हद्दपार शब्द

रोजच्या वापरातून हद्दपार होत असलेल्या जुन्या मराठी शब्दांची / संकल्पनांची विषयनिहाय/स्थलनिहाय यादी.
## भांडी
सुचवलेले वर्गीकरण
### साठवण
#### घन
#### द्रव
* **गुंड**     :सुमारे २०-२५ लिटर क्षमतेचे पाणी भरण्यास/साठविण्यास वापरण्यात येणारे पितळी वा तांब्याचे पात्र. http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:-Mp_dLuovE-BWM:http://www.christinas-home-remedies.com/image-files/sinus-neti-pot.jpg
* **गंज**
* **भगोणं**   :ज्यात साठवण करता येऊ शकेल असं भांडं (पश्चिम महाराष्ट्र)
* **पंचपात्री**  :तोटी असलेले गोल भांडे (उत्तर महाराष्ट्र), पाण्याची कोठी (अमरावती)
* **डेचकी**    :एक प्रकारचे भांडे

### स्वयंपाक
* '**उखळ**-धान इ.   : धान्याचे वरचे आवरण काढण्यासाठी, **उ**थळ **खळ**ग्यासारखे भासणारे कठिण दगडापासुन बनविलेले एक साधे यंत्र.हे कठिण लाकडाचेही असते.
* **मुसळ**-**मु**टकण्यासाठी(मारण्यासाठी/कुटण्यासाठी) असलेला कठिण लाकडाचा(शिसम/सागवान) **सळ**(दांडा)
* '''कांडप'/कांडणे**-कांड(तुकडे)करण्याची क्रिया (खलबत्ता वापरून वा उखळ-मुसळ वापरून)
* **जाते**- धान्याचे पीठ दळण्यासाठी हाताने गोल फिरवावयाचा गोल व विशिष्ट आकार असलेला एकावर एक ठेवलेला दगड. यात खालचा दगड पक्का असून वरचा फिरत असल्यामुळे त्या दोहोत धान्य दळल्या जात असे. http://www.flickr.com/photos/52243088@N00/3891936309/
* **शिंकाळे**-दुध/दुभते/लोणी/दही इत्यादी मांजर वा तत्सम प्राण्यांपासुन वाचविण्यासाठी छपराला दोरीने उंच टांगण्यात आलेली वस्तु
* **ताटाळे**-ताट/झाकण्या ठेवण्यास वापरण्यात येणारे
* **फुंकणी**- एक प्रकारचा पाईपसदृष्य तुकडा. हा चुलीतील लाकडांना जाळ लावण्यास हवा फुंकण्यास वापरीत असत.
* **भुश्याची शेगडी**-लाकडाचा भुसा हे जळण म्हणून वापरून स्वयंपाकासाठी वापरण्यात येणारी शेगडी
* **कशेली**
* **कळशी**-विहिरीवरून प्यायचे पाणी आणावयाचे एक अरुंद तोंडाचे व काठ असलेले सुमारे ५-८ लिटर क्षमतेचे पाण्याचे भांडे
* **निखारे**-कोळसा पेटल्यावर तयार होणारे व धग देणारे
* **कळकणे'''-आंबट पदार्थ(ताक,दही इत्यादी) पितळेच्या वा काशाच्या(धातुच्या) भांड्यात बराच वेळ ठेवल्याने, त्याच्या आम्ल गुणांमुळे त्याची धातुशी प्रक्रिया होऊन तो पदार्थ दुषित होण्याची घडणारी रासायनिक क्रिया.

### वाढप
#### ताटली
* ताम्हण, ताम्हन
* वरणभात (एकात वरण एकात भात असं जोड भांडं. वर दांडा)
* वेळणी (ताटली)
* तसराळे,

#### डाव
* ओगराळे,-कणिक/धान्य साठविलेल्या डब्यातुन ते काढण्यास वापरण्यात येणारा एक मोठया 'डावासारखी' वस्तु.
* 'भातवाढणं' 'भाताचा हात', 'थप्पी', थापी

#### भांडे
इवलेसे|उजवे|मोदकपात्र
* फुलपात्र
left|200px|thumb|फिरकीचा तांब्या* **फिरकीचा तांब्या**-प्रवासात पिण्याचे पाणी नेण्यासाठी सुमारे २ लिटर क्षमतेचा, पेचाचे झाकण व कडी असलेला तांब्या(लोटी)
### इतर
* 'सारणी'
* 'दोमुखं'
* 'निवणी'
* 'अडणी'
* दुधाणी
* मेशरं/मशेरकं
* शेरकं/दशेरकं
* निठवं
* ओयरा
* थावर
* टोप-एक प्रकारचे उभट भांडे-याचा आकार इंग्रजी सैनिकाच्या **टोपासारखा** असतो म्हणून हे नाव.
* रोवळी (बुरडाची)
* बोगणी
* भगुलं
* **सालकाढणं**-आंब्याची/फळांची/फळभाज्यांची साल काढण्यासाठी वापरण्यात येणारे एक प्रकारचे साधे यंत्र.पूर्वी तळहातात मावण्याजोग्या शिंपल्यांना खोलगट भागात छिद्र पाडून त्याद्वारेपण साल काढता येत असे.
* **कणगी**-शेतीतील धान्य मोठ्या प्रमाणात साठविण्यासाठी वापरण्यात येणारी खोली.
* कलथा / उलथणं / काविलथा
* खलबत्ता
इवलेसे|उजवे|खलबत्ता
* सांडशी
* **बंब**-आंघोळीसाठी गरम पाणी लाकडे/जळण वापरून तापविण्यास वापरण्यात येणारा तांब्याचा सध्याच्या बॉयलरसदृष्य पण सुमारे २०-२५ लिटर पाणी क्षमतेचा बंब.
* left|200px|thumb|तांब्याचा हंडा
***हंडा** - पाणी ठेवण्यास वापरण्यात येणारे एक धातूचे पात्र.
*चरवी- पाणी ठेवण्यास वापरण्यात येणारे एक हंड्या पेक्षा लहान पात्र.
*गडु=घडवा=तांब्या- हंड्यातील पाणी बाहेर काढण्यासाठी हा उपयोगी पडतो.
*
* **कोनाडा**-खोलीच्या सर्व कोपऱ्यात, उजेडासाठी पणती/फुटकळ वस्तु ठेवण्यास करण्यात आलेली भिंतीतील खाच.
* **तबक**-पान,सुपारी,काथ,चुना ई. वस्तु ठेवण्यास वापरण्यात येणारी एक ताटसदृष्य वस्तु
* **दिवालगिरी**-भिंतीवरच्या खिळ्यास सहज अडकविता येणारी,केरोसिन हे जळण म्हणून वापरून उजेड देणारी वस्तु.
* **रोळी**- तांदुळाचा भात करण्यापुर्वी ते 'रोळुन', असल्यास, त्यातील खडे वेगळे करण्यासाठी वापरण्यात येणारे पात्र.
* **पेव**-शेतीतील निघालेले धान्य उंदिर/किडा/मुंग्यांपासुन बचाव करण्यासाठी,  बांसापासुन केलेल्या मोठ्या पेटाऱ्यास शेणाने लिंपून, खोल खड्डा करून ते ठेवण्यास करण्यात आलेली जमिनीखालील जागा.
* आढे - बहुदा माजघरात,बांबू अथवा पाट्या वापरून, त्यावर माती लिंपून तयार केलेले एक प्रकारचे सिलिंग(ceiling).त्याने छपराची उष्णता खाली खोलीत येण्यास प्रतिबंध होत असे. त्याने माजघर/ आढे असलेली खोली थंड रहात असे. आढ्यावर कधीतरी वर्षातून क्वचितच एक-दोनदा लागणाऱ्या वस्तू, मोठी भांडी इत्यादी वस्तू ठेवल्या जात असत. 
* right|thumb|200px|स्त्री कुंकुपेटी वापरून कुंकु लावतांना**कुंकुपेटी**- विवाहीत स्त्रियांचा साजश्रुंगार करण्यासाठी कुंकु,हळद, फणी,आकडे,गंगावन,रीबीन इत्यादी सामान वेगवेगळे ठेवण्यास खाणे असणारी आणि झाकणाच्या आतील बाजूस आरसा असणारी लाकडी पेटी(आजकालच्या मेकअप बॉक्सची पुर्वज)

* **चंची**-कमरेला नेसलेल्या वस्त्रास खोचण्यास येणारी, बंदांच्या साहाय्याने तोंड उघड-बंद करू शकणारी,चिल्लर पैसे,महत्त्वाच्या जडी-बुटी,सटर-फटर वस्तु ठेवण्यास उपयोगी पडणारी जाड कापडाची, अस्तर असणारी व कप्पे असणारी छोटी पिशवी.
* **पोहरा**- आड/ विहिरीतुन दोराच्या साहाय्याने पाणी काढण्यासाठी वापरण्यात येणारी लोखंडाची, गोल बुडाची, लोखंडी बादलीसारखी वस्तु. याचे बुड गोल असल्यामुळे ती ताबडतोब पाण्यात बुडत असे.विहिरीच्या पाण्यात डुंबणारा/पोहणारा तो 'पोहरा'.याची क्षमतासुमारे १०-१२ लिटर असते.'आडातच (पाणी) नाही तर पोहऱ्यात कुठुन येणार' ही म्हण पोहरा या शब्दावरूनच तयार झाली आहे.

## हेसुद्धा पहा
*भाषेची झीज
## बाह्य दुवे
**उपक्रमावरील संबंधित चर्चा** 

**मराठी भाषापरिषद वरील लेख**

## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषा