open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
स्फुरद

'''''' (इंग्रजी नाव - फॉस्फरस, संज्ञा P, अणुक्रमांक १५) हे घनरूप अधातू मूलद्रव्य आहे. फॉस म्हणजे प्रकाश आणि फोरोस म्हणजे देणारा या ग्रीक भाषेतील शब्दांवरून फॉस्फरस या नावाची व्युत्पत्ती झाली. पांढरा फॉस्फरस हवेतील ऑक्सिजनच्या संपर्कात आला असता मंद प्रकाश देतो म्हणून त्याला फॉस्फरस असे नाव दिले गेले. आधुनिक काळात शोधलेले फॉस्फरस हे पहिले मूलद्रव्य आहे. जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ हेनिग ब्राण्ड याने फॉस्फरसचा शोध लावला. जर्मनीतल्या हॅम्बुर्ग शहरात १६६९ साली फॉस्फरस वेगळा करण्यात यश मिळाले. असे असले तरी फॉस्फरस हे एक मूलद्रव्य आहे हे फ्रेंच शास्त्रज्ञ अँटोनी लॅवोझिएने इ.स. १७७७ साली सिद्ध केले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मूलद्रव्ये
वर्धा नदी

**वर्धा नदी** मध्य भारतातील एक नदी आहे. ही मध्य प्रदेश राज्यात सातपुडा पर्वतात बेतूलजवळच्या मुलताई येथे उगम पावून, दक्षिणेकडे वहाते व महाराष्ट्रातील वर्धा जिल्ह्यात येते. ती वर्धा जिल्ह्याच्या उत्तर आणि पश्चिम सीमांवरून वाहते आणि चंद्रपूर जिल्ह्यात जाते. तेथे वर्धा नदीला पैनगंगा येऊन मिळते. नंतरची वर्धा नदी, वैनगंगेला मिळून प्राणहिता नदी बनते. ही प्राणहिता, पुढे आंध्र प्रदेश राज्यात जाऊन गोदावरीला मिळते.

वेणा (वुण्णा) ही नागपूर जिल्ह्यातून व हिंगणघाट तालुक्यातून वाहत येऊन सावंगी या गावाजवळ वर्धा नदीला मिळते, तर बाखली नदी आर्वी शहराजवळ मिळते.
यशोदा नदी आर्वी तालुक्यात उगम पावते व देवळी तालुक्यातून वाहत वाहत पुढे वर्धा नदीला मिळते. राजुरा, घुगुस व बल्लारपूर ही ठिकाणे वर्धा नदीच्या काठी वसलेली आहेत.

वर्धा नदी चंद्रपूर जिल्ह्यातून प्रथम पूर्वेस, पुढे आग्‍नेयेस व नंतर महाराष्ट्र-आंध्र प्रदेश राज्यांच्या सीमेवरून पूर्वेस वाहू लागते. त्यानंतर चंद्रपूर-गडचिरोली जिल्ह्यांच्या सरहद्दीवरून दक्षिणेकडे वाहत आलेल्या वैनगंगा नदीला सेवनीजवळ ती मिळते. वर्धा-वैनगंगा यांचा संगमानंतरचा प्रवाह प्राणहिता या नावाने महाराष्ट्र राज्य (गडचिरोली जिल्हा) व आंध्र प्रदेश राज्य यांच्या सरहद्दीवरून दक्षिणेस वाहत जाऊन गोदावरीला मिळतो.

एराई, वेणा, पोथरा, वेंबळा, निर्गुडा, जाम, कार या वर्धा नदीच्या प्रमुख उपनद्या आहेत. वर्धा व तिच्या उपनद्यांना पावसाळ्यात भरपूर पाणी असते, मात्र उन्हाळ्यात त्या कोरड्या पडून अनेक ठिकाणी डबकी तयार होतात.

वर्धा नदीचा प्रवाह-मार्ग खचदरीतून आहे असे मानले जाते (उगमापासून ते पैनगंगा नदीला मिळेपर्यंत वर्धा नदीचे पात्र खोल व खडकाळ आहे). वर्धा नदीचे खोरे सुपीक आहे.

भूवैज्ञानिक दृष्ट्या वायव्येकडील भाग दख्खन ट्रॅपचा, तर दक्षिण, आग्‍नेय भाग निग्‍न, उच्च गोंडवन प्रदेशाचा आहे. वर्धेच्या सखल मैदानी प्रदेशात काळी, सुपीक रेगूर मृदा आहे; तसेच हा स्तरित खडकांचा भाग असल्याने येथे दगडी कोळशाचे साठे विपुल प्रमाणात सापडतात. महाराष्ट्रातील दक्षिण वाहिनी लांबी नुसार मोठी नदी आहे वर्धा ही विदर्भातली प्रमुख नदी असून, महाराष्ट्रातील दक्षिण वाहिनी सर्वात मोठी नदी आहे. महाराष्ट्रातील एकूण लांबी 455 कि मी आहे तर जलवाहिनी क्षेत्र 46,186 चौ कि मी आहे.

## वर्धा नदीला मिळणाऱ्या उपनद्या (क्रमाने) 
* जाम नदी
* कार नदी
* मदू नदी
* बाखली नदी
* बेंबला नदी
* यशोदा नदी
* वेणा नदी
* निरगुडा नदी
* पैनगंगा
* इराई नदी

पहा : जिल्हावार नद्या

वर्ग:अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:गडचिरोली जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील नद्या
नीरजी

**नीरजी** तथा **क्लोरीन** (Cl) (अणुक्रमांक १७) आम्लधर्मी अधातु वायू आहे. हे एक मूलद्रव्य आहे.

वर्ग:मूलद्रव्ये
गंधक

**सल्फर** किंवा **गंधक** (S) (अणुक्रमांक १६) अधातु रासायनिक पदार्थ आहे. रसायनशास्त्रात गंधकाचा मूलद्रव्यात समावेश केलेला आहे. गंधक पिवळ्या रंगाचा असतो. गंधकाला वास येत नाही. घासला तर त्याला घर्षणाने विशिष्ट वास येतो. गंधकाला उष्णता देऊन पातळ केला तर खूप वास दरवळतो आणि ज्वलनाने घाण वास येतो. 

गंधक पाण्यामध्ये विरघळत नाही. हवेत जाळला असता निळ्या ज्योतीने जळतो. गंधक ज्वालामुखीच्या प्रदेशात सापडतो. गरम पाण्याच्या झऱ्यांमध्येही गंधकाचा अंश असतो. अशा झऱ्याच्या आसपास निरनिराळ्या धातूंबरोबर संयोग पावलेल्या स्वरूपातही गंधक सापडतो. भारतात बिहार, आंध्र प्रदेश, राजस्थान वगैरे ठिकाणी गंधक सापडतो. हा गंधक त्या त्या धातूच्या शुद्धीकरण प्रक्रियेमध्ये वेगळा केला जातो. 

दूध, अंडी वगैरे प्राणिज अन्न-द्रव्यांमध्ये तसेच लसूण, मोहरी, कांदा वगैरे वनस्पतीं मध्येही गंधक असतो. 

बहुउपयोगित्वामुळे आयुर्वेदातील अनेक औषधांत त्याचा वापर केला जातो. 
आयुर्वेदात उल्लेखलेली सुवर्णमाक्षिक, हिराकस, मोरचूद, मनःशीळ, हरताळ वगैरे द्रव्ये गंधकसंयोगाने बनलेली असतात. 

गंधकाचा वापर करण्याआधी वेगवेगळ्या प्रकारे त्याची शुद्धी केली जाते.

File:Soufre.jpg|सल्फर खनिज
File:Soufresicile2.jpg|सल्फरचे स्फटिक

वर्ग:मूलद्रव्ये
आरगॉन

**आरगॉन** (Ar) (अणुक्रमांक १८) हा एक अधातू असून अर्गोन हे रासायनिक घटक आहे. त्याचा अणू क्रमांक १८ आहे. हे मूलद्रव्य आवर्तसारणीमध्ये शेवटच्या म्हणजे १८  व्या गणात आहे.  पृथ्वीच्या वातावरणातील अर्गोन हे 0.934% (9340 पीपीएमव्ही) वर तिस-या क्रमांकाचा प्रचलित वायू आहे. पाणी वाष्प (जे सुमारे ४००० पीपीएमव्ही सरासरी असते परंतु मोठ्या प्रमाणात बदलते), कार्बन डाय ऑक्साईड (४०० पीपीएमव्ही) जितके विपुल प्रमाणात आणि बहुतेक वेळा निऑन (१८ पीपीएमव्ही) म्हणून ५०० पट अधिक म्हणून भरपूर प्रमाणात होते. पृथ्वीच्या क्रॉस्टमध्ये आरगॉन हे सर्वात प्रचलित असलेला वायू आहे, ज्यामध्ये 0.00015% पेंढा आहे. हा एक निष्क्रीय वायू किंवा उदासीन वायू आहे.

उपयोग:- 
वर्ग:मूलद्रव्ये
पलाश

''''* (संज्ञा-K; अणुक्रमांक-१९;इंग्लिश-*पोटॅशियम'') हा चंदेरी रंगाचा अल्क धातू आहे. 
पलाश ion (आयन) सजीव पेशींच्या कामकाजासाठी गरजेचा असतो. हिरव्या पानांमध्ये पालाश, हा घटक सापडतो.

वर्ग:अल्क धातू
वर्ग:मूलद्रव्ये
स्कॅन्डियम

**स्कॅन्डियम** हे एक मूलतत्त्व आहे.
(Sc) (अणुक्रमांक २१) रासायनिक पदार्थ.

वर्ग:मूलद्रव्ये
कॅल्शियम

कॅल्शियम (Ca, अणुक्रमांक २०) हे पृथ्वीच्या आवरणात मुबलक प्रमाणात आढळणारे मूलद्रव्य आहे. याची गणना अल्कमृदा धातूंमधे होते.कॅल्शियम हे एक रासायनिक घटक आहे ज्याचे प्रतीक Ca आणि अणू क्रमांक 20 आहे .त्याचे भौतिक आणि रासायनिक गुणधर्म त्याच्या जड होमोलॉग्स स्ट्रॉन्टीयम आणि बेरियमसारखेच असतात .लोह आणि अल्युमिनियम नंतर पृथ्वीच्या कवचातील हे पाचवे आणि विपुल धातूमधील तिसरे सर्वात विपुल घटक आहे .  


वर्ग:अल्कमृदा धातू
वर्ग:मूलद्रव्ये
पैनगंगा नदी

**पैनगंगा नदी** ही महाराष्ट्रातील वर्धा नदीची उपनदी आहे. ही नदी अजिंठा डोंगररांगेत बुलढाणा जिल्ह्यात मढ या गावाच्या शिवारात बुधनेश्वर महादेवाच्या मंदिरापासून उगम पावते. उगमानंतर ती आग्नेयकडे बुलढाणा वाशीम व अकोला या जिल्ह्यांच्या दक्षिण भागातून, बुलढाणा व यवतमाळ पठारावरून पूर्वेकडे वाहत जाते. पुढे ती यवतमाळ-नांदेड या जिल्ह्यांच्या सरहद्दींवरून वाहत जाऊन यवतमाळच्या पूर्व सरहद्दीवर बल्लारपूर (चंद्रपूर) येथे वर्धा नदीस उजव्या तीराला येऊन मिळते.  ही नदी वाशीम व यवतमाळ जिल्ह्यांची दक्षिण सीमा आहे. पैनगंगाची लांबी ४९५ किमी आहे. सर्व उपनद्यांसह एकूण जलवाहनक्षेत्र २३,८९८ चौ. किमी.पुढे वर्धा आणि पैनगंगा यांचा संयुक्त प्रवाह वैनगंगेला मिळतो.

पेनगंगेच्या उजव्या तीराला येऊन मिळणारी एकमेव नदी कयाधू ही आहे,तर डाव्या तीराला येऊन मिळणाऱ्या नद्यांपैकी पूस, अडाण, आरना, वाघाडी, खुनी या पेनगंगेच्या मुख्य उपनद्या आहेत. जलसिंचनाच्या दृष्टीने ही नदी उपयोगी असून, अप्पर पैनगंगा प्रकल्पानुसार या नदीवर इसापूर धरण यवतमाळ जिल्ह्यात इसापूरजवळ बांधले आहे. ते १९६८मध्ये बांधले. या धरणाची क्षमता ९६४ दशलक्ष घनमीटर इतकी आहे, या धरणाचा उजवा आणि डावा असे दोन कालवे आहेत, या कालव्यामुळे नांदेड यवतमाळ हिंगोली या जिल्ह्याला जिल्ह्यातील शेती उपयोग झाला आहे. एवढेच नाही तर या कालव्याचे पाणी आंध्रप्रदेशात पर्यंत पण गेलेली आहे त्यापासून शेतीस पाणीपुरवठा होतो. देऊळघाट, वणी, पुसद, पांढरकवडा, चिखली, मेहकर ही पैनगंगा नदीखोऱ्यातील प्रमुख शहरे आहेत.  

पेनगंगा नदी वाशीम जिल्ह्यातील रिसोड तालुक्याच्या अगदी मध्यभागातून वाहते. पैनगंगा अभयारण्य हे  यवतमाळ जिल्हा आणि नांदेड जिल्हा  यांना विभागणाऱ्या पेनगंगा नदीच्या दोन्ही बाजूंस असलेल्या संरक्षित वनास दिलेले नाव आहे. तीन बाजूंनी पाण्यानं वेढलेले एकमेव अभयारण्य आहे. पैनगंगा अभयारण्याची स्थापना १ जानेवारी १९९६ रोजी झाली. याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३२५ किमी२ इतके आहे. अभयारण्यात साग हा प्रमुख वृक्ष आहे. या नदीमुळे यवतमाळ जिल्ह्याला अलौकिक वनसंपदा लाभली आहे. पेनगंगा नदीच्या दुसऱ्या तीराला नांदेड जिल्हा आणि त्यातले किनवट अभयारण्य आहे.

किनवट तालुक्‍यात, पेनगंगा नदीवर सहस्रकुंड धबधबा आहे. नदीचा प्रवाह खडकांमधून विभागला आहे, त्यामुळे पाणी खाली कोसळताना दोन वेगवेगळ्या धारा पडतात. सोनधाबी आणि सहस्रकुंड धबधबा हे पैनगंगा अभयारण्याचे प्रमुख आकर्षण आहे.

पैनगंगा नदी आणि जिल्हा सीमा:

१. यवतमाळ-नांदेड
२. यवतमाळ-हिंगोली 
३. यवतमाळ-चंद्रपूर
अशा तिन्ही जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा तयार करते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
आर्जेन्टाइन पेसो

: 
**अर्जेंटाईन पेसो** हे आर्जेन्टिना देशाचे अधिकृत राष्ट्रीय चलन आहे. एक पेसोचे शंभर सेंटाव्हो होतात.

१९९२मध्ये चलनात आलेला पेसोच्या आधी आर्जेन्टिनाचे चलन ऑस्ट्राल होते. १९९२मध्ये दर १०,००० ऑस्ट्राल मागे १ पेसो देउन हे बदलण्यात आले.

## बाह्य दुवे
* आर्जेन्टाइन पेसो  

वर्ग:चलने
वर्ग:आर्जेन्टिना
इ.स.पू. ६५

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
## जन्म 
* डिसेंबर ८ - होरेस, रोमन कवी.

## मृत्यू 
## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स.पू. ६५
वर्ग:इ.स.पू.चे ६० चे दशक
वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक
वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
गौतम महर्षी

हे वैवस्वत मन्वंतरातल्या सप्तर्षींमधील एक ऋषी आहे. आकाशात दिसणाऱ्या सप्तषीं ताऱ्यांमध्ये ह्यांचे नाव नाही.  

गौतमाच्या पत्नीचे नाव अहल्या (मराठी: अहिल्या) आहे.  इंद्राने भ्रष्ट केल्याने ही गौतम ऋषींच्या शापामुळे शिळा (पत्थर) झाली. पुढे रामाच्या पदस्पर्शाने ती परत मनुष्यरूपात आली. 

गौतमाच्या शापाने इंद्राच्या शरीराला सहस्र छिद्रे पडली. त्या छिद्रांचे उःशापामुळे डोळे झाले. या हजार डोळ्यांमुळे इंद्राला सहस्राक्ष म्हणतात. 

गौतम ऋषी जयंती चैत्र शुक्ल प्रतिपदेला असते. 

वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
वैजापूर

**वैजापूर** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यात, छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील एक शहर आहे. छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्याचे ते मुख्य ठिकाण आहे. एका शेतकऱ्या च्या शेतात नांगरत असतानां वैजनाथ महादेवाची पिंड सापडली त्या पिंडीवरून गावाचे नाव वैजापूर देण्यात आले. MH57 वैजापूर हे छत्रपती संभाजीनगर शहरापासून अदमासे ७३ कि.मी. अंतरावर नारंगी-सारंगी नद्यांच्या संगमावर वसलेले आहे. वैजापूर शहर नारंगी नदिकिनारी वसलेले आहे. वैजापूर डेक्कन पठाराच्या पश्चिम घाटावर स्मुद्रसापातीपासून ५१४ मी.(१६६६फुट) लांब आहे. वैजापूर शहरास पाणीपुरवठा करण्यासाठी नारंगी-सारंगी जंक्शन आहे. वैजापूर शहराच्या पश्चिमेला नाशिक जिल्हा आहे. तर उत्तरेस कन्नड तालुका आहे. पूर्वेस गंगापूर तालुका आहे आणि दक्षिणेस अहमदनगर जिल्हा आहे.

## भौगोलिक 
* अक्षांश १९.९२° उ.
* रेखांश ७४.७३° पू.
* समुद्रसपाटीपासून साधारण उंची ५१४ मी. (१६८६ फूट)

## सामाजिक 
छत्रपती संभाजीनगर  २००१च्या जनगणनेनुसार वैजापूराची एकूण लोकसंख्या ३७,००२ आहे. तिचे विभाजन खालील प्रमाणे:
* पुरुष: ५२%
* स्त्रिया: ४८%
* साक्षरता: ७०% (राष्ट्रीय सर्वसाधारण ५९.५%)
** पुरुष साक्षरता: ७७%
** स्त्रीसाक्षरता: ६२%

वैजापूर तालुक्यात १६४ गाव आहे. त्यातील शिऊर हे गाव भौगोलिक दृष्ट्या सर्वात मोठे आहे. वैजापूर शहराला एकूण सात मार्ग जोडतात. छत्रपती संभाजीनगर - शिऊर- वैजापूर, गंगापूर-वैजापूर, येवला- वैजापूर, श्रीरामपूर-वैजापूर, चाळीसगाव- कन्नड-वैजापूर, कोपरगाव-वैजापूर या मार्गाला जोडलेले आहे. तसेच हे शहर औरंगाबाद-मुंबई राज्य महामार्गावर वसलेले आहे, प्रसिद्ध धार्मिक ठिकाण साईबाबांची 'शिर्डी' हे वैजापूरपासून ४० कि.मी. अंतरावर आहे.वैजापूर तालुक्यात रोटेगाव येथे रेल्वे स्थानक आहे.हे रेल्वे स्थानक भारतीय रेल्वेच्या दक्षिण मध्य रेल्वे विभागाच्या नांदेड विभागात सिकंदराबाद मनमाड विभागात रेल्वे स्थानक आहे.

## वैजापूरमधील शिक्षण संस्था
* रामेश्वर माध्यमिक विद्यालय बिलोनी	  	
* विनायकराव पाटील महाविद्यालय वैजापूर
* संत बहिणाबाई कनिष्ठ व वरिष्ठ महाविद्यालय
* मराठवाडा इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी
* जे.के. जाधव आर्ट कॉमर्स आणि सायन्स महाविद्यालय
* मनुबाई माध्यमिक विद्यालय मनेगाव
* संजीवनी जूनियर कॉलेज वैजापूर  
* भैरवनाथ माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विद्यालय भटाणा

वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील गावे
दख्खनची राणी

|}

**दख्खनची राणी** ही महाराष्ट्राच्या मुंबई व पुणे या शहरांदरम्यान रोज धावणारी एक खास रेल्वेगाडी आहे. ही गाडी असंख्य चाकरमान्यांचे रोजचे प्रवासाचे साधन आहे.

## वेळापत्रक
, २००९ रोजी दख्खनच्या राणीच्या ८०व्या *वाढदिवसा*निमित्त सजवलेले इंजिन.]]
दख्खनची राणी पुणे स्थानकावरून दर दिवशी सकाळी सव्वासात (७:१५) वाजता प्रयाण करते व सव्वातीन तासांनी सकाळी साडेदहा (१०:३०) वाजता मुंबईच्या छ्त्रपती शिवाजी टर्मिनस (व्हीटी)ला पोहोचते. तिचा परतीचा प्रवास त्याच दिवशी सायंकाळी ५:१० वाजता छ्त्रपती शिवाजी टर्मिनसहून चालू होतो व रात्री ८:२५ वाजता पुणे स्थानकावर संपतो. ही गाडी एका दिशेने १९२ किलोमीटर अंतर धावते.

दख्खनची राणी ही पुण्याहून निघून थेट मुंबईला जाणारी गाडी असल्याने तिच्या प्रवासाठी अधल्या मधल्या स्टेशनची तिकिटे मिळत नाही. पासहोल्डर्सचे तीन डबे सोडल्यास गाडीचे सर्व डबे आरक्षित तिकिटे असणाऱ्यासाठीच असतात. दख्खनच्या राणीचे गाडी (पुणे ते मुंबई प्रवासाकरिता) क्रमांक १२१२४ व १२१२३ (मुंबई ते पुणे प्रवासाकरिता), असे आहेत. खंडाळा व मंकी हिल हे तांत्रिक थांबे आहेत. येथे जायला तिकिटे मिळत नाहीत.

डेक्कन क्वीनला आधी फक्त वरच्या दर्जाचे डबे होते. कालांतराने तिला थर्ड क्लासचे डबे जोडले गेले. या थर्ड क्लासलाच पुढे सेकंड क्लास म्हणू लागले.

## इंजिन
१९३०मध्ये गाडीची सुरुवात झाली तेव्हा दख्खनच्या राणीला डब्ल्यूसीपी १/२ डीसी प्रकारचे इंजिन असायचे. १९५४ ते १९९० च्या दशकापर्यंत डब्ल्यूसीएम १/२/४/५ प्रकारची इंजिने लावली जायची तर त्यानंतर डब्ल्यूसीएएम २/३ प्रकारचे इंजिन या गाडीला असते. क्वचित डब्ल्यूएपी७ प्रकारचे इंजिनही या गाडीला असते.

मुंबईकडून पुण्याकडे जात असताना बोरघाट चढण्यासाठी दख्खनच्या राणीला कर्जत येथे दोन किंवा तीन डब्ल्यूएजी५/७ किंवा डब्ल्यूएएम२/३ प्रकारची इंजिने लावली जातात. ही अतिरिक्त इंजिने लोणावळा स्थानकात वेगळी होतात.

## इतिहास
दख्खनची राणी जून १, १९३० रोजी ब्रिटिश साम्राज्याच्या काळात सुरू झाली. त्या वेळेस ती फक्त शनिवारी व रविवारी धावायची. तिचा उपयोग प्रामुख्याने घोड्यांच्या शर्यतींच्या शौकिनांची मुंबई व पुण्यादरम्यान ने-आण करण्यासाठी होत. हळूहळू तिच्या सेवेचा विस्तार करण्यात आला व दख्खनची राणी या दोन शहरांदरम्यान रोज धावू लागली. सुरुवातीला ही गाडी लकझरी गाडी म्हणून सुरू झाली, त्यामुळे तिच्यात फक्त वरचे दोन वर्ग होते. ह्या गाडीचा पहिला प्रवास कल्याण ते पुणे असा झाला.  आता ती कल्याणला थांबत नाही. मुंबईच्या दिशेने जाताना दादर आणि पुण्याच्या दिशेने जाताना शिवाजीनगर हे दोन थांबे सुरुवातीला अनेक वर्षे नव्हते. 

डेक्कन क्वीनने रोज प्रवास करणाऱ्यांची संख्या सुमारे ३,५०० आहे.

## अलिकडील घटना
दख्खनची राणी १९९० साली खंडाळ्याजवळ रूळांवरून घसरली होती. सुदैवाने या घटनेमध्ये कोणतीही जीवितहानी झाली नाही.

नोव्हेंबर ३० २००६ रोजी दलितांच्या एका संतप्त जमावाने उल्हासनगर जवळ गाडी थांबवली व प्रवाशांना बाहेर काढले. यानंतर जमावाने गाडीचे ७ डबे पेटवले. हा जमाव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या पुतळ्याच्या कानपुरमध्ये झालेल्या विटंबनेचा निषेध करीत होता.

मार्च ८, इ.स. २०११ रोजी सुरेखा शंकर यादव ही डेक्कन क्वीन चालवणारी पहिली स्त्री मुख्य चालक झाली.

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक
रॉबेर्तो बॅजियो

**रोबेर्तो बॅजियो** (फेब्रुवारी १८, इ.स. १९६७:काल्दोन्यो, इटली - ) हा चा फुटबॉल खेळाडू आहे.

बॅजियो इटलीकडून तीन फुटबॉल विश्वचषकांत खेळला आहे व तिन्ही स्पर्धांमध्ये गोल करणारा तो एकमेव इटालियन खेळाडू आहे. बॅजियोला इ.स. १९९३मध्ये युरोपमधील सर्वश्रेष्ठ खेळाडू व फिफाचा श्रेष्ठ आंतरराष्ट्रीय खेळाडू असल्याचा बहुमान मिळाला.

वर्ग:इटलीचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गौतमी नदी

**गौतमी नदी** गोदावरी नदीची उपनदी आहे. गौतमी नदी गोदावरीला नाशिकजवळ मिळते.

वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
भाऊराव भिमाजी पाटील मतसागर

**भाऊराव भिमाजी मतसागर** यांचा जन्म १९२३ साली औरंगाबाद जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्यातील जरुळ या गावी  झाला.

## वैयक्तिक
अत्यंत हलाखीच्या कौटुंबिक परिस्थितीमुळे शालेय शिक्षणापासून त्यांना वंचित रहावे लागले. त्यांनी मराठीभाषेसोबतच इतर विविध (मोडी, तेलुगू, गुजराती, ऊर्दू, इंग्लिश भाषा इ.) भाषादेखील स्वपरिश्रमाने आत्मसात केल्या आणि काही पौराणिक ग्रंथांचे विश्लेषण करून इतिहास संशोधन केले.

## हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम
हैद्राबाद मुक्तिसंग्रामात त्यांचे तसेच सर्व कुटुंबाचे योगदान व उचललेले कष्ट विशेष उल्लेखनीय होय. आपल्या जरुळ येथील स्वतःच्या घरावर त्यांनी भारताचा तिरंगा फडकावल्यामुळे निजामी राजवटीत रझाकारांनी त्यांचा व त्यांच्या कुटुंबीयांचा अनन्वित छळ केला. त्यानंतरही लाठीहल्ल्यात जखमी होऊन बेशुद्ध होईस्तोवर त्यांनी भारतीय ध्वज उतरविला नाही. औरंगाबाद येथे केलेल्या सत्याग्रहामुळे श्री. माणिकचंद पहाडे यांच्यावर रझाकार फारुकी यांनी अत्याचार केल्यामुळे तेथे पुन्हा कुणीही सत्याग्रह करण्यास धजावत नव्हते. श्री. भाऊराव भिमाजी मतसागर यांनी हे आव्हान स्वीकारून तेथील सिटी चौकात  सत्याग्रह केला. त्यात त्यांना कारावास भोगावा लागला, तसेच फटक्यांची (टिकटीकीची) सजाही सुनावण्यात आली. परंतु तुरूंगातील सर्व राजकीय कैद्यांनी या सजेविरूद्ध पुकारलेल्या आंदोलनामुळे ही सजा मागे घेण्यात आली.

## राजकारण व समाजकारण
हैद्राबाद मुक्तिसंग्रामातील संघर्षानंतर त्यांनी औरंगाबादेतील सामाजिक व राजकीय कार्यात सहभाग घेतला. श्री. विनायकराव पाटील यांच्या सोबत त्यांनी शिक्षण प्रसार आणि सामाजिक सुधारणांच्या कामी स्वतःला वाहून घेतले. याची दखल घेऊन थोर समाज सुधारक श्री. धोंडो केशव कर्वे यांनी त्यांना पारितोषिकही प्रदान केले होते. भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती श्री. व्ही.व्ही. गिरी यांनी त्यांची राष्ट्रपती भवनात भेट घेऊन सामाजिक आणि शेतकऱ्यांच्या समस्यांवर चर्चा केली, तसेच तत्कालीन पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी यांनी त्यांना हैद्राबाद मुक्तिसंग्रामातील भरीव योगदानाबद्दल ताम्रपत्र बहाल केले.

कृषिक्षेत्रातही श्री. भाऊराव भिमाजी मतसागर यांनी आपल्या कार्यकुशलतेची चुणूक दाखवून ओसाड शेतजमिनीवर भरघोस उत्पादन घेऊन दाखविले. ह्या कामगिरीबद्दल त्यांना त्या वेळचे राज्यपाल अली यावर जंग यांनी १९७० साली शेतीनिष्ठ शेतकरी या सन्मानाने पुरस्कृत केले. ह्या कार्यक्रमानंतर श्रीलंकेच्या पंतप्रधान श्रीमती सिरीमावो भंडारनायके यांनी राजभवनात त्यांची भेट घेऊन कृषिक्षेत्रातील त्यांच्या कार्याची प्रशंसा केली. त्यांच्या इतर शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्याबद्दल माजी पंतप्रधान राजीव गांधी, तसेच पी. व्ही. नरसिंहराव यांनी त्यांना सोनेरी पदके देऊन गौरविले होते.

१९९५ मध्ये वयाच्या ७२व्या वर्षी त्यांचे आकस्मिक निधन झाले.

वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:शेतीनिष्ठ शेतकरी सन्मानित
वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू
डीडी सह्याद्री

**डीडी सह्याद्री** ही दूरदर्शनची मुख्यत्वेकरून महाराष्ट्रात प्रसारित होणाही उपग्रह व प्रादेशिक वाहिनी आहे. ही महाराष्ट्रातील दूरदर्शनची सर्वात जुनी वाहिनी आहे. याचे २४ तास प्रक्षेपण सुरू असते. मराठी बातम्या व मालिकांसाठी या वाहिनीस बराच मोठा प्रेक्षकवर्ग आहे. दूरदर्शन हे स्वतःचे कार्यक्रम स्वतःच निर्माण करते. काही कार्यक्रम, विशेषतः मालिका, ह्या खाजगी निर्मात्यांकडून पण तयार केल्या जातात.

त्याचे मुख्यालय हे वरळी, मुंबई येथे आहे. सह्याद्रीस त्याचे स्वतःचे निर्माण-कक्ष आहेत. आधुनिक तंत्रज्ञानाने युक्त असलेली बाह्य-प्रक्षेपण वाहने (Outdoor Broadcasting Vans), सर्व निर्मितींसाठी अद्ययावत संपादनाच्या सुविधा इत्यादीने ते परिपूर्ण आहे.

## दूरदर्शन बातम्या टीआरपी 
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या
वर्ग:दूरदर्शन
शेगाव

thumb|200px|श्री गजानन महाराज समाधीस्थळ
**शेगाव** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील बुलढाणा जिल्ह्यातील एक शहर आहे. हे शहर याच नावाच्या तालुक्याचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.

बुलढाणा जिल्ह्यातील शेगाव हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. श्री गजानन महाराज यांचे वास्तव्य लाभलेले हे ठिकाण विदर्भातील पंढरपूर असे संबोधले जाते. महाराजांच्या समाधीस्थळावर एक भव्य मंदिर बांधले गेले असून त्याची व्यवस्था तेथील 'गजानन महाराज संस्थान' पाहते. तेथील संस्थानाच्या 'भक्त निवास' मध्ये अल्प दरात मुक्कामाची सोय केलेली आहे. तेथे ७०० खोल्यांची व्यवस्था असून, गर्दीच्या वेळेस त्याव्यतिरिक्त ५००० बिछाने देखील पुरविण्यात येतात. येथे येणाऱ्या भक्तांच्या आवडीनुसार वेगवेगळ्या प्रकारच्या निवासाची व्यवस्था येथे आहे. याच संस्थानाने **आनंदसागर, शेगाव** हे प्रेक्षणीय स्थळ सुमारे ३५० एकर जागेपैकी सध्या १२० एकर जागेवर निर्माण केले असून पर्यटकांमध्ये ते अत्यंत लोकप्रिय आहे. त्याच्या विस्ताराचे काम खूप चांगल्या प्रकारे सुरू आहे. ते शेगाव-बाळापूर रस्त्यावर, शेगावपासून सुमारे २.५ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथे जवळच ''''आनंद सागर विसावा'''' येथेही भक्त निवास असून तेथेही राहण्याची व भोजनाची सोय आहे.

right|thumb|आनंद सागर, शेगाव
या संस्थानातर्फे सेवार्थ बस सेवा, निःशुल्क महाप्रसाद, अल्पदरात भोजन व्यवस्था, विविध वैद्यकिय सेवा इत्यादी अनेक प्रकल्प राबविण्यात येतात. शेगाव रेल्वे स्थानक मुंबई-भुसावळ-नागपूर मार्गावर आहे. शेगावची लोकसंख्या ३२,८२४ आहे. महाराष्ट्रातील सर्व प्रमुख शहरातून शेगावकडे राज्य परिवहन मंडळाच्या व खाजगी बसेस उपलब्ध असून मुंबई-नागपूर मार्गावरील सर्व रेल्वे गाड्या येथे थांबतात.

## कचोरी
येथील 'कचोरी' हा खाद्यपदार्थ सुप्रसिद्ध आहे. त्यास **आय एस ओ** मानांकन मिळालेले आहे. शेंगाव मधील कचोरी मोठ्या प्रमाणात लोकांना आवडलेला खाद्य पदार्थ आहे. म्हणून त्या खाद्य पदार्थाला **शेगाव कचोरी** असे संबोधले जाते.

## हे सुद्धा पहा 
*बुलढाणा

## बाह्य दुवे 
* शेगांव येथील गजानन महाराज संस्थानाचे अधिकृत संकेतस्थळ 
* गजाननदर्शन.ऑर्ग 

वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे
*
आल्फ्रेड नोबेल

175px|उजवे|इवलेसे|आल्फ्रेड नोबेल

**आल्फ्रेड बर्नाल्ड नोबेल** (जन्म : स्टॉकहोम, ३१ ऑक्टोबर १८३३;  - १० डिसेंबर १८९६) हे एक स्वीडिश शास्त्रज्ञ]होते.

## प्रारंभीचे जीवन 
नोबेलचा जन्म ऑक्टोबर २१, १८३३ रोजी स्वीडनमधील स्टॉकहोम येथे झाला. नोबेलचे वडील औषधांचे उद्योजक होते व आल्फ्रेडने स्वतः शालेय शिक्षण खाजगी शिक्षकांकडून घेतले. यांत्रिकी अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले असले तरी आल्फ्रेडला रासायनिक संशोधनात रस होता. भरीस वडील बंधुचा स्फोटकांच्या अपघातात मृत्यू ओढवल्यावर आल्फ्रेडने स्वतःला सुरक्षित स्फोटके शोधण्यासाठीच्या संशोधनाला वाहून घेतले व पुढे डायनामायटाचा शोध लावला.

डायनामायटामुळे नागरी तसेच लष्करी बांधकामे करणे सुलभ झाले व नोबेलने गडगंज संपत्ती मिळवली. आपल्या शोधाचा उपयोग युद्धातच जास्त होत असल्याचे व त्यामुळे आपण स्वतः इतरांच्या मृत्यूला कारणीभूत असल्याचे शल्य नोबेलच्या मनाला सलत होते. त्याकारणाने आल्फ्रेड नोबेलने दहा लाख स्वीडिश क्रोनरांचे विश्वस्त मंडळ स्थापले व जगातील उत्तमोत्तम संशोधकांना व शांतिदूतांना त्यातून पारितोषिक देणे आरंभले. हे पारितोषिक म्हणजेच नोबेल पारितोषिक होय.

इ.स. १९५८ साली १०२ अणुक्रमांकाचे मूलद्रव्य प्रयोगशाळेत कृत्रिमरित्या बनवण्यात आले; तेव्हा त्याला नोबेल यांच्या स्मरणार्थ नोबेलियम असे नाव देण्यात आले.

## चरित्र
विनोदकुमार मिश्र यांनी 'अल्फ्रेड़ नोबल' या नावाचे नोबेल यांचे हिंदी चरित्र लिहिले आहे. मीनाक्षी वैद्य यांनी त्याचा 'आल्फ्रेड नोबेल' नावाचा मराठी अनुवाद केला आहे.  

## मृत्यु
“फ्रान्सविरूद्ध उच्च देशद्रोहाचा” आरोप, इटलीला बॅलिस्टाईट विकण्यासाठी, नोबेल पॅरिसहून सॅनरेमो , इटली येथे 1891 मध्ये गेले. 10 डिसेंबर 1896 रोजी अल्फ्रेड नोबेल हृदयविकाराच्या आजाराला बळी पडले, त्यातच त्याना झटका आला आणि त्याचा मृत्यू झाला. त्याचे कुटुंब, मित्र किंवा सहकारी यांच्यापासून अपरिचित, त्यांनी आपली बरीचशी संपत्ती ट्रस्टमध्ये ठेवली होती, नोबेल पारितोषिक म्हणून प्रसिद्ध होनाऱ्या पुरस्कारांच्या निधीसाठी ती संपत्ती वापरली जाते. त्याला स्टॉकहोममधील नॉरा बेग्राव्हिंग्सप्लेट्सनमध्ये पुरण्यात आले.

वर्ग:स्वीडिश रसायनशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १८३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:नोबेल पारितोषिक
शं.ल. किर्लोस्कर

**शंतनुराव लक्ष्मणराव किर्लोस्कर** (२८ मे, इ. स. १९०३ - २४ एप्रिल, इ. स. १९९४; पुणे, महाराष्ट्र ;) हे मराठी, भारतीय उद्योजक होते. किर्लोस्कर समूहाच्या विकासात त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. किर्लोस्कर समूहाचे संस्थापक लक्ष्मणराव किर्लोस्कर हे त्यांचे वडील होते.

## पुरस्कार 
व्यापार व उद्योग क्षेत्रांतील त्यांच्या योगदानाची कदर करत भारतीय केंद्रशासनाने इ.स. १९६५ साली त्यांना पद्मभूषण पुरस्कार देऊन गौरवले.
तसेच त्यांना फाय फाउंडेशन, इचलकरंजी यांच्यातर्फे राष्ट्रभूषण पुरस्कार देण्यात आला.
## चरित्र
* कॅक्टस अँड रोझेस हे त्यांचे आत्मचरित्र आहे.
* सविता भावे यांनी शंतनुराव किर्लोस्करांचे ’कालापुढती चार पाऊले’ या शीर्षकनावाचे चरित्र लिहिले आहे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:मराठी उद्योगपती
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
राहुल बजाज

**राहुल बजाज** (जून १०, इ.स. १९३८ कलकत्ता , १२ फेब्रुवारी २०२२, पुणे) यांचा जन्म, सावित्री आणि कमलनयन बजाज या मातापित्यांच्या पोटी, कलकत्ता येथे १० जून १९३८ रोजी  मारवाडी कुटुंबात झाला. व्यावसायिक असलेल्या या मारवाडी कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती अतिशय संपन्न होती. ते बजाज ग्रुप उद्योग समूहाचे चेरमन व भारतीय संसदेच्या राज्यसभेचे सदस्य होते. त्यांना २००१ साली पद्मभूषण या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.

रूपा घोलप या महाराष्ट्रीयन तरुणीशी १९६१ साली राहुल यांचा विवाह झाला. रूपा या त्या काळातील सौंदर्यवती व नवोदित मॉडेल होत्या. राहुल व रूपा यांना राजीव (जन्म - १९६६), संजीव (जन्म - १९६९), सुनयना केजरीवाल (जन्म-१९७१) ही तीन मुले आहेत. हे भारतामधील एक उद्योजक आहेत. बजाज ऑटो या कंपनीचे ते संचालक आहेत. औद्योगिक क्षेत्रातील कामगिरीबद्दल त्यांना इ.स. २००१ साली पद्मभूषण पुरस्काराने गौरवण्यात आले. दरम्यानच्या काळात राहुल बजाज यांचे पुत्र राजीव बजाज आणि संजीव बजाज बजाज कंपनीच्या व्यवस्थापनामध्ये प्रवेश केला. त्यांची मुलगी सुनयना यांचा विवाह तेमाझेक इंडिया चे माजी प्रमुख मनीष केजरीवाल यांच्याशी  झाला.   

राहुल बजाज यांचे आजोबा जमनालाल बजाज हे भारतीय स्वातंत्र्य सैनिक होते. राहुल यांच्या आजोबांना महात्मा गांधी आपला पाचवा पुत्र मानत असत. जमनालाल बजाज हे जवाहरलाल नेहरू यांचेही खूप जवळचे मित्र होते. काँग्रेस पक्षाच्या उभारणीत व राष्ट्रीय चळवळीत त्यांचे योगदान महत्वाचे होते. बजाज आणि नेहरू या घराण्याचे गेल्या तीन पिढ्यांचे कौटुंबिक संबंध आहेत. कमलनयन आणि इंदिरा गांधी दोघे काही काळ एकाच विद्यालयात शिकत होते. कमलनयन यांच्या पहिल्या अपत्याचे राहुल हे नाव स्वतः जवाहरलाल नेहरू यांनी सुचवलेले आहे. राहुल यांचे बालपण अतिशय शिस्तीच्या वातावरणात गेले. कमलनयन बजाज हे महात्मा गांधींच्या वर्ध्यातील संन्याशी आश्रमात वाढले.

## शिक्षण 
राहुल यांचे शालेय शिक्षण मुंबईतील प्रतिष्ठित अश्या कॅथेड्रल आणि जॉन कॉनॉन  या शाळांमधून झाले. त्यांनी १९६८ साली दिल्लीतील सेंट स्टीफन महाविद्यालयातून इकॉनॉमिक्स विषय घेऊन बी.ए (ऑनर्स ) ही पदवी मिळवली. मुंबईत परतल्यावर, दोन वर्ष सकाळी सरकारी विधी महाविद्यालयात कायद्याचा अभ्यास करता करता बजाज इलेक्ट्रॉनिकस मध्ये उमेदवारी केली. १९६४ साली त्यांनी हार्वर्ड विद्यापीठाची   व्यवस्थापन क्षेत्रातील  (एम.बी.ए.) पदवी प्राप्त केली.  

१९६५ साली ते बजाज ग्रुप चे चेरमन झाले. २००५ साली  चेरमन पदावरून पायउतार झाले. त्याचे पुत्र राजीव हे बजाज ग्रुप चे व्यवस्थापकीय संचालक झाले. राहुल बजाज हे २००६ ते २०१० या दरम्यान राज्यसभेचे सदस्य म्हणून निवडून गेले. २०१६ च्या फोर्ब्ज च्या जगातील श्रीमंत लोकांच्या  यादीमध्ये राहुल बजाज हे ७२२ व्या क्रमांकावर होते.    

## पुरस्कार 
* २००१ साली भारत सरकारने राहुल बजाज यांना उद्योग आणि व्यापार क्षेत्रातील योगदानासाठी पद्मभूषण या पुरस्काराने सन्मानित केले. 
* फ्रान्स सरकारने 'नाइट ऑफ द नॅशनल ऑर्डर ऑफ द लीजन ऑफ ऑनर' या सर्वोच नागरिक सन्मान देऊन सन्मानित केले.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:बजाज कुटुंब
सतीश धवन

**सतीश धवन** (२५ सप्टेंबर, १९२० – ३ जानेवारी, २००२) हे एक भारतीय गणितज्ञ आणि अवकाश अभियंता होते. त्यांनी १९७२ ते १९८४ पर्यंत भारतीय अंतराळ संशोधन संघटनेचे (इस्रो) अध्यक्ष म्हणून काम पाहिले आणि त्यांना भारतातील प्रायोगिक द्रव गतिमान संशोधनाचे जनक मानले जाते. यांचे भारताच्या अंतराळ संशोधन कार्यक्रमाच्या वाटचालीत महत्त्वाचे योगदान होते. ते भारताच्या अंतराळ संशोधन कार्यक्रमाचे जनक विक्रम साराभाई यांच्यानंतर भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचे १९७२ साली अध्यक्ष झाले. त्यांचा जन्म श्रीनगरमधे झाला आणि शिक्षण भारत तसेच अमेरिकेत झाले.

त्यांनी ग्रामीण शिक्षण, रिमोट सेन्सिंग तसेच उपग्रह संप्रेषणच्या क्षेत्रात मुलभूत संशोधन केले. त्यांच्या प्रयत्नांनी भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह - दूरसंचार उपग्रह, IRS - दूरसंवेद उपग्रह आणि पी.एस.एल.व्ही. - ध्रुवीय उपग्रह लँच वाहन यासारखे प्रकल्प भारत यशस्वी करू शकला.

त्यांच्या स्मरणार्थ श्रीहरीकोटा येथील उपग्रह प्रक्षेपण स्थळाचे सतीश धवन अंतराळ केंद्र असे नामकरण करण्यात आले.

## संदर्भ 
धवन, सतीश
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
मेक्सिकन पेसो

: 
**मेक्सिकन पेसो** मेक्सिकोचे अधिकृत चलन आहे.

वर्ग:चलने
वर्ग:मेक्सिको
फुनान

**फुनान** कंबोडियाच्या दक्षिण भागातील इ.स.चे पहिले शतक ते इ.स. ६१३ कालखंडातील प्राचीन राज्य होते. फुनानच्या शासकांनी भारतामधून बऱ्याच ब्राह्मणांना फुनानच्या राज्यात स्थलांतरित होण्यास उद्युक्त केले असा उल्लेख वाचण्यास मिळतो. या ब्राह्मणांनी राज्यशासन, राज्यनियंत्रण व कलेच्या क्षेत्रात फुनानच्या शासकांना बहुमोल मदत केली. या ऐतिहासिक काळात कालवे काढून शेती केली होती असे उत्खननातील काही पुरावे व अवकाशातील छायाचित्रांच्या साहाय्याने स्पष्ट होते.  कंबोडियाच्या बंदरावरून होणारा व्यापारही या काळात भरभरभराटीस आला. 

या राज्याची बरीचशी माहिती प्राचीन चिनी दस्तऐवजांमधे मिळते. प्रत्यक्ष कंबोडियामध्ये ती फारशी उपलब्ध नाही. 

वर्ग:कंबोडियाचा इतिहास
चेन्ला

**चेन्ला** हे कंबोडियातील एक प्राचीन राज्य होते.

(इ.स. ५५० - सुमारे ८ वे शतक) चेन्लाचा सर्वप्रथम उल्लेख चिनी दस्तावैजात फुनानचे मांडलिक राज्य म्हणून आढळतो. इ.स. ५५०च्या सुमारास चेन्ला राज्य फुनान पासून वेगळे होऊन स्वतंत्र झाले. त्यानंतर ६० वर्षांत त्यांनी फुनान बळकावले. इशानपूर ही चेन्ला राज्याची पहिली राजधानी मानली जाते. या शासकांनीही हिंदू संस्कृतीचा अंगिकार केला. पुढे या राज्याचे अनेक तुकडे पडून एकछत्री अंमल नाहीसा झाला.

वर्ग:कंबोडियाचा इतिहास
डिसेंबर ११

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* १८१६ - इंडियाना अमेरिकेचे १९वे राज्य झाले.
* १९३० - सी. व्ही. रमण यांना भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक जाहीर झाले.
* १९४१ - दुसरे महायुद्ध – जर्मनी व इटली यांनी अमेरिकेविरुद्ध युद्ध पुकारले.
* १९४६ - युनिसेफची स्थापना
* १९६७ - कोयनानगर येथे ६.५ रिश्टर तीव्रतेचा भूकंप होऊन १८० जण ठार आणि १५०० लोक जखमी झाले व मोठया प्रमाणात वित्तहानी झाली.
* १९७२ - अपोलो मोहिमेतील अपोलो १७ हे सहावे चांद्रयान चंद्रावर उतरले.
* १९९४ - राष्ट्राध्यक्ष बोरिस येल्त्सिन यांच्या आदेशावरून रशियन फौजांनी चेचन्यामध्ये प्रवेश केला.
* २००१ - चीनचा वर्ल्ड ट्रेड ऑर्गनायझेशन मधे प्रवेश
* २०१३ -  परस्परसंमतीने सज्ञान व्यक्तींनी ठेवलेले सम/विषमलिंगी शरीरसंबंध कायदेशीर ठरवणारा दिल्ली उच्च न्यायालयाचा २००९ सालचा निकाल भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने रद्दबातल ठरवला.

## जन्म 
* १८८२ - सुब्रम्हण्य भारती, तामिळ साहित्यिक 
* १८९२ - अयोध्या नाथ खोसला, स्थापत्य अभियंते, पाटबंधारे व जलनिस्सारण आयोगाचे अध्यक्ष, पद्मभूषण (१९५४), रुरकी विद्यापीठाचे कुलगुरू (१९५४ - १९५९),   राज्यसभा खासदार (१९५८ - १९५९), योजना आयोगाचे अध्यक्ष (१९५९), राष्ट्रीय विज्ञान अकादमीचे अध्यक्ष (१९६१ - १९६२), ओरिसाचे राज्यपाल (१९६२ - १९६६), पद्मविभूषण (१९७७)
* १८९९ -  पु. य. देशपांडे, मराठी कादंबरीकार.
* १९०९ - नारायण गोविंद कालेलकर, भाषाशास्त्रज्ञ, साहित्य अकादमी पारितोषिक विजेते (१९६८) .
* १९१५ - मधुकर दत्तात्रय तथा बाळासाहेब देवरस, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे तिसरे सरसंघचालक.
* १९२२ - मोहम्मद युसुफ खान ऊर्फ दिलीपकुमार, हिंदी चित्रपट अभिनेता, पद्मभूषण (१९९१), दादासाहेब फाळके पुरस्कार (१९९४), राज्यसभा खासदार, मुंबईचे नगरपाल.
* १९२५ - राजा मंगळवेढेकर,  बालसाहित्यकार
* १९२९ -  सुभाष गुप्ते, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९३१ - भगवान श्री रजनीश
* १९३५ - प्रणव मुखर्जी, भारतीय प्रजासत्ताकाचे १३वे राष्ट्रपती
* १९४२ -  आनंद शंकर भारतीयय संगीतकार
* १९६९ - विश्वनाथन आनंद, भारतीय बुद्धिबळ खेळाडू, ग्रॅंडमास्टर.

## मृत्यू 
* १७८३ - रघुनाथराव पेशवे.
* १९८७ - गुरुनाथ आबाजी कुलकर्णी तथा जी. ए. कुलकर्णी, साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते मराठी लेखक.
* १९९८ - रामचंद्र नारायण द्विवेदी ऊर्फ राष्ट्रकवी प्रदीप, हिंदी कवी.
* २००१ - रामचंद्र नारायण दांडेकर – भाषातज्ज्ञ आणि वैदिक संस्कृतीचे अभ्यासक.
* २००२ - नानाभॉय अर्देशीर ऊर्फ नानी पालखीवाला – कायदेपंडित आणि अर्थतज्‍ज्ञ.
* २००४ - एम.एस. सुब्बुलक्ष्मी, गायिका आणि भारतरत्‍न व रेमन मॅगसेसे पुरस्कारविजेत्या.
* २०१२ - पं. रवी शंकर, भारतरत्‍न पुरस्कृत भारतीय सतारवादक व संगीतकार.
* २०२४ - ११ डिसेंबर रोजी मोक्षदा एकादशीच्या दिवशी प.पू. संत सियारामबाबा यांनी नर्मदातीरावर आपला देह ठेवला. 

## प्रतिवार्षिक पालन 
* आंतरराष्ट्रीय पर्वत दिवस

## बाह्य दुवे
----
डिसेंबर ९ - डिसेंबर १० - **डिसेंबर ११** - डिसेंबर १२ - डिसेंबर १३ - (डिसेंबर महिना)
पोप अनास्तासियस पहिला

**पोप अनास्तासियस पहिला** (??-इ.स. ४०१) हा चौथ्या शतकाच्या शेवटी पोप होता.

याच्या बद्दल जास्त माहिती उपलब्ध नाही.

अनास्तासियस ०१
वर्ग:इ.स. ४०१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप कॅलिक्स्टस दुसरा

**पोप कॅलिक्स्टस दुसरा** ( :क्विंगी, फ्रांस - डिसेंबर १३, इ.स. ११२४:रोम) हा बाराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *व्हियेनचा ग्विदो* असे होते.

कॅलिक्सटस २
कॅलिक्सटस २
वर्ग:इ.स. ११२४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप ग्रेगोरी सातवा

**पोप ग्रेगोरी सातवा** (लॅटिन: *ग्रेगोरियस*; इटालियन: *ग्रेगोरियो*) (इ.स. १०१५/इ.स. १०२८ - मे २५, इ.स. १०८५) हा एप्रिल २२, इ.स. १०७३ ते मृत्युपर्यंत पोपपदी होता.

याचे मूळ नाव *इल्देरब्रांदो दा सोआनो* होते.

ग्रेगोरी ०७
इ.स. १०८५ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १०८५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुयुक खान

**गुयुक खान** ( इ.स. १२०६ - मृत्यू: इ.स. १२४८)हा मोंगोल सरदार ओगदेई खानचा मुलगा होता. हा अत्यंत बेजबाबदार व उर्मट होता. ओगदेईला आपल्या पश्चात तो गादीवर बसावा असे वाटत नव्हते. ओगदेईच्या मृत्यूनंतर त्याची बायको व गुयुकची आई तोरेगीन खातूनने सुमारे ४-५ वर्षे राज्यकाळ सांभाळला व नंतर गुयुकला बसवले.

बेजबाबदार व जुलमी गुयुक खानाने गादीवर बसल्यावर सर्व जुन्या सल्लागारांना देहांताची शिक्षा दिली. जोचीचा मुलगा बाटु खान याला गुयुक खानाची नियुक्ती मान्य नव्हती. या दोघांतील बेबनाव वाढत होता व या प्रकरणाचा सोक्षमोक्ष लावण्यासाठी रशियाच्या दिशेने निघालेल्या गुयुकचा अकस्मात मृत्यू झाला.

गुयुक खानानंतर सत्ता तोलुई खानच्या घराण्याकडे गेली.

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
वर्ग:इ.स. १२०६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १२४८ मधील मृत्यू
पोप झेफिरिनस

**पोप झेफिरिनस** (--:रोम - फेब्रुवारी १२, इ.स. २१७:रोम) हा तिसऱ्या शतकातील पोप होता.

झेफिरिनसची कारकीर्द बरीच मोठी असली तरी त्याच्याबद्दल कमी माहिती उपलब्ध आहे. त्याच्या निंदक हिप्पोलिटसने त्याचे वर्णन अशिक्षित साधारण माणूस, चर्च चालवण्याची नीती नसलेला आणि त्याच्या डीकन कॅलिक्स्टसच्या ताटाखालचे मांजर असे केले आहे.

## संदर्भ व नोंदी 
झेफिरिनस
झेफिरिनस
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गो-फुशिमि

**गो-फुशिमि** (जपानी:後伏見天皇; ५ एप्रिल, इ.स. १२८८ - ७ मे, इ.स. १३३६) हा जपानचा ९३वा सम्राट होता. हा इ.स. १२९८ ते इ.स. १३०१ दरम्यान सत्तेवर होता.

फुशिमि
वर्ग:इ.स. १२८८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३३६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप एड्रियान चौथा

**पोप एड्रियान चौथा** (इ.स. ११००:हर्टफोर्डशायर, इंग्लंड - सप्टेंबर १,इ.स. ११५९:अनान्यी, इटली) हा बाराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *निकोलस ब्रेकस्पियर* असे होते.

एड्रियान ०४
एड्रियान ०४
वर्ग:इ.स. ११०० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. ११५९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गो-एन्यु

वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. १३५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३९३ मधील मृत्यू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ख्मेर साम्राज्य

**ख्मेर साम्राज्य** हे इ.स. ८०२ - इ.स. १४३१ दरम्यान आग्नेय आशियात असलेले एक साम्राज्य होते. आजच्या कंबोडिया व जवळच्या भूप्रदेशावर त्याचा विस्तार होता. यावर ख्मेर राजवंशातील राजांनी राज्य केले.

## सम्राज्यनिर्मिती 
दुसरा जयवर्मन या चेन्ला राज्याच्या एका शासनकर्त्याला जावा साम्राज्यात बंदी ठेवले होते. बंदिवासातील सुटके नंतर त्याने सैन्याची जमवाजमव करून इ.स.७९० पासून पुढे १२ वर्षे जावा साम्राज्याशी निकराने लढा दिला. इ.स. ८०२मध्ये त्याने स्वतःचा राज्याभिषेक करून घेतला आणि अशा प्रकारे ख्मेर घराण्याचा आणि आंकोर राजवटीच्या सुवर्ण काळाचा आरंभ झाला. आपल्या राज्यकाळात त्याने कंबोडियाच्या अनेक प्रांतांवर स्वाऱ्या करून आपला राज्य विस्तार केला आणि एकछत्री अंमल प्रस्थापित केला. याबरोबरच त्याने "देवराजा" ही महत्त्वाची प्रथा सुरू केली. राजा हा ईश्वरी अंश असतो, ही हिंदू संकल्पना त्याने प्रत्यक्ष अमलात आणली. निर्विवाद वर्चस्व आणि आधिपत्य स्थापन करून एंगकोर साम्राज्याची पाळेमुळे कंबोडियात घट्ट रोवण्यास या प्रथेचा फार मोठा उपयोग झाला. इतिहासावरून दिसून येते की जयवर्मन आणि त्यानंतरच्या पुढील देवराजांच्या मागे सर्व प्रजा एकजुटीने उभी राहिली आणि एका बळकट साम्राज्य निर्माण झाले. आंकोराचे साम्राज्य सुमारे ६०० वर्षे टिकले.

बऱ्याचशा ख्मेर राजांच्या नावामागे लावली जाणारी "वर्मन" ही उपाधी रक्षणकर्ता या अर्थाने वापरली जाते.

[thumb|right|200px|[विष्णू या हिंदू देवाचे आंग्कोर वाट येथील मंदिरसंकुलातील शिल्प]]
याच वंशातील सूर्यवर्मन दुसरा (राज्यकाळ इ.स. १११३ - इ.स. ११५०) याने जगप्रसिद्ध आंग्कोर वाट या भव्य देवळाची निर्मिती केली. भगवान विष्णूंचे हे मंदिर स्थापत्यशास्त्राचे जगातील एक आश्चर्य मानले जाते. हे देऊळ पूर्ण करण्यास ३७ वर्षे लागली व याकामी सुमारे ५०,००० मजूर राबले असा संदर्भ वाचनात येतो. या वंशातील इतर कलाप्रेमी राजांनीही अशा अनेक मंदिरांची निर्मिती केली.

कालांतराने ख्मेर राजांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला. असे अनुमान काढले जाते की बौद्ध धर्माच्या स्वीकारानंतर 'देवराजाची' प्रथा मोडीत निघाली व हळू हळू राज्य विस्तार, नियंत्रण या सर्वांना खीळ बसली. त्यातूनच पुढे हे साम्राज्य कमकुवत झाले.

## हे सुद्धा पहा
* ख्मेर राजवंश

वर्ग:कंबोडियाचा इतिहास
वर्ग:ख्मेर साम्राज्य
वर्ग:हिंदू साम्राज्ये
पोप पायस पाचवा

**पोप पायस पाचवा** (जानेवारी १७, इ.स. १५०४:बॉस्को, इटली - मे १, इ.स. १५७२:रोम, इटली) हा सोळाव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *ॲंतोनियो घिस्लियेरी* असे होते.

पायस ०५
पायस ०५
वर्ग:इ.स. १५०५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५७२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
उदा

सम्राट **उदा** ( १० जून ८६७ - मृत्यु: ३ सप्टेंबर ९३१) हा एक जपानी सम्राट होता.पारंपारिक क्रमवारीनुसार, तो जपानचा ५९वा सम्राट होता. त्याचा सम्राट म्हणून राजगादीचा कालखंड सन ८८७ ते सन ८९७ असा सुमारे १० वर्षे होता.

राजगादी सांभाळण्यापूर्वी त्याचे नाव 'सदामी' किंवा 'चोजिन्न-तेई' असे होते.तो सम्राट कोकोचा तिसरा पुत्र होता.सम्राट कोको हे जपानचे ५८वे सम्राट होते.

वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. ८६७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. ९३१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप अर्बन पाचवा

**पोप अर्बन पाचवा** (इ.स. १३१०:ग्रिझाक, फ्रांस - डिसेंबर १९, इ.स. १३७०:अव्हिन्यॉॅं, फ्रांस) हा चौदाव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *ज्युलॉम ग्रिमोर्द* असे होते.

अर्बन ५
अर्बन ५
वर्ग:इ.स. १३१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३७० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चेल्सी एफ.सी.

**चेल्सी फुटबॉल क्लब** () हा युनायटेड किंग्डमच्या लंडन शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १९०५ साली स्थापन झालेला हा क्लब प्रीमियर लीगमधे खेळतो. आजवर ४ प्रीमियर लीग अजिंक्यपदे, ७ एफ.ए. कप स्पर्धा जिंकलेला चेल्सी हा इंग्लंडमधील सर्वात यशस्वी फुटबॉल संघांपैकी एक मानला जातो. २०११-१२ च्या हंगामात युएफा चॅंपियन्स लीगमध्ये चेल्सीने बायर्न म्युनिकला हरवून अजिंक्यपद प्रथमच पटकावले.

## खेळाडू 
२१ फेब्रुवारी २०१७ रोजी.

## बाह्य दुवे 
* 

## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
पोप क्लेमेंट तेरावा

**पोप क्लेमेंट तेरावा** (मार्च ७, इ.स. १६९३:व्हेनिस, इटली - फेब्रुवारी २, इ.स. १७६९:रोम) हा अठराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *कार्लो देला तोरे रेझोनिको* असे होते

क्लेमेंट १३
क्लेमेंट १३
वर्ग:इ.स. १६९३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७६९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप बेनेडिक्ट तेरावा

**पोप बेनेडिक्ट तेरावा** (फेब्रुवारी २, इ.स. १६४९:ग्रॅव्हिना, इटली - फेब्रुवारी २१, इ.स. १७३०:रोम) हा अठराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *पियेत्रो फ्रांसेस्को ओर्सिनी* असे होते.

बेनेडिक्ट १३
बेनेडिक्ट १३
वर्ग:इ.स. १६४९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७३० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वॉटफर्ड एफ.सी.

**वॉटफर्ड फुटबॉल क्लब** () हा युनायटेड किंग्डमच्या वॉटफर्ड शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १८८१ साली स्थापन झालेला हा क्लब इंग्लंडच्या द चँपियनशिप ह्या दुय्यम श्रेणीच्या लीगमधून खेळतो.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
न्यूकॅसल युनायटेड एफ.सी.

**न्यूकॅसल युनायटेड फुटबॉल क्लब** () हा युनायटेड किंग्डमच्या न्यूकॅसल अपॉन टाईन शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १८७८ साली स्थापन झालेला हा क्लब प्रीमियर लीगमधे खेळतो. न्यूकॅसल युनायटेडने आजवर ४ प्रीमियर लीग अजिंक्यपदे व ६ एफ.ए. कप स्पर्धा जिंकल्या आहेत.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
टॉटेनहॅम हॉटस्पर एफ.सी.

**टॉटनहॅम हॉटस्पर ** हा लंडनच्या मध्यवर्ती भागातील फुटबॉल क्लब आहे. हा टॉटनहॅम या नावाने अथवा नुसतेच स्पर्स या नावाने ओळखला जातो. अत्यंत वेगाने खेळ करण्यासाठी स्पर्सचा संघ प्रसिद्ध आहे. इंग्लिश प्रिमियर लीगमध्ये खूप पूर्वी दोन विजेतेपदे मिळवली आहेत. लीगमध्ये यांचे यश मर्यादीत असले तरी एफ.ए. कप मध्ये भरीव कामगीरी या क्लबने केली आहे.  

## प्रसिद्ध खेळाडू 
* ग्लेन हॉडल
* गॅरी लिनेकर

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
रेडिंग एफ.सी.

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
वर्ग:इ.स. १८७१ मधील निर्मिती
फुटबॉल क्लब
ॲस्टन व्हिला एफ.सी.

**ॲस्टन व्हिला फुटबॉल क्लब** () हा युनायटेड किंग्डमच्या बर्मिंगहॅम शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १८७४ साली स्थापन झालेला हा क्लब प्रीमियर लीगमधे खेळतो. आजवर ७ प्रीमियर लीग अजिंक्यपदे व ७ एफ.ए. कप स्पर्धा जिंकलेला ॲस्टन व्हिला हा इंग्लंडमधील एक यशस्वी फुटबॉल संघ मानला जातो. युएफा चॅंपियन्स लीग जिंकलेला ॲस्टन व्हिला हा केवळ चार इंग्लिश संघांपैकी एक आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
एव्हर्टन एफ.सी.

**एव्हर्टन फुटबॉल क्लब** () हा युनायटेड किंग्डमच्या लिव्हरपूल शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १८७८ साली स्थापन झालेला हा क्लब प्रीमियर लीगमधे खेळतो. आजवर ९ प्रीमियर लीग अजिंक्यपदे जिंकलेला एव्हर्टन हा इंग्लंडमधील एक यशस्वी फुटबॉल संघ मानला जातो.

## बाह्य दुवे 
* 

## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
वर्ग:लिव्हरपूल
*
विगन ॲथलेटिक एफ.सी.

**विगन ॲथलेटिक फुटबॉल क्लब** () हा युनायटेड किंग्डमच्या ग्रेटर मँचेस्टर शहरामधील विगन ह्या गावात स्थित एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १९३२ साली स्थापन झालेला हा क्लब सध्या इंग्लंडच्या प्रीमियर लीगमधे खेळतो.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
मँचेस्टर सिटी एफ.सी.

**मॅंचेस्टर सिटी फुटबॉल क्लब** हा युनायटेड किंग्डमच्या मॅंचेस्टर शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १८८० साली सेंट मार्क्स ह्या नावाने स्थापन झालेला हा क्लब इंग्लंडच्या प्रीमियर लीगमधे खेळतो.

१९६० दशकाच्या उत्तरार्धात व १९७० च्या सुरुवातीस हा क्लब यशस्वी होता परंतु त्यानंतरच्या काळात मॅंचेस्टर सिटीची अधोगती झाली. २००८ साली हा क्लब अबु धाबीमधील एका कंपनीने विकत घेतला व दर्जेदार खेळाडू मिळवण्यासाठी कोट्यावधी पाउंड खर्च केले. त्यानंतर मॅंचेस्टर सिटीची वाटचाल प्रिमियर लीगमधील सर्वोत्तम स्थानाकडे सुरू आहे. २०११ साली मॅंचेस्टर सिटी क्लबने एफ.ए. कप जिंकला व तो युएफा चॅंपियन्स लीगकरता पात्र ठरला. २०१२ साली मॅंचेस्टर सिटीने १९६८ सालानंतर प्रथमच प्रीमियर लीग चषक जिंकला.

## दालन 
### संघनायक 
### स्टेडियम
 पूर्व मँचेस्टरमधील ''*सिटी ऑफ मँचेस्टर स्टेडियम*, 2011 पासून प्रायोजकत्वाच्या कारणास्तव ''*इतिहाद स्टेडियम* म्हणून ओळखले जाते, मँचेस्टर सिटी कौन्सिल कडून 200 वर्षांच्या लीज वर आहे. मँचेस्टर सिटीला. २००२–०३ मँचेस्टर सिटी एफ.सी. सीजन स्टेडियममध्ये जाण्यापूर्वी, क्लबने £30 दशलक्ष पेक्षा जास्त खर्च केले ते फुटबॉलच्या वापरात रूपांतरित करण्यासाठी: खेळपट्टी खाली केली गेली, त्याच्या सभोवताली बसण्यासाठी आणखी एक स्तर जोडला गेला,  आणि एक नवीन नॉर्थ स्टँड बांधण्यात आला. नवीन स्टेडियमवरील उद्घाटनाचा सामना हा FC बार्सिलोना वर 2-1 असा विजयी होता. एका मैत्रीपूर्ण सामन्यात. साउथ स्टँडवरील 7,000-सीट तिसरा टियर 2015-16 फुटबॉल हंगाम, स्टेडियमची क्षमता 55,097 पर्यंत वाढवली. नॉर्थ स्टँडचा तिसरा टियर विकसित होत आहे, संभाव्यत: क्षमता सुमारे 61,000 पर्यंत वाढेल.

 1880 आणि 1887 दरम्यान पाच स्टेडियमवर घरच्या मैदानात सामने खेळल्यानंतर, क्लब **हायड रोड फुटबॉल स्टेडियम** येथे स्थायिक झाला, त्याचे घर 36 वर्षे आहे. 1920 मध्ये आग लागल्याने मेन स्टँड नष्ट झाला आणि तीन वर्षांनंतर क्लब 84,000 क्षमतेच्या मेन रोडवर गेला.  मेन रोड, ज्याला त्याच्या डिझायनर्सनी "वेम्बली ऑफ द नॉर्थ" असे टोपणनाव दिले आहे, 3 मार्च 1934 रोजी स्टोक सिटी विरुद्धच्या FA कप लढतीत 84,569 लोकांनी हजेरी लावली तेव्हा इंग्लिश क्लब ग्राउंडवर आतापर्यंतची सर्वात मोठी गर्दी जमली. जरी मेन रोडचा त्याच्या 80 वर्षांच्या जीवनकाळात अनेक वेळा पुनर्विकास करण्यात आला असला तरी, 1995 पर्यंत त्याची क्षमता 32,000 पर्यंत मर्यादित करण्यात आली, ज्यामुळे नवीन मैदानाचा शोध सुरू झाला ज्याचा पराकाष्ठा शहराकडे जाण्यासाठी झाला.  2003 मध्ये मँचेस्टर स्टेडियम;  त्याचे 2011 मध्ये इतिहाद स्टेडियम असे नामकरण करण्यात आले.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
वर्ग:मँचेस्टर
मिडल्सब्रो एफ.सी.

**मिडल्सब्रो एफ.सी.** हा इंग्लंडच्या मिडल्सब्रो शहरामधील एक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १८७६ मध्ये स्थापन झालेला हा क्लब अनेक वर्षे प्रीमियर लीगमध्ये खेळत होता. सध्या मिडल्सब्रो फुटबॉल लीग चॅंपियनशिप ह्या लीगमध्ये खेळतो.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
पोर्टस्मथ एफ.सी.

**पोर्ट्स्मथ एफ.सी.** इंग्लंडच्या पोर्ट्स्मथ शहरात असलेला व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे.

वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
वर्ग:पोर्टस्मथ
ए.सी. मिलान

**ए.सी. मिलान** () हा इटली देशाच्या मिलान शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे.

 
 

वर्ग: इटालियन फुटबॉल क्लब
वर्ग:मिलान
एफ.सी. पोर्तू

**फुतबॉल क्लब दो पोर्तो** () हा पोर्तुगालच्या पोर्तू शहरामधील एक फुटबॉल क्लब आहे.

## बाह्य दुवे 
*  , 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पोर्तुगीज फुटबॉल क्लब
वेर्डर ब्रेमन

**एस.फाउ. वेर्डर ब्रेमन** () हा जर्मनी देशाच्या ब्रेमन शहरामधील एक फुटबॉल क्लब आहे. वेर्डर ब्रेमन सातत्याने बुंदेसलीगा ह्या जर्मनीमधील सर्वोत्तम श्रेणीमध्ये खेळत असून त्याने आजवर ४ वेळा बुंदेसलीगा अजिंक्यपद मिळवले आहे. क्लेमेन्स फ्रिट्झ हा ब्रेमनचा विद्यमान कर्णधार आहे.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ  

वर्ग:जर्मन फुटबॉल क्लब
फाउ.से. बायर्न म्युन्शेन

**फुसबॉल-क्लुब बायर्न म्युन्शेन** () हा जर्मनी देशाच्या म्युन्शेन शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. जर्मनीमधील फुसबॉल-बुंडेसलीगा ह्या सर्वोत्तम लीगमधून फुटबॉल खेळणारा व २२ अजिंक्यपदे जिंकणारा बायर्न म्युन्शेन हा जर्मनीमधील सर्वात यशस्वी फुटबॉल क्लब आहे. ह्या क्लबने आजवर ४ वेळा युएफा चॅंपियन्स लीग तर एक वेळा युएफा युरोपा लीग ह्या स्पर्धा जिंकल्या आहेत. फिलिप लाह्म हा बायर्न म्युनिकचा विद्यमान कर्णधार तर जोसेफ हेय्नेक्स हा सध्याचा प्रशिक्षक आहे.

## सद्य संघ
## बाह्य दुवे 
* 

## संदर्भ 
वर्ग:जर्मन फुटबॉल क्लब
वर्ग:म्युन्शेन
एफ.सी. लिऑन

**एफ.सी. लिऑन** हा एक फ्रेंच फुटबॉल आणि रग्बी क्लब आहे. याची स्थापना १७ नोव्हेंबर, इ.स. १८९३ रोजी झाली होती.

वर्ग: फ्रेंच फुटबॉल क्लब
वर्ग:इ.स. १८९३ मधील निर्मिती
मोहन बागान ए.सी.

**मोहन बागान** () हा भारताच्या कोलकाता शहरामधील एक व्यावसायिक मल्टी-स्पोर्ट्स क्लब (सर्वाधिक फुटबॉल विभागासाठी प्रख्यात) क्लब आहे. १८८९ साली स्थापन झालेला मोहन बागान हा आशिया खंडातील सर्वात जुना फुटबॉल क्लब असून तो भारतामधील सर्वाधिक लोकप्रिय क्लबांपैकी एक आहे.

मोहन बागानने आजवर राष्ट्रीय फुटबॉल लीग, फेडरेशन चषक, रोव्हर्स चषक, ड्युरॅंड चषक इत्यादी भारतामधील प्रमुख स्पर्धा जिंकल्या आहेत. सध्या मोहन बागान भारतामधील इंडियन सुपर लीग ह्या सर्वोच्च पातळीवरील लीगमध्ये खेळतो. क्लबची फुटबॉल विभाग एटीके मोहन बागान एफसी म्हणून ओळखली जाते. एटीके मोहन बागान प्रायव्हेट लिमिटेडच्या मालकीचा फुटबॉल विभाग आहे. क्लबचे क्रिकेट आणि अ‍ॅथलेटिक्स विभाग मोहन बागान एसी सोसायटीच्या मालकीचे आहेत.

मोहन बागानची ईस्ट बंगाल ह्या कोलकात्यामधील दुसऱ्या प्रमुख क्लबासोबत अनेक वर्षांपासून चुरस आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:आय−लीग क्लब
वर्ग:भारतीय फुटबॉल क्लब
वर्ग:कोलकाता
डेम्पो एस.सी.

**डेम्पो** हा भारताच्या पणजी शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. १९६८ साली स्थापन झालेला डेम्पो भारतामधील सर्वाधिक लोकप्रिय क्लबांपैकी एक आहे.

डेम्पोने आजवर राष्ट्रीय फुटबॉल लीग, फेडरेशन चषक, रोव्हर्स चषक, ड्युरॅंड चषक इत्यादी भारतामधील प्रमुख स्पर्धा जिंकल्या आहेत. सध्या डेम्पो भारतामधील आय−लीग ह्या सर्वोच्च पातळीवरील लीगमध्ये खेळतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:आय−लीग क्लब
वर्ग:भारतीय फुटबॉल क्लब
वर्ग:गोवा
मोहमेडन एस.सी.

**मोहमेडन एस.सी.** भारताच्या कोलकाता शहरातील फुटबॉल क्लब आहे.

वर्ग:भारतीय फुटबॉल क्लब
वर्ग:कोलकाता
गालातसराय एस.के.

**गालातसराय** हा तुर्कस्तानच्या इस्तंबूल शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:तुर्की फुटबॉल क्लब
एफ.सी. स्पार्ताक मॉस्को

हा रशियातील एक फुटबॉल क्लब आहे.

वर्ग:रशियन फुटबॉल क्लब
स्पार्ताक
क्लब व्हॅलेन्सिया

**क्लब व्हॅलेन्सिया** हा मालदीवचा फुटबॉल क्लब आहे. याची स्थापना इ.स. १९७९मध्ये झाली. आजमितीस या क्लबने सहा वेळा लीगचे विजेतेपद व चार वेळा मालदीव एफ.ए. चषक मिळवले आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मालदीवचे फुटबॉल क्लब
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील निर्मिती
इंटर मिलान

**इंतरनाझियोनाले मिलानो** किंवा **इंटर मिलान** () हा इटली देशामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १९०८ साली लोंबार्दिया प्रदेशामधील मिलान शहरात स्थापन झालेला हा क्लब इटलीमधील सेरी आ ह्या सर्वोच्च फुटबॉल श्रेणीच्या लीगमधून खेळतो. स्थापनेपासूनचे सारे हंगाम सेरी आ मध्येच खेळणारा इंटर हा इटलीमधील व जगातील सर्वात यशस्वी व प्रसिद्ध संघांपैकी एक आहे. इंटरने आजवर १८ वेळा सेरी आ चे, ३वेळा युएफा चॅंपियन्स लीगचे व ३ वेळा युएफा युरोपा लीगचे अजिंक्यपद मिळवले आहे. सध्या चाहत्यांच्या संख्येनुसार इंटरचा इटलीमध्ये दुसरा तर युरोपात आठवा क्रमांक आहे.

## बाह्य दुवे
*  अधिकृत संकेतस्थळ

 

वर्ग:इटालियन फुटबॉल क्लब
वर्ग:मिलान
पालेर्मो एफ.सी.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इटालियन फुटबॉल क्लब
वर्ग:पालेर्मो
एफ.सी. शख्तार दोनेत्स्क

**फुटबॉल क्लब शख्तार दोनेत्स्क** () हा युक्रेन देशाच्या दोनेत्स्क शहरामधील एक फुटबॉल क्लब आहे. डायनॅमो कीव्ह खालोखाल दोनेत्स्क हा युक्रेनमधील सर्वात लोकप्रिय क्लब आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:दोनेत्स्क
लेव्हस्की सोफिया

**पीएफसी लेव्हस्की सोफिया** (बल्गेरियन:ПФК Левски София) हा बल्गेरियाच्या सोफिया शहरात असलेला व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. १९१४मध्ये स्थापन झालेल्या या क्लबला व्हेसिल लेव्हस्कीचे नाव देण्यात आले आहे.

वर्ग:बल्गेरियन फुटबॉल क्लब
वर्ग:सोफिया
वर्ग:इ.स. १९१४ मधील निर्मिती
एफ.सी. कोपनहेगन

**फुटबॉल क्लब कोपनहेगन** (डॅनिश: F.C. København) हा डेन्मार्क देशाच्या कोपनहेगन शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. १९९२ साली स्थापन झालेला व *डॅनिश सुपरलीग*मध्ये खेळणारा कोपनहेगन हा डेन्मार्कमधील सर्वात यशस्वी फुटबॉल क्लब आहे.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग: डॅनिश फुटबॉल क्लब
वर्ग:कोपनहेगन
ए.ई.के. ॲथेन्स एफ.सी.

**ए.ई.के. एफ.सी.** (ग्रीक: Π.Α.Ε. AEK – Αθλητική Ένωσις Κωνσταντινουπόλεως) हा ग्रीसच्या अथेन्स शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. १९२४ साली स्थापन झालेल्या या क्लबचा संघ अथेन्सच्या ऑलिंपिक मैदानात आपले सामने खेळतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
*  अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:ग्रीक फुटबॉल क्लब
वर्ग:ॲथेन्स
वर्ग:चित्र हवे
युव्हेन्तुस एफ.सी.

**युव्हेन्तुस फुटबॉल क्लब** () हा इटली देशामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. १८९७ साली प्यिमॉंत प्रदेशामधील तोरिनो शहरात स्थापन झालेला हा क्लब इटलीमधील सेरी आ ह्या सर्वोच्च फुटबॉल श्रेणीच्या लीगमधून खेळतो. स्थापनेपासूनचे २००६-०७चा अपवाद वगळता सर्व हंगाम सेरी आ मध्येच खेळणारा युव्हेन्तुस हा इटलीमधील व जगातील सर्वात यशस्वी व प्रसिद्ध संघांपैकी एक आहे. युव्हेन्तुसने आजवर २८ वेळा सेरी आ चे, २वेळा युएफा चॅंपियन्स लीगचे व ३ वेळा युएफा युरोपा लीगचे अजिंक्यपद मिळवले आहे. आजवर युव्हेन्तुसने इटालियन फुटबॉल संघामध्ये सर्वाधिक खेळाडू पाठवले आहेत.

## बाह्य दुवे
*  अधिकृत संकेतस्थळ

 

वर्ग:इटालियन फुटबॉल क्लब
वर्ग:तोरिनो
आत्मषटक

**आत्मषटकम्** तथा **निर्वाणषटकम्** हे आदि शंकराचार्यांनी लिहिलेले सहा श्लोकांचे स्तोत्र आहे. हे स्तोत्र अद्वैत वेदांताचे सार सांगते. याची रचना इ.स.पू. ७८८-८२० च्या दरम्यान झाल्याचा अंदाज आहे.

## रचना
हिंदू समजानुसार आदि शंकराचार्य आठ वर्षाचे असताना ते नर्मदा नदीकिनारी गोविंद भगवत्पादांना शोधत होते. त्यांची भेट झाल्यावर गोविंदांनी त्यांना *तू कोण आहेस?* असे विचारले. त्यावेळी शंकराचार्यांनी या श्लोकांद्वारे त्यांना उत्तर दिले.

## निवडक श्लोक
 मनोबुद्ध्यहंकारचित्तानि नाहं नच श्रोत्रजिह्वे नच घ्राणनेत्रे ।
 नच व्योमभूमिर्न तेजो न वायुः चिदानंदरूपः शिवोऽहम् शिवोऽहम् ॥१॥
मन, बुद्धि, अहंकार किंवा चित्त म्हणजे मी नव्हे. त्याचप्रमाणे कान, जीभ, नाक किंवा नेत्र म्हणजे मी नव्हे. आकाश, जल, पृथ्वी, तेज किंवा वायु ही पंचमहाभूतें म्हणजे मी नव्हे. मी शिव म्हणजे मंगलमय चिदानन्दरूप (शिवस्वरूप) आहे. ॥१॥

## हे सुद्धा पहा 
* s:mr:आत्मषटक विकिस्रोतावरील आत्मषटक

वर्ग:स्तोत्रे
वर्ग:आदि शंकराचार्य
व्हेनेडियम

**व्हेनेडियम** (V) (अणुक्रमांक २३) हे एक मूलद्रव्य आहे.

वर्ग:मूलद्रव्ये
वर्णातु

(Cr) (अणुक्रमांक २४) रासायनिक पदार्थ.

वर्ग:मूलद्रव्ये