नीना गुप्ता (गणितज्ञ)

**नीना गुप्ता** (जन्म:२४ नोव्हेंबर, १९८४) या एक भारतीय गणितज्ञ आणि कोलकाता येथील भारतीय सांख्यिकी संस्थेच्या (ISI) सांख्यिकी आणि गणित विभागातील प्राध्यापक आहेत. १९४९ मध्ये ऑस्कर झारिस्की यांनी मांडलेली 'झारिस्की कॅन्सलेशन प्रॉब्लेम'  ही गणितातील गुंतागुंतीची समस्या सोडवण्यासाठी त्या प्रामुख्याने ओळखल्या जातात. क्रमविनयमी बीजगणित आणि 'अफाईन अल्जेब्रिक जॉमेट्री' ही त्यांच्या संशोधनाची प्राथमिक क्षेत्रे आहेत.
येथे 'शिक्षण' (Education) या विभागाचे मराठी विकिपीडियासाठी भाषांतर दिले आहे:

## शिक्षण 
गुप्ता यांनी २००६ मध्ये बेथून कॉलेजमधून गणितात पदवी संपादन केली. त्यानंतर २००८ मध्ये त्यांनी भारतीय सांख्यिकी संस्थेतून (ISI) गणितात पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. २०११ मध्ये त्यांनी अमर्त्य कुमार दत्ता यांच्या मार्गदर्शनाखाली 'क्रमविनयमी बीजगणित' या विषयात विशेष प्राविण्यासह आपली विद्यावाचस्पती (पीएच.डी.) पदवी प्राप्त केली. त्यांच्या प्रबंधाचे शीर्षक "सम रिझल्ट्स ऑन लॉरेंट पॉलिनाॅमियल फायब्रेशन्स अँड क्वासी ए*-अल्जेब्रास" हे होते.
येथे 'कारकीर्द' (Career) या विभागाचे मराठी विकिपीडियासाठी केलेले भाषांतर दिले आहे:

## कारकीर्द 
गुप्ता यांनी २००८ ते २०१२ या काळात 'आयएसआय' (ISI) कोलकाता येथे श्यामाप्रसाद मुखर्जी रिसर्च फेलो म्हणून काम केले. टाटा मूलभूत संशोधन संस्था (TIFR) मुंबई येथे अभ्यागत पद (visiting position) भूषवल्यानंतर, २०१२ मध्ये त्या 'आयएसआय' कोलकाता येथे 'इन्स्पायर' (INSPIRE) फॅकल्टी म्हणून रुजू झाल्या. २०१४ पासून त्या 'आयएसआय' कोलकाताच्या सांख्यिकी आणि गणित विभागात प्राध्यापक म्हणून कार्यरत आहेत.
त्यांनी २०१९ मध्ये गणितीय विज्ञान श्रेणीतील विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील भारतातील सर्वोच्च सन्मान असलेला शांती स्वरूप भटनागर पुरस्कार जिंकला. २०२२ मध्ये त्यांना आयसीटीपी रामानुजन पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. रमण परिमाला (१९८७) आणि सुजाता रामदोराई (२००४) यांच्यानंतर हा पुरस्कार मिळवणाऱ्या त्या भारतातील तिसऱ्या महिला ठरल्या आहेत.

नीना गुप्ता यांना २०१४ मध्ये भारतीय राष्ट्रीय विज्ञान अकादमी (INSA) तर्फे 'युवा शास्त्रज्ञ' पुरस्कार मिळाला होता. त्यांनी गणितातील 'झारिस्की कॅन्सलेशन प्रॉब्लेम' (Zariski Cancellation Problem) यशस्वीरीत्या सोडवला आहे. त्यांच्या या कार्याबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये 'टीआयएफआर माजी विद्यार्थी संघटने'तर्फे दिला जाणारा उद्घाटनपर 'सरस्वती कौशिक पदक' देऊन गौरविण्यात आले.

## पुरस्कार आणि सन्मान 
* *एशियन सायंटिस्ट* तर्फे एशियन सायंटिस्ट १०० (२०२५)
* गणितीय विज्ञानातील इन्फोसिस पुरस्कार (२०२४)
* अमेरिकन मॅथेमॅटिकल सोसायटी आणि 'असोसिएशन फॉर वुमन इन मॅथेमॅटिक्स' तर्फे २०२५ सालासाठी 'एमी नोदर लेक्चरर' म्हणून निवड (२०२४)
* द वर्ल्ड अकॅडमी ऑफ सायन्सेस आणि 'चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेस' तर्फे गणित/एआय (AI) मधील 'TWAS-CAS युवा शास्त्रज्ञ पुरस्कार' (२०२३)
* भारतीय राष्ट्रीय विज्ञान अकादमी च्या फेलो म्हणून निवड (२०२३)
* द्वितीय 'गणित रत्न' पुरस्कार (२०२३)
* गणितज्ञांची आंतरराष्ट्रीय काँग्रेस २०२२ मध्ये आमंत्रित वक्त्या
* ८ मार्च २०२२ रोजी भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार (२०२१) प्रदान
* विकसनशील देशांतील तरुण गणितज्ञांसाठी दिला जाणारा 'DST-ICTP-IMU रामानुजन पुरस्कार' (२०२१)
* *एशियन सायंटिस्ट* तर्फे एशियन सायंटिस्ट १००, २०२० आणि २०२२
* इंडियन अकॅडमी ऑफ सायन्सेस च्या फेलो म्हणून निवड (२०२१)
* द वर्ल्ड अकॅडमी ऑफ सायन्सेस यंग एफिलिएट्स (२०२०)
* शांती स्वरूप भटनागर पुरस्कार (२०१९)
* गणितातील 'बी. एम. बिर्ला सायन्स प्राईज' (२०१७)
* स्वर्ण जयंती फेलोशिप पुरस्कार, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (२०१५)
* इंडियन मॅथेमॅटिकल सोसायटी तर्फे उत्कृष्ट संशोधन प्रकाशनासाठी दिला जाणारा पहिला 'प्रोफेसर ए. के. अग्रवाल पुरस्कार' (२०१४)
* भारतीय राष्ट्रीय विज्ञान अकादमी युवा शास्त्रज्ञ पुरस्कार (२०१४)
* मद्रास विद्यापीठातर्फे रामानुजन पुरस्कार (२०१४)
* 'इंडियन अकॅडमी ऑफ सायन्सेस'ची असोसिएटशिप (२०१३)
* 'झारिस्की कॅन्सलेशन प्रॉब्लेम'वरील कामासाठी 'टीआयएफआर माजी विद्यार्थी संघटने'तर्फे सरस्वती कौशिक पदक (२०१३)

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:बेथून कॉलेजचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:भारतीय गणितज्ञ
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:पश्चिम बंगालमधील महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख