विषकन्या

**विषकन्या** या तरुण स्त्रिया होत्या ज्यांचा उपयोग मारेकरी म्हणून, अनेकदा शक्तिशाली शत्रूंविरुद्ध केला जात असे, असे म्हटले जाते. त्यांचे रक्त आणि शरीरातील द्रवपदार्थ इतर मानवांसाठी विषारी होते, असा उल्लेख पहिल्या मौर्य सम्राट चंद्रगुप्त (*इ.स.पू.* ३४०-२९३) यांचा सल्लागार आणि पंतप्रधान चाणक्य यांनी लिहिलेल्या *अर्थशास्त्र* या प्राचीन भारतीय राज्यशास्त्रावरील ग्रंथात करण्यात आला आहे.

## साहित्य 
*स्कंद पुराणात*, चित्रा नक्षत्रात सूर्य असताना किंवा चौदाव्या चांद्र दिवशी जन्मलेल्या मुलीचे नशीब विषकन्या होण्याचे असते असे म्हटले आहे. असे वर्णन केले आहे की, अशी स्त्री लग्नानंतर सहा महिन्यांनी आपल्या पतीचा जीव घेते, तिच्या घरातील संपत्ती नाहीशी करते आणि तिच्या कुटुंबाला दुःख देते.

तथापि, कालांतराने, विषकन्या ही लोककथेचा भाग बनली. अनेक लेखकांनी तिचा अभ्यास केला, परिणामी हे एक लोकप्रिय साहित्यिक पात्र तयार झाले जे *शुकसप्ततीसारख्या* अभिजात संस्कृत ग्रंथांसह अनेक साहित्यकृतींमध्ये आढळते.

## इतिहास 
विषकन्या हे संस्कृत साहित्यातील एक पात्र आहे, जे राजांकडून शत्रूंना ठार मारण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या एका प्रकारच्या मारेकऱ्याच्या रूपात आढळते. लहान मुलींना अगदी लहानपणापासूनच विष आणि विषनाशकांचा काळजीपूर्वक तयार केलेला आहार दिला जात असे. या प्रथेला आता मिथ्रिडॅटिझम म्हणून ओळखले जाते. जरी अनेक मुली यातून वाचू शकल्या नाहीत, तरी ज्या वाचल्या त्या इतर विषांना प्रतिकारक्षम होत्या आणि त्यांच्या शरीरातील द्रवपदार्थ इतरांसाठी विषारी असत. त्यामुळे लैंगिक संबंध इतर मानवांसाठी प्राणघातक ठरत असत. पौराणिक कथांमध्ये असेही सांगितले जाते की विषकन्या केवळ एका स्पर्शाने तात्काळ मृत्यू आणू शकत असे.

लेखक कौशिक रॉय यांच्या मते, विषकन्या आपल्या शत्रूंना मोहात पाडून, विषारी दारू पाजून, त्यांची हत्या करत असत.

काही संस्कृत ग्रंथांमध्ये असे वर्णन आहे की, नंदाचा मंत्री अमात्यराक्षस याने चंद्रगुप्त मौर्याला मारण्यासाठी एका विषकन्येला पाठवले होते आणि चाणक्याने त्यांना पर्वतकाला मारण्यासाठी वळवले.

भारतीय ऐतिहासिक स्रोतांनुसार, मगध साम्राज्यातील नंद वंशाचे संस्थापक महापद्मनंद यांनी शिशुनाग वंशाचा शेवटचा शासक कालशोक याला ठार मारण्यासाठी विषकन्येचा वापर केला होता.

## लोकप्रिय संस्कृतीत 
विशकन्या हा भारतीय साहित्य आणि लोककथांमधील एक लोकप्रिय विषय राहिला आहे. अभिजात संस्कृत ग्रंथांमध्ये आढळण्याव्यतिरिक्त, विविध साहित्यकृतींमध्येही ती वारंवार दिसून येते जसे की शिवानी यांची *विषकन्या* आणि ओम प्रकाश शर्मा यांचे *एक और विषकन्या?* या कथांमध्ये विषकन्येचा एक आद्यरूप म्हणून वापर केला आहे; ही एक सुंदर मुलगी आहे जी जास्त जवळ आल्यास हत्या करते. समाजातील एड्सच्या साथीवर आधारित २००७ सालच्या *विषकन्या*  या कादंबरीत या आद्यरूपाला एक नवीन रंग प्राप्त झाला आहे. *चाणक्याचे पठण* (२०१०) या अश्विन संघी यांच्या पुस्तकातही विषकन्यांना पात्र म्हणून चित्रित केले आहे. २००९ मध्ये, विभा राही यांनी मराठीत *विषकन्या: अनटोल्ड सिक्रेट्स* हे आत्मचरित्र लिहिले आहे, ज्यात त्यांनी चित्रित केले आहे की कशाप्रकारे उच्च जातीतील स्त्रिया खालच्या जातीतील प्रतिष्ठित लोकांशी जवळीक साधतात आणि त्यांचे कुटुंब व सामाजिक संबंध उद्ध्वस्त करतात.

गेल्या काही वर्षांत या विषयावर अनेक हिंदी चित्रपट बनले आहेत. पहिला चित्रपट, *विषकन्या* , हा १९४३ मध्ये बनला होता, ज्यात लीला मिश्रा यांनी भूमिका केली होती, आणि अगदी अलीकडे, *विषकन्या* (१९९१) मध्ये पूजा बेदीने मुख्य भूमिका साकारली होती.  *विषकन्या एक अनोखी प्रेम कहानी* ही झी टीव्हीवर प्रसारित झालेली टीव्ही मालिका आहे ज्यात ऐश्वर्या खरेने अपराजिता घोष या नावाच्या विषकन्येची मुख्य भूमिका साकारली होती.

*बीषकन्या* या कथेत, शरदिंदू बंदोपाध्याय यांनी एका अशा मुलीबद्दल लिहिले आहे, जिला विषकन्या म्हणून शैशुनगा वंशाच्या सदस्यांची हत्या करण्यासाठी मगधला पाठवण्यात आले होते.

*द रिअल लाइफ ऑफ सेबॅस्टियन नाइटमध्ये* लेखक नॅबोकोव्ह यांनी इरिना ग्वादानिनीसोबतच्या आपल्या प्रेमप्रकरणाचे वर्णन 'विषारी तरुणी'च्या मिथकाचे संदर्भ देऊन केले आहे. आयझे जामा-एव्हरेट यांच्या २०१५ च्या *द एन्ट्रॉपी ऑफ बोन्स* या कादंबरीत, मुख्य पात्र विषकन्यांच्या एका गटाशी लढते. ही संकल्पना नॅथॅनियल हॉथॉर्न यांच्या कथांच्या एका संचामध्येही आढळते.

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदू ग्रंथ
वर्ग:भारतीय साहित्य