open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
दायमाबाद

महाराष्ट्रात अहमदनगर जिल्ह्यात श्रीरामपूर तालुक्यातील **दायमाबाद** ही एक आद्य शेतकरी वसाहत असून पुरातत्त्वीय उत्खनन स्थळ आहे. दायमाबाद प्रवरा नदीच्या काठावर वसलेले आहे. तसेच ते प्राचीन काळी काळ्या मातीच्या थरावर वसलेले होते.

अतीव कष्टप्रद मानवी जीवनातील भटक्या व शिकारी जीवनाची समाप्ती करून मानवाने स्थिर जीवनाची सुरुवात येथे केली होती. जीवनाच्या दैनंदिन गरजा पुरविणारे स्वयंपूर्ण असे हे खेडे होते. या ठिकाणी लोक लहान लहान घरामध्ये दाटीवाटीने व गटाने एकत्र येऊन राहत. दायमाबादचा काळ हा इतिहासोद्भव आहे. मानवाला लेखनकलेचे ज्ञान होण्यापूर्वीचा जो काळ तो सर्व इतिहासपूर्व काळ होय परंतु जेव्हापासून मानवाला लेखनकलेचे ज्ञान झाले परंतु त्या काळातल्या लिखाणाचे अजून पूर्णपणे वाचन होऊ शकले नाही अशा काळाला इतिहासोद्भव काळ म्हणले जाते. म्हणजेच भारतातील इ.स.पू. ५०० ते सिंधु संस्कृतीपर्यंतचा काळ होय. प्रथमतः १९५८-५९ साली भारतीय पुरातत्त्व विभागाचे त्यावेळचे सरसंचालक एम.एन. देशपांडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली दायमाबाद येथे उत्खनन झाले. त्यानंतर १९७४ ते ७९ पर्यंत डॉ. शंकरराव साळी यांनी केलेले उत्खनन सर्वात यशस्वी म्हणावे लागेल. दायमाबाद येथे खापरावरील रंगीत संस्कृती (जोर्वे) आढळते. येथे तांब्याचा गेंडा, रथ, हत्ती यांच्या जवळजवळ ६५ किलो वजनाच्या मूर्ती आढळल्या. डॉ. साळी यांनी केलेल्या उत्खननातून मिळालेल्या ७५ सांगाड्यांची शास्त्रीय पाहणी केली गेली. येथे उत्तर हडप्पाकालीन थरात मिळालेला एका माणसाचा सांगाडा, दायमाबादला थेट सिंधू संस्कृतीपर्यंत घेऊन जातो.
* या ठिकाणाला ३० मे १९६३ रोजी राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित करण्यात आले.

वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास
वर्ग:भारतामधील पुरातत्त्वीय स्थळे
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
वर्ग:महाराष्ट्रातील उत्खनन स्थळे
हिजरी कालगणना (निःसंदिग्धीकरण)

**हिजरी कालगणना** या संज्ञेशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत :
* सौर हिजरी कालगणना
* चांद्र हिजरी कालगणना
* हिजरी वर्ष

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
वातावरणशास्त्र

250px|इवलेसे|उजवे
वातावरणशास्त्र(Climatology) हे एक वातावरण व त्यात होणारे बदल यांचे अभ्यास करण्याचे शास्त्र आहे.

वर्ग:भौतिकशास्त्र
इस्लामिक कालगणना

**इस्लामी कालगणना** किंवा **चांद्र हिजरी कालगणना** इस्लाम धर्मात प्रचलित असलेली व चंद्राच्या परिभ्रमणकाळावर आधारित, अशी कालगणनेची पद्धत आहे. हिजरत या शब्दाचा अरबीमध्ये प्रयाण असा अर्थ आहे. ज्या दिवशी महंमद पैंगबर यांनी मक्केहून मदिनेस जुलै १६, इ.स. ६२२ रोजी प्रयाण केले त्या दिवसासून या कालाची गणना सुरू झाली, असे समजत असल्याने त्या कालगणनेस हिजरी असे म्हणले जाते.  

बहुतांश मुस्लिम राजघराण्यांतील नाण्यांवर हिजरी तारखा पहावयास मिळतात.

## आठवड्याचे दिवस
पारंपारिकपणे, इस्लामी दिवस सूर्यास्ताच्या वेळी सुरू होतो आणि पुढील सूर्यास्ताच्या वेळी संपतो. अशा प्रकारे प्रत्येक इस्लामी दिवस रात्रीच्या वेळी सुरू होतो आणि दिवसाच्या शेवटी संपतो.
शेवटच्या दोन दिवसांचा अपवाद वगळता सात-दिवसांच्या आठवड्यातील दिवसांना आठवड्यातील त्यांच्या क्रमानुसार नाव दिले जाते.
आठवड्याच्या सहाव्या दिवशी, "गॅदरिंग डे" (यौम अल-जुमाह), मुस्लिम दुपारच्या वेळी स्थानिक मशिदीत शुक्रवार-प्रार्थनेसाठी एकत्र होतात. "जूमा" हा सहसा साप्ताहिक सुट्टीचा दिवस मानला जातो. हे वारंवार अधिकृत केले जाते, अनेक मुस्लिम देश शुक्रवार आणि शनिवार (उदा. इजिप्त, सौदी अरेबिया) किंवा गुरुवार आणि शुक्रवार अधिकृत शनिवार व रविवार म्हणून स्वीकारतात, ज्या दरम्यान कार्यालये बंद असतात; इतर देश (उदा., इराण) एकट्या शुक्रवारला विश्रांतीचा दिवस ठरवतात. काही इतरांनी (उदा., तुर्की, पाकिस्तान, मोरोक्को, नायजेरिया, मलेशिया) शनिवार-रविवारचा शनिवार व रविवार स्वीकारला आहे, तर पूजेसाठी वेळ मिळावा म्हणून शुक्रवार हा कामाचा दिवस बनवला आहे.

==महिने==
इस्लामी कॅलेंडरचा प्रत्येक महिना नवीन चंद्र चक्राच्या जन्मापासून सुरू होतो.

## संदर्भ
वर्ग:इस्लाम धर्म
वर्ग:कालमापन
इराणी कालगणना

**इराणी कालगणना** किंवा **सौर हिजरी कालगणना** ही इराण व इराण-प्रभावित प्रदेशांमध्ये अनुसरली जाणारी व सौरमानावर आधारित इस्लामी कालगणनेची पद्धत आहे. 

वर्ग:इस्लाम धर्म
वर्ग:इराणी संस्कृती
वर्ग:कालमापन
टिट्टिभाद्य

**टिट्‌टिभाद्य** (शास्त्रीय नाव: *Charadriidae*, कॅरेड्रिडी ;) हे टिट्‌टिभाद्या (शास्त्रीय नाव: *Charadriiformes*, कॅरॅड्रिफॉर्मस् ;) श्रेणीतील पक्ष्यांचे एक कूळ आहे.

## बाह्य दुवे 
* 


वर्ग:पक्षिकुळे
अक्षय पात्र फाउंडेशन

**अक्षय पात्र फाउंडेशन** ही १२ लाख विद्यार्थ्याना मोफत शाळेत मधल्या वेळचे खाणे/आहार हा प्रकल्प राबवणरी जगातील सर्वात मोठी सामाजिक संस्था आहे.

## इतिहास 
गुरुराज देशपांडे हे १९७१-७२ मधे  कर्नाटकातून अमेरिकेत गेले व ९० च्या दशकात नवीन कंपन्या काढल्या. सिकॅमोर नेटवर्क्स मुळे त्यांचे खूपच नाव झाले . पुढे प्रथितयश आणि पैसा यामुळे त्यांनी स्वतः नवीन उद्योग सुरू करण्या ऐवजी नवीन उमद्यांना तयार करायला सुरुवात केली. त्याच सुमारास त्यांन मॅसॅच्यूसेटस ईन्स्टीट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीच्या व्यवस्थापन मंडळात नेमले गेले. तेथे त्यांनी उद्यमशीलता वाढवण्यासाठी म्हणून मोठी देणगी देऊन देशपांडे रिसर्च सेंटर स्थापले. पुढे सामाजिक उद्यमशीलतेबद्द्ल जसजसे समजू लागले तसे त्यांना वाटले की भारतात या संदर्भात काहीतरी केले पाहीजे. म्हणून देशपांडे फाउंडेशनमार्फत त्यांच्या हुबळी या गावापाशी एक भाग नक्की करून तेथे सामाजिक उद्यमशीलतेने चालू केलेल्या स्वयंसेवी संस्था तयार करण्याला, त्यांना "टेस्ट बेड" (अथवा सॅंडबॉक्स) आणि अनुदान दिले. फक्त फरक असा की या संस्थांनी विना नफा तत्त्वावर असले तरी एखाद्या "प्रोफेशनल बिझिनेस" प्रमाणे स्वतःचे काम चालवायचे - त्यातून पैसा, उद्योग, काहीतरी खूप समाजोपयोगी असे कमाल/किमान यश मिळवायचेच. त्यातूनच अक्षयपात्र  फाउंडेशनची स्थापना इ.स.२००० मध्ये झाली.

शाळेत मधल्या वेळचे खाणे/आहार मुलांना फुकट मिळाला पाहीजे अशी सरकारी योजना भारतात आहे. पण सरकारला ते करणे जमत नव्हते. अक्षयपात्र या संस्थेने तो भाग सहजसाध्य केला पण व्यवस्थापन तयार करून. त्यातून आज जवळ १२ लाख मुलांना जेवण मिळण्याची सोय झाली आणि हा प्रकल्प आणि त्याचे धंद्याचे गणित हे यशस्वी ठरल्यामुळे तो इतरत्र पण राबवला जाण्याचे प्रयत्न चालू झाले आहेत. युएस काँग्रेसला ह्या प्रकल्पाची माहिती समजल्याने त्यांनी काही प्रतिनिधी ते पहायला पाठवले होते.

## उपक्रम 
## उपक्रम ठिकाणे 
अक्षय पात्र फाउंडेशन १६ गावात  मधल्या वेळचे खाणे/आहार मुलांना पुरवते.

* बंगळूर (मुख्यालय)
* हुबळी
* जयपुर
* वृन्दावन
* बरान
* नाथद्वारा, राजस्थान
* पूरी
* मंगळूर
* गुवाहाटी

* बेळ्ळारी
* म्हैसूर
* अमदावाद 
* नयागड
* हैदराबाद
* विशाखापट्टनम
* भिलाई
* वडोदरा
* वसंतपुरा

## संदर्भ व नोंदी 
## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:भारतीय समाजकारणी संस्था
सुमती मुटाटकर

''''''(सप्टेंबर १०, इ.स. १९१६ - फेब्रुवारी २८, इ.स. २००७) या हिंदुस्तानी संगीतातील आग्रा घराण्याच्या गायिका व संगीतज्ञ;  तसेच दिल्ली विद्यापीठाच्या संगीत विभागात प्राध्यापिका होत्या.

## पूर्वायुष्य 
सुमतीबाईंचा जन्म भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यात झाला. सुमतीबाईंनी हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत विषयांतील शिक्षण विविध गुरूंकडून प्राप्त केले. ग्वाल्हेर घराण्याचे पंडित श्रीकृष्ण नारायण रातंजनकर व पंडित. राजाभैय्या पूंछवाले, आग्रा घराण्याचे उस्ताद विलायत हुसैन खान, पंडित अनंत मनोहर जोशी आणि रामपूर घराण्याचे उस्ताद मुश्ताक हुसैन खान यांच्याकडे त्यांनी आपले संगीत शिक्षण घेतले. त्या पंडित श्रीकृष्ण रातंजनकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली लखनौ येथील भातखंडे संगीत संस्थेतही शिकत होत्या.

## सांगीतिक कारकीर्द 
इ.स. १९५३ मध्ये त्यांनी आकाशवाणीच्या (ऑल इंडिया रेडियो) संगीत विभागाच्या संचालक पदाची सूत्रे स्वीकारली व नंतर त्या संगीत विभागाच्या उप-मुख्य निर्मात्या म्हणूनही काम बघू लागल्या. इ.स. १९६८ मध्ये त्या दिल्ली विद्यापीठातील संगीत व कला विभागात प्राध्यापक म्हणून रुजू झाल्या. इ.स. १९८१ च्या सप्टेंबर मध्ये त्या विभागाच्या प्रमुखपदावरून त्यांनी निवृत्ती स्वीकारली. तेथील कारकिर्दीत त्यांनी संगीत क्षेत्रातील विविध संशोधन प्रकल्पांना हाताळले, तसेच त्या विषयावर अनेक पुस्तके लिहिली.

२८ फेब्रुवारी २००७ रोजी कोलकाता येथे त्यांचे अल्पशा आजाराने वयाच्या ९१ व्या वर्षी निधन झाले. त्यांच्या पश्चात त्यांची मुलगी आहे.

## पुरस्कार व सन्मान 
इ.स. १९७९ मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमी फेलोशिपने गौरविण्यात आले. इ.स. १९९९ मध्ये भारत सरकारने त्यांचा पद्मश्री पुरस्कार देऊन सन्मान केला. त्यांना मध्य प्रदेश शासनाने इ.स. २००१ - २००२चा 'कालिदास सन्मान' देऊन त्यांचा गौरव केला होता.

## लेखन 
* श्रीकृष्ण नारायण रातंजनकर 'सुजन' : ए मेनी स्प्लेन्डर्ड जीनियस. लोटस कलेक्शन, २००१. (इंग्लिश) ISBN 8174361758
* गीत निझरी : सुमती मुटाटकर रचित बंदिशों का संग्रह (हिंदी). कनिष्क प्रकाशन, २००२.
* आस्पेक्ट्स ऑफ इंडियन म्युझिक. संगीत नाटक अकादमी, २००६. (इंग्लिश) ISBN 817871096X
* सुमती - संगीतभरणम् : जेम्स ऑफ इंडियन म्युझिक अँड म्यूझिकॉलॉजी (प्रो. सुमती मुटाटकर फेलिसिटेशन व्हॉल्यूम) - आभा कुरुक्षेत्र, सुमती मुटाटकर, जगदीश सहाय, १९९४. (इंग्लिश) आयएसबीएन ८१८५२६८३१२

## बाह्य दुवे
* 
* श्रद्धांजली

वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
वर्ग:आग्रा घराण्यातील गायक
वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते
भारतीय नाणेशास्त्र शोधसंस्था (नाशिक)

भारतीय प्राचीन नाणी व नोटा यावर संशोधन करणारी ही संस्था महाराष्ट्रात अंजनेरी या नाशिक जिल्ह्यातील गांवी आहे. 

## हे सुद्धा पहा
*भारतीय सर्वेक्षण विभाग
*पुरातत्त्वीय उत्खनन
*भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण
*नाणेशास्त्र
*ननाणेशास्त्र
*शिवराई
*होन
*डॉ. मधुकर ढवळीकर
*हसमुख धीरजलाल सांकलिया

वर्ग:इतिहास
वर्ग:सामाजिक शास्त्रे
वर्ग:संस्था
वर्ग:नाशिक जिल्हा
वर्ग:इतिहासातील चलने
जल्पकाद्य

**जल्पकाद्य** (शास्त्रीय नाव: *Muscicapidae*, *म्युसिकॅपिडी* ; इंग्लिश: *Old World flycatcher*, *ओल्ड वर्ल्ड फ्लायकॅचर* ;) हे पक्ष्यांच्या चटकाद्या श्रेणीतील एक कूल आहे.

## बाह्य दुवे 
*
बह्मणी, बालाघाट (मध्य प्रदेश)

**बह्मणी** हे भारतातील मध्यप्रदेश राज्यातील बालाघाट जिल्ह्याच्या तिरोडी तालुक्यातील एक मोठे गाव आहे. हा गाव महाराष्ट्र-मध्यप्रदेश  सीमेवर बावनथडी नदीच्या उत्तरेस आहे. या गावात मराठी भाषा सर्वाधिक प्रमाणात बोलली जात असली तरी प्रशासकीय भाषा हिंदी भाषा आहे. या गावाचा कारभार ग्रामपंचायत सांभाळते. 

वर्ग:बृहन्महाराष्ट्र
वर्ग:मध्य प्रदेश राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:भंडारा जिल्ह्याशी संलग्न मराठी प्रदेश
अराउंड द वर्ल्ड इन एटी डेझ

thumb|right|250px|इ.स. १८७३ साली प्रकाशित झालेल्या फ्रेंच आवृत्तीचे मुखपृष्ठ
**अराउंड द वर्ल्ड इन एटी डेझ** (फ्रेंच: *Le tour du monde en quatre-vingts jours*, *ल तूर दु मॉंदे आन क्वात्रे-व्हिंत्स जूर्स* ; अनुवादित इंग्लिश शीर्षक: *Around the World in Eighty Days* ;) ही फ्रेंच लेखक जूल वेर्न याने लिहिलेली कादंबरी आहे. मूलतः फ्रेंच भाषेत लिहिलेली ही कादंबरी *ल तूर दु मॉंदे आन क्वात्रे-व्हिंत्स जूर्स* या नावाने इ.स. १८७३ साली प्रकाशित झाली. 

## कथानक 
कादंबरीत लंडनस्थित फिलियास फॉग ८० दिवसांत पृथ्वीप्रदक्षिणा पूर्ण करण्याची २०,००० ब्रिटिश पाउंडची (आत्ताचे साधारण १३,२४,३०० पाउंड) पैज लावतो. फॉग आपल्या नोकर पासेपार्तूबरोबर पूर्वेस प्रवास करीत युरोप, भारत, हॉंगकॉंग, जपान व अमेरिकेतून प्रवास करीत परत लंडनला पोचतो.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:जूल वेर्न यांचे साहित्य
महमूद अब्बास

**महमूद अब्बास** (; रोमन लिपी: *Mahmoud Abbas* ;) (२६ मार्च, इ.स. १९३५ - हयात) हे ११ नोव्हेंबर, इ.स. २००४ पासून पॅलेस्टाईन मुक्ती संघटनेचे अध्यक्ष व १५ जानेवारी, इ.स. २००५पासून पॅलेस्टिनी राष्ट्रीय समितीचे अध्यक्ष आहेत. इ.स. २००४ साली यासर अराफात ह्यांच्या मृत्यूनंतर पॅलेस्टिनी राजकारणाची धुरा महमूद अब्बासांनी सांभाळली आहे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:पॅलेस्टिनी नेते
पॅलेस्टिनी राष्ट्रीय समिती

**पॅलेस्टिनी राष्ट्रीय समिती** ( *अल-सुल्ता, अल-वतनीयाह, अल-फिलिस्तानीयाह*) ही मध्यपूर्वेतील पॅलेस्टाईनच्या वेस्ट बँक व गाझा पट्टी ह्या वादग्रस्त भूभागांचा राज्यकारभार सांभाळणारी एक संस्था आहे. १९९४ साली ओस्लो येथे झालेल्या बैठकीमध्ये ह्या संस्थेची स्थापना करण्यात आली.

वर्ग:पॅलेस्टाईन
वृक्षवलय कालमापन पद्धती

200px|उजवे|इवलेसे|वृक्षवलय कालमापनासाठी झाडाच्या खोडाचा नमुना
**वृक्षवलय कालमापन पद्धती** (इंग्लिश: *Dendrochronology; डेन्ड्रोक्रोनोलॉजी * )  या पद्धतीचा शोध ए.ई. डग्लस या खगोलशास्त्रज्ञाने लावला. १९०४ पासून डग्लस यांनी सूर्यावरील डाग, हवामानातील बदल आणि वृक्षांची वाढ यांचा एकमेकांशी असणारा संबंध या क्षेत्रात संशोधन सुरू केले. याचा अभ्यास करताना त्यांना असे आढळून आले की पिवळ्या पाईन वृक्षाच्या खोडाच्या वर्तुळाचा त्या वृक्षाच्या कालमापनास उपयोग करता येतो.

ही कालमापन पद्धती दोन तत्त्वांवर आधारलेली आहे. त्यातील पहिले असे की विशिष्ट वर्गाच्या झाडांच्या वर्तुळाची ठराविक रचना असते. दुसरे असे की विशिष्ट वर्गाच्या झाडांच्या वर्तुळांची घडण समकाल स्वरूपाची असते. ही तत्त्वे लक्षात घेऊन विशिष्ट वर्गाच्या झाडांच्या खोडाचे नमुने, वर्तुळरचनेचे तक्ते तयार केले जातात.

वर्ग:कालमापन
कैगा अणुऊर्जा केंद्र

**कैगा अणुऊर्जा केंद्र** हा कर्नाटकातील उत्तर कन्नड जिल्ह्यातील कैगा येथील अणुऊर्जा प्रकल्प आहे. २२० मेगावॉट क्षमतेच्या ४ अणुभट्ट्या असलेला हा प्रकल्प इ.स २००० साली सुरू झाला.

हे तेथील काली नदीजवळ आहे.मार्च २००० पासून हे संयंत्र चालू आहे आणि ते परमाणु ऊर्जा महामंडळाद्वारे संचालित केले जात आहे.
## संदर्भ 
वर्ग:अणुविद्युत केंद्रे
वर्ग:भारतातील अणुविद्युत केंद्रे
काकरापार अणुऊर्जा केंद्र

**काकरापार अणुऊर्जा केंद्र** हा गुजरात राज्यातील काकरापार येथील अणुऊर्जा प्रकल्प आहे. २२० मेगावॉट क्षमतेच्या २ अणुभट्ट्या असलेला हा प्रकल्प इ.स १९९३ साली सुरू झाला.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील अणुविद्युत केंद्रे
वर्ग:सुरत जिल्हा
शाहिस्तेखान

**शाइस्ताखान**, **शाहिस्तेखान**, **शाइस्तेखान** तथा **मिर्झा अबू तालिब** हा तुर्कस्तानचा नवाब होता. तो मुघल सम्राट औरंगजेबाचा मामा होता. याचे पदव्यांसकट पूर्ण नाव *मिर्झा अमीर उल् उमरा हैबतजंग नबाब शाहिस्तेखान अबू तालिब* असे होते. 

शाइस्तेखान दख्खनचा सुभेदार असताना छत्रपति शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यावर स्वारी करून पुण्यात आला होता. त्यापू्र्वी त्याच्या बलाढ्य फौजेने ५६ दिवस लढून चाकणचा किल्ला घेतला होता.  पुण्यात आल्यावर शाहिस्तेखान जनतेवर अन्याय करून अत्याचार व लुटालूट करत होता. शिवाजी महाराजांनी धाडसाने इस १६६३मध्ये मध्यरात्री लाल किल्ल्यात घुसून त्याच्यावर हल्ला केला. तो हल्ल्यातून बचावला, पण भीतीने गाळण उडालेल्या शाहिस्तेखानाची तीन बोटे छाटली गेली आणि पूर्ण मोगल राजवटीची अब्रू गेली. पुढे हाच शाइस्तेखान मरेपर्यंत बंगालचा सुभेदार होता. त्याचे थडगे बांगलादेशमधील ढाका शहरात आहे. शिवरायांची कीर्ती आणि पराक्रम आग्ऱ्यापासून ते तंजावर-जिंजीपर्यंत आणि गुजरातपासून ते बंगालपर्यंत होती, याचा बंगालचा सुभेदार शाहिस्तेखान हा भक्कम पुरावा आहे.

## शाहिस्तेखानावरील पुस्तके
* शाइस्तेखान (प्रभाकर भावे)

वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
वर्ग:मुघल साम्राज्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १६०० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६९४ मधील मृत्यू
कोड्डनकुलन अणुऊर्जा प्रकल्प

**कोड्डनकुलन अणुऊर्जा प्रकल्प**  हा तमिळनाडूतील तिरुनलवेली जिल्ह्यातील राधापुरम तालुक्यात कोड्डनकुलन येथे होऊ घातलेला प्रस्तावित अणुऊर्जा प्रकल्प आहे. ११७० मेगावॉट क्षमतेच्या ६ अणुभट्ट्या व १००० मेगावॉट क्षमतेच्या २ अणुभट्ट्या क्षमतेचा मोठा अणुऊर्जा प्रकल्प आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:अणुविद्युत केंद्रे
इंदिरा गांधी अणुसंशोधन केंद्र

**इंदिरा गांधी अणुसंशोधन केंद्र** हे तमिळनाडूच्या कल्पक्कम शहरातील अणुसंशोधन केंद्र आहे. चेन्नईपासून ८० किमी अंतरावर असलेले हे अणुसंशोधन केन्द्र इ.स. १९७१ मध्ये सुरू झाले.
## संदर्भ 
वर्ग:अणुसंशोधन केंद्रे
वर्ग:तमिळनाडू
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील निर्मिती
येओचिवात्ल

*"कृपया लेखास संदर्भ देउन लेखाचा विस्तार करावा. प्रस्तावित हेतू साध्य झाल्यावर हा मजकूर काढून टाकावा."*

येओचिवातल हा एक नावातल शब्द असून तो स्त्री लढवय्यांसाठी वापरला जातो. त्याचा शब्दशः स्पॅनिशमध्ये (mujer guerrera) भाषांतर केल्यास "स्त्री योद्धी" अथवा "योद्धी" असा होतो.

## हे सुद्धा पहा 
अ‍ॅझ्टेक संस्कृतीसंदर्भात परिभाषिक सूची

वर्ग:अस्तेक
वर्ग:कोलंबस-पूर्व अपूर्ण लेख
व्यवसाय नोंदणी

भारतात व्यवसाय सुरू करण्यासाठी काही सरकारी नोंदण्या आवश्यक असतात. मात्र या शिवायही अजून काही महत्त्वाचा नोंदण्या असू शकतात. नवीन व्यवसाय कसा सुरू करताना हे आवश्यक असते.

## प्रमुख नोंदण्या 
१. पॅन नंबर - कोणताही व्यवसाय सुरू करण्यासाठी तुमच्याकडे पर्मनंट अकाऊंट नंबर असणे आवश्यक आहे. हा नंबर युनिट ऑनलाईन अप्लाय करता येतो. मात्र कागदपत्रे छाननीसाठी प्रत्यक्ष जावेच लागते. यासाठी बहुदा युनिट ट्रस्टच्या शाखेत जाता येते. कंपनी रजिस्टर करणार असाल तर ४९ए हा फॉर्म आवश्यक आहे. शिवाय कंपनी नोंदणी प्रमाणपत्राची रजिस्ट्रार ऑफ कंपनीज ने दिलेली एक (किंवा अधिकही!) अटेस्टेड कॉपी, कंपनीचे ऍड्रेस प्रूफ आणि तुमचा आयडी लागेल. याची फी रुपये ९४ आहे. (फॉर्म आंतरजालावरून उतरवून घेतला असल्यास फुकट, नाहीतर रुपये ५ अधिक)

२. प्रा. लि. कंपनीच्या सुरुवातीसाठी टॅक्स अकाऊंट नंबर (टॅन) आवश्यक राहील. यासाठी ४९ बी हा फॉर्म भरून जेथे टीडीएस भरता येतो अशा ठिकाणी देणे आवश्यक आहे. योग्य ती छाननी झाल्या नंतर हा क्रमांक दिला जातो. यासाठी बहुदा रुपये ६० फी लागते.

३. कोणत्याही व्यवसायासाठी शॉप ऍक्ट रजिस्ट्रेशन आवश्यक असते. याची फी मात्र तुमच्या कंपनीत किती लोक कामावर आहेत यावर ठरते. १ माणसासाठी रुपये १००, १ ते ५ माणसे नोकरीवर असल्यास रु. ३०० लागतात.

४. प्रा. लि. कंपनी साठी व्हॅल्यु ऍडेड टॅक्स व्हॅट रजिस्ट्रेशन आवश्यक आहे. ही नोंदणी सेल्स टॅक्स साठी असते. यासाठी
- कंपनीच्या घटनेची प्रत
- नोंदणी प्रमाणपत्राची रजिस्ट्रार ऑफ कंपनीज ने दिलेली एक (किंवा अधिकही!) अटेस्टेड कॉपी
- कंपनीचे ऍड्रेस प्रूफ
- तुमचे पासपोर्ट आणि लायसन असे किमान दोन आयडी
- विहित नमुन्यातील फोटो
- पॅन कार्डाची प्रत
ही कागदपत्रे लागतील.
या नोंदणीसाठी रु. ५०० फी आहे.

५. प्रा. लि. कंपनी साठी व्यवसाय कर प्रोफेशन टॅक्सचे रजिस्ट्रेशन आवश्यक आहे.
यासाठी 
- कंपनीच्या घटनेची प्रत
- नोंदणी प्रमाणपत्राची रजिस्ट्रार ऑफ कंपनीज ने दिलेली एक (किंवा अधिकही!) अटेस्टेड कॉपी
- कंपनीचे ऍड्रेस प्रूफ
- पॅन कार्डाची प्रत
यासाठी कोणतीही फी नाही.

६. तुमच्या प्रा. लि. कंपनी मध्ये २० पेक्षा जास्त लोक काम करत असतील त्यांच्यासाठी भविष्य निर्वाह निधीची नोंदणी करणे आवश्यक आहे. यासाठी कोणतीही फी नाही.

७. तुमच्या प्रा. लि. कंपनी मध्ये २० पेक्षा जास्त लोक काम करत असतील त्यांच्यासाठी तर मेडिकल इंशुरंन्स रजिस्टरमध्ये नोंदणी आवश्यक आहे. यासाठी कोणतीही फी नाही.

## बाह्य दुवे
*  [www.incometaxindia.gov.in प्राप्तीकर विभाग]
* व टॅन कार्ड नोंदणीसाठी

वर्ग:भारतातील कररचना
वर्ग:कायदा
वर्ग:व्यवसाय
याकोत्झिन

**याकोत्झिन** (१६वे शतक१६वे शतकपूर्व) ही नेझावाल्पिली ह्या तेक्सकोकोच्या राजाची पत्नी आणि इहत्लिल्होचित्ल, द्वितीयची माता होती

## हे सुद्धा पहा
अ‍ॅझ्टेक संस्कृतीसंदर्भात परिभाषिक सूची

वर्ग:अस्तेक व्यक्ती
वर्ग: कोलंबस-पूर्व अपूर्ण लेख
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
प्लाझ्मा संशोधन केंद्र

**प्लाझ्मा संशोधन केंद्र** हे साबरमती नदीच्या  कठावर असलेले भौतिक शात्राचे संशोधन केंद्र आहे.
ओतोमी (लष्कर)

**ओतोमी** किंवा **ओतोन्तिन** हा अ‍ॅझ्टेक लष्कराचे एक दल होते. ते नाव त्या दलातील ओतोमी लोकांवरून पडले.

ओतोमी (ओतोन्तिन) हा आणखी एक योद्धा समाज होता आणि त्यांना ओतोमी लोकांवरून ओतोमी दल असे नाव पडले. हे लोक त्याच्या तीव्र लढाई करण्यामुळे प्रख्यात झाले. बहुधा ऐतिहासिक स्त्रोतांमधला शब्द ओतोमितल (ओतोमी) हा अ‍ॅझ्टेक योद्धा समाजातील सदस्यांकडे निर्देश करते की नंतर अ‍ॅझ्टेक लष्करात भाडोत्री सैनिक अथवा मित्रराष्ट्र म्हणून सामील झालेले वांशिकगटातील - ओतोमी लोक - सदस्यांकडे निर्देश करते हे ओळखणे कठीण जाते.

## हे सुद्धा पहा
अ‍ॅझ्टेक संस्कृतीसंदर्भात परिभाषिक सूची

वर्ग: अस्तेक युद्ध
वर्ग: अस्तेक सैन्य
वर्ग: मध्ययुगातील सैनिक व त्यांची व्यवस्था
वर्ग: कोलंबस-पूर्व अपूर्ण लेख
राजस्थान अणुऊर्जा केंद्र

**राजस्थान अणुऊर्जा केंद्र** हा राजस्थानात  चित्तोडगढ जिल्ह्यातील अणुऊर्जा प्रकल्प आहे. १०० मेगावॉट क्षमतेची १ , २०० मेगावॉट क्षमतेची १ व २२०  मेगावॉट क्षमतेच्या ४ अणुभट्ट्या असलेला हा प्रकल्प १९७३ साली सुरू झाला.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील अणुविद्युत केंद्रे
वर्ग:चित्तोडगढ जिल्हा
नरोरा अणुऊर्जा केंद्र

**नरोरा अणुऊर्जा केंद्र** हा उत्तर प्रदेशात बुलंदशहर जिल्ह्यातील अणुऊर्जा प्रकल्प आहे. २२० मेगावॉट क्षमतेच्या २ अणुभट्ट्या असलेला हा प्रकल्प १९९२ साली सुरू झाला.

## संदर्भ 
वर्ग:अणुविद्युत केंद्रे
वर्ग:बुलंदशहर जिल्हा
राजा रामण्णा अत्याधुनिक तंत्रज्ञान केंद्र

**राजा रामण्णा अत्याधुनिक तंत्रज्ञान केंद्र** 

## संदर्भ 
* [http://www.rrcat.gov.in/
ओतोंपान

**ओतोंपान** (नाहुआतल अर्थ: "ओतोमींची जागा") किंवा **ओतुंबा** (स्पॅनिश अपभ्रंश) हे एक कोलंबस-पूर्व अल्तेपेत्ल किंवा नगरराज्य होते आणि ते उच्च तेओतिवाकानच्या दरीत वसले होते. वसाहतीयुगात (१६वे-१७वे शतक) लिहिलेल्या ऐतिहासिक स्त्रोतांप्रमाणे, तेझोझोमोकच्या नेतृत्वाखाली तेपानेकांनी हाल्तोकानवर विजय मिळवला तेव्हा ओतोमी जीव वाचवून पळून गेले. तेकोत्लालात्झिन, तेक्सकोकोच्या राजाने ओतोमी निर्वासितांसाठी ओतोंपान अल्तेपेतल (शहर) १३९५ला वसविले.

## संदर्भ
* (इंग्लिश मजकूर)
* (इंग्लिश मजकूर)

## हे सुद्धा पहा
* अ‍ॅझ्टेक संस्कृतीसंदर्भात परिभाषिक सूची

वर्ग: अल्तेपेत्ल
वर्ग: अस्तेक स्थळे
वर्ग:मेक्सिकोमधील पुरातन वसाहती
वर्ग: ओतोमी स्थळे
वर्ग: कोलंबस-पूर्व अपूर्ण लेख
मद्रास अणुऊर्जा केंद्र

**मद्रास अणुऊर्जा केंद्र** हा तमिळनाडूतील कान्चिपुरम जिल्ह्यातील कल्पाकम येथील अणुऊर्जा प्रकल्प आहे. हा २२० मेगावॉट क्षमतेच्या २ अणुभट्ट्या असणारा अणुऊर्जा प्रकल्प आहे.हा भारतातील चेन्नईपासून सुमारे ८० किलोमीटर (५० मैल) कळपक्कम येथे स्थित आहे.ज्यामध्ये फास्ट ब्रीडर रिॲक्टर्स (एफबीआरएस) साठी प्लूटोनियम इंधन निर्मिती समाविष्ट आहे. हे भारतात बांधण्यात आलेले पहिले पूर्णतः स्वदेशी परमाणु ऊर्जा केंद्र आहे, ज्यामध्ये दोन युनिट्स २२० मेगावॅट वीज निर्मिती करतात. १९८३ आणि १९८५ मध्ये स्टेशनचे पहिले आणि दुसरे एकक उत्पादनात सज्ज झाले.स्टेशनच्या रिऍक्टर इमारतीमध्ये दुहेरी शेल संरक्षणासह हौस-ऑफ-कूलंट दुर्घटनेच्या बाबतीत संरक्षण सुधारित केलेले आहे. कलपक्कममध्ये एक अंतरिम स्टोरेज सुविधा (आयएसएफ) देखील आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:अणुविद्युत केंद्रे
अदना

**अदना** (तुर्की: *Adana*) हे तुर्कस्तानच्या दक्षिण-मध्य भागातील एक प्रमुख शहर आहे. भूमध्य समुद्रापासून ३० किमी अंतरावर सेहान नदीच्या काठावर वसलेले अदना हे तुर्कस्तानमधील पाचव्या क्रमांकाचे शहर आहे.

## बाह्य दुवे 

* सरकारी संकेतस्थळ
* अदना महापालिका 
* Zeydan Karalar - Adana – नवीन महापौर
* Yavuz Selim KÖŞGER  - Adana – नवीन राज्यपाल
वर्ग:तुर्कस्तानमधील शहरे
वर्ग:अंकारा प्रांत
पिपिल्तिन

**पिपिल्तिन** हा मेहिका साम्राज्यातला अनेक उच्चवर्गांमधला एक वर्ग होता.

हे लोक पूर्वीपासून असलेल्या उच्चवर्गीय सदस्य होते. त्यांनी सरकारी, सैन्यात आणि धर्मगुरूमंडळात उच्चस्थाने पटकावल्या होत्या. पिपिल्तिननी सामाजिक तणाव वाढवला आणि ही अ‍ॅझ्टेक साम्राज्याचा पडत्या काळातील अंतर्गत कमजोरी होती

अस्तेक लोक भविष्यातल्या मातृभूमीत स्थिर होत असताना उच्चवर्गातली लोकं (पिपित्लिन) जे स्वतःस तोल्तेक संस्कृतीचे (पूर्वाश्रमीचे मध्य मेक्सिकोतील साम्राज्य) वंजश म्हणवत, ते त्यांच्यात सामील झाले. ह्या नव्या वंशपरंपरांगत कुळांनी अ‍ॅझ्टेक समाजजीवनामध्ये मध्यवर्ती जागा मिळवली आणि त्यांनी अ‍ॅझ्टेकांनी जिंकलेल्या साम्राज्यात पूर्ण हात-पाय पसरले.

## संदर्भ
* http://irows.ucr.edu/cd/courses/122/b10toch17.htm 

## हे सुद्धा पहा
अ‍ॅझ्टेक संस्कृतीसंदर्भात परिभाषिक सूची

वर्ग: अस्तेक समाजजीवन
अंताल्या

**अंताल्या** (तुर्की: *Antalya*) हे तुर्कस्तानच्या दक्षिण-पश्चिम भागातील एक प्रमुख शहर आहे. भूमध्य समुद्रावर वसलेले अंताल्या शहर तुर्कस्तानमधील एक महत्त्वाचे पर्यटनकेंद्र आहे.

## बाह्य दुवे 

वर्ग:तुर्कस्तानमधील शहरे
वामनराव सडोलीकर

पं.** वामनराव सडोलीकर** (१६ सप्टेंबर, इ.स. १९०७ - इ.स. १९९१) हे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत गायक होते. ते आपले गुरू उस्ताद अल्लादिया खान यांनी स्थापन केलेल्या जयपूर-अत्रौली घराण्याच्या शैलीने गायन करत असत.

## पूर्वायुष्य
पं. वामनराव सडोलीकरांचा जन्म कोल्हापूर येथे एका संगीतप्रेमी कुटुंबात झाला. किशोरवयात त्यांनी ग्वाल्हेर घराण्याचे पं. विष्णू दिगंबर पलुसकर यांच्याकडे संगीताचे प्राथमिक शिक्षण घेतले. पुढच्या काळात त्यांनी हिंदुस्तानी संगीताचे शिक्षण जयपूर-अत्रौली घराण्याच्या उस्ताद भुर्जी खान व उस्ताद अल्लादिया खान यांचेकडे घेतले.

## सांगीतिक कारकीर्द
त्यांनी मराठी संगीत नाटकाच्या रंगभूमीवर गायक-अभिनेता, संगीत दिग्दर्शक व दिग्दर्शक अशा अनेक पदरी भूमिका निभावल्या. त्यांनी अनेक चित्रपटांतही काम केले.   

## शिष्य
त्यांच्या शिष्यांत बंधू मधुकर सडोलीकर, कन्या श्रुती सडोलीकर-काटकर आणि मंजिरी आलेगांवकर यांचा प्रामुख्याने समावेश होतो.

## पुरस्कार व सन्मान
* इ.स. १९३८ मध्ये गंधर्व महाविद्यालय, लाहोर यांकडून 'संगीत प्रवीण' सन्मान
* आय टी सी संगीत संशोधन संस्थेची(ITC SRA-Imperial/Indian Tobacco Company Ltd's Sangeet Research Academy) फेलोशिप
* मराठी नाट्य परिषदेकडून बालगंधर्व सुवर्णपदक

## बाह्य दुवे
वामनराव सडोलीकरांविषयी इंग्लिश मजकूर

वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील मृत्यू
युरोपियन मध्यवर्ती बँक

**युरोपियन मध्यवर्ती बँक** ही युरोपियन संघामधील युरोक्षेत्राची प्रमुख बँक आहे. १७ युरोझोन देशांच्या अर्थव्यवस्थेवर नजर ठेवणारी युरोपियन मध्यवर्ती बँक ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या व बलाढ्य मध्यवर्ती बँकांपैकी एक आहे.

## बाह्य दुवे 
* युरोपियन मध्यवर्ती बँक, अधिकृत संकेतस्थळ.

वर्ग:मध्यवर्ती बँका
वर्ग:युरोपियन संघ
यशवंत सदाशिव मिराशी

**यशवंत सदाशिव मिराशी** उर्फ **मिराशी बुवा** (इ.स. १८८३ - ५ जानेवारी, इ.स. १९६६) हे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत गायक होते. ते ग्वाल्हेर घराण्याच्या शैलीत गायन करत असत.

त्यांनी पं. बाळकृष्णबुवा इचलकरंजीकर यांच्याकडून संगीताचे शिक्षण घेतले. ते एक उत्तम अभिनेते होते व अनेक संगीत नाटकांत त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिकाही केल्या. ते गायनात त्यांच्या वेगवान तानांसाठी प्रसिद्ध होते.

## शिष्य
त्यांच्या शिष्यांमध्ये पं. विनायकबुवा उत्तूरकर, पं. दत्तात्रेय विष्णू पलुसकर व यशवंतबुवा जोशी यांचा प्रामुख्याने समावेश होतो.  

## पुरस्कार व सन्मान
त्यांना इ.स. १९६१ मध्ये संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने गौरविण्यात आले. 

वर्ग:इ.स. १८८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
अल्तेपेत्ल

**अल्तेपेत्ल** हे कोलंबस-पूर्व आणि स्पॅनिश विजय-काळातील अ‍ॅझ्टेक समाजातील स्थानिक, वांशिक-जमाती वर आधारलेली राजकीय संस्था होती. ह्याची तुलना आपल्याकडील नगरराज्यांची करता येईल, परंतु व्याख्या आणि व्यवस्थेनुसार दोन्ही भिन्न ठरतात. हा शब्द अ-त्ल (ā-tl) - जल - आणि तेपे-त्ल (tepē-tl) - डोंगर ह्या दोन नाहुआतल शब्दांपासून तयार झाला आहे.

नाहुआतल विद्वान लिसा सौसा, स्टॅफॉर्ड पूल आणि जेम्स लॉकहार्ट नी म्हणले आहे:

नाहुआ व्याकरण पद्धतीचे वैशिष्ट्य म्हणजे जगातील किंवा एखाद्या जागेतील लोकांची संपूर्णतेची कल्पना अल्तेपेतल ह्या एककांच्या संग्रहातून करणे आणि त्या संज्ञेमध्ये बोलणे होय
 

ते तज्ञ इंग्लिश भाषेतील अंदाजे-तौलनिक शब्द वापरण्याऐवजी नाहुआतल संज्ञा वापरणे अधिक पसंत करतात. त्यांचा युक्तिवाद असा आहे की, व्हर्जिन ऑफ ग्वादालुपेच्या संबंधित बऱ्याच कागदपत्रांतून स्पॅनिश शब्द *चिवादाद दे मेहिको* (मेक्सिको सिटी) च्या भाषांतरात अल्तेपेतल हा शब्द वारंवार वापरला जातो आणि हे भाषांतरित मजकूर रंगीत असून ते नाहुआ समाजव्यवस्थेबद्दल माहिती सांगते.

ह्या कल्पनांची तुलना मायांच्या *काह* आणि मिक्स्तेकांच्या *नू* ची करता येईल.

## टिपा
## संदर्भ
: 
: 
: 
:
: 

## हे सुद्धा पहा
* अ‍ॅझ्टेक संस्कृतीसंदर्भात परिभाषिक सूची
* अकोल्वाकान


वर्ग:अस्तेक समाजव्यवस्था
वर्ग:नाहुआत्ल शब्द
वर्ग:कोलंबस-पूर्व अपूर्ण लेख
झुल्तेपेक

**झुल्तेपेक** हे एक अ‍ॅझ्टेकांचे शहर असून, तेथे प्रामुख्याने धर्मगुरूंचे वास्तव्य असे. स्पॅनिशांच्या विजयाच्या इतिहासामध्ये त्या शहराचा महत्त्वपूर्ण संदर्भ आहे.

स्पॅनिशांनी अ‍ॅझ्टेक साम्राज्यावर केलेल्या पहिल्या हल्ल्यामध्ये, ह्या शहरात सुमारे ५०० वर्षांपूर्वी पुरलेल्या मृतदेहांचे ४०० सांगाडे आढळून आले.

## संदर्भ
* The Tomb at Zultepec Secrets of the Dead, PBS (इंग्लिश मजकूर).

## हे सुद्धा पहा
अ‍ॅझ्टेक संस्कृतीसंदर्भात परिभाषिक सूची

वर्ग: अस्तेक स्थळे
वर्ग: कोलंबस-पूर्व अपूर्ण लेख
मायामी हीट

right|thumb|250 px|मायामी हीटचा लोगो
**मायामी हीट** () हा अमेरिकेच्या मायामी, फ्लोरिडा शहरामधील एक व्यावसायिक बास्केटबॉल संघ आहे. हा संघ नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनच्या आग्नेय विभागामध्ये खेळतो.

२०१३मध्ये फोर्ब्स नियतकालिकाने मायामी हीट संघाची किंमतीचा अंदाज ६२ कोटी ५० लाख अमेरिकन डॉलर इतका लावला होता. 

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

## संदर्भ आणि नोंदी 
हीट
वर्ग:नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनमधील संघ
किर्लोस्कर संगीत मंडळी

किर्लोस्कर संगीत मंडळीची स्थापना ता. ३१ ऑक्टोबर १८८० या तारखेस झाली.
स्वतः बळवंत पांडुरंग किर्लोस्कर, शंकरराव मुजुमदार, भाऊराव कोल्हटकर, बाळकोबा नाटेकर हा पहिल्या अमदानीतला नटवर्ग - नंतर केशवराव भोसले, बालगंधर्व व दीनानाथ मंगेशकर. हे तिघेही नट-गायक ‘स्वदेश हितचिंतक’ व किर्लोस्कर संगीत मंडळीच्या अंकावर वाढले. हे तीन चिरस्मरणीय झालेले कलावंत म्हणजे महाराष्ट्राच्या नाट्य-नटेश्वराचे त्रि-नेत्रच होत.

या कलावंतांनी किर्लोस्कर संगीत मंडळीली या संस्थेतर्फे अनेक चांगली नाटके रंगभूमीवर आणली. नाट्यक्षेत्रात किर्लोस्करांनी नवेनवे प्रयोग केले. पूर्वी विष्णूदासी परंपरेने नाटकातील प्रयोग होत असत. पण ही पद्धत बदलून त्यांनी सूत्रधार, परिपार्श्वक आणि नटी ही संस्कृत नाटकाची परंपरा मराठी रंगभूमीवर आणली. तसेच नाटकातल्या दर्जेदार संगीतामुळे उच्चवर्गाचा ओढा नाटकाकडे वाढला. त्यावेळी नाटक व्यवसायाशी संबंधित व्यक्तींना समाजात चांगले स्थान नसे पण दर्जेदार नाटके देऊन समाजाचा हा समज बदलावा यासाठी किर्लोस्करांनी प्रयत्न केले.

वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
वर्ग:मराठी नाट्यसंस्था
टोराँटो रॅप्टर्स

right|thumb|250 px|टोराँटो रॅप्टर्सचा लोगो
**टोराँटो रॅप्टर्स** () हा कॅनडाच्या टोरॉंटो शहरामधील एक व्यावसायिक बास्केटबॉल संघ आहे. हा संघ नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनच्या अटलांटिक विभागामध्ये खेळतो. कॅनडा देशामधून खेळणारा रॅप्टर्स हा एनबीएमधील एकमेव संघ आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:टोराँटो
वर्ग:नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनमधील संघ
डीट्रॉइट पिस्टन्स

right|thumb|250 px|डेट्रॉईट पिस्टन्सचा लोगो
**डेट्रॉईट पिस्टन्स** () हा अमेरिकेच्या डेट्रॉईट शहरामधील एक व्यावसायिक बास्केटबॉल संघ आहे. हा संघ नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनच्या मध्य विभागामध्ये खेळतो.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

पिस्टन्स
वर्ग:नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनमधील संघ
न्यू जर्सी नेट्स

right|thumb|250 px|न्यू जर्सी नेट्सचा लोगो
**न्यू जर्सी नेट्स** () हा अमेरिकेच्या न्यूअर्क शहरामधील एक व्यावसायिक बास्केटबॉल संघ आहे. हा संघ नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनच्या अटलांटिक विभागामध्ये खेळतो. २०१२ सालापासून हा संघ न्यू यॉर्क शहराच्या ब्रूकलिन भागामध्ये स्थलांतर करेल.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:न्यू जर्सी
वर्ग:नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनमधील संघ
युटा जॅझ

right|thumb|250 px|युटा जॅझचा लोगो
**युटा जॅझ** () हा अमेरिकेच्या सॉल्ट लेक सिटी शहरामधील एक व्यावसायिक बास्केटबॉल संघ आहे. हा संघ नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनच्या वायव्य विभागामध्ये खेळतो.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:सॉल्ट लेक सिटी
वर्ग:नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनमधील संघ
मेम्फिस (टेनेसी)

**मेम्फिस** हे अमेरिका देशाच्या टेनेसी राज्यातील सर्वात मोठे शहर आहे. हे शहर टेनेसीच्या नैऋत्य भागात आर्कान्सा व मिसिसिपी राज्यांच्या सीमेजवळ व मिसिसिपी नदीच्या काठावर वसले आहे. २०१० साली ६.४७ लाख लोकसंख्या असलेले मेम्फिस अमेरिकेमधील विसव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

मेम्फिस हे अमेरिकेमधील मालवाहतूकीचे एक प्रमुख केंद्र आहे. मेम्फिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा मालवाहतूकीच्या दृष्टीने जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा वर्दळीचा विमानतळ आहे. फेडेक्स ह्या कंपनीचे मुख्यालय मेम्फिस येथेच असून फेडेक्स एक्सप्रेस ह्या जगातील सर्वात मोठ्या मालवाहतूक करणाऱ्या विमानकंपनीचे केंद्र (हब) मेम्फिस विमानतळावरच आहे. 

## इतिहास
## भूगोल
### हवामान
## अर्थव्यवस्था
## जनसांख्यिकी
## वाहतूक
## शिक्षण
## खेळ
मेम्फिस ग्रिझलीझ हा एन.बी.ए. संघ मेम्फिसमध्ये स्थित असलेला एकमेव मोठा व्यावसायिक संघ आहे. 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ
*स्वागत कक्ष
*

वर्ग:टेनेसीमधील शहरे
वर्ग:शेल्बी काउंटी (टेनेसी)
लॉस एंजेलस क्लिपर्स

right|thumb|250 px|लॉस एंजेल्स क्लिपर्सचा लोगो
**लॉस एंजेल्स क्लिपर्स** () हा अमेरिकेच्या लॉस एंजेल्स शहरामधील एक व्यावसायिक बास्केटबॉल संघ आहे. हा संघ नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनच्या पॅसिफिक विभागामध्ये खेळतो.

## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:लॉस एंजेलसमधील खेळ
वर्ग:नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनमधील संघ
युरोक्षेत्र

{{Infobox|शीर्षक        = युरोक्षेत्र (euro area)
|image        = 
|caption      =
|headerstyle  = background:#ccf;
|labelstyle   = background:#ddf;
|datastyle    =
|label1  = चलन
|data1   = युरो
|label2  = संघ प्रकार
|data2   = आर्थिक व वित्तिय संघटना
|label3  = स्थापना
|data3   =  १ जानेवारी १९९९
|label4  = सदस्य
|data4 = 
|header5  = शासन
|label8  = बँक
|data8   = युरोपियन मध्यवर्ती बँक
|label9 = अध्यक्ष
|data9 = जीन-क्लॉद त्रिशे
|label10  = संलग्नता
|data10   = युरोपियन संघ
|header11  = आकडेवारी
|label12  = लोकसंख्या
|data12   = ३२,८५,९७,३४८
|label13  = जीडीपी
|data13   = €८,४००&nbsp;अब्ज
|label14  = व्याजदर
|data14  = १%
|label15  = दरवाढ
|data15   = १.६%
|label16  = बेरोजगारी
|data16   = १०%
|label17 = व्यापार संतुलन
|data17 = €२२.३ अब्ज अधिक
}}
**युरोक्षेत्र** () ही युरोपामधील युरो हे चलन वापरणाऱ्या १८ युरोपियन संघ सदस्य देशांची आर्थिक व वित्तिय संघटना आहे. युरोक्षेत्राची स्थापना १९९९ साली १० सदस्यांसह करण्यात आली तर ७ देशांनी त्यानंतर युरोक्षेत्रामध्ये प्रवेश केला. युरोपियन संघातील युरोक्षेत्राच्या बाहेर असलेल्या १० सदस्यांपैकी ७ सदस्यांना युरोक्षेत्रामध्ये सामील होणे बंधनकारक आहे. लात्व्हिया देश १ जानेवारी २०१४ पासून युरोक्षेत्राचा सदस्य बनला.

युरोक्षेत्राच्या आर्थिक धोरणासाठी युरोपियन मध्यवर्ती बँक जबाबदार आहे.

## सदस्य
## संदर्भ 
## टीपा
## बाह्य दुवे 
* युरोपिय मध्यवर्ती बँक
* युरोझोन

वर्ग:युरोपियन संघ
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संघटना
तुर्कू

**तुर्कू** हे फिनलंड देशाच्या नैऋत्य टोकाजवळ वसलेले एक प्राचीन शहर आहे. १३ व्या शतकामध्ये स्थापन झालेले तुर्कू हे फिनलंडमधील सर्वात जुने शहर मानले जाते.

## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ
* पर्यटन माहिती 
* 

वर्ग:फिनलंडमधील शहरे
कार्तिका नायर

**कार्तिका नायर**(इंग्रजी:Karthika Nair मल्याळम:കാർത്തിക നായർ )(जन्मः२७ जून १९९२-(वय १८) हयात) ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे. तिने २००९ साली तेलुगू चित्रपट **जोश** द्वारे चित्रपट सृष्टीत पदार्पण केले.
## पूर्वायुष्य
## कारकीर्द 
## चित्रपटसूची
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म
सामान्य मर्यादांचे तक्ते

हे सामान्य फलांच्या मर्यादांची यादी आहे. हे लक्षात घ्या की *a* आणि *b* हे "x" सापेक्ष स्थिरांक आहेत

## सामान्य फलांसाठीच्या मर्यादा
:जर\lim_{x \to c} f(x) = L_1    आणि   \lim_{x \to c} g(x) = L_2  तर:

::\lim_{x \to c} \, [f(x) \pm g(x)] = L_1 \pm L_2

::\lim_{x \to c} \, [f(x)g(x)] = L_1 \times L_2

::\lim_{x \to c} \frac{f(x)}{g(x)} = \frac{L_1}{L_2} \qquad  जर  L_2 \ne 0

::\lim_{x \to c} \, f(x)^n = L_1^n \qquad  जर n हा धन पूर्णांक असेल

::\lim_{x \to c} \, f(x)^{1 \over n} = L_1^{1 \over n} \qquad   जर  n    हा धन पूर्णांक असेल आणि जर  n  हा सम असेल   L_1 > 0

:\lim_{x \to c} \frac{f(x)}{g(x)} = \lim_{x \to c} \frac{f'(x)}{g'(x)} \qquad    जर    \lim_{x \to c} f(x) = \lim_{x \to c} g(x) = 0    किंवा    \lim_{x \to c} |g(x)| = +\infty (एल’हॉस्पितलचा नियम)

## सामान्य फलांच्या मर्यादा
:\lim_{h\to 0}{f(x+h)-f(x)\over h}=f'(x)

:\lim_{h\to0}\left(\frac{f(x+h)}{f(x)}\right)^\frac{1}{h}=\exp\left(\frac{f'(x)}{f(x)}\right)

:\lim_{h \to 0}{ \left({f(x(1+h))\over{f(x)}}\right)^{1\over{h}} }=\exp\left(\frac{x f'(x)}{f(x)}\right)

## उल्लेखनीय विशेष मर्यादा
: \lim_{x\to+\infty} \left(1+\frac{k}{x}\right)^{mx}=e^{mk}

: \lim_{x\to+\infty} \left(1-\frac{1}{x}\right)^x=\frac{1}{e}

: \lim_{x\to+\infty} \left(1+\frac{k}{x}\right)^x=e^k

: \lim_{n\to\infty} \frac{n}{\sqrt[n]{n!}}=e

: \lim_{n\to \infty }\, 2^{n} \underbrace{\sqrt{2-\sqrt{2+\sqrt{2+\text{...} +\sqrt{2}}}}}_n= \pi

## साधे फल
:\lim_{x \to c} a = a

:\lim_{x \to c} x = c

:\lim_{x \to c} ax + b = ac + b

:\lim_{x \to c} x^r = c^r \qquad  जर  r  हा धन पूर्णांक असेल

:\lim_{x \to 0^+} \frac{1}{x^r} = +\infty

:\lim_{x \to 0^-} \frac{1}{x^r} = जर  r  हा विषम असेल तर-\infty,आणि जर  r  हा सम असेल तर+\infty,

## शब्दांकी आणि घातांकी फल
:\ a > 1 असेल, तर:\,

::\lim_{x \to 0^+} \log_a x = -\infty

::\lim_{x \to \infty} \log_a x = \infty

::\lim_{x \to -\infty} a^x = 0

:जर a 

::\lim_{x \to -\infty} a^x = \infty

## त्रिकोणमितीय फल
:\lim_{x \to a} \sin x = \sin a

:\lim_{x \to a} \cos x = \cos a

:\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} = 1

:\lim_{x \to 0} \frac{1-\cos x}{x} = 0

:\lim_{x \to 0} \frac{1-\cos x}{x^2} = \frac{1}{2}

:\lim_{x \to n^\pm} \tan \left(\pi x + \frac{\pi}{2}\right) = \mp\infty \qquad        कुठलाही पूर्णांक  n साठी

## अनंताजवळ
:\lim_{x\to\infty}N/x=0  कुठल्याही वास्तव N करता
:\lim_{x\to\infty}x/N= \infty, जर N > 0 अस्तित्वात नाही, -\infty, जर N 
:\lim_{x\to\infty}x^N=\begin{cases} \infty, & N > 0 \\ 1, & N = 0 \\ 0, & N 
:\lim_{x\to\infty}N^x=\begin{cases} \infty, & N > 1 \\ 1, & N = 1 \\ 0, & -1 
:\lim_{x\to\infty}N^{-x}=\lim_{x\to\infty}1/N^{x}=0 कुठल्याही N > 1 करता
:\lim_{x\to\infty}\sqrt[x]{N}= 1, जर N > 0 आणि 0, जर N = 0 अस्तित्वात नाही, जर N \lim_{x\to\infty}\sqrt[N]{x}= \infty  कुठल्याही N > 0 करता
:\lim_{x\to\infty}\log x=\infty
:\lim_{x\to0^+}\log x=-\infty

वर्ग:मर्यादा
मर्यादा
ढाकोबा किल्ला

**ढाकोबा किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. जुन्नर परिसरातील घाटाच्या अगदी कडेवर मीना मावळ आंणि कुकड मावळातील अणे-माळशेज डोंगररांगेतील हा सर्वोच्च जुळा किल्ला. दुर्ग आणि ढाकोबा या जुळ्या किल्ल्यांच्या उभारणीमागे घाटवाटांवर लक्ष ठेवणे हा उद्देश असायचा. 

पुण्याहून इथे पोचण्यासाठी पुणे-जुन्नर-आपटाळे-अंबोली हा मार्ग योग्य आहे. मुंबईहून येण्यासाठी मुंबई-कल्याण-मुरबाड-माळशेज घाट-जुन्नर-आपटाळे-अंबोली हा मार्ग उपलब्ध आहे. जुन्नरहून अंबोलीला जाण्यासाठी एस.टी. बसची सुविधा उपलब्ध आहे. ढाकोबाच्या कड्यावरून खाली कोकणाचे विहंगम दृश्य दिसते. किल्ल्यावर पाहण्यासारखी ठिकाणे म्हणजे कोकणात उतरणारा रौद्र कडा आणि ढाकोबाचे मंदिर. ढाकोबाजवळच दुर्ग हा अजून एक जुळा किल्ला आहे. शेजारीच दाऱ्या घाट नावाची कोकणात उतरणारी घाटवाट आहे. या घाटवाटेच्या खाली पूर्वी कोकणात असलेल्या 'म्हसा' या गावी होणाऱ्या जनावरांच्या बाजारात जाण्यासाठी हा एक प्राचीन मार्ग वापरला जात असे. आजही स्थानिक लोक कोकणात जाण्यासाठी हीच वाट वापरतात.

जुन्नर आपटाळे रस्त्यावर एक उच्छल नावाचे लहानसे खेडे आहे. १९३४ ते १९४४ या स्वातंत्र्यपूर्व काळात या गावात कोंडाजी नवले नावाचा भारतीय रॉबिनहूड राहत असे. तो आणि त्याचे साथीदार अन्यायी श्रीमंत जमीनदारांना लुटून त्यांची संपत्ती गरीब जनतेत वितरित करत असत. त्याची तक्रार जमीनदारांनी ब्रिटिश राजवटीकडे केली होती. पण सामान्य जनतेच्या पाठिंब्यामुळे तो पकडला गेला नाही. आजही स्थानिक जनतेत त्याची स्तुतिपर कवने गायली जातात. ढाकोबाच्या वाटेवर या गावातील त्याच्या घरालादेखील भेट देता येते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
पदरगड किल्ला

**पदरगड किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.
## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
तिसोक

**तिसोकिक** किंवा **तिसोकिकात्सिन** (त्याच्या नावाचे आदरार्थी रूप), (इंग्लिश/स्पॅनिश - तिझोक) हा तेनोच्तित्लानचा सातवा त्लातोआनी होता.

बऱ्याच स्त्रोतांनुसार तो  १४८१ मध्ये (अ‍ॅझ्टेक वर्ष "२ घर") त्याच्या मोठा भाऊ अशायाकात्ल नंतर सत्तेवर आला. तथापि त्याचा अंमल फार कमी काळ होता. त्या काळातच त्याने तेनोच्तित्लानचा ग्रेट पिरॅमिडचे बांधकाम सुरू केले (हे काम नंतर त्याच्या लहान भावाने - अवित्झोतलने १४८७ मध्ये पुरे केले). त्यानेच तोलुका दरीतील मात्लात्झिन्कान लोकांचे बंड मोडून काढले.

हस्तलिखित मेंदोझातील संदर्भानुसार त्याने आपल्या कारकिर्दीत तोनालिमोक्युत्झायान, तोहिको, एकतेपेक, चिलान, तेकाहिक, तोलोकान, यान्क्युइत्लान, त्लाप्पान, अतेझ्काहुआकान, मझात्लान, होचियेत्ल, तामापाच्को, एकात्लिक्वापेचो, आणि मिक्युएत्लान ही अल्तेपेतले जिंकली.

thumb|none|250px|ह्या नकाशात अ‍ॅझ्टेक राज्यकर्त्यांनी स्वारी करून जिंकून वाढवलेला मुलुख दाखविलेला आहे. भगव्या रंगातला मुलुख तिसोकने आपल्या कारकिर्दीत जिंकून आपल्या साम्राज्याला जोडला.

तिसोकचा १४८६ मध्ये मृत्यू झाला, आणि तो कसा मेला हे काहीसं संदिग्ध आहे. काही स्त्रोतांच्या म्हणण्याप्रमाणे त्याच्यावर विषप्रयोग करण्यात आला, तर काहीं स्त्रोतांच्या म्हणण्याप्रमाणे तो "चेटूक" किंवा आजाराने बळी पडला. असेही सांगितले जाते की त्लाकएलेलने किंवा इतर राजकूटूंबाच्या सदस्यांनी (विशेषतः अवित्झोतलने) विषप्रयोग केला असावा.

## टिप्पणी 
## संदर्भ 
*Townsend, Richard F. (2000) *The Aztecs*. revised ed. Thames and Hudson, New York.
*Hassig, Ross (1988) *Aztec Warfare: Imperial Expansion and Political Control*. University of Oklahoma Press, Norman.
*

## हे सुद्धा पहा 
तिसोकचा दगड
अ‍ॅझ्टेक संस्कृतीसंदर्भात परिभाषिक सूची

वर्ग:अस्तेक त्लातोक
वर्ग:कोलंबस-पूर्व अपूर्ण लेख
कलनातल्या विषयांची यादी

ही **कलनातील मुख्य विषयांची यादी** आहे.

## कलन-पूर्व
*प्राथमिक बीजगणित
*संच सिद्धांत
*फल आणि फलाचा आलेख
*रेषीय फल
*भेदिका
*उतार (गणित)
*स्पर्शिका
*अंतर्गोलीय फल
*निश्चित फरक
*त्रिज्यी
*घटकार
*द्विपाद प्रमेय
*मुक्त चले आणि बंधित चले

## मर्यादा
*मर्यादा (गणित)
*फलाची मर्यादा
*एकहाती मर्यादा
*क्रमिकेची मर्यादा
*अनिश्चित रुप
*अंदाजाचा क्रम
*(ε, δ)-मर्यादेची व्याख्या

## भैदिक कलन
*भैदिज
*दर्शक
**भैदनासाठी न्यूटनचा दर्शक
**भैदनासाठी लिबनिझचा दर्शक
*सोपी नियमे
**स्थिरांकाचा भैदिज
**भैदनातला बेरजेचा नियम
**भैदनातला स्थिर अव्ययाचा नियम
**भैदनाची रेषीयता
**बहुपदींचे कलन
*साखळी नियम
*गुणाकार नियम
*भागाकार नियम
*व्यस्त फल आणि भैदन
*अव्यक्त भैदन
*स्थिर बिंदू
**महत्तमा आणि लघुत्तमा
**भैदिकतेची पहिली कसोटी
**भैदिकतेची दुसरी कसोटी
**अंतिम मूल्य प्रमेय
*भैदिक समीकरणे
*भैदिक क्रियक
*न्यूटनची पद्धत
*टेलरचे प्रमेय
*एल’हॉस्पितलचा नियम
*लिबनिझचा नियम
*मध्य मूल्य प्रमेय
*फलाचे भैदिकभैदिक
*संबंधित दर
*रेज्योमोन्टानसचा कोन विशालीकरण समस्या

## सांधक कलन
*प्रतिभैदिज, अनिश्चित सांधक
*सोपी नियमे
**सांधनातला बेरजेचा नियम
**सांधनातला स्थिर अव्ययाचा नियम
**सांधनाची रेषीयता
*सांधनाचा ऐच्छिक स्थिरांक
*कलनाचे मूलभूत प्रमेय
*भागशः सांधन
*व्यस्त साखळी पद्धत
*प्रतिस्थापनाने सांधन
**वायरस्ट्रास प्रतिस्थापना
*सांधकाच्या चिन्हाखाली भैदन
*सांधनातील आंशिक अपूर्णांक
**द्विघाती सांधक
*२२/७ हा π पेक्षा मोठा असल्याची सिद्धता
*समलंब नियम
*भेदिकेच्या घनाचा सांधक
*कमानलांबी

## विशेष फल
*नैसर्गिक शब्दांक
*e (गणिती स्थिरांक)
*घातांकी फल
*स्टर्लिंगचा अंदाज
*बर्नोली संख्या

## संख्यात्मक सांधन
*आयत पद्धत
*समलंब नियम
*सिम्पसनचा नियम
*न्यूटन-कोटची सूत्रे
*गॉसीय चौरसीकरण

## यादी आणि तक्ते
*सामान्य मर्यादांचे तक्ते
*भैदिजांचे तक्ते
*सांधकांचे तक्ते
*गणिती चिन्हांचे तक्ते
*सांधकांची यादी
*परिमेयी फलांच्या सांधकाची यादी
*अपरिमेयी फलांच्या सांधकाची यादी
*त्रिकोणमितीय फलांच्या सांधकाची यादी
*व्यस्त त्रिकोणमितीय फलांच्या सांधकाची यादी
*अपास्तीय फलांच्या सांधकाची यादी
*घातांकी फलांच्या सांधकाची यादी
*शब्दांकी फलांच्या सांधकाची यादी
*क्षेत्र फलांच्या सांधकाची यादी

## बहुचल
*सदिश
**प्रवण
**अपसरण
**वळण
**लॅप्लेसी
**प्रवण सिद्धांत
**ग्रीनचा सिद्धांत
**स्टोक्सचा सिद्धांत
**अपसरण सिद्धांत
*अर्धभैदिज
*चकती सांधक
*शंख सांधक
*गॅब्रियेलचे शिंग
*जॅकोबी सारणी
*वक्रता
*हेसी सारणी

## श्रेणी
*अनंत श्रेणी
*मॅक्लॉरिन श्रेणी, टेलर श्रेणी
*फॉरियर श्रेणी
*ओयलर-मॅक्लॉरिन श्रेणी

## इतिहास
*अतिसूक्ष्म
**आर्किमिडीजचा अतिसूक्ष्माचा वापर
*गॉटफ्राइड लिबनिझ
*आझॅक न्यूटन
*मेथड ऑफ फ्लक्सिऑन
*अतिसूक्ष्म कलन
*ब्रूक टेलर
*कॉलिन मॅक्लॉरिन
*लेओनार्ड ओयलर

## अप्रमाणित कलन
*प्राथमिक कलन
*अप्रमाणित कलन
*अतिसूक्ष्म
*आर्किमिडीजचा अतिसूक्ष्माचा वापर

## परिभाषिक संज्ञा
*परिभाषिक संज्ञा: कलन

पुढचा स्तरीय विकास: पहा वास्तव विश्लेषणातील विषयांची यादी, क्लिष्ट विश्लेषणातील विषयांची यादी, बहुचल कलनातील विषयांची यादी

*
वर्ग: गणितातल्या याद्या
कुर्डुगड

**कुर्डूगड किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

माणगाव तालुक्यामधे एका अनगड ठिकाणी कुर्डूगडाचा किल्ला दबा धरून बसलेला आहे. फारसा परिचित नसलेला कुर्डूगड मोसे खोऱ्यातील पासलकर या शिवकालीन घराण्याच्या अखत्यारीत होता. पासलकर घराण्यातील बाजी पासलकर हे शिवाजीराजांचे समकालीन आणि सहकारी होते. बाजी पासलकर कुर्डूगडाचा उपयोग विश्रांतीसाठी करीत म्हणून या गडाला विश्रामगड असेही म्हणतात.

सुळक्याच्या आकाराचा माथा असलेला कुर्डूगड किल्ला सह्याद्रीच्या कोकणात उतरणाऱ्या एका धारेवर वसलेला आहे. या धारेवर कु्र्डूपेठ नावाची लहानशी वस्ती वसलेली आहे. या वस्तीमधे कुर्डाईदेवीचे मंदिर आहे. म्हणून किल्ल्याला कुर्डूगड असे नाव पडले आहे.

कुर्डूगडाला जाण्यासाठी दोन तीन मार्ग आहेत. त्यातील प्रचलित मार्ग म्हणजे माणगावकडून एस.टी बसने अथवा गाडी मार्गाने डोंगराच्या पायथ्याचे जिते गाव गाठावे लागते. माणगाव निजामपूर शिरवली जिते असा तासाभराचा प्रवास करावा लागतो. हा प्रवास एस.टी. अथवा खाजगी वाहनानेही करता येतो.

जिते गावातून गडावर जाणारी पायवाट २००६ साली झालेल्या प्रचंड पावसामुळे नष्ट झाली. डोंगराचा मोठा कडा ढासळल्यामुळे ही वाट बंद झाली. त्यामुळे जिते गावातून कुर्डूगडाचा डोगर उजव्या हाताला ठेवून दोन-तीन कि.मी. अंतरावरील उंबर्डी गाव गाठावे लागते. या उंबर्डीमधून सध्या गडावर जाणारी वाट आहे.

समुद्रसपाटीपासून ८८२ मीटर उंचीच्या कुर्डूगडास जाण्यासाठी मोसे खोऱ्यातूनही जाता येते. त्यासाठी पुणे-पानशेत मार्गे गाडीने जाऊन मोसे खोऱ्यातील धामणगाव गाठावे लागते. धामणगावाजवळून पायवाटेने लिंग्या घाटाच्या माथ्यावर पोहचून लिंग्या घाटाने खाली उतरावे लागते. अर्ध्या घाटातच कुर्डूगडाचा किल्ला आहे. यासाठी धामणगावापासून तीन-तासांची पायपीट करावी लागते. हा मार्ग जरी अडचणीचा असला तरी मार्गावरील निसर्गाची सोबत आणि त्याचे रौद्रत्व मनाला भुरळ पाडणारे आहे.

ताम्हिणी घाटातील सर्वात दक्षिणेकडील एका वळणावरून कुर्डूगड दिसतो. येथे उतरल्यास सर्वात सोयीचे आहे. येथून खिंडीतील वाटेने उंबर्डीला तासा-दीडतासात पोहचता येते. त्यामुळे वेळ, श्रम व अंतराची बचत होऊ शकते.

उंबर्डी मधील प्राचीन मंदिराचे अवशेष पाहून व समोरचा डोंगर चढून आपण कुर्डूपेठमधे दीड तासामधे पोहोचू शकतो. कुर्डुपेठेतील कुर्डाईदेवीचे दर्शन घेऊन दहा मिनिटांत किल्ल्यात पोहोचता येते. वाटेजवळ पाण्याचे टाके आहे. या टाक्यांतील पाण्याचा वापर उन्हाळ्यामधे गावकरी करतात.

हे टाके पाहून पुढे आल्यावर काही चढाई करून आपण सुळक्याच्या पायथ्याशी पोहोचतो. या भागामधे बुरूज तसेच तटबंदी असे दुर्गावशेष पहायला मिळतात. कुर्डूगडाचे विशेष म्हणजे त्याच्या सुळक्याच्या पोटात असलेली नेसर्गिक गुहा. छताचा भाग हळूहळू कोसळून ही गुहा निर्माण झाली. मोठा विस्तार असलेली ही गुहा जमीन समतल नसल्याने वापरण्यायोग्य नाही. पण या प्रचंड गुहेच्या छताने माथ्यावरच्या सुळक्याचे वजन कसे पेलले असेल हे पाहून मात्र आश्चर्य वाटते.

येथून उत्तर कड्यावरील हनुमंत बुरुजावर जाता येते. येथे हनुमंताची मूर्ती आहे. ही देखणी मूर्ती मात्र सध्या एकसंघ राहिली नाही. येथून पूर्व बाजूला आल्यास खालच्या दरीचे उत्तम दर्शन घडते. या बुरुजाला कडेलोटाचा बुरुज असेही म्हणतात. गडावरच्या मुख्य अशा मोठय़ा सुळक्याजवळ एक लहान सुळकाही आहे. या दोन्ही सुळक्यामधे जाण्यासाठी असलेली वाट काहीशी अवघड आहे. छोटा पण आटोपशीर आकाराचा कुर्डूगड पहाण्यासाठी तासाभराचा अवधी पुरेसा आहे. मुक्कामासाठी कुर्डाई मंदिर सोयीचे आहे. वेळेच्या नियोजनाप्रमाणे परतीची वाट निवडता येते. मात्र कुर्डूगडाचा सुळका येथे येणाऱ्याच्या चांगल्याच स्मरणात राहतो.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
पिया बाजपेयी

**पिया बाजपेयी** (जन्म : २२ डिसेंबर १९९३) ही एक भारतीय सिने-अभिनेत्री व मॉडेल आहे. प्रामुख्याने तमिळ व तेलुगू सिनेमांमध्ये अभिनय करणारी पियाने २०१४ साली सतीश राजवाडेच्या मुंबई दिल्ली मुंबई चित्रपटामध्ये नयिकेची भूमिका करून बॉलिवूडमध्ये पदर्पण केले.

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एम.के. कनिमोळी

**एम.के कनिमोळी** ही कोट्यवधी रूपयांच्या टू जी स्पेक्ट्रम घोटाळ्याप्रकरणी अटक झालेली डीएमकेची खासदार आहे. यांना २० मे २०११ रोजी अटक झाली. पतियाळा हाऊस येथील विशेष सीबीआय कोर्टाने जामीन अर्ज फेटाळला व त्यानंतर त्यांची रवानगी तिहार जेलमध्ये करण्यात आली. या २G स्पेक्ट्रम घोटाळ्यासंदर्भात एकूण तीन खटले सुरू आहेत. त्यापैकी दोन सीबीआयच्या कोर्टात, तर तिसरा अंमलबजावणी संचलनालयाकडे आहे. या प्रकरणातील पहिल्या खटल्याचा निकाल २० डिसेंबर २०१७ रोजी आला व सर्व आरोपी निर्दोष सुटले. दिल्लीतील सीबीआय कोर्टाने यासंदर्भात निर्णय दिला. या निकाला नंतर “माझी मैत्रीण कन्नीसाठी मला खूप आनंद झालाय. अखेर न्याय मिळाला.”, अशा शब्दात  भावना व्यक्त करत सुप्रिया सुळे यांनी कनिमोळींसोबतचा फोटोही ट्वीट केला.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील भ्रष्टाचाराचे आरोपी
वर्ग:भारतीय नास्तिक
वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य
भेदिका (रेषा)

*भेदिका - त्रिकोणमितीय फलासाठी, पहा त्रिकोणमितीय फल*

[thumb|250px|वर्तुळाचे घटक. [भेदिका (रेषा)|भेदिका रेषा हिरव्या रंगात दाखवली आहे]]

**भेदिका रेषा** म्हणजे जी रेषा वक्ररेषेला (स्थानिक पातळीवर) दोन बिंदूंना छेदते ती होय. भेदिका हा शब्द *भेदणे* ह्या क्रियापदसाधित असून ती रेषेच्या गुणधर्मामुळे पडले आहे. इंग्लिशमध्ये तीस *secant* म्हणतात. हा शब्द मूळ लॅटिन शब्द *secare* वरून साधित असून त्याचा अर्थ *कापणे*, *भेदणे* असा होतो.

[thumb|none|250px|वक्राच्या [स्पर्शिका आणि भेदिका. भेदिका रेषा हिरव्या रंगात दाखवली आहे. ह्या वक्रात स्पर्शिका *अ* बिंदूत तर भेदिका *क* आणि *ख* बिंदूत छेदलेली दाखविली आहे.]]
वक्ररेषेच्या कुठला एक बिंदू *फ* पाशी असलेल्या स्पर्शिकेची अंदाजे किंमत काढण्यासाठी भेदिकेचा वापर केला जातो. जर वक्ररेषेवर दोन बिंदू *त* आणि *थ* घेतले आणि भेदिका काढली. आणि *त*ला स्थिर ठेवून *थ*ची स्थानसापेक्ष मूल्य बदलत *थ*ला *त* जवळ आणले तर भेदिकेची दिशा *त* बिंदूपाशी असलेल्या स्पर्शिकेला येउन मिळते, मग त्या दोन्ही एकच रेषा असल्याचे गृहीत धरले जाते. परिणामतः भेदिकेचा उतार किंवा दिशा म्हणजेच स्पर्शिका होय असे म्हणता येते. कलनामध्ये ही संकल्पना भैदिजाची भौमितिक व्याख्येसाठी वापरली जाते

जीवा हा रेषाखंड भेदिकेचाच भाग असून तो वक्राच्या अंतर्भागात असतो.

प्रगत गणिताच्या शाखेत, विशेषतः अमूर्त गणितात भेदिका वास्तव किंवा काल्पनिक असू शकते.

## दोन भेदिका
कुठल्याही दोन भेदिका जर एकाच वर्तुळाला छेदून एकमेकांना छेदत असतील तर त्या छेदनाचा कोन हा
१) जर छेदनबिंदू वर्तुळातच असेल तर छोट्या कंसाची किंमत मोठ्या कंसाच्या किंमत मिळवल्यावर बाकीच्या निम्मा असतो. अथवा,
२) जर छेदनबिंदू वर्तुळाबाहेर असेल तर छोट्या कंसाची किंमत मोठ्या कंसाच्या किंमत घालवल्यावर बाकीच्या निम्मा असतो.

चित्रातल्या उजवीकडील वर्तुळात दोन भेदिका एकमेकांना छेदून लृ अंशाचा कोन करतात. पहिली भेदिका वर्तुळास क आणि छ मध्ये छेदते तर दुसरी भेदिका वर्तुळास ख आणिच मध्ये छेदते. तर वरील नियमाप्रमाणे,
लृ = १/२ (कंस ख क + कंसच छ)
त्याचप्रमाणे डावीकडील वर्तुळात दोन भेदिका एकमेकांना छेदून ऋ अंशाचा कोन करतात. पहिली भेदिका वर्तुळासत आणि ढ मध्ये छेदते तर दुसरी भेदिका वर्तुळास थ आणि ड मध्ये छेदते. तर वरील नियमाप्रमाणे,
ऋ = १/२ (कंसत थ - कंस ड ढ)

## बाह्य दुवे 
* मॅथवर्ल्डवरील एरिक डब्लू. वायस्टाईन, "सीकॅंट लाईन" हा लेख पहा (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:वक्र
वर्ग:वर्तुळ
वर्ग:त्रिकोणमिती
वर्ग:भूमितीवरील अपूर्ण लेख
लाऊआर नदी

right|250 px|thumb|फ्रान्सच्या नकाशावर लाऊआर नदीचा मार्ग
**लाऊआर** () ही फ्रान्स देशातील सर्वात लांब नदी आहे. एकूण १,०१२ किमी लांबी असलेली ही नदी दक्षिण फ्रान्सच्या डोंगराळ भागात उगम पावते, फ्रान्सच्या मध्य व पश्चिम भागामधून वाहते व अटलांटिक महासागराला मिळते.

लाऊआर नदीच्या खोऱ्याला फ्रान्सची बाग असे म्हणले जाते. येथे मोठ्या प्रमाणावर वाईन बनवली जाते. येथील निसर्गसौंदर्यासाठी लाऊआर खोऱ्याचा युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थानांच्या यादीमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.

## मोठी शहरे
*नेव्हर्स
*ओर्लेयों
*तूर
*नाँत

## बाह्य दुवे
*लाऊआर खोऱ्याचे पर्यटन संकेतस्थळ 

वर्ग:फ्रान्समधील नद्या
सेबास्तियन पिन्येरा

**सेबास्तियन पिन्येरा** () (जन्मः डिसेंबर १, १९४९) हे चिले देशाचे माजी राष्ट्राध्यक्ष आहेत. ते ११ मार्च २०१० ते ११ मार्च २०१४ दरम्यान चिलेच्या राष्ट्राध्यक्षपदावर होते. पिन्येरा हे प्रसिद्ध अर्थतज्ञ, उद्योगपती व राजकारणी आहेत व चिलेमधील अतिश्रीमंत लोकांपैकी एक आहेत.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:चिलेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
उप्साला

**उप्साला** हे स्वीडन देशातील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. स्टॉकहोमपासून ७० किमी उत्तरेला वसलेल्या उप्साला शहराला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. येथील इ.स. १४७७ मध्ये स्थापन झालेले उप्साला विद्यापीठ ही स्कॅंडिनेव्हियामधील सर्वात जुनी उच्च शिक्षणसंस्था आहे.

## बाह्य दुवे 
* Uppsala  - अधिकृत संकेतस्थळ
* पर्यटन 
* 

वर्ग:स्वीडनमधील शहरे
ज्यूल

**जूल** (Joule) हे ऊर्जामापनाचे एकक आहे.

१ कॅलरी = ४.२ ज्यूल्स..

१ किलोकॅलरी = ४.२ किलोज्यूल्स.
 

वर्ग:मापनाची एकके
रत्‍नागिरी लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-२००९)

**रत्‍नागिरी** हे महाराष्ट्रातील लोकसभा संसद मतदारसंघ आहे.

## संसद सदस्य 
२००८ साली हा मतदारसंघ रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघात विलीन करण्यात आला.

## मतदान निकाल
## हे सुद्धा पहा
*भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची
## बाह्य दुवे
वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ
वर्ग:महाराष्ट्रामधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ
उतवड किल्ला

**उतवड किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे. 
 
## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले