open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राजा राममोहन रॉय

**राजा राममोहन रॉय** (जन्म : हुगळी-कलकत्ता,  २२ मे  १७७२) हे एक भारतीय समाजसुधारक होते. त्या काळात प्रशासनासाठी वापरली जाणारी भाषा पर्शियन व अरेबिक होती. त्यामुळे या भाषा शिकण्यासाठी वडिलांनी त्यांना पाटणा येथे पाठविले. अरबी आणि फारसी भाषांबरोबरच त्यांनी इस्लाम धर्म आणि सुफी पंथ, शायर आणि शायरी यांचादेखील अभ्यास केला. हाफीज आणि सादी हे त्यांचे आवडते शायर होते.

पाटण्याचे शिक्षण पूर्ण केल्यावर वयाच्या बाराव्या वर्षी जिच्या माहेरची मंडळी प्रामुख्यान पौरोहित्य करणारी होती, त्या आपल्या आईच्या आग्रहामुळे, हिंदू धर्माचे शिक्षण घेण्यासाठी म्हणून राममोहन राॅय यांना काशीला पाठवण्यात आले. तिथे त्यांनी संस्कृत भाषेबरोबरच वेद, वेदान्त, उपनिषदे अशा गोष्टींचा अभ्यास केला. सोळाव्या वर्षापर्यंत त्यांनी बनारसमधे वास्तव्य केले. त्यानंतर ते बौद्ध धर्माचा अभ्यास करण्यासाठी बनारसला व नंतर  तिबेटमध्ये गेले. पर्शियन लिपीत व अरेबिक भाषेत त्यांनी 'वेदान्त' ग्रंथ नावाचे पहिले पुस्तक लिहिले. १८१५ मध्ये कलकत्ता येथे परतल्यावर त्यांनी 'वेदान्त' ग्रंथाचे बंगाली भाषेत भाषांतर केले. 

घरी परतल्यावर त्यांनी तुहफतूल मुवाहीद्दीन (एकेश्ववरवाद्यांना भेट) नावाचा अरबीत प्रस्तावना असणारा एक लेख फारसीमधे लिहिला. त्यामधे त्यांनी मूर्तिपूजेवर कडाडून टीका केली होती. त्यांच्या मते मूर्तिपूजा ही वेदांच्या शिकवणुकीच्या विरुद्ध होती. त्या लेखामुळे वडिलांशी त्यांचे पटेनासे झाले आणि ते घर सोडून निघून गेले.

मुगल सम्राट दुसरा अकबर याने राममोहन राॅय यांना राजा ही उपाधी बहाल केली. मुगल सम्राटचे राजदूत म्हणून ते इंग्लंडला गेले होते. भारतातून इंग्लंडला जाणारे ते पहिले भारतीय होते. राजा राममोहन रॉय यांना भारतात नवविचाराचे जनक म्हंटले जाते. त्यांनी सर्वप्रथम "ब्रह्मपत्रिका"नावाचे वृत्तपत्र सुरू केले.

## ब्राह्मो समाज
राजा राममोहन राॅय ह्यांनी मूर्तिपूजेला, देवदेवतांच्या पूजेला विरोध केला. जीवसृष्टीचा निर्माता एकच आहे व तो निर्गुण, निराकार आहे,असे ते मानत. हिंदू धर्मातील कालबाह्य झालेल्या रूढी व परंपराना त्याचा विरोध होता. भारतातील समाजाला नवी दिशा देणे ही त्यांची इच्छा होती. त्यासाठी त्यांनी १८२८ साली **ब्राम्हो समाजाची** स्थापना केली. ख्रिश्चन धर्माचा आभ्यास केला. जुन्या प्रथा, परंपराविरुद्ध लढा दिला. भारतातील धर्मव्यवस्था, अर्थव्यवस्था, व शिक्षणव्यवस्था यासंदर्भात लेखन करण्यास सुरुवात केली.त्यासाठी काही वृतपत्रे तसेच सुधारणा चळवळ सुरू केली. त्यांनी ४ डिसेंबर १८२१ रोजी संवाद कौमुदी हे बंगाली भाषेतील तर १२ एप्रिल १८२२ रोजी मिरात_उल_ अखबार हे पर्शियन वृतपत्र सुरू केले. त्यांनी १८२८ साली प्रेसिडेन्सी कॉलेज सुरू केले.

राजा राममोहन रॉय यांनी लॉर्ड विलियम बेंटिक या भारताच्या गव्हर्नर जनरलच्या साहाय्याने सन १८२९ मध्ये भारतातील सतीची प्रथा कायद्याने बंद करवली.

## राजा राममोहन रॉय यांचे वर्तमानपत्र व साहित्य -
* **तुहफत-उल-मुवहिद्दीन**
* वेदांत ग्रंथ (वेदांत सार)
* संवाद कौमुदी
* मिरात उल अखबार
* गौडिय व्याकरण
* 1824 साली बंगाली या भाषेत इतिहास व भूगोल इ. अनेक विषयांवर पुस्तकांचे लिखाण.
## हे सुद्धा पहा
* ब्राह्मो समाज
* सती (प्रथा)

## संदर्भ
http://www.aisiakshare.com/node/328

वर्ग:समाजसुधारक
वर्ग:इ.स. १७७२ मधील जन्म
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:रावबहादुर
दयानंद सरस्वती

इवलेसे|स्वामी दयानंद सरस्वती

**स्वामी दयानंद सरस्वती** (जन्म : मोरबी, १२ फेब्रुवारी १८२४;  - मुंबई, ३० ऑक्टोबर १८८३) हे भारतीय समाजसुधारक व आर्य समाजाचे संस्थापक होते. आक्रमक व निर्भय धर्मसुधारक, कुशल संघटक आणि हिंदी भाषेचे राष्ट्रीय स्वरूप ओळखणारे महर्षी म्हणून ते प्रसिद्ध आहेत. त्यांचे [[सत्यार्थ प्रकाश] हा वेदांवर भाष्य करणारा ग्रंथ प्रसिद्ध आहे स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी वरील ग्रंथामध्ये आर्य समाजाच्या तत्त्व विचारांची मांडणी केलेली आहे स्वराज्य हा आमचा जन्मसिद्ध हक्क आहे व तो आम्ही मिळवणारच असे प्रतिपादन करणारे पहिले धर्मसुधारक म्हणजे स्वामी दयानंद सरस्वती हे होत

## कौटुंबिक माहिती 
महर्षी दयानंद सरस्वतींचा जन्म सौराष्ट्रातील मोरबी संस्थानात अंबाशंकर नावाच्या औदिच्य ब्राह्मणाच्या पोटी झाला. त्यांचे मूळ नाव मूळशंकर अंबाशंकर तिवारी होते. संन्यास घेतल्यावर त्यांनी दयानंद सरस्वती असे नाव धारण केले.

## ग्रांथिक कार्य 
वैदिक धर्माचा प्रचार करण्यासाठी दयानंदांनी १० एप्रिल १८७५ रोजी मुंबई येथे आर्य समाजाची स्थापना केली. वेदांतील तत्त्वज्ञानाचे यथार्थ ज्ञान व्हावे म्हणून यांनी "सत्यार्थ प्रकाश" नावाचा ग्रंथ संस्कृत व हिंदी भाषेत लिहिला. सत्यार्थ प्रकाश ग्रंथात वैदिक धर्माचे यथार्थ स्वरूप प्रतिपादन करताना इतर पंथमतांचे खंडनही त्यांना करावे लागले. या प्रचारात्मक ग्रंथानंतर वेदाचा अर्थ समजण्याकरिता यांनी "वेदभाष्य" लिहिण्यास सुरुवात केली पण तो ग्रंथ अपुराच राहिला. यानंतर "संस्कारविधी" हा ग्रंथ लिहून सोळा संस्कारांचे वर्णन व प्रयोग यांनी दिले. "पंचमहायज्ञविधी" या लहानशा ग्रंथात नित्य करावयाच्या यज्ञाचे यांनी विवेचन केले. "गोकरुणानिधी" या ग्रंथात यांच्या अंतःकरणाचे प्रतिबिंब पहावयास मिळते.

## आर्य समाजाचे कार्य 
आर्य समाजाच्या तत्त्वांचा प्रचार ते प्रथम अहमदाबाद, बडोदे, पुणे, मुंबई या ठिकाणी गेले त्यानंतर दिल्ली येथे भरणाऱ्या दरबारासाठी गेले. तेथे सर्व धर्मांच्या प्रतिनिधींना बोलाविलेले होते व चर्चेसाठी पाच प्रश्न ठेवलेले होते. दयानंदांनी त्या प्रश्नांची यथायोग्य उत्तरे दिल्यामुळे उत्तर हिंदुस्थानात व विशेषतः पंजाबात त्यांच्या मताचा चांगलाच बोलबाला झाला. शैक्षणिक संस्था, गुरुकुले व अनाथालये निघून होमहवनादी वैदिक पद्धतीचे कार्यक्रम तिकडे होऊ लागले.

## महर्षी दयानंद यांनी लिहिलेली पुस्तके 
* गोकरुणानिधी
* पंचमहायज्ञविधी
* वेदभाष्य (अपूर्ण)
* सत्यार्थ प्रकाश
* संस्कारविधी

## दयानंदांची चरित्रे 
* दयानंद (अनंत ओगले)
* दयानंद सरस्वती (प्रल्हाद कुळगेरी)
* स्वामी दयानंद सरस्वती : व्यक्ती विचार आणि कर्तृत्त्व (डॉ. जनार्दन वाघमारे)
* स्वामी दयानंद सरस्वती (मेघा अंबिके)
* पंडित स्वामी श्रीमद्‌दयानंद सरस्वती (१८८३) लेखक गोपाळ हरी देशमुख

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १८२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८८३ मधील मृत्यू
वर्ग:आर्य समाज
वर्ग:भारतीय समाजसुधारक
वर्ग:धर्मसुधारक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:भाष्यकार
भाग्यरेखा (चित्रपट)

**भाग्यरेखा** हा इ.स. १९४८ साली https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/bhagyarekha/ चित्रपटगृहांत झळकलेला व शांताराम आठवले यांनी दिग्दर्शिलेला मराठी भाषेतील चित्रपट आहे. शांता आपटे, पुरुषोत्तम लक्ष्मण देशपांडे यांच्या यात प्रमुख भूमिका होत्या. या चित्रपटातील गीते शांताराम आठवले यांनी लिहिली होती, तर त्यांना केशवराव भोळ्यांनी चाली बांधल्या होत्या.

