभोवतीचे कृत्रिम उपग्रह
वर्ग:भारतीय उपग्रह
लिक्विड प्रोपल्शन सिस्टम्स केंद्र

**लिक्विड प्रोपल्शन सिस्टम्स केंद्र** (हिंदी:*द्रव नोदन प्रणाली केंद्र*) हे भारताच्या इस्रो या अवकाशसंशोधन संस्थेचा एक भाग आहे. हे बंगळूर, केरळ मधील नेडुमनगड गावाजवळ तसेच तमिळनाडूमधील महेंद्रगिरी गावाजवळ स्थित आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:केरळ
इंडियन रिमोट सेन्सिंग कार्यक्रम

**इंडियन रिमोट सेन्सिंग कार्यक्रम** हा भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचा संशोधन कार्यक्रम होता.

वर्ग:भारतीय उपग्रह
स्ट्रेच्ड रोहिणी उपग्रह मालिका

**स्ट्रेच्ड रोहिणी सॅटेलाइट सिरीझ** (स्रॉस) ही भारताने सोडलेल्या कृत्रिम उपग्रहांची मालिका आहे. या मालिकेतील उपग्रह रोहिणी उपग्रहासारखे परंतु अधिक क्षमता असलेले आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय उपग्रह
गॉफ व्हिटलॅम

**एडवर्ड गॉफ व्हिटलॅम** (Edward Gough Whitlam; ११ जुलै १९१६ - २१ ऑक्टोबर २०१४) हा ऑस्ट्रेलिया देशामधील एक राजकारणी, देशाचा पंतप्रधान व मजूर पक्षाचा पक्षनेता होता. व्हिटलॅम १९७२ ते १९७५ दरम्यान पंतप्रधानपदावर होता.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत पान 

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान
हॅमसॅट

**हॅमसॅट** हा भारताने अंतरिक्षात सोडलेला ४२.५ किग्रॅ वजनाचा कृत्रि उपग्रह आहे. हा उपग्रह हौशी रेडियोचालकांना सेवा पुरवतो.

वर्ग:भारताचे कृत्रिम उपग्रह
कार्टोसॅट

**कार्टोसॅट** ही भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने बनवलेल्या उपग्रहांची मालिका आहे. आत्तापर्यंत या मालिकेत चार उपग्रह तयार केले गेलेले आहेत.

वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
कल्पना-१

**कल्पना-१** हा भारताचा हवामानसंशोधन उपग्रह आहे.

हा उपग्रह ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण यानाद्वारे सप्टेंबर १२, इ.स. २००२ रोजी प्रक्षेपित करण्यात आला. याला भारतीय-अमेरिकन अंतराळयात्री कल्पना चावलाचे नाव देण्यात आले आहे.

वर्ग:भारतीय उपग्रह
रोहिणी उपग्रह

रोहिणी ही भारत देशाच्या भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने अवकाशात सोडलेल्या उपग्रहांची मालिका आहे.

या मालिके अंतर्गत ४ उपग्रह अवकाशात सोडले गेले. या उपग्रहांच्या प्रक्षेपणासाठी उपग्रह प्रक्षेपण यानचा वापर करण्यात आला. या मालिके अंतर्गत प्रक्षेपण करण्यात आलेले उपग्रह मुख्यत्वे प्रायोगिक तत्त्वावर काम करणारे होते.

## मालिकेतील उपग्रह 
### रोहिणी टेकनॉलॉजि पेलोड (आर टी पी ) 
या उपग्रहाचे प्रक्षेपण १० ऑगस्ट १९७९ मध्ये करण्यात आले. प्रक्षेपण स्थळ सतीश धवन अंतराळ केंद्र होते. याचे वजन ३५ किलो व ३ वॅट ऊर्जेचा वापर केल्या गेला होता. उपग्रहाचे प्रक्षेपण करनारे वाहक रॉकेट अंशतः यशस्वी झाल्यामुळे हा आपल्या निर्धारित कक्षे पर्यंत पोहोचू शकला नाही.

### आर एस -१ 
उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण १८ जुलै १९८०ला सतीश धवन अंतराळ केंद्रावरून करण्यात आले होते. स्वदेशी बनावटीचे प्रक्षेपक वाहक एस एल व्ही वापरून यशस्वी प्रक्षेपण केलेला हा पहिला उपग्रह आहे.याचे पण वजन आर टी पी प्रमाणे ३५ किलो परंतु ऊर्जा १६ वॅट वापरण्यात आली.या उपग्रहाचा कार्यकाळ हा १.२ वर्षाचा होता.

### आर एस- डि १ 
३८ किलो वजन व १६ वॅट ऊर्जेचा वापर करण्यात या उपग्रहासाठी करण्यात आला होता आणि याचे प्रक्षेपण ३१ मे १९८१ मध्ये करण्यात आले होते.

हा उपग्रह त्याच्या निर्धारित कक्षेमध्ये केवळ ९ दिवशी टिकू शकला कारण उपग्रहाला प्रक्षेपित करणारे एस एल व्ही यान अंशतः यशस्वी झाले होते.

### आर एस- डि २ 
याचे वजन ४१.५ किलो व १६ वॅट ऊर्जेचा वापर करण्यात आला होता. प्रक्षेपण १७ एप्रिल १९८३ मध्ये झाले.या उपग्रहाचा कार्यकाळ हा १७ महिन्यांचा होता.या कार्यकाळामध्ये उपग्रहाने २५०० दृश्य टिपले. ७ वर्षाच्या परिभ्रमण काळानंतर हा उपग्रह १९ एप्रिल १९९० मध्ये पृथ्वीच्या कक्षेमध्ये पुनरागमन झाले होते.

### हे सुद्धा पहा 
* अवकाश गणवेश
* आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक
* तियांगाँग अंतराळ कार्यक्रम
* तियांगाँग १
* तियांगाँग २
* तियांगाँग ३
## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्रावरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अंतराळ मोहिम
वर्ग:पृथ्वीभोवतीचे कृत्रिम उपग्रह
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन
वर्ग:भारतीय उपग्रह
जीसॅट

**जीसॅट** हे उपग्रह भारत देशाने स्वतः तयार केलेले उपग्रह आहेत. ते मुख्यतः व्हिडीओ प्रक्षेपण, माहिती देवाण घेवाण करिता योजिले आहेत.

हा पृथ्वीच्या ३,५०० कि.मी. अंतरावर असलेल्या भूस्थिर कक्षेत पाठवण्याचे काम करतो. तसेच २,००० ते ५,००० पर्यंत वजनाचे उपग्रह पाठवणे सहज शक्य होते. 

*जीसॅट-१
*जीसॅट-२
*जीसॅट-३
*जीसॅट-४
*जीसॅट-५पी
*जीसॅट-६
*जीसॅट-६अ
*जीसॅट-७
*जीसॅट-८
*जीसॅट-९
*जीसॅट-१०
*जीसॅट-११
*जीसॅट-१२
*जीसॅट-१४
*जीसॅट-१५
*जीसॅट-१६
*जीसॅट-१७
*जीसॅट-१८

वर्ग:अंतराळ संशोधन
इस्रो टेलिमेट्री, ट्रॅकिंग अँड कमांड नेटवर्क

**इस्रो टेलिमेट्री, ट्रॅकिंग अँड कमांड नेटवर्क** हे भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेच्या (इस्रो) विशिष्ट सुविधांचे जाळे आहे. जमिनीवर असलेल्या या सुविधा उपग्रह आणि ते अंतराळात पोचविणाऱ्या यानांना माहिती पुरविण्याचे आणि त्यांच्यावर ताबा ठेवण्याची काम करतात.

या सुविधांचे नियंत्रण बंगळूर येथून होते.

वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन
भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह

[300px|right|thumb|[इन्सॅट-१बचे नासानी घेतलेले अंतराळातील छायाचित्र]]
**भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह** (इंग्लिश लघुरुप: **इन्सॅट**) हा इस्त्रो या भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचा बहुउद्देशीय भूस्थिर कक्षा उपग्रहशृंखला कार्यक्रम आहे. या उपग्रहांचा वापर दळणवळण, उपग्रह प्रसारण, हवामानशास्त्र, शोध व इतर कार्यांकरिता केला जातो.

भारतीय उपग्रह प्रक्षेपण कार्यक्रमाला १९८३ मध्ये सुरुवात करण्यात आली. इन्सॅट मालिकेत भारताने आतापर्यत इन्सॅट-२इ, इन्सॅट-३ब, इन्सॅट-३इ, कल्पना-१ जीसॅट-२, जीसॅट-३ व इन्सॅट-४अ या उपग्रहांचे यशस्वी प्रक्षेपण केले आहे. बहुउद्देशीय स्वरूपाचे कार्य करणारे हे विविध उपग्रह एक विकसनशील देश म्हणून भारताच्या विविध क्षेत्रातील गरजा पूर्ण करण्यात यशस्वी ठरत आहेत.

## उपग्रहाची माहिती
* उपग्रह- rohini search

* अवकाशात प्रक्षेपण- 
* प्रक्षेपक यान -
* प्रक्षेपण दिनांक -
* वजन -
* कक्षा -
* कार्यकाळ -
* उद्देश्य -

## इन्सॅट शृंखलातील उपग्रह
* इन्सॅट-१अ
* इन्सॅट-१ब
* इन्सॅट-१क
* इन्सॅट-१ड
* इन्सॅट-२अ
* इन्सॅट-२ब
* इन्सॅट-२क
* इन्सॅट-२डटी
* इन्सॅट-२इ
* इन्सॅट-३अ
* इन्सॅट-३ब
* इन्सॅट-३क
* इन्सॅट-३ड
* इन्सॅट-३इ
* इन्सॅट-४अ
* इन्सॅट-४ब
* इन्सॅट-४क
* इन्सॅट-४कआर
* कल्पना-१
* हेमसॅट

## बांधणी
## शक्ती स्रोत
## भ्रमण कक्षा
## संवाद
## कार्य
## हे सुद्धा पहा
* अवकाश गणवेश
* अवकाशयात्री
* आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक
* तियांगॉंग अंतराळ कार्यक्रम
* तियांगॉंग १
* तियांगॉंग २
* तियांगॉंग ३
## आर्यभट्ट उपग्रह
आर्यभट्ट् हा भारताने विकसीत केलेला पहिला उपग्रह आहे.सौर उर्जेवर चालणारा आर्यभट्ट् उपग्रह भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने ( इस्रो ) विकसीत केला होता.

## बाह्य दुवे
## मोबाइल उपग्रह प्रणाली 
दूरध्वनी, वाहने, जहाजे आणि विमानांना नेव्हिगेशन प्रणाली म्हणून सेवा देण्याव्यतिरिक्त जगभरातील इतर भागांमध्ये आणि / किंवा इतर मोबाइल किंवा स्थिर संप्रेषण घटकांना जोडण्यासाठी मोबाइल उपग्रह प्रणाली मदत करतात.

वर्ग:खगोलशास्त्रावरील अपूर्ण लेख
वर्ग:भारतीय अंतराळ मोहिम
वर्ग:पृथ्वीभोवतीचे कृत्रिम उपग्रह
उपग्रह प्रक्षेपण यान

भारतीय उपग्रह प्रक्षेपण यानचे काम १९७० मध्य इस्रो ने सुरू केले. ह्या कामाचे प्रोजेक्ट लीडर डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम होते. उपग्रह प्रक्षेपण यानाने ४०० कि.मी.ची उंची गाठावी असा ह्या कामाचा मुख्य उद्देश होता. उपग्रह प्रक्षेपण यान हे चार स्टेज रॉकेट आहे व ह्याच्या प्रत्येक स्टेज मध्ये सॉलीड प्रोपेलंट मोटार्स वापरल्या जातात.

  
## प्रक्षेपण माहिती 
वर्ग:भारतीय उपग्रह प्रक्षेपण यान
स्पेस ॲप्लिकेशन केंद्र

**स्पेस ॲप्लिकेशन्स सेंटर** (अंतराळ उपयोग केंद्र) ही इस्रोची एक संशोधन संस्था आहे. या संस्थेचे मुख्य आवार तसेच इतर एक आवार गुजरातच्या अहमदाबाद शहरात आणि एक आवार नवी दिल्लीमध्ये आहेत. या केंद्राला सॅक अहमदाबाद असे देखील म्हणतात. 

## संदर्भ 
वर्ग:अहमदाबाद
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
पूरक उपग्रह प्रक्षेपण यान

**पूरक उपग्रह प्रक्षेपण यान** (*en:Augmented Satellite Launch Vehicle*) हे ५ टप्प्यात चालणारे घन इंधन (सॉलीड प्रोपेलंन्ट) उपग्रह यान आहे. हे यान १५० किलोचे उपग्रह निम्न उपग्रह कक्षेत (लो अर्थ ऑर्बीट)मध्ये ठेवु शकते. ८० च्या दशकात इस्रो ने हा प्रोजेक्ट पेलोड भूस्थिर कक्षेत पाठवण्यासाठी नवीन तंत्रज्ञान विकसित करण्याच्या हेतूने  सुरू केला. ह्या यानाची बांधनी उपग्रह प्रक्षेपण यानावर आधारित आहे. 

## प्रक्षेपण माहिती
## बाह्य दुवे
वर्ग:भारतीय उपग्रह प्रक्षेपण यान
ॲस्ट्रोसॅट

'''''' हा भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था, इस्रोने खगोलशास्त्रीय संशोधनासाठी सोडलेला पहिलाच उपग्रह आहे. तो दि. २८ सप्टेंबर २०१५ रोजी सतीश धवन अंतराळ केंद्र, श्रीहरिकोटा येथून पी.एस.एल.व्ही. या रॉकेटच्या साहाय्याने, भारतीय प्रमाण वेळेनुसार सकाळी १० वाजता अवकाशात सोडला.

## आढावा 
'इंडियन एक्स-रे ॲस्टॉनॉमी एक्सपेरिमेन्ट'च्या यशानंतर, १९९६ साली प्रक्षेपित केलेल्या उपग्रहापेक्षा अधिक आधुनिक अशा ॲस्ट्रोसॅटसाठी २००४ साली इस्रोने मंजूरी दिली. 

भारतातल्या इस्रो, इंटर युनिव्हर्सिटी सेंटर फॉर ॲस्ट्रॉनॉमी अँड ॲस्ट्रोफिजिक्स (आयुका), टाटा मूलभूत संशोधन संस्था, मुंबई (टी.आय.एफ.आर), रामन संशोधन संस्था, भारतीय खगोलभौतिकी संस्था, भौतिकी संशोधन कार्यशाळा या प्रतिष्ठित संशोधन संस्थांनी आणि परदेशातील कॅनेडियन स्पेस एजन्सी, लंडनची युनिव्हर्सिटी ऑफ लिचेस्टर या ख्यातनाम संस्थांनी ह्या उपग्रहाच्या निर्मितीसाठी मदत केली आहे.

ॲट्रोसॅटच्या प्रक्षेपणानंतर भारत हा, ज्यांची अवकाशातही प्रयोगशाळा आहे, अशा अमेरिका, रशिया, युरोपीय अंतराळ संस्था आणि जपाननंतर जगातील **पाचवा** देश बनला आहे .

## ॲस्ट्रोसॅटचा हेतू
ॲस्ट्रोसॅट हा बहु-तरंगलांबीची सोय असलेला खगोलशास्त्र उपग्रह आहे. या उपग्रहावर ५ वैज्ञानिक उपकरणे असून ती खगोलीय घटकांचे विविध वारंवारतेच्या साहाय्याने निरीक्षण करू शकतात. या उपकरणामुळे दृश्यमान (३२०-५३० नॅनोमीटर) कव्हर, अतिनील (१८०-३०० नॅनोमीटर), अतिनील (१३०-१८० नॅनोमीटर), सॉफ्ट क्ष-किरण (०.३-८ keV आणि २-१० keV) आणि हार्ड क्ष-किरण (३-८० keV आणि १०-१५० keV) या विद्युतचुंबकीय वर्णपटाचा अभ्यास करता येतो.

ॲस्ट्रोसॅटचे मुख्य हेतू पुढीलप्रमाणे आहेत:
* अनेक तरंगलांबींच्या साहाय्याने अतिदूर अंतरावरील वैश्विक किरणांच्या स्रोतांचा व त्यांच्यामध्ये होणाऱ्या तीव्र चढ-उतारांचे एकाचवेळी निरीक्षण करणे 
* हार्ड क्ष-किरण आणि अतिनील परिप्रेक्षामध्ये अवकाशाचे निरीक्षण करणे 
* क्ष-किरण बायनरीचा, सक्रिय दीर्घिकीय केंद्रक, मृत ताऱ्यांचे अवशेष, ताऱ्यांचे प्रभामंडळ यांचे वेगवेगळ्या तरंगलांबीमध्ये निरीक्षण करणे
* नियमित, अनियमित व अल्पायुषी क्ष-किरण स्रोतांचा अभ्यास करणे

## उपकरणांची माहिती
* **अल्ट्राव्हायोलेट इमेजिंग टेलिस्कोप (यू.व्ही.आय.टी) (अतिनील प्रतिमा दुर्बीण)**- अल्ट्राव्हायोलेट इमेजिंग टेलिस्कोप हा  १३०-१८० नॅनोमीटर (नॅमी), १८०-३०० नॅमी आणि ३२०-५३० नॅमी या तीन चॅनेलांमधून एकाचवेळी निरीक्षण करू शकतो. हे उपकरण संयुक्तरीत्या भारतीय खगोलभौतिकी संस्था, बंगलोर, आयुका, इस्रो आणि कॅनेडियन स्पेस एजन्सी यांच्या सहयोगाने बनवले आहे. अवकाशाच्या विद्युतचुंबकीय वर्णपटाचे दृश्यमान क्षेत्र, अदूर अतिनील क्षेत्र व सुदूर अतिनील क्षेत्र या तीन वेगवेगळ्या क्षेत्रांमध्ये निरीक्षण करण्यास हे उपकरण सक्षम आहे.

* **लार्ज एरिया झेनॉन प्रपोर्शनल काउंटर**- हे दुसरे उपकरण आहे. ते क्ष-किरण बायनरी, सक्रिय दीर्घिकीय केंद्रक या क्ष-किरण स्रोतांतून होणाऱ्या क्ष-किरण उत्सर्जनाचे, व त्यात होणाऱ्या फेरफारांचे प्रमाण मोजण्यासाठी उपयोगी आहे. ते मुंबईच्या टाटा मूलभूत संशोधन संस्था व बंगलोरच्या रामन संशोधन संस्थेने तयार केले आहे. हे उपकरण सध्या अस्तित्वात असलेल्या कोणत्याही उपकरणापेक्षा पाच पट अधिक क्ष-किरण फोटॉन गोळा करू शकते.  ही उर्जा २५ keV पेक्षा जास्त असते.

## संदर्भ
वर्ग:अंतराळ वेधशाळा
वर्ग:कृत्रिम उपग्रह
भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण यान

**भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण यान** हे भारताचे भूस्थिर कक्षेत उपग्रह प्रक्षेपित करण्यासाठीचे वाहन आहे.

## महत्त्वाची माहिती
* लांबी : ४९ मीटर
* वजन : ४०१ टन
* टप्पे : ३
* पेलोड : जीसॅट
* प्रक्षेपण कक्षा : भूस्थिर ट्रान्सफर कक्षा १८० x ३६,००० किलोमीटर

## पहिला टप्पा
एस १२५ टप्पा २.८ मीटर व्यासाचा आहे व हा टप्पा एम २५० ग्रेड मार्जिंग स्टील ने बनवलेला आहे. ह्या टप्प्यात १२९ टन प्रोपेलंन्ट सामावू शकते.
एल ४० स्र्टॅप ओन्स ह्या मध्ये ४० टन हायपरगोलिक प्रोपेलंन्ट ( UDMH and N2O4) २.१ मीटर व्यासाच्या भांड्यात ठेवलेले असते. ह्या स्टेजमध्ये ६८० किलो न्यूटन. थ्रस्ट मिळ्ते.

## दुसरा टप्पा
दुसरा टप्पा २.८ मी व्यासाचा आहे व यात ३७.५ टन प्रोपेलंन्ट ( UDMH and N2O4) अल्युमिनियमच्या दोन भांड्यात ठेवता येते. ह्या टप्प्यात विकास इंजिन  वापरले जातात (७२० कि.न्यू.)

## तिसरा टप्पा
तिसरा टप्पा २.८ मी व्यासाचा आहे. द्रवरूप हायड्रोजन आणि द्रवरूप ऑक्सिजन दोन वेगळ्या भांड्यात साठवलेले असतात ( १२.५ टन).

पृथ्वीभोवतीच्या भूस्थिर कक्षेत सुमारे दोन टन किंवा त्यापेक्षा अधिक वजनाचा उपग्रह पाठवायचा असल्यास, प्रक्षेपकाच्या शेवटच्या टप्प्यात अवजड उपग्रहाला ढकलत पुढे नेण्यासाठी मोठी ऊर्जा लागते. कमी इंधनाचा उपयोग करून उपग्रहाला सुमारे 800 सेकंदांपर्यंत ढकलत नेण्यासाठी "क्रायोजेनिक' इंजिनाचा वापर करण्यात येतो. या इंजिनामध्ये इंधन म्हणून द्रवरूप हायड्रोजन, तर द्रवरूप ऑक्‍सिजनचा उपयोग ऑक्‍सिडायझर म्हणून करण्यात येतो. द्रवरूप हायड्रोजनचे तापमान उणे 253 अंश, तर द्रवरूप ऑक्‍सिजनचे तापमान उणे 183 अंश सेल्सियस असते. यासाठी लागणारे पंप चालविण्यास 40 हजार "आरपीएम'ची मोटर लागते. हे सर्व 800 सेकंदांसाठी जसेच्या तसे घडले, तरच दोन टनांचा उपग्रह अपेक्षित कक्षेत पोचतो. हे तंत्रज्ञान भारत सोडून अमेरिका, फ्रान्स, चीन, जपान आणि रशियाकडेच आहे.

## प्रक्षेपण माहिती
## हे सुद्धा पहा 
*प्रोटॉन
*डेल्टा २
*एरियान ३

## बाह्य दुवे 
*ISRO GSLV Page 
*
*12KRB (KVD-1) upper stage at Khrunichev Space Center 

वर्ग:भारतीय उपग्रह प्रक्षेपण यान
स्पेस कॅप्सुल रिकव्हरी प्रयोग

300px|right|thumb|एसआरई कुपी
स्पेस कॅप्सुल रिकव्हरी एक्सपेरिमेंट (एसआरई) हा उपग्रह पृथ्वीवर परत आणण्यास भारतीय अवकाश शास्त्रज्ञ यशस्वी ठरले आहेत.
### प्रयोग 
*५५० किलो वजनाचा हा उपग्रह, कार्टोसॅट- २ यासह चार उपग्रह एकत्रितपणे पीएसएलव्ही या उपग्रहवाहकाने १० जानेवारीला अवकाशात नेले होते. 
*एसआरई कुपीच्या साह्याने अवकाशातच गुरुत्वाकर्षणासंबंधी दोन प्रयोग करण्यात आले. 
*परत येताना पृथ्वीच्या वातावरणात प्रवेश केल्यानंतर होणारे घर्षण यशस्वीपणे सहन केल्यानंतर पॅराशूट सिस्टिमने कुपीचा वेग कमी करण्यात आला व त्याद्वारे एसआरई कुपी पृथ्वीवर कसलेही नुकसान न होता परत आली. 
*५५० किलो वजनाचा हा उपग्रह ठरल्याप्रमाणे सोमवारी सकाळी ९.४५ वाजता श्रीहरिकोटापासून १४० किमी अंतरावर बंगालच्या उपसागरात बुडाला. त्याचे नेमके ठिकाण भारतीय तटरक्षक दलाच्या जवानांना सापडले होते. 
*एसआरईची कुपी शोधुन ती भारतीय अवकाश संशोधन संस्थेच्या (इस्त्रो) तळावर पाठविण्यात आली. 

वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन
डिपार्टमेन्ट ऑफ स्पेस

वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
टाटा मूलभूत संशोधन संस्था

**टाटा मूलभूत संशोधन संस्था** (इंग्लिश: टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च) ही १९४५ साली जे. आर. डी. टाटा आणि डॉ. होमी जहांगीर भाभा यांच्या पुढाकाराने मुंबई येथे स्थापन झाली. १९६२ साली दक्षिण मुंबईतील नेव्ही नगर परिसरात या संस्थेचे स्थलांतर करण्यात आले. देशातील आजपर्यंतचे अनेक नामवंत शास्त्रज्ञ याच संस्थेतून घडलेले आहेत. आज संस्थेच्या तीन मुख्य विद्याशाखेतून ४०० पेक्षा अधिक शास्त्रज्ञ संस्थात्मक संशोधन आणि मार्गदर्शन करतात. या तीन शाखांमध्ये विश्वकिरण-आवकाशातून येणारे अतिशय भेदक किरण, उच्चउर्जा भौतिकी व गणिती यांचा समावेश होतो. मुंबईची देवनार येथील होमी भाभा सेंटर फॉर सायन्स अँड एज्युकेशन, पुण्यातील नॅशनल सेंटर फॉर रेडिओ ॲस्ट्रोफिजिक्‍स, बेंगलूरची इंटरनॅशनल सेंटर फॉर थेरॉटिकल सायन्सेस आणि नॅशनल सेंटर फॉर बायोलॉजिकल सायन्सेस या संस्था टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्चच्याच कार्याचा भाग आहेत. या संस्थेचे ग्रंथालय भारतातील सर्वांत मोठे ग्रंथालय असल्याचे सांगितले जाते.

## संस्थेची उद्दिष्टे 
पदार्थविज्ञानामधील नवनवीन शाखांमध्ये संशोधन करणे. मानवी ज्ञानाच्या विस्तारलेल्या कक्षात संशोधन करून वैज्ञानिक प्रगती साध्य करण्यासाठी हुशार भारतीय तरुणांना त्यादृष्टीने प्रशिक्षण देणे

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:मुंबई
भारतीय राष्ट्रीय अंतराळ संशोधन समिती

भारतीय अवकाश कार्यक्रम बद्दल मसुदा तयार करण्यासाठी इ.स. १९६२ मध्ये डॉ. विक्रम साराभाई यांनी समिती तयार केली. त्यावेळी ही समिती 
टाटा मूलभूत संशोधन संस्थेचा भाग होती. या समितीने अंतराळ विज्ञान आणि संशोधनात अणु उर्जा विभागाची जबाबदारी स्वीकारली. समिती तयार करण्यासाठी डीएईचे तत्कालीन संचालक डॉ. होमी भाभा हे मोलाचे काम करीत होते.

वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
भारतीय खगोलभौतिकी संस्था

''''* (इंग्रजी: *Indian Institute of Astrophysics (IIA) - इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ॲस्ट्रोफिजीक्स'') (लघुरूप: **आयआयए**) ही भारतातील बंगलोर येथील महत्त्वाची राष्टीय संशोधन संस्था आहे. येथे प्रामुख्याने खगोलशास्त्र, खगोलभौतिकी व त्याचाशी संबंधित विषयांवर संशोधन होते. आयआयएला देशातील सर्वोत्तम संशोधन संस्था म्हणून ओळखले जाते.

या संस्थेअंतर्गत अनेक प्रयोगशाळा व वेधशाळांचे जाळे आहे. त्यामध्ये कोडाईकनाल येथील कोडाईकनाल सौर वेधशाळा, कवलूर येथील वैनू बापू वेधशाळा आणि  हानले येथील भारतीय खगोलशास्त्रीय वेधशाळा यांचा समावेश आहे.

## इतिहास
## शैक्षणिक
## हे सुद्धा पहा
*आयुका
*राष्ट्रीय रेडिओ खगोलभौतिकी केंद्र

## संदर्भ 
वर्ग:अंतराळ संशोधन संस्था
रवीश मल्होत्रा

**रवीश मल्होत्रा** (डिसेंबर २५, इ.स. १९४३:लाहोर, पाकिस्तान - ) हा भारतीय वायुसेनेचा निवृत्त एर कॉमोडोर आहे.

मल्होत्रा १९८२ साली सोयुझ टी-११ मोहीमेंतर्गत अंतराळात गेलेल्या राकेश शर्माचा बदली अंतराळवीर होता. मल्होत्रा अंतराळात गेला नाही.

वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
राकेश शर्मा

'''''' (जन्म : १३ जानेवारी १९४९) हे अंतरिक्षात जाणारे पहिले भारतीय आहेत. 
भारताचा पहिला आणि जगाचा १३८ वा अंतराळवीर बनण्याचा सन्मान विंग कमांडर राकेश शर्मा यांनी पटकावला तो २ एप्रिल १९८४ रोजी. भारत-रशिया अवकाश संशोधन मंडळ कार्यक्रमांतर्गत रशियाच्या सोयूझ टी-११ यानातून दोन रशियन अंतराळ संशोधकासमवेत राकेश शर्मा यांनी अवकाश सफरीचा अनुभव घेऊन या क्षेत्रात प्रगतीचे नवे दालन भारतीयांसाठी खुले केले.

राकेश शर्मा पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्याशी अंतराळातून बोलत होते. "अंतराळातून भारत कसा दिसतो?", या प्रश्‍नाला त्यांनी "सारे जहॉंसे अच्छा हिंदोस्तॉं हमारा' असे अभिमानी उत्तर दिले होते. 

पतियाळात जन्मलेले राकेश भारतीय वायू दलात वैमानिक होते. नंतरच्या काळात त्यांचा अशोक चक्र देऊन सन्मान केला गेला. 

वर्ग:अंतराळयात्री
वर्ग:अशोक चक्र पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
गडबड घोटाळा

## यशोलेख
## कलावंत
*अशोक सराफ = हेमू ढोले
*सविता प्रभुणे = मनीषा
*लक्ष्मीकांत बेर्डे = प्रल्हाद
*स्मिता तळवलकर = अनु

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.

*तुझे माझे नाते राजा रातीला जडे
*एकांत बेफाट वाराही पिसाट
*माझ्याच मागं किती लागशील गो

## बाह्य दुवे
एम. अण्णादुराई

250 px|इवलेसे|एम. अण्णादुराई
**मयिलस्वामी अण्णादुराई** (तमिळ:மயில்சாமி அண்ணாதுரை;  २ जुलै १९५८, पोल्लाची, कोइंबतूर जिल्हा, तामिळ नाडू) हे एक भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ व भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचे सदस्य आहेत. चंद्रयान, चंद्रयान २, ॲस्ट्रोसॅट, आदित्य, मंगळयान इत्यादी अनेक महत्त्वाच्या व प्रतिष्ठित संशोधन प्रकल्पांमध्ये त्यांनी सहभाग घेतला आहे.

वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय शास्त्रज्ञ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पैजेचा विडा (चित्रपट)

## उल्लेखनीय 
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.

* झाली किती रात बाई
* मी इथे तू तिथे

## बाह्य दुवे
पाषाण

इवलेसे

**पाषाण** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यातील एक गाव आहे.
## भौगोलिक स्थान
**पाषाण ** हा पुण्याच्या पश्चिमेकडील भाग आहे. या भागाचा पुण्याच्या उपनगरात समावेश होतो.
इवलेसे

## इतिहास
## भौगोलिक सीमा
## महत्त्वाची ठिकाणे
### उद्याने आणि टेकड्या
*उद्याने
*टेकड्या
*पाषाण तलाव

### वाहतूक
#### सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था 
## संस्था 
वसुंधरा स्वच्छता अभियान

## शिक्षण
अभिनव कला विद्यालय, पाषाण

एन सी एल ज्युनिअर कॉलज, पाषाण

## संस्कृती
## हे सुद्धा पहा
## परिसरातील प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्वे
## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ६१० मिमी पर्यंत असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

## संदर्भ
वर्ग:हवेली तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:पुण्याची उपनगरे
वर्ग:पुणे
यू.आर. राव

thumb|यू.आर. राव
**उडुपी रामचंद्र राव** तथा **यू.आर. राव** हे भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ आहेत. 

यू.आर. राव यांचा जन्म कर्नाटकातील दक्षिण कॅनरा जिल्ह्यातील अदमारू या खेड्यात झाला. म्हैसूरमधील शिक्षणानंतर त्यांनी मद्रासला विज्ञानात पदवी, बनारस विद्यापीठातून पदव्युत्तर पदवी व गुजरात विद्यापीठातून पीएच.डी. असे शिक्षण घेतले. नंतर ते अवकाशयानांच्या अभ्यासासाठी अमेरिकेला गेले. 

## कारकीर्द
अमेरिकेतील एमआयटी संस्थेत शिक्षण घेतल्यानंतर यू.आर राव डलास येथील टेक्सास विद्यापीठात प्राध्यापक झाले. १९६६मध्ये भारतात परत येऊन अहमदाबादच्या फिजिकल रिसर्च लॅबोरेटरीत ते संशोधन करू लागले. तेथे डॉ. विक्रम साराभाई यांचे मार्गदर्शन त्यांना लाभले. देशाने पहिला आर्यभट्ट हा उपग्रह सोडला तेव्हापासून त्यांची अवकाश संशोधनातील कारकीर्द सुरू झाली.

## आर्यभट्ट
पहिला उपग्रह सोडण्याचा प्रस्ताव त्या वेळच्या पंतप्रधान इंदिरा गांधींपुढे मांडला गेला, तेव्हा त्यांनी डॉ. राव यांना विचारले, उपग्रहाला पैसे किती लागतील, त्यावर राव यांनी तीन कोटी सांगितले. इंदिरा गांधींनी लगेच होकार दिला. त्या वेळी मनमोहन सिंग नुकतेच अर्थसचिव झाले होते. त्यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत जो पहिला प्रकल्प मंजूर केला तो आर्यभट्ट उपग्रहाचा. 

## अन्य उपग्रह
यू.आर. राव यांनी १९८४ ते १९९४ या काळात भारताच्या अवकाश कार्यक्रमाचे नेतृत्व केले. दहा वर्षे ते अवकाश खात्याचे सचिव व इस्रोचे अध्यक्ष होते. ‘आर्यभट्ट’नंतर त्यांच्या नेतृत्वाखाली भास्कर, अ‍ॅपल, रोहिणी, इन्सॅट आदी श्रेणींचे किमान वीस उपग्रह तयार झाले. 

## मंगळाची मोहीम
भारताने ४५० कोटी रुपयांतील परवडणारी मंगळ मोहीम राबवली व फत्तेही केली. त्याच्या पडद्यामागचे सूत्रधार डॉ. रावच होते. या मंगळ मोहिमेची घोषणा मनमोहन सिंग यांनी केली तेव्हा सिंग पंतप्रधान होते.

## पुरस्कार आणि सन्मान
* वॉशिंग्टन येथील ‘सॅटेलाइट हॉल ऑफ फेम ऑफ द सोसायटी ऑफ सॅटेलाइट प्रोफेशनल्स इंटरनॅशनल’ या संस्थेत समावेश झालेले यू.आर. राव हे पहिले भारतीय आहेत. (२०१३ मध्ये) 
* इंटरनॅशनल अ‍ॅकॅडमी ऑफ अ‍ॅस्ट्रॉनॉटिक्सचा थिओडोर व्हान करमान पुरस्कार
* पद्मविभूषण
* युरी गागारिन पुरस्कार, वगैरे.

वर्ग:खगोलशास्त्रज्ञ
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ
लालकृष्ण अडवाणी

**लालकृष्ण अडवाणी** ( नोव्हेंबर ८, इ.स. १९२७) हे भाजपाचे नेते आहेत. ते सुरुवातीच्या काळात भारतीय जनसंघाचे नेते होते आणि इ.स. १९७४ मध्ये राज्यसभेवर निवडून गेले.त्यांना आणीबाणीच्या दरम्यान कारावास घडला. इ.स. १९७७ मध्ये जनसंघ जनता पक्षात विलीन झाल्यानंतर ते जनता पक्षात सामील झाले तर इ.स. १९८० मध्ये पूर्वाश्रमीच्या जनसंघाच्या नेत्यांनी जनता पक्षातून बाहेर पडून भारतीय जनता पक्षाची स्थापना केल्यानंतर ते त्या पक्षात सामील झाले. ते इ.स. १९८९ पर्यंत ते राज्यसभेचे सदस्य होते.

ते इ.स. १९७७ ते इ.स. १९७९ या काळात भारताचे माहिती आणि प्रसारणमंत्री तर इ.स. १९९८ ते इ.स. २००४ या काळात भारताचे गृहमंत्री होते. तसेच ते इ.स. २००२ ते इ.स. २००४ या काळात भारताचे उपपंतप्रधान होते.ते इ.स. १९८९ आणि इ.स. १९९१च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. इ.स. १९९१च्या निवडणुकींमध्ये त्यांनी गुजरात राज्यातील गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघातूनही विजय मिळवला होता.त्यामुळे त्यांनी नवी दिल्ली मतदारसंघाच्या खासदारपदाचा राजीनामा दिला. जैन हवाला प्रकरणात त्यांच्याविरूद्ध आरोपपत्र दाखल झाल्यामुळे त्यांनी इ.स. १९९६ची लोकसभा निवडणुक लढवली नाही. त्यानंतर ते इ.स. १९९८, इ.स. १९९९, इ.स. २००४ आणि इ.स. २००९च्या निवडणुकींमध्ये गुजरात राज्यातील गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघातून निवडून गेले.ते इ.स. १९९० ते इ.स. १९९३ दरम्यान आणि इ.स. २००४ पासून लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते आहेत.

ते इ.स. १९८६ ते इ.स. १९९०, इ.स. १९९३ ते इ.स. १९९८ आणि इ.स. २००४ ते इ.स. २००५ या काळात भारतीय जनता पक्षाचे अध्यक्ष होते.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
अडवाणी, लालकृष्ण
वर्ग:भारतीय गृहमंत्री
वर्ग:भारतीय माहिती आणि प्रसारणमंत्री
वर्ग:लोकसभेतील विरोधीपक्षनेते
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनसंघ नेते
वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे अध्यक्ष
वर्ग:नवी दिल्लीचे खासदार
वर्ग:गांधीनगरचे खासदार
वर्ग:जनसंघ नेते
वर्ग:जनता पक्षाचे राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १७०४

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* जानेवारी २५-२६ - अपालाची कत्तल-अमेरिकेतील कॅरोलायना प्रांतात राहणाऱ्या इंग्लिश लोकांनी स्पेनच्या आधिपत्याखालील फ्लोरिडामध्ये राहणाऱ्या अपालाची जमातीवर हल्ले चढवून त्यांची कत्तल केली.-

## जन्म 
* जुलै १५ - ऑगस्ट गॉटलिब स्पॅन्गेन्बर्ग, दक्षिण अमेरिकेतील मोराव्हियन चर्चचा संस्थापक.

## मृत्यू 
वर्ग:इ.स. १७०४
वर्ग:इ.स.च्या १७०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १८ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
जुलै १६

## ठळक घटना 
### सतरावे शतक 
### अठरावे शतक
### एकोणिसावे शतक 
### विसावे शतक
### एकविसावे शतक 
## जन्म 
* १८७२ - रोआल्ड अमुंडसेन, नॉर्वेचा शोधक.
* १८८८ - फ्रिट्स झेर्निके, नोबेल पारितोषिकविजेता डच भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १८८८ - शूलेस ज्यो जॅक्सन, अमेरिकन बेसबॉल खेळाडू.
* १८९६ - त्रिग्वे ली, संयुक्त राष्ट्रांचा पहिला सरचिटणीस.
* १९०७ - ऑर्व्हिल रेडेनबाखर, अमेरिकन उद्योगपती.
* १९१९ - चॉई क्युहा, दक्षिण कोरियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९२६ - इर्विन रोझ, नोबेल पारितोषिकविजेता अमेरिकन जीवशास्त्रज्ञ.
* १९४२ - मार्गारेट कोर्ट, ऑस्ट्रेलियाची टेनिस खेळाडू.
* १९४३ - प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे,  मराठी साहित्यिक 
* १९६८ - लॅरी सॅंगर, विकिपीडियाचा सह-संस्थापक.
* १९७१ -  महमद मकसूद् इनामदार नान्देड

* १९७३ - शॉन पोलॉक, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९८४ - कॅटरिना कैफ, हिंदी चित्रपट अभिनेत्री.

## मृत्यू 
* १३२४ - गो-उदा, जपानी सम्राट.
* १३४२ - चार्ल्स पहिला, हंगेरीचा राजा.
* १६६४ - अँड्रियास ग्रिफियस, जर्मन लेखक.
* १८८२ - मेरी टॉड लिंकन, अब्राहम लिंकनची पत्नी.
* १९१६ - इल्या मेक्निकोव, नोबेल पारितोषिक विजेता रशियन जीवशास्त्रज्ञ.
* १९९४ - जुलियन श्वाइंगर, नोबेल पारितोषिक विजेता अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ.

## प्रतिवार्षिक पालन 
## बाह्य दुवे
जुलै १४ - जुलै १५ - जुलै १६ - जुलै १७ - जुलै १८ - (जुलै महिना)

वर्ग:दिवस
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
इ.स. ६४

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
* जुलै १८ - रोममध्ये प्रचंड आग. जवळजवळ सगळे शहर भस्मसात. यादरम्यान सम्राट निरो लांब उभा राहुन आपले तुणतुणे वाजवत असल्याची कथा.

## जन्म
## मृत्यू
## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ६४
वर्ग:इ.स.च्या ६० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
वाजवा रे वाजवा (चित्रपट)

## यशालेख
## कलाकार
*अशोक सराफ = उत्तमराव टोपले
*सतीश शहा = बाबुलाल जैन
*अजिंक्य देव = आकाश
*किशोरी शहाणे = मेघा
*प्रशांत दामले = सागर
*निशिगंधा वाड = स्वाती
*प्रकाश इनामदार = जीवा
*किशोर नांदलस्कर = ठोंबरे

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.

*वाजवा रे वाजवा
*ही युगायुगांची नाती

## बाह्य दुवे
करदर्शन

कराग्रे वसते लक्ष्मीः करमूले सरस्वती । 
करमध्ये तू गोविंदः प्रभाते करदर्शनम् ॥

उपरोक्त श्लोक समजून म्हटला तर तो मानवाच्या जीवनात प्रेरणादायक ठरेल. लक्ष्मी, विद्या किंवा भगवान प्राप्त करणे ही मानवाच्या हातातील गोष्ट आहे, असा उत्साही अर्थ ह्या श्लोकात लपलेला आहे.

हाताच्या अग्रभागी लक्ष्मी आहे असे सांगितले आहे. माणसाचे जवळ जवळ सर्वच उद्योग बोटांच्या अग्रभागाने होतात म्हणून तेथे लक्ष्मीचा वास आहे असे सांगितले आहे.

हाताच्या मूळ भागात सरस्वती म्हणजे विद्या आहे. सरस्वती मूळात आहे ह्याचा अर्थ कोणत्याही कार्याच्या पायात ज्ञान असले पाहिजे. खऱ्या ज्ञानाशिवाय संपत्ती किंवा परमेश्वर काहीच मिळत नाही. 

मानवाला वित्त किंवा विद्या ह्यांची नशा चढते. तो उन्मत्त बनतो. हाताच्या मध्यभागात गोविंद वसतो असे सांगून लक्ष्मी आणि सरस्वती मध्ये आपल्या शास्त्रकारांनी समन्वय साधला आहे. भगवंताच्या उपस्थितीमुळे माणसाला वित्तमद किंवा विद्यामद चढत नाही. रावणाच्या जीवनात भगवान नसल्यामुळे लक्ष्मी आणि सरस्वती दोन्ही असूनही त्याचे जीवन दैवी न बनता राक्षसी बनले. आपल्या हाताची सर्व बोटे असमान आहेत, पण त्यांना जर हाताच्या मध्यभागी आणले तर समान भासतात. त्याचप्रमाणे समाजात असमानता निर्माण करणाऱ्या लक्ष्मीला आणि सरस्वतीला जर प्रभु बरोबर जोडण्यात आले तर त्या समानता निर्माण करतात. 

शिवाय हातात भगवंताचा वास असल्यामुळे भगवंताला आवडणार नाही असे एकही कार्य न करता, रोज मी केवळ सत्कर्मच करीन असा विचार सकाळी केला पाहिजे.

## हेदेखील पहा
वैदिक प्रतीक-दर्शन

----
वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये
मझेअस

**मझेअस** हा बॅबिलोनचा मांडलिक राजा होता. अलेक्झांडर द ग्रेट आणि पर्शियाचा सम्राट दरायस, तिसरा यांच्यात झालेल्या युद्धात तो दरायसच्या बाजूने लढला होता.

वर्ग:इराणचा इतिहास
टोलेमी

**टोलेमी** (इ.स.पू. ३६७? - इ.स.पू. २८३?)हा अलेक्झांडर द ग्रेट याचा विश्वासू सेनापती होते. अलेक्झांडरचे चरित्र त्याने लिहिल्याचे सांगितले जाते. अलेक्झांडरच्या अकाली मृत्यूनंतर इजिप्तची सत्ता टोलेमीच्या ताब्यात आली.

वर्ग:इजिप्तचा इतिहास
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जुलै १५

## ठळक घटना 
### सतरावे शतक 
### अठरावे शतक
### एकोणिसावे शतक 
### विसावे शतक
### एकविसावे शतक 
## जन्म 
* १५७३ - इनिगो जोन्स, लंडनचा वास्तुशास्त्रज्ञ ज्याने सेंट पॉलचे चर्च पुनर्स्थापित केले.
* १६०६ - रेम्ब्रॅन्ड व्हॅन रिन, नेदरलॅंडसचा चित्रकार.
* १७०१ - पेरी ज्युबर्ट, कॅनडातील सर्वात दीर्घायु व्यक्ती, वय वर्षे ११३, दिवस १२४ पर्यंतचे आयुर्मान लाभले.
* १७०४ - ऑगस्ट गॉटलिब स्पॅन्गेन्बर्ग, दक्षिण अमेरिकेतील मोराव्हियन चर्चचा संस्थापक.
* १७७९ - क्लेमेंट क्लार्क मूर, अमेरिकन लेखक.
* १७९६ - थॉमस बुलफिंच
* १८५० - सेंट फ्रांसिस झेविअर कॅब्रिनी, अमेरिकेतील प्रथम संत.
* १८७२ - जॉस एन्रिक रोड मॉन्टव्हिडिओ, तत्त्वज्ञ, निबंधकार व शिक्षणतज्ञ.
* १८८९ - मार्जोरी राम्बाऊ, अभिनेत्री.
* १९०२ - बेल्जियमचे जिन रे, युरोपियन कमिशनचे अध्यक्ष (१९६७-७०) .
* १९१३ - मर्विन व्हे, अभिनेता.
* १९१८ - डॉ. चित्रा नाईक, मराठी शिक्षणतज्ज्ञ.
* १९१९ - आयरिस मर्डोक, आयर्लंडचा कादंबरीकार.
* १९२५ - फिल कॅरे, अभिनेता.
* १९२७ - कार्मेन झपाटा, अभिनेत्री.
* १९३७ - विश्वनाथ मोरे - संगीतकार 
* १९४७ - बकुळ ढोलकिया, आय.आय.एम अहमदाबादचे माजी संचालक

## मृत्यू 
* १२९१ - रुडॉल्फ पहिला, पवित्र रोमन सम्राट.
* १५२१ - हुआन पॉन्से दे लेऑन, स्पेनचा शोधक.
* १६५५ - गिरोलामो रैनाल्डी, इटलीचा स्थपती.
* १९१९ - हेर्मान एमिल फिशर, जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ.
* १९४६ - रेझर स्मिथ, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९४६ - वन यिदुओ, चिनी भाषेमधील कवी, लेखक.
* १९४८ - जॉन पर्शिंग, अमेरिकन सेनापती.
* १९७९ - गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ, मेक्सिकोचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९९२ - हॅमर डिरॉबुर्ट, नौरूचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९९७ - ज्यानी व्हर्साची, इटलीचा फॅशन डिझायनर.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* सुलतानाचा वाढदिवस - ब्रुनेई.

## बाह्य दुवे
----
जुलै १३ - जुलै १४ - जुलै १५ - जुलै १६ - जुलै १७ - (जुलै महिना)

वर्ग:दिवस
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
पेण तालुका

**पेण तालुका** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील रायगड जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. पेण शहर हे तालुक्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. मुंबई व पेणमध्ये फक्त १ खाडी आहे.

## तालुक्यातील गावे
#अधरणे
#अघाई
#आंबेघर (पेण)
#आंबिवली (पेण)
#आमटेम
#अंतोरे
#आष्टे (पेण)
#आटिवली
#बहिरामवाटक
#बालावली
#बेलवडे बुद्रुक (पेण)
#बेलवडे खुर्द
#बेणसे
#बेणावळे
#बेणेघाट
#बोरगाव (पेण)
#बोरी (पेण)
#बोरवे
#बोरझे
#बुरडी
#चिंचघर (पेण)
#चिरबी १
#चोले
#दादर (पेण)
#दावणसर
#दावरे
#धामणी (पेण)
#धौलपाडा
#धावटे
#धोंडपाडा
#दिव (पेण)
#डोलवी
#डोलवी दाबाबा
#दुरशेत (पेण)
#दुशमी
#दुतर्फा सापोळी
#गागोडे बुद्रुक
#गागोडे खुर्द
#गंधे
#घोटे (पेण)
#गोविर्ले
#हमरापूर (पेण)
#हनुमानपाडा
#हेटवणे
#जांभोशी
#जांभुळ टेप
#जावळी (पेण)
#जिरणे
#जिते (पेण)
#जोहे
#जुई बुद्रुक (पेण)
#जुई हब्बास खाणी
#जुई खुर्द
#कलाड
#कलई
#कळवे
#काळेश्रीवाडी
#कामर्ली
#कांदळे
#कांदळेपाडा
#काणे
#कान्होबा
#करंबेळी छत्तिशी
#कारव
#कार्ली
#कारोडी
#काशमिरे
#कासू
#कासुरघुंटवाडी
#कौली सीमादेवी
#केळंबी
#खार बोर्ली
#खार देवळी
#खार धोंबी
#खार दुबेज
#खार दुतर्फा बोर्ली
#खार जांबोळा
#खार कोलेटी
#खार नांदई
#खार ओवळी
#खार सीमादेवी
#खारघाट
#खारकारवी
#खारकोशिम
#खारमाचेला
#खारोशी
#खारपाडा
#खारपाळे
#खारसापोळी
#कोळवे
#कोलेटी
#कोंढावी
#कोपर (पेण)
#कोपरोळी (पेण)
#कुहीरे
#कुरमुरली
#कुर्नाड
#लाखोळा
#महालमिऱ्या डोंगर
#मंगरूळ (पेण)
#मासद बेळी
#मासद बुद्रुक
#मासद खुर्द
#मलेघर
#म्हैसबाद
#मोहिली ईनाम
#मोहिली खालसा
#मोठे भाळ
#मोठे वढाव
#मौजेपाळे
#मुंधाणी
#मुंगोशी
#नागडी सापोळी
#नाणेगाव
#नारवेल
#नवखार
#निधावली
#निगडे (पेण)
#निफाड (पेण)
#ओढंगी
#पाबळ (पेण)
#पाडळे
#पाचगणी (पेण)
#पानेड
#पाटणी पांडापूर
#पाटणोळी
#पेण ग्रामीण
#पिंपळगाव (पेण)
#रामराज (पेण)
#रावे
#रेवोळी
#रोडे
#साळिंदे
#सापोळी
#सारेभाग
#सावरसाई
#शेडशी
#शेणे
#शेत जुई
#शिहू
#शिंगणवट
#शिरकी
#शिरकी चाळ नंबर १
#शितोळे
#सोनखार (पेण)
#तळवली (पेण)
#तळेखार
#तांंबडशेत
#तारणखोप
#तारशेत
#तिळोरे (पेण)
#तुरखुळ
#उचेडे
#उंबर्डे (पेण)
#उरनिळी
#उसर (पेण)
#वडगाव (पेण)
#वाळक
#विठ्ठलवाडी (पेण)
#वाढाव
#वडखळ
#वाकरुळ
#वारप
#वारवणे
#वारेडी
#वरसई
#वाशी (पेण)
#वाशिवळी
#वावे (पेण)
#विराणी
#झोटीरपाडा

## संदर्भ आणि नोंदी 
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील तालुके
वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
*
कृष्णस्वामी कस्तुरीरंगन

'''''' (ऑक्टोबर २०, १९४० - २५ एप्रिल, २०२५) हे भारतीय अवकाश-शास्त्रज्ञ होते. ते १९९४ - २००३ सालांदरम्यान 'इस्रो' या भारतीय अवकाश-संशोधन संस्थेचे संचालक होते. तसेच ते २००३ - २००९ सालांदरम्यान राज्यसभेचे नियुक्त सदस्य होते.

कस्तुरीरंगन यांना सप्टेंबर २५, १९९९ रोजी त्यांना एच.के. फिरोदिया पुरस्कार जाहीर झाला.

**कृष्णस्वामी कस्तुरीरंगन हे** प्रसिद्ध भारतीय अंतराळ शास्त्रज्ञ आणि राज्यसभेचे सदस्य होते. तो प्रदान करण्यात आले पद्मभूषण करून सरकारच्या भारत 1992 मध्ये योगदानासाठी विज्ञान . ते 1994 ते 2003 पर्यंत भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचे अध्यक्ष होते. त्यांनी भारताच्या नियोजन आयोगाचे सदस्य म्हणून काम केले आहे.

२५ एप्रिल २०२५ रोजी कस्तुरी रंगन यांचा मृत्यू झाला. मृत्यू समयी त्यांचे वय ८४ वर्षे होते.

## महत्त्वाचे योगदान 
डॉ. कस्तुरीरंगन यांनी इस्रो आणि स्पेस कमिशनचे अध्यक्ष आणि भारत सरकारचे अंतराळ विभागात सचिव म्हणून नऊ वर्षे भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाचे निर्देश केले. यापूर्वी, जेव्हा ते इस्रोच्या उपग्रह केंद्राचे संचालक होते , तेव्हा त्यांच्या देखरेखीखाली भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह ( INSAT- 2), भारतीय रिमोट सेन्सिंग सॅटेलाइट ( IRS- 1A आणि 1B) आणि इतर अनेक वैज्ञानिक उपग्रह विकसित केले गेले. ते भारताच्या पहिल्या प्रायोगिक पृथ्वी निरीक्षण उपग्रहांचे ( भास्कर एकम आणि II) प्रकल्प संचालक होते.

त्यांच्या नेतृत्वाखाली, भारतातील प्रतिष्ठित प्रक्षेपण वाहने - ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण वाहन (PSLV) आणि जिओस्टेशनरी सॅटेलाइट लॉन्च व्हेईकल (GSLV) यशस्वीरित्या प्रक्षेपित आणि ऑपरेट करण्यात आले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारताने चांद्रयान-१ चे यशस्वी प्रक्षेपण केले, ज्याला मैलाचा दगड मानला जातो. त्यांच्या या प्रयत्नांमुळे भारताला अवकाश कार्यक्रम चालवणाऱ्या मोजक्या देशांच्या यादीतही स्थान मिळाले आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय शास्त्रज्ञ
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:फिरोदिया पुरस्कार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कार्तिकेय

[thumb|[मलेशियातील बटु गुहा (बटु केव्हज) येथे कार्तिकेय या देवतेची ही प्रचंड मूर्ती.]]
**कार्तिकेय**, कार्तिकस्वामी, **मुरुगन** किंवा मयूरी कंदसामी (तमिळ : முருகன்ऱ, मल्याळम : മുരുകന്‍) **सुब्रह्मण्य**, षडानन, स्कंद आदी नावाने देखील ओळखला जाणारा हा (कन्नड: ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, तेलुगू: సుబ్రమణ్య స్వామి) एक हिंदू देव. आहे. कार्तिकेय शंकर आणि पार्वतीचा मोठा मुलगा तर गणपतीचा मोठा भाऊ आहे. हा देवांचा योद्धा सेनापती होता.

स्कंद षष्ठी या दिवशी कार्तिकेयाचा जन्म झाला असे मानले जाते. वर्षातील ज्या ज्या दिवशी शुक्ल पंचमीच्या दिवशीच षष्ठी असते त्या दिवशी स्कंद षष्ठी आहे असे समजतात. (अन्य षष्ठींना देखील स्कंद षष्ठी असू शकते.)

## इतिहास
काíतकेय या देवतेचा उल्लेख इ.स. दुसऱ्या शतकापासून दिसतो. कुषाण राजवटीमधल्या हुविष्क राजाच्या नाण्यांवर आपल्याला कार्तिकेय देव पहायला मिळतात. तसेच यौधेय राजांच्या नाण्यांवरसुद्धा हातात कोंबडा घेतलेल्या ब्रह्मण्यदेव अर्थात कार्तिकेय आढळतो. 

सातारा जिल्ह्यातील अंभेरी, रहिमतपूर येथे श्री कार्तिकस्वामी यांचे नैसर्गिक वातावरणात खूप सुरेख असे मंदिर आहे. 

वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:तमिळ पुराणशास्त्र
वर्ग:शिवाची मुले
हंबीरराव मोहिते

**औसाजी** तथा **हंबीरराव मोहिते** (१६३०:तळबीड, महाराष्ट्र - १६८७:वाई, महाराष्ट्र) हे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे सरसेनापती होते. प्रतापराव गुजरांच्या मृत्यूनंतर सरसेनापतीपदी त्यांची नेमणूक इ.स. १६७४ साली झाली. 

बहलोल खानाशी लढताना तत्कालीन सरसेनापती प्रतापराव गुजरांनी २४ फेब्रुवारी, १६७४ रोजी वीरमरण पत्करल्यनांतर हंसाजी मोहिते यांची नेमणूक **हंबीरराव** या खिताबानिशी झाली. नेसरीच्या लढाईनंतर हंबीररावांनी आदिलशाही सेनेवर जबरदस्त उलटहल्ला केला आणि शत्रूला विजापूरपर्यंत पिटाळून लावले.

शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर सोयराबाईंनी हंबीररावांना संभाजी महाराजांऐवजी स्वतःचे पुत्र राजाराम महाराजांना सिंहासनावर बसविण्याची सूचना केली परंतु हंबीररावांनी शिवाजी महाराजांनी केलेल्या वारसनाम्याचा आदर करीत स्वतःच्या बहिणीस डावलून संभाजीमहाराजांशी हातमिळवणी केली. यामुळे हे सत्तांतरण अधिक रक्तरंजित झाले नाही.

१६८७मध्ये झालेल्या वाईच्या लढाईत तोफेचा गोळा लागून हंबीरराव धारातीर्थी पडले. महाराजांच्या द्वितीय पत्‍नी सोयराबाई या हंबीरराव मोहित्यांच्या भगिनी होत्या. हंबीररावांच्या कन्या महाराणी ताराबाई ह्या राजाराम महाराजांच्या पत्‍नी होत्या. या नात्याने हंबीरराव शिवाजीमहाराजांचे व्याही होत.

## हंबीररावांविषयी पुस्तके
* सेनापती हंबीरराव मोहिते (चरित्र - लेखक डॉ. सदाशिव शिवदे)
* जेधे शकावली, मराठा रियासत भाग १; डफ.) - केतकर ज्ञानकोशातील माहिती

## चित्रपट
* सरसेनापती हंबीरराव (दिग्दर्शक - प्रवीण तरडे)

## हे सुद्धा पहा 
* तळबीड

## संदर्भ 
वर्ग:मराठा साम्राज्याचे सेनापती
वर्ग:इ.स. १६३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६८७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मराठा साम्राज्याचे सरनौबत
गोब्राह्मणप्रतिपालक

**गोब्राह्मणप्रतिपालक** हे मराठा साम्राज्याचे संस्थापक शिवाजीराजे भोसले यांना काही वेळा उल्लेखण्यासाठी वापरलेली उपाधी आहे. ही उपाधी शिवचरित्राच्या कोणत्याही प्रथमसाधनांत आढळत नसून, ती उत्तरकालीन साहित्यिकांनी वापरायला सुरुवात केली, असे या उपाधीच्या विरोधकांचे मत आहे.

वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास
वर्ग:उपाध्या 
वर्ग:मराठी शब्द व वाक्प्रचार
उत्तरायण

सूर्याच्या उत्तरेकडे झुकण्याला **उत्तरायण** म्हणतात. पृथ्वीच्या उत्तर गोलार्धात सूर्याचा प्रवेश दर्शवितो.  

## हे सुद्धा पहा
* दक्षिणायन

वर्ग:हवामानशास्त्र
वर्ग:खगोलशास्त्र