open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
निद्रानाश

**निद्रानाश** ही मनुष्यास होणारी एक व्याधी आहे. यात झोपेचे प्रमाण अत्यल्प किंवा जवळ-जवळ नसते. हा एक मनाशी संबंधित आजार आहे. हा सहसा लवकर लक्षात येत नाही व त्याने गंभीर रूप धारण केल्याशिवाय जाणवत नाही.

मनुष्यास आधुनिक जीवनशैलीमुळे हा रोग जडतो. मानवाला जीवन जगण्यास आवश्यक अशा अन्न, पाणी तसेच शुद्ध हवा याचेबरोबरच झोपही तितकीच आवश्यक असते.  झोप व मेंदू याचा अतिशय निकटचा संबंध असतो. त्यामुळे मेंदूचे कार्य बिघडले अथवा त्यावर अनावश्यक ताण आल्यास झोपेचे चक्रही बिघडते.निसर्गाच्या घड्याळाप्रमाणे असलेल्या जीवनशैलीशी फारकत हे याचे प्रमुख कारण आहे.

झोपेचे चक्र चार स्तरांचे असते. त्यातील पहाटेची साखरझोप फारच महत्त्वाची असते. यादरम्यान मेंदू हा मेंदूतील पेशी मजबूत करण्याचे व त्याच्या दुरुस्तीचे कार्य करतो. हे झोपेचे चक्र व्यवस्थित राहिले असता, व्यक्ती शांत राहते.
## उद्भव
निद्रानाश हा स्वतंत्रपणे अथवा इतर रोगांसोबतही होऊ शकतो.अतिताण, तीव्र वेदना, थॉयराईडचा त्रास, रेस्टलेस लेग सिंड्रोम, मासिक पाळी बंद होणे इत्यादींनी देखील हा रोग बळावतो.मदिरेचे सेवन,अति कॅफीनयुक्त पदार्थांचे सेवन, निकोटिन असलेल्या पदार्थांचे सेवनही यास कारणीभूत ठरते.रात्रपाळीतील कामही याचे एक कारण असू शकते कारण याने 'जैविक घड्याळ'बिघडते. दिवसा झोप येते. हृदयविकार असणे हे देखील याचे एक कारण आहे.

## उपचार
झोपेसाठी आवश्यक असणारी स्वच्छता, सूर्यप्रकाश घेणे, काळोखी व शांत झोपेची जागा, नियमित व्यायाम व जीवन प्रणालीतील आवश्यक बदल हे यावर उपचार आहेत. झोपेच्या गोळ्या या जास्त प्रमाणात व बराच काळ घेऊ नयेत.

## आयुर्वेदानुसार
शामक औषधे, नियमित व्यायाम, ध्यानधारणा, रात्री झोपतांना गरम दूध व खडीसाखरेचे सेवन हे काही उपाय आहेत.पण ते तज्ज्ञांचे सल्ल्यानेच करावेत.

जगातील सुमारे ३५ टक्के व्यक्ती निद्रानाशाने ग्रस्त आहेत.

## निद्रानाशावरील मराठी पुस्तके
* निद्रानाश (महेश केळुसकर)

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्यदुवे
वर्ग:रोग
वर्ग:आरोग्य
उर्वशी (वनस्पती)

**उर्वशी** उर्फ **केशरी बहावा** उर्फ *ॲम्हर्स्तिया नोबिलीस* (Amherstia nobilis) हे मूळ ब्रह्मदेशातील वनस्पती आहे.

याचे शास्त्रीय नाव ब्रम्हदेशातून हे झाड भारतात आणून लावणाऱ्या लेडी ॲम्हर्स्तियाच्या नावावरून दिले गेलेले आहे. या झाडाची पाने लालसर, नाजूक आणि लुसलुशीत असतात. कळयांच झुंबर उघडतं तेव्हा त्याची फुले फुलतात. तिची पिवळी छटा इतर पाकळयाहून वेगळीच असते. याची फुले फुलून गेल्यावर लालबुंद रंगाचा डाग पांढऱ्या व गुलाबी रंगाची शेंग दिसते. ही शेंग चार ते पाच इंच लांब असते. त्यात एकच वाटोळी चपटी बी असते. झाडावर तडकून स्प्रिंगसारखी वळणारी ही शेंग तडकण्याआधीच उतरली तरच बी हाती लागते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वनस्पती
लोककला

लोक परंपरेत सादर केले जाणारे विविध नृत्यप्रकार याचाही समावेश लोककला यामध्ये होतो.

**"काटखेळ" आगळावेगळा लोककला प्रकार :**
महाराष्ट्रात असंख्य ग्रामदैवत आहेत. पण या ग्रामदेवते बद्दल अपार श्रद्धा ठेवणारी माणस जर कुठे आढळतील; तर ती केवळ ‘कोकणात’. ग्रामदेवता ही कायम गावाचे रक्षण करते. गावातल्या लोकांना सुख, शांती आणि समृद्धी देते, असा येथील लोकांचा समज आहे. त्यामुळे या ग्रामदेवतेला प्रसन्न ठेण्यासाठी वेगवेगळ्या मार्गांनी तिची भक्ती केली जाते. या धार्मिकतेतूनचं आपल्याकडे अनेक लोककला जन्माला आल्या आहेत. आणि त्यामुळे निव्वळ कोकणाची नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्राची लोकसंस्कृती संपन्न झाली आहे. दापोली तालुक्यातील खेर्डी या गावात तेथील ग्रामदैवत ‘श्री चंडिकादेवी’ हिच्याशी जोडलेला एक आगळावेगळा लोककला प्रकार पाहायला मिळतो. तो म्हणजे ‘काटखेळ’. हा काटखेळ प्रामुख्याने शिमग्यात खेळला जातो. देवीची पालखी देवळातून निघून पुन्हा देवळात येईपर्यंत जिथे-जिथे थांबेल, तिथे-तिथे हा काटखेळ सादर होतो. या काटखेळाचा इतिहास असा सांगितला जातो की, ‘श्री चंडिका’ देवीचा हा काटखेळ शिवकालपूर्व आहे. शिवकाळात मराठी मावळे या काटखेळाद्वारे गुप्त संदेश एकमेकांपर्यंत पोहचवित असत. काटखेळींच्या नृत्यात आणि गाण्यात सांकेतिक शब्द व सांकेतिक खुणा असत, त्यातून हा व्यवहार चाले. चंडिका देवीचा हा काटखेळ अत्यंत मानाचा समजला जातो. तो सादरकर्त्यांना काटखेळी म्हणून संबोधलं जात. हे काटखेळी केवळ पुरुषचं असतात आणि तेही विवाहित. काटखेळ सादरीकरणासाठी या काटखेळीनं विशेष असा ‘अर्धनारीनटेश्वरी’ पोशाख करावा लागतो. हा पोशाख धारण करणाऱ्याला याची पवित्रता राखणं अत्यंत बंधनकारक असतं. म्हणजे काटखेळीने व्यसन करू नये, अपशब्द बोलू नये, लोभ धरू नये अशा अनेक गोष्टी आहेत. यामुळेच काटखेळींना देवासारखा मान मिळतो. काटखेळाचं सादरीकरण म्हणजे सामूहिक नृत्य आणि सामूहिक गायन. झांज, पकवाज किंवा मृदुंग या वाद्यांच्या तालावर. हातात काठ्या असतात त्यांचा लय कवणाच्या चालीनुसार. नृत्य व गाणी जशीच्या तशी पारंपारिक. त्यामुळे एक अस्सल लोककला. ज्यामध्ये सादरकर्ते व प्रेषक दोन वेगळे गट नाहीत. सगळे एकरूप होतात आणि भक्ती रसात न्हाऊन निघतात.

## चित्रदालन

File:काटखेळ लोकनृत्य.jpg|काट्खेळ
नेदरलँड्सची ज्युलियाना

इवलेसे
**ज्युलियाना** (जन्म : द हेग, नेदरलँड्स, ३० एप्रिल १९०९;  - बार्न, नेदरलँड्स, २० मार्च २००४) ही नेदरलँड्सची राणी होती. हिचे पूर्ण नाव *ज्युलियाना लुई एमा मरी विल्हेमिना* होते.

ज्युलियाना ही विल्हेमिना आणि राजकुमार हेनरी यांचे एकुलते एक अपत्य होती. तिच्या जन्मापासून ती नेदरलँड्सची भावी शासक असल्याचे ठरले होते. ज्युलियानाला तिचा पती राजकुमार बर्नहार्डपासून चार अपत्ये झाली. पैकी बिॲट्रिक्स ही पुढे नेदरलँड्सची राणी झाली.

वर्ग:नेदरलँड्सचे शासक
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अश्या ह्या दोघी

"अश्या ह्या दोघी"  पुरुषी अहंकारासमोर होत असलेली स्त्री भावनांची कुचंबना मांडणारे मराठी भाषेतील नाटक आहे. या नाटकाचा पहिला प्रयोग ८ मार्च २०१७ रोजी झाला, या नाटकाची निर्मिती नमिता गिरकर यांनी केली असुन सुप्रसिद्ध दिग्दर्शक प्रशांत गिरकर यांनी या नाटकाचे दिग्दर्शन केले आहे. हे नाटक दोन अंकी असुन नम्रता देशपांडे, सुजित देशपांडे, निखिल केंजळे, रुचा श्रीखंडे, श्रीपाद पानसे, निखिल दामले हे नाटकातील प्रमुख कलाकार आहेत.

## भूमिका 
## संदर्भ 
वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
लव्ह बर्ड

**लव्ह बर्ड** लहान आकाराचा पोपट आहे. याच्या नऊ प्रजाती आहेत. हा पक्षी प्रेमाच प्रतीक म्हणून ओळखल्या जाते. आगापार्निसचा सामान्य नाव आहे.

वर्ग:रिकामी पाने
पिट्सबर्ग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

इवलेसे
**पिट्सबर्ग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ**  हा अमेरिकेच्या पिट्सबर्ग शहरातील विमानतळ आहे. हा विमानतळ शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून ३० किमी पश्चिमेस ॲलिघेनी काउंटीमध्ये आहे. येथून अमेरिकेतील प्रमुख शहरांना तसेच युरोप आणि उत्तर व दक्षिण अमेरिकेतील अनेक देशांना थेट विमानसेवा उपलब्ध आहे. येथील बव्हंश प्रवासी डेल्टा एरलाइन्स, साउथवेस्ट एरलाइन्स, अमेरिकन एरलाइन्स आणि फ्रंटियर एरलाइन्सने प्रवास करतात.

वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
वर्ग:पिट्सबर्ग
भेंड

**भेंडी**चे झाड हे तपकिरी रंगाची खरखरीत साल असलेले मध्यम आकारचे व छत्रीसारख गोल वाढणारे वर्षभर हिरव्या, पिंपळासारख्या पानांनी आच्छादलेला वृक्ष आहे. याला पिवळ्या रंगाची मोठी, शोभेची फुले वर्षभर येतात. ही फुले जसजशी परिपक्व होतात तशी जांभळट, मातकट लाल रंगाची होतात. या फुलांच्या अंश:कोषात पाकळ्यांच्या मुळांशी गडद लाल मखमली रंग असतो. त्या झाडाची फळेही हिरवी गार टणकफळे, फळ फोडल्यावर त्यातून पिवळा रंग निघतो आणि चंदेरी बिया-सोन्या-चांदीचच फळ असे दिसते.

मूळचे आशिया आणि आफ्रिका खंडातील असलेले हे झाड कोकण, दक्षिण भारत, श्रीलंका, अंदमान, बांगला देश आणि पॅसेफिक बेटांवर आढळते. मुंबई, चेन्नई, कोलकाता आणि कोलंबो  येथे या झाडांची लागवड रस्त्याच्या दुतर्फा आढळते. क्षारयुक्त जमिनीतही याची पैदास आणि वाढ जोमाने होते. बियांनी तसेच छाटणी पद्धतीने रोप तयार करून झाडांची पैदास करता येते. याच्या लाकडाचा उपयोग फर्निचर, बैलगाडीची चाके आणि होड्या तयार करण्यासाठी होतो. कागद तयार करण्यासाठीही याचा उपयोग होतो. याच्या साली व फळांपासून लालसर दाट वंगणाचे तेल मिळत. फुलांपासून पिवळा रंग तयार करतात. एरंडयाच्या तेलातला भेंडीच्या बियांचा अर्क कीटकांच्या, प्रामुख्याने डासांच्या चावाण्यावर वर उपाय आहे.

भेंडीची मूळशक्तीवर्धक आहेत. त्वचा विकारांवर हे सर्वण्यात औषध आहे. याचा उपयोग अतिसार मूळव्याध  तसेच मधुमेहाच्या  उपचारांमध्ये केला जातो.

## संदर्भ
वर्ग:वनस्पती
अमोनिया

**अमोनिया** किंवा **अझेन** हे नत्रवायू व हायड्रोजन यांचे संयुग असून त्याचे सूत्र NH3 आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हायड्रोजनची संयुगे
वर्ग:नत्रवायूची संयुगे
तुझ्या विना

**तुझ्या विना** हा संगीतकार प्रसाद फाटक यांचा २०१६ साली प्रकाशित झालेला गीतसंग्रह आहे. या गीतसंग्रहातील कविता मंदार चोळकर यांनी लिहिल्या असून त्याला चाली प्रसाद फाटक यांनी दिल्या आहेत. यातील गाणी बंगाली गायिका अन्वेषा यांनी गायली आहेत. "तुझ्या विना" हे एक रोमांटिक गाणे असून पूनम घाडगे, चेतन मोहुतरे यांच्यावर ते चित्रित करण्यात आले आहे. 

## गाण्यांची यादी 
* तुझ्या विना

## पुरस्कार 
* चित्रपदार्पण पुरस्कार सर्वोत्कृष्ठ संगीतकार - प्रसाद फाटक

* चित्रपदार्पण पुरस्कार सर्वोत्कृष्ठ गीतकार - मंदार चोळकर

* चित्रपदार्पण पुरस्कार सर्वोत्कृष्ठ गायिका - अन्वेषा

## संदर्भ
वर्ग:मराठी गीतसंग्रह
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील गीतसंग्रह
चऱ्हाटवाडी

## भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
चऱ्हाटवाडी हे पुणे जिल्ह्यातल्या वेल्हे तालुक्यातील १९३.२३ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ४० कुटुंबे व एकूण २१४ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर पुणे ६५ किलोमीटर अंतरावर आहे.  यामध्ये ११२ पुरुष आणि १०२ स्त्रिया आहेत. ह्या गावाचा जनगणना स्थल निर्देशांक ५५६६०१   आहे.

## साक्षरता 
* एकूण  साक्षर  लोकसंख्या: १४८ (६९.१६%)
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: ८६ (७६.७९%)
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ६२ (६०.७८%)

## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान २,५६० मिमी पर्यंत असते.

## शैक्षणिक सुविधा 
﻿गावात १ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आहे. गावात १ शासकीय प्राथमिक शाळा आहे.
सर्वात जवळील कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (वाजेघर बु) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील माध्यमिक शाळा (वाजेघर बु) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील उच्च माध्यमिक शाळा (विंझर) ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.
सर्वात जवळील पदवी महाविद्यालय (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अभियांत्रिकी महाविद्यालय (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.

## वैद्यकीय सुविधा (शासकीय) 
प्राथमिक आरोग्य केंद्र प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र,प्रसूति व बालकल्याण केंद्र, क्षयरोग उपचार केंद्र, ॲलोपॅथी रुग्णालय, पशुवैद्यकीय रुग्णालय, कुटुंबकल्याण केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.

## पिण्याचे पाणी 
गावात शुद्धीकरण केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात हॅन्डपंपच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.

## स्वच्छता 
गावात गटारव्यवस्था उघडी आहे.

## संपर्क व दळणवळण 
गावात सर्वात जवळील पोस्ट ऑफिस ५-७ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
गावाचा ४१२२१२
गावात सर्वात जवळील दूरध्वनी ५-७  किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
गावात सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आहे.
गावात मोबाईल फोन सुविधा उपलब्ध आहे. गावात सर्वात जवळील खाजगी कूरियर ५ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
गावात शासकीय बस सेवा उपलब्ध आहे. गावात ट्रॅक्टर उपलब्ध आहे.  गावात बँक व एटीएम उपलब्ध नाही.

## आरोग्य 
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र)  उपलब्ध आहे.
गावात अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे.

## वीज 
प्रतिदिवस १८ तासांचा वीजपुरवठा सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे.

## जमिनीचा वापर 
चऱ्हाटवाडी ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
* वन: ४४.५१
* बिगरशेती वापरात असलेली जमीन: २
* ओसाड व लागवडीला अयोग्य जमीन: २१.९९
* पिकांखालची जमीन: १२४.७३
* एकूण बागायती जमीन: १२४.७३

## सिंचन सुविधा 
सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
* विहिरी / कूप नलिका:

## उत्पादन 
चरहाट वाडी या गावी पुढील वस्तूंचे उत्पादन होते ( महत्त्वाच्या उतरत्या अनुक्रमाने):
भात , नाचणी ,

## संदर्भनोंदी 
वर्ग:पुणे
वर्ग:वेल्हे तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:शुद्धलेखन करण्याजोगे लेख
प्राणहिता चेवेल्ला उपसा सिंचन योजना

**प्राणहिता चेवेल्ला उपसा सिंचन योजना** ही एक उपसा सिंचन योजना आहे. त्याचा उद्देश गोदावरी नदीची उपनदी असलेल्या प्राणहिता नदीतून वहात असलेले पाणी उपयोगात आणणे असा आहे. या योजनेचा फायदा तेलंगणा राज्यास होणार आहे. प्राणहिता नदी वळविण्यासाठी तयार करण्यात येणारा बंधारा हा तेलंगणाच्या कुमारम भीम असिफाबाद जिल्ह्यात असलेल्या थम्मीदिहत्ती या गावाजवळ बांधण्यात येणार आहे. या बंधारा व त्यावरील कालवा हा एक आंतर-नदी खोरे बदली दुवा आहे. याद्वारे गोदावरी नदीतील पाणी कृष्णा नदीचे खोऱ्यात आणण्यात येणार आहे. सन २०१६ मध्ये आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री व महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री यांचे दरम्यान याबाबत एक करार झाला. या कराराद्वारे तेथे निर्माण होणाऱ्या जलाशयाची महत्तम पातळी ही १४८ मीटर सआसपा इतकी ठेवण्याबाबत एकवाक्यता झाली. त्या धरणाची धारणक्षमता ही १.८५ टिएमसीफू इतकी राहणार आहे. २०१६ मध्ये हा प्रकल्प दोन भागात विभागिल्या गेला.(१) प्राणहिता उपसा सिंचन योजना व (२) कालेश्वरम उपसा सिंचन योजना.

तसेच याचा उपप्रकल्प म्हणून मेडिगड्डा बंधारा हाही एक प्रकल्प आहे.

वर्ग:गोदावरी नदीवरील धरणे
वर्ग:तेलंगणातील धरणे
वर्ग:तेलंगणातील सिंचन
वर्ग:उपसा सिंचन योजना
वर्ग:रंगारेड्डी जिल्हा
बाणगंगा पाणी वाटप

## पाणीवाटपाचा ऐतिहासिक निवाडा 
१६७४ साली नाशिक जिल्ह्यातील एका महजरामध्ये (ऐतिहासिक कागदपत्रामध्ये) दिंडोरी परगण्यातील मोहोडी या गावाच्या लोकांनी बाणगंगा नदीवर धरण बांधून आपल्या गावी बागाईत करावयाचे ठरविले .तेव्हा काय झाले याचे हे वर्णन आहे.

या लोकांनी कामास सुरुवात केल्यावर शेजारच्या जाणोरी गावाच्या पाटलाने यास हरकत घेतली. त्याचे म्हणणे होते येथे बांध घातल्यास आपल्या गावाच्या बांधास पाणी कमी होईल. बाणगंगा नदी मोहोडीच्या बाहेरून जात होती. तिथे विहिरी होत्या पण पाऊसमान कमी असल्याने पाणी टिकत नसे.शेतीचे नुकसानी होई. त्यामुळे मुबलक पाणी असलेल्या बाणगंगेवर धरण बांधून पाणी आपल्याकडे वळवावे असे त्यांना वाटे. मोहोडीकर म्हणत ,"कुदरती नदी जमीन आसमान आहे ते पासून आहे, आणि बांधारे तरी हर कोन्ही हिमती धरून करितात हे सुदामद तमाम दुनियामध्ये खर्ज आहे. येसियास साहेबी इन्साफ करून आपणास बांद बांधावयाचा हुकूम केला पाहिजे, निसर्गाचे खैरात सर्वांना खुली असावयास पाहिजे."

शेवटी हा तंटा मजलसीपुढे नेण्यात आला.नाशिक, दिंडोरी व वाणी या तिन्ही परगण्याचे मुत्सद्दी जमीनदार हजर होते. त्यांनी सर्व पाहणी करून निकाल दिला,"हे जागा बंधारीया ल्याख आहे,मेहनत बहुत आहे,टका खर्च होईल.अमा पाणी पोहचेल.जे कुदराती नदी आहे हर कोन्ही पाणी नेईल त्यास मना नाही.त्यामुळे या नदीवर बांध घातल्यास कोणाचे नुकसान होणार नाही.तसेच मुठ्मर्दी करून कोणी या कामास अडथळा करेल तर त्यापासून गावकरयाना संरक्षण देण्यात येईल." या प्रकारे अधिक जमीन पाण्याखाली आली व सरकारला फायदा झाला.

## हेही पहा 
* कावेरी पाणी वाटप
* कृष्णा पाणी वाटप

## संदर्भ
वर्ग:नाशिक जिल्हा
वर्ग:पाणी
वर्ग:इ.स. १६७४
वर्ग:पाण्याविषयी ऐतिहासिक नोंदी
दूरच्या रानात केळीच्या बनात

*दूरच्या रानात केळीच्या बनात* हा ना.धों.महानोर लिखित हर्षित अभिराज यांनी संगीतबद्ध केलेला गीतसंग्रह आहे. यातील गीतांना अभिराज यांनी चाली लावल्या आहेत.

## गाणी 
* दूरच्या  रानात केळीच्या बनात
* लिंबोणीच लिंबू
* गडद जांभळ 
* न्हात्याधुत्या पोरी 
* सरली बाई बरसात 
* देखण्या डोळ्यांचे 
* माळ्याच्या मळ्यात मैना 
* राधे यमुनेच्या काठावर 

वर्ग:मराठी गीतसंग्रह
विवंता बाय ताज मडीकेरी (कूर्ग)

**विवंता बाय ताज मडीकेरी, कूर्ग** हे कर्नाटकातील मडीकेरी गावातील होटेल आहे.

बारमाही हरित आणि वर्षभर पाऊस बरसत असणारे जंगल. म्हणजेच पर्जन्यवन ! बुडबुडे नाचवत वाहणारे झरे, इलायचीच्या हिरव्यागार वेली, ढब्बू मिरची आणि कॉफीचे मळे ! सर्व कांही खाजगी ! झाडे झुडपाणी पूर्ण अछादलेले पहाड की जो देखावा विस्मय कारक व असामान्य दृश्य नजरेत भरता येते. **विवंता बाय ताज माडीकेरी** हे तर अंतिम की जे पहाडाच्या कुशीत लपलेले आहे. याचे ठिकाण म्हणजे हे समुद्र सपाटी पासून ५००० फूट उंचीवर आहे आणि माडीकेरी, शहरापासून ७ किमी अंतरावर आहे. या हॉटेलची विशेषता: म्हणजे सर्व खोल्यातून सर्व बाजूचा संपन्न नयनरम्य देखावा नजरेत सामावता येतो. या हॉटेल मध्ये डिलक्स डिलाईट, डिलक्स अल्लूरे, प्रीमियम टेम्टेशन, आणि आश्चर्य कारक असि प्रेसिडन्शियल निरवणा सूट उपलब्ध आहेत. आथितींना येथील रेस्तरांमधील पदार्थ अचंबित करून टाकतात. आमचे जीवा स्पाला भेट द्या ! तेथे तुम्ही नैसर्गिक देखावे मनात साठऊन अत्यानंदाने बेभान व्हाल. कुर्ग येथील या अद्वितीय एकमेव हॉटेल मध्ये या आणि मोकळे व्हा ! स्वताहाला शोधण्यासाठी हे ठिकाण अतिशय परिपूर्ण आणि योग्य आहे. 

## खोली
### सुपीरियर चार्म रूम
या खोल्या ८५०  स्क्वेअर फूट आहेत. त्या अतिशय आकर्षक आराखड्याने बनविलेल्या आहेत तेथून सर्व दर्शनीय ठिकाणांचे अवलोकन करता येते. 

### डिलक्स डिलाईट रूम
कडाक्याच्या थंडीत या रूम उबदार केल्या जातात. या रूमची एरिया १००० स्क्वेअर फूट आहे. कोणत्याही सुविधेसाठी आथितींना बाहेर जावे लागत नाही. 

### प्रीमियम इंडलजन्स रूम
या खोल्या १४०० स्क्वेअर फूट  एरियाच्या आहेत यात सर्व सुविधा आहेत. लक्झरी ब्लीस्स विल्ला विथ बाल्कनी अँड प्लुंग पूल आहे. ३३०० स्क्वेअर फूट एरियाअसणाऱ्या या खोलीत प्रवेश करा आणि आनंद घ्या ! 

## संदर्भ
वर्ग:ताज हॉटेल
केतकी (निःसंदिग्धीकरण)

**केतकी** या नावापासून सुरू होणारे खालील लेख या विकिवर आहेत:

* केतकी - रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या चिपळूण तालुक्यातील एक गाव.
* केतकी - एक सुगंधी वनस्पती.
* केतकी माटेगावकर - एक मराठी गायिका व अभिनेत्री.
* केतकी करंदीकर - एक मराठी अभिनेत्री.
* डॉ. केतकी मोडक - मराठी लेखिका
* केतकी थत्ते - एक मराठी अभिनेत्री.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
पांढरा काकाकुवा

**पांढरा काकाकुवा** (शास्त्रीय नाव:*कॅकाटुआ आल्बा*) हा मध्यम आकाराचा काकाकुवा आहे. घाबरल्यावर किंवा चकित झाल्यावर हा आपल्या डोक्यावरील तुरा छत्रीच्या आकारात उभा करतो. यामुळे याला *अम्ब्रेला काकाकुवा* म्हणून देखील ओळखतात.

वर्ग:पक्षी
राम मंदिर रेल्वे स्थानक

**राम मंदिर रेल्वे स्थानक** मुंबई शहरातील उपनगरी रेल्वेच्या पश्चिम मार्गावरील स्थानक आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके‎
पंचसरोवरे

भारतातले हिंदू पाच सरोवरे पवित्र असल्याचे मानतात. त्यामुळे या सरोवरांना भेट देणे, त्यात स्नान करणे, त्यातील तीर्थ प्राशन करणे, ह्या धार्मिक यात्रा समजल्या जातात. ती पवित्र सरोवरे अशी :-
* कच्छमधील नारायण सरोवर
* कर्नाटकातील पंपा सरोवर
* राजस्थानातील पुष्कर सरोवर
* ओरिसामधील बिंदुसागर सरोवर, आणि
* तिबेटमधील मानस सरोवर

वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:सरोवरे
वर्ग:जलीय रचना
ॲनॅक्झिमेनीस

**ॲनॅक्झिमेनीस** हा मायलेटसचा रहिवासी असलेला थेलीसचा अनुयायी होता. याचा जन्म इ.स. पूर्व सहाव्या शतकामध्ये मध्ये झाला. हा मायलेशियन संप्रदायाचा तिसरा तत्त्वज्ञ होय. थेलीसने विश्वाच्या मूळ कारणाचा अभ्यास करण्याची परंपरा सुरू केली, ॲनॅक्झिमेनीसने ती परंपरा पुढे चालू ठेवली. थेलीसप्रमाणेच विश्वाचे मूळ कारण कोणते असावे, हा प्रश्न ॲनॅक्झिमेनीसपुढे उपस्थित झाला होता. एक विश्वाच्या कारणासंबंधीचे थेलीसचे विचार मान्य नव्हते. विश्व पाण्यापासून निर्माण होते. मूलभूत द्रव्य जलरूप असावे, हा थेलीसचा विचार ॲनॅक्झिमेनीसला मान्य नव्हता. विश्वाचे मूलकारण जलरूप नसून वायुरूप असावे, असे ॲनॅक्झिमेनीस म्हणतो. विश्व पाण्यापासून निर्माण झाले नसावे, तर ते वायूपासूनच निर्माण झाले असावे. असे म्हणण्यामागे ॲनॅक्झिमेनीसने कोणता विचार केला असावा, हे खालीलप्रमाणे स्पष्ट करता येईल.

जीवनाला आवश्यकता कशाची? याचा विचार केल्यास असे दिसून येते की, जरी पाणी जीवनास आवश्यक असले, तरी वायू त्याच्याहीपेक्षा अत्यावश्यक आहे. अन्न, पाण्यावाचून सजीव काही काळ जगू शकतो, परंतु वायू म्हणजे श्वासोच्छवास याशिवाय कोणताही सजीव क्षणभरसुद्धा जगू शकणार नाही. म्हणजेच पाण्यापेक्षा वायू अधिक जीवनावश्यक असल्याने वायू हे सर्व विश्वाचे मूळ कारण असावे, असे म्हणता येते.

दुसरे कारण असे असे की, प्रत्येक पदार्थांची मूळ अवस्था वायुमय आहे, असे दिसते. द्रवरूप पाणी आणि घनरूप बर्फ हे दोन्हीही सर्वप्रथम वाफेच्या म्हणजेच वायूच्या रूपामध्ये असतात, असे दिसते. बर्फ आणि पाण्याप्रमाणे जगातील प्रत्येक पदार्थाचे मूळ स्वरूपसुद्धा वायुमय असले पाहिजे. थोडक्यात वायुस्वरूप असलेल्या मूलभूत द्रव्यापासून विश्व निर्माण झाले असावे, असे म्हणायला प्रत्यक्ष अनुभवास येणाऱ्या घटनांचा आधार आहे, असे ॲनॅक्झिमेनीसला वाटले, म्हणून ॲनॅक्झिमेनीसने विश्वाचे मूळ कारण वायू असले पाहिजे, असा सिद्धान्त मांडला.

## संदर्भ
१) मराठी तत्त्वज्ञान महाकोष 
२) पाश्चात्य तत्त्वज्ञानाचा इतिहास – ग. ना. जोशी

वर्ग:ग्रीक तत्त्वज्ञ
मसारु इमोतो

**मसारु इमोतो** (जन्म: २२ जुलै १९४३ - मृत्यु: १७ ऑक्टोबर २०१४) हा एक जपानी लेखक, संशोधक, छायाचित्रकार व उद्योजक होता. त्याचा असा दावा होता कि मानवी जाणीवेचा पाण्याच्या रेण्वीय बांधणीवर परिणाम होतो.त्याचा अदमास हा अलीकडील वर्षांत उत्क्रांत झाला व त्याचे पूर्वीचे कामाने व त्याचे विश्वासाने हे शोधले कि,पाणी हे सकारात्मक विचारांना व शब्दांना प्रतिसाद देते. तसेच, दुषित पाणी हे प्रार्थनेने व सकारात्मक दृष्टीने स्वच्छ करता येऊ शकते.

सन १९९९ पासून इमोतोने पुस्तकांचे अनेक खंड प्रकाशित केले, ज्याचे शीर्षक 'पाण्यापासूनचे संदेश' (मेसेजेस् फ्रॉम वॉटर) असे होते. त्या पुस्तकांत बर्फाच्या स्फटिकांची चित्रे होती व त्याने त्यांच्यावर केलेले प्रयोग. त्याच्या या कल्पना 'What the Bleep Do We Know!?' या चित्रपटात साकार झाल्यात.

## कल्पना
इमोतोचा असा विश्वास होता कि, 'पाणी ही आपल्या सत्यतेची छवी आहे' व भावनात्मक ऊर्जा आणि स्पंदने ही पाण्याची भौतिक-बांधणी बदलू शकतात.इमोतोच्या पाणी-स्फटिक  प्रयोगात,पेल्यातील पाण्यावर विविध शब्द, चित्रे किंवा संगीत याद्वारे प्रक्रिया केल्या जायच्या. नंतर त्यास गोठविल्या जायचे.त्या गोठविलेल्या स्फटिकांचे मग सूक्ष्म-छायाचित्रणाद्वारे सद्भिरुचीदर्शक गुणधर्म ज्ञात केल्या जायचे. त्याने असा दावा केला होता कि, ज्या पाण्यावर सकारात्मक बोल व विचारांद्वारे प्रभाव टाकण्यात आला होता, त्या पाण्याचे स्फटिक , गोठविल्या गेल्यावर, दर्शनीयरित्या 'आल्हाददायक' दिसत होते, त्या विपरीत, नकारात्मक प्रभाव पाडलेल्या पाण्याचे स्फटिक  हे 'घाणेरडे'  तयार होत असत.

त्याने पुढे असाही दावा केला कि,गोठविल्या गेल्यावर, वेगवेगळ्या स्रोतांमधील पाण्याची स्फटिकमय बांधणी ही वेगवेगळी होती.डोंगरावरील पाण्याची स्फटिकमय बांधणी ही सुंदर आकार असलेली भौमितीय आकृती करत होती तर, दूषित स्रोतातून घेतलेल्या पाण्याची स्फटिकमय बांधणी ही विस्कळीत व घाणेरडी रहात होती.त्याचा असाही विश्वास होता कि, ही विस्कळीत बांधणी अतिनील किरणांच्या माऱ्याने व काही प्रकारच्या विद्युतचुंबकिय तरंगांनी नीट करता येते.

वर्ग:जपानी उद्योगपती
वर्ग:जपानी लेखक
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
पुष्कर सरोवर

**पुष्कर सरोवर** हे पश्चिम भारतातील राजस्थानच्या अजमेर जिल्ह्यातील पुष्कर गावात असलेले एक सरोवर आहे.हे सरोवर पंचसरोवरांपैकी एक आहे. हे हिंदूंसाठी एक पवित्र सरोवर आहे. यास तीर्थराजही म्हणतात. येथे ब्रम्हदेवाचे भारतात असणारे एकमेव मंदिर आहे. पुष्कर सरोवराचे अंकन ख्रिस्तपूर्व चौथ्या शतकातील नाण्यांमध्ये अंकित आहे. या सरोवरामध्ये डुबकी मारण्याने त्वचेचे रोग नष्ट होतात असा समज आहे. या सरोवरासभोवताल सुमारे ५०० मंदिरे आहेत.

वर्ग:हिंदू तीर्थक्षेत्रे
वर्ग:भारतामधील सरोवरे
वर्ग:अजमेर जिल्हा
पंपा सरोवर

thumb|पंपा सरोवर
**पंपा सरोवर** हे कर्नाटकच्या हंपी जिल्ह्यात असलेले एक सरोवर आहे. ते तुंगभद्रा नदीच्या दक्षिणेस आहे. हे सरोवर हिंदूंमध्ये पवित्र मानले जाते व हे भारतात असलेल्या पंचसरोवरांपैकी एक आहे.याचा उल्लेख श्रीमद्भागवत पुराणात सापडतो.पंपा या पार्वतीच्या अवताराने येथे शिवाला प्राप्त करण्यासाठी खडतर तप केले. या सरोवराचा उल्लेख रामायणात पण आहे. येथे शबरीने रामाची वाट बघितली होती.

वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:भारतामधील सरोवरे
वर्ग:बेळ्ळारी जिल्हा
वर्ग:हंपी
खंडाळा रेल्वे स्थानक

350px|इवलेसे|डावे|खंडाळा रेल्वे स्थानक

खंडाळा रेल्वे स्थानक हे मुंबई पुणे रेलवे मार्गावरील रेल्वे स्थानक आहे येथून पुढे खंडाळा घाट सुरू होते येथे काही गाड्या थांबतात मात्र प्रामुख्याने या ठिकाणी सर्व रेल्वे गाड्यांचे ब्रेक चेक केले कारण या रेल्वे स्थानकाच्या पुढे खंडाळा घाट सुरू होतो . 

वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:पुणे उपनगरी रेल्वे
हर्षित अभिराज

**हर्षित अभिराज** (२२ ऑगस्ट, इ.स. १९७२ - ) हे मराठी-भारतीय गायक, संगीतकार आणि गीतकार आहेत. हर्षित अभिराज यांनी मराठी, हिंदी या भाषांमध्ये संगीतकार, गायक व गीतकार म्हणून काम केले आहे. त्यांनी अनेक हिंदी आणि मराठी अल्बमना संगीत दिले आहे.

## कारकीर्द 
ना.धों. महानोर यांच्या दूरच्या रानात केळीच्या बनात या चित्रपटातील कवितांना संगीतबद्ध करून अभिराज यांनी आपल्या सांगीतिक कारकिर्दीची सुरुवात केली. यानंतर त्यांनी डॉ. एस पी बालसुब्रमण्यम यांच्या निशिगंध या मराठी अल्बमसाठी संगीत दिले. आजपर्यंत हरिहरन, कैलाश खेर, जावेद अली, अनुराधा पौडवाल, सुरेश वाडकर, साधना  सरगम, आनंद शिंदे, वैशाली सामंत, परुपल्ली रंगनाथ, रवींद्र साठे, उत्तरा केळकर, वैशाली माडे, जान्हवी प्रभू अरोरा,  मुग्धा वैशंपायन, अर्चना आणि प्रार्थना ( जुनियर बेंगलोर सिस्टर्स), अभिलाषा चेल्लम, अनुपमा इत्यादी गायकांनी हर्षित अभिराज यांनी संगीतबद्ध केलेल्या गीतांना आवाज दिला आहे. 

रेडिओ मिर्ची  98.3च्या *मिर्ची म्युझिक अवार्ड*साठी ते परीक्षक असतात.        

## आल्बम 
* ओम नमो भगवते वासुदेवाय 
* कथा खंडोबाची 
* गाता गाता शिकू 
* जय जय महावीरा 
* दूरच्या  रानात केळीच्या बनात 
* नकोशी
* नवकार महामंत्र 
* नवनाथ मंत्र
* निशिगंध  
* भक्तामर स्तोत्रम 
* भूपाळी आणि कथा खंडोबाची   
* मंत्र संग्रह             
* माझी मुलगी  
* या ल्युब्ल्यू ( हिंदी / रशियन )    
* स्तीत्र संग्रह ( पार्श्वनाथ )     

## हर्षित अभिराज यांचे संगीत दिग्दर्शन असलेले चित्रपट 
* अंगारकी 
* आंदोलन 
* कर्तबगार  
* काळूबाई भक्त धावजी पाटील 
* जय जय रघुवीर समर्थ 
* ज्योतिबा सावंत 
* डोंबारी       
* मास्तर एके मास्तर                                        
* वर्तमान    
* हिच्यासाठी काय पण
* बबन (2 गाणी :
श्रावण महिना &
जगण्याला पंख फुटले)

## रंगमंचीय सादरीकरण 
* आम्ही  दोघे  
* दूरच्या रानात - एक सुरेल सफर 
* नातं तुझं माझं 
* रुणुझुणु वारा रिमझिम धारा 

## पुरस्कार
* उत्कृष्ट संगीतासाठी चित्र परिवाराचा  पुरस्कार "नकोशी" या अल्बमला मिळाला . 
* अभिजित दादा कदम फौन्डेशनचा "विशेष गीतकार आणि संगीतकार" पुरस्कार. 
* राजेश खन्ना स्मृती पुरस्कार.
* राजा गोसावी स्मृती पुरस्कार.

## बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:हिंदी संगीतकार
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
विठ्ठलवाडी

**विठ्ठलवाडी** हे ठाणे जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे कल्याण-डोंबिवली शहराचा भाग आहे.

वर्ग:कल्याण-डोंबिवली
शहाड

**शहाड** हे ठाणे जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे कल्याण शहराचा भाग आहे. येथे शहाड रेल्वे स्थानक देखील आहे.

वर्ग:कल्याण-डोंबिवली
वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
लौजी रेल्वे स्थानक

**लौजी ** हे मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या मध्यम रेल्वेवरील कर्जत-खोपोली दरम्यानचे खोपोलीच्या आधीचे स्थानक आहे. खोपोलीहून सुटून छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनसला जाण्यासाठी कर्जत-कल्याणमार्गे जाणाऱ्या दररोजच्या सहा उपनगरी गाड्या लौजीला थांबतात. त्यांतील पाच लोकल जलद आहेत तर एक लोकल धिमी आहे. लौजी हे गाव रायगड जिल्ह्यातल्या कर्जत तालुक्यात येते. हा भाग अविकसित, डोंगराळ आहे. येथे फार कमी लोकसंख्या आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वर्ग:रायगड जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
अंबरनाथ

**अंबरनाथ** हे ठाणे जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचे शहर आहे.

## पर्यटन 
ठाणे जिल्ह्यातील अंबरनाथ येथे शिलाहार राजांनी अकराव्या शतकात बांधलेले पुरातन हेमाडपंथी शैलीचे शिवमंदिर आहे. या मंदिरातील शिवलिंग स्वयंभू आहे. हे मंदिर जमिनीच्या पातळीवर बांधलेले आहे. या शिवमंदिर परिसरात खासदार डॉ. श्रीकांत शिंदे यांच्या कल्पनेतून शिवमंदिर आर्ट फेस्टिव्हल हा अतिशय मोठा कलामंच उभा करण्यात आला आहे. अंबरनाथ येथे आगपेट्यांचा तसेच दारूगोळ्याचा कारखाना आणि अनेक रासायनिक उद्योगही आहेत.

## शिवमंदिर 
मुंबईनगरीचे एक उपनगर अंबरनाथ. अंबरनाथ हे नाव बहुतेक अमरनाथ म्हणजेच शिवशंकर यावरून पडले असावे. हळेबीड-बेलूरची आठवण व्हावी असे एक महादेवाचं मंदिर इथे आहे. मंदिराचे प्रवेशद्वाराजवळ एक शिलालेख आढळतो. रॉयल एशियाटीक सोसायटीच्या एका खंडात हा इ.स. १०६०चा शिलालेख छापला आहे. मंदिराच्या प्रवेशद्वारापाशी दोन नंदी आहेत. एका नंदीच्या गळयात शिवलिंग आहे. आत शिरल्यावर अठरा खांबांचा भव्य सभामंडप दिसतो त्यातले चारच खांब आता दिसतात ज्यावर सुरेख नक्षीकाम दिसते. बाकीचे खांब मात्र भिंतीत बुजले आहेत. मंडपाचे छत व कळस यामध्ये पोकळी आहे. कोनात जोडून असलेल्या गाभाऱ्यामुळे ऊनसावल्यांचा वेधक दृष्य पहायला मिळते. संपूर्ण मंदिर सव्वादोनशे कोरीव हत्तींच्या पाठीवर बांधलेले आहे. मंदिराच्या बाह्यांगाला चारी बाजूला विविध शिल्पे आहेत. त्यात त्रिशूल घेतलेली शिवमूर्ती, लक्ष्मीची मूर्ती, शिवलिंग, पार्वती, नरमुंडधारी महाकाली, शिवपार्वती विवाह, हंसारुढ ब्रम्हदेव, वराहरुढ विष्णू, ऊजव्या सोंडेचा गणपती, नृत्यांचे आविष्कार, शृगांरिक कामशिल्पे आढळतात. काळाच्या ओघात त्यात बरीच पडझड झालेली आहे. सभामंडपातील कोरलेले खांब म्हणजे कोरीवकामाचा उत्कृष्ट नमुनाच होय. सभामंडपाच्या मध्यभागावरील झुंबर त्याच्या भोवतालची वर्तुळे, घुमट, त्यावरचे नक्षीकाम फारच सुरेख आहे. गाभारा दिवसाउजेडी पाहिला तर आतील भागात योगी शिव कोरलेला दिसतो. सभामंडपापासून दहाबारा पायऱ्या उतरल्यावर गाभारा दिसतो. त्यात एक स्वयंभू काळया पाषाणाचे शिवलिंग व दुसरे घडीव गारगोटीचे शिवलिंग आहे. आंबा, चिंच यांची दाट राई इथे एकेकाळी असावी असं वाटतं. वढवाण नदीच्या ऐन काठावर हे मंदिर सहज लक्षात येत नसलं तरी प्रेक्षणीय नक्कीच आहे.

वर्ग:अंबरनाथ
वर्ग:ठाणे जिल्हा
सवाई सर्जाच्या नावाने चांगभलं

सवाई सर्जाच्या नावाने चांगभल हा वीर येथील म्हस्कोबा यांच्यावर आधारित मराठी चित्रपट आहे. या चित्रपटाची निर्मिती कामाक्षी या निर्मिती संस्थेअंतर्गत करण्यात आली होती. चित्रपटाचे दिग्दर्शन प्रमोद समेळ यांनी केले असुन कथा, पटकथा आणि संवाद विशाल रामचंद्र कुदळे यांनी लिहिले आहेत. अभिनेते शरद पोंक्षे हे म्हस्कोबाच्या भूमिकेत असुन, राहुल सोलापूरकर हे सूत्रधाराच्या भूमिकेत आहेत, तर श्रीनिवास कुलकर्णी, विशाल कुदळे, मयुर शिंदे हे अनुक्रमे मालजी, कमळाजी आणि तुळाजी यांच्या भूमिकेत आहेत.

## कलाकार
* शरद पोंक्षे
* राहुल सोलापूरकर
* श्रीनिवास कुलकर्णी 
* विशाल कुदळे
* मयुर शिंदे 

## गाणी
या चित्रपटातल्या शीर्षक गीतासाठी आनंद शिंदे यांनी आपला आवाज दिला आहे. तर समाधी हे गीत सुरेश वाडकर यांच्या आवाजात ध्वनीमुद्रित करण्यात आले.
* दाखव मार्ग देवा
* श्रीनाथाने दर्शन दिले
* दर्शन
* समाधी
* चांगभलं रं
उल्हासनगर

**उल्हासनगर** हे महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील एक शहर आहे. हे शहर MMRDA द्वारे व्यवस्थापित मुंबई महानगर प्रदेशाचा एक भाग आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार त्याची अंदाजे लोकसंख्या ५,०६,०९८ होती. उल्हासनगर हे महानगरपालिका शहर आहे आणि त्याच नावाचे तहसीलचे मुख्यालय आहे. मुंबई उपनगरीय रेल्वेच्या मध्य मार्गावर याचे उपनगरीय स्थानक आहे.

## उल्हासनरचा इतिहास 
हिंदुस्थानाची फाळणी होण्यापुर्वी उल्हासनगर शहर म्हणजेच कल्याण कॅम्प हा विस्तृत भाग ब्रिटिश सैनिकांची वसाहत होता. या दलदल व पठार सदृश्य भागात ब्रिटिशानी 1942 साली दुसऱ्या जागतिक महायुद्धाच्या काळात 6000 ब्रिटिश सैनिकाना राहण्यासाठी 2000 बराकी बांधल्या. त्यावेळी कोणी विचारही केला नसेल कि भविष्यात या बराकींमध्ये कुटुंबाच्या दोन ते तीन पिढया राहतील, वाढतील आणि या दलदलीच्या भागात एक औद्योगिक शहर वसेल. 13 किलोमीटरच्या क्षेत्रफळात परसलेले उल्हासनगर शहर हे जगाच्या नकाशावर आजही केंद्र शासनाच्या सरंक्षण खात्याच्या अखत्यारीत आहे. भारत-पाक फाळणी दरम्यान पाकीस्तानच्या सिंध प्रांतातील सिंधी व्यापा-यांवर हिंदू असल्याचा ठपका ठेवत त्याना भारतात पाठविण्यात आले. पाकीस्तानातुन आलेल्या हिंदू नागरिकांचे पुर्नवसन करण्याचे मोठे आवाहन भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्यासमोर उभे होते. देशातील विविध प्रांतांचा अभ्यास केल्यानंतर ठाणे जिल्हयातील लष्करी कल्याण छावणीत विस्थापिताना वसविण्यात आले. कालांतराने कल्याण छावणीचे रूपांतर उल्हासनगर शहरात झाले. पाकिस्तानातुन स्थलांतरीत झालेल्या 94 हजार 400 लोकांची तिथे राहण्याची व्यवस्था करण्यात आली होती. अनेकांच्या डोक्यावर छप्पर ही नव्हते. अनेकांनी उल्हासनगरमधील रिकामी जमिन ताब्यात घेऊन तेथे आपली घरे बांधली होती. फाळणी व विस्थापितांच्या वेदना या गच्च भरलेल्या बराकींमधून आणि मोकळया जमिनींवर उभारण्यात आलेल्या आस्थाव्यस्थ खोपटांमधून स्पष्ट दिसत होत्या. स्वातंत्रपुर्व काळात हिंदुस्थानची फाळणी होण्यापुर्वी कराची येथील मनोरा बेटावर मालवणी, तेलगु, धोबी, कच्छी आणि सिंध प्रांतात राहणारे सिंधी आदी अनेक हिंदू वास्तव्याला होते. फाळणीनंतर त्याना भारतात विस्थापित करण्यात आले, मुंबई बंदरातुन कल्याण कॅम्प(उल्हासनगर) शहरात त्याना वसविण्यात आले़  8 आॅगस्ट 1949 रोेजी तत्कालीन गर्व्हनर सी. राजागोपालचारी यानी या निर्वासितांच्या शहराला उल्हासनगर शहर असे नाव दिले. फाळणीनंतर बरोबर जे काही आणता आले होते, त्याच्या बळावर लहान-मोठे उद्योगधंदे सुरू करण्यास सिंधी समाजाने सुरुवात केली. त्यांनी तयार केलेल्या वस्तुंना मुंबई ही नजिकची बाजारपेठ असल्याने धंदा तेजीत आला. फाळणीनंतर उल्हासनगरात आलेल्या मराठी भाषिकाना बंदर व बोटीवर काम करण्याचा अनुभव असल्याने त्यानी मुंबई पोर्ट ट्रस्ट मध्ये रोजगार मिळविला.

वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:उल्हासनगर तालुक्यातील गावे
वर्ग:उल्हासनगर
माळभिंगरी

इवलेसे|right|180px|माळभिंगरी
**माळभिंगरी** (इंग्लिश:Hirundo rustica) हा जगात बहुतांश ठिकाणी आढळणारा पक्षी आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:पक्षी
कळवा

इवलेसे|कळवा येथील शिवाजी महाराजांच्या पुतळ्याचा उद्घाटन सोहळा

**कळवा** हे ठाणे शहरातील एक नगर असले तरी मुंबईचे उपनगर म्हणून ओळखले जाते. कळव्यात इ.स‌ १९८३ पर्यंत ग्रामपंचायत होती; नंतर ती ठाणे महानगरपालिकेत विलीन झाली. इथे मूळ कुळांची आडणावे गायकर, साळवी, म्हात्रे, पाटील, केणी, लासे अशी आहेत. येथे **कळवा** हे मुंबईच्या मध्य रेल्वे उपनगरीय मार्गावरील स्थानक आहे. 

वर्ग:ठाणे
कोल्हाट्याचे पोर

डॉ. किशोर शांताबाई काळे यांचे हे आत्मकथनात्मक पुस्तक आहे. भटक्या विमुक्त जातीतील कोल्हाटी या समाजाचे वास्तव, व्यथा व रूढी यांचे प्रत्ययकारी दर्शन या पुस्तकातून होते. १९९४ साली ग्रंथाली प्रकाशन ने पहिली आवृत्ती प्रसिद्ध केली.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
क्रीस (क्रिकेट)

क्रिकेटच्या खेळात, **क्रीझ** हे खेळाच्या मैदानावर रंगवलेल्या किंवा खडूने बनवलेल्या पांढऱ्या रेषांनी निश्चित केलेले क्षेत्र आहे आणि क्रिकेटच्या नियमांनुसार ते क्षेत्ररक्षण आणि फलंदाजी करणाऱ्या संघांसाठी वेगवेगळ्या प्रकारे कायदेशीर खेळासाठी मदत करतात. कोणत्या क्षेत्रामध्ये फलंदाजी किंवा गोलंदाजी केली जावी हे क्रिझ परिभाषित करते. *क्रीज* हा शब्द कोणतीही ओळ स्वतः, विशेषतः पॉपिंग क्रीज किंवा त्यांनी चिन्हांकित केलेल्या प्रदेशाच्या संदर्भात वापरला जाऊ शकतो. क्रिकेटच्या कायद्यांमधील नियम ७ हा क्रिजच्या खुणांचा आकार आणि स्थिती नियंत्रित करतो आणि वास्तविक रेषेला गवतावरील चिन्हांकित रेषेच्या रुंदीच्या मागील काठाची, म्हणजे, शेवटीला असलेल्या विकेटच्या सर्वात जवळच्या किनारीस परिभाषित करतो. 

1000px|centre|क्रीस

वर्ग:क्रिकेट
वर्ग:फक्त चित्र असलेली पाने
गनिसन नदी

इवलेसे
**गनिसन नदी** ही अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील एक नदी आहे. ही नदी गनिसन काउंटीमध्ये उगम पावते व गनिसन शहरातून जाते. यावर ब्लू मेसा धरण आहे. यानंतर मॉरो पॉइंट रिझरवॉइर आणि क्रिस्टल रिझरवॉइर या दोन मानवनिर्मित सरोवरांतून जात गनिसन नदी ब्लॅक कॅन्यन ऑफ द गनिसन या घळीत उतरते. डेल्टा शहराजवळू वाहत ही नदी कॉलोराडो नदीला मिळते.

वर्ग:कॉलोराडोमधील नद्या
अमन लॉज रेल्वे स्थानक

**अमन लॉज रेल्वे स्थानक** हे भारतातील माथेरान डोंगरी रेल्वेवरील एक स्थानक आहे. अमन लॉज रेल्वे स्थानक हे मध्य रेल्वेच्या मुंबई मंडळातील माथेरान डोंगरी रेल्वे या अरुंदमापी लोहमार्गावरील एक स्थानक आहे.

हे स्थानक माथेरान पठारावर असून महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळाच्या विश्रामालयापासून तसेच दस्तुरी नाक्यापासून जवळच आहे. नेरळ-माथेरान-नेरळ दरम्यान धावणाऱ्या सर्व गाड्या येथे थांबा घेतात. परंतु या गाड्यांसाठी हे स्थानक एक 'तांत्रिक थांबा' आहे. 'माथेरान-नेरळ' गाड्यांसाठी माथेरानहून या स्थानकाचे तिकीट मिळत नाही तसेच 'नेरळ-माथेरान' गाड्यांसाठी नेरळहून या स्थानकाचे तिकीट मिळत नाही. नेरळहून माथेरानचे तिकीट घेऊन पर्यटक या ठिकाणी उतरतात. अमन लॉज - माथेरान दरम्यान शटल रेल्वे सेवा उपलब्ध असून येथील तिकीट खिडकीवर फक्त याच गाड्यांचे माथेरानसाठीचे तिकीट उपलब्ध होते.

नेरळहून रस्तेमार्गाने माथेरानला आल्यास 'दस्तुरी नाका'पर्यंतच वाहनांना परवानगी आहे. दस्तुरी नाक्यापासून या स्थानकावर आल्यास 'अमन लॉज - माथेरान' या रेल्वेने माथेरानपर्यंत जाता येते.

वर्ग:रायगड जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:माथेरान डोंगरी रेल्वे
पाणी साठवणीच्या पद्धती

## जलस्रोतांची साठवण 
पावसावर अवलंबून असलेल्या शेतीला, ठराविक काळी पडणारया पावसाच्या पाण्याचे नियोजन करावे लागे. पिण्यासाठीचे पाणी ,वापरावयाचे पाणी व अन्य कारणासाठी लागणारे पाणी नेहमी उपलब्ध असावे यासाठी पूर्वीपासून अनेक प्रयत्न झालेले दिसतात.

सिंधू संस्कृतीच्या काळातील अनेक विहिरी संशोधकांना मिळाल्या आहेत.त्यांची रचना वैशिष्ट्यपूर्ण अशी आहे.विशिष्ट पद्धतीने उंचवट्यावर बांधलेल्या या विहिरी असत.त्यामुळे वरून खालच्या दिशांना असलेल्या शेतांना पाणी पुरवठा करणे सोपे होई.काही विहिरी उभ्या आकाराच्या,उंचीला जास्त पण परीघ कमी असलेल्या बांधत;ज्यामुळे पाण्याची पातळी पसरट न होता वरती चढत असे व पाणी वापरणे सोपे होई.भारतातील सर्वच प्रांतात वैशिष्ट्यपूर्ण विहीरी आढळतात. त्या विविध नावानी ओळखल्या जातात .

### विहिरींची विविध नावे  
* आड - मराठी
* कुंडी - राजस्थानी
* कोसीटो किंवा कोईटो - म्हणजे खोलोला कमी असलेली विहिर
* कोहर - खूप खोल असलेली विहिर
* बारव अथवा बावडी
* कहार- सार्वजनिक विहिर
* कुआ - हिंदी
* कुई - रोज दोन तीन घागरी पाणी देणारी छोटी विहिर
* पिचको किंवा पेजको - फक्त प्राण्यांसाठी बांधलेली विहिर
* द्रः,दह्ड,दैड - बांधकाम न केलेली कच्ची विहिर
* मुकी विहिर,भून्डकी विहिर- नदी काठावर खोदलेली
* झालर (राजस्थान मधील)- मुख्यत: स्नान संध्या,जप ताप,धार्मिक कारणासाठी बांधलेली
* सागर का कुआ - प्रचंड मोठं पाण्याचा साठा पोटात असलेली विहिर
* सीर का कुआ- याला जमिनीखालून एका स्रोतामधून पाणी पुरवठा असतो 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पाणी
वर्ग:जलीय रचना
सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक

**सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक ** हे मुंबईच्या मध्य आणि हार्बर मार्गावरील एक स्थानक आहे.
इवलेसे

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
डॉकयार्ड रोड रेल्वे स्थानक

इवलेसे
**डॉकयार्ड रोड रेल्वे स्थानक** हे मुंबईच्या हार्बर मार्गावरील एक स्थानक आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वॉटर पाईप रेल्वे स्थानक

**वॉटर पाईप रेल्वे स्थानक** हे मध्य रेल्वेच्या मुंबई मंडळातील माथेरान डोंगरी रेल्वे या अरुंदमापी लोहमार्गावरील एक स्थानक आहे. नेरळ-माथेरान-नेरळ दरम्यान धावणाऱ्या सर्व गाड्या येथे थांबा घेतात.

हे स्थानक एक 'तांत्रिक थांबा' असून येथे तिकीट खिडकी नाही. या स्थानकापासूनचे किंवा या स्थानकापर्यंतचे तिकीट उपलब्ध होत नाही.
पूर्वीच्या काळी जेव्हा नेरळ-माथेरान-नेरळ दरम्यान धावणा-या गाड्या वाफेच्या इंजिनावर धावायच्या तेव्हा या स्थानकात इंजिनात पाणी भरले जायचे. आजही येथे ती पाण्याची टाकी व नळ दिसतो.

वर्ग:माथेरान डोंगरी रेल्वे
वर्ग:रायगड जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
बाणावली

**बाणावली** तथा **बान्नालेम** हे गोवा राज्यातील दक्षिण गोवा जिल्ह्यातील एक गाव आहे.

वर्ग:गोवा राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:दक्षिण गोवा जिल्ह्यातील गावे
मांद्रे

**मान्द्रे** तथा **मांद्रेम** हे गोवा राज्यातील उत्तर गोवा जिल्ह्यातील एक गाव आहे.

### प्रमुख व्यक्ती 
# रमाकांत खलप: गोव्याचे माजी उपमुख्यमंत्री
# लक्ष्मीकांत पार्सेकर:  गोव्याचे माजी मुख्यमंत्री

## संदर्भयादी 
वर्ग:गोवा राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील गावे
कळंगुट

180px|इवलेसे|उजवे|कळंगूटची पुळण
**कळंगूट** हे गोवा राज्यातील उत्तर गोवा जिल्ह्यातील बारदेस तालुक्यातील एक गाव आहे. इथला समुद्रकिनारा पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १३८१० इतकी होती. यांपैकी ५४% पुरुष तर ४६% स्त्रिया होत्या

वर्ग:गोवा राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील गावे
चार्ल्स बार्टन बर

कर्नल **चार्ल्स बार्टन बर** हा ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचा लश्करी अधिकारी होता. याने तिसऱ्या मराठा-इंग्रज युद्धात व खडकीच्या लढाईत कंपनीच्या सैन्याचे नेतृत्व केले.

या लढाईदरम्यान बर पक्षाघाताने आजारी असून त्याने आपले सैन्य खंबीरपणे हाताळले.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोकाहोन्टास

**पोकाहोन्टास** तथा **माटोआका** किंवा **अमोनुटे** (इ.स. १५९६ - इ.स. १६१७) ही मूळची अमेरिकन स्त्री होती. ही आताच्या व्हर्जिनिया राज्यातील जेम्सटाउन येथील वसाहतीत राहणाऱ्या मूळच्या युरोपीय लोकांशी संबंधात होती.

## हे सुद्धा पहा 
* पोकाहोन्टास (चित्रपट)

वर्ग:मूळचे अमेरिकन लोक
वर्ग:इ.स. १५९६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६१७ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अधर्माच्या पाच शाखा

**विधर्म**, **परधर्म**, **आभास**, **उपमा** आणि **छल** या अधर्माच्या पाच शाखा आहेत. अधर्माप्रमाणेच या सर्वांचाच धर्म जाणणाऱ्या पुरुषाने त्याग करावा. 

### ’विधर्म’ 
धर्मबुद्धीने करूनसुद्धा ज्या कर्मामुळे आपला धर्म बिघडतो, तो ’विधर्म’ होय. 

### ’परधर्म’ 
आपल्याखेरीज अन्य माणसासाठी उपदेश केला गेलेला धर्म ’परधर्म’ होय. 

### ’उपधर्म’ किंवा ’उपमा’ 
पाखंड किंवा दंभ म्हणजे ’उपधर्म’ किंवा ’उपमा’ होय. 

### ’छ्ल’ 
शास्त्रवचनांचा विपरीत अर्थ लावणे हा ’छ्ल’ होय. 

### ’आभास’ 
आपल्या आश्रमाहून वेगळ्या धर्माला माणूस स्वेच्छेने धर्म मानतो, तो ’आभास’ होय. 

संदर्भ :

**श्रीमद् भागवत महापुराण**   स्कंध-७ वा-अध्याय १५ वा श्लोक १२-१४)

वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान
वर्ग:पुराणे
कर्माचे प्रकार

वैदिक कर्मे दोन प्रकारची असतात. प्रवृत्तिपर कर्मे व निवृत्तिपर कर्मे. 

### प्रवृत्तिपर कर्मे 
प्रवृत्तिपर कर्ममार्गाने संसाराची येरझार चालू राहाते 

### निवृत्तिपर कर्मे 
निवृत्तिपर कर्मे  ज्ञान किंवा भक्तिमार्गाने मोक्षप्राप्ती होते. 

### ’इष्ट’ 
श्येनयागादी हिंसामय याग, अग्निहोत्र, दर्श, पूर्णमास, चातुर्मास्य, पशुयाग, सोमयाग, वैश्वदेव, बलिहरण इत्यादी द्रव्यमय कर्मांना ’इष्ट’ म्हणले जाते 

### ’पूर्तकर्मे’ 
आणि देवालय, बगीचे, विहीरी बांधणे, पाणपोई घालणे यांसारखी लोकोपयोगी कामे ही ’पूर्तकर्मे’ होत. ही सर्व प्रवृत्तिपर काम्यकर्मे आहेत. 

संदर्भ:

**श्रीमद् भागवत महापुराण**

### स्कंध-७ वा-अध्याय १५ वा श्लोक ४७ - ४८ 
वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान
वर्ग:पुराणे
पंच महापापे

मद्यपान, ब्राह्मणहत्या, सुवर्ण-चोरी, गुरूस्त्रीगमन आणि विश्वासघात ही पाच महापापे करणारे, 

संदर्भ

श्रीमद् भागवत महापुराण

### माहात्म्य-अध्याय ४ था
मंदार चोळकर

**मंदार चोळकर** हे मराठी कवी आणि गीतकार आहेत. यांनी २००९ पासून चित्रपट, मालिका, नाटक, जाहिराती यांसाठी कवी आणि गीतकार म्हणून काम केले आहे, त्यांनी आजवर ७० मराठी चित्रपटांसाठी तसेच १० म्युझिक अल्बम्ससाठी गीतलेखन केले असून त्यांना आजवर अनेक पुरस्कारांनी गौरवण्यात आले आहे. त्यांनी अक्षय कुमार अभिनित रूस्तुम ह्या हिंदी चित्रपटाच्या प्रसिद्धीसाठी मराठी गीतलेखन केले आहे.

## शिक्षण 
मंदार चोळकर यांचे शालेय शिक्षण शारदाश्रम विद्यामंदिर दादर येथे झाले.

## चित्रपट 
## मालिका शीर्षक गीते
* झी युवा - प्रेम हे - २०१७
* झी मराठी - होणार सून मी या घरची - तुझे माझे एक नाव, नाही कळले कधी जीव वेडावला  - २०१५
* झी मराठी - का रे दुरावा - शीर्षकगीत - २०१५
* झी युवा - सरगम - लेखक 
* का रे दुरावा, अरे वेड्या मना 
* माझिया माहेरा 
* प्रीती परी तुजवरी
* माझे पति सौभाग्यवती

## नाटक 
* कळत नकळत 
* ती दोघं 
* लग्नॉलाॅजी 

## जाहिरातींसाठी जिंगल्स 
* डर्मीकूल 
* डेटाॅल 
* महिंद्रा एक्सयूव्ही 
* पॉंड्स ड्रीमफ्लॉवर

## पुरस्कार 
* दूर राहिले गाव (सतरंगी रे) ह्या गाण्यासाठी रेडिओ मिरचीचा उदयोन्मुख गीतकाराचा पुरस्कार.
* देवा तुझ्या गाभाऱ्याला (दुनियादारी) ह्या गाण्यासाठी अनेकविध पुरस्कारांनी सन्मानित.
* मनमंदिरा (कट्यार काळजात घुसली) ह्या गाण्यासाठी नामांकने आणि पुरस्कार 
* तुझ्या विना गीतसंग्रहासाठी सर्वोत्कृष्ठ गीतकार - चित्रपदार्पण पुरस्कार 

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:मराठी चित्रपट कवी
वर्ग:मराठी चित्रपट गीतकार
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
पिंगलाक्षी देवी मंदिर (रिसोड)

### पिंगलाक्षी देवी मंदिर रिसोड 
रिसोडला देवी देवतांचे महत्त्व मोठेच आहे. नवरात्राच्या कालावधीत पिंगलाक्षी देवीच्या दर्शनाला जाणाऱ्यांची संख्या मोजण्याचा प्रयत्न केल्यास येणारा आकडा रिसोडच्या लोकसंख्ये एवढा येईल हे नक्की. या काळात पहाट, सकाळ, दुपार व संध्याकाळी भाविकाची गर्दी लोटलेली असते. देवीच्या परिसरात असणाऱ्या सुंदर व प्रशस्त तलावावर हात पाय धुऊन दर्शन घेणे, त्या नंतर घरून डब्यात आणलेले खाणे , वडाच्या पारंब्यांना लटकणे, हुंदडणे, तलावात पोहणे, फरशीच्या पाण्यात पाय मोकळे सोडून डबा धुता धुता मासे पकडणे (हौशेखातर-विरंगुळा वगैरे म्हणून) असा उपक्रम चालतो. या ठिकाणचे ऐतिहासिक महत्त्व व संबंधीत घडामोडी यथावकाश रिसोड कट्ट्यावर प्रकाशीत होतीलच.

दसऱ्याचे दिवशी तर संध्याकाळी सीमोल्लंघन करण्यासाठी अमाप जनसमुदाय लोटला असतो. दसऱ्याला पिंगलाक्षी देवीला जाऊन सीमोल्लंघन करणे म्हणजे रिसोडकरांच्या जीवनातल्या अविस्मरणीय आठवणींपैकी एक आहे. काही लोक ज्यांचे कडे स्वयंचलित वाहने आहेत भरच्या आसरा मातेला (रिसोड-भर अंतर ६ किमी)सुद्धा जाऊन सीमोल्लंघन करतात. हा अनुभव सुद्धा खूप सुखद आहे. संध्याकाळच्या वेळी भरहून परत येताना मनाला वाटणारी अनामिक हुरहुर खूप हवीहवीशी वाटते.

ता.क.-सध्या समाजातील काही स्वयंसेवकांचे पुढाकाराने पिंगलाक्षी देवीच्या प्रांगणात विश्वशांती साठी महाजप व हवन सुरू आहे. निश्चित केलेली जपाची संख्या पूर्ण करण्यासाठी हे कार्य सतत वर्ष भर करावे लागणार आहे. त्यापैकी ३/४ कालावधी पूर्ण झाला आहे. त्यांना शुभेच्छा!

वर्ग:रिसोड
माथेरान रेल्वे स्थानक

**माथेरान रेल्वे स्थानक** हे रायगड जिल्ह्याच्या माथेरान गावातील एक रेल्वे स्थानक आहे. येथून नेरळपर्यंत अरुंदमापी डोंगरी रेल्वे सेवा उपलब्ध आहे. हा रेल्वे मार्ग जागतिक वारसा घोषित केला गेला आहे.

वर्ग:माथेरान डोंगरी रेल्वे
वर्ग:रायगड जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
महारथी

**महारथी** हे प्राचीन भारतातील सैन्यातील एक पद होते.

## बारा महारथी ( कौरवांकडील ) 
१ दुर्योधन , २ भीष्म , ३ द्रोण , ४ कर्ण , ५ शल्य , ६ भूरिश्रवा , ७ अश्वत्थामा , ८ कृतवर्मा , ९ विकर्ण , १० कृपाचार्य , ११ दुःशासन आणि १२ जयद्रथ . असे भारतीय युद्धांत कौरवांकडील बारा महारथी होते .

### स्त्रीयांपासून
१ निर्जरा
वर्ग:प्राचीन भारताचा इतिहास
गुरुंचे बारा प्रकार

## बारा प्रकारचे गुरू 
### १ . धातुर्वादीगुरुः 
शिष्याकडून तीर्थाटन करवून नाना साधनें सांगून शेवटीं ज्ञानप्राप्ति करून देतो .

### २ . चंदनगुरुः 
चंदनवृक्ष जसा आपल्या जवळच्या वृक्षांना आपल्यासारखाच चंदन बनवितो . पण ( पण हिंगणवेळू व केळें हे वृक्ष सोडून ) तसा अमक्त शिवायकरून आपल्या केवल समागमानेंच हा गुरू भक्तांस तारून नेतो .

### ३ . विचारगुरुः 
नित्यानित्यविचारानें शिष्यास ज्ञान करून देऊन पिपीलिकार्मानें साक्षात्कार करून देतो .

### ४ . अनुग्रहगुरुः 
शिष्याव्र कृपानुग्रह करतो . त्याच्या प्रतापानेंच सायास न होतां शिष्यास ज्ञान होतें .

### ५ . परीसगुरुः 
परीस ज्याप्रमाणें स्प्रर्शमात्रेंकरून लोह तें सुधर्ण बनवितो त्याप्रमाणें स्पर्शानें शिष्यास गुरुत्व प्राप्त होतें .

### ६ . कच्छपगुरुः 
कूर्म म्हणजे कासवी ज्याप्रमाणें नुसत्या अवलोकनानें पिलांचें पोषण करिते , त्याप्रमाणें हा कृपावलोकनानेंच शिष्याचा उद्धार करतो .

### ७ . चंद्रगुरुः 
चंद्र उदय पावतांच चंद्रकांतास पाझर फुटतो , त्याप्रमाणें याचें अंतर द्रवतांच दूरचे शिष्यही तरतात .

### ८ . दर्पणगुरुः 
आरशांत पाहिल्याबरोबर आपलें मुख आपणांस दिसतें . त्याप्रमाणें त्याच्या नुसत्या दर्शनानें स्वरूपज्ञान होतें . कसलेच आयास पडत नाहींत .

### ९ . छायानिधिगुरुः 
छायानिधि या नांवाचा एक मोठा पक्षी आकाशांत फिरत असतो . त्याची छाया ज्याच्यावर पडते तो राजा होतो . त्याप्रमाणें ह्या गुरूची छाया ज्याच्यावर पडते तो तत्काळ स्वानंद साम्राज्याधिपति होतो .

### १० . नादनिधिगुरुः 
नादनिधि नांवाचा मणि आहे . ज्या धातूचा घ्वनि त्याच्या कानांत पडतो त्या सर्व धातू स्वस्थानीं सुवर्ण बनतात . त्याप्रमाणें मुमुक्षूची करुणवाणी त्याच्या कानीं पडतांच मुमुक्षूस दिव्य ज्ञान होतें .

### ११ . क्रौंचपक्षीगुरुः 
क्रौंच नांवाची पक्षीण समुद्रतीरीं पिलें ठेवून चारा घेण्यासाठीं सहासहा महिने दूरदेशीं फिरावयास जाते . व बारंबार आकाशाकडे डोळे करून पिलांची आठवण करते . त्या योगानें तेथें पिलें पुष्ट होतात . त्याचप्रमाणें हा गुरू ज्यांची आठवण करितो ते आपापल्या स्थानीं असतांच तरून जातात .

### १२ . सूर्यकांतगुरुः 
सूर्यदर्शनानें सूर्यकांत मण्यांत अथवा भिंगांत अग्नी पडतो व खालीं घरलेला कापूस जळून जातो . ( सूर्याची इच्छा नसतांनाहीं ) त्याप्रभाणें ह्या गुरूची द्दष्टि जिकडे झळकतेते पुरुष तात्काळ विदेहत्व पावतात . रुद्रयामलांत सांगितलें आहे कीं , ग्रंथवाचनानेंच व गुरुप्राप्तीशिवाय जपतपादि साधनें केलीं तर त्यांच्या विशेष उपयोग होणार नाहीं . अधिकारी गुरूशिवाय इष्टदेवता साधन प्राप्त होणार नाहीं . गुरुतंत्रांत सांगितलें आहे कीं ," शिवे रुष्टे गुरुस्त्राता गुरौ रुष्टे न कश्चन । तस्मात् ‌ शुद्धमना नित्यं तमेवाराधयेत् ‌ गुरुं " श्रीसमर्थ रामदासस्वामींनीं नवविधा भक्तीचें वर्णन करितांना अर्चन व पादसेवन गुरूचेंच करावें असें सांगितलें आहे . त्याचें रहस्य हेंच होय

वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
पंच यज्ञ

## पंच यज्ञ  
गृहस्थाश्रमामध्ये कळत-नकळत दैनंदिन जीवनात पाच प्रकारची पापे होत असतात.

१) कण्डनं– कांडणे, 

२) पेषणी – दळणे, 

३) चुल्ली – चूल पेटविणे,

 ४) उदकुम्भी – पाणी भरून ठेवणे , 

५) मार्जनी – झाडलोट वगैरेदि.

वरील सर्व क्रियांच्यामधून मनुष्य अनेक जीवाणूंची हिंसाकरीत असतो.त्यासाठी प्रत्येक गृहस्थाश्रमीने पाच यज्ञ करावेत.

१. **भूतयज्ञ**– आपण अन्न ग्रहण करण्यापूर्वी त्यातील एक भाग चिमण्या वगैरेदि पक्ष्यांना द्यावा, कारण आपले जीवन समृद्ध करण्यामध्ये अनेक पशुपक्ष्यांचा सहभाग असतो.

२. **अतिथियज्ञ**– जो कोणी आपल्याकडे येईल त्याला श्रद्धेनेअन्नदान करावे.शास्त्र सांगते – अतिथिदेवो भव 

३. **पितृयज्ञ**– पितरांच्या आशीर्वादाने आपले जीवन समृद्धहोत असल्यामुळे त्यांच्यासाठी एक भाग द्यावा.

४. **देवयज्ञ**– देवांसाठी एक भाग अर्पण करावा.

५. **वैश्वदेव यज्ञ**– एक भाग अग्निकुंडामध्ये आहुती देऊन विश्वकर्त्या परमेश्वराला अर्पण करावा.याप्रकारे, हे पंचयज्ञ केल्यानंतर राहिलेले अन्न प्रसाद म्हणून ग्रहण करावे.अन्न शिजवून झाल्यानंतर पंचयज्ञ झाल्याशिवाय अन्नाचे कधीही सेवन करू नये.म्हणजे तो उपभोग होत नाही, तर श्रद्धाभक्तियुक्त अंतःकरणाने ग्रहण केल्यामुळे तो प्रसाद होतो.ती प्रसादबुद्धि चित्तशुद्धीचे साधन होते.म्हणजेच प्रमाद, हिंसा, दुसऱ्याला अपमानात्मक बोलून यातना देणे वगैरेदि पापांच्यापासून तो मुक्त होवून सदाचारी, सत्शील होतो.मनशुद्ध झाल्यामुळे तो सत्त्वगुणप्रधान होतो.

### वैश्वदेव  
वैश्वदेव, अग्नीहोत्र आणि नैमित्तिक यज्ञ हे देवयज्ञाचे भाग आहेत.

नित्य होणाऱ्या ‘पंचसूना’ जीवहिंसेचे प्रायश्चित्त म्हणून वैश्वदेव करणे

नित्य उपजीविका करत असतांना मानवाच्या हातून नकळत होणारी जीवहिंसा शास्त्रात ‘पंचसूना’ या नावाने ओळखली जाते.

 वैश्वदेवः प्रकर्तव्यः पञ्चसूनापनुत्तये ।

कण्डनी पेषणी चुल्ली जलकुम्भोपमार्जनी ।। – धर्मसिन्धु, परिच्छेद ३, पूर्वार्ध

### अर्थ आणि विवरण 
कांडणे, दळणे, चुलीचा उपयोग करणे, पाणी भरणे आणि झाडणे या पाच क्रिया करतांना सूक्ष्म जीवजंतूंची हिंसा अटळ असते. या हिंसेला ‘पंचसूना’ जीव हिंसा म्हणतात. या हिंसा हातून घडल्या, तर त्यांची दखल घेऊन त्यांचा आपल्या मनावर होणारा पापसंस्कार दूर होण्यासाठी ‘वैश्वदेव’ हे प्रायश्चित्तांगभूत कर्म नित्य करावे.

####  वैश्वदेव विधी 
 अग्नीकुंडात ‘रुक् मक’ किंवा ‘पावक’ नावाच्या अग्नीची स्थापना करून अग्नीचे ध्यान करावे. अग्नीच्या सभोवती सहा वेळा पाणी फिरवून अष्टदिशांना गंध-फूल वहावे आणि अग्नीत चरूच्या (शिजवलेल्या भाताच्या) आहुती द्याव्यात. त्यानंतर अग्नीच्या सभोवती पुन्हा सहा वेळा पाणी फिरवून अग्नीची पंचोपचार पूजा करावी आणि विभूती धारण करावी.

 उपवासाच्या दिवशी तांदळाच्या आहुती द्याव्यात. (उपवासाच्या दिवशी तांदूळ शिजवत नसल्याने आहुत्या चरूच्या न देता तांदळाच्या देतात.)

 अतीसंकटसमयी केवळ उदकानेही (देवतांच्या नावांचा उच्चार करून ताम्हणात पाणी सोडणे) हा विधी करता येतो.

 प्रवासात असल्यास केवळ वैश्वदेवसूक्त किंवा वरील विधी नुसता तोंडाने म्हणूनही पंचमहायज्ञाचे फळ मिळते.

#### भूतयज्ञ (बलीहरण) 
वैश्वदेवाकरिता घेतलेल्या अन्नाच्या एका भागातून देवतांना बली अर्पण करतात. भूतयज्ञात बली अग्नीत न देता भूमीवर ठेवतात.
स्वप्न चिंतामणी (पुस्तक)

स्वप्न चिंतामणी 🌹

## भाग ४ 
अग्निसंबंधी

१) घरे धडाधड धुराशिवाय आणि ठिणग्यांशिवाय जळताना स्वप्नात पाहिल्यास बराच फायदा होऊन राजसन्मान मिळेल. 

२) घर जळताना पुष्कळ धूर झाला आहे व विस्तवाच्या ठिणग्या उडत आहेत व घरे जळून राख झाली आहे असे पाहिल्यास आपणावर अरिष्ट येईल व विनाशकाल प्राप्त होईल. 

३) स्वयंपाकघर जळताना पाहिल्यास स्वंयपाक करणाऱ्याला त्याच प्रमाणे जो जो भाग जळताना पाहावा त्या त्या भागात काम करणाऱ्या मनुष्यास दुःख प्राप्त होईल, 

४) घराचे छप्पर जळताना पाहिल्यास आपली चिजवस्तू, वाहन वगैरे चोर लुटून नेतील अगर मित्राला मरण होईल.

५) घराचा पुढचा भाग अगर दरवाजा जळताना स्वप्नात पाहिल्यास घरच्या मालकास अगर आपणास संकटे प्राप्त होतील. 

६) रस्त्यावरची खिडकी अगर दरवाजा जळताना पाहिल्यास आप्तामधील पुरूषांपैकी मरण जवळ आहे असे समजावे. 

७) घराचा मागचा भाग जळताना पाहिल्यास स्त्रियांना मरण जवळ आहे असे समजावे.

८) आसन, बिछाना, पालखी व गाडी इत्यादी वाहने, शरीर गृह इत्यादिकांना आग लागली असे पाहून जो जागा होईल, त्यास लक्ष्मी सदासर्वकाळ प्रसन्न राहील.

## भाग ५ 
१) दिवाण खान्यातील खांब आणि पलंगाचे खूर याशिवाय सर्व जळताना पाहिल्यास मोठा प्रख्यात मुलगा होईल. 

२) परंतु खांब व खूर जळताना पाहिल्यास आपला मुलगा वाईट चालीचा निघून त्याचा नाश होईल.

३)आपल्या आप्तांचे अगर मित्रांचे वापरण्याचे कपडे जळताना पाहिल्यास त्यांना रोग प्राप्त होईल असे समजावे. 

४) आपला निजावयाचा पलंग जळताना पुरूषांनी पाहिल्यास त्याचे बायकोस आणि स्त्रीने पाहिल्यास तिचे नव-यास दुःख होईल. 

५) ज्वाला पेट न घेत असलेला अग्नि पाहणे चांगले. 

६) आपले शरीर जळून काळे झाले अगर त्याला चट्टे पडले व आपण घाबरे झालो, असे स्वप्नात पाहिल्यास दुःख प्राप्त होईल व लोकांत मत्सर जास्त वाढेल. 

७) आपले बोट अगर पाय जळताना पाहिल्यास आपली कृत्ये आणि उद्देश हे वाईट आणि घातक आहेत असे समजावे.

८) धान्याची रास जळताना स्वप्नात पाहिल्यास अतिवृष्टीचे अगर अनावृष्टीचे सर्व पिके नाश पावतील. 

९) रासीला आग लागली आहे; परंतु धान्य सुरक्षित आहे असे पाहिल्यास पुष्कळ पीक येईल.

१०) सर्व प्रदेश जळताना स्वप्नात पाहिल्यास दुष्काळ पडेल अगर स्पर्शजन्य रोगाने प्रजेचा म्हणजे लोकांचा नाश होईल असे जाणावे.