## बाह्य दुवे
* 
* भाग्यरेखा १९४८ 

वर्ग:इ.स. १९४८ मधील मराठी चित्रपट
अंकगणित

अंकगणित ही गणिताची एक प्रमुख शाखा आहे. यात अंक व त्यांच्या गुणधर्मांचा अभ्यास केला जातो

## ओळख 
मूलभूत अंकगणितामधे संख्यांच्या गुणाकार व भागाकारविषयक गुणधर्मांचा अभ्यास केला जातो. बीजगणितीय अंकगणित (अल्जेब्राईक नंबर थिअरी) नामक याची एक शाखा असून तीमधे केवळ नैसर्गिक संख्या वा कॉम्प्लेक्स संख्यांचा (= काम्प्लेक्स नंबर्स) अभ्यास न करता अनेक अमूर्त संख्यांचाही अभ्यास केला जातो. आधुनिक अंकगणित हे बीजगणितीय भूमिती (अल्जेब्राईक जिअोमेट्री), कम्युटेटीव्ह् अल्जेब्रा व फिल्ड थिअरी या विषयांसोबत अत्यंत मुळापासून जोडलेले आहे.

जगप्रिद्ध "फर्माचा शेवटचा सिद्धांत" व "गोल्डबाखचे तर्कीत" (गोल्डबाखचे कंजक्चर) हे गणितातील प्रश्न मुळात अंकगणितातीलच आहेत. मुंबईमधील "टाटा मूलभूत-संशोधन-केंद्र" हे अंकगणित, बीजगणितीय भूमिती, कम्युटेटीव्ह् अल्जेब्रा व फिल्ड थिअरी या विषयांतील त्यांच्या संशोधनासाठी जगप्रसिद्ध आहे.

अंकगणित : अंकगणितात प्रामुख्याने धन पूर्णाकांच्या (म्हणजे १, २, ३, ४... या नेहमीच्या स्वाभाविक संख्यांच्या) गुणधर्मांचा अभ्यास केला जातो. धन पूर्णांकांची बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार इ. गणितकृत्ये तसेच क्षेत्रफळ, घनफळ, व्याज, सरासरी, शेकडेवारी इ. व्यवहारोपयोगी प्रश्नांमध्ये उपयुक्त असणारी सूत्रे व त्यांचा वापर करण्याच्या विविध पद्धती यांचा अंक गणितात विशेष उपयोग होतो. अंकगणितात वापरली जाणारी सूत्रे तर्क कठोरपद्धतीने सिद्ध करण्यावर फारसा भर दिला जात नाही तर ती गृहीत धरून त्यांचा नित्य व्यवहारातील प्रश्न सोडविण्यासाठी कसा उपयोग करता येईल याकडे विशेष लक्ष दिले जाते. संख्यांच्या व्याख्या आणि त्यांचे गुणधर्म यांचा ⇨संख्या सिद्धांत या गणितीय शाखेत विचार करण्यात येतो व या दृष्टीने अंकगणित हे संख्या सिद्धांताचे प्राथमिक स्वरूप आहे असे म्हणण्यास हरकत नाही.

संच या संकल्पनेच्या आधारे धनपूर्णांक व यांची बेरीज म्हणजे काय हे सुलभतेने मांडता येते. १, २, ३, ४,... ही अंक चिन्हे सुपरिचित आहेत. त्यांच्या संचास ध म्हणतात. आता कोणत्याही दिलेल्या संचास किती घटक आहेत हे कसे मोजतात ते पाहू. समजा का या संचात या चिन्हांनी निर्देशित असे घटक आहेत. म्हणजेच का = { } या संचातील कोणताही एक घटक घेऊन त्याच्याशी १ या अंकचिन्हाची जोडी लावली. नंतर दुसरा घटक घेऊन त्याच्याशी २ या अंकचिन्हाचा संबंध जोडला आणि राहिलेल्या घटकाशी ३ ची जोडी जमवली. अशा प्रकारे दिलेल्या का या संचाशी {१, २, ३} या ध च्या उपसंचाशी एकास-एक संबंध प्रस्थापित झाला. उपरोक्त उपसंचातील शेवटचे अंकचिन्ह ३ म्हणजेच का मधील घटकांची संख्या होय. हेच, का चा संचांक ३ आहे असेही मांडतात. याचप्रमाणे दुसऱ्या एखाद्या खा संचांक {१, २, ३..., १०, ११} या ध च्या उपसंचाचा एकास-एक संबंध जोडता येत असेल तर खा मध्ये ११ घटक आहेत किंवा खा चा संचांस ११ आहे असे म्हणता येईल. याच पद्धतीने कोणत्याही दिलेल्या संचासाठी संचांक (म्हणजे त्यात असलेल्या घटकांची संख्या) काढता येईल. यामध्ये संचातील वस्तू कोणत्या प्रकारच्या आहेत याला महत्त्व नाही हे सहजच लक्षात यावे [→ संच सिद्धांत].

आता दोन धन पूर्णांकांची बेरीज म्हणजे काय ते पाहू. समजा का आणि खा हे दोन वियुक्त संच आहेत (म्हणजेच या दोन संचांमध्ये कोणताही घटक समाईक नाही). या का आणि खा या दोन संचांचे सर्व घटक एकत्रित करून गा हा संच बनवला तर गा ला का आणि खा यांचा युतिसंच असे म्हणतात, व तो का U खा असा दर्शवतात. या युतिसंचातील घटकांच्या संख्येस (का U खा च्या संचांकांस) ग म्हणले, आणि का, खा चे संचांक अनुक्रमे क आणि ख आहेत असे मानले तर ग ही संख्या क आणि ख ची बेरीज आहे असे म्हणतात, आणि हेच ग = क + ख असे लिहितात.


वर्ग:गणित
त्रिकोणमिती

त्रिकोणाच्या, विशेषतः काटकोन त्रिकोणाच्या बाजू आणि कोन यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करणाऱ्या गणितशाखेस **त्रिकोणमिती** असे म्हणतात. प्राचीन काळापासून खगोलशास्त्र, वास्तुरचनाशास्त्र, अंतर - मापन यासाठी त्रिकोणमितीचा वापर होतो. पृष्ठीय त्रिकोणमितीच्या संकल्पना वापरून गोलीय तसेच वक्र भूमितीचा अभ्यास करता येतो. या दोन शाखांचा संकर करून गोलीय त्रिकोणमिती ही शाखा निर्माण झाली आहे.भूमिती त्रिकोणमिती कल्पना ईसापूर्व तिसऱ्या शतकात आली. ती भूमिती आणि खगोलशास्त्रीय अभ्यासांच्या अनुप्रयोगांमध्ये वापरली जात होती. भारतीयांनी त्रिकोणमितीय प्रमाणातील सर्व मूल्ये मिळवण्यासाठी एक तक्ता तयार केला. आमच्या इतिहासात भूगर्भीय, सर्वेक्षण, खगोलीय यांत्रिकी, नॅव्हिगेशन, व्हिडिओ गेम्स, बुल्डींग्जची उंची मोजण्यासाठी इत्यादी सारख्या अनेक फाईलमध्ये त्रिकोणमिती लागू केली जाते. ट्रिंगोमेट्री संबंध आणि ओळख म्हणून ओळखली जाते जी सर्वत्र स्वीकारली जाते. त्रिकोणमिती कार्ये दरम्यान नवीन संबंध मिळविण्यासाठी कोणीही त्रिकोणमिती ओळख वापरू शकतो.

## इतिहास 
इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकात, युक्लिड आणि आर्किमिडीज सारख्या गणितांनी वर्तुळांमधील जीवा आणि कोरलेल्या कोनांच्या गुणधर्मांचा अभ्यास केला. ते आधुनिक त्रिकोणमितीक सूत्राच्या बरोबरीचे सिद्धांत सिद्ध करण्यास सक्षम होते. त्यांनी सूत्रांचे पुरावे भूमितीय पद्धतीने सादर केले. इ.स. १४० बी.सी मध्ये हिप्परकसने त्रिकोमिती आणि गोलाकार त्रिकोणमितीतील समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी जीवाचे प्रथम तक्ते (जे आता साइन व्हॅल्यूजचे टेबल म्हणून वापरले जातात) दिले. दुसऱ्या शतकात ग्रीको-इजिप्शियन खगोलशास्त्रज्ञ टॉलेमी यांनी तपशीलवार त्रिकोणमितीय सारणी तयार केली .त्यांनी त्रिकोमिती कार्याची व्याख्या करण्यासाठी जीवाची लांबी वापरली (जी आपण आज गणनामध्ये वापरतो).आधुनिक साइन संमेलनाची प्रथम साक्षात सूर्यसिद्धांतात झाली. भारतीय गणितज्ञ आणि खगोलशास्त्रज्ञ आर्यभट्ट यांनी इ.स.५ व्या शतकात याची आणखी स्थापना केली. दहाव्या शतकात, इस्लामिक गणितज्ञ सर्व सहा त्रिकोणमितीय कार्ये वापरत होते, त्यांचे मूल्ये मांडले होते, आणि त्यांना गोलाच्या भूमितीतील अडचणींवर लागू करीत होते.

त्रिकोमितीचा वापर गणिताच्या प्रमुख शाखांमध्ये वाढला. हे नेव्हिगेशनमध्ये वापरले जाते.१५९५ मध्ये त्रिकोनोमेट्रिया प्रकाशित करून बार्थोलोमियस पिटिसकस हा शब्द वापरणारा सर्वप्रथम होता. आज गेममा फ्रिशियस पहिल्यांदाच त्रिकोणीकरणाची पद्धत वर्णन करते जी आज सर्वेक्षणात वापरली जाते. १७ व्या शतकात स्कॉटिश गणितज्ञ जेम्स ग्रेगरी आणि कोलिन मॅकलॉरिन यांनी काम केले.  १८ व्या शतकात ब्रूक टेलरने सामान्य टेलर मालिकेची व्याख्या केली.

## त्रिकोणमिती मूल्य सारणी  
## त्रिकोणमिति संबंध 
\sin^2\theta+\cos^2\theta=1

1+\cot^2\theta=\csc^2\theta

1+\tan^2\theta=\sec^2\theta

## सूत्रे 
इवलेसे
समीप आकृतीमध्ये (\theta) कोन. अ (विरुद्ध), ब (समीप) आणि एच (कर्ण) बाजू

\sin\theta=opposite/hypotenuse = अ/एच

\cos\theta=adjacent/hypotenuse = ब/एच

\tan\theta=opposite/adjacent = अ/ब

\csc\theta=1/\sin\theta

\sec\theta=1/\cos\theta

\tan\theta=1/\cot\theta

## संदर्भ 
*
भूमिती

thumb|right|250px|पायथागोरसाचा सिद्धान्त - काटकोन त्रिकोणाच्या दोन बाजूंवर उभारलेल्या चौरसांच्या क्षेत्रफळांची बेरीज त्रिकोणाच्या कर्णावर उभारलेल्या चौरसाच्या क्षेत्रफळाइतकी असते.
**भूमिती** (ग्रीक: *γεωμετρία* ; इंग्रजी: *Geometry*, *जॉमेट्री* / *जिऑमेट्री* ; अर्थ: *भू* -जमीन, *मिती* -मापन ;) ही आकृत्यांचे आकार, आकारमान व अवकाशाचे गुणधर्म अभ्यासणारी गणिताची एक शाखा आहे. ज्ञात इतिहासानुसार अभिजात गणिताच्या शाखांमधील सर्वाधिक प्राचीन शाखांमध्ये भूमितीची गणना होते. आरंभिक कालखंडात लांबी, क्षेत्रफळ व घनफळ इत्यादी गुणधर्मांच्या व्यावहारिक अभ्यासापर्यंत सीमित असणाऱ्या भूमितीला इ.स.पू.च्या ३ ऱ्या शतकात युक्लिड या ग्रीक तत्त्वज्ञाने केलेल्या विषयाच्या संगतवार मांडणीमुळे सैद्धान्तिक बैठक मिळाली. आर्किमिडीज या ग्रीक पदार्थवैज्ञानिकाने याने क्षेत्रफळे आणि आकारमान मोजण्यासाठी  आधुनिक पूर्णांकी गणन पद्धतीचे तंत्र कुशलतेने विकसित केले . खगोलशास्त्रामुळे, विशेषतः ग्रहताऱ्यांची आकाशातील स्थाने निश्चित करण्यासाठी आणि त्यांच्या हालचालींमधील परस्पर संबंध मांडून दाखवण्यासाठी पुढची दीड हजार वर्षे भूमितीचा उपयोग केला गेला. पूर्वीच्या काळी युरोपात भूमिती आणि खगोलशास्त्र हे सात कलांमध्ये गणले जात.

रेने देकार्त याने लावलेला निर्देशकांचा (coordinates) शोध आणि त्याच दरम्यान लागलेल्या बीजगणितातील शोधांमुळे वेगवेगळ्या भौमितिक आकृत्यांचे गणिती समीकरणांद्वारे विश्लेषण करणे शक्य झाले. या शोधांनी १७ व्या शतकात अतिसूक्ष्म कलनशास्त्राचा (infinitesimal calculus) विकास करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. पुढे जाउन त्रिमितीदर्शनाद्वारे असे दिसून आले की भूमितीचा उपयोग केवळ आकृत्यांच्या मोजमापापुरता मर्यादित नाही. यातूनच पुढे प्रक्षेप भूमितीचा (projective geometry) विकास झाला. पुढे ऑयलर आणि गाउस यांनी भौमितिक वस्तूंच्या अंगभूत संरचनेचा अभ्यास करून भूमितीशास्त्रात मोलाची भर टाकली. यातूनच topology आणि अवकल भूमितीची (differential geometry) मुहूर्तमेढ रोवली गेली.

युक्लिडच्या काळात भौतिक आणि भौमितिक अवकाशातील सीमारेषा सुस्पष्ट नव्हती. एकोणिसाव्या शतकात अयुक्लिडीय भूमितीचा शोध लागल्यापासून अवकाश या संकल्पनेत आमूलाग्र बदल झाले आणि त्यातून भौतिक अवकाशाला भौमितिक अवकाशाची कोणती संकल्पना जुळेल असा विचार सुरू झाला. विसाव्या शतकात गणिताचा अधिकृतरित्या उदय झाल्यानंतर अवकाश या संकल्पनेचा नैसर्गिक आशय लुप्त झाला त्यामुळे भौतिक, भौमितिक आणि अमूर्त अवकाश यांमध्ये फरक करणे आवश्यक झाले. सध्या भूमितिमध्ये manifolds (असे अवकाश कि जे युक्लिडीय अवकाशापेक्षा बरेच वेगळे असते, पण लहान प्रमाणात युक्लिडीय अवकाशाशी मिळतेजुळते असते) या संकल्पनेचा विचार केला जातो. आधुनिक भूमितीचा भौतिकशास्त्राशी खूप ठिकाणी संबंध येतो, उदा. सापेक्षता सिद्धांत आणि कृतक-रीमानीय (pseudo-Riemannian) भूमिती.

## भूमितीचा इतिहास 
* पायथागोरस
* प्लेटो
* युक्लिड
* आर्किमिडीज
* श्रीनिवास रामानुजन

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:गणित

वर्ग:विस्तार विनंती
बीजगणित

**बीजगणित** (अरबी: *جبر*; इंग्लिश: *Algebra*, *अल्जिब्रा* / *अल्जेब्रा* ;) ही गणिती क्रिया व संबंध यांचे नियम अभ्यासणारी आणि त्यांतून उद्भवणाऱ्या बहुपद्या, समीकरणे व बैजिक संरचना अभ्यासणारी गणिताची एक प्रमुख शाखा आहे. भूमिती, विश्लेषण, चयन व संख्या सिद्धान्त या गणिताच्या अन्य शाखांसह बीजगणित शुद्ध गणिताचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते.

इंग्लिश भाषेमधील अल्जिब्रा हे नाव मुहम्मद बिन मुसा अल्-ख्वारिझ्मी ह्या एका इराणी गणितज्ञाच्या "अल्-किताब **अल्-जब्र** वा-इ-मुकाबला" (अरबी **الكتاب الجبر والمقابلة** ;) ह्या प्रबंधाच्या शीर्षकावरून आले आहे.

भासकराचारय लीलावतेी माधे समीकरणाचा ाबहयास केला 

## बाह्य दुवे 
* 


वर्ग:गणित
खंड

समुद्राने वेढलेल्या विस्तृत भूप्रदेशास खंड असे म्हणता येईल. युरोप आणि आशिया सोडल्यास या सर्व खंडांच्या चारही बाजूने महासागराचे पाणी आहे.
## विविध खंड व्यवस्था
thumb|400px|विविध खंड व्यवस्था

* सात खंड
:# आशिया - आफ्रिका - ऑस्ट्रेलिया - अंटार्क्टिका - युरोप - उत्तर अमेरिका - दक्षिण अमेरिका
:# आशिया - आफ्रिका - ओशनिया - अंटार्क्टिका - युरोप - उत्तर अमेरिका - दक्षिण अमेरिका

* सहा खंड
:# आफ्रिका - अंटार्क्टिका - ओशनिया - युरेशिया - उत्तर अमेरिका - दक्षिण अमेरिका
:# आफ्रिका - अमेरिका - अंटार्क्टिका - आशिया - ओशनिया - युरोप

* पाच खंड
:# आफ्रिका - अमेरिका - ओशनिया - अंटार्क्टिका - युरेशिया
:# आफ्रिका - अमेरिका - ओशनिया - युरोप - एशिया

* चार खंड
:# अमेरिका - ओशनिया - अंटार्क्टिका - युराफ्रिशिया

## हे सुद्धा पहा 
* ग्रीनलॅंड
* पॅंजिआ
* गोंडवन
* टेथिस
* भारतीय उपखंड

## महाराष्ट्र भूमी अभिलेखाची 
महाराष्ट्र सरकारद्वारे राज्य नागरिकांसाठी महाभूमिका अभिलेख ऑनलाइन बनवतात. ती महाराष्ट्र भूमिला संगणकीकृत करण्यासाठी केली गेली आहे. सह महाराष्ट्रातील राहणाऱ्या नागरिकांच्या घरी बसून स्वयंभू अभिलेख कार्ड बनवू शकता आणि रीन्यू देखील करू शकता. या शहराला नागपूर, औरंगाबाद, पुणे, अमरावती आदी राज्य सरकारच्या प्रमुखाने विस्तारित केले आहे. मध्ये सुलभ माध्यम से आप भू-नक्शा, अपना खतौनी नंबर, खसरा कार्ड नंबर, आपली भूमि रेकॉर्ड आणि महाराष्ट्र महाभूलेख सात बारा सदस्य इतर सर्व जानकार प्राप्त करू शकतात.
*
*
वर्ग:भौगोलिक रचना
भारतीय उपखंड

**भारतीय उपखंड** हा दक्षिण आशियातील भारत, बांग्लादेश, पाकिस्तान, श्रीलंका, नेपाळ, भूतान आणि अफगाणिस्तान या देशांनी व्यापलेला आहे. हा जगातील एकच असा प्रांत आहे ज्याला उपखंड असे संबोधले जाते. भौगोलिक दृष्टीने, 'उपखंड' ही संज्ञा वापरली जाते कारण हा भाग स्वतःच्या प्रस्तरावर वसला आहे जो बाकीच्या आशियापेक्षा वेगळा आहे.

*
वर्ग:आशिया खंडामधील भौगोलिक प्रदेश
हृदयनाथ मंगेशकर

'''''' (ऑक्टोबर २६, १९३७ - हयात) हे प्रसिद्ध मराठी संगीतकार आहेत. नामवंत पार्श्वगायिका लता मंगेशकर आणि आशा भोसले या त्यांच्या थोरल्या बहिणी आहेत.

## कारकीर्द 
त्यांनी काही निवडक मराठी (उदा. चानी, जैत रे जैत, उंबरठा, निवडुंग) आणि हिंदी (उदा. धनवान, सुबह, मशाल, लेकिन, माया मेमसाब) चित्रपटांचे संगीत दिग्दर्शन केले असले आणि यांतील बरीचशी गाणी गाजली असली तरी त्यांची ओळख प्रामुख्याने महाराष्ट्राचे 'भावगंधर्व' अशी करून देण्यात येते ती त्यांच्या अनेक अनवट चालींनी सजलेल्या आणि मराठी जगतात गाजलेल्या मान्यवर मराठी कवी आणि गीतकारांच्या कविता आणि गीतांमुळे. सुरेश भट, चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर, ग्रेस, शांता शेळके यांच्या अनेक कविता मराठी माणसापर्यंत पोहोचल्या त्या हृदयनाथ मंगेशकरांनी दिलेल्या अनवट, भावपूर्ण चालींमुळेच. मराठीतले आद्यकवी आणि संत ज्ञानेश्वरांच्या काही रचना हृदयनाथ मंगेशकरांच्या संगीतामुळे मराठी जनसामान्यांच्या ओठी रुळल्या आहेत. मराठी भावसंगीतापलिकडे त्यांनी अमराठी जगतातही गालिबच्या गझला, संत मीराबाई, कबीर, सुरदासांच्या रचना, भगवद्‌गीतेतील काही श्लोक संगीतबद्ध करून प्रामुख्याने आपल्या ज्येष्ठ भगिनी लता मंगेशकर यांच्याकडून गाउन घेऊन अजरामर केले आहेत.

त्यांच्या चाली हिंदुस्थानी अभिजात संगीत आणि रागदारींवर आधारित असल्यातरी त्यातही ते अनेक नवनवीन प्रयोग करतात. आपले वडील आणि संगीत नाटकांच्या जमान्यातले प्रख्यात गायक-नट मास्टर दिनानाथ मंगेशकर यांची पदेही ते आपल्या संगीतरचनांमधे वापरतात.

### गाजलेली गीते 
## पुरस्कार 
* २००९ साली भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री पुरस्कार देऊन सन्मानित केले.
* पुणे नवरात्र महोत्सवातर्फे दिला गेलेला ’महर्षी पुरस्कार" (२०१४)
* पुणे-चिंचवड येथील नादब्रह्म परिवारातर्फे नादस्वरब्रह्मश्री पुरस्कार (७ जानेवारी २०१७)
* पुणे भारत गायन समाजाचा पं. राम मराठे स्मृती पुरस्कार (९ ऒक्टोबर २०१७)
* २०१८ सालचा मटा सन्मान महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार (१६ मार्च २०१८)

## बाह्य दुवे 
* 'आठवणीतली-गाणी.कॉम' या संकेतस्थळावर पं. हृदयनाथ मंगेशकर यांनी संगीत दिलेली गाणी
* 'आठवणीतली-गाणी.कॉम' या संकेतस्थळावर पं. हृदयनाथ मंगेशकर यांनी गायलेली गाणी

वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
तुकाराम (निःसंदिग्धीकरण)

## व्यक्ती
* 'संत तुकाराम' (तुकाराम बोल्होबा अंबिले, तुकारामबावा)
*  कान्होबा (उर्फ तुकाराम बंधु : हे संत तुकारामांचे बंधु होते -'तुकाराम बंधु' या नावाने लेखन) 

* तुकाराम तात्या संपादक:   संकलीत/संपादीत, 'तुकारामबावांचे बंधु कान्होबा, मुलगी भागूबाई, आणि शिष्य निळोबा यांच्या अभंगाची गाथा' (प्रकाशन वर्ष इ.स. १८९१ प्रकाशक तत्त्वविवेचक छापखाना, मुंबई) या ग्रंथाचे संपादक. (हे आणि  तुकाराम तात्या पडवळ एकच का याची माहिती हवी त्यांचे जन्म आणि मृत्यूवर्ष हवे.) 
* तुकाराम तात्या पडवळ साहित्यिक आणि महात्मा जोतीराव फुल्यांचे समकालीन सत्यशोधक चळवळीतील कार्यकर्ते. 
* तुकाराम गंगाधर गडाख
* तुकाराम गणपत रेंगेपाटील
* तुकाराम भाऊराव साठे
* तुकाराम ओंबळे
* तुकाराम गणपत शेलार
* तुकाराम जाधव (गिर्यारोहक)

## चित्रपट
* संत तुकाराम (मुकपट) : कोहिनूर फिल्म कंपनी  (?)
* 'तुकाराम (बोलपट)', शारदा फिल्म कंपनी, निर्मिती इ.स. १९३२
* 'जय विठ्ठल', 'मास्टर अँड कंपनी' निर्मिती, इ.स. १९३२
* 'संत तुकाराम (चित्रपट)  प्रभात फिल्म कंपनी बॅनर, निर्मिती इ.स. १९३६
* तुकाराम (मराठी चित्रपट),  दिग्दर्शन: चंद्रकांत कुलकर्णी, निर्मिती इ.स. २०१२

### चित्रपट पात्र
* तात्या तुकाराम तेंदुलकर (खिलाडी ७८६ या हिंदी चित्रपटातील मिथुन चक्रवर्ती यांनी रगंवलेल्या पात्राचे नाव) 

## संदर्भ
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
राधा मंगेशकर

'''''' (इ.स. - हयात) या मराठी गायिका आहेत.

## बाह्य दुवे 
वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
उन्हाळा

**उन्हाळा** हा भारतातील तीन मुख्य ऋतूंपैकी एक आहे. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण आणि कोरडे असते. उन्हाळ्यात शाळा आणि विद्यापीठांना सुट्टी असते.

भारतात उन्हाळा फेब्रुवारी ते मे पर्यंत असतो. उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला वसंत ऋतूमध्ये झाडांना पालवी फुटताना दिसते. महाराष्ट्रात उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला होळी आणि रंगपंचमी हे सण साजरे केले जातात, याच वेळी कलिंगड, फणस, इत्यादी फळे पिकलेली दिसतात. उन्हाळ्याच्या शेवटी मोठ्या प्रमाणात आंबा पिकलेला दिसतो. याच काळात वळिवाचा वादळी पाऊस पडतो. उन्हाळ्यात सर्व शाळांना सुट्टी असते .

सूर्याची किरणे पृथ्वीवर लंबरूप पडतात.त्यामुळे तापमानात वाढ होते. महाराष्ट्र राज्यातील विदर्भात तर उन्हाचा कहरच असतो. उन्हामुळे पारा ४७० सेल्सियस इतका वा त्याच्या थोडा मागेपुढे (४६.७ किंवा ४७.६) राहू शकतो.जमीन प्रचंड तापते. दिवसभर गरम वारे वाहतात. रात्रीही बराच वेळ गरम झळा वाहत राहतात.भारताच्या इतरही राज्यांत साधारणतः हीच परिस्थिती असते. राजस्थानमध्ये ४९० इतके तापमानही राहते.

## तापमान वाढीची कारणे 
लोकसंख्यावाढ, त्यामुळे होणारी उपलब्ध पाण्याची विभागणी, प्रचंड प्रमाणात वृक्षतोड, पर्यायी झाडे न लावणे, सिमेंटची बांधकामे, जमिनीवर झालेल्या रस्ते, पदपथ आदी बांधकामांमुळे जमिनीवर पडणारे पावसाचे पाणी जमिनीत न मुरणे, पाण्याचा भूगर्भातून  प्रचंड उपसा, औद्योगिकीकरण, इत्यादी कारणे आहेत.

* **जगातील सर्वांत उष्‍ण ठिकाणे**" 

## बाहेरील दुवे 
* द हेल्थसाईट-मराठी 
सन २०१६ च्या उन्हाळ्यात कोल्हापूर जिल्ह्यातील उंचगाव परिसरातील नारळीची झाडे मारू लागली,तर काही मरणांत स्थितीत आहेत.आत्ताच पडलेल्या पावसाने थोडा झाडांना दिलासा दिला आहे.सोलापूर जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणात उन्हाळा असतो.

वर्ग:ऋतू
वर्ग:हवामान
वर्ग:निसर्ग
पावसाळा

जगभरातील विविध देशातील  तेथील स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीनुसार पावसाळा हा ऋतू आहे. भारतातील उन्हा्ळा,पावसाळा आणि हिवाळा या ऋतुंपैकी जून ते सप्टेंबर या महिन्यांदरम्यान असणारा एक ऋतू.याला मोसमी पाउस असेही म्हणले जाते.  पर्यटन संस्थेने त्याला "हिरवा ऋतू" (ग्रीन सीझन) असेही नाव आलंकरिक स्वरूपात दिलेले आहे.
अरबी शब्द मौसम यापासून मान्सून असा शब्द तयार झाला आहे. मौसम याचा अर्थ ऋतू असा आहे.

## जगभरात
Rainy जगातील विविध ठिकाणी पावसाळ्याचे-पर्जन्यमानाचे  वैशिष्ट्य वेगवेगळे आहे.प्रमाण वेगळे आहे.  काही देशात केवळ एकदाच पावसाळा असतो तर काही ठिकाणी वर्षातून दोनदा पाऊस पडतो. उष्ण कटिबंधात पावसाळा अधिक प्रमाणात असतो, कारण  दिवसभर  असलेल्या सूर्याच्या प्रखरतेमुळे हवेत असलेल्या आर्द्रतेचे प्रमाण वाढते आणि त्यामुळे त्याचे रूपांतर पाण्यात होऊन संध्याकाळी पाऊस पडण्याची शक्यता अधिक असते.विषुववृत्तीय परदेशात वनांच्या परदेशात पावसाळा असा स्वतंत्र ऋतू नसून तेथे वर्षभर पाऊस पडत असतो.
दक्षिणेतील समुद्रात तयार होणार-या हवेच्या कमी दांबाच्या पट्ट्यामुळे भारतात नैऋत्य मोसमी वारे वाहू लागतात. दक्षिणेकडून हे वारे हळूहळू संपूर्ण भारतात पसरतात. याचे परिणामस्वरूप भारतात पाऊस पडतो ज्याला मान्सून असे म्हणले जाते.यामुळे भारताचा विचार करता अन्य राज्यांच्या तुलनेत दक्षिण भारतात अधिक पाऊस पडतो.

## पावसाळ्यात घडून येणारे बदल
*अन्नधान्य-

प्रामुख्याने उष्ण परदेशातील गवताळ भागात वनस्पतींची वाढ होण्याचे सर्वाधिक प्रमाण हे पावसाळ्यात असते. त्यामुळे उन्हाळ्याच्या दिवसात अन्नधान्याची मुबलकता तुलनेने कमी असते. पावसाळ्यानंतर भरभरून पिके आल्यानंतर हा तुटवडा कमी होतो. 

*पशू पक्षी,कीटक -

पावसाळ्याच्या सुरुवातीला गायी ,म्हशी गरोदर (गाभण) रहातात तसेच वासरांना जन्म देतात. परदेशातील मेक्सिकोसारख्या प्रांतात फुलपाखरे स्थलांतर करतात. मासे,विविध प्रकारच्या बुरशी, बेडूक , आळंबीचे विविध प्रकार यांच्या वाढीचे प्रमाण पावसाळ्यात अधिक असते. 

*आपत्तीजन्य परिणाम-
पावसाळ्यातील अतिवृष्टीमुळे नद्यांना पूर येणे, त्यांच्या किना-यावरील प्रदेशाचे नुकसान होणे, पर्वतीय प्रदेशात भूसख्लन होणे  अशा आपतींना सामोरे जावे लागते.

## भारतातील सृष्टीसौंदर्य
भारतातील जैवविविधता आणि पावसाळा यांचे समीकरण आहे. भारताच्या विविध प्रांतात पावसाळ्यात वाहणारे धबधबे,पश्चिम घाटातील निसर्गाचा हिरवेपणा याचा अनुभव घेता येतो.पावसाळ्यात येणार-या रानफुलांनी  फुलणारं महाराष्ट्रातील सह्याद्रीचे पठार (सातारा जिल्ह्यातील कास पठार)प्रसिद्ध आहे.  श्रावण महिन्यात भारतातील विविध राज्यात महिला आनंदाने सण आणि उत्सव साजरे करतात. 

## संदर्भ 
वर्ग:हवामान
वर्ग:निसर्ग
हिवाळा

भारतातील तीन ऋतुंपैकी ऑक्टोबर ते जानेवारी या महिन्यांदरम्यान असणारा एक ऋतू. या ऋतुत हवामान थंड असते. उत्तर गोलार्धात हिवाळा डिसेंबर ते फेब्रुवारीपर्यंत सुरू होतो, दक्षिण गोलार्धात, हिवाळा जून ते ऑगस्ट दरम्यान सुरू होतो
thumb|मेलबोर्न क्रिकेट ग्राउंडच्या बाहेरील हिवाळ्यात पानगळ झालेली झाडे
thumb|जगात अनेक ठिकाणी हिवाळ्यात बर्फ पडतो

वर्ग:ऋतू
वर्ग:हवामान
वर्ग:निसर्ग
ग्रीष्म

हिंदू दिनदर्शिकेप्रमाणे चैत्र आणि वैशाख या महिन्यात ग्रीष्म ऋतू असतो.

ग्रेगरी दिनदर्शिकेप्रमाणे एप्रिल उत्तरार्ध, मे, जून पूर्वार्ध या महिन्यात ग्रीष्म ऋतू असतो.

वर्ग:ऋतू
वर्षा

हिंदू दिनदर्शिकेप्रमाणे ज्येष्ठ आणि आषाढ या महिन्यात वर्षा ऋतू असतो.

ग्रेगरी दिनदर्शिकेप्रमाणे जून उत्तरार्ध, जुलै, ऑगस्ट पूर्वार्ध या महिन्यात वर्षा ऋतू असतो.

वर्ग:ऋतू
शिशिर

हिंदू दिनदर्शिकेप्रमाणे मार्गशीर्ष आणि पौष या महिन्यात शिशिर ऋतू असतो.

ग्रेगरी दिनदर्शिकेप्रमाणे डिसेंबर उत्तरार्ध, जानेवारी, फेब्रुवारी पूर्वार्ध या महिन्यात शिशिर ऋतू असतो. शिशिर ऋतूमध्ये झाडांची पाने पिवळी पडतात. व गळतात.  त्यानंतर त्या  झाडांना नवीन पालवी फुटण्यास सुरुवात होते. या ऋतूत फार गारवा व थंडी असते. या ऋतूत फळे व फुले बहरलेली असतात व झाड्यांच्या पानांवर दवबिंदू पडतात. वर्षा ऋतुच्या समाप्तिनंतर शरद् ऋतुचे आगमन होते.

वर्ग:ऋतू
शरद

हिंदू दिनदर्शिकेप्रमाणे श्रावण आणि भाद्रपद या महिन्यात शरद ऋतू असतो.

ग्रेगरी दिनदर्शिकेप्रमाणे ऑगस्ट उत्तरार्ध, सप्टेंबर, ऑक्टोबर पूर्वार्ध या महिन्यात शरद ऋतू असतो.

शरद ऋतू मध्ये स्वाभाविक पित्त प्रकोप होतो.

वर्ग:ऋतू
उषा मंगेशकर

'''''' (१९३५ - हयात) या मराठी आणी गुजराती गायिका, संगीतकार आहेत. त्यांची आजी देवदासी व आजोबा ब्राह्मण होते. मा. दीनानाथ मंगेशकर यांच्या त्या कन्या.  ज्वानीच्या आगीची मशाल हाती, छबीदार छबी, लागली कुनाची उचकी ही चित्रपट गीते त्यांनी गायली आहेत. पंडित दीनानाथ मंगेशकर आणि शेवंती (शुधामती) यांची  ती सर्वात लहान मुलगी. लता मंगेशकर, आशा भोसले आणि मीना खडीकर यांच्यामधील ती सर्वात लहान बहीण आणि संगीत-दिग्दर्शक भाऊ हृदयनाथ मंगेशकर यांची मोठी बहीण  आहेत. ऑलटाइम ब्लॉकबस्टर ठरलेल्या 'जय संतोषी मां (1975)' साठी कमी बजेट असलेल्या चित्रपटासाठी काही भक्तीगीते गायल्यानंतर त्या  पार्श्वगायिका म्हणून चर्चेत आल्या. त्या चित्रपटातील त्यांच्या "मै तो  आरती" गाण्यासाठी त्यांना फिल्मफेर बेस्ट फीमेल प्लेबॅक सिंगर पुरस्कारासाठी नामांकन देण्यात आले होते. २००६ मध्ये त्या चित्रपटाच्या रीमेकसाठी त्यांनी तीच गाणी गायली.

उषा यांना चित्रकलेची आवड आहे. त्यांच्या "मुंगडा" या प्रसिद्ध गाण्यासाठी आणि पिंजरा या मराठी चित्रपटाच्या गाण्यांसाठी त्या प्रामुख्याने ओळखलया  जातात.

त्यांनी दूरदर्शनसाठी 'फूलवंती' संगीत नाटकही तयार केले होते.

## पुरस्कार
अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषदेच्या नवी मुंबई शाखेच्या वतीने स्वरसम्राज्ञी भारतरत्न लता मंगेशकर यांच्या सन्मानार्थ पुरस्कार लता दीदींच्या हस्ते त्यांना पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
भूखंडरचनाशास्त्र

## खंडांची रचना
## खंडांची हालचाल
वर्ग:रिकामी पाने
प्रागैतिहासिक महाखंड

**प्रागैतिहासिक महाखंड** हे प्रागैतिहासिक काळातील दोन किंवा अधिक खंडांच्या एकत्रीकरणातून बनलेले जमीनीचे महाकाय तुकडे होते. महाखंड ही संज्ञा केवळ प्रागैतिहासिक काळातील खंडांच्या बाबतीतच लागू होती असे नव्हे तर आजच्या काळातदेखील युरेशिआ हा देखील महाखंडच मानला जातो (अर्थात यात देखील पाठभेद आहेत). पॅंजिआ हा एक प्रागैतिहासिक महाखंड होता, जो आजपर्यंतच्या माहितीतला सर्वात मोठा महाखंड  आहे, ज्यात सर्व खंड एकत्र होते.
उष्ण कटिबंध

*उष्ण कटिबंध*' हा पृथ्वीच्या विषुववृत्ताच्या बाजूचा भाग आहे जो उत्तरेस कर्कवृत्त आणि दक्षिणेस मकरवृत्ताने बंधित आहे.
हा भाग अंदाजे '२३.५° उत्तरअक्षांश' आणि '२३.५° दक्षिणअक्षांश' यांमध्ये सामावला आहे. सूर्य या भागात वर्षात एकदातरी डोक्यावर येतो.

उष्ण कटिबंधीय प्रदेश साधारणत: गरम, दमट आणि दाट झाडी यामुळे ओळखू येतात. 

कोपेनच्या (Kopen)  हवामान वर्गीकरणानुसार उष्ण कटिबंधातील सरासरी तापमान '१९° सेल्सियस' इतके असते.

## उष्ण कटिबंधीय शहरे
*मुंबई, भारत ( १९.१º उ)
*हाँग काँग, चीन प्रजसत्ताक (२३.३º उ)
*नैरोबी, केन्या (१.३º द)
*ब्राझिलिया (पूर्वीचे रियो दि जानेरो), ब्राझिल (२२.९º द)
*मनिला, फिलिपिन्स

## हे पहा
*उष्ण कटिबंधीय वर्ष
*उष्ण कटिबंधीय रोग
*उष्ण कटिबंधीय जैवसंपदा
*उष्ण कटिबंधीय देश

*कोपेनचे हवामान वर्गीकरण

*
वर्ग:भूगोल
पँजिआ

**पॅंजिआ** हा एक प्रागैतिहासिक महाखंड होता. ग्रीक भाषेमध्ये पॅंजिआचा अर्थ *सर्व जमीन* असा होतो. पॅंजिआ सुमारे २० कोटी वर्षांपूर्वीपर्यंत अस्तित्वात होता.

खंडांच्या निर्मितीपासूनच खंडांची हालचाल होत आहे ज्यामुळे खंड कधी जवळ येतात तर दूर सारले जातात. या हालचालीचा अभ्यास करणाऱ्या विज्ञानाच्या शाखेला भूखंडरचनाशास्त्र म्हणतात.
275px|thumb|left|२३ कोटी वर्षांपूर्वीचा पॅंजिआ

वर्ग:प्रागैतिहासिक महाखंड
ईमेल

, a part of every SMTP email address]]

**ईमेल** किंवा **ई-मेल** (मराठीत:**विपत्र**): हे *electronic mail* ह्या इंग्लिश संज्ञेचे लघुरूप असून इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांच्या साहाय्याने संदेश पाठवण्याचे तंत्रज्ञान आहे. सध्याच्या बहुतांश ईमेल यंत्रणा इंटरनेटचा वापर करतात. इलेक्ट्रॉनिक मेल, ज्याला आपण रोजच्या वापरात ई-मेल ह्या नावानी ओळखतो, ती एका प्रकारची डिजिटल संदेशांची देवाण घेवाण आहे. ई-मेलने एका लेखकाने संगणकावर टंकलिखित करून पाठवलेला मजकूर अगदी थोड्याच वेळात दुसऱ्या एका किंवा अनेक वाचकांपर्यंत पोहोचतो.  आजचे आधुनिक ई-मेल हे स्टोअर(साठवा) आणि फॉरवर्ड (पुढे पाठवणे) ह्या धर्तीवर बनवले गेलेले आहेत. ई-मेल सर्व्हर संदेश प्राप्त करतात, संदेश पाठवतात आणि संदेश साठवूनसुद्धा ठेवू शकतात. त्यासाठी आता संदेश पाठवणारे, वाचणारे आणि त्यांचे संगणक हे ऑनलाइन असण्याची गरज नाही.  ते थोड्या काळासाठी एकमेकांबरोबर जोडले गेले तरी संदेश पाठवता येतो. हा थोडा काल एक संदेश पाठवण्यास लागणाऱ्या वेळापर्यंत सीमित असतो.

ई-मेल संदेशाचे दोन भाग असतात. पहिल्या भाग असतो हेडर म्हणजेच ठळकपणे लिहिलेले संदेशाचे नाव, पाठवणाऱ्याचा ई-मेलचा पत्ता, आणि संदेश ज्याला पाठवला आहे त्याचाही ई-मेलचा पत्ता हे सगळे असते. दुसरा भाग म्हणजे मेसेज बॉडी ह्यामध्ये संदेश  लिहिलेला असतो.

प्राथमिक स्वरूपात असताना फक्त लिहिलेले संदर्भ पाठवता येणारा ई-मेल आधुनिक काळात जास्त विकसित होऊन मल्टिमीडिया अ‍ॅटॅचमेन्ट्‌स म्हणजेच छोट्या आकाराचा मल्टिमीडिया फायली पाठवण्याइतपत सक्षम बनला. ह्या पद्धतीला मल्टिपर्पज इंटरनेट मेल एक्सटेन्शन्स (MIME)असे म्हणतात.

ई-मेल सेवेचा इतिहास आपल्याला "अर्पानेट” पर्यंत मागे घेऊन जातो. १९८०चा दशकात “अर्पानेट”चे इंटरनेट मध्ये झालेल्या रूपांतरामुळे  ई-मेल सेवेचा जन्म झाला. १९७० मध्ये पाठवले गेलेले ई-मेल आणि आजचे फक्त शब्दबद्ध मजकूर असलेले  ई-मेल यांमध्ये कमालीचे साम्य आहे.

संगणकीय जाळ्यांचा मदतीने पाठवलेला ई-मेल प्रथमत: “अर्पानेट” वर फाईल ट्रान्स्फर प्रोटोकॉल (FTP)चा प्रणालीनुसार पाठवला गेला. सन १९८२ पासून  ईमेल पाठवण्यासाठी सिम्पल मेल ट्रान्स्फर प्रोटोकॉलचा वापर होत असतो.

व्याकरणदृष्ट्या 'ईमेल' हा पुल्लिंगी शब्द नाम (एक संदेश)म्हणून वापरला जातो. इंग्लिश भाषेमध्ये 'टु ईमेल' ही संज्ञा क्रियापद म्हणूनही (ईमेल पाठवणे ह्या अर्थी) वापरली जाते.

__TOC__

## ईमेलचा उगम 
हॉटमेल ही ईमेल प्रणाली सामान्य जनतेला फुकट वापरता येणारी पहिली यशस्वी ईमेल प्रणाली होती.

## आधुनिक ईमेल यंत्रणा 
right|thumb|ईमेल प्रक्रिया

## इंटरनेटचा प्रभाव 
इंटरनेट मुळे मोठ्या प्रमाणात फायदे तसेच तोटे झाले आहेत.

## ईमेल शिष्टाचार (ईमेल एटिकेट्‌स) 
## ईमेल व कॉंप्यूटर व्हायरसचा धोका 
## स्पॅम ईमेल 
स्पॅम ईमेल म्हणजे अनाहूतपणे पाठविलेले, बहुतांशी जाहिराती करण्यासाठी पाठवलेले ईमेल होत.
## बाह्य दुवे 
* ईमेल संवर्धन 
* › Ian Peter's History of the Internet ईमेल इतिहास
* अर्पानेट 
* फाईल ट्रान्स्फर प्रोटोकॉल

 == संदर्भ आणि नोंदी ==

वर्ग:इंटरनेट
हेमंत

हिंदू दिनदर्शिकेप्रमाणे आश्विन आणि कार्तिक या महिन्यात हेमंत ऋतू असतो.

ग्रेगरी दिनदर्शिकेप्रमाणे ऑक्टोबर उत्तरार्ध, नोव्हेंबर, डिसेंबर पूर्वार्ध या महिन्यात हेमंत ऋतू असतो.

वर्ग:ऋतू
जानेवारी २

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### पंधरावे शतक 
### सोळावे शतक
### अठरावे शतक 
* १७५७ - ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने कोलकाता काबीज केले. प्लासीच्या लढाईत इंग्रजांनी बंगालच्या नवाबाचा पराभव केला. या विजयामुळे भारतामध्ये ईस्ट इंडिया कंपनी सरकारचा पाया घातला गेला.

### एकोणिसावे शतक 
* १८८१ - लोकमान्य टिळकांनी संपादित केलेल्या मराठा या दैनिकाची सुरुवात झाली.
* १८८५ - पुणे यथे फर्ग्युसन महाविद्यालय सुरू झाले.

### विसावे शतक
* १९३६ - मध्य प्रदेश उच्‍च न्यायालयाची स्थापना.
* १९४२ - दुसरे महायुद्ध - जपानने फिलिपाईन्सची राजधानी मनिला जिंकली.
* १९४६ - आल्बेनियाच्या राजा झॉगने राज्यत्याग केला.
* १९५१ - सोवियेत संघाच्या ल्युना-१ अंतरिक्षयानाचे चंद्राच्या दिशेने प्रक्षेपण.
* १९५५ - पनामाच्या राष्ट्राध्यक्ष होजे ॲंतोनियो रेमोनची हत्या.
* १९७१ - इब्रॉक्सच्या दुसऱ्याा दुर्घटनेत ६६ प्रेक्षक ठार.
* १९७४ - अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष रिचर्ड निक्सनने अमेरिकेतील पेट्रोलचा वापर कमी करण्यासाठी तेथील महामार्गांवरील गतिमर्यादा कमी करून ताशी ५५ मैल (८९ किमी) केली.
* १९८९ - मार्क्सवादी विचारसरणीचे पथनाट्यकार, लेखक, दिगदर्शक, कवि आणि गीतकार सफदर हाश्मी यांची नवी दिल्ली येथे पथनाट्य करत असतानाच निर्घृण हत्या
* १९९९ - अमेरिकेच्या मध्य भगातील हिमवादळात मिलवॉकीमध्ये १४ इंच तर शिकागोमध्ये १९ इंच हिम पडले. शिकागोत तापमान -१३ °F (-२५ °C) इतके खाली गेले. ६८ मृत्यू.
* २००० - संत ज्ञानेश्वरांची मुद्रा असलेल्या चलनी नाण्याचे भारतीय व्यक्तीपंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या हस्ते प्रकाशन.
* २००० - पनामा सरकारने ८५ वर्षांच्या कालखंडानंतर पनामा कालव्याचा पूर्ण ताबा घेतला.

### एकविसावे शतक 
* २००१ - एदुआर्दो दुहाल्दे आर्जेन्टिनाच्या राष्ट्राध्यक्षपदी.
* २००६ - अमेरिकेच्या वेस्ट व्हर्जिनिया राज्यातील सेगो येथील कोळशाच्या खाणीत अपघात होऊन १२ कामगार ठार तर एक गंभीररीत्या जखमी.
* २०१६ - सौदी अरेबियाने दहशतवादी असल्याचे ठरवून ४६ लोकांना मृत्युदंड दिला.

## जन्म 
* १६४२ - महमद चौथा, ऑट्टोमन सुलतान.
* १९१० - श्रीरंगम श्रीनिवासराव, तेलुगू कवी.
* १९३२ - हरचंदसिंग लोंगोवाल, अकाली दलाचे अध्यक्ष
* १९४० - श्रीनिवास वरदन, भारतीय गणितज्ञ.
* १९४२ - डेनिस हॅस्टर्ट, अमेरिकन राजकारणी.
* १९५९ - कीर्ति आझाद, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९६० - रमण लांबा, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९६४ - रुमेश रत्नायके, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७० - ॲंथनी स्टुअर्ट, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९७३ - जॉन बेनॉ, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* १३१६ - अल्लाउद्दीन खिलजी, दिल्लीचा सुलतान.
* १९३५ - मोरेश्वर वासुदेव तथा नरकेसरी अभ्यंकर, टिळक अनुयायी स्वातंत्र्यसैनिक, मध्य प्रांताचे काँग्रेस नेते, वकील
* १९४३ - भाई कोतवाल, भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक.
* १९४४ - महर्षि विठ्ठल रामजी शिंदे, मराठी समाजसुधारक.
* १९४६ - ज्यो डार्लिंग, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १९५२ - भास्कर वामन भट, भारतीय इतिहास संशोधक. 
* १९८९ - सफदर हाश्मी, भारतीय पथनाट्यकार, लेखक, दिगदर्शक, कवी आणि गीतकार.
* १९९५ - सियाद बारे, सोमालियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९९९ - विमला फारुकी, भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाच्या नेत्या आणि महिला चळवळीतील कार्यकर्त्या
* २००२ - अनिल अग्रवाल, भारतीय पर्यावरणवादी. 
* २०१५ - वसंत गोवारीकर, भारतीय शास्त्रज्ञ.

## प्रतिवार्षिक पालन 
डिसेंबर ३१ - जानेवारी १ - **जानेवारी २** - जानेवारी ३ - जानेवारी ४ - (जानेवारी महिना)
----

## बाह्य दुवे 
वर्ग:दिवस
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
एप्रिल १

एप्रिल महिन्यात भारतात (बहुधा) कडक उन्हाळा असतो. त्या काळात चैत्र-वैशाख हे हिंदू महिने असतात.

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### सहावे शतक 
* ५२७ - बायझेन्टाईन सम्राट जस्टिन पहिला याने स्वतःचा भाचा जस्टीनियन पहिला यास आपला वारसदार घोषित केले.

### सतरावे शतक
* १६६९ - उत्तर भारतातील देवालये तोडण्यासाठी मुघल सम्राट औरंगजेबने विशेष फौज तैनात केली.

### एकोणिसावे शतक
* १८२६ - इंटर्नल कंबस्चन इंजिनासाठी सॅम्युएल मोरी याला पेटंट.
* १८६९ - भारतात नवा घटस्फोटाचा कायदा लागू.
* १८८७ - मुंबई अग्निशमन दलाची स्थापना झाली.

### विसावे शतक 
* १९१२ - भारताची राजधानी कलकत्ता येथून दिल्लीला हलवणार अशी अधिकृत सूचना जारी.
* १९२२ - भारतात आयकर लागू झाला.
* १९२८ - पुणे वेधशाळेच्या कामकाजास प्रारंभ झाला. यापूर्वी हवामानखात्याचे कामकाज सिमला येथून चालत असे. त्यामुळे पुण्यातील या वेधशाळेला ’सिमला ऑफिस’ असे म्ह्टले जाते.
* १९३३ - भारतीय वायुसेनेच्या पहिल्या विमानाचे कराची येथे उड्डाण.
* १९३५ - भारतीय रिझर्व बँकेची स्थापना.
* १९३६ - ओरिसा राज्याची स्थापना झाली.
* १९५४ - भारतातल्या फ्रेंच वसाहती भारताच्या नियंत्रणाखाली आल्या.
* १९५५ - गीतरामायणातील पहिले गाणे पुणे आकाशवाणीवरून प्रसारित झाले. या दिवशी रामनवमी होती.
* १९५७ - भारतात दशमान पद्धतीची नाणी-नोटा प्रमाणित (१ रुपया =१०० नवे पैसे). त्यानुसार पोस्टाची तिकीटेही जारी.
* १९६९ - भारताचे पहिले अणुउर्जा केंद्र तारापूर येथे सुरू झाले.
* १९७३ - कॉर्बेट नॅशनल पार्कमध्ये प्रोजेक्ट टायगरची सुरुवात झाली.
* १९९० - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना भारतरत्‍न पुरस्कार जाहीर झाला.
* १९९७ - हेल-बॉप धूमकेतू सूर्याच्या सगळ्यात जवळ.

### एकविसावे शतक 
* २००४ - गूगलने जीमेल ही ई-पत्र प्रणाली सुरू केली.

## जन्म 
* १२२० - गो-सागा, जपानी सम्राट.
* १६२१ - गुरू तेगबहादूर – शिखांचे नववे गुरू, 
* १८८९ - केशव बळीराम हेडगेवार, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे संस्थापक व पहिले सरसंघचालक.
* १९०७ - शिवकुमार स्वामी, भारतीय धार्मिक नेते व समाजसेवक
* १९१२ - शिवरामबुवा दिवेकर (हिन्दगंधर्व) - भारतीय शास्त्रीय गायक 
* १९३६ - तरुण गोगोई – आसामचे मुख्यमंत्री
* १९३७ - मोहम्मद हमीद अन्सारी - भारताचे १३वे उपराष्ट्रपति
* १९४१ - अजित वाडेकर, भारतीय क्रिकेट संघाचे नायक,

## मृत्यू 
* १०८५ - शेन्झॉॅंग, चीनी सम्राट.
* १९८४ - पं नारायणराव व्यास, ग्वाल्हेर घराण्याचे शास्त्रीय गायक 
* १९८९ - एस. एम. जोशी, कामगार नेते व संयूक्त महाराष्ट्र चळवळीचे अध्वर्यू 
* १९९९ - श्रीराम भिकाजी वेलणकर, भारतीय टपालखात्याच्या ’पिन कोड’ प्रणालीचे जनक
* २००० - संजीवनी मराठे, कवयित्री
* २००३ - प्रकाश घांग्रेकर, गायक व नट
* २००६ - राजा मंगळवेढेकर, बालसाहित्यकार
* २०१२ - एन.के.पी. साळवे, भारतीय राजकारणी

## प्रतिवार्षिक पालन 
* एप्रिल फूल्स दिन
* उत्कल दिवस, ओरिसा

## बाह्य दुवे
----
मार्च ३० - मार्च ३१ - **एप्रिल १** - एप्रिल २ - एप्रिल ३ - (एप्रिल महिना)

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
एप्रिल २

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### अठरावे शतक 
* १६७९ - सम्राट औरंगजेबाने हिंदूवर जझिया कर लावला.

### अठरावे शतक 
* १७५५ - ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने सुवर्णदुर्ग किल्ला जिंकला.

### एकोणसावे शतक 
* १८७० - गणेश वासुदेव जोशी उर्फ ’’सार्वजनिक काका’’ यांच्या नेतृत्वाखाली पुणे सार्वजनिक सभेची स्थापना झाली.
* १८९४ - छत्रपती राजर्षी शाहू महाराज यांचा राज्याभिषेक झाला.

### विसावे शतक 
* १९७० - मेघालय राज्याची रचना आसाममधून करण्यात आली.
* १९८२ - फॉकलंडचे युद्ध- आर्जेंटिनाने फॉकलंड बेटे जिंकली.
* १९८४ - सोयुझ टी-११ या अंतराळयानातुन राकेश शर्मा या पहिल्या भारतीय अंतराळवीराने उड्डाण केले. तो ७ दिवस २१ तास व ४० मिनिटे अवकाशात होता.

### एकविसावे शतक 
* २०११ -  क्रिकेट संघाने २८ वर्षांनी क्रिकेट विश्वचषक जिंकला.
* २०१७ - जम्मू काश्मीरमधील चेनानी ते नशरी या भारतातील सर्वात मोठ्या बोगद्याचे उद्घाटन झाले.

## जन्म 
* १८९८ - हरिंद्रनाथ चट्टोपाध्याय, हिंदी चित्रपट अभिनेता, विजयवाडाचे खासदार.
* १९०२ - बडे गुलाम अली खाँ, पतियाळा घराण्याचे हिंदुस्तानी गायक व वीणावादक.
* १९२६ - सूर्यकांत रामचंद्र खांडेकर, मराठी कवी.
* १९४२ - रोशन सेठ, इंग्लिश चित्रपट अभिनेता.
* १९६९ - अजय देवगण, हिंदी चित्रपट अभिनेता
* १९८१ - कपिल शर्मा, भारतीय विनोदी नट.

## मृत्यू
* १७२० - पेशवे बाळाजी विश्वनाथ भट
* १८७२ - सॅम्युएल मॉर्स – ’मोर्स कोड’ व तारायंत्राचे जनक आणि चित्रकार 
* १९३३ - के. एस. रणजितसिंहजी, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९९२ - आगाजान बेग ऊर्फ आगा, हिंदी चित्रपट अभिनेता.
* २००९ - गजानन वाटवे, मराठी गायक व संगीतकार.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* जागतिक ऑटिझम जागरूकता दिन
* आंतरराष्ट्रीय बालपुस्तक दिन

## बाह्य दुवे
मार्च ३१ - एप्रिल १ - **एप्रिल २** - एप्रिल ३ - एप्रिल ४ - (एप्रिल महिना)
एप्रिल ३

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### विसावे शतक 
* इ.स. १९२७  - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बहिष्कृत भारत हे पाक्षिक सुरू केले.
* १९४८ - ओरिसा उच्च न्यायालयाची स्थापना झाली.
* १९७३ - मोटोरोला कंपनीच्या मार्टिन कूपर यांनी भ्रमणध्वनीद्वारे पहिले दूरभाषण केले.

### एकविसावे शतक 
* २००० - आयएनएस आदित्य ही भारतीय बनावटीची तेलपूरक नौका भारतीय आरमारात रुजू झाली.
* २०१० - पहिला आयपॅड विकायवास काढला गेला.

## जन्म 
* १३६७ - हेन्री चौथा, इंग्लंडचा राजा.
* १५२९ - मायकेल नियांडर, जर्मन गणितज्ञ व खगोलशास्त्रज्ञ.
* १५९३ - जॉर्ज हर्बर्ट, इंग्लिश कवी.
* १७८१ - स्वामीनारायण, भारतीय धर्मगुरू.
* १८८१ - ऍल्सिदे दि गॅस्पेरी, इटलीचा पंतप्रधान.
* १८८२ - द्वारकानाथ माधव पितळे उर्फ ’’नाथमाधव’’, मराठी लेखक.
* १९०३ - कमलादेवी चट्टोपाध्याय, भारती. स्वातंत्र्यसैनिक, मॅगसेसे पुरस्कार विजेत्या . 
* १९०४ - रामनाथ गोएंका, भारतीय वृत्तपत्र प्रकाशक.
* १९१३ - पेर बॉर्टेन, नॉर्वेचा पंतप्रधान.
* १९१४ - फील्ड मार्शल सॅम माणेकशॉ, भारतीय सेनापती.
* १९२६ - गस ग्रिसम, अमेरिकन अंतराळयात्री.
* १९३० - हेलमुट कोल, जर्मनीचा चान्सेलर.
* १९४२ - वेन न्यूटन, अमेरिकन संगीतकार.
* १९४६ - हॅना सुचोका, पोलंडची पहिली स्त्री पंतप्रधान.
* १९४८ - कार्लोस सलिनास, मेक्सिकोचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९५५ - हरिहरन, भारतीय गायक.
* १९५८ - ऍलेक बाल्डविन, अमेरिकन अभिनेता.
* १९५९ - डेव्हिड हाइड पीयर्स, अमेरिकन अभिनेता.
* १९६२ - जयाप्रदा, हिंदी चित्रपट अभिनेत्री व संसद सदस्य.
* १९६५ - नाझिया हसन, हिंदी पॉप गायिका.
* १९७३ - निलेश कुलकर्णी, भारतीय क्रिकेट खेळाडू .
* १९७३ - प्रभु देवा - भारतीय नर्तक, नृत्यदिग्दर्शक.
* १९८६ - अमांडा बैन्स, अमेरिकन अभिनेत्री.

## मृत्यू 
* १२८७ - पोप ऑनरियस चौथा.
* १६८० - छत्रपती शिवाजीराजे भोसले.
* १६८२ - बार्तोलोमे एस्तेबान मुरियो, स्पॅनिश चित्रकार.
* १८८२ - जेस्सी जेम्स, अमेरिकन दरोडेखोर.
* १९८५ - महामहोपाध्याय डॉ. वासुदेव विष्णू मिराशी, संस्कृत विद्वान, प्राच्यविद्यासंशोधक.
* १८९७ - योहान्स ब्राह्म्स, जर्मन संगीतकार.
* १९४१ - पाल तेलेकी, हंगेरीचा पंतप्रधान.
* १९९१ - ग्रॅहाम ग्रीन, इंग्लिश लेखक.
* १९९१ - चार्ल्स गोरेन, अमेरिकन ब्रिज खेळाडू व लेखक.
* १९९६ - रॉन ब्राउन, अमेरिकन वाणिज्य सचिव.
* १९९८ - मेरी कार्टराइट, इंग्लिश गणितज्ञ.
* १९९८ - हरकिसन मेहता, गुजराती लेखक.

## प्रतिवार्षिक पालन 
## बाह्य दुवे
एप्रिल १ - एप्रिल २ - **एप्रिल ३** - एप्रिल ४ - एप्रिल ५ - (एप्रिल महिना)

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
फेब्रुवारी २

## ठळक घटना 
### दहावे शतक 
* ९६२ - पोप जॉन बाराव्याने सुमारे ४० वर्षे रिक्त असलेल्या पवित्र रोमन सम्राट पदावर ऑट्टो पहिल्याला बसवले.

### अकरावे शतक 
* १०३२ - पवित्र रोमन सम्राट कॉन्राड दुसरा बरगंडीचाही राजा झाला.

### बारावे शतक 
* १११९ - कॅलिक्सटस दुसरा पोप पदी.

### सोळावे शतक 
* १५३६ - स्पेनच्या पेद्रो दि मेंदोझाने आर्जेन्टिनात बॉयनोस एर्स वसवले.
* १५४२ - इथियोपियात पोर्तुगालच्या सैन्याने बासेन्तेचा गड जिंकला.

### सतरावे शतक 
* १६५३ - अमेरिकेत न्यूऍम्स्टरडॅम गावाची स्थापना. पुढे याचे नाव बदलून न्यू यॉर्क ठेवण्यात आले.
### एकोणिसावे शतक 
* १८४८ - ग्वादालुपे हिदाल्गोचा तह - मेक्सिको व अमेरिकेची संधी.
* १८७८ - ग्रीसने तुर्कस्तान विरुद्ध युद्ध पुकारले.
* १८८० - अमेरिकेत वाबाश, ईंडियाना येथे विजेवर चालणारा रस्त्यावरील दिवा सुरू.
* १८९७ - अमेरिकेत पेनसिल्व्हेनियाचा विधानसभा आगीच्या भक्ष्यस्थानी.
### विसावे शतक 
* १९२५ - कुत्र्यांनी ओढलेल्या गाड्या नोम, अलास्का येथे डिप्थेरियाची लस घेउन पोचल्या. या घटनेतुन प्रेरणा घेउन इडिटारॉड स्लेड रेस सुरू झाली.
* १९३३ - ऍडोल्फ हिटलरने जर्मनीची संसद बरखास्त केली.
* १९४३ - दुसरे महायुद्ध - स्टॅलिनग्राडच्या लढाईनंतर जर्मनीचे सैन्य सोवियेत संघाला शरण.
*१९५७ - गोवा मुक्तिसंग्राम : नानासाहेब गोरे,मधू लिमये, जगन्नाथराव जोशी यांची गोव्यातील तुरुंगातून मुक्तता 
* १९५७ - सिंधु नदी वरच्या गुड्डु बंधाऱ्याचे पाकिस्तानमध्ये भूमिपूजन.
* १९६२ - प्लुटो व नेपच्यून ग्रह ४०० वर्षांनी एका रेषेत.
* १९८९ - अफगाणिस्तानमधून शेवटचे सोवियेत सैनिक परतले.
* १९९८ - फिलिपाईन्समध्ये सेबु पॅसिफिक एरचे डी.सी. ९ जातीचे विमान कोसळले. १०४ ठार.

### एकविसावे शतक 
## जन्म 
* १२०८ - जेम्स पहिला, अरागॉनचा राजा.
* १४५५ - जॉन, डेन्मार्कचा राजा.
* १६४९ - पोप बेनेडिक्ट तेरावा.
* १८५६ - स्वामी श्रद्धानंद, आर्य समाजाचे प्रसारक.
* १८८२ - जेम्स जॉईस, आयरिश लेखक.
* १८८४ - डॉ.श्रीधर केतकर, महाराष्ट्रीय ज्ञानकोशाचे संपादक, समाजशास्त्रज्ञ
* १९०५ - आयन रँड, अमेरिकन लेखक.
* १९५४ - जयंत अमरसिंघे, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९६१ - ज्योई बेंजामिन, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९६८ - अमिनुल इस्लाम, बांगलादेशी क्रिकेट खेळाडू.
* १९६९ - इजाझ अहमद, जुनियर, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* १२५० - एरिक अकरावा, स्वीडनचा राजा.
* १४६१ - ओवेन ट्युडोर, इंग्लंडच्या ट्युडोर वंशाचा राजा.
* १७६९ - पोप क्लेमेंट तेरावा.
* १९१७ - महर्षी अण्णासाहेब पटवर्धन, लोकमान्य टिळकांचे स्नेही, विख्यात वैद्य.
* १९३० - वासुदेव गोविंद आपटे, मराठी लेखक, पत्रकार.
* १९७० - बर्ट्रान्ड रसेल, ब्रिटिश गणितज्ञ व तत्त्वज्ञानी.
* १९८७ - ऍलिस्टेर मॅकलेन, स्कॉटिश लेखक.
* १९९५ - फ्रेड पेरी, इंग्लिश टेनिस खेळाडू.
* २००७ - विजय अरोरा, हिंदी चित्रपट अभिनेता.
* २०२२ - रमेश देव, हिंदी आणि मराठी अभिनेते, निर्माते व दिग्दर्शक

## प्रतिवार्षिक पालन 
* ग्राउंडहॉग दिन - अमेरिका
* आंतरराष्ट्रीय पाणथळ जागा दिवस
*श्रीलंका राष्ट्रीय दिन

## बाह्य दुवे 
----
जानेवारी ३१ - फेब्रुवारी १ - **फेब्रुवारी २** - फेब्रुवारी ३ - फेब्रुवारी ४ - (फेब्रुवारी महिना)
----

वर्ग:दिवस
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
फेब्रुवारी ३

## ठळक घटना 
### पंधरावे शतक 
* १४५१ - महमद तिसरा ऑट्टोमान सम्राटपदी.
* १४८८ - बार्थोलोम्यु डायसने केप ऑफ गुड होपला वळसा घालुन मॉसेल बे येथे नांगर टाकला.

### सोळावे शतक 
* १५०९ - तुर्कस्तान व पोर्तुगालमध्ये दीवची लढाई.

### सतरावे शतक 
* १६९० - मासेच्युसेट्सने अमेरिकेतील पहिले कागदी चलन वापरायला सुरुवात केली.
### अठरावे शतक 
* १७८३ - अमेरिकन क्रांती - स्पेनने अमेरिकेचे स्वातंत्र्य मान्य केले.
### एकोणिसावे शतक 
* १८०९ - अमेरिकेत ईलिनॉय प्रांताची रचना.
* १८६७ - जपानचा युवराज मात्सुहितोचा सम्राट मैजी या नावाने राज्याभिषेक.
* १८७० - अमेरिकेच्या संविधानातील १५वा बदल अमलात. मतदानातील वंशभेद संपुष्टात.
### विसावे शतक 
* १९१३ - अमेरिकेच्या संविधानातील १६वा बदल अमलात. केंद्रीय सरकारला आयकर घेण्यास मुभा.
* १९१६ - कॅनडात ओट्टावातील संसदेची ईमारत आगीत भस्मसात.
* १९१७ - पहिले महायुद्ध - अमेरिकेने जर्मनीशी राजकीय संबंध तोडले.
* १९३१ - न्यू झीलंडच्या नेपियर शहरात भूकंप. २३८ ठार.
* १९४२ - दुसरे महायुद्ध - नाझींनी पिएर लव्हालला फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी बसवले.
* १९४४ - दुसरे महायुद्ध - अमेरिकन सैन्याने मार्शल द्वीपसमूह काबीज केला.
* १९५९ - विमान अपघातात अमेरिकन संगीतकार बडी हॉली, रिची व्हॅलेन्स व बिग बॉपर मृत्युमुखी.
* १९६६ - सोवियेत संघाचे लुना ९ हे मानवविरहीत अंतराळयान चंद्रावर उतरले.
* १९७२ - जपानच्या सप्पोरो शहरात हिवाळी ऑलिंपिक खेळ सुरू.
* १९८४ - स्पेस शटल चॅलेंजरच्या अंतराळवीरांनी अंतराळात प्रथमतः अनिर्बंध पदार्पण केले.
* १९८९ - दक्षिण आफ्रिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष पी.डब्ल्यु. बोथाने राजीनामा दिला.
* १९९७ - पाकिस्तानमध्ये निवडणुका.

### एकविसावे शतक 
* २००६ - लाल समुद्रात फेरी बुडाली. १,२०० ठार झाल्याची भीती.

## जन्म 
* १८११ - होरेस ग्रीली, अमेरिकन पत्रकार, संपादक व प्रकाशक.
* १८३० - रॉबर्ट आर्थर टॅलबोट, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १८८७ - हुआन नेग्रिन, स्पेनचा पंतप्रधान.
* १९२० - हेन्री हाइमलिख, अमेरिकन डॉक्टर.
* १९६३ - रघुराम राजन, भारतीय अर्थशास्त्री.

## मृत्यू 
* १०१४ - स्वेन पहिला, डेन्मार्कचा राजा.
* १११६ - कोलोमान, हंगेरीचा राजा.
* १४५१ - मुराद दुसरा, ऑट्टोमन सम्राट.
* १४६८ - योहान्स गटेनबर्ग, जर्मन प्रकाशक, स्वयंचलित मुद्रणाचा संशोधक.
* १९२४ - वूड्रो विल्सन, अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष.
* १९८५ - फ्रँक ऑपनहाइमर, अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ.
* २००५ - झुराब झ्वानिया, जॉर्जियाचा पंतप्रधान.

## प्रतिवार्षिक पालन 
## बाह्य दुवे 
फेब्रुवारी १ - फेब्रुवारी २ - फेब्रुवारी ३ - फेब्रुवारी ४ - फेब्रुवारी ५ - (फेब्रुवारी महिना)
----

वर्ग:दिवस
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
जानेवारी ६

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### पंधरावे शतक 
### सतरावे शतक
* १६६४ - मराठी सैन्य सुरतेत शिरले.
* १६६५ - शिवाजी महाराजांनी महाबळेश्वर येथे जिजाबाई व सोनोपंत विश्वनाथ डबीर यांची सुवर्णतुला केली.
* १६७३ - कोंडाजी फर्जंद यांनी ६० मावळ्यांनिशी पन्हाळा जिंकला.

### अठरावे शतक 
### एकोणिसावे शतक
* १८३२ - बाळशास्त्री जांभेकर यांनी मुंबई येथे दर्पणचा पहिला अंक प्रकाशित केला.
* १८३८ - सॅम्युएल मॉर्सने तारयंत्राचा शोध लावला.

### विसावे शतक 
* १९२४ - वि.दा. सावरकर यांची अंदमानच्या तुरुंगातून  जन्मठेपेतून सुटका.
* १९२९ - मदर तेरेसा यांचे कोलकाता येथे आगमन.
* १९०७ - मारिया माँटेसोरी यांनी पहिली माँटेसोरी शाळा सुरू केली. त्यांच्या शाळांमुळे पूर्वप्राथमिक शिक्षणात आमूलाग्र बदल झाला.
* १९१२ - न्यू मेक्सिको हे अमेरिकेचे ४७वे राज्य बनले.
* १९२९ - मदर तेरेसा यांचे कोलकाता येथे आगमन.
* १९४४ - दुसरे महायुद्ध – सोवियेत सैन्य पोलंडमध्ये शिरले.
* १९९३ - सोपोर हत्याकांड - अतिरेक्यांनी छावणीवर केलेल्या हल्ल्याला प्रतिसाद म्हणून भारतीय सीमा सुरक्षा दळाच्या जवानांनी ५५ काश्मिरी नागरिकांची हत्या केली.

### एकविसावे शतक 
* २०२० - अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष डॉनल्ड ट्रम्पने आपण निवडणूक जिंकले असल्याची बतावणी करीत त्याच्या समर्थकांना चिथवल्याने त्यांनी अमेरिकेच्या कॅपिटोलवर हल्ला चढवला. इमारतीची आतून नासधूस झाली आणि ६ लोक ठार झाले.

## जन्म 
* १४१२ - संत जोन ऑफ आर्क.
* १७४५ - ऐलियन मॉंटगोल्फिएर बलूनच्या साहाय्याने आकाशात जाण्याचे प्रयोग करणारा.
* १८१२ - बाळशास्त्री जांभेकर – दर्पण या पहिल्या मराठी वृत्तपत्राचे आणि दिग्दर्शन या मासिकाचे प्रकाशक.
* १८६८ - गणेश दत्तात्रय सहस्रबुद्धे उर्फ *दासगणू महाराज*.
* १९२५ - रमेश मंत्री – प्रवासवर्णनकार, कथाकार, विनोदी लेखक
* १९२८ - विजय तेंडुलकर, मराठी साहित्यिक
* १९३१ - डॉ. आर.डी. देशपांडे, मराठी पर्यावरणशास्त्रज्ञ.
* १९५९ - कपिलदेव निखंज, भारतीय क्रिकेट खेळाडू. भारतीय क्रिकेट संघनायक, समालोचक व प्रशिक्षक.
* १९६६ - ए.आर. रहमान, भारतीय संगीतकार.

## मृत्यू 
* १७९६ - जिवबा दादा बक्षी, महादजी शिंदे यांचे सेनापती, मुत्सद्दी.
* १८४७ - त्यागराज, दाक्षिणात्य संगीतकार
* १८५२ - लुई ब्रेल, अंधांना उपयोगी पडणाऱ्या ब्रेल लिपीचे जनक व शिक्षक.
* १८८५ - भारतेंदू हरिश्चंद्र – आधुनिक हिंदी साहित्याचे जनक मानले जाणारे हिंदी साहित्यिक.
* १९१९ - थियोडोर रूझवेल्ट अमेरिकेचे २६वे राष्ट्राध्यक्ष.
* १९७१ - प्रोतुलचंद्र तथा पी.सी. सरकार, भारतीय जादूगार.
* १९८४ - *विद्यानिधी* महामहोपाध्याय सिद्धेश्वरशास्त्री विष्णू चित्राव, वैदिक साहित्याचे अभ्यासक व मराठी कोशकार.
* १९८७ - जयदेव , हिंदी चित्रपट संगीतकार.
* २०१० - प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे, लेखक व इंग्रजीचे प्राध्यापक
* २०१७ - ओम पुरी, हिंदी अभिनेता.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* पत्रकार दिन (महाराष्ट्र).
*वर्धापनदिन : मराठीतील पहिले वृत्तपत्र दर्पण (१८३२)

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
----
जानेवारी ४ - जानेवारी ५ - **जानेवारी ६** - जानेवारी ७ - जानेवारी ८ - (जानेवारी महिना)
----

वर्ग:दिवस
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख