open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
म्हणी

ज्यात लोकपरंपरेने आलेला अनुभव वा ज्ञान ग्रथित झालेले असते अशी लोकोक्ती, ते वाक्य म्हणजे म्हण होय. किंवा कमी शब्दात परिस्थितीचा  अन्वयार्थ अथवा तत्संबंधी सूचक, समर्पक, कालातीत भाष्य व्यक्त करणारा लोकपरंपरेने वापरला जाणाऱ्या अर्थपूर्ण शब्द समूहांना 'म्हण' असे म्हणतात.

म्हणीमध्ये जीवनातील विशिष्ट अनुभव, माहिती, सत्य व उपदेश साठवलेला असतो. म्हणीच्या विचारांत मार्मिकता असते. म्हणी समाजाचा आरसाच आहेत. मानवाच्या चांगल्या वाईट प्रवृत्ती, आचार -विचार, नानाविध चालीरीती, निरनिराळी नातीगोती इ.चे प्रतिबिंब त्यांत पडलेले असते. समाजातील सर्व थरातील लोकांना 'म्हणी' आवडतात. कमी शब्दात परिस्थितीचा अन्वयार्थ अथवा तत्संबंधी सूचक, समर्पक, कालातीत भाष्य व्यक्त करणारा लोकपरंपरेने वापरला जाणाऱ्या अर्थपूर्ण शब्द समूहांना 'म्हण' असे म्हणतात. यात उपमा, रूप, पर्यायोक्ती, विरोधाभास, यमक, अनुप्रास अशा विविध भाषा अलंकारां सोबत ठसकेदार रचनेचा वैशिष्ट्यपूर्ण उपयोग केलेला असतो.'म्हण' शब्द समूहात बऱ्याचदा ध्वन्यार्थ हा वाच्यार्थापेक्षा निराळा असू शकतो.

वर्ग:मराठी भाषा
औदुंबर (कविता)

॥ औदुंबर रसग्रहण ॥

एखाद्या कुशल चित्रकाराने कुंचल्याच्या अवघ्या चार-सहा फटकाऱ्यांसरशी एखादे सुरेख चित्र निर्माण करावे तद्वत अवघ्या आठ ओळीत बालकवींनी एक सुंदर निसर्गचित्र शब्दांच्या कुंचल्याने या कवितेत रेखाटलेले आहे. हे चित्र रंगविताना कवीने विविध रंग वापरलेले आढळतील. निळासावळा झरा, शेतमळ्यांची हिरवी गरदी, पांढरी पायवाट व काळा डोह-मोजक्या रंगांनी शब्दांच्या चौकटीत बसविलेले हे एक साधे व जिवंत चित्र आहे. बालकवींची रंगदृष्टी येथे आपल्या प्रत्ययास येते.

पहिल्या चार ओळींत टेकड्या, गाव, शेतमळे व झरा यांनी व्यापलेले विहंगम दृश्य दिसते.

शेतमळ्यांच्या हिरव्या गरदीतून वाहणाऱ्या निळ्यासावळ्या झऱ्यावरून जी नजर मागे जाते ती चार घरांचे चिमुकले गाव ओलांडून पैल टेकडीपर्यंत पोचते. केवढा विस्तीर्ण पट कवीने पार्श्वभूमीसाठी घेतलेला आहे! पुढील दोन ओळीत त्या काळ्या डोहाच्या लाटांवर गोड काळिमा पसरून जळात पाय टाकून बसलेला औदुंबर दाखविला आहे.

केवळ निसर्गाचे एक सुरम्य चित्र रंगविण्याचा कवीचा हेतू दिसत नाही. पहिल्या चार ओळींतील आनंदी व खेळकर वृत्तीच्या पार्श्वभूमीवर नैराश्याची छटा पसरविणारे, काळ्या डोहाकडे सरळ चाललेल्या पांढऱ्या पायवाटेचे चित्र पाहून वाचकांची वृत्तीही पार बदलते. जगातील सुखदुःखांकडे विरक्त वृत्तीने पाहणाऱ्या स्थितप्रज्ञासारखा हा औदुंबर वाटतो.  विरक्त वृत्तीच्या दत्त या देवतेशी औदुंबराचा निकट संबंध असल्यामुळे या वृक्षाची येथे केलेली निवड औचित्यपूर्ण वाटते.

'ऐल तटावर पैल तटावर, आडवीतिडवी, झाकळुनी जळ गोड काळिमा, जळात बसला असला औदुंबर' या गोड शब्दांत सुंदर अनुप्रास साधला आहे.  चिमुकले गाव, निळासावळा झरा, दाट हिरवी गरदी, गोड काळिमा, आडवीतिडवी पायवाट, अशी अर्थवाही व समर्पक विशेषणे वापरून मूळचे चित्र अधिक स्पष्ट केले आहे. औदुंबराला मनुष्य कल्पून येथे 'चेतनगुणोक्ती' हा अलंकार साधला आहे. शब्दमाधुर्य व पदलालित्य यांनी ओथंबलेली ही एक प्रासादिक कविता आहे.

औदुंबर

ऐलतटावर पैलतटावर हिरवाळी घेऊन
निळासावळा झरा वाहतो बेटाबेटातून.
 
चार घरांचे गाव चिमुकले पैलटेकडीकडे
शेतमळ्य़ांची दाट लागली हिरवी गरदी पुढे.
 
पायवाट पांढरी तयातुनि अडवीतिडवी पडे
हिरव्या कुरणामधुनी चालली काळ्या डोहाकडे.
 
झाकाळुनी जळ गोड काळिमा पसरी लाटांवर
पाय टाकुनी जळांत बसला असला औदुंबर.

कवी: बालकवी. (त्र्यंबक बापुजी ठोंबरे)

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:बालकवी यांचे साहित्य
मुखपृष्ठ

105px|alt=|link=
 मराठी विकिपीडियावर तुमचे स्वागत आहे. मराठी भाषेत  लेख असून कोणीही बदल घडवू शकेल असा हा मुक्त ज्ञानकोश आहे.

| style="border:1px solid transparent;" |

| class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #a3b0bf; background:#f5faff; vertical-align:top;"|

|-
|}

|}

|}

|}
||
|}

|}
|}

|}
__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
काश्‍मीर

काश्मीर हा अफगानिस्तान,तिबेट(चीनने अनधिकृत कब्जा केलेला) व भारतीय उपखंड (पाकिस्तान,भारत,भुटान, बांग्लादेश,नेपाळ, म्यांमार, श्रीलंका, मालदीव यांआ भारतीय उपखंडात धरतात) यांच्या मध्यभागी असलेला भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर या राज्याचा प्रमुख भाग आहे.

काश्मीर खोऱ्याचा जवळजवळ २/३ भाग भारताच्या ताब्यात  तर १/३ भाग पाकिस्तानच्या ताब्यात आहे. भारतातील भागाला जम्मू काश्मीर म्हणतात. पाकिस्तानच्या ताब्यातील भागाला पाकिस्तानात 'आझाद काश्मीर' तर भारतात 'पाकव्याप्त काश्मीर' म्हणतात.  "पृथ्वीवरील स्वर्ग" असे काश्मीरचे वर्णन करतात. केशराचे उत्पन्न आणि सफरचंद  ही काश्मीरची खासियत आहे.

२०१९ पूर्वी जम्मू काश्मीरला विशेष दर्जा होता २०१९मध्ये भारतीय जनता पार्टीच्या पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या सरकारने जम्मू काश्मीरचा विशेष दर्जा रद्द करून पूर्णपणे भारतात समाविष्ट केले.
जम्मू काश्मीरचे विभाजन करून जम्मू काश्मीर आणि लद्दाख हे दोन स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेश तयार करण्यात आले.

## चित्रदालन

Kashmir region 2004.jpg
Nanga parbat, Pakistan by gul791.jpg
Sun temple martand indogreek.jpg
Kashmir. Temple of Jyeshteswara -Shankaracharya-, on the Takht-i-Suliman Hill, near Srinagar. Probable date 220 B.C. 1.jpg
Buddhist tope baramula1868.jpg
Zeinulabuddin-tomb-srinagar1866.JPG
Brit IndianEmpireReligions3.jpg
Yarkand River in the Western Kunlun Shan, seen from the Tibet-Xinjiang highway.jpg
Kashmir top.jpg
Shawl makers in Kashmir (1867).jpg
Kashmir Dal lake boat.jpg
SkarduFromFort1175.JPG

## काश्मीरवरील मराठी पुस्तके
* काश्मीर : वाजपेयी पर्व (अनुवादित, अनुवादक - चिंतामणी भिडे; मूळ इंग्रजी लेखक - ए.एस. दुलत आणि आदित्य सिन्हा)

वर्ग:जम्मू आणि काश्मीर
कोश

कोश म्हणजे विशिष्ट प्रकारे रचून उपलब्ध करून दिलेला माहितीचा साठा. कोश ह्या शब्दाचा मूळ अर्थ धनाचा साठा, संग्रह असा आहे.कोश म्हणजे एखाद्या चरित्र होय

## कोशांचे प्रकार 
* ज्ञानकोश
* शब्दकोश
* संज्ञा कोश

* विश्वकोश
* स्थल कोश
* शाब्दबंध
* बालकथा-कविता कोश

## महाजालावर उपलब्ध असलेल्या कोशांचे पत्ते 
## हे ही पहा
* मराठीतील कोश
* शब्दकोषांची यादी

वर्ग: ज्ञानकोश
वर्ग:कोश साहित्य
साहित्य

* लळीत
* संत साहित्य
* मराठी साहित्य
* कादंबरी
* कविता

वर्ग:साहित्य
विकी

[thumb|विकीचे निर्माते [वॉर्ड कनिंघम]]

विकी (Wiki / wiki) हे वापर करणाऱ्यांना उपलब्ध माहितीत भर घालायला, तसेच त्या माहितीचा वापर करणाऱ्यांना बदल किंवा  दुरुस्त्या करण्यास मुभा देणारे एक तंत्रज्ञान आहे.

साधारणपणे इंटरनेट वर आढळणारी पाने (वेब पेजेस) जी माहिती पुरवतात, ती पानाच्या वाचकास बदलता येत नाहीत. विकी तंत्रज्ञानावर आधारित पानंमधील माहिती मात्र वाचकास बदलता येते.

विकीतील नाव नोंदणी मुळे विकीचे संपादन सुकर होते, पण बहुतेक वेळा नाव नोंदणी ही अत्यावश्यक बाब नाही. यामुळे एकत्र येउन लिखाण करण्याचे काम आणि संपर्क सुलभ रहाते.

विकी या संकेतस्थळचे काम करणाऱ्या संगणक प्रणालीस सुद्धा विकी असे म्हणतात. विकीचे पहिले प्रारूप "विकीविकीवेब" हे वॉर्ड कनिंघम यांनी १९९५ मध्ये केले. हवाई (Hawaii) प्रदेशातील भाषेत 'विकी-विकी'चा अर्थ 'लौकर लौकर' किंवा 'चटपट' असा होतो.
   

## अधिक माहिती
*विकिपीडिआ
*विकीविकीवेब
*विकी

वर्ग:विकिपीडिया
कविता

**कविता** हा साहित्यातील एक महत्त्वाचा प्रकार आहे. कविता (मुख्यतः) छंदोबद्ध व रसबद्ध असतात. कवितेतून जीवन कळते, समजते व उमगते. कविता, ओव्या, अभंग किंवा श्लोक हे साहित्याचे माध्यम आहे. त्यामध्ये मनाच्या भावना, वस्तुस्थिती किंवा मनःस्थिती व्यक्त करता येते. भारतात कवितांचा इतिहास आणि कवितांचे तत्त्वज्ञान फार जुने आहे. कविता शब्दांनी खूप समृद्ध असतात.

## कवितांचे प्रकार
### लेखन पद्धतीनुसार
* अंगाई
* अभंग
* आर्या (वृत्त)
* ओवी
* खंडकाव्य
* गझल
* चारोळी
* दशपदी
* पोवाडा
* महाकाव्य
* मुक्तछंद
* श्लोक
* सुनीत
* हायकू

### आशयानुसार
* चित्रपटगीत
* संगीत नाटक
* विनोदी कविता
* भलरी (शेतकरी गीत)
* बालकविता
* भक्तीगीत
* भावगीते

## मराठी कवी 
### संतकवी 
* एकनाथ
* कान्होपात्रा
* चोखामेळा
* जनाबाई
* संत तुकाराम
* नरहरी सोनार
* नामदेव
* महिपती
* मुक्ताबाई
* समर्थ रामदास स्वामी
* सावता माळी
* ज्ञानेश्वर

### पंडित कवी 
* अमृतराय
* आनंदतनय
* देवनाथ महाराज
* मुक्तेश्वर
* मोरोपंत
* रघुनाथ पंडित
* वामन पंडित
* श्रीधरस्वामी नाझरेकर

### तंतकवी / शाहीर 
* अनंत भवानीबावा घोलप
* शाहीर प्रभाकर
* राम जगन्नाथ जोशी
* सगनभाऊ
* होनाजी बाळा
* बशीर मोमीन कवठेकर

### अन्य कवी 
* अनंत काणेकर
* अ.स. शेट्ये
* आत्माराम रावजी देशपांडे (अनिल)
* अनिल बाबुराव गव्हाणे
* अरुण काळे
* अरुण कोलटकर
* अरुण म्हात्रे
* अरुणा ढेरे
* अशोक परांजपे
* चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर (आरती प्रभू)
* इंदिरा संत
* वि.वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज)
* केशव नारायण काळे
* प्रल्हाद केशव अत्रे (केशवकुमार)
* कृष्णाजी केशव दामले (केशवसुत)
* वि.स. खांडेकर
* प्रभा गणोरकर
* गणेश हरि पाटील
* शंकर केशव कानेटकर (गिरीश)
* गुरू ठाकूर
* राम गणेश गडकरी (गोविंदाग्रज)
* माणिक सीताराम गोडघाटे (ग्रेस)
* चंद्रशेखर गोखले
* नामदेव ढसाळ
* नारायण वामन टिळक
* लक्ष्मीबाई टिळक
* ग.ल. ठोकळ
* दशरथ यादव
* नीरजा (कवयित्री)
* प्रज्ञा दया पवार
* फ.मुं. शिंदे
* बहिणाबाई चौधरी
* बाळकृष्ण भगवंत बोरकर
* त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे (बालकवी)
* नारायण मुरलीधर गुप्ते (बी)
* भवानीशंकर पंडित
* भास्कर रामचंद्र तांबे
* मंगेश पाडगांवकर
* बाळ सीताराम मर्ढेकर
* गजानन त्र्यंबक माडखोलकर
* गजानन दिगंबर माडगूळकर
* माधव जुलियन
* यशवंत मनोहर
* लक्ष्मीकांत तांबोळी
* वा.गो. मायदेव
* यशवंत दिनकर पेंढरकर
* रजनी परुळेकर
* वसंत बापट
* वामन रामराव कांत
* विठ्ठल दत्तात्रेय घाटे
* गोविंद विनायक करंदीकर
* विनायक जनार्दन करंदीकर
* विनायक महादेव कुलकर्णी
* शांता शेळके
* संदीप खरे
* विनायक दामोदर सावरकर
* सुधीर मोघे
* सुरेश भट
* नारायण सुर्वे
* श्रीकृष्ण राऊत
* विठ्ठल वाघ
* नारायण कुलकर्णी कवठेकर
* अशोक बागवे
* प्रवीण अनंत दवणे
* नामदेव धोंडो महानोर
* प्रकाश होळकर
* अनंत राऊत

वर्ग:कविता
अरुण साधू

**अरुण मार्तंडराव साधू** (१७ जून, १९४१  - २५ सप्टेंबर, २०१७) हे मराठी भाषेतील लेखक, पत्रकार तसेच आंतरराष्ट्रीय सामाजिक निरीक्षक व समीक्षक होते. त्यांनी रशियातील तसेच भारतातील सामाजिक व्यवस्थांवर विवेचक लेखन केले आहे. ऐंशीव्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते.

## प्रकाशित साहित्य 
### कादंबऱ्या 
* झिपऱ्या 
* तडजोड 
* त्रिशंकू 
* बहिष्कृत  
* मुखवटा 
* मुंबई दिनांक 
* विप्लवा 
* शापित 
* शुभमंगल 
* शोधयात्रा  
* सिंहासन 
* स्फोट

### कथासंग्रह 
एक माणूस उडतो त्याची गोष्ट । कथा युगभानाची (निवडक कथा - संपादिका मीना गोखले) । ग्लानिर्भवति भारत। बिनपावसाचा दिवस । बेचका आणि आकाशाशी स्पर्धा करणाऱ्या इमारती। मंत्रजागर । मुक्ती

### नाटक 
पडघम

### ललित लेखन 
अक्षांश-रेखांश, तिसरी क्रांती, सभापर्व, सहकारधुरीण (चरित्र)

### समकालीन इतिहास 
*आणि ड्रॅगन जागा झाला
*जेव्हा ड्रॅगन जागा होतो
* फिडेल चे आणि क्रांती

### शैक्षणिक 
संज्ञापना क्रांती

### भाषांतर 
## एकांकिका
प्रारंभ, बसस्टॉप व इतर ३ एकांकिका 

## इंग्रजी
The Pioneer (चरित्र)

## पुरस्कार आणि सन्मान
* नागपूर येथील ८०व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद
* कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानचा जनस्थान पुरस्कार (फेब्रुवारी २०१५)
* अमेरिकेतील महाराष्ट्र फाउंडेशनचा जीवनगौरव पुरस्कार (जानेवारी २०१७)

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
*
*

वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
संगीत

संगीत गायन,वादन आणि नृत्य यांच्या तिहेरी संगमाला संगीत असे म्हणतात. संगीत हे सर्वांनी ऐकले पाहिजे कारण ,संगीत हे प्रत्येकासाठी वेगवेगळ्या प्रकारात उपलब्ध आहे. संगीत ऐकल्याने आपले मन अगदी प्रसन्न होते. संगीत माणसाला मानसिक स्वास्थ प्रदान करण्याचे माध्यम आहे. 'सं' म्हणजे स्वर, 'गी' म्हणजे गीत आणि 'त' म्हणजे ताल होय.संगीत कला ही सर्व कलामध्ये श्रेष्ठ कला मानली जाते.संगीतामधून आपण आपले भावना व्यक्त करू शकतो. जेव्हा आपण आनंदीत असतो तेव्हा संगीतातला शब्द आपल्याला समजतो पण जेव्हा आपण दुखात असतो तेव्हा त्या संगीतातल्या शब्दाचा अर्थ समजतो.संगीत हे ईश्वराने दिलेली एक देन आहे.आपल्या मनातील भावना ह्या कदाचित संगीतानेच व्यक्त होऊ शकतात.संगीत आयुष्याला प्रेरणा देते.एकांतात स्वतःला ओळखण्यासाठीचा एकमेव मार्ग म्हणजे संगीत होय.

--मयुरी विखे--
सुगम संगीत । नाट्यसंगीत । भावगीते । भक्तिगीते । शास्त्रीय संगीत । संगीतातील राग ।  संगीतविषयक ग्रंथ

वर्ग:संगीत
जीवशास्त्र

** जीवशास्त्र **
**जीवशास्त्र** (जीव - प्राणी , शास्त्र - वैज्ञानिक अभ्यास) या ही विज्ञान विषयाची एक शाखा आहे.यात प्राणी, कीटक,पशू ,पक्षी यांचा अभ्यास केला जातो.

## इतिहास
## व्याख्या
निसर्गातील सजीवांचा अभ्यास करणारी विज्ञानाची शाखा.
यात अगदि सुक्श्म जिवापासुन ते मोठ़या जिवांचा अभ्यास केला जातो.

जैविक आणि जैविक समुदाय बऱ्याच वेळा नियमितपणे भौगोलिक ग्रॅंडियन्ट्ससह अक्षांश, उन्नयन, अलगाव आणि निवासस्थान क्षेत्रानुसार बदलतात.
फायटोग्जोग्राफी म्हणजे जीवशास्त्रातील शाखा ज्या वनस्पतींचे वितरण अभ्यास करते. प्राणीसंग्रहालय हे प्राणी आहेत जनावरांचे वितरण अभ्यास.  

जीवशास्त्र या विषयात पृथ्वीवरील सर्व सजीवांचा शास्त्रीय अभ्यास केला जातो.

## प्रतिमा दालन

File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia (प्राणी) - Bos primigenius taurus 
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta (कवक - मोरचीला इस्क्कुलेटा)
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage (विषाणू - ग्यांमा स्तर)

## संदर्भ
वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
भाषाभ्यास

भाषा ही मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. आपल्या मनातील विचार,  भावना व अनुभव व्यक्त करण्यासाठी भाषा हे एक समर्थ माध्यम आहे. भाषेद्वारेच आपण ऐहिक व्यवहार पुरे करू शकतो. भाषेमुळे मानवाच्या विचारांची देवाणघेवाण होते. अशा विचारांच्या अभ्यासाच्या अनेक शाखा आहेत त्यापैकी भाषाविचार हीही एक शाखा आहे. मानवी जीवनाप्रमाणे भाषेचे स्वरूपही गुंतागुंतीचे आणि कधीकधी अनाकलनीय भासते. भाषा आणि समाज यांचा एक अनन्यसाधारण संबंध असतो. संस्कृतीच्या परंपरा, श्रद्धा, रुढी, धार्मिक आचार-विचार  इत्यादी बाबींचे दर्शन भाषेतून होत असते म्हणून व्यक्तीसमूह समजून घेण्यासाठी  भाषाभ्यासाची गरज असते. अशा अभ्यासामुळे मानवाचे मनोव्यापार, मानवी संस्कृती आणि समाज यांचा अभ्यास करण्यास मदत होते. म्हणूनच भाषावैज्ञानिकांनी समाजविज्ञान, मनोविज्ञान आणि मानववंशविज्ञान यांचा अभ्यास सुरू केला त्यातूनच सामाजिक भाषाविज्ञान, मानववंशभाषाविज्ञान, आणि मनोभाषाविज्ञान अशा भाषाभ्यासाच्या नव्या शाखा सुरू झाल्या.
पक्षीशास्त्र

**पक्षीशास्त्र** ही जीवशास्त्राची एक शाखा आहे.
भारतामध्ये डॉ. सलीम अली हे या मधील अध्यगुरू म्हणून संबोधले जातात, त्याचप्रमाणे श्री. मारुती चित्तमपल्ली यांची अनेक पुस्तके या बाबत विवेचन करतात. 
नव्या पिढीत  सचिन मेन हे नाव प्रचलित आहे त्यांचे पक्षिजगत हे पुस्तक प्रकाशित आहे.

वर्ग:पक्षीशास्त्र
चंद्रगुप्त (निःसंदिग्धीकरण)

**चंद्रगुप्त** या नावाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत:
* चंद्रगुप्त मौर्य - मौर्य राजघराण्यातील सम्राट (इ.स.पू. ३२२-२९३).
** चंद्रगुप्त मौर्य आणि ग्रीक सत्ता यातील संघर्ष
* चंद्रगुप्त पहिला - गुप्त राजघराण्यातील सम्राट (इ.स. ३२०-३३५).
* चंद्रगुप्त दुसरा - गुप्त राजघराण्यातील सम्राट (इ.स. ३७५-४१४). हा *चंद्रगुप्त विक्रमादित्य* या नावानेही ओळखला जातो.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
संत साहित्य

## पद्यप्रकारानुसार सूची
*अभंग
*आर्या
*ओवी
*फटका
*भारूड
*श्लोक

## काव्यरचना करणारे संत
* संत एकनाथ
* गॊरा कुंभार
* चोखामेळा
* जनाबाई
* जॊगा परमानंद
* संत तुकाराम
* संत नामदेव
* बहिणाबाई
* मुक्ताबाई
* समर्थ रामदास स्वामी
* सावता माळी
* संत ज्ञानेश्वर

## संतांचे लेखनिक
जेव्हा व्यासांनी महाभारत सांगायला सुरुवात केली, तेव्हा प्रत्यक्ष गणेशाने ते लिहून घेतले असे सांगितले जाते. संत कितीही अलौकिक प्रतिभेचे असले तरी त्यांना स्वतः रचलेले काव्य स्वतःच लिहून घेता आले असेलच असे नाही. त्यांना लेखनिकाची गरज भासली असणार.  काही अशा संतांची नावे आणि त्यांचे ज्ञात लेखनिक :- 

* कर्ममेळा (वसुदेव काईत)
* चांगदेव (शामा कासार)
* चोखामेळा (अनंतभट्ट अभ्यंग)
* तुकाराम (संताजी जगनाडे)
* दासगणू (संत छगनकाका आणि दामोदर आठवले) 
* जनाबाई (प्रत्यक्ष पांडुरंग)
* निवृत्तिनाथ (सोपानदेव)
* जोगा परमानंद (विसोबा खेचर)
* मुक्ताबाई (ज्ञानेश्वर)
* सावता माळी (काशिबा गुरव)
* ज्ञानेश्वरी (सच्चिदानंद बाबा)
* रामदास (कल्याणस्वामी)

संतसाहित्यावर अनेक मराठी लेखकांनी असंख्य ग्रंथ लिहिले आहेत, त्यांपैकी काही हे : 
* अभंगसागरातील दीपस्तंभ (संतसाहित्याचा तौलनिक अभ्यास, लेखिका - डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)
* जनाबाईचे निवडक अभंग (संतसाहित्यपर, लेखिका - डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)
* आद्य मराठी आत्मचरित्रकार संत नामदेव (डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)
* नामदेवकृत ज्ञानेश्वरचरित्र (ग्रंथपरिचय, लेखिका - डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)
* मुक्तीकडून मुक्तीकडे (संत मुक्ताबाईचे व्यक्तिचित्रण, लेखिका - डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)
* संत कवि आणि कवयित्री : एक अनुबंध (साहित्य आणि समीक्षा, लेखिका - डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)
* संत साहित्य - एक रूपवेध (लेखिका - डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)
* समर्थ रामदासांची करुणाष्टके (ग्रंथपरिचय आणि रसग्रहण, लेखिका डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)
* ज्ञानियांचा राजा (संत साहित्याचे सखोल विवेचन, लेखिका डाॅ. सुहासिनी इर्लेकर)

## बाह्य दुवे
* संत साहित्य

*
संदीप सावंत

इवलेसे
**संदीप सावंत** हे एक भारतीय रंगभूमी, चित्रपट आणि दूरदर्शन व्यक्तिमत्व आहे. सावंत हे त्यांचा पहिला चित्रपट 'श्वास' चे निर्माते होते. लेखक संदीप उन्नीथन त्यांना मराठी चित्रपटसृष्टीचे पुनरुज्जीवन करण्याचे श्रेय देतात.

सावंत यांनी टेलिव्हिजनसाठी माहितीपट बनवले आहेत, त्यापैकी काही मुलांशी संबंधित आहेत. टाईम्स ऑफ इंडियाच्या रिपोर्टर मुक्ता राजाध्यक्ष यांनी टिप्पणी केली की त्यांच्याकडे मुलांसोबत काम करण्याची एक प्रतिभा आहे जी त्यांनी श्वासमध्ये परश्य या भूमिकेसाठी सर्वोत्कृष्ट बाल कलाकाराचा राष्ट्रीय पुरस्कार जिंकलेल्या अश्विन चितळे या मुलाच्या हाताळणीतून दिसून आली.

सावंत हे मुंबईतील विलेपार्ले येथे राहतात. ते मानसशास्त्राचे पदवीधर आहेत. आणि त्यांचे लग्न नीरजा पटवर्धन यांच्याशी झाले आहे, ज्यांनी श्वाससाठी पोशाख डिझाइन केले आहेत.

२०१७ च्या 'नदी वहाते' या मराठी चित्रपटाची संकल्पना, पटकथा, संवाद आणि दिग्दर्शन संदीप सावंत यांनी केले आहे. त्यांनी आणि त्यांच्या पत्नी नीरजा पटवर्धन यांनी या चित्रपटाची निर्मिती केली.

## कारकीर्द
*श्वास (२००४) -
:२००४ सालच्या 'सुवर्णकमळ' पुरस्काराचा विजेता२००५ च्या अकॅडमी अवार्डस् स्पर्धेसाठी 'श्वास'चा भारतातर्फे अधिकृत सहभाग
* नदी वाहते (२०१७) 
* ह्या गोष्टीला नावच नाही (२०२४) 

## संदर्भ 
वर्ग:दिग्दर्शक
वर्ग:मराठी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
मनाचे श्लोक

’मनाचे श्लोक’ हे समर्थ रामदास स्वामींनी रचलेले मानवी मनास मार्गदर्शनपर असे पद्य आहे.  

मराठी पारंपरिक संस्कृतीत समर्थ रामदासकृत 'मनाचे श्लोक' सकाळच्या तसेच सायंकालीन प्रार्थनेत, प्रभातफेरीत, संस्कार व  सुविचार म्हणून आणि संप्रदायातील शिष्यांकडून भिक्षा मागतानाही म्हणले जात. 

## पद्य रचनेची वैशिष्ट्ये
या पद्यात श्लोकांची एकूण संख्या २०५ आहे. मनाच्या श्लोकांची रचना ही भुजंगप्रयात वृत्तात आहे.  प्रत्येक ओळीत १२ अक्षरे आहेत.

## संबधित ग्रंथ
*'मनाचे श्लोक' - ल.रा. पांगारकर - इ.स. १९२४
* सार्थ मनाचे श्र्लोक -  ज्ञानेश्वर तांदळे  
* मनाच्या श्लोकातून मनःशांती - सुनील चिंचोलकर
* समर्थ रामदासविरचित मनाचे श्लोक  - डॉ. र.रा. गोसावी 
* सार्थ मनाचे श्लोक - केशव विष्णू बेलसरे 

### इतर भाषांतील अनुवाद
* मन-समझावन (इ.स. १७५८) - भाषा दखनी (उर्दू) -(स्वैर रूपांतर) अनुवाद : शाह तुराब (१६९५ - १७८३) 

शाहतुराब हे सूफी धर्म प्रचारक होते. ते स्वतःस हुसेनी ब्राह्मण म्हणवत. शाह तुराब हे सूफी संप्रदायाच्या प्रचारार्थ दक्षिणेत आधी तिरुवन्नमलाई (तामिळनाडू) व पुढे कर्नाटकात गेले. 
दक्षिण भ्रमंतीत शाह तुराब तंजावरला पोहोचले तेव्हा तिथे प्रतापसिंगराजे भोसले (१७३९-६३) अधिपती होते. तंजावरच्या वास्तव्यात शाह तुराब तेथील रामदासांच्या मठात गेले. तिथेच मनाच्या श्लोकाची पोथी त्यांच्या पाहण्यात आली. त्यांनी ती वाचली व तेथे असतानाच तिचा दखनीत अनुवाद केला.

## गायनस्वरूपातील मनाचे श्लोक (अल्बम्स) - गायक/गायिका
* अनुराधा पौडवाल
* रवींद्र साठे आणि गायिका आशा खाडिलकर यांनी गायलेल्या ध्वनिफितींमध्ये नागपूरच्या रेणुका देशकर यांचे निरूपण आहे
* श्रीधर फडके

## संदर्भ
वर्ग:समर्थ रामदास स्वामी साहित्य
इतिहास

**इतिहास** म्हणजे भूतकाळात घडलेल्या घटनांची क्रमब्ध व  सूसंगत रितीने मांडणी होय. इतिहास ह्या शब्दाची व्युत्पत्ती इतिहास = 'इति+ह+आस' हे असे घडले अशी सांगण्यात येते आहे. व्युत्पत्तीद्वारे दिसून येणाऱ्या अर्थाचा विचार केला तर इतिहास म्हणजे केवळ भूतकाळात काय घडले ह्याची नोंद इतकाच अर्थ निघतो. परंतु ह्या शब्दाला इतर अर्थही कालौघात लगडलेले आढळतात. आधुनिक काळात केवळ पूर्ववृत्ताचे निवेदन इतकाच अर्थ ह्या संज्ञेला राहिला नसून ते निवेदन साधार, वास्तव असणेही त्यात गृहीत धरलेले असते. जो इतिहास विसरतो त्याला इतिहास विसरतो.

प्रसिद्ध इतिहासकार ई. एच. कार यांच्यामते भूतकाळ व वर्तमानकाळ यातील न संपणारा संवाद म्हणजे इतिहास होय टायम बी यांनी म्हटल्याप्रमाणे सर्व संस्कृतींचा अभ्यास म्हणजे इतिहास होय इतिहासामध्ये संस्कृतीचा उदय असतो अभ्यासला जातो असं टाईमबी म्हणतात इतिहास ही स्वतंत्रपणे अभ्यासाची एक शाखा आहे या शाखेमध्ये शास्त्रीय आधारावर इतिहासाचा अभ्यास आणि संशोधन केले जाते मानवी संस्कृतीचा उदय आणि अस्त म्हणजे इतिहास असे टाईमबी म्हणतात इतिहासाचे प्रकार खालीलप्रमाणे :

१) भूतकाळातील घटनाचे ज्ञान करून देणारे ज्ञान

२) इतिहासाची शास्त्रीय पद्धत

३) इतिहास आणि आपला भूतकाळ

४) भूतकाळ आणि भविष्यकाळ

## प्राचीन साहित्यात इतिहास 
इवलेसे|पुराणकथा या एकेकाळचा इतिहास आहेत.
राजशेखर आपल्या काव्यमीमांसेत लिहितात–‘सच द्विविधा परक्रिया पुराकल्पाभ्याम् |’त्याचा अर्थ असा–परक्रिया व पुराकल्प अशी इतिहासाची द्विविध गती आहे/होय.भारतीय साहित्यामध्ये इतिहासाला वेदाच्या बरोबरीने महत्त्व दिलेले आहे. ऋग्वेदसंहितेत इतिहास सयुक्त मंत्राचा संग्रह आहे. तसेच नारद लिखित छांदोग्योपनिषद या ग्रंथात इतिहास-पुराणाला पंचम वेद म्हणले आहे. संस्कृत वाङ्‌मयामध्ये कथेच्या रूपाने इतिहास आलेला आढळतो. कौटिल्य याने केलेल्या व्याख्येप्रमाणे इतिहासात पुराणे, इतिवृत्त, आख्यायिका, उदाहरण, धर्मशास्त्र व अर्थशास्त्र इतक्या विषयांचा समावेश होतो.

धर्मार्थकाममोक्षाणा उपदेशसमन्वितम्| पुरावृत्त कथायुक्तं इतिहासं प्रचक्षते||{ श्रीधर स्वामी कृत विष्णू पुराण टीका}

अनेक शिलालेख हे महत्त्वाचे असतात

## आधुनिक व्याख्या 
हॅपाल्ड यांच्या मते 'इतिहास' हा अनुभवांचा नंदादीप होय.' इतिहास म्हणजे मानवजातीच्या जीवनप्रवाहाचा अभ्यास असेही म्हणता येते. इतिहासाचे प्राचीन, मध्ययुगीन व आधुनिक असे कालखंड असू शकतात. इतिहासाच्या कोणत्याही कालखंडाचा अभ्यास म्हणजे त्या कालखंडाच्या राजकीय, सामाजिक, आíथक, प्रशासकीय, सांस्कृतिक, धार्मिक बाजूंचा अभ्यास असतो.या शिवाय या सर्वांचा एकमेकांशी असलेला संबंध आणि परिणाम यांचा अभ्यास याचाही अंतर्भाव इतिहासात होतो. इतिहास या विषयाचे आकलन करून घेताना प्राचीन व मध्ययुगीन इतिहासाच्या इतर घटकांची आवश्यक किमान माहिती व संस्कृतीचा सखोल अभ्यास असा दृष्टिकोन असावा लागतो.इतिहासातून माणूस नक्कीच काहीतरी शिकू शकतो असा दावा केला आहे.

## संदर्भसूची 
* 

## बाह्य दुवे 
* महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश - इतिहास
वनस्पतीशास्त्र

वनस्पतीशास्त्रात विवध वनस्पतींचा अभ्यास केला जातो.

## वनस्पतींचे जीवनचक्र 
झाडांना फुटणारे कोवळे कोंब फिकट हिरव्या, पिवळ्या किंवा तांबूस रंगाचे तसेच मोहक, नाजुक, रसरशीत आणि तजेलदार असतात. ती पाने पाहतां पाहतां वाढतांना हिरवी गार होतात. थोडी जून झाल्यानंतर ती निबर होतात तसेच त्यांचा गडद हिरवा रंग जरासा काळपट वाटू लागतो. कालांतराने ती पाने पिकून पिवळी पडतात, सुकत जातात आणि अखेरीस गळून पडतात. 

बहुतेक झाडांना रंगीबेरंगी, सुरेख आणि सुवासिक अशी फुले लागतात. फुलपाखरे, भुंगे, मधमाशा अशासारखे कीटकांना ती फुले आपल्याकडे आकर्षित करतात. या कीटकांद्वारे फुलांचे परागकण दुसऱ्या फुलांपर्यंत पोचतात आणि त्यामुळे फलधारणा होते. झाडांची फळेसुद्धा आपले रंग, रूप, चंव यांनी पक्ष्यांना व प्राण्यांना आपल्याकडे ओढून घेतात. त्यांच्याकडून या झाडांच्या बिया दूरवर पसरतात. यातून त्याच जातीची नवी झाडे उगवतात. अशा प्रकारे वनस्पतींचे प्रजनन चालत राहते.

वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
हस्तकला

right|thumb|हस्तकला
**हस्तकला** म्हणजे हात किंवा / व साधी हत्यारे/उपकरणे वापरून तयार करण्यात आलेल्या कलात्मक वस्तू आहेत.हा कले
चा पारंपारिक भाग आहे.यात कातणे,विणणे, सुईकाम, जरीकाम,शिवणकाम, बाहुल्या बनविणे, कोरीवकाम,नक्षीकाम ,सुतारकाम कुंभारकाम अश्या
सारख्या कामांचा समावेश होतो.भारत यासाठी प्रसिद्ध आहे.
वर्ग:हस्तकलाकलेचे महत्त्व

ज्या भावना, जे विचार शब्दांत सांगता येत नाहीत व मांडता येत नाहीत ते अनेकदा कलेच्या माध्यमातूर व्यक्त करणे जास्त परिणामकारक होते.

कलेमुळे आपले जीवन आनंदी व समृद्ध होते. कलेच्या माध्यमातून लोक एकत्र येतात आणि त्यातून

परस्परांबद्दलचा आदर वाढतो. जगण्यातील सौंदर्य वाढवण्याची वृत्ती

तयार होते. आपण स्वतःलाही चांगल्या प्रकारे ओळखू शकतो.

कोणत्याही समाजामध्ये मग तो सुशिक्षितांचा, अशिक्षितांचा मागासलेला किंवा सुसंस्कृत पुढारलेला असो, कलानिर्मिती है लोकजीवनाचे एक आवश्यक अंग बनले आहे.

कलेचा विकास हा कोणत्याही शास्त्रीय प्रगतीवर अवलंबून नाही. अगदी प्राचीन काळातही इजिप्त मेसोपोटेमिया भारत, चीन, ग्रीस, इ. देशांमधील मानव प्रगत नसतानाही कलाक्षेत्रात त्यांनी आश्चर्यकारक कामगिरी केल्याचे दिसून येते.

भारतीय संस्कृतीमध्ये खूप प्राचीन काळापासून उत्कृष्ट शिल्पकलेचे नमुने आपल्याला पाहायला मिळतात. अजिंठा, वेरूळ, घारापुरी, एलिफंटा केव्हज, कोपेश्वर शिवमंदिर, खजुराहो, हळेबीड, बंगळूर अशी अनेक ठिकाणे आहेत जेथे उत्तम शिल्पकला आपण पाहू शकतो.
भूशास्त्र

**भूशास्त्र** ( - from the Greek γῆ, gê, "पृथ्वी" and λόγος, logos, "अभ्यास" )
हे भूगर्भाच्यासंदर्भात अभ्यासाचे शास्त्र आहे. भूगर्भातील विविध स्तरांचा अभ्यास भूशास्त्रात केला जातो. याचा मुख्यत्वे खनिजांचा शोध, खनिजतेलाचे उत्खनन, पाणी नियोजन यांत केला जातो.

*
वर्ग:विज्ञान
वर्ग:सामाजिक शास्त्रे 
वर्ग:भूगोल
चित्रकला

इवलेसे|उजवे|राजा रवी वर्मा यांनी काढलेले  चित्र
[right|thumb|संगणकाच्या वापराने [क्युबिझम पद्धतीने काढलेली अक्षरे]]

**चित्रकला** हा कलेचा एक प्रकार आहे. मानवी सर्जनशीलतेचा अविष्कार यातून दिसून येतो. चित्रकलेचा इतिहास अतिशय पुरातन आहे. लिओनार्डो-द-व्हिन्सी, रॅफेल, मायकेल ॲंजेलो, राजा रवी वर्मा इत्यादी महान चित्रकार ऐतिहासिक कालखंडात होउन गेले.  

## इतिहास 
इवलेसे|उजवे|महाभारतातील चित्र
प्राचीन ग्रंथ विष्णूधर्मोत्तर पुराणामध्ये भारतीय चित्रकलेचा स्रोत आहे. भारत, चीन आणि इजिप्त या देशात प्राचीन काळापासून चित्रकला अस्तित्वात होती.

### प्राचीन चित्रकला 
इवलेसे|डावे|अजिंठा लेण्यातील चित्र
महाराष्ट्रातील अजिंठा लेण्यामध्ये प्राचीन चित्रकला पहावयास मिळते.

### पौराणिक चित्रकला 
पुराणातील विविध प्रसंगानुरूप चित्रे रेखाटली जाऊ लागली, त्यास पौराणिक चित्रकला म्हणतात.

### मध्ययुगीन चित्रकला 
### युरोपीय चित्रकला 
#### वास्तवदर्शी कला 
### आशियायी चित्रकला 
### भारतीय चित्रकला 
* उत्तर भारतीय
* कांगडा  
* बंगाली 
* राजपूत 
* राजस्थानी
* वारली

## प्रमुख चित्रकार 
महाराष्ट्रातील काही प्रसिद्ध चित्रकार  
* आबालाल रहिमान 
* गंगाराम तांबट
* जनार्दन दत्तात्रेय गोंधळेकर 
* गोपाळ देऊसकर
* बाबूराव पेंटर  
* मिलिंद मुळीक
* वासुदेव तारानाथ कामत
* वासुदेव गायतोंडे
* विकास सबनीस
* सुहास बहुळकर

## चित्रकला आणि धर्म. 
## संगणकीय चित्रकला 
संगणकीय चित्रकलेने विषय सहज स्पष्ट होतो .
या प्रकारातील मोडणारे sOftware निर्मित इमारत चित्रे सातारा येथील कॅड point येथे बनवली जातात.

## चित्रकलाविषयक आणि चित्राकारांवरील पुस्तके
* कलोपासना (सचिन क्षीरसागर) 
* चित्रकार अमृता शेर-गील (रमेशचंद्र पाटकर)  
* आदर्श चित्रकला  (प्रा. जयप्रकाश जगताप)
* कॅनव्हास (अच्युत गोडबोले, दीपा देशमुख)  
* चित्रकार गोपाल देऊसकर : कलावंत आणि माणूस (सुहास बहुळकर)  
* चित्रे काढा वाहनांची (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) 
* चित्रे रंगवा पक्षांची (बालसाहित्य,लेखक - पुंडलिक वझे)  
* चित्रे रंगवा माणसांची (बालसाहित्य, लेखक - गोपाल नांदुरकर, राहुल देशपांडे )
* चित्रे काढा माणसांची (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) 
* मास्टर आर्टिस्ट ज. द. गोंधळेकर (ज्योत्स्ना प्रकाशन)
* पर्स्पेक्टिव्ह (मराठी पुस्तक, लेखक - मिलिंद मुळीक) 
* पेन्सिल टेक्निक्स भाग १, २ (गोपाल नांदुरकर, राहुल देशपांडे)  
* पेन्सिल शेडिंग (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) 
* पेन्सिल शेडिंग - वास्तुचित्रे (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) 
* पोर्ट्रेट‍्स (मराठी/इंग्रजी, वासुदेव कामत) 
* भारतीय चित्रकला आणि संगीत (डॉ. अलका विश्वनाथ खाडे)  
* मिलिंद मुळीक @ Home (मराठी पुस्तक, लेखक - मिलिंद मुळीक) 
* रहस्य रेखांकनाचे (ऋजुला पब्लिशिंग हाउस)
* रेखाचित्रविचार : एक संवाद (रणजित होस्कोटे, सुधीर पटवर्धन)
* वॉटरकलर लॅन्डस्केप्स स्टेप बाय स्टेप (मिलिंद मुळीक)   
* वारली चित्र संस्कृती (डॉ. गोविंद गारे)  
* व्यंगनगरी (विकास सबनीस)
* हास्यचित्र कसे काढावे (डॉ. श्याम जोशी) 

## हे सुद्धा पहा 
* सर ज.जी. कलामहाविद्यालय

## बाह्य दुवे 
* चित्रकला हाच श्वास 

वर्ग:चित्रकला
व्ही. शांताराम

**शांताराम राजाराम वणकुद्रे** म्हणजेच व्ही. शांताराम हे एक मराठी-हिंदी चित्रपट निर्माते, आणि दिग्दर्शक होते. शांताराम आधी प्रभात फिल्म कंपनीत होते. मात्र त्यानंतर त्यांनी राजकमल कलामंदिर ही स्वतःची चित्रपट निर्माती कंपनी काढली.

## चित्रपटसूची
व्ही शांताराम यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या मुलाने व्ही शांताराम फाउंडेशन नावाची एक संस्था काढली आहे. या फाउंडेशनने 'शतक महोत्सवी मराठी चित्रसंपदा' या नावाची एक मराठी चित्रपट सूची प्रकाशित केली आहे. या सूचीत  १९१३ ते १९३१ या कालावधीत मराठी दिग्दर्शकांनी दिग्दर्शित केलेल्या ३७२ मूकपटांची नावे आहेत. त्या सूचीत 'अयोध्येचा राजा' या पहिल्या चित्रपटापासून ते २०१३ मधील 'डॉ. प्रकाश बाबा आमटे' या चित्रपटापर्यंतच्या २०० मराठी चित्रपटांचा समावेश आहे. कलाकार, तंत्रज्ञ, चित्रपटातील गीतांच्या ओळी अशा विशेष माहितीने ही सूची सजली आहे.

### चित्रपटांच्या मूळ प्रती (नेगेटिव्ह्ज)
राजकमल कलामंदिरच्या सर्व चित्रपटांच्या नेगेटिव्ह्ज राष्ट्रीय चित्रपट संग्रहालयात ठेवल्या आहेत.

## चरित्र
मधुरा जसराज यांनी व्ही. शांताराम यांचे चरित्र लिहिले आहे.

### व्ही.शांताराम यांच्यावरील अनुबोधपट
* पोट्रेट ऑफ ए पायोनियर : व्ही शांताराम (दिग्दर्शक- मधुरा जसराज)

### ध्वनिफिती
* सारेगमपा कंपनीने शांतारामबापूंच्या चित्रपटांतील लोकप्रिय गीतांची 'अमर मराठी चित्रगीते' ही ध्वनिफीत काढली आहे. गीतकार जगदीश खेबुडकर यांनी शांतारामबापूंच्या चित्रपटांसाठी अजरामर गाणी लिहिली.

## कारकीर्द
महाराष्ट्र सरकार दरवर्षी चित्रपटांशी संबधित असलेल्या एखाद्या व्यक्तीला व्ही. शांताराम यांच्या नावाचा जीवनगौरव पुरस्कार देत असते. असा पुरस्कार मिळालेल्या व्यक्तींची यादी पुढीलप्रमाणे आहे.

## बाह्य दुवे
* चित्रपती व्ही.शांताराम जीवनगौरव पुरस्कार 

## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:दादासाहेब फाळके पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९०१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९० मधील मृत्यू
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
सई परांजपे

**सई परांजपे** (१९ मार्च, इ.स. १९३८) या एक मराठी लेखिका, नाटककार, बालनाट्ये लिहून रंगमंचावर सादर करणाऱ्या, पटकथाकार व चित्रपट दिग्दर्शक-निर्मात्या आहेत. समांतर चित्रपट या वर्गवारीत येणारे अनेक चित्रपट त्यांनी प्रामुख्याने दिग्दर्शित केले आहेत.

सई परांजपे हे नाव त्यांच्या बालवयापासूनच लोकांना परिचयाचे आहे. कारण, ज्या वयात मुले लंगडी, लपाछपी खेळतात त्या वयात म्हणजे वयाच्या ८व्या वर्षी, सई परांजपे यांचे पहिले पुस्तक -मुलांचा मेवा-  केवळ लिहून नव्हे तर, छापून प्रकाशित झाले होते. त्यामुळे त्यांची सुरुवातच मुळात बाल वयातील लेखीका म्हणून झाली. पुढे त्यांच्या लेखणीला सखोलता प्राप्‍त झाली आणि अल्पावधीतच त्या यशस्वी आणि लोकप्रिय लेखिकाही झाल्या. बालसाहित्य लेखिका, बालनाट्य लेखिका, नाटककार, पटकथाकार तसेच, निर्मात्या अश्या एकापेक्षा एक अश्या सरस कामगिऱ्या सई परांजपे यांनी पार पाडल्या आहेत. 

चिल्ड्रन फिल्म सोसायटी ऑफ इंडियाच्या त्या दोन वेळा अध्यक्षा होत्या. 

## कुटुंब
* रँग्लर र.पु. परांजपे हे सईचे आजोबा, पद्मभूषण पुरस्कार विजेत्या शकुंतला परांजपे या आई, अरुण जोगळेकर हे घटस्फोटित पती, आणि गौतम जोगळेकर आणि विनी ही अपत्ये.

## सई परांजपे यांनी दिग्दर्शित केलेली प्रमुख नाटके 
* एक तमाशा सुंदरसा (या नाटकात सुहास भालेकर भूमिका करत)
* गीध
* जादूचा शंख (बालनाट्य)
* झाली काय गंमत (बालनाट्य)
* धिक्‌ ताम्‌
* पत्तेनगरी (बालनाट्य)
* पुन्हा शेजारी
* माझा खेळ मांडू दे
* शेपटीचा शाप (बालनाट्य)
* सख्खे शेजारी

## सई परांजपे यांचे चित्रपट
* कथा (१९८३)
* चष्मेबद्दूर (१९८१)
* चुडिया (१९९३)
* दिशा (१९९०)
* साज (१९९७)
* स्पर्श (१९८०)

## सई परांजपे यानी लिहिलेली पुस्तके
* आलबेल (नाटक)
* जादूचा शंख (बालसाहित्य)
* जास्वंदी (बालनट्य)
* झाली काय गंमत (बालसाहित्य)
* नसीरुद्दीन शाह आणि मग एक दिवस (अनुवादित आत्मचरित्र, मूळ इंग्रजी And Then One Day, लेखक नसीरुद्दीन शाह)
* भटक्याचें भविष्य (बालसाहित्य)
* मुलांचा मेवा (बालसाहित्य)
* शेपटीचा शाप (बालसाहित्य)
* सख्खे शेजारी (नाटक)
* सय-माझा कलाप्रवास 
* सळो की पळो (बालसाहित्य)

## पुरस्कार
* अनेक चित्रपटांना पुरस्कार 
* १९८५चा फिल्मफेअरचा सर्वोत्कृष्ट चित्रपट दिग्दर्शक पुरस्कार - ’स्पर्श’ या चित्रपटासाठी
* १९९३ साली ‘चुडिया’ या चित्रपटाला राष्ट्रीय पुरस्कार
* २००६ सालचा पद्मभूषण पुरस्कार 
* २०१२ सालचा  कलामहर्षी बाबूराव पेंटर सन्मान 
* २०१२ सालचा राजा परांजपे पुरस्कार
* २०१७ सालचा (पाचवा) आरती प्रभू पुरस्कार
* मसापचा २०१७ सालचा लक्ष्मीबाई टिळक पुरस्कार - सई परांजपे यांच्य ‘सय-माझा कलाकार’ या पुस्तकाला.
* अमेरिकेतील महाराष्ट्र फाउंडेशनतर्फे देण्यात येणारा साहित्य पुरस्कार (१३-१-२०१८)
## हे सुद्धा पहा
*अडोस पडोस
*शंकर गोविंद साठे
*चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर
*शेखर नवरे

## संदर्भ
पहा : बाल नाट्य
परांजपे,सई
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
अरुण सरनाईक

**अरुण शंकरराव सरनाईक** (जन्म : ऑक्टोबर ४, १९३५;  - मार्च १४, इ.स. १९९८)  -  हा मराठी चित्रपट-अभिनेता होता. त्याने मराठी चित्रपटांतूब व नाटकांतून अभिनय केला. इ.स. १९६१ सालच्या *शाहीर परशुराम* या चित्रपटातील पूरक भूमिकेद्वारे त्याने चित्रपटसॄष्टीत पदार्पण केले. त्याने भूमिका साकारलेले *रंगल्या रात्री अशा*, *एक गाव बारा भानगडी*, *मुंबईचा जावई*, *केला इशारा जाता जाता*, *सवाल माझा ऐका*, *सिंहासन* इत्यादी चित्रपट विशेष गाजले.

हिंदुस्तानी संगीतातील ख्यातनाम गायक निवृत्तीबुवा सरनाईक त्याचे काका होते.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू
शरद तळवलकर

'''''' (नोव्हेंबर १, १९१८ - ऑगस्ट २१, २००१) हे मराठी चित्रपटांतील अभिनेते होते. चेहऱ्यावरील भावातुनच विनोद आणि वेदना दाखविणारे कै शरद तळवलकर विनोदी अभिनेता म्हणून अभिनय करतानाच ते दु :खद प्रसंगातही हेलावून टाकणारे त्यांचे भाव चेहऱ्यावर दाखवीत शरद तळवलकर हे नाव मराठी चित्रपटसृष्टीशी निगडित असले तरी त्यांचे स्वतःचे नाट्यवेड हे प्रख्यात होते. शरद तळवलकरांचा जन्म दि. १ नोव्हेंबर १९१८ रोजी झाला. शालेय जीवनात म्हणजे पुण्याच्या भावे स्कूलमध्ये ऐनवेळेस ‘रणदुंदुंभी’ नाटकातील शिशुपाल आणि ‘साष्टांग नमस्कार’ या नाटकातील भद्रायु भाटकर ही पात्र त्यांनी अतिशय सुंदर रीतीने रंगविली होती. इथूनच त्यांच्या रंगभूमीच्या प्रवासाला सुरुवात झाली.

शरद तळवलकर हे के.ना. वाटवे यांचे जावई लागत.

कित्येकदा लहान-मोठी किंवा अगदी पडदा उघडताना ऐनवेळी अशा भूमिका रंगवून त्यांनी आपले नाव नाट्यवर्तुळात सर्वतोमुखी केले. पुढे केशवराव दात्यांच्या ‘नाट्यविकास’ मंडळीत त्यांनी नोकरी केली. ‘छापील संसार’ नावाच्या पहिल्या व्यावसायिक नाटकात त्यांनी काम केले. हा अभिनयाचा छंद जोपासत असताना त्यांनी ‘मिलिटरी अकाउंट्‌स’ मध्ये नोकरी केली. त्यावेळेस त्यांचे शिक्षणही सुरू होते.

विनोदी अभिनेता म्हणून त्यांनी केलेला पहिला चित्रपट होता ‘माझा मुलगा’ तिथून सुरू झालेला विनोदी अभिनेत्याचा प्रवास शेवटपर्यंत सुरूच होता. नाट्य आणि चित्रपट दोन्ही क्षेत्रांत त्यांनी आपल्या अभिनयाचा प्रभाव पाडला होता. बालगंधर्वांसारख्या नटश्रेष्ठाबरोबर ‘एकच प्याला’तील रंगवलेली तळीरामाची भूमिका बालगंधर्वांच्या शाबासकीला पात्र ठरली. ‘लग्नाची बेडी’ या नाटकातला गोकर्ण शरद तळवलकरांनी आपल्या ठसकेबाज शैलीत रंगवून अविस्मरणीय केला. पुणे आकाशवाणी केंद्रावर नाट्यनिर्माते म्हणून केलेले त्यांचे कार्य मोलाचे होते. त्यांच्या काळातील नभोनाट्ये हा श्रोत्यांच्या आवडीचा विषय होता. ‘कलाकार’ ही नाट्यसंस्था त्यांनी उभारली. 

मुंबईचा जावई या चित्रपटात त्यांनी केलेली भूमिका वास्तवाशी निगडित असून खूपच सुंदर होती अतिशय बोलक्या चेहऱ्याच्या ह्या विनोदी कलावंताला नाट्यसृष्टीत मानाचा समजला जाणाऱ्या ‘विष्णूदास भावे’ पुरस्काराने गौरविले गेले.

## चित्रपट 
## प्रकाशित साहित्य
* 'गुदगुल्या' दैनिक 'लोकसत्ता' मधून याच शीर्षकाखाली लिहिलेल्या अनुभव लेखांचा संग्रह
* मी रंगवलेले म्हातारे

मराठी चित्रपटअभिनेते
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००१ मधील मृत्यू
महेश कोठारे

**महेश कोठारे** (सप्टेंबर २८, इ.स. १९५३ - हयात) हे मराठी चित्रपट-अभिनेते आहेत. त्याबरोबर ते मराठी चित्रपट-दिग्दर्शक व निर्माता आहेत.

## जीवन 
महेश कोठारे हे मराठी नाट्यअभिनेते अंबर कोठारे यांचे पुत्र आहेत. त्यांनी *छोटा जवान*  या चित्रपटाद्वारे अभिनय क्षेत्रात प्रवेश केला. त्यानंतर अनेक हिंदी व मराठी चित्रपटांमधून त्यांनी बाल कलाकाराच्या भूमिका केल्या. त्यातील *राजा और रंक*  या हिंदी चित्रपटातील त्यांची भूमिका उल्लेखनीय मानली गेली. त्यांच्यावर चित्रित झालेले "तू कितनी अच्छी है, तू कितनी भोली है" हे गाणे विशेष लोकप्रिय ठरले . "ओह डैम इट" हे त्यांचे पेटंट वाक्य आहे. 

महेश कोठारे यांनी आपले एल.एल बी. ही कायद्यातील पदवी मिळवली व काही वर्षे वकिली देखील केली. कोठारे यांनी त्यांची बालकलाकार अशी ओळख असताना देखील नायक म्हणून चित्रपटात पदार्पण करण्याचे धाडस केले आणि ते यशस्वी ठरले. मुख्य नायकाच्या भूमिकेबरोबरच खलनायकाचे पात्र साकारण्याचे साहसही त्यांनी स्वीकारले. त्यांचे *घरचा भेदी*, *लेक चालली सासरला* अशी खलनायकी भूमिका असलेले चित्रपट लोकप्रिय ठरले. *गुपचुप गुपचुप*, *थोरली जाऊ* अशा चित्रपटांमध्ये सहाय्यक अभिनेत्याच्या भूमिकाही साकारल्या.

कारकीर्द भरात असताना कोठारेंनी दिग्दर्शनात उतरण्याचा धाडसी निर्णयही घेतला. धूमधडाका हा त्यांनी अभिनय, दिग्दर्शन आणि निर्मिती केलेला पहिला चित्रपट होता. या चित्रपटामधून लक्ष्मीकांत बेर्डे यांनाही मोठ्या प्रमाणात लोकप्रियता लाभली. त्यानंतरच्या त्यांच्या अनेक चित्रपटांमध्ये लक्ष्मीकांत बेर्डे यांनी काम केले आहे. स्वतः चित्रपटात असूनदेखील महेश कोठाऱ्यांनी लक्ष्मीकांत बेर्डे यांना चित्रपटामध्ये प्रमुख भूमिका दिली.

महेश कोठारे यांनी मराठी चित्रपटांत नवनवीन तंत्रज्ञान आणण्याचे प्रयोग केले. धडाकेबाज चित्रपटात बाटलीतील माणूस दाखविण्यासाठी त्यांनी अमेरिकावारी केली, तसेच झपाटलेला चित्रपटात बाहुली जिवंत दाखविण्यासाठी आधुनिक तंत्र वापरले. मराठी चित्रपटांमध्ये डॉल्बी डिजिटल ध्वनी पहिल्यांदा वापरण्याचे श्रेय कोठाऱ्यांनाच जाते. त्यांना इ.स. २००९ साली महाराष्ट्र शासनाचा पुरस्कार मिळाला. 

महेश कोठारे यांनी दूरचित्रवाणी माध्यमातही दमदार पाऊल टाकले आहे. स्टार प्रवाह या मराठी दूरचित्रवाणी वाहिनीवरील त्यांची *मन उधाण वाऱ्याचे* ही मालिका लोकप्रिय ठरली.

## कारकीर्द
### अभिनीत चित्रपट
### दिग्दर्शित चित्रपट
*गुपचुप गुपचुप
*घरचा भेदी
*लेक चालली सासरला
महेश कोठारे यांचे बालकलाकार म्हणून अभिनित चित्रपट

*छोटा जवान
*मेरे लाल
*छोटा भाई
*राजा और रंक
*घर घर की कहानी
*सफर

### चित्रपट
महेश कोठारे यांनी दिग्दर्शित केलेले मराठी चित्रपट
*वेड लावी जीवा
*फुल ३ धमाल
महेश कोठारे दिग्दर्शित हिंदी चित्रपट

*मासूम
*लो मैं आ गया
*खिलौना बना खलनायक

### दूरचित्रवाणी 
* मस्त मस्त है जिंदगी (झी टीव्ही)
* मन उधाण वाऱ्याचे (स्टार प्रवाह)
* जय मल्हार (झी मराठी)
* विठू माऊली (स्टार प्रवाह)
* प्रेम पॉयझन पंगा (झी युवा)
* पाहिले न मी तुला (झी मराठी)
* सुख म्हणजे नक्की काय असतं! (स्टार प्रवाह)
* पिंकीचा विजय असो! (स्टार प्रवाह)
* माझी माणसं (सन मराठी)
* आई मायेचं कवच (कलर्स मराठी)

## बाह्य दुवे
* 
* झपाटलेला २’ पहिला मराठी थ्रीडी चित्रपट

वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:मराठी अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अभियांत्रिकी

वैज्ञानिक, आर्थिक, सामाजिक व प्रत्यक्षातील ज्ञान मिळवण्याच्या व वापरण्याच्या कौशल्यांना, व्यवसायांना आणि शास्त्रांना **अभियांत्रिकी** असे म्हणतात.  सामान्यपणे विज्ञानाच्या प्रत्यक्षातल्या उपयोगाला अभियांत्रिकी म्हणले जाते.  बांधकामे, यंत्रे, उपकरणे, पदार्थ, प्रणाली व प्रक्रिया यांचे आराखडे व निर्मिती करणे ही अभियांत्रिकीची प्रमुख कार्य आहेत. यासाठी गणिताचा आणि भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र यांसारख्या विविध विज्ञानांचा  उपयोग होतो. यातील पदवीधरांना अभियंता असे म्हणतात.

## अभियांत्रिकी शाखा 
प्रमुख अभियांत्रिकी शाखा पुढील प्रमाणे आहेत:

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील अभियांत्रिकी महाविद्यालये
* मोक्षगुंडम विश्वेश्वरैया

## संदर्भ 
वर्ग:अभियांत्रिकी
राजा परांजपे

**राजा परांजपे** ( एप्रिल २४ इ.स. १९१०- फेब्रुवारी ९ १९७९) हे मराठी चित्रपटसृष्टीतील व हिंदी चित्रपटसृष्टीतील चित्रपट दिग्दर्शक, निर्माते, अभिनेते होते

## कारकीर्द 
४० वर्षाच्या कारकिर्दीमध्ये राजा परांजपे यांनी ८० पेक्षा जास्त मराठी आणि हिंदी चित्रपटांसाठी कामे केली. सचिन(पिळगांवकर) या नटाच्या कारकिर्दीची सुरुवात त्याच्या वयाच्या ४ थ्या वर्षी राजा परांजपे यांनी करून दिली.

### निर्माण केलेले चित्रपट 
(इ. स. १९५२) पेडगावचे शहाणे

(इ. स. १९५२) लाखाची गोष्ट

(इ. स. १९६०) जगाच्या पाठीवर

### दिग्दर्शित केलेले चित्रपट (२९) 
(इ. स. १९६९) आधार
 
(इ. स. १९६७) काका मला वाचवा
 
(इ. स. १९६६) गुरुकिल्ली
 
(इ. स. १९६६) Love and Murder
 
(इ. स. १९६५) पडछाया
 
(इ. स. १९६४) पाठलाग
 
(इ. स. १९६३) बायको माहेरी जाते
 
(इ. स. १९६३) हा माझा मार्ग एकला
 
(इ. स. १९६२) सोनियाची पाउले
 
(इ. स. १९६१) आधी कळस मग पाया
 
(इ. स. १९६१) सुवासिनी
 
(इ. स. १९६०) जगाच्या पाठीवर
 
(इ. स. १९५९) बाप बेटे
 
(इ. स. १९५६) आंधळा मागतो एक डोळा
 
(इ. स. १९५६) देवघर
 
(इ. स. १९५६) गाठ पडली ठका ठका
 
(इ. स. १९५६) पसंत आहे मुलगी
 
(इ. स. १९५५) गंगेत घोडे न्हाहले
 
(इ. स. १९५४) उन पाउस
 
(इ. स. १९५३) चाचा चौधरी
 
(इ. स. १९५२) लाखाची गोष्ट
 
(इ. स. १९५२) पेडगावचे शहाणे
 
(इ. स. १९५१) पारिजातक
 
(इ. स. १९५१) श्रीकृष्ण सत्यभामा
 
(इ. स. १९५०) जरा जपून
 
(इ. स. १९५०) पुढचं पाउल
 
(इ. स. १९४८) बलिदान
 
(इ. स. १९४८) दो कलियॉं
 
(इ. स. १९४८) जिवाचा सखा
 
### अभिनय केलेले चित्रपट(आणि त्यातील भूमिका) (१९) 
(इ. स. १९७४) उस पार (मोहनचे पितामह)
 
(इ. स. १९७२) पिया का घर (गौरी संकर)
 
(इ. स. १९७१) जल बिना मछली नृत्य बिना बिजली (चमय ’रॉयल’ रॉय)
 
(इ. स. १९६९) आधार
 
(इ. स. १९६३) बायको माहेरी जाते
 
(इ. स. १९६३) बंदिनी (कल्याणीचे वडील)
 
(इ. स. १९६०) जगाच्या पाठीवर
 
(इ. स. १९५४) ईन मीन साडेतीन
 
(इ. स. १९५४) ऊनपाउस (बापूचे वडील)
 
(इ. स. १९५३) चाचा चौधरी
 
(इ. स. १९५२) लाखाची गोष्ट
 
(इ. स. १९५२) पेडगावचे शहाणे (काका शहाणे-दुहेरी भूमिका)
 
(इ. स. १९५२) रागरंग
 
(इ. स. १९४६) सासुरवास
 
(इ. स. १९४२) सूनबाई
 
(इ. स. १९३९) Life's for Living: आदमी मामा
 
(इ. स. १९३९) माणूस
 
(इ. स. १९३७) कान्होपात्रा
 
(इ. स. १९३७) प्रतिभा मंडूक

## बाह्य दुवे 
फेब्रुवारी ९ १९७९ रोजी त्यांचे निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
सामवेद

इवलेसे
**सामवेद** हा प्राचीन हिंदू संस्कृतीतील चार वेदांपैकी तिसऱ्या क्रमांकाचा वेद आहे. साम म्हणजे 'गायन' आणि वेद म्हणजे 'ज्ञान' होय. हा वेद ब्रह्मदेवाने लिहिला आहे, असे मानले जाते.
## निर्माण
ब्रह्मदेव निद्रेत असताना त्यांच्या तोंडातून तीन वेद निघाले, त्यांच्यापैकी एक म्हणजे सामवेद.

## साम शब्दाचा अर्थ
साम शब्दाचा पहिला अर्थ प्रिय किंवा प्रियकर वचन असा आहे. कुठे कुठे गान या अर्थानेही तो प्रयुक्त आहे. प्रचलित सामवेदाला हाच अर्थ लागू पडतो. साच अमश्चेति तत् साम्न: सामत्वम्‌। (बृहदारण्यक उपनिषद १.३.२२) सा म्हणजे ऋचा आणि अम् म्हणजे गांधारादी स्वर होत. दोन्ही मिळून साम होते.

## स्वरूप
सामवेदात ॠग्वेदातील ॠचांचे गायन कसे करावे याचे विवेचन आहे. सामवेदाला भारतीय संगीताचा पाया म्हणले जाते. यातील ७५ ऋचा ऋग्वेदाच्या शाकल शाखेतून घेतल्या, तर इतर ७५ या बाष्कल शाखेमध्ये मोडतात. या ऋचांचे गायन-सामगान हे सुचवलेल्या विशिष्ट सुरांमध्ये गायले जाते. सामगान गाऊन विशिष्ट विधी करतांना विविध देवतांना प्रसाद पेयार्पण म्हणून दूध व इतर पदार्थाबरोबर सोम वनस्पतीचा रस अर्पिला जाई.

सामवेदातील काही ऋचा या इ.स.पू. १७०० च्या आधी (ऋग्वेदाच्या कालखंडात) रचल्या असल्या पाहिजेत असे मानले जाते. भगवद्गीतेत श्रीकृष्णाने वेदानां अहम् सामवेदोस्मि असे म्हणले आहे, हा सामवेदाचा गौरवच आहे. कौथुम आणि राणायनीय, जैमिनीय या सामवेदाच्या शाखा मानल्या जातात. ताण्ड्य/पञ्चविंश, षड्विंश, साम विधान, आर्षेय, देवताध्याय, उपनिषद् आणि वंश ही सामवेदाची ब्राह्मणे आहेत.

## गंधर्ववेद
गंधर्ववेद हा सामवेदाचा उपवेद आहे.

## सामवेद आणि यज्ञसंस्था 
वेदा ही यज्ञार्थ अभिप्रवृत्ता:| वेद हे यज्ञासाठीच प्रवृत्त झाले आहेत अशी वैदिकांची धारणा आहे. यज्ञातील वेगवेगळी कर्मे करणारे ऋत्विज वेगवेगळे असतात. त्यांना विशिष्ट नावे असतात. देवतांना संतुष्ट करण्यासाठी ऋचांचे गायन करण्याचे काम सामवेद्यांचे असते. ते करणाऱ्या चार ऋत्विजांचा एक गट असतो.त्यांच्या प्रमुखाला उद्गाता म्हणतात. एखादे साम तयार झाले की त्याच्या गायनाचे पाच अवयव तयार होतात, ते असे :-

१. प्रस्ताव

२. उद्गीथ

३. प्रतिहार

४.उपद्रव 

५. निधन

सामगान करताना त्यातील ऋचांची आवृत्ती केली जाते त्याला स्तोम असे म्हणतात. साम हे प्रायः तीन ऋचांवर गायले जाते आणि त्याचे तीन पर्याय म्हणजे तीन आवृत्त्या करतात.

## सामगानाचे स्वरूप
सामगानात पदांच्या १ ते ७ अंकांनी संगीताच्या सात स्वरांचा निर्देश केला जातो. प्रायः अधिकांश मंत्रांमध्ये पाचच स्वर लागतात. सहा स्वरांनी गायिली जाणारी सामे थोडी आहेत आणि सात स्वरांची त्याहून थोडी आहेत.

## सामतंत्र
यात तेरा प्रपाठक असून, सामगायनाचा विधी, त्याचे संकेत आणि त्याच्या पद्धती यांचे हे वर्णन आहे. हे एका प्रकारचे सामवेदाचे व्याकरणच आहे.

## सामवेदावरची मराठी पुस्तके
* सामवेद (सामवेदाचे शुद्ध बिनचूक मराठी भाषांतर, लेखक - कृ.म. बापटशास्त्री)
* सामवेद - (मराठी अर्थ व स्पष्टीकरण), लेखक - श्रीपाद दामोदर सातवळेकर
* सामवेदाचा सुबोध अनुवाद (लेखक - ?)

  

वर्ग:सामवेद
वर्ग:वेद
वर्ग:वैदिक साहित्य
वर्ग:हिंदू धर्म
क्रीडा

**क्रीडा** म्हणजे सर्वमान्य नियमांद्वारे चालणारी व मनोरंजनाचे उद्दिष्ट असणारी कौशल्यपूर्ण शारीरिक क्रिया होय. स्पर्धेसाठी, विरंगुळ्यासाठी, श्रेष्ठता गाठण्यासाठी, कौशल्य विकसवण्यासाठी किंवा हे सर्व हेतू क्रीडेमध्ये समाविष्ट असू शकतात. क्रीडेच्या उद्देशांमधील फरक वा गुणदोष, हे यातील प्रत्येक व्यक्तिपरत्वे (किंवा संघापरत्वे) कुशलता किंवा हेतू मनात ठेवून करण्यामुळे उद्भवू शकतात.
==अर्थ शारीरिक व्यायाम व मानसिक दृष्ट्या सबळ बनवतो == खेळाने मन आणि शरीर सुदृढ बनते

## इतिहास प्राचीन काळी राजे महाराजे कुस्ती, मलखांब, दांडपट्टा तलवारबाजी.  
==खेळाडूव्रुत्ती आधुनिक जगात या व्यायाम प्रकाराला जिम असे म्हणतात == जिम आणि खेळ यामध्ये खूप फरक आहे

## व्यावसायिक खेळ शरीर सौष्ठव स्पर्धा 
==राजकारण == क्रीडा आणि राजकारण या दोन्ही भिन्न गोष्टी आहेत

## शारीरिक कसरत
==तंत्र== क्रीडा या प्रकारात तंत्राचा खूप उपयोग केला जातो

## परिभाषा 
## प्रेक्षणीय खेळ
## हे सुद्धा पहा
* [[दालन:क्रीडा|]] [[दालन:क्रीडा|]]
## संदर्भ व दुवे
## अधिक माहिती
* *मिनिंग ऑफ स्पोर्ट्स* - मायकल मंडेल (PublicAffairs, ISBN 1-58648-252-1). (इंग्लिश मजकूर)
* 

वर्ग:क्रीडा
वेदान्त

वेदान्त म्हणजेच उतर मीमांसा. ही याचीची रचना बादरायण यांनी केली. उपनिषदांसकट सर्व वेगवेगळ्या मतांचा समन्वय हिच्यात करण्यात आला आहे. वेदांमध्ये २ भाग आहेत. कर्मकांड आणि ज्ञान कांड. त्यापैकी वेदान्तामध्ये ज्ञानकांड येते.

## वेदान्तावरील मराठी पुस्तके
* कर्माचा सिद्धांत (मूळ गुजराती हीराभाई ठक्कर, मराठी अनुवाद - बळवंत शंकर काशीकर)  
* देवमाळ (पांडुरंग हरी कुलकर्णी) : या पुस्तकात मूळ ब्रह्मसूत्रांचा म्हणजे वेदान्तसूत्रांचा सोप्या मराठीत अनुवाद केला आहे.
* ब्रह्मसूत्र (श्रीकांत देसाई)
* ब्रह्मसूत्र शांकरभाष्य भाग - १, २, ३. (श्रीकृष्ण देशमुख)
* ब्रह्मसूत्रशारीरभाष्यार्थ (विष्णू वामन बापटशास्त्री)
* मूळ सांख्यांच्या शोधात (उदय गजानन कुमठेकर)
* वेदांत विचार (मूळ गुजराती लेखक हीराभाई ठक्कर, मराठी अनुवाद - बळवंत शंकर काशीकर)

वर्ग:वेदान्त
व्यक्ती आणि वल्ली

**व्यक्ती आणि वल्ली** (१९६६) हा मराठी भाषेतील पु.ल. देशपांडे यांचा कथासंग्रह आहे. मौज प्रकाशनाकडून तो प्रसिद्ध करण्यात आला होता. हे पुस्तक मराठीतल्या सर्वोत्कृष्ट आणि सर्वात प्रसिद्ध पुस्तकांमध्ये गणले जाते. बऱ्याच खाजगी संकेतस्थळांकडून याचा समावेश मराठीतल्या पहिल्या दहा पुस्तकांमध्ये केला गेला आहे.

या पुस्तकावर आधारित *नमुने* नावाची दूरदर्शन मालिका सोनी सब या वाहिनीने तयार केली. 

पार्श्वभूमी: 

इ.स. १९४४ मध्ये 'अभिरुची' नावाच्या मासिकात पु.लं.नी 'अण्णा वडगावकर' नावाचे काल्पनिक व्यक्तिचित्र लिहिले. तेव्हापासून इ.स. १९६१ पर्यंत लिहिलेल्या व्यक्तिचित्रांचा या संग्रहात समावेश केला गेला आहे. पहिल्या ४ आवृत्यांत १८ व्यक्तिचित्रांचा समावेश होता. नंतर "तो" आणि "हंड्रेड पर्सेंट पेस्तनकाका" ही दोन व्यक्तिचित्रे पुस्तकात घालण्यात आली.

## व्यक्तिरेखा
* अण्णा वडगावकर
*  अंतू बर्वा
* गजा खोत
*  चितळे मास्तर
* ते चौकोनी कुटंब
* दोन वस्ताद
* नंदा प्रधान
* नाथा कामत
* नामू परीट
*  नारायण
* परोपकारी गंपू
* बबडू
* बापू काणे
* बोलट
* भैय्या नागपूरकर
*  रावसाहेब
* लखू रिसबूड
*  सखाराम गटणे
* हंड्रेड पर्सेंट पेस्तनकाका
* हरीतात्या

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
देवबाप्पा (चित्रपट)

संक्षिप्त सूची

Please insert image here

निर्मितीवर्ष
१९५३

निर्मितीसंस्था

XYZ

निर्मिती
पु. ल. देशपांडे

दिग्दर्शन
राम गबाले

कथा
XYZ

पटकथा
पु. ल. देशपांडे

संवाद
पु. ल. देशपांडे

संपादन
XYZ

छायांकन
XYZ

गीत
ग.दि.माडगूळकर
पु. ल. देशपांडे

संगीत
पु. ल. देशपांडे

ध्वनी
XYZ

गायन
XYZ

वेशभूषा
XYZ

रंगभूषा
XYZ

भूमिका
XYZ

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मराठी चित्रपट
गुळाचा गणपती (चित्रपट)

## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
* ही कुणी छेडिली तार
* इथेच टाका तंबू
* इंद्रायणी काठी 
* श्रीहरी विदुराघरी पाहुणा
* केतकीच्या बनात

## पार्श्वभूमी
* या चित्रपटात पु. ल. देशपांडे यांची मुख्य भूमिका होती. पण केवळ प्रमुख भूमिकाच नव्हे तर कथा, पटकथा, संवादलेखन, दिग्दर्शन, संगीत आणि अभिनय वगैरे *सबकुछ पु. ल.* असा हा चित्रपट आहे!!
## चित्रपटाची हस्तलिखित प्रत
या चित्रपटाची निर्मिती विनायक राजगुरू यांनी केली होती. त्यांच्याच कुटुंबातील डॉ. सरोजिनी राजगुरू यांच्याकडे या चित्रपटाच्या हस्तलिखिताची प्रत होती. ती त्यांनी २०१५ सालच्या नोव्हेंबर महिन्यात राष्ट्रीय चित्रपट संग्रहालयाला दिली. हा चित्रपट १९५३ साली प्रकाशित झाला होता, त्याअर्थी ही हस्तलिखित प्रत त्याआधीची आहे. हे हस्तलिखित चांगल्या अवस्थेत असून त्यामध्ये  'पुलं'नी काही सूचना लिहून ठेवल्या आहेत.
कुबेर (चित्रपट)

**कुबेर** हा इ.स. १९४७ साली पडद्यांवर झळकलेला मराठी भाषेतील चित्रपट आहे. मोतीराम गजानन रांगणेकर यांनी दिग्दर्शिलेल्या या चित्रपटात पु.ल. देशपांडे यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. पु. ल. देशपांड्यांनी या चित्रपटाद्वारे चित्रपट माध्यमात पदार्पण केले.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मराठी चित्रपट
श्वास (चित्रपट)

**श्वास** हा २००४ साली प्रदर्शित झालेला मराठी चित्रपट आहे. श्वास हा मराठी चित्रपट आजोबा व नातवाच्या नात्या भोवती फिरतो.याची कथा पुण्यातील वास्तविक घटनेवर आधारित आहे. 'श्यामची आई' या चित्रपटानंतर ५० वर्षानंतर श्वास या मराठी चित्रपटाला २००४ मध्ये सर्वात उत्तम चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.संदिप सावंत यांनी दिग्दर्शित केलेला हा पहिला चित्रपट आहे. याचे चित्रण सिंधुदुर्ग, कोकण, पुणे आणि मुंबईतील 'केईएम' या रुग्णालयात ३० दिवसांमध्ये झाले आहे. श्वासला मराठी सिनेमामध्ये लक्षणीय वळण आणण्यासाठी ओळखले जाते.हिंदि, बंगाली, तमिळ भाषांमध्येहि हा चित्रपट प्रदर्शित झाला आहे.

## कथानक
नातवाला आपले डोळे गमवावे लागणार हे कळल्यावर आजोबाची होणारी चलबिचल असे याचे मुख्य कथानक आहे.

## कलाकार
*अश्विन चितळे  (परशुराम विचारे , रेतीनल कॅन्सर  ग्रस्त मुलगा )
*अरुण नलावडे  (परशुरामचे आजोबा ,  जे त्याला मुंबईला उपचारासाठी नेतात)
* संदीप कुलकर्णी (डॉक्टर मिलिंद साने , परशुराम वर उपचार करणारे वैद्य)
*अमृता सुभाष (आसावरी , वैद्यकीय समाजसेविका जी आजोबा व मुलगा यांच्यात सांगड घालते. )
*गणेश मांजरेकर (दिवाकर , परशुरामचे काका)
*अश्विनी गिरी (परशुरामची गावातील आई)

## यशालेख
* ७७ व्या अकॅडमी अवार्ड्‌सकरिता भारतातर्फे अधिकृत सहभाग
* राष्ट्रीय पुरस्कार २००४
** सर्वोत्तम चित्रपट (सुवर्णकमळ),
** सर्वोत्तम बाल कलाकार
* महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार २००४
** सर्वोत्तम चित्रपट
** सर्वोत्तम दिग्दर्शक
** सर्वोत्तम अभिनेता
** सर्वोत्तम उल्लेखनीय अभिनेता
**सर्वोत्तम बाल कलाकार
* महाराष्ट्र कला निकेतन पुरस्कार २००४
** सर्वोत्तम चित्रपट
** सर्वोत्तम दिग्दर्शक
** सर्वोत्तम संकलन
**सर्वोत्तम बाल कलाकार
* कै. बाळासाहेब सरपोतदार चित्रगौरव पुरस्कार २००४
** सर्वोत्तम चित्रपट
* संस्कृति कलादर्पण पुरस्कार २००४
** सर्वोत्तम चित्रपट
** सर्वोत्तम दिग्दर्शक
** सर्वोत्तम अभिनेता
** सर्वोत्तम संगीत
* महाराष्ट्र टाईम्स सन्मान २००४
** सर्वोत्तम चित्रपट
** सर्वोत्तम दिग्दर्शक
** सर्वोत्तम अभिनेता
** सर्वोत्तम पटकथा/संवाद
** ख़ास ज्यूरी पुरस्कार: सर्वोत्तम बाल कलाकार
** सर्वोत्तम छायाचित्रण
* आल्फा गौरव पुरस्कार २००४
** सर्वोत्तम चित्रपट
** सर्वोत्तम दिग्दर्शक
** सर्वोत्तम अभिनेता
** सर्वोत्तम पटकथा/संवाद
** सर्वोत्तम बाल कलाकार
** सर्वोत्तम संकलन
* स्टार-स्क्रीन पुरस्कार २००४
** सर्वोत्तम अभिनेता

## पार्श्वभूमी
आजोबा व नातू यांच्या मधील नाट्याची पार्श्वभूमी असलेला हा चित्रपट वेगळीच छाप सोडतो

## बाह्य दुवे
*श्वासचे अधिकृत संकेतस्थळ
वंदेमातरम् (चित्रपट)

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
*सुनीताबाई देशपांडे यांनी भूमिका केलेला पहिला चित्रपट
* गाजलेली महत्त्वाची गाणी:
*# वेद मंत्राहुनी आम्हा वंद्य वंदे मातरम्‌
*# अपराध मीच केला शिक्षा तुझ्या कपाळी

## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील मराठी चित्रपट
जागा भाड्याने देणे आहे

वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील मराठी चित्रपट
मानाचे पान (चित्रपट)

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील मराठी चित्रपट
वर्ग:रिकामी पाने