open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अश्वगंधा

**अश्वगंधा** (इंग्रजीत Winter cherry; शास्त्रीय नाव Withania somnifera) ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे. हिला आस्कंद, अश्वगंधा, ढोरकामुनी, ढोरगुंज, कामरूपिनी या नावाने सुद्धा ओळखले जाते. आयुर्वेद उपचारांमधील ही महत्त्वाची वनस्पती आहे. हिला इंडिअन जिनसॅंग म्हणून ओळखले जाते. वृष्य व वाजीकर अशी ही वनस्पती आहे. 'बुढापे का सहारा अश्वगंधा विधारा।।' अशी एक म्हण प्रसिद्ध आहे.   

250px|right|thumb|अश्वगंधा

ही एक लहान, कोमल बारमाही झुडूप आहे जी 35-75 सें.मी. पर्यंत उंच वाढते. हिच्या शाखा मध्यवर्ती खोडापासून चोहोबाजूला विस्तृत असतात. पाने गडद हिरव्या रंगाची, निस्तेज पांढरा रंग वरून लावल्या सारखी, लंबवर्तुळाकार असतात. पाने साधारणत: 10-12 सेमी (4 ते 5 इंच) लांब असतात. फुले लहान, हिरव्या आणि बेल (घंटा)आकाराचे असतात. पिकलेली फळे केशरी-लाल रंगाची असतात. या फळांना **कामुन्या** असे बोलीभाषेत म्हटलं जातं. प्रत्येक फळात अनेक छोटछोट्या बिया असतात. ही फळे पक्षी किटक आणि मुंग्या आवडीने खातात. बियांची उगवण क्षमता कमी असते. झाडाची मुळे 30-45 सेमी लांब, मुळा सारख्या, 2.5-3.5 सेमी जाड असतात. मुळांचा बाह्य रंग तपकिरी असून, आतून पांढरा असतो. या मुळ्यांचा उपयोग आयुर्वेदात प्रामुख्याने केला जातो.

आयुर्वेदामध्ये अश्वगंधा ह्या वनस्पतीला खुप महत्व आहे. अश्वगंधा ह्या वनस्पतीचे फायदे आरोग्यासाठी भरपूर आहेत. तणाव आणि चिंता कमी करण्यासाठी प्रामुख्याने अश्वगंधा ह्या वनस्पतीचा वापर आयुर्वेदामध्ये केला जातो. अश्वगंधा ची मुळे पावडर स्वरूपात किंवा मुळ देखील आयुर्वेदिक दुकानामध्ये मिळतात. शिवाय अश्वगंधा च्या टॅबलटे देखील उपलब्ध आहेत.अश्वगंधा ही इतर औषधे तयार करण्यासाठी देखील उपयोगी ठरते. 

**मुळ्यातील रासायनिक घटक** 
अश्वगंधाच्या मुळांमध्ये अल्कॉइड्सची तीव्रता 0.13 ते 0.31 टक्के आहे. त्यात लक्षणीय व्हिडानिन अल्कालाईइड्स आहेत, जे एकूण अल्कधर्मीयांपैकी 35 ते 40 टक्के आहेत.

हिच्या दोन जाती असतात.
# देशी- ही जंगलामध्ये आढळते. 
# ही पेरणी करून उगविली जाते. हिच्या मुळांचा वापर आयुर्वेदचिकित्सेमध्ये केला जातो.

बकरीच्या मांसापासून तयार केलेला रस्सा व अश्वगंधा यांचा वापर करून  बनवलेले**अजाअश्वगंधादि लेहम्** नावाचे औषध आयुर्वेद चिकित्सेमधे वजनवर्धक व शक्तिवर्धक म्हणून वापरतात.

## लागवड
अश्वगंधा ची मोठ्या प्रमाणावर शेतीद्वारे लागवड केली जाते.
## आयुर्वेदिक उपयोग
### अश्वगंधाचे रसपंचक
* रस - मधुर, तिक्त, कषाय  
* विपाक- मधुर  
* वीर्य- उष्ण  
* गुण- लघु, स्निग्ध  
* कर्म- शुक्र, बल्य    

## संदर्भ
## हे सुद्धा पहा
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी

वर्ग:आयुर्वेद वृक्ष
वर्ग:आयुर्वेदिक औषधे
वर्ग:औषधी वनस्पती
अकोला किल्ला

अकोला शहरातील हा भुईकोट किल्ला असदगड नावाने ओळखला जातो. हा किल्ला ख्वाजा अब्दुल लतीफ याने असदखॉंच्या देखरेखीखाली १६९८ मध्ये बांधून पूर्ण केला (ईदगाह वरील शिलालेख). हा खरे तर किल्ला नसून संरक्षक तटबंदीचा बुरूज आहे. या तटबंदीस कधीकाळी असद बुरूज, फतेह किवा पंच बुरूज, अगरवेस बुरूज असे एकूण तीन बुरूज होते, त्यांतील पहिले दोनच शिल्लक आहेत. असद बुरूजालाच असदगड म्हणून ओळखले जाते. तटबंदीस पूर्वी दहीहंडा वेस, अगर वेस, गंज वेस आणि शिवाजी किंवा बाळापूर वेस असे चार दरवाजे होते.  त्यांपैकी पहिले दोन दरवाजे शिल्लक आहेत. यांतील अगर वेस ही गोविंद आप्पाजी याने १८४३ साली बांधली. असद बुरूजावर हवामहल म्हणून एक अर्धवट पडकी इमारत आहे. ह्या इमारतीत असदखॉं राहात असावा.

वर्ग:अकोला
भामेर किल्ला

**भामेर किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

इतिहास
भामेर गड बाबत इतिहास पाहता शिंदे यांच्या कालखंडात  10 जुलै 1764 रोजीचे एकमेव पत्र पाहायला मिळते त्यात सुभेदार संभाजी गोळे यांनी चमकदार कामगिरी बजावली असा उल्लेख आहे
संदर्भ राजवाडे संग्रहालय मुघल साम्राज्यात सुभेदार संभाजी गोळे हे चांगले ओळखीत व मानकरी होते.अहिल्याबाई होळकर यांनी खानदेशात भील आदिवासी यांना रायगण सुभ्याचे ठिंगळे सरदार यांच्या मदतीने लुटारू पासुन जनतेच्या रक्षण करण्यासाठी अनेक लहान मोठे दुर्ग बांधले त्यात रायकोट,भामरे, हे कोंडाईबरी घाटात बांधले तसेच त्यांनी तापी नदीच्या काठावर आणि खोऱ्यात मंदिरे, घाट, विहिरी, तलाव व धर्मशाळा बांधल्या होत्या तेव्हा निजामपूर नजीकच्या भामेर ला लहान किल्ला बांधला तेथे लहान सैन्य तुकडी ठेवली होती
थाळनेर किल्ला

**थाळनेर किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे. थाळनेर म्हणजे थळ + निर या शब्दांची संधी आहे. थळ म्हणजे जमीन आणि निर म्हणजे पाणी. जेथे समृद्ध जमीन आहे आणि मुबलक पाणी आहे असे थाळनेर.

## भौगोलिक स्थान
धुळे जिल्हा हा खानदेशातील एक जिल्हा आहे. धुळे जिल्ह्यातील थाळनेरचा किल्ला हा इतिहासप्रसिद्ध किल्ला असून तो धुळ्याच्या ईशान्य दिशेला आहे. तापी नदीच्या काठावर वसलेल्या थाळनेर गावालगतच थाळनेरचा किल्ला आहे.

## मराठा थाळनेर किल्ला ?
धुळ्यापासून साधारण ५० कि.मी. अंतरावर थाळनेर किल्ला असून धुळ्यापासून थाळनेरला जाण्यासाठी एस.टी. बसेसची नियमित सेवा उपलब्ध आहे. धुळे जिल्ह्यातील शिरपूरकडून तसेच जळगांव जिल्ह्यातील चोपडा या गावांकडूनही आपण थाळनेर येथे पोहोचू शकतो.

== मराठा निंबाळकर == दिल्लीमध्ये त्यावेळी  थाळनेर व करवंद या गावची वतनदारी निंबाळकर घराणयाकडे होती. निंबाळकर ने इ.स. १३७० मध्ये त्याने सत्ता स्थापन करून थाळनेर येथे किल्ला बांधला.

थाळनेरच्या किल्ल्यावर सुरुवातीला निंबाळकर घराण्याची सत्ता होती. इ.स.१६०० मध्ये मोगल सुल्तान याने निंबाळकर पद्मराजे यांचा पराभव करून थाळनेरवर कब्जा मिळवला.

मोगल सुल्तान कडून हा किल्ला पुढे परत मराठ्यांच्या ताब्यात आला. निंबाळकरांच्या कडून थाळनेर हा होळकरांकडे गेला. थॉमस हिस्लॉप याने इ.स. १८१८ मध्ये तो इंग्रजी अंमलाखाली आणला. पण इंग्रजांना मात्र प्रखर झुंज द्यावी लागली. यात मराठ्यांचे 12 ते 18 लोक ठार झाले. इंग्रजांचे 45 लोक मारले गेले. यात त्यांचे सात अधिकारीही मारले गेले.

## गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे
तापी नदीच्या काठावर असलेल्या एका लहानश्या टेकडीवजा जागेवर साधारण त्रिकोणी आकाराचा किल्ला बांधण्यात आला. तटबंदी आणि भक्कम बुरुज बांधून हा किल्ला अभेद्य करण्यात आला. एक बाजूने तापीनदी असल्याने ती बाजू अतिशय संरक्षित झाली होती. किल्ल्यामध्ये येण्याचा एक मार्ग असल्यामुळे त्याबाजूला दरवाजा बांधलेला होता. तो आता काळाच्या ओघात नष्ट झाला आहे. तापी नदीचे पाणी किल्ल्याच्या पायथ्याला धडकून ते पश्चिमेकडे वळण घेते. या पाण्याने संबध टेकडी हळूहळू कापून काढल्यामुळे या बाजूची संपूर्ण तटबंदी ढासळली आहे. अत्यंत समृद्ध आणि बलदंड असलेला थाळनेरचा किल्ला आज मात्र दुर्लक्षीत झाल्यामुळे नष्ट होण्याच्या मार्गावर येऊन पोहोचला आहे.

पराक्रमाची गाथा उराशी कवटाळणारा थाळनेरचा किल्ला

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
रायकोट

**रायकोट** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.अहिल्यादेवी यांनी भिल्ल व गोंड या राज्याच्या सीमेवर असलेल्या जमातींमधील वाद सोडविण्यासाठी ठिंगळे सरदार यांच्या अखत्यारीत खानदेशात सैन्य स्थळ निर्माण केली भिल्ल आदिवासींना पहाडातील निरुपयोगी जमीन दिली आणि त्यांना, त्या क्षेत्रातून जाणाऱ्या सामानावर 'कर' घेण्याचा अधिकार दिला. यासाठी रायगंण सुभ्यावर नवापुर या ठिकाणी ठिंगळे सरदार यांना नेमले होते ठिंगळे सरदार यांनी कोंडाईबारी घाटात सैन्य तळ उभारले आणि तेथें घाटात रायकोट किल्ला बांधला त्यामुळे भिल्ल जमाती होळकराच्या मराठा सैन्यात आले व त्यांनी पश्चिम खानदेश व सुरते वर वचक बसवला. तेव्हा रायकोट किल्ला हा खानदेशातून सुरत जाणाऱ्या मार्ग वर महत्वाचे सैन्य तळ होता याही बाबतीत, (आंग्ल लेखक) 'माल्कम' यांच्यानुसार, खान्देश वर लक्ष ठेवले'.रायगंण सुभ्यावर ठिंगळे सरदार यांनी किल्ल्याचे रायकोट असे नामकरण केले

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
गोगलगाय

जमीनीवरील गोगलगाय | thumbगोगलगाय हा मृदुकाय आणि उदरपाद वर्गात येणारा प्राणी आहे. गोगलगायींच्या शरीरावर कवच असते. यालाच शंख असेही म्हणतात. नात्र बिना शंखांच्या कवच नसलेल्या गोगलगायी आढळतात. गोगलगायींच्या अंदाजे ३५,००० जाती आहेत. या प्राण्यांमध्ये राहण्याची ठिकाणे आकार, वर्तन, बाह्यरचना आणि अंतर्रचना यांमध्ये विविधता आढळते. श्वसन संस्थेतील प्रकारानुसारदेखील दोन प्रकार आहेत. जमिनीवर राहणाऱ्या गोगलगायी फुफ्फुसाद्वारे, तर गोड्या पाण्यात अथवा समुद्रात राहणाऱ्या गोगलगायी कल्ल्यांद्वारे श्वास घेतात. शंखातली गोगलगाय आपले शरीर शंखात आक्रसून घेऊ शकते. गोगलगायी उभयलिंगी असतात परंतु स्वफलन होत नसल्याने त्यांना प्रजननासाठी दुसऱ्यांशी गोगलगायींशी संभोग करावा लागतो. जमिनीवर किंवा गोड्या पाण्यात राहणाऱ्या बहुतेक गोगलगायी अंडी घालतात व त्यातून डिंभ अवस्थेतून न जाता प्रौढ प्राणी निर्माण होतात. पाण्यातील गोगलगायी जल-वनस्पती आणि काही वेळा मृत प्राण्यांवर जगतात. शंकूसारख्या दिसणाऱ्या गोगलगायी विषारी असतात. आपल्या विषारी दंशाने ते मासे वा इतर लहान जिवांना भक्ष्
औरंगाबाद येथे डॉ प्रदीप देशमुख यांनी मायक्रोक्लमाईस या जमिनी वर सापडणारी गोगलगाय वर संशोधन केले आहे

## उपयोग 
काही ठिकाणी गोगलगायींचा खाद्य म्हणून उपयोग केला जातो. युरोपात अनेक समुद्री गोगलगायींच्या जातींपासून पदार्थ तयार करतात. **गोगलगायींच्या काही जाती विषारी असतात.** 
* शंख - हिंदू धर्म पुरातन काळापासून शंखाचा उपयोग करत असल्याचे आढळते. हिंदू संस्कृतीत शंखनाद हा पूजेचा एक भाग असतो.
## उपद्रव 
शेतीमध्ये गोगलगायींचा प्रादुर्भाव झाल्यास, रात्रीच्या वेळी बाहेर पडलेल्या गोगलगायींनी रोपांची पाने खाल्ल्याने शेताचे नुकसान होते. महाराष्ट्रातील गोगलगायी जून ते सप्टेंबर या काळात अत्यंत सक्रिय असतात व पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान करतात. 
हा उपद्रव टाळण्यासाठी एकाचवेळेस सामूहिकरीत्या गोगलगायीचे निर्मूलन करणे आवश्‍यक आहे. एका शेतकऱ्याने उपाययोजना करून हा उपद्रव पूर्णतः दूर होत नाही. 
* शेताभोवती सुमारे दोन मीटरच्या पट्ट्यात राख पसरवावी. त्यावर मोरचूद व कळीचा चुना दोनास तीन प्रमाणात मिसळून त्याचा पातळ थर राखेवर द्यावा त्यामुळे गोगलगाय तेथे येत नाही.
* उन्हाळ्यात जमिनीची खोलवर नांगरट केल्याने त्या मरतात.
* कोंबड्या पाळाव्यात त्या गोगलगायी खातात.
* शेतामध्ये ठराविक अंतरावर उचलता येण्यासारखे गवताचे ढीग ठिकठिकाणी करावेत. त्यांखाली गोगलगायी मोठ्या संख्येने जमतात. लपलेल्या गोगलगायी सकाळीसकाळी गोळा करून त्यांचा नाश करावा. तसेच पिकांच्या मुळाशेजारी मातीमध्ये त्यांनी घातलेली पिवळट पांढऱ्या रंगाची साबुदाण्याच्या आकाराची अंडी गोळा करून नष्ट करावीत.

## अधिक माहिती 
## बाह्य दुवे 
* गोगलगाय

वर्ग:प्राणी
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
पवनीचा किल्ला

**पवनीचा किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे. हा किल्ला भंडारा जिल्ह्यातील पवनी येथे स्थित  आहे. तो भंडारा शहरापासून ४७ आणि नागपूरपासून ८२ किलोमीटर अंतरावर आहे. पवनी गावाच्या तीन बाजूनी टेकड्या आणि एका बाजूने वैनगंगा नदी वाहते. त्यांपैकी एका टेकडीवर पवन राजाचा हा किल्ला आहे. 

पवनी शहरात जाणारा मुख्य रस्ता ह्या किल्ल्याच्या दरवाजातूनच जातो. हा किल्ला अजूनही बराच सुस्थितीत आहे. पवनीच्या किल्ल्याची एक भिंत आणि तिच्या पायथ्याशी असलेला तलाव शहरात प्रवेश करतानाच लक्ष वेधून घेतात.

## इतिहास
पवनी हे बौद्ध धर्मातील हीनयान पंथाचे आराधना केंद्र होते. सम्राट अशोकच्या काळात ते वैभवशाली बनले. सम्राट अशोक येथे काही काळ वास्तव्य होते व. त्याने मुलगी संघमित्रा हिला येथूनच श्रीलंकेला पाठवले, असे इतिहास सांगतो. 

पवनी येथे झालेल्या दुसऱ्या उत्खननात इ.स. पूर्व पहिल्या शतकातला क्षत्रपकुमार रूपीअम्माचा स्तंभलेख (हा सध्या नागपूरच्या वस्तुसंग्रहालयात आहे.) आढळला. रूपीअम्मा हा कुषाणाचा क्षत्रप होता. त्याला सातवाहन सम्राट गौतमीपुत्र सातकर्णीने पराभूत केले. या विजयानंतर त्याने नाशिक येथील गुहालेखात ‘वेनाटक स्वामी’ असे स्वतःला संबोधले आहे. 

१९९४ मध्ये भारतीय पुराणवस्तू संशोधन विभागाचे डॉ. अमरेंद्रनाथ यांच्या नेतृत्वाखाली पुन्हा उत्खनन झाले. यात इ.स.पूर्व १५०० पर्यंतचा इतिहास उपलब्ध करणारे सोन्याचे अलंकार, तांब्याची भांडी, पायऱ्यांच्या विहिरी, केशभूषा करणाऱ्या महिलेची मूर्ती आणि अरब देशांशी व्यापार झाल्याचे स्पष्ट करणाऱ्या वस्तू आढळल्या. डॉ. मिराशी यांना हरदोला टेकडीच्या पश्चिमेकडे केलेल्या उत्खननात राजा भगदत्त यांचा शिलालेख मिळाला. अमरेंद्रनाथांच्या मते ‘इतका प्राचीन, सुरक्षित, अभंग किल्ला महाराष्ट्रात नाही.’ उत्खननात मिळालेले ‘अरेबियन पत्थर’ पवनीचा समुद्रमार्गाने अरब देशांशी व्यापार सुचवतात, तर  हाडांपासून बनवलेल्या सुया ह्या २३०० वर्षांपूर्वी विणकामात हे क्षेत्र अग्रणी होते, हे दर्शवतात. 

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
राजू नायक

**राजू नायक** हे लोकमत वृत्तपत्राच्या गोवा आवृत्तीचे संपादक आहेत.

वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
काणी रोग

**काणी रोग** (*:en:Sugarcane smut*) हा उसावरील रोग आहे. याला 'चाबूककाणी' असेही म्हणतात. याचे कारण म्हणजे या रोगाचा प्रादुर्भाव झालेल्या उसातून काळ्या रंगाचा चाबकासारखा शेंडा बाहेर आलेला दिसतो. हा काळा रंग बुरशीमुळे आलेला असतो.

thumb|left|200px

* उसावरील काणी रोग '**स्पोरोसोरीयम सायटामिनम**' *(:en:Sporisorium scitamineum)* या बुरशीमुळे (:en:Fungus) होतो. **स्पोरोसोरीयम सायटामिनम** पूर्वी **उस्टिलॅगो सायटामिन** *(:en:Ustilago scitamines)* या नावाने ओळखले जायचे.
* हा रोग महाराष्ट्र, भारतासह जगभरातील सर्व ऊसशेतांत आढळतो.
* हा रोग गहू, बाजरी, ज्वारी, ऊस, मका इत्यादी पिकांवरही येतो.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे

वर्ग:ऊसशेती
वर्ग:पिकांवरील कवकजन्य रोग
नॅनोमीटर

**नॅनोमीटर** हे लांबी मोजण्याचे एक एकक आहे. एक नॅनोमीटर म्हणजे एका मीटरचा एक अब्जावा भाग.

वर्ग:लांबीची एकके
फुटवे

thumb|right|उसाला फ़ुटलेले फ़ुटवे
* फुटवे म्हणजे गवताला फ़ुटणाऱ्या फ़ांद्या. या फ़ांद्या जमिनीलगत असणाऱ्या गवताच्या बुंध्यातुन फ़ुटतात.
* ’गवत’ (:en: Grasses; :en:Family Poaceae) या प्रकारात मोडणाऱ्या सर्वच वनस्पती (:en:Plants) हे प्रमुख वैशिट्य.
* बहुतांशी ’गवत’ वनस्पती ’तृणधान्य’ (:en:Cereals) या प्रकारत मोडत असल्याने शेतीच्या अर्थकारणात महत्त्वाच्या. म्हणुन ’फ़ुटवे’ (:en:Tiller) या त्यांच्या गुणधर्मालाही महत्त्व.
* ’फ़ुटव्यांची संख्या’ आणि ”उत्पादन क्षमता’ (:en:Yield) यात महत्त्वाचा संबंध.

वर्ग:ऊसशेती
वर्ग:शेती
खोडवा

**खोडवा** हे पहिल्या तोडणीनंतर नवीन बियाणे न वापरता वाढवलेले उसाचे पीक आहे.

खोडव्याच्या तोडणीनंतर नवीन बियाणे न वापरता वाढवलेल्या उसाच्या पीकास **निडवा** म्हणतात.

वर्ग:ऊसशेती
कोयता

thumb|right|200px|पारंपरिक बनावटीचा कोयता
**कोयता** (अन्य नावे: **विळा**, **विळी** ; इंग्लिश: *Sickle*, *सिकल* ;) हे हातात धरून वापरायचे, बाकदार पाते असलेले शेतीचे/ बागकामाचे हत्यार आहे. कोयत्याचा वापर पिकाची कापणी करण्यासाठी, तसेच शेतातील तण काढण्यासाठी केला जातो. या हत्यारात बाकदार पात्याची आतली कड धारदार असते. या धारदार आतल्या कडेचा वार पिकाच्या किंवा तणाच्या देठांच्या खालच्या भागावर करून पीक एकाच वेळी छाटून एकत्र गोळा करता येते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:शेती
वर्ग:अवजारे
वर्ग:शेतीची अवजारे
वसंतगड (कराड)

**वसंतगड** हे कराड-चिपळूण महामार्गावरील एक गाव आहे.
वसंतगड या किल्ल्याच्या दक्षिणेकडील पायथ्याशी हे गाव आहे.मराठ्यांनी हा किल्ला पुन्हा जिंकला.

गडावरील प्रेक्षणीय स्थळे

गडाचे मुख्य प्रवेशद्वार इंग्रजांनी तोफांच्या भडिमाराने भग्न केले आहे. आत जाताच डाव्या हातास एका घुमटीत गणेशाची सुंदर मूर्ती आहे. येथून सरळ जाणाऱ्या पायवाटेने गेल्यानंतर गडाच्या मध्यभागी असलेल्या चंद्रसेन महाराजांचेमंदिर लागते. मंदिर सुरेख असून आत गाभाऱ्यात चंद्रसेन महाराजांची मूर्ती आहे. चैत्रातल्या दुसऱ्या पंधरवड्यात वसंतगडावर मोठी जत्रा भरते. मंदिर जुन्या बाधणीचे आहे. अनेक गावात चंद्रसेन देवाची यात्र भरावली जाते. मंदिराच्या पलीकडेच जुन्या राजवाड्याचे अवशेष दिसतात. मंदिर परिसर पाहून डाव्या बाजून मंदिराच्या बाहेरील वाटेने पुढे गेल्यास वाटेत चुन्याच्या घाणीचे अवशेष दिसतात. पुढे कोयनातळे व कृष्णातळे अशी दोन तळी आहेत. त्यांच्या काठावर जुन्या समाध्या व सतीशिळा आहेत. गडाच्या चारी बाजूंनी चार डौलदार बुरूज असून त्यावर चढण्यासाठी दगडी जिनेही आहेत. गडाच्या पश्‍चिम भागात गोमुखी बांधणीचा दरवाजा असून ह्या दरवाज्याचे व त्याच्या तटबंदीचे बांधकाम आजही चांगल्या अवस्थेत आहे.

चंद्रसेन महाराज

आत्ताचा महाराष्ट्र पूर्वी दंडकारण्य म्हणून ओळखला जाई. दंडकारण्याचा राजा चंद्रसेन महाराज हा मोठा तपस्वी व शिवभक्त होता. वसंतगडावरील देऊळ त्याचे आहे अशी कथा प्रचलित आहे. राम वनवासात असताना कधी काळी वसंतगडी मुक्कामी होते. वसंतगडावर रामाचे आणि मारुतीचे देऊळही आहे.

चंद्रसेन महाराज कुळदैवत

अनेक घरंदाज मराठे घराणी चंद्रसेनाला आपले कुळदैवत मानतात. जोगेश्वरी माता आणि चंद्रसेन महाराज यांचा विवाह लावण्याची प्रथा आहे. रामायण काळी त्या जागी चंद्रसेन महाराज बांबूच्या बेटात तपाला बसले असताना कोणत्या तरी शिकाऱ्याने चुकीने मारलेल्या बाणामुळे त्यांचा हात तुटला अशी दंतकथा आहे. त्यामुळे, मंदिरातील चंद्रसेन महाराजांच्या मूर्तीला एक हात नाही. त्यांच्या उजव्या बाजूँस जोगेश्वरी मातेची मूर्ती आहे, तर डाव्या बाजूस जानाईदेवीची मूर्ती आहे. ही जानाईदेवी चंद्रसेन देवाची बहीण आहे, असे काहींचे मत आहे.

भक्तांनी चंद्रसेन देवाची मंदिरे आपआपल्या गावी बांधली आहेत. त्यात निमसोडचे घाडगे यानी निमसोडला तीन मंदिरे बांधली आहेत. रायगाव, धोडवाडी, पलसगाव, कोळ, पुसेसावली, विटा, खोडद अशा अनेक गावात चंद्रसेन मंदिरे आहेत.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका

**एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका** (इंग्लिश : *Encyclopædia Britannica* लॅटिन "ब्रिटिश ज्ञानकोश") हा एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका, इन्कॉ. कंपनीतर्फे प्रकाशित केला जाणारा इंग्लिश भाषेतील सामान्य ज्ञानाचा प्रसिद्ध ज्ञानकोश आहे. सुमारे १०० पूर्णवेळ संपादकांमार्फत आणि ४,४००हून अधिक योगदात्यांमार्फत हा ज्ञानकोश लिहिला आणि सतत अद्ययावत केला जातो. इंग्रजी ज्ञानकोशांपैकी सर्वाधिक विद्वत्तापूर्ण अशी त्याची ख्याती आहे.

अजूनही प्रकाशित होणाऱ्या इंग्रजी ज्ञानकोशांपैकी "ब्रिटानिका" सर्वांत जुना आहे. इ.स. १७६८ ते १७७१ या काळात स्कॉटलंडमधील एडिंबर्ग इथे तीन खंडांमध्ये सर्वप्रथम तो प्रकाशित झाला. दुसऱ्या आवृत्तीत खंडांची संख्या १० झाली; चौथ्या आवृत्तीपर्यंत (१८०१-१८०९) तो २० खंडांचा झाला होता. वाढत्या ख्यातीसोबत या ज्ञानकोशाला प्रसिद्ध विद्वानांचे योगदान मिळविता आले. नववी आवृत्ती (१८७५-१८८९) आणि अकरावी आवृत्ती (१९११) हे ज्ञानकोश विद्वत्ता आणि साहित्यिक शैलीबाबत मैलाचे दगड मानले जातात.१९३३ मध्ये "ब्रिटानिका"ने "सततच्या पुनरावलोकना"चा निर्णय घेतला. मार्च २०१२ मध्ये एन्साय्क्लोपीडिया ब्रिटानिका, इन्कॉ.ने जाहीर केले की, यापुढे ते छापील आवृत्त्या प्रसिद्ध न करता ऑनलाईन स्वरूपावर लक्ष केंद्रित करणार आहेत. बत्तीस खंडांमध्ये प्रसिद्ध झालेली २०१०ची आवृत्ती ब्रिटिश ज्ञानकोशाची अखेरची छापील आवृत्ती ठरली.

thumb|right|250px|एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका ज्ञानकोशाच्या इ.स. १८९९ सालातील आवृत्तीचे पहिले पान
100px|right

## संदर्भ व नोंदी
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंग्लिश भाषेतील ज्ञानकोश
बंदर

नदी किंवा सागर यांच्या किनऱ्यावर नौका किंवा जहाजे थांबण्यासाठी असणारी जागा म्हणजे बंदर होय.

नौकांचे प्रवाह व वाऱ्यापासून रक्षण करण्यासाठी किनाऱ्यालगत विकसित केलेल्या जागेसही बंदर म्हणतात. 
भारतातील सर्वात खोल बंदर - विशाखापट्टणम .
वर्ग:रिकामी पाने

बंदरांची कार्ये

मालाची आयात व निर्यात

प्रवाशांची वाहतूक

मासेमारी नौकांना आश्रय

जहाजांची दुरुस्ती व देखभाल

आंतरराष्ट्रीय व्यापार सुलभ करणे
खाडी

250px|इवलेसे|उजवे|खाडी

नदी जेथे समुद्राला जाऊन मिळते, तेथील पाण्याच्या साठ्याला खाडी असे म्हणतात. कधीकधी किनाऱ्याचा सखल भूभाग खचून किंवा समुद्राच्या पाण्याची पातळी वाढल्यानेसुद्धा समुद्री खाडी तयार होते. खाडी जर बऱ्यापैकी मोठी असेल तर तिला आखात म्हणतात.  

बंगालचा उपसागर हा देखील एका अखाताचाच प्रकार आहे. 

महाराष्ट्राच्या पश्चिम समुद्रकिनाऱ्याला अशा अनेक खाड्या आहेत. तिथली बहुतेक बंदरे खाडीच्या आश्रयाने बनली आहेत.

पहा : सामुद्रधुनी
 
वर्ग:समुद्र
दलदल

**दलदल** म्हणजे माती रेती आणि भूजल यांच्या मिश्रणाने तयार झालेली चिखलसदृश्य स्थिती होय.
घाट

डोंगर ओलांडण्यासाठी बनविलेल्या वळणावळणाच्या रस्त्याला **घाट** म्हणतात. 

## हे सुद्धा पहा  
* महाराष्ट्रातील घाट रस्ते

वर्ग:रस्ते
धक्का

200px|right|thumb|धक्का

**धक्का** नाव वा जहाज यांच्या थांबण्यासाठी कृत्रिमरित्या केलेला समुद्र वा नदीतील फलाट होय.

## बाह्य दुवे
* भाऊचा धक्का
दिलीप देविदास भवाळकर

**दिलीप देविदास भवाळकर** (ऑक्टोबर १६, १९४० - हयात) हे मराठी, भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ आहेत. लेसर तंत्रज्ञानामधील संशोधनाबद्दल त्यांची विशेष ओळख आहे. २००० साली भारतीय केंद्रशासनाने त्यांना शास्त्रीय क्षेत्रातील कामगिरीबद्दल पद्मश्री पुरस्कार देऊन गौरवले.

## जीवन 
भवाळकरांचा जन्म ऑक्टोबर १६, १९४० रोजी सागर, मध्यप्रदेश येथे झाला. त्यांनी सागर विद्यापीठातून एम.एससी. पदवी अभ्यासक्रम पुरा केला. त्यांनी युनायटेड किंग्डमातील साउदॅंप्टन विद्यापीठात पीएच.डी. पदवी मिळवली. त्यांनी इंदूर येथील 'सेंटर ऑफ ऍडवान्स्ड टेक्नॉलॉजी' या संशोधनसंस्थेच्या संचालकपदाची जबाबदारी काही काळ सांभाळली.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:मराठी भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हेमचंद्र विक्रमादित्य

right|thumb|200px|
**हेमू** उर्फ सम्राट **हेमचंद्र विक्रमादित्य** ऊर्फ **हेमचंद्र भार्गव** (इ.स. १५०१ - इ.स. १५५६) हा इ.स.च्या १६ व्या शतकातील उत्तर भारतातला एकमेव हिंदू सम्राट होता. तो राजस्थानतल्या अलवार जिल्ह्यामधील एका लहान गावातील एक मीठ विक्रेता म्हणून बणजारा जीवनाला सुरुवात केलेला हेमू, आपल्या कर्तबगारीने सूरी वंशाच्या आदिलशाह सूरीचा "सेनापती" व **प्रधानमंत्री** या पदांपर्यंत पोहोचला.

उत्तर हिंदुस्तानात पंजाबपासून बंगालपर्यंत त्याने अफगाण बंडखोर, हुमायूँ व अकबराच्या मुघल फौजा यांच्याशी सुमारे २२ लढाया एकदाही पराभूत न होता जिंकल्या. ऑक्टोबर ७ इ.स. १५५६ साली त्याचा **सम्राट विक्रमादित्य** या पदवीसहित दिल्लीच्या सिंहासनावर राज्याभिषेक करण्यात आला.
 सुमारे ३५० वर्षांनंतर त्याने हिंदू साम्राज्याची थोड्या काळासाठी का होईना, पुनःस्थापना केली. 
त्याने आपल्या नावाने नाणीही प्रचारात आणली होती. *मध्ययुगीन भारताचा नेपोलियन* अशीही पदवी त्याला देण्यात येते. 

मात्र त्यानंतर लगेचच झालेल्या पानिपतच्या दुसऱ्या लढाईत केवळ दुर्दैवाने अकबराच्या मुघल सैन्याकडून हेमूच्या सैन्याचा पराभव झाला. हेमूला पकडून त्याचा शिरच्छेद करण्यात आला. हेमूचे समर्थक व हजारो हिंदूंची कत्तल अकबराच्या मुघल सैन्याकडून करण्यात आली.

## अधिक वाचन 
* भारद्वाज, के.के., "हेमू - नेपोलियन ऑफ मेडिएव्हल इंडिया'', मित्तल पब्लिकेशन्स, नवी दिल्ली, पृ. ५९-६० (इंग्लिश मजकूर)
* "हिमू - अ फरगॉटन हिंदू हीरो", भारतीय विद्या भवन, पृ. १०० (इंग्लिश मजकूर)
* जे.एन. सरकार, "मिलिटरी हिस्टरी ऑफ इंडिया", पृ. ६७ (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:भारतीय राज्यकर्ते
वर्ग:सैनिकी पेशातील भारतीय व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १५०१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५५६ मधील मृत्यू
वर्ग:हिंदू साम्राज्ये
धबधबा

[thumb|center|800px|इगुअझू फॉल्स, [आर्जेन्टिना]]
**धबधबा** म्हणजे बऱ्याच उंचावरून थेट खाली पडणारा पाण्याचा नैसर्गिक प्रवाह. हा प्रवाह प्रामुख्याने नदीचा असतो.
[thumb| एंजल फॉल्स, [वेनेझुएला हा जगातील सर्वात उंच धबधबा आहे. उंची: ९७९ मि. (३२१२ फूट).]]
भारतात ही उंचेल्ली, मागोडा, असे अनेक पाहण्यासारखे धबधबे आहेत.

वर्ग:धबधबा
विवर

'']]

**विवर** म्हणजे खगोलीय वस्तू (उदा. पृथ्वी, इतर ग्रह व उपग्रह)चा पृष्ठभाग धसल्याने तयार झालेला खड्डा.

विवरांचा आकार बहुदा वर्तुळाकार असतो.

विवर निर्माण होण्यास खालील नैसर्गिक किंवा मानव निर्मित प्रक्रिया कारणीभूत असतात.

* उल्कापात - विश्वातील बहुतांश विवर हे उल्कापातामुळे तयार झाले आहेत. ह्यांना आघाती विवर म्हणतात.

* ज्वालामुखी - पृथ्वीखेरीज चंद्र, शुक्र व मंगळावर या प्रकारचे विवर दिसून येतात.

* भूगर्भात केलेले अणुस्फोट

## बाह्य दुवे
* लोणार विवर
भोवरा

नदीच्या पाणी वाहण्याच्या तळाच्या पातळीत अचानक बदल झाल्यामुळे (त्या ठिकाणी खड्डा सदृस्य भाग निर्माण झाल्यामुळे) ती पाण्याची वाहणारी धार वेगाने त्या खड्ड्यात जाते. त्यामुळे प्रचंड दाबाची पाण्याची 'अधोगती'(downwords trend) निर्माण होते. ते पाणी खड्ड्याच्या भिंतींवरून शंक्वाकार पद्धतीने तळाशी जाते. अशा नैसर्गिक रचनेस **भोवरा** असे म्हणतात.

दोन नद्यांच्या संगमामुळे निर्माण झालेल्या प्रवाहातील वाहत्या भोवऱ्यास ग्रामिण भागात 'जलकुंभी' असे  म्हणतात.

असेच भोवरे समुद्रात सुद्धा लाटांमुळे निर्माण होतात.
समुद्रगर्ता

**समुद्रगर्ता** (trench) म्हणजे  महासागराच्या किंवा समुद्राच्या तळावरील खोल आणि मोठ्या लांबीची दरी होय. मरियाना गर्ता ही जगातली सार्वात खोल गर्ता आहे. 

मरियाना गर्ताच्या सर्वात खोलगट भागाला चॅलेंजर डीप म्हणतात. या गर्तेची खोली ११,०३४ मीटर-३६,२०१ फूट, म्हणजे जवळपास ७ मैल आहे. 
मरियाना गर्ताचा आकार अर्धचंद्रकार असून ती बऱ्याच मोठ्या भागावर पसरली आहे.
कोणत्याही मोठ्या नद्या या ठिकाणी काहीही संचयन करत नाहीत.
मरियाना गर्ता हा जगातील एक प्राचीन समुद्र मंच असून त्याचे वय जवळपास १८० कोटी वर्षे  आहे.
आजवर या पृथ्वीतलावर केवळ ५७ गर्तांचा शोध लागलेला आहे. त्यापैकी ३२ पॅसिफिक महासागरात, १९ अटलांटिक महासागरात तर ६ हिंदी महासागरात शोधल्या गेल्या आहेत.

वर्ग:महासागर
सी++

**सी प्लस प्लस**(C++) ही एक बहु-उद्देशी व वस्तुनिष्ठ संगणकीय भाषा (ऑब्जेक्ट ओरिएंटेड प्रोग्रॅमिंग लँग्वेज) आहे. ब्यार्न स्त्राऊस्त्रुप ह्या संगणक तज्ञाने ही भाषा विकसित केली. १९७९ च्या सुमारास या भाषेचे नाव *C with Classes* असे ठरविले होते आणि नंतर १९८३ मध्ये सी प्लस प्लस या नावाने ही भाषा सार्वजनिकपणे उपलब्ध केली गेली.

एका प्राथमिक आज्ञावली (program)चे उदाहरण:
 

```cpp
# include // provides std::cout
 
int main()
{
	cout 
हा प्रोग्रॅम चालविल्यानंतर संगणकाच्या पडद्यावर **"Hello, world!"** अशी अक्षरे दिसतील
शिकणे सी ++
C ++ शिकताना सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे संकल्पनांवर लक्ष केंद्रित करणे.

एक प्रोग्रामिंग भाषा शिकण्याचा उद्देश एक चांगला प्रोग्रामर बनणे आहे; म्हणजे, नवीन प्रणाली तयार करणे आणि त्यांचे अंमलबजावणी करणे आणि वृद्धांना देखरेख करणे अधिक प्रभावी.

C ++ विविध प्रकारचे प्रोग्रामिंग शैली. आपण कोणत्याही भाषेत फोरट्रान, सी, स्मॉलटाक इत्यादीच्या शैलीमध्ये लिहू शकता. रनटाइम आणि स्पेस कार्यक्षमता राखताना प्रत्येक शैली प्रभावीपणे त्याचे उद्दीष्ट साध्य करू शकते.

वर्ग:आज्ञावली भाषा
डोह

नदीच्या पाण्याच्या वाहण्याच्या तळात मृदु भाग (soft pocket) आल्यामुळे पात्राएवढा रुंद आणि  पुन्हा कठीण भाग येइपर्यंत लांब, येवढा निर्माण झालेला मोठा टाक्यासदृश्य खड्डा. यामुळे तेथे कायम पाणी साचुन राहते. याची खोली कितीही असु शकते. **डोह** हे नैसर्गिक
लोहार

thumb|महाराष्ट्रातील लोहार
[thumb|right|250px|[ऐरण|ऐरणीवर लोहारकाम करणारा चेक प्रजासत्ताकामधील लोहार (इ.स. २०१०)]]
[thumb|right|250px|[ऐरण|ऐरणीवर लोहारकाम करणारा भारतातील लोहार]]
thumb|महाराष्ट्रातील लोहाराने बनवलेले कोयते

**लोहार** (इंग्लिश: *Blacksmith*, *ब्लॅकस्मिथ*) म्हणजे लोखंडाच्या वस्तू घडवणारे कारागीर होत. तप्त लोखंडाला ऐरणीवर ठोकून ठोकून लोहार वस्तूस आकार देतात. साधारणपणे, ते शेतीची / बागकामाची अवजारे उदा. विळे, कोयते, खुरपी, बांधकामासाठी लागणारी साधने, जाळ्या, सळया, भांडी, प्राण्यांच्या खुरांना ठोकायचे नाल, शस्त्रे, बैलगाडीच्या चाकाना लोखंडी धाव, पाण्याच्या मोटी, नांगराचे फाळ, कुदळी, टिकाव, पहारी, घमेली, खिडक्यांचे गज इत्यादी लोखंडी वस्तू बनवतात.लोहार ही भारतातील एक प्रमुख व्यावसायिक जात आहे. जातीच्या आधारावर लोहार मागासवर्गात येतो. लोखंडी शिल्प - लोहार हा ब्राह्मण आहे.अथर्ववेदिक विश्वकर्माला ब्राह्मण म्हणतात.

## लोकजीवन
कोकण, उत्तर महाराष्ट्र, विदर्भ, मराठवाडा भागात हा समाज पसरलेला आहे. मुंबई, ठाणे, पालघर, कल्याण, डोंबिवली, भिवंडी, नवी मुंबई ह्या शहरात सुद्धा तो विखुरलेला आहे. मुंबईत लोहार चाळ प्रसिद्ध आहे. 
**लोहार समाजात लोहार, गाडी लोहार, पांचाळ, नालबंदी, घिसाडी ह्या पोटजाती आहेत. 
कोकणात मानवाचार्य लोहार, 
विदर्भात मनुपांचाळ, 
मराठवाड्यात मनुलोहार आणि 
इतर ठिकाणी गाडीलोहार राहतात. समाजाच्या चालीरिती, आहार, राहणीमान ह्या तेथील स्थानिक पद्धती प्रमाणे असतात. लोखंडी भांडी तयार करण्याच्या व्यवसायात घिसाडी समाज आहे. नव्या पिढीतील लोक शहरात स्थलांतरित झाले. शहरातील ही पिढी फॅब्रिकेशन, हार्डवेर, फर्निचर, गॅरेज व्यवसाय करतात.

## लोहारकामास लागणारी पारंपरिक हत्यारे/अवजारे
* छिन्नी - वेगवेगळ्या आकाराच्या छिन्न्या, त्याचा वापर लोखंड तोडण्यासाठी (छिन्न करण्यासाठी) होतो.
* हातोडी - ठोकण्यासाठी
* घण - जेव्हा जोराने ठोक हवा असेल तेव्हा
* ऐरण - ज्यावर तापलेले लोखंड ठेवून व त्यास हातोड्याने ठोकून हवा तसा आकार देता येतो.
* भाता - भट्टीला दाबाने हवा पुरविण्यासाठी आवश्यक
* भट्टी - दगडी कोळसा हे इंधन वापरून लोखंडास गरम करण्याची जागा.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:धातुशास्त्र
वर्ग:बलुतेदार
वर्ग:व्यवसाय
किरितिमाती

**किरितीमाती** हे प्रशांत महासागरातील हे किरिबाटी देशातील एक बेट आहे. या बेटावरील प्रमाणवेळ जगातील सगळ्यात लवकरची प्रमाणवेळ मानली जाते.

याचे जुने नाव *क्रिसमस द्वीप* होते. हिंदी महासागरातील क्रिसमस द्वीप हे वेगळे बेट आहे.

वर्ग:किरिबाटीतील शहरे
कांतारो सुझुकी

thumb|right|कांतारो सुझुकी

बॅरन **कांतारो सुझुकी** (जपानी:鈴木 貫太郎) (जानेवारी १८, इ.स. १८६७ - एप्रिल १७, इ.स. १९४८) हा जपानचा एप्रिल ७ ते ऑगस्ट १७, इ.स. १९४७ दरम्यान ४२वा पंतप्रधान होता.

हा पेशाने दर्यासारंग असून तैसै योकुसंकाईचा शेवटचा नेता होता. जपानने पॉट्सडॅम घोषणा स्वीकारावी व अमेरिकेसमोर संपूर्ण शरणागती घेउन दुसरे महायुद्ध संपवावे यासाठी जपानच्या सम्राटाचे व सत्ताधारी मंडळींचे मन वळवण्यात सुझुकीचा मोठा वाटा होता.

## संदर्भ आणि नोंदी
सुझुकी, झेन्को
वर्ग:इ.स. १८६७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील मृत्यू
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
उसाच्या टिपर्‍या

thumb|left| उसाच्या टिपऱ्या
* उसाच्या लागवडीसाठी बिय़ाणे म्हणून उसाच्या कांड्यांची गरज लागते.
* ज्या शेतातून नवीन लागवडीसाठी बियाणे आणले जाते, त्या शेताला 'बेणेमळा' म्हणतात.

वर्ग:ऊसशेती
साखर कारखाना

ऊस, बीट इ.च्या रसापासुन ज्या ठिकाणी साखर तयार केली जाते त्याला **साखर कारखाना** म्हणतात.

वर्ग:ऊसशेती
वर्ग:शेती
फेनॉल

**फेनॉल**, **कार्बोलिक ॲसिड**, **फेनोलिक ॲसिड** किंवा **बेंझेनॉल** हे एक विषारी रसायन आहे.

* एक जंतुनाशक
* घरातील फरशी पुसण्यासाठी वापरले जाणारे एक रसायन.

वर्ग:जंतुनाशके
वर्ग:विषारी रसायने
फेब्रुवारी ३०

**फेब्रुवारी ३०** ही काही पाश्चात्य दिनदर्शिकांतून वापरली जाणारी तारीख आहे. ही तारीख ग्रेगरी दिनदर्शिकेत वापरली जात नाही.

वर्ग:काल्पनिक दिनांक
शब्दकोश (निःसंदिग्धीकरण)

* शब्दकोशांची सूची
* शब्दसंग्रह सय (भाषाशास्त्र)
* विकिपीडिया:भाषांतर प्रकल्प/ऑनलाईन शब्दकोश यादी
* मुक्त शब्दकोश

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
ऊस बेणेमळा

* ऊस लागवडीसाठी निरोगी व सशक्त उसाच्या बियाण्यांची गरज पडते.
* ज्या शेतातुन नवीन लागवडीसाठी बियाणे (टिप-या) आणले जाते त्या शेताला ’बेणेमळा’ म्हणतात.
* महाराष्ट्रात साखर कारखान्यांकडुन उसाचे बेणेमळे शोधुन त्यांना ’बेणेमळा’ म्हणुन शिफ़ारस केली जाते. शिफ़रस देताना कारखान्याचा उस विकास अधिकारी ठराविक निकष पाहून शिफारस देतो. यामध्ये उसाचा निरोगिपणा व सशक्तपणा मुख्यत्वे तपासला जातो.

वर्ग:ऊसशेती
समभुज चौकोन

ज्या चौकोनाच्या सर्व बाजू समान लांबीच्या असतात अशा चौकोनास **समभुज चौकोन** असे म्हणतात.समभुज चौकोनाच्या सर्व कोनांची बेरीज ३६० अंश असते ,परंतु या चौकोनाचे कोणतेही दोन किंवा अधिक कोन एकरूप नसू शकतात. समभुज चौकोन हा समांतरभुज चौकोन सूद्धा असतो.

वर्ग:भूमिती
भारतीय प्रताधिकार कार्यालय

कोणतेही विचार लेखन स्वरूपात आले की प्रताधिकार लागू होतोच.
त्यामुळे प्रताधिकारासाठी वेगळी नोंदणी वगैरे करावी लागत नाही.
आंतरजालावर लेखन केले की त्यावर काळ-वेळाची मोहोरही लागलेली असते.
त्यामुळे असे लेखन चोरले जाऊ शकत नाही. कारण ते सहजतेने सापडू शकते आणि चोरीला गेले आहे हे सिद्ध करता येते.
चोराचे सर्व्हर्स भारतात, अमेरिकेत, युरोप मध्ये किंवा आशियातील देशात असतील तर तो अधिक कायदेशीर कारवाईही होऊ शकते.
भारतीय, अमेरिकन, युरोपीय व इतरत्रही प्रताधिकार कायदा सर्व प्रकारच्या बेकायदेशीर वापराला मनाई करतो.

भारतीय कायद्याची अधिक माहिती येथे मिळावी - 
दुवा : http://copyright.gov.in/frmFAQ.aspx
भारतीय प्रताधिकार कार्यालय

4th Floor, Jeevan Deep Building, Parliament Street, New Delhi - 110001. 
Telephone No. : +91-11-23382436, (23382549, 23382458 Extn.: 31 & 45) 

## संस्थेबद्दलचे अधिकृत संकेतस्थळ
*Copyright Office

वर्ग:कायदा
वर्ग:प्रताधिकार
बांगडा

**बांगडा** (इंग्लिश:Mackerel) हा एक खाऱ्या पाण्यातला मासा आहे. भारताभोवतालच्या समुद्रांत हा मुबलक मिळतो. हा मासा शाकाहारी आहे.

मराठीत या माशाला *अंजारी* असेही म्हणतात. या माशाचे शास्त्रीय नाव स्रॉम्बर स्रॉम्बसआहे. 

## संदर्भ
वर्ग:मासे
रावस

250px|thumb|रावस, पश्चिम बंगाल, भारत
**रावस** (इंग्लिश:blue threadfin किंवा fourfinger threadfin)हा सॅमन माशाचा प्रकार आहे. हा मासा सहसा किनाऱ्याजवळील उथळ पाण्यात सापडतो. हे मासे विखुरलेल्या थव्यांतून असतात. हिवाळ्यात हे मासे नद्यांच्या मुखात शिरतात.

हे मासे मुख्यतः झिंगे आणि इतर छोटे मासे खातात. 

अतिप्रमाणात मासेमारी झाल्याने रावसची संख्या आता कमी होत चाललेली आहे.  

हा मासा मुख्याता 2 प्रकारात सापडतो. 

# रावस
# काला रावस (दाडा)

साध्या रावस पेक्षा काळ्या रावसाला किमंत खूप असते. कारण तो चवीला खूप उत्कृस्ट दर्ज्याच असतो.

**रावस माशाचे प्रजनन** : हिवाळ्यामध्ये रावस मासे नद्यांच्या प्रवाहात किंवा खाडीमध्ये जातात. त्यानंतर हिवाळ्यात नदी/खाडीमध्ये आणि मादी यांचे मीलन होते. रावस माद्या वर्षातून दोन वेळा अंडी देतात. पहिल्यांदा जानेवारी-मार्च दरम्यान आणि दुसऱ्यांदा जुलै-सप्टेंबर या काळात रावस माद्या अंडी घालतात. 
 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मासे
हुआन रमोन हिमेनेझ

**हुआन रमोन हिमेनेझ मँतेकॉन** (डिसेंबर २४, इ.स. १८८१ - मे २९, इ.स. १९५८) हा अंदालुसियातील स्पॅनिश कवी आणि लेखक होता. याला १९५६ चे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.

हिमेनेझ *निव्वळ कवित्व* या मूळच्या फ्रेंच संकल्पनेचा पुरस्कर्ता होता.

हिमेनेझ, हुआन रमोन
हिमेनेझ, हुआन रमोन
हिमेनेझ, हुआन रमोन
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सुरमई

thumb|right|300px|सुरमई
right|300px|गोव्यातील सुरमई थाळी
**सुरमई** (शास्त्रीय नाव: *Scomberomorus guttatus*, *स्काँबरोमोरस गट्टेटस*; इंग्लिश: *Indo-Pacific king mackerel*, *इंडो-पॅसिफिक किंग मॅकरेल*; किंवा नुसतेच किंगफिश) हा बांगड्याच्या प्रकारांतील एक मासा आहे. हा मासा हिंदी महासागराच्या परिसरात आढळतो. ४५ किलोग्रॅम वजनापर्यंत वाढणारा सुरमई हा खाद्य मासा आहे. 
## बाह्य दुवे 
* मराठी नावे 
* माशांची नावे 
* इंटिग्रेटेड टॅक्सॉनॉमिक इन्फर्मेशन सिस्टम्स-  (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:मासे
कोळंबी

right|thumb|300px|कोळंबी
**कोळंबी** एक जलचर प्राणी आहे. त्याला वाळवुन सोडे बनवतात. हे गोड्या पाण्यात तसेच खाऱ्या पाण्यातही वाढतात. कोळंबी अँटार्क्टिका सोडून जगात सर्वत्र सापडतात.

याचे उत्पादन मत्स्यशेतीत मोडते.

## हे सुद्धा पहा
* मत्स्यशेती
वर्ग:जलचर
शिंगळा

thumb|250px|बेगेरियस यारेली अर्थात शिंगळ्याचे रेखाचित्र
**शिंगळा** (शास्त्रीय नाव: *Siluriformes*, *सिलुरीफोर्मेस* ; इंग्लिश: *Catfish*, *कॅटफिश* ;) हे किरणांसारखे पर असलेल्या माशांच्या गोत्राचे नाव आहे. शिंगळ्याच्या तोंडाजवळ असलेल्या शिंगांसारख्या दोन अवयवांमुळे याला हे नाव पडले असावे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:मासे
मोरी

हा एक प्रकारचा मासा आहे.

वर्ग:मासे
वर्ग:रिकामी पाने
घोल

**घोल** (इंग्लिश:*अटलांटिक गोलायथ ग्रुपर*; शास्त्रीय नाव:Epinephelus itajara) हा खाऱ्या पाण्यात आढळणारा मासा आहे. हा मासा समुद्रात बहुधा १५-१५० फूट खोलीवर आढळतो.

वर्ग:मासे
काळुंदर

**काळुंदर** (इंग्लिश:*ग्रीन क्रोमाइड*, लॅटिन/शास्त्रीयः*एट्रोप्लस सुराटेन्सिस*) हा गोड्या पाण्यात तसेच खाजणात सापडणारा मासा आहे. हा मासा मुख्यत्वे दक्षिण भारतात आणि श्रीलंकेत सापडतो. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मासे
खांपी

**खांपी** खाऱ्या पाण्यातील माशांची जात आहे. सहसा हिंदी महासागर आणि प्रशांत महासागरात सापडणारे हे मासे छोट्या आकाराचे आणि रुपेरी रंगाचे असतात.

वर्ग:मासे
तामोशी

**तामोशी** (इंग्लिश:*मॅंग्रोव्ह रेड स्नॅपर*; शास्त्रीय नाव:Lutjanus argentimaculatus) हा साधारणपणे खाजणात किंवा खाडीच्या उथळ पाण्यात आढळणारा मासा आहे.

वर्ग:मासे
अकारविल्हे

म्हणजे कोणत्याही माहितीची जलद उपलब्धते साठी विशिष्ठ क्रमाने केलेली रचना.

बाराखडीतील क्रमानुसार मांडणी करणे हा अकारविल्ह्याचा एक प्रकार आहे.

## प्रकार 
* बाराखडी (अक्षरमाले) नुसार.
* क्रमांका नुसार.
## मराठी वर्णमाला क्रम 
२००९ च्या महाराष्ट्र शासन निर्णयानुसार मराठी वर्णमालेचा ठरवलेला क्रम खालीलप्रमाणे.
### > स्वर
### > स्वरादी
### व्यंजने 
### विशेष संयुक्त व्यंजने
### अंक
## अणूरेणू 
* ग्रंथांची अकारविल्हे यादी ग्रंथ नाम आणि प्रकाशनसंस्थे प्रमाणे:

* मराठीतील म्हणींची **अकारविल्हे** रचना
हलवा (मासे)

हलवा हा एक प्रकारचा मासा आहे.

हा मासा रुपेरी आणि पांढऱ्या पाँफ्रेटांच्या कुलातला नसून भिन्न कुलातला आहे; पण दिसायला तो बराचसा रुपेरी पाँफ्रेटासारखा असल्यामुळे मासळी बाजारात यालाही पाँफ्रेट हे नाव मिळालेले आहे.याचे शरीर सापेक्षतेने मोठे असते. शरीराची लांबी सु. ६० सेंमी. पर्यंत असते; मलबार किनाऱ्यावरील माशांची सरासरी लांबी सु. ३८ सेंमी. असते. रंग गडद तपकिरी अथवा करडा तपकिरी असून त्यांत निळ्या रंगाच्या छटा असतात. पोटाकडचा भाग फिक्कट तपकिरी असतो. परांचे टोकाकडचे भाग काळसर असतात. शेपटी पिवळसर रंगाची असून तिच्यावर तपकिरी रंगाचे तीन आडवे पट्टे असतात. काळ्या पाँफ्रेटात वसा (चरबी), कॅल्शियम, फॉस्फरस आणि प्रथिने बऱ्याच प्रमाणात असतात.

पाँफ्रेटांच्या मासेमारीची भारतातील महत्त्वाची केंद्रे पश्चिम किनाऱ्यावर द्‍क्षिण कारवार व मलबार आणि पूर्व किनाऱ्यावर विशाखापटनम् व नेलोर जिल्हा ही होत.

वर्ग:मासे
वाघोळे

**वाघोळे** (शास्त्रीय नाव: *बॅटॉइडिया*) हा माशांचा प्रकार आहे. स्टिंगरे मासा या प्रकारात मोडतो. या माशांच सापळे हाडांचे नसून कूर्चाचे (कार्टिलेज) असते

वर्ग:मासे
मुडोशी

thumb|200px|right|मुडोशी
**मुडोशी** विषुववृत्तीय व आसपासच्या प्रदेशांत समुद्रकिनाऱ्याजवळ आढळणारा मासा आहे. याची पिले समुद्रात जन्म घेतात व नंतर किनाऱ्याजवळ येतात. हे मासे नदीमुखातील खाऱ्या पाण्यातही राहतात.

मुडोशीचे खाद्य इतर छोटे मासे व झिंगे आहे.

वर्ग:मासे
बोंबील

thumb|right|300px|बोंबील
**बोंबील** (शास्त्रीय नाव: *Harpadon nehereus*, *हार्पेडन नीहेरस* ; इंग्लिश: *Bombay duck*, *बॉंबे डक* ;) या नावाने ओळखला जाणारा मासा अरबी समुद्रात कच्छपासून मुंबईच्या दक्षिणेस अलिबाग, मुरुड इत्यादी कोकणपट्टीच्या भागात तसेच बंगालच्या उपसागरातसुद्धा मिळतो. ब्रिटिश राजवटीत हा मासा इंग्रजीत बॉंबे डक या नावाने ओळखला जाऊ लागला. या नावाच्या व्युत्पत्तीबाबत अनेक दंतकथा प्रचलित आहेत्. 

हा मासा ताजा, तसेच मीठ लावून सुकवून पण वापरला जातो. सुक्या बोंबलांना बोलीभाषेत काड्या म्हणले जाते. सुक्या बोंबलाची चटणी खवय्यांमध्ये लोकप्रिय आहे. या चटणीला माशांना येणारा वैशिष्ट्यपूर्ण दर्प येतो. 

वर्ग:मासे
लेप (मासे)

thumb|right|250px|लेप
**लेप** (इंग्रजी: *Sole*, *सोल* ;) हा अंगाने चपट्या असलेल्या माशांच्या प्रजातींचा वर्ग आहे. सर्वसाधारणतः सॉलिडे कुळातील माशांना उद्देशून 'लेप' ही संज्ञा वापरली जात असली, तरीही 'सॉलिऑयडी'' उपगोत्रातल्या सदस्यांची, तसेच 'प्ल्यूरोनेक्टिडे' कुळातल्या सदस्यांची गणनादेखील काही वेळा लेपांमध्ये केली जाते. 

## बाह्य दुवे 
* गोड्या पाण्यातल्या लेपाचा व्हिडिओ (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:मासे
पाल्मा दे मायोर्का

**पाल्मा** हे मायोर्का बेटावरचे एक मुख्य शहर व बंदर, तसेच बालेआरीक बेटांच्या स्वायत्त समुदायाची राजधानी आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:स्पेनमधील शहरे
वर्ग:बालेआरिक द्वीपसमूह
मायोर्का

[right|thumb|300 px|[बालेआरिक द्वीपसमूहामधे मायोर्काचे स्थान]]
**मायोर्का** हे स्पेन देशाच्या भूमध्य समुद्रातील बालेआरिक द्वीपसमूहामधील सगळ्यात मोठे बेट आहे.  पाल्मा दे मायोर्का हे मायोर्का बेटावरचे सगळ्यात मोठे शहर आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:बालेआरिक द्वीपसमूह
बालेआरिक द्वीपसमूह

**बालेआरिक द्वीपसमूह** हा बालेआरिक समुद्रातील आणि स्पेन देशाचा एक स्वायत्त संघ आहे. . भौगोलिकदृष्ट्या हा द्वीपसमूह भूमध्य समुद्राच्या पश्चिम भागात तर आयबेरियन द्वीपकल्पाच्या पूर्वेस आहे. मायोर्का, मेनोर्का, इबिथा आणि फोर्मेन्तेरा ही ह्या द्वीपसमूहातील चार मुख्य बेटे आहेत. 


वर्ग:स्पेनचे स्वायत्त संघ
राष्ट्रभाषा

भारतीय संविधानानुसार भारताला कोणतीही अधिकृत राष्ट्रभाषा नाही.

## सी.एम.बी.ब्रान यांच्या व्याखेनुसार 
सी.एम.बी.ब्रान यांच्या व्याखेनुसार कोणत्याही देशाची राष्ट्रभाषा निश्चित करण्याकरिता खास चार गुणांचा समावेश असणे आवश्यक आहे. ते गुण म्हणजे- १) ती भाषा त्या देशाची प्रादेशिक भाषा अथवा विशिष्ट प्रदेशातील लोकांची भाषा असावी २) क्षेत्रीय भाषा, जी त्या देशातील विशिष्ट क्षेत्रात उत्तर, दक्षिण वगैरे भागातील असावी ( हिंदी फक्त उत्तरेकडील काही राज्यांमध्ये बोलली जाते) ३) सर्वसाधारण संपूर्ण देशात बोलली व समजली जाणारी भाषा. (उत्तरेकडील काही राज्य सोडली तर हिंदी कोणालाच समजत नाही) ४) जी त्या देशातील सरकारी कामकाजाकरिता एक राष्ट्रीय ओळख या नात्याने वापरली जाते अशी केंद्रीय भाषा. या सर्व निकषांना हिंदी भाषा उतरत नाही. त्यामुळे हिंदी ही भारताची एक बोली भाषा असुन राष्ट्रभाषा नाही, व इंग्रजी ही जगासोबत संवाद करण्यासाठी वापरली जाणारी एक बोलीभाषा आहे!

## भारताची राष्ट्रभाषा आणि डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर 
डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकरांना संस्कृत ही देशाची राष्ट्रभाषा व्हावी असे वाटत होते. परदेशांतील अनेक विद्वानांचे तेच मत होते. कधीकाळी देशभर पसरलेली संस्कृतसारखी समृद्ध भाषा सोडून इतर भाषेचा विचार का करावा असे त्यांना वाटे.

## उदाहरणे व अपवाद 
### पाकिस्तान 
पाकिस्तानाच्या इ.स. १९७३ च्या राज्यघटनेतील *राष्ट्रीय भाषा* असे शीर्षक असलेल्या कलम २५१(१) अनुसार "पाकिस्तानाची राष्ट्रीय भाषा उर्दू असून, पुढील पन्नास वर्षांत तिचा वापर अधिकृत व अन्य कामांसाठी व्हावा, यासाठी तजवीज केली जाईल." इ.स. १९७९ साली संबंधित तरतुदी करण्यासाठी *नॅशनल लॅंग्वेज अथॉरिटी* नावाची संस्था स्थापण्यात आली.

### भारत 
राज्यघटनेनुसार भारतीय प्रजासत्ताकाच्या २२ अधिकृत भाषा असून, त्यात कुठेही *राष्ट्रीय भाषा* अशी संज्ञा योजलेली नाही. भारतीय राज्यघटनेच्या ३४३ व्या कलमानुसार प्रजासत्ताकाच्या केंद्रशासनाच्या कार्यालयीन कामकाजासाठी इंग्लिश व हिंदी या दोन भाषा वापरल्या जातात, तर राज्यशासनांच्या कार्यालयीन कामकाजासाठी प्रत्येक राज्याच्या अधिकृत भाषा वापरल्या जातात.

हिंदी ही भारताची राष्ट्रभाषा असल्याचा काही भारतीयांमध्ये गैरसमज आढळून येतो .

### सिंगापूर 
सिंगापुराच्या प्रजासत्ताकाच्या राज्यघटनेनुसार मलय भाषा ही मूळ मलय सिंगापुरी रहिवाशांची भाषा प्रजासत्ताकाची *अधिकृत*, तसेच *राष्ट्रीय भाषा* आहे. मलय भाषक सिंगापुराचे मूळ रहिवासी असले, तरीही चिनी वांशिक लोकांच्या मोठ्या स्थलांतरामुळे सध्या सिंगापुरात अल्पसंख्य भाषकसमूह आहेत. इ.स. २००० सालातल्या जनगणनेनुसार ४५.५ लाख लोकसंख्येमध्ये मलय भाषक १४ % आहेत. मलयेसोबत इंग्लिश, मँडेरिन चिनी व तमिळ या सिंगापुराच्या *अधिकृत भाषा* आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:भाषा
इबिथा

**इबिथा** हे स्पेन देशाच्या अखत्यारीतले आणि भूमध्य समुद्रातील बालेआरीक बेटांच्या स्वायत्त समुदायापैकी एक बेट आहे.  
[right|thumb|300 px|[बालेआरिक द्वीपसमूहामधे इबिथाचे स्थान]]

## संदर्भ 
वर्ग:बालेआरिक द्वीपसमूह
वर्ग:स्पेन
कोथिंबीर वडी

right|thumb|150px|कोथिंबीर वडीचे सारण
right|thumb|150px|कोथिंबीर वडी
'''''' हा कणकेच्या पारीत(वाटीत) कोथिंबिरीचे सारण भरून, वाफवून बनवला जाणारा महाराष्ट्रातील एक खाद्यपदार्थ आहे.

साहित्य :-

१. एक वाटी बेसन
२. एक मध्यम आकाराची कोथिंबिरीची जुडी बारीक चिरून 
३. एक कांदा उभा आडवा चिरून
४. एक चमचा लाल तिखट
५. एक चमचा धणे पूड
६. एक चमचा जिरे
७. अर्धा चमचा हळद
८. दोन चमचे तांदळाचे पीठ
९. दोन चमचे हिरवे वाटण (मिरची + कोथिंबीर + आले)
१०. दोन चमचे तेल
११. चवीनुसार मीठ.

;फोडणी साठी : 
१. एक चमचा तेल 
२. एक चमचा मोहरी
३. सजावटीसाठी किसलेला नारळ

कृती :-

सगळे जिन्नस एका भांड्यात एकत्र करून घ्यावे.
पाणी न टाकता मिश्रण नीट एकजीव करून घ्यावे.
एका ताटाला तेलाचे बोट लावून हे मिश्रण त्यात पसरवून ठेवावे.
शिट्टी न लावलेल्या प्रेशर कुकरमध्य इडलीप्रमाणे १५ मिनिटे वाफवून घ्यावे.
गार झाल्यावर वड्या पाडून वरून मोहरीची फोडणी द्यावी.
नारळाच्या किसाने सजवून गरमागरम चहासोबत खायला द्यावे.
 यालाच काही ठिकाणी सांबार वडी असेही म्हणतात. 

वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ
वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
गुलाग आर्किपेलागो

**गुलाग आर्किपेलागो** (रशियन:Архипелаг ГУЛАГ, *आर्किपेलाग गुलाग*) हे अलेक्सांद्र सोल्झेनित्सिनने लिहिलेले रशियन पुस्तक आहे. सोल्झेनित्सिनने सायबेरियातील गुलागमधील बंदी असतानाचे आपले आणि सहकैद्यांचे अनुभव त्यात नमूद केलेले आहेते. हे पुस्तक त्याने १९५८ ते १९६८ दरम्यान लिहिले व १९७३मध्ये पहिल्यांदा ते पाश्चिमात्य देशांत प्रसिद्ध झाले.

वर्ग:अलेक्सांद्र सोल्झेनित्सिनचे साहित्य
वर्ग:रशियन साहित्य
सिंह बंधू

वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
वर्ग:रिकामी पाने
सत्य

right|250 px|thumb|सत्यमेव जयते
**सत्य** ह्या शब्दाचा अर्थ *खरेपणा*, *वास्तविकता*, *यथार्थता* असा होतो. असत्य हा सत्याचा विरोधी अर्थाचा शब्द आहे.

भारतीय घटनेत सत्याला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. भारताच्या राजकीय प्रतीकामध्ये *सत्यमेव जयते* (सत्याचा विजय होवो) हे शब्द वापरले आहेत.

## बाह्य दुवे 
* सत्याचा परिचय 
* सत्य - एनसाक्लोपीडिया
बारी

**बारी** हे महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे गाव भंडारदरा या धरणापासून सुमारे ६ किलोमीटर अंतरावर असून कळसूबाई या महाराष्ट्रातील सर्वात उंच शिखराच्या पायथ्याशी आहे.

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे
खाद्यपदार्थ

स्वयंपाकातील शिजविणे, भाजणे, तळणे, परतणे, उकडणे वा वाफविणे यांपैकी कुठल्याही एक वा संमिश्र रितीने,पाकक्रियेद्वारे बनवलेल्या, खाण्यायोग्य पदार्थास **खाद्यपदार्थ** म्हणतात.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ
लिप्यंतर

**लिप्यंतर** किंवा **लिप्यंतरण** म्हणजे एका लिपीतील किंवा लेखनपद्धतीतील मजकुराचे दुसऱ्या लिपीतील किंवा लेखनपद्धतीतील मजकुरात रूपांतर करणे होय.

## उपयोग 
सहसा एखाद्या शब्दाचे लेखन मूळ लिपीत करायला मूळ लिपी उपलब्ध नसेल व तरीही शब्दाचे मूळ लिपीबरहुकूम लेखन हवे असेल, तेव्हा लिप्यंतर वापरले जाते. उदाहरणार्थ, काही संगणकांवर मराठी कळफलकाची थेट सोय नसल्याने, देवनागरी मराठीत लेखन करता येत नाही. अशा संगणकांवर मराठी लिप्यंतराच्या सुविधा बसवल्या असल्यास, रोमन कळफलक वापरून रोमन-देवनागरी मराठी लिप्यंतराद्वारे मराठीत लिहिता येणे शक्य होते.

## हेही वाचा 
* बरहा
* गमभन टंकलेखन सुविधा
तोरणमाळ

**तोरणमाळ** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्याच्या नंदुरबार जिल्ह्‍यातील अक्राणी तालुक्यातील एक थंड हवेचे ठिकाण आहे.

तोरणमाळ सातपुडा पर्वताच्या तिसऱ्या व चौथ्या रांगेत अक्राणी तालुक्यात वसलेले आहे.

अतिदुर्गम भागात असल्याने व जवळपास कोणतेही मोठे शहर नसल्याने पर्यटक संख्या कमीच असते. पण त्यामुळे तोरणमाळ अधिकच शांत आणि रम्य वाटते.

 
विशेष वर्णसहाय्य

## काय पहाल
* सिताखाई पॉइंट व धबधबा
* यशवंत तलाव
* कमळ तलाव
* मछ्छिंद्रनाथाची गुहा
* गोरक्षनाथाची यात्रा (महाशिवरात्र)
* गिरीभ्रमणा साठी खडकी ट्रेल व सिताखाई ट्रेल.

## कसे जाल
* शहाद्या पासून ४७ कि.मी.  (नाशिक - शहादा २०० कि.मी.)
* पश्चिम लोहमार्गा वरील नंदुरबार किंवा दोंडाइचा  स्थानक ते शहादा - ३० कि.मी.

## योग्य काळ
* कोणत्याही महिन्यात भेट देण्यास योग्य हवामान. In winter  season  is best

## राहण्याची सोय
***वन विभागाचे विश्रामगृह**
* सार्वजनिक बांधकाम विभागाचे विश्रामगृह
* तोरणमाळ हिल रिसॉर्ट  (२० खोल्या)
## हवामान
महाराष्ट्रातील क्रम.2 थंड हवेचा ठिकाण

## लोकजीवन
(शेती करतात)

## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे  
## गोराबा, केलापणी, खडकी,  
## जवळची दुकाने
सचिन किराणा दुकान तोरणमाळ 

## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 
वर्ग:अक्राणी तालुक्यातील गावे
वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे

वर्ग:थंड हवेची ठिकाणे
अंग (महाजनपद)

इवलेसे|उजवे|300px|प्राचीन महाजनपदांचा स्थानदर्शक नकाशा; **अंग** देश मगधाच्या पूर्वेस दाखवला आहे.
**अंग** (संस्कृत: ) हे प्राचीन भारतातील एक राज्य व १६ महाजनपदांमधील एक जनपद होते. याचा सर्वप्रथम उल्लेख अथर्ववेदात आढळतो. बौद्ध ग्रंथांत *अंग व वंग* यांना प्रथम आर्यांची संज्ञा दिली आहे. महाभारतातील उल्लेखांनुसार आधुनिक भागलपुर, मुंगेर व त्यानजीकच्या बिहार व बंगाल यांमधील क्षेत्र अंग देशात मोडत असे. अंग देशाची राजधानी *चंपा* येथे होती. हे जनपद मगधाच्या अंतर्गत येत असे. प्रारंभी अंगाच्या राजांनी बृहद्रथ व ब्रह्मदत्ताच्या सहयोगाने मगधाच्या काही राजांना हरवलेही होते; परंतु कालांतराने त्यांचे सामर्थ्य क्षीण झाले व त्यांना मगधाकडून पराजित व्हावे लागले .

राजा दशरथाचा मित्र लोमपाद व महाभारतातील कर्ण यांनी अंग देशावर राज्य केले होते.

## हे सुद्धा पहा 
* महाजनपदे

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील प्राचीन राज्ये
वर्ग:महाजनपदे
सदानंद देशमुख

डॉ. **सदानंद नामदेव देशमुख** (जन्म :- ३० जुलै १९५९) हे मराठी भाषेत लिहिणारे भारतीय कवी, कादंबरीकार व कथाकार आहेत. त्यांच्या बारोमास या कादंबरीला भारत सरकारकडून २००४चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.. ह्या कादंबरीवरून बारोमास नावाचा हिंदी चित्रपट बनला आहे.

डॉ. देशमुख यांचा जन्म बुलढाणा जिल्ह्याच्या  चिखली तालुक्यातील अमडापूर या खेड्यात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. मराठी विषयात त्यांनी एम.ए.ची पदवी घेतली. त्यानंतर आचार्य ही पदवी त्यांनी प्राप्त केली. त्यांनी लिहिलेल्या साहित्यामध्ये कादंबरी, ललित साहित्य, कविता, कथालेखन या सर्वांचा समावेश होतो. त्यांच्या ‘बारोमास’ या कादंबरीचा हिंदी, व इंग्लिश भाषेत अनुवादही झाला आहे. ‘बारोमास’ ही ग्रामीण भागातील सुशिक्षित बेरोजगारांचीही व्यथा मांडणारी कादंबरी आहे.  सामाजिक, आर्थिक , राजकीय, कृषिविषयक वास्तवाच्या चोथऱ्यावर उभी असलेली ही कादंबरी, तिला तिच्या श्रेष्ठत्वामुळे साहित्य अकादमीचा पुरस्कार प्राप्त झाला. शेतकऱ्यांचे जीवन, त्यांच्या समस्या, दारिद्ऱ्य, अज्ञान, शोषण  हा कादंबरीचा विषय आहे. त्यांच्या साहित्यावर संशोधनही करण्यात आले आहे. पुणे विद्यापीठात विशेष ग्रंथकार म्हणून त्यांची पुस्तके पदव्युत्तर पदवीसाठी अभ्यासक्रमात आहेत. 

डॉ. सदानंद देशमुख हे चंद्रपूर येथे भरलेल्या ६५ व्या विदर्भ साहित्य संमेलनाचे संमेलनाध्यक्ष होते.

## लेखक सदानंद देशमुख यांचे प्रकाशित साहित्य
* अंधारवड (कथासंग्रह)
* अमृतफळ (कादंबरी). 
* उठावण (कथासंग्रह)
* खुंदळघास (कथासंग्रह)
* गाभूळगाभा (कथासंग्रह)
* गावकळा (कवितासंग्रह)
* चारीमेरा (कादंबरी)
* जमीनजुमला
* तहान (कादंबरी)
* बारोमास (कादंबरी) 
* भुईरिंगणी (ललितगद्य)
* महालूट (कथासंग्रह)
* मेळवण (कथासंग्रह)
* बळ घेऊन भुईचं
* रगडा (कथासंग्रह)
* लचांड (कथासंग्रह)

## पुरस्कार
* ‘बारोमास’ कादंबरीला २००४चा साहित्य अकादमी पुरस्कार 
* सेवादास साहित्य गौरव पुरस्कार
* महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा ह.ना. आपटे पुरस्कार
* मॅजेस्टिक प्रकाशनाचा जयवंत दळवी पुरस्कार
* विदर्भ साहित्य संघाचा पु.य. देशपांडे स्मृती कादंबरी पुरस्कार
* संस्मरणीय सकस लेखनासाठीचा यशवंतराव चव्हाण पुरस्कार
* सहकारहर्षी शंकरराव मोहिते पाटील पुरस्कार (२००९) 
* यशवंतराव दाते संस्थेचा सहकार पुरस्कार
* शिक्षणमहर्षी बाबूराव देशमुख पुरस्कार
*भंवरलाल आणि कांताबाई जैन फाऊंडेशनचा पुरस्कार
* निसर्गकवी ना.धों. महानोर सर्वोत्कृष्ट गद्य लेखन पुरस्कार (जळगाव)
* सोलापूरच्या सुशील फोरमने दिलेला सुशीलकुमार शिंदे साहित्य पुरस्कार.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
सेंट्रल पार्क

300 px|right
[[मॅनहॅटनच्या नकाशावर सेंट्रल पार्क|300 px|right|thumb]]
**सेंट्रल पार्क** हे अमेरिकेच्या न्यू यॉर्क शहरातील एक प्रमुख उद्यान आहे. १८५९ साली उघडण्यात आलेले व मॅनहॅटन बेटावर १ वर्ग मैल क्षेत्रफळावर वसलेले हे उद्यान न्यू यॉर्क शहरातील प्रमुख पर्यटन स्थळांपैकी एक आहे. येथे दरवर्षी साधारण २.५ कोटी पर्यटक भेट देतात. सभोवताली गगनचुंबी इमारती असलेल्या या उद्यानात चार मोठी तळी आहेत.

वर्ग:न्यू यॉर्क शहरामधील इमारती व वास्तू
वर्ग:उद्याने
वर्ग:मॅनहॅटन
भूपाळी

**भूपाळी** हा मराठी पारंपरिक संगीतप्रकार आहे. देवाला पहाटे जागे करण्यासाठी भूपाळी गाण्याची महाराष्ट्रात सांस्कृतिक परंपरा आहे. सहसा भुपाळ्या भूप रागात बांधलेल्या असतात. रात्रीचा अंतिम प्रहर व दिवसाचा पहिला प्रहर या दरम्यानच्या काळामध्ये सृष्टी निर्माता पालनकर्त्याला भूप रागामध्ये पद्य स्वरूपातील स्तुतीची आळवणी करून जगविले जाते त्याला भूपाळी असे म्हणतात.पेशवाई मध्ये नामांकित कवींनी रचलेल्या रचना प्रसिद्धच आहेत त्यापैकीच "घनश्याम सुंदरा..." ही होनाजी बाळाची भूपाळी सर्वांनाच माहित आहे त्यांचेच समकालीन शाहीर सगनभाऊ यांची श्रीखंडेरायावर अपार श्रद्धा आणि या श्रद्धेतूनच त्यांनी हिंदुस्थानातील पवित्र तीर्थक्षेत्र व देव देवतांना आपल्या काव्यामध्ये गुंफले, हीच रचना खंडेरायाच्या भूपाळी मध्ये म्हंटली जाते.श्रीक्षेत्र जेजुरी येथील मंदिरांमध्ये रोज पहाटे भूपाळी म्हंटली जाते,या भूपाळीतील पदे वेगवेगळ्या कालावधीत( १८व्या / १९व्या शतकात ) वेगवेगळ्या कवींनी (शाहीर सगनभाऊ, बापू वाघ्या, रामभाऊ, हरिभाऊ, नामा परीट इ.) रचलेली आहेत 

## गणपतीची भूपाळी 
उठा उठा सकळीक | वाचे स्मरावा गजमुख |

ऋद्धी-सिद्धीचा नायक | सुखदायक भक्तांशी | सुखदायक दासांसी || धृ ||

अंगी शेंदुराची उटी | माथा शोभतसे किरीटी |

केशर कस्तुरी लल्लाटी | हार कंठी साजिरा || १ ||

कानी कुंडलांची प्रभा | चंद्र-सूर्य जैसे नभा 

माजी नागबंदी शोभा | स्मरता उभा जवळी तो || २ ||

कांसे पीतांबराची घटी | हाती मोदकांची वाटी |

रामानंद स्मरता कंठी | तो संकटी पावतो || ३ ||

## श्रीकृष्णाची भूपाळी 
उठी गोपाळजी! जाई धेनूकडे | 
पाहती सौंगडे वाट तूझी || धृ ||

लोपली हे निशी मंद झाला शशी |
मुनिजन मानसी ध्याती तुजला || १ ||

भानु-उदयाचळी तेज पुंजाळले | 
विकसती कमळे जळामाजी || २ ||

धेनुवत्से तुला बाहती माधवा | 
ऊठ गा यादवा! उशीर झाला || ३ ||

उठ पुरुषोत्तमा! वाट पाहे रमा |
दावी मुखचंद्रमा सकळिकांसी || ४ ||

कनकपात्रांतरी दीपरत्ने बरी |
ओवाळिती सुंदरी तूजलागी || ५ ||

जन्मजन्मांतरी दास होऊ हरी | 
बोलती वैखरी भक्त तुझे  || ६ ||

कृष्णकेशव करी चरणाम्बुज धरी |
ऊठ गा श्रीहरी मायबापा || ७ ||

## बाह्य दुवे 
* श्रीक्षेत्र जेजुरीची धार्मिक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि सामजिक सर्वांगीण माहिती देणारे संकेतस्थळ 

वर्ग:मराठी संगीत
सत्य शिवाहून सुंदर (गीत)

चित्रपटगीत  ज्योतिबाचा नवस  चित्रपटाकरिता  गीतकार जगदीश खेबूडकर यांनी लिहिल ,संगीतकार सुधीर फडके यांची ही पहिली संगीत रचना त्यांनी स्वतःच गायक सुधीर फडके गायली.

दान दिल्याने ज्ञान वाढते त्या दानाचे मंदिर हे, सत्य शिवाहून सुंदर हे

चिरा चिरा हा घडवावा। कळस कीर्तीचा चढवावा। अज्ञानी तो पढवावा।

वर्ग:मराठी गाणी
कोबे ब्रायंट

**कोबे बीन ब्रायंट** (; २३ ऑगस्ट १९७८ - २६ जानेवारी २०२०) हे एक अमेरिकन बास्केटबॉलपटू होते. कोबे ब्रायंट नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनच्या लॉस एंजेल्स लेकर्स ह्या क्लबसाठी बास्केटबॉल खेळायचे.

## संदर्भ
वर्ग:अमेरिकेचे बास्केटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
वर्ग:लॉस एंजेलस लेकर्स