राजा रविवर्मा

**राजा रवि वर्मा** (मल्याळम:രാജാ രവി വര്‍മ; २९ एप्रिल १८४८ - २ ऑक्टोबर १९०६) हे भारतीय चित्रकार आणि कलाकार होते. भारतीय कलेच्या इतिहासातील महान चित्रकारांमध्ये त्यांची गणना होते. त्यांची कामे पूर्णपणे भारतीय संवेदना आणि प्रतिमाशास्त्रासह युरोपियन कलेच्या संमिश्रणाचे उत्कृष्ट उदाहरण आहेत. विशेष म्हणजे, त्यांच्या चित्रांचे परवडणारे लिथोग्राफ लोकांसाठी उपलब्ध करून देण्यासाठी ते प्रसिद्ध होते, ज्यामुळे चित्रकार आणि सार्वजनिक व्यक्तिमत्त्व म्हणून त्यांची पोहोच आणि प्रभाव मोठ्या प्रमाणात वाढला. 

त्यांच्या लिथोग्राफने ललित कला आणि कलात्मक अभिरुचीमध्ये सामान्य लोकांचा सहभाग वाढविला. शिवाय, हिंदू देवतांचे त्यांचे धार्मिक चित्रण आणि भारतीय महाकाव्ये तसेच पुराणातील चित्रांना प्रचंड प्रशंसा मिळाली. ते मलप्पुरम जिल्ह्याच्या राजघराण्यातील होते.

राजा रविवर्मा यांचा सध्याच्या केरळ राज्यातील त्रावणकोरच्या राजघराण्याशी जवळचा संबंध होता. त्यांच्या आयुष्यात नंतरच्या काळात, त्यांच्या दोन नातवंडांना त्या राजघराण्यात दत्तक घेण्यात आले आणि त्यांच्या वंशजांमध्ये त्रावणकोरच्या सध्याच्या राजघराण्याचा समावेश आहे, ज्यात अलीकडील तीन महाराजांचा (बलराम वर्मा तिसरा, मार्तंड वर्मा तिसरा आणि राम वर्मा सातवा) यांचा समावेश आहे.

१८७३ मध्ये मद्रास येथील चित्रकलेच्या स्पर्धेत त्यांनी सुवर्णपदक मिळवले. महाराजांच्या  दरबारात असणाऱ्या इटालियन तैलचित्रांकडे पाहून त्याने तैलचित्रे काढण्याचे ठरवले. राजा रविवर्मांच्या चित्रांत एक सुंदर, प्रमाणबद्ध व सौंदर्यवती साडी नेसलेली स्त्री असते. त्यांचा स्टुडिओ महाराष्ट्रात लोणावळ्याला होता. तेव्हा दिसलेल्या मराठी स्त्रियांकडे पाहून त्याने तशाच स्त्रिया चित्रांत रंगवल्या. सन इ.स. १८७३ मध्ये, व्हिएन्ना येथे झलेल्या कला प्रदर्शनात त्याला मिळालेल्या प्रथम पारितोषिकामुळे ते जागतिक क्षेत्रावर प्रकाशझोतात आले.

## खाजगी आयुष्य 
राजा रविवर्मा यांचा जन्म त्रावणकोर (सध्याचे-केरळ)च्या पूर्वीच्या संस्थानातील किलीमनूर राजवाड्यातील किलीमनूरचे कोइल थंपुर एका कुलीन कुटुंबात झाला. राजा ही पदवी व्हाईसरॉय आणि भारताचे गव्हर्नर-जनरल यांनी वैयक्तिक पदवी म्हणून बहाल केली होती.

रविवर्मा हे इझुमाविल नीलकंथन भट्टीरिपाद आणि उमायंबा थम्पुररत्ती यांचे पुत्र होते. त्यांची आई उमा अंबाबाई थमपुरट्टी (किंवा उमायांबाबाई थमपुरट्टी) त्रावणकोर राज्यातील किलीमनूर सरंजामशाही इस्टेटवर राज्य करणाऱ्या जहागीरदार कुटुंबातील होती. ती काही प्रतिभेची कवयित्री आणि लेखिका होती आणि तिचे काम पार्वती स्वयंवरम वर्मा यांनी तिच्या मृत्यूनंतर प्रकाशित केले. रविवर्मा यांचे वडील संस्कृत आणि आयुर्वेदाचे विद्वान होते आणि ते केरळमधील एर्नाकुलम जिल्ह्यातील रहिवासी होते. रविवर्मा यांना दोन भावंडे, मंगलाबाई नावाची बहीण आणि राजा वर्मा (जन्म १८६०) नावाचा भाऊ. आडनाव देखील एक चित्रकार होते आणि त्यांनी रविवर्मा यांच्याशी आयुष्यभर जवळून काम केले.

## कला जीवन
राजा रविवर्म्याने चित्रांतील विविध विषयासाठी भारतभर प्रवास केला. त्याचे 'दुष्यंत व शकुन्तला', 'नल व दमयंती, या विषयावरील चित्रे प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या चित्रांनी भारतीयांना त्यांच्या धर्मग्रंथांतील द्दष्ये डोळ्यासमोर साकार झाली.  ही त्याची चित्रे सर्व भारतभर प्रसिद्ध झाली.

आधुनिक भारतीय वास्तववादी चित्रकलेचा जनक म्हणून राजा रविर्म्याचे नाव घेतले जाते. 

युरोपियन चित्रकारांप्रमाणे ‘कमिशन पोट्र्रेट’ काढणारे ते पहिले भारतीय चित्रकार. त्यांच्या चित्रकलेवर पाश्चात्त्यांचा पगडा असला तरी त्यांची चित्रे मात्र अस्सल भारतीय होती. रामायण-महाभारतातील प्रसंग, विश्वामित्र-मेनका, दुष्यंत-शकुंतला, उर्वशी-पुरुरवा अशी एकापेक्षा एक सरस चित्रे आपल्या वास्तववादी शैलीच्या कलाकृतीतून चितारली आहेत. आपली चित्रे छापण्यासाठी त्यांनी लोणावळ्याजवळील मळवली येथे शिळा (प्रेस) छापखाना उभारला. या छापखान्यातून हजारो देवदेवतांची चित्रं साऱ्या भारतभर पूजली जाऊ लागली. देवतांना मानवी चेहरे देण्याचे काम रविवर्मा यांनी केले.

आपल्या चित्रांतून भारतीय संस्कृतीचा ठसा जगात पोहचविणाऱ्या रविवर्माना अनेक मानसन्मान मिळाले. शिकागोच्या आंतरराष्ट्रीय प्रदर्शनात स्थान मिळवणारे ते एकमेव. सातव्या एडवर्डने कैसर-ए-हिंद’ हा पुरस्कार देऊन त्यांना गौरविले होते. त्या काळात देशविदेशातील राजांचे राजवाडे राजा रवि वर्माच्या चित्रांच्या दालनांनी सजले होते. त्यांच्या चित्रातून मानवी स्वभावाच्या भावना, छटा सहजसुंदरतेने दर्शविल्या. वयाच्या ५८ व्या वर्षी २ ऑक्टोबर १९०६ रोजी त्यांचे निधन झाले.  भारतीय कलेच्या इतिहासात ते उत्कृष्ट चित्रकारांपैकी एक समजले जातात.

## राजाची पदवी
इ.स. १९०४ मध्ये, भारताचे व्हाइसरॉय लॉर्ड कर्झन यांनी केसर-इ-हिंद या सुवर्णपदकाने सन्मानित केले. त्यावेळेस त्याचे नांव 'राजा रवि वर्मा' असे नोंदविले गेले.
 

*मकरमंजू* (इंग्रजी: *The Mist of Capricorn* ) हा 2011 चा लेनिन राजेंद्रनचा भारतीय मल्याळम -भाषेतील रोमँटिक ड्रामा चित्रपट आहे ज्यात संतोष सिवन यांची वर्माची भूमिका आहे, हा चित्रपट वर्माच्या "उर्वशी पुरुरवास" या चित्रावर केंद्रित आहे.  २०१४ चा भारतीय हिंदी-भाषेतील चित्रपट, *रंग रसिया* (इंग्रजी शीर्षक: *कलर्स ऑफ पॅशन* ) चित्रकाराच्या भूमिकेत रणदीप हुड्डासोबतच्या त्यांच्या चित्रांमागील वर्माच्या प्रेरणा शोधतो. 
## बाह्य दुवे 
* रवि वर्म्याची तैलचित्रे विदागारातील आवृत्ती
* राजा रवि वर्म्याची चित्रे 
* राजा रवि वर्म्याची चित्रे
* थोड्क्यात आत्मचरित्र
* रवि वर्मा मुद्रणालयातिल संकलन 
* कामत.कॉम वरील मोठे संकलन
* तैलचित्राद्वारे जीवन 
* Indian Art Circles: राजा रवि वर्मा
* द हिन्दुःराजसी कलाकार 
* चंदिगड वस्तुसंग्रहालयःनउ निपुण 
* वर्णम्: रवि वर्म्याची शिळाचित्रे सापडली 
* २० व्या शतकाच्या पूर्वार्धातिल पोस्टकार्डस् 

वर्ग:भारतीय चित्रकार
वर्ग:मल्याळी व्यक्ती
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १८४८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०६ मधील मृत्यू
वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते
वर्ग:राजा रविवर्मा