open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
छत्री खडक

वाऱ्याच्या कार्याने प्रामुख्याने वाळवंटात आढळून येणाऱ्या विशिष्ट आकाराच्या खडकाला **छत्री खडक** (इंग्लिश:मश्रूम रॉक) म्हणतात. या खडकाचा वरचा भाग रुंद व बहिर्वक्र, मधला भाग चिंचोळा आणि खालचा पाया थोडासा रुंद असतो. वाऱ्यामुळे वाळूचे कण खडकाच्या मधल्या भागावर आपटतात व घर्षण होऊन तो भाग झिजून चिंचोळा होतो. तळभागावर व वरच्या भागावर घर्षणाचा फारसा परिणाम होत नाही. कारण जमिनीशी घर्षण होऊन वाऱ्याचा जोर तळाजवळ कमी झालेला असतो व वाळूचे कण जड असल्यामुळे ते फारसे उंचही उचलले जात नाहीत. सतत वाहणाऱ्या वाऱ्यामुळे खडकाचा मध्यभाग खूपच बारीक होतो. खडकाचे रूप अशाप्रकारे पालटून त्याला पावसाळ्यात उगवणाऱ्या भूछत्राचा आकार प्राप्त होतो. कालांतराने वरील भागाचे वजन सहन न झाल्यामुळे खडक मध्यभागी मोडतो व कोलमडून पडतो.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
उत्तर कोरियाचा ध्वज

**उत्तर कोरियाचा ध्वज** ८ सप्टेंबर १९४८ वापरात आणला गेला.

## चिन्हांचा अर्थ
उत्तर कोरियाच्या ध्वजावरील लाल तारा साम्यवाद दर्शवतो. 

## इतर ध्वज

File:Flag of the Workers' Party of Korea.svg|कोरियन कामगार पक्षाचा ध्वज
File:Flag_of_the_Korean_People's_Army_Ground_Force.svg|कोरियन जनतेचे लष्कर
File:Flag of the Korean People's Navy.svg|कोरियन जनतेचे नौदल
File:Flag of the Korean People's Army Air Force.svg (1993-2023).svg|कोरियन जनतेचे हवाई दल
File:Photograph of flags of North Korea.jpg|अनेक ध्वजांची मालिका

## हे सुद्धा पहा
*जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:देशानुसार ध्वज
ध्व
स्वराज्य

**स्वराज्य** याचा अर्थ सामान्यतः स्वराज्य किंवा "स्व-शासन" असा होऊ शकतो. मुघल साम्राज्य आणि आदिल शाही आणि निजाम शाही सल्तनत यांच्याकडून स्वराज्य मिळवण्यासाठी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी सर्वप्रथम याचा वापर केला होता. नंतर, हा शब्द, लोकमान्य टिळक, महर्षी दयानंद सरस्वती आणि नंतर महात्मा गांधी यांनी "होम-रूल" या समानार्थी शब्दात वापरला. परंतु हा शब्द सामान्यतः गांधींच्या परकीय वर्चस्वापासून भारतीय स्वातंत्र्याच्या संकल्पनेला सूचित करतो. स्वराज शासनावर भर देतात, पदानुक्रमित सरकारद्वारे नव्हे, तर व्यक्ती आणि समुदाय उभारणीद्वारे स्व-शासनावर. फोकस राजकीय विकेंद्रीकरणावर आहे. हे ब्रिटनच्या राजकीय आणि सामाजिक व्यवस्थेच्या विरोधात असल्याने, गांधींच्या स्वराज संकल्पनेने भारताच्या ब्रिटिश राजकीय, आर्थिक, नोकरशाही, कायदेशीर, लष्करी आणि शैक्षणिक संस्थांचा त्याग करण्याचा पुरस्कार केला. एस. सत्यमूर्ती, चित्तरंजन दास आणि मोतीलाल नेहरू हे स्वराजवाद्यांच्या विरोधाभासी गटात होते ज्यांनी भारतात संसदीय लोकशाहीचा पाया घातला.

## संदर्भ 
वर्ग:गांधीवाद
वर्ग:महात्मा गांधी
विनोदी साहित्य संमेलन

ऑक्टोबर १ इ.स.१९८३ रोजी मुंबईत पहिले **मराठी विनोद साहित्य संमेलन** झाले होते. त्याचे उद्‌घाटन गंगाधर गाडगीळांनी केले होते. त्यानंतर नजीकच्या काळात मात्र असे संमेलन झाले नसावे. 

मात्र, पुढे अनेक वर्षांनी, मुंबई (माहीम) येथील दादर माटुंगा सांस्कृतिक केंद्राने(DMCC) १९ ते २१ नोव्हेंबर २०१० या काळात तीन दिवसांचे विनोदी साहित्य संमेलन भरवले. या संमेलनासाठी दैनिक देणगी ५० रुपये होती.
संमेलनात --

* पहिल्या दिवशी संध्याकाळी साडेचारला वसंत सरवटे यांच्या हस्ते हास्यचित्रांच्या प्रदर्शनाचे उद्‌घाटन झाले.
* नंतर साडेपाचला द.मा. मिरासदार यांनी संमेलनाचे उद्‌घाटन केले.
* उद्‌घाटनानंतर मिरासदार यांचे ’चिं.वि. जोशींचा विनोद' या विषयावर व्याख्यान झाले.
* दुसऱ्या दिवशी सायंकाळी पाच वाजता प्रा. अनंत मनोहर यांचे ’पु.लं.चा विनोद' या विषयावर व्याख्यान झाले.
*  त्यानंतर ’वाहिन्यांवरील विनोदी कार्यक्रमांचा दर्जा आणि प्रेक्षकांची अभिरुची' या विषयावर डॉ. विश्‍वास मेहेंदळे यांच्या अध्यक्षतेखाली परिसंवाद झाला. त्यात सचिन मोटे, श्रीरंग गोडबोले, केदार शिंदे आणि कांचन अधिकारी यांनी भाग घेतला होता.
* शेवटच्या दिवशी या संमेलनातील कार्यक्रमांत सुरुवातीला सकाळी साडेनऊ वाजता प्रा. अनंत भावे यांच्या अध्यक्षतेझाली ’वृत्तपत्रीय ललित स्तंभलेखनातील विनोदाचे स्वरूप आणि परिणाम' हा परिसंवाद झाला. परिसंवादात शिरीष कणेकर, तंबी दुराई, मुकुंद टाकसाळे, अशोक नायगावकर आणि मंगेश तेंडुलकर सहभागी झाले होते.
* दुपारी १२ वाजता ’गप्पा व्यंगचित्रकारांशी' या कार्यक्रमादरम्यान रघवीरकुल यांनी विकास सबनीस, श्रीनिवास प्रभुदेसाई, मंगेश तेंडुलकर, वसंत सरवटे, विवेक मेहेत्रे व संजय मिस्त्री यांच्याशी जाहीर गप्पा मारल्या.
* त्यानंतर दुपारी चार वाजता डॉ. द.ता. भोसले यांचे ’ग्रामीण साहित्यातील विनोद' या विषयावर व्याख्यान झाले.
* त्यानंतर डॉ. सुभाष भेंडे यांनी या संमेलनाचा समारोप केला.
* संमेलन संपल्यानंतर संध्याकाळी सात वाजता ’लव्ह अँड द ब्लाईंड' आणि ’बंदेमे था दम' या दोन एकांकिका व्यासपीठावर सादर झाल्या.

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
कसोटी क्रिकेट सामने हॅटट्रिक

"कसोटी क्रिकेट सामने हॅट्रीक" मध्ये गोलंदाज जेव्हा सलग 3 चेंडूंवर 3 खेळाडू बाद करतो तेव्हा कसोटी हॅट्रीक होते. 30 जुलै  2011 पर्यंत, 39 वेळा हॅट्रीक झाली आहे.

## कसोटी क्रिकेट सामने हॅट्रीक यादी
## संदर्भ याद्या 
## हे सुद्धा पहा
* एकदिवसीय सामन्यातील हॅटट्रिक
* कसोटी क्रिकेट सामन्यातील त्रिशतकांची यादी

## संदर्भ
;**Lists**
*Full
**Bowlers Taking Hat-Tricks (a list to Pathan, No.36, with dismissed batsmen), Howstat, 2006. Last accessed 21 March 2006.
**Hat-Tricks in Test Matches (a list to Pathan, No.36, with dismissed batsmen), ईएसपीएन क्रिकइन्फो, 2006. Last accessed 21 March 2006.
*Partial
**''Wisden Cricketers' Almanack'' (includes a list to Franklin, No.35), 2005, Matthew Engel (ed), John Wisden & Co Ltd, ISBN 0-947766-89-8 (and earlier editions)
**Lawson – the fourth West Indian to perform a hat-trick (includes a list to Lawson, No.31), Cricket Archive, 2003. Last accessed 21 March 2006.
**Hat-tricks in Test Cricket (includes a list to Sami, No.30, with dates, batsmen and dismissals), h2g2, 21 February 2003. Last accessed 21 March 2006.
**Sami bowls into record books (includes a list to Sami, No.30, with innings, Test, and dismissal), ईएसपीएन क्रिकइन्फो, March 22, 2002. Last accessed 21 March 2006.
**Harbhajan makes history (includes a list to Harbhajan, No.29, with innings, Test, and dismissal), ईएसपीएन क्रिकइन्फो, March 12, 2001. Last accessed 21 March 2006.
;**Reports**
*Hat-trick heroes in Test cricket before वासिम अक्रम, ईएसपीएन क्रिकइन्फो, 29 March 1999. Last accessed 21 March 2006.
*Hat-tricks in Test cricket, ईएसपीएन क्रिकइन्फो, March 22, 2001. Last accessed 21 March 2006.

वर्ग:क्रिकेट यादी
वर्ग:कसोटी क्रिकेट विक्रम
गुरू (आध्यात्मिक)

**गुरू** ही 'शिक्षक' या अर्थाची संस्कृत संज्ञा आहे. हिंदू गुरू-शिष्य परंपरा ही मौखिक परंपरेने गुरूकडून शिष्याला हस्तांतरित केल्या गेलेल्या धार्मिक शिकवणीची परंपरा आहे. अमेरिकेमध्ये, विशेषतः नवधार्मिक आंदोलनांपासून, "गुरू" या शब्दाचा अर्थ शिष्य किंवा अनुयायी मिळविणाऱ्या व्यक्तीसाठी केला जातो.

वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान
गार्गी

गार्गी या नावाने विख्यात असलेली गार्गी वाचक्नवी ही प्राचीन भारतातील एक तत्त्वज्ञ होती. बृहदारण्यक उपनिषदाच्या सहाव्या आणि आठव्या ब्राह्मणात विदेहाचा राजा जनक याने आयोजिलेल्या ब्रह्मसभेच्या वर्णनात तिचा उल्लेख आढळतो. आत्म्यावरील काही दर्जेदार प्रश्न तिने याज्ञवल्क्याला विचारले आणि त्याला आव्हान दिले.

गर्ग कुळात उत्पन्न झालेली म्हणून गार्गी; तर वचक्नु या पित्याच्या नावावरून गार्गी वाचक्नवी हे संयुक्त नाव आले.

समग्र अस्तित्वाच्या उत्पत्तीबद्दल गार्गीने अनेक स्तोत्रे रचली. योग याज्ञवल्क्य या योगमार्गावरील ग्रंथात गार्गी आणि याज्ञवल्क्य ऋषी यांचा संवाद आहे. मिथिलेचा राजा जनक याच्या दरबारातील नवरत्नांपैकी गार्गी एक होती.प्राचीन काळातील बुद्धीमान स्त्री.

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:गूढवादी
वर्ग:ऋषिका
मलेशियाचा ध्वज

**मलेशियाचा ध्वज** २६ मे १९५० रोजी वापरात आणला गेला. यानंतर १६ सप्टेंबर १९६३ रोजी ध्वजातील पट्टे ११ वरून १४ वर आणले गेले. तसेच ध्वजातील तारा बदलण्यात आले.

## इतिहास
## हे सुद्धा पहा
* जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:देशानुसार ध्वज
वर्ग:मलेशिया
जॉईस बंडा

**जॉईस हिल्डा बंडा** (इंग्लिश: Joyce Hilda Banda;  १२ एप्रिल १९५०) ही आफ्रिकेतील मलावी देशाची भूतपूर्व राष्ट्राध्यक्ष आहे. मागील राष्ट्राध्यक्ष बिंगू वा मुथारिका ह्याच्या सरकारात उप-राष्ट्राध्यक्षपदी असणाऱी बंडा एप्रिल २०१२ मधील मुथारिकाच्या अकस्मात मृत्यूनंतर राष्ट्राध्यक्षपदी विराजमान झाली. ती मलावीची चौथी राष्ट्रप्रमुख व पहिलीच महिला राष्ट्रप्रमुख आहे.

२०१२ साली फोर्ब्ज मासिकाने बंडाचा जगातील ७१व्या क्रमांकाची महिला तर आफ्रिकेमधील सर्वात बलाढ्य महिला असा उल्लेख केला होता. सुमारे २ वर्षे राष्ट्राध्यक्षपदावर राहिल्यानंतर मे २०१४ मधील अध्यक्षीय निवडणुकीमध्ये ती पीटर मुथारिकाकडून पराभूत झाली.

## बाह्य दुवे
वर्ग:मलावीचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वलन (भौतिकी)

भौतिकीत, **वलन** अथवा **प्राघूर्ण** हे आघूर्णाचे कालसापेक्ष भैदिज आहे. समीकरणात वलन ग्रीक अक्षर **Ρ** ने दाखविला आहे:

:\vec P = \frac{d \vec \tau}{dt}

येथे **τ** हे बल आणि \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}  हे काल t सापेक्ष भेदिज आहे.

"वलन" ही संज्ञा वैश्विकरित्या अधिकृत नसली तरी सामान्यपणे वापरली जाते. वलनाचे एकक म्हणजे आघूर्ण प्रत्येकी काल किंवा वस्तुमानवेळा वर्ग अंतर प्रत्येकी घन काल; एस.आय. एककांमध्ये, किलोग्रॅम वर्ग मीटर प्रत्येकी घन सेकंद (kg·m२/s३, किग्रॅ·मी२/से३), किंवा न्यूटनवेळा अंतर प्रत्येकी सेकंद (Nm/s, न्यूमी/से).

## इतर भौतिक परिमाणांची संबंध
कोनीय गतीमधल्या न्यूटनचा दुसरा नियमाप्रमाणे:

:\mathbf{\tau}=\frac{\mathrm{d}\mathbf{L}}{\mathrm{d}t}

येथे **L** हा कोनीय संवेग; जर आपण वरील दोन समीकरणे एकत्र केली तर:

:\mathbf{\Rho}=\frac{\mathrm{d}\mathbf{\tau}}{\mathrm{d}t}=\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\left(\frac{\mathrm{d}\mathbf{L}}{\mathrm{d}t}\right)=\frac{\mathrm{d}^2\mathbf{L}}{\mathrm{d}t^2}=\frac{\mathrm{d}^2(I\cdot\mathbf{\omega})}{\mathrm{d}t^2}

येथे I हे जडत्वाचा जोर आणि \omega हा कोनीय वेग आहे. जर जडत्वाचा जोर कालसापेक्ष बदलत नसेल (म्हणजेच स्थिरमूल्य असेल), तर:

:\mathbf{\Rho}=I\frac{\mathrm{d}^2\omega}{\mathrm{d}t^2}

जे पुढीलप्रमाणेपण लिहीले जाउ शकते:

:\mathbf{\Rho}=I\zeta

येथे **ς** हा कोनीय हिसका आहे.

## हे सुद्धा पहा
*पीळ
*कोनीय हिसका

वर्ग:चलनगतिकी
वर्ग:कोनीय परिमाणे
जकाया किक्वेते

**जकाया म्रिषो किक्वेते** (इंग्लिश: Jakaya Mrisho Kikwete; ७ ऑक्टोबर, १९५०) हा आफ्रिकेतील टांझानिया देशाचा विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष आहे.

## हे सुद्धा पहा
*जगातील देशांच्या राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुखांची यादी

## बाह्य दुवे
*सरकारी संकेतस्थळ

वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आबेल टास्मान

**आबेल टास्मान** (डच: *Abel Tasman*; इ.स. १६०३ - इ.स. १६५९) हा एक डच शोधक व खलाशी होता. डच ईस्ट इंडिया कंपनीमध्ये नोकरीस असताना त्यने केलेल्या इ.स. १६४२ व १६४४ मधील सागरी सफरींसाठी टास्मान ओळखला जातो. टास्मान ऑस्ट्रेलियाचे टास्मानिया हे बेट, न्यू झीलंड, फिजी तसेच प्रशांत महासागरामधील अनेक बेटांपर्यंत पोचलेला पहिला युरोपीय शोधक मानला जातो.

thumb|right|300px|टास्मानच्या दोन जगयात्रा

## बाह्य दुवे 
* टास्मानच्या सफरी
* 'आबेल टास्मान', ऑस्ट्रेलियन डिक्शनरी ऑफ बायोग्राफी, अंक २, १९६७, पाने ५०३-५०५ 

वर्ग:डच शोधक
वर्ग:डच खलाशी
वर्ग:इ.स. १६०३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६५९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सौदी अरेबियाचा ध्वज

**सौदी अरेबियाचा ध्वज** (अरबी:علم المملكة العربية السعودية‎) १५ मार्च १९७३ रोजी वापरात आणला गेला.

## ऐतिहासिक ध्वज 
## हे सुद्धा पहा 
* जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:सौदी अरेबिया
वर्ग:देशानुसार ध्वज
पीळ (भौतिकी)

भौतिकीत "पीळ" हे परिमाण म्हणजे वलनाचे कालसापेक्ष भैदिज किंवा वस्तुमान गुणिले कोनीय धक्का होय. हे परिमाण कोनीय संवेगाचे तिसरे कालसापेक्ष भैदिजसुद्धा आहे. ह्या परिमाणासाठी अधिकृत अशी जगमान्य संज्ञा नसली, तरी *पीळ* ही संज्ञा सामान्यपणे वापरली जाते.

पीळ या परिमाणाचे मूल्य खालील समीकरणांद्वारे मिळवता येईल.
:\mathbf{\Psi}=\frac{\mathrm{d}\mathbf{\Rho}}{\mathrm{d}t}=\frac{\mathrm{d}^2\mathbf{\tau}}{\mathrm{d}t^2}=\frac{\mathrm{d}^3\mathbf{L}}{\mathrm{d}t^3}

:\mathbf{\Psi}=\frac{\mathrm{d}^3\mathbf{L}}{\mathrm{d}t^3}=\frac{\mathrm{d}^3\mathbf{I\cdot\omega}}{\mathrm{d}t^3}=I\vec \sigma

येथे,
:\mathbf{\Psi} - पीळ
:\mathbf{\Rho} - वलन
:\mathbf{\tau} - आघूर्ण
:\mathbf{L} - कोनीय संवेग
:I - जडत्वाचा जोर
:\mathbf{\omega} - कोनीय वेग
:\vec \sigma - कोनीय धक्का
:t - काल

पीळचे एकक म्हणजे वलन प्रत्येकी काल(दरेक कालाला- दर सेकंदाला होणारे वलन) अथवा वस्तुमानवेळा वर्ग अंतर प्रत्येकी कालाचा चौथा घात(कालाचा(सेकंदाचा) चौथा घात इतक्या वेळात, वस्तुमान आणि अंतराचा वर्ग यांच्या गुणाकाराचे होणारे मूल्य); एस.आय. एककांमध्ये, किलोग्रॅम वर्ग मीटर प्रत्येकी चतुर्घाती सेकंद(दर चतुर्घाती सेकंदाला किलोग्रॅम.मीटर२. (kg·m२/s४, किग्रॅ·मी२/से४), किंवा न्यूटन वर्ग मीटर प्रत्येकी वर्ग सेकंद (N·m२/s२, न्यूमी२/से२).

## हे सुद्धा पहा
*वलन
*कोनीय धक्का

वर्ग:चलनगतिकी
वर्ग:कोनीय परिमाणे
रोमिला थापर

**रोमिला थापर** ( इ.स. १९३१) या प्राचीन भारतीय इतिहासाचे बहुमोल संशोधन करणाऱ्या मार्क्सवादी इतिहासकार आहेत. त्यांनी भारतीय इतिहासाचे पुनर्लेखन करून मार्क्सवादी दृष्टीकोन मांडला. प्राचीन भारत व मौर्यकाळ याविषयीचे त्यांचे संशोधन मोलाचे आहे.

## लेखन 
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इतिहासकार
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
गॉसचा गुरुत्वाकर्षणाचा नियम

## नियमाचे स्पष्टीकरण
गुरुत्व त्वरण म्हणूनही ओळखले जाणारे गुरुत्व क्षेत्र **g**  हे एक सदिश क्षेत्र - अवकाश (आणि काल) यांच्या प्रत्येक बिंदूवरील एक सदिश - आहे. गुरुत्व बलाच्या व्याख्येप्रमाणे एखाद्या कणावर पडणारे गुरुत्व बल हे त्या कणाचे वस्तुमान गुणिले त्या बिंदूवरील गुरुत्वक्षेत्र असते.

*गुरुत्व प्रवाह* हे बंदिस्त पृष्ठावर केलेले गुरुत्व क्षेत्राचे पृष्ठ ऐकन आहे.

**गॉसचा गुरुत्वाकर्षणाचा नियम** असे सांगतो की:

:*कुठल्याही बंदिस्त पृष्ठातून जाणारा गुरुत्व प्रवाह हा बंदिस्त वस्तुमानाची समानुपाती असतो.*

## ऐकन रूप
गॉसच्या गुरुत्वाकर्षणाच्या नियमाचे ऐकन स्वरूप हे सांगतो की:

{{समीकरण चौकट १
|indent =:
|equation = {{oiint
| preintegral = 
| intsubscpt = \scriptstyle \partial V
| integrand = \mathbf{g}\cdot d\mathbf{A} = -4 \pi GM}}
|cellpadding= 6
|border
|border colour = #0073CF
|background colour=#F5FFFA}}

येथे,

: हे बंदिस्त पृष्ठावरील पृष्ठ ऐकन दर्शविते. (सुटसुटीतपणासाठी \oint_{\partial V} हे दर्शकही वापरले जाऊ शकते).
:∂*V* हे कुठलेही बंदिस्त पृष्ठ (बंदिस्त आकारमान *V* ची *सीमा*),
:*d***A** हे एक सदिश असून, त्याची किंमत म्हणजे पृष्ठ ∂*V* च्या अतिसूक्ष्म भागाचे क्षेत्रफळ आणि त्याची दिशा म्हणजे त्या क्षेत्रफळावर टाकलेल्या बहिर्गामी लंबाची दिशा होय. (अधिक माहितीसाठी पहा - क्षेत्र सदिश आणि पृष्ठ ऐकन.)
:**g** हे गुरुत्व क्षेत्र, 
:*G* हा वैश्विक गुरुत्व स्थिरांक,
:*M* हे पृष्ठ ∂*V* मध्ये बंदिस्त असलेले वस्तुमान.

समीकरणाच्या डाव्या बाजूस गुरुत्वक्षेत्राचा प्रवाह म्हणले जाते. हे लक्षात घ्या की ह्याची किंमत नेहमीच ऋण (किंवा शून्य) असू शकते पण धन कधीच नसते.

## भैदिक रूप
गुरुत्वाकर्षणाचा गॉसचा नियमाचे भैदिक स्वरूप हे सांगते की::

{{समीकरण चौकट १
|indent =:
|equation = \nabla\cdot \mathbf{g} = -4\pi G\rho 
|cellpadding= 6
|border
|border colour = #0073CF
|background colour=#F5FFFA}}

येथे

:\nabla\cdot हे अपसरण, *G* हा वैश्विक गुरुत्व स्थिरांक, आणि *ρ* ही प्रत्येक बिंदूपाशी असलेली वस्तुमान घनता दर्शविते.

## हे सुद्धा पहा

*कार्ल फ्रेडरिक गॉस
*अपसरण सिद्धांत
*गॉसचा विद्युततेचा नियम
*गॉसचा चुंबकीचा नियम
*सदिश कलन
*ऐकन
*प्रवाह
*गॉसीयन पृष्ठ

वर्ग:गुरुत्वाकर्षण
वर्ग:प्रास्तविक भौतिकी
वर्ग:गुरुत्वाकर्षणाचे सिद्धांत
वर्ग:सदिश कलन
भारताच्या कसोटी क्रिकेट खेळाडूंची नामसूची

ही **भारतीय कसोटी क्रिकेट खेळाडूंची यादी** आहे. कसोटी सामना हा क्रिकेट खेळणाऱ्या दोन आघाडीच्या राष्ट्रांमधील आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामना आहे. प्रत्येक खेळाडूने त्याची कसोटी कॅप ज्या क्रमाने जिंकली त्या क्रमाने यादी तयार केली आहे. जिथे एकाच कसोटी सामन्यात एकापेक्षा जास्त खेळाडूंनी त्यांची पहिली कसोटी कॅप जिंकली, तिथे त्या खेळाडूंची आडनावानुसार वर्णक्रमानुसार यादी केली जाते.

## खेळाडू
५ जानेवारी २०२५ पर्यंतची आकडेवारी बरोबर आहे.
 

## कर्णधार
५ जानेवारी २०२५ पर्यंतची आकडेवारी बरोबर आहे.

## संदर्भ
## हे सुद्धा पहा
* भारतातर्फे एकदिवसीय क्रिकेट खेळलेल्या खेळाडूंची यादी
* भारतीय क्रिकेट संघ

## बाह्य दुवे
* ईएसपीएन क्रिकइन्फो
* हॉवस्टेट

वर्ग:क्रिकेट नामसूची
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये भारत
निकोल रे

**निकोल रे** (नोव्हेंबर ४, इ.स. १९८९:इलिनॉय, अमेरिका - ) ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.

## पुरस्कार
* २०१० एव्हीएन पुरस्कार नामांकन – बेस्ट न्यू स्टारलेट
* २०१० एव्हीएन पुरस्कार नामांकन – बेस्ट ओरल सेक्स सीन – *गॅग फॅक्टर २९*
* २०११ एव्हीएन पुरस्कार नामांकन – बेस्ट थ्री-वे सेक्स सीन (जी/बी/बी) – *बार पुसी*
* २०११ एव्हीएन पुरस्कार नामांकन – बेस्ट थ्री-वे सेक्स सीन (जी/जी/बी) – *पॉर्नस्टार वर्कआऊट २*

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* मायस्पेस वरील पान
* 

वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील जन्म
महिला कसोटी क्रिकेट सामन्यातील विक्रमांची यादी

**महिला कसोटी क्रिकेट सामन्यातील विक्रमांची यादी** येथे आहे.

## कसोटी क्रिकेट विक्रम 
### संघ विजय, पराजय, अनिर्णित 
#### खेळलेले सामने 
### परिणाम विक्रम 
#### जास्तीत जास्त फरकाने केलेले विजय (डावाने) 
#### जास्तीत जास्त फरकाने केलेले विजय (धावसंख्येने) 
#### कमीत कमी फरकाने केलेले विजय (विकेटने) 
#### कमीत कमी फरकाने केलेले विजय (धावसंख्येने)
#### कसोटी क्रिकेट - टाय  
There have been no tied matches in women's Test cricket.

#### Follow On Records (Victory after Following-on) 
No team has won a match after being made to follow-on.

### Team scoring records 
## वैयक्तिक विक्रम 
### वैयक्तिक विक्रम(फलंदाजी) 
#### धावा
#### Innings or series
#### Highest proportion of runs in a completed innings total 
#### Half Centuries, Centuries and Double Centuries
### Individual records (bowling) 
#### Career
#### Series 
#### Innings 
#### Match 
### Individual records (fielding) 
#### Most catches in Test career 
### Individual records (wicket-keeping) 
### Individual records (other) 
## Partnership records 
### Highest wicket partnerships 
### Highest partnerships 
## हे सुद्धा पहा
*Cricket statistics

## संदर्भ यादी
### संदर्भ
* Cricinfo.com
* Cricketarchive.com 
* Howstat.com

वर्ग:महिला कसोटी क्रिकेट विक्रम
वर्ग:क्रिकेट यादी
अभिजात यामिकीमधल्या समीकरणांची यादी

अभिजात यामिकी ही भौतिकीची एक शाखा असून मोठ्या पदार्थांच्या गतीचा अभ्यास करते..

पुढील समीकरणे न्यूटनियन यामिकी आणि इतर यामिकी (जसे हॅमिल्टनियन यामिकी आणि लॅंग्रेजियन यामिकी) ह्या विश्लेषक यामिकीतून घेतलेली आहेत.

## अभिजात यामिकी
### वस्तूमान आणि जडत्व
### गतिकीची साधित परिमाणे
## नोंद
## संदर्भ
*
*
*

## बाह्य दुवे
*अभिजात यामिकीवरील तास
*न्यूटनचे जीवनचरित्र

वर्ग:अभिजात यामिकी
वर्ग:अभिजात यामिकीतील समीकरणे
वर्ग:भौतिकीतील समीकरणे
नादिया स्टायलेझ

**नादिया स्टायलेझ** (जून २५, इ.स. १९८२:लॉस एंजेलस, कॅलिफोर्निया, अमेरिका - ) ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.

हीचे मूळ नाव *पॅट्रिस रोल्डान* आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
प्रिया राय

**प्रिया राय**, (२५ डिसेंबर, इ.स. १९७७ वयाच्या दुसऱ्या वर्षी प्रिया राय नवी दिल्लीहून अमेरिकेला स्थलांतरित झाली.  मिनियापोलिसच्या उपनगरात प्रिया लहानची मोठी झाली.  ॲरिझोना स्टेट युनिवर्सिटीत तिने शिक्षण घेतले. प्रियाला तिच्या चीअरलीडर्स ह्या चित्रपटातील, ज्यात तिने जेसी जेन, टॉमी गन, मेम्फिस मन्‍रो आणि अलेक्सिस टेक्सास ह्यांबरोबर काम केले, भूमिकेसाठी उत्कृष्ठ सगळ्या-मुली गट संभोग दृश्याबद्द्ल २००९ एव्हीएन पुरस्कार मिळाला. तथापि सध्या प्रिया बहुधा तिचा वेळ तिच्या वैयक्तिक संकेतस्थळावर तिच्या सदस्यांच्या संपर्कात घालविते.

## संदर्भ
## बाह्यदुवे
* 
* 
* 
* 
* 

वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:अमेरिकेतील भारतीय निर्वासित
वर्ग:भारतीय वंशाचे अमेरिकन रतिकलाकार
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:नवी दिल्लीच्या व्यक्ती
नाहो ओझावा

**नाहो ओझावा** (जानेवारी २६, इ.स. १९८३ - ) ही एक जपानी रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:जपानी रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नाओमी (रति अभिनेत्री)

**नाओमी** (सप्टेंबर २५, इ.स. १९८३:लॉस एंजेलस, कॅलिफोर्निया, अमेरिका -) ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रतिकलाकार

रतिचित्रणात काम करणाऱ्या कलाकारांना **रतिकलाकार** (porn star) म्हणतात.

वर्ग:रतिचित्रण
*
नतालिया झीटा

**नतालिया झीटा** ही एक स्पॅनिश रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्पॅनिश रतिअभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नॉटिका थॉर्न

**नॉटिका थॉर्न** ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नताशा नाइस

**नताशा नाइस** (जुलै २८, इ.स. १९८८:फ्रांस - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
निकिता डेनीस

**निकिता डेनीस**:१९ जुलै, १९७६छचेकोस्लोव्हाकिया - ) ही एक स्लोव्हाक-अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गॉसचा चुंबकीचा नियम

भौतिकीत **गॉसचा चुंबकीचा नियम** हे अभिजात विद्युतचलनगतिकीमधल्या मॅक्सवेलच्या चार समीकरणांपैकी एक आहे. हा नियम असे सांगतो की चुंबकी क्षेत्र **B**चे अपसरण शून्य असते. हे नाव वैश्विकरित्या वापरली जात नाही.  हा नियम "मुक्त चुंबकी ध्रुवाचे नास्तित्व" म्हणूनही ओळखला जातो; एक संदर्भ ह्याचे "नाव नाही" असे उघडपणे सांगतो.

## भैदन रूप
गॉसच्या चुंबकाच्या नियमाचे भैदन स्वरूप हे सांगतो की:

{{समीकरण चौकट १
|indent =:
|equation = \nabla\cdot\mathbf{B} = 0
|cellpadding= 6
|border
|border colour = #0073CF
|background colour=#F5FFFA}}

येथे ∇• हा अपसरण, आणि **B** हा चुंबकी क्षेत्र दाखविते.

## ऐकन रूप
[right|thumb|200px|बंदिस्त पृष्ठाची व्याख्या. डावीकडे: बंदिस्त पृष्ठाची उदाहरणे, जसे - गोल, वृत्तवलय, घन ह्यांची पृष्ठे. ह्यांपैकी कुठल्याही पृष्ठातून जाणारा [चुंबकी प्रवाह शून्य असतो. उजवीकडे: अबंदिस्त पृष्ठांची उदाहरणे, जसे - चकतीपृष्ठ, चौरसपृष्ठ, किंवा अर्धगोलपृष्ठ. ह्या सगळ्यांना सीमा (लाल रेषा) असून ते संपूर्ण ३मि आकारमान बंदिस्त करत नाही. आणि म्हणून ह्यातून जाणारा चुंबकी प्रवाह "शून्य असेलच असे नाही".]]
गॉसच्या चुंबकीच्या नियमाचे ऐकन स्वरूप हे सांगतो की:

{{समीकरण चौकट १
|indent =:
|equation = {{oiint
| preintegral = 
| intsubscpt = {\scriptstyle S}
| integrand = \mathbf{B} \cdot \mathrm{d}\mathbf{A} = 0}}
|cellpadding= 6
|border
|border colour = #0073CF
|background colour=#F5FFFA}}

येथे *S* हा कुठलाही बंदिस्त पृष्ठ (उजवीकडील चित्र पहा), आणि d**A** हा एक सदिश असून, त्याची किंमत म्हणजे पृष्ठ ∂V च्या अतिसूक्ष्म भागाचे क्षेत्रफळ आणि त्याची दिशा म्हणजे त्या क्षेत्रफळावर टाकलेल्या बहिर्गामी लंबाची दिशा होय. (अधिक माहितीसाठी पहा - क्षेत्र सदिश आणि पृष्ठ ऐकन.)

समीकरणाची डावी बाजू चुंबकी क्षेत्राचा पृष्ठातून जाणारा निव्वळ प्रवाह दाखविते, आणि गॉसचा चुंबकीचा नियम हे सांगते की ते नेहमीच शून्य असते. अपसरण सिद्धांतामुळे गॉसचा चुंबकीचा नियमाची दोन रुपे - *भैदिक रूप* आणि *ऐकन रूप* - समान आहेत.

ह्या रुपातील हा नियम हे सांगतो की अवकाशातील प्रत्येक आकारमान घटकांत जाणारी आणि बाहेर पडणारी "चुंबकी क्षेत्र रेषा" अगदी सारख्याच प्रमाणांत असतात. अवकाशात कुठल्याही बिंदूत एकूण "चुंबकी प्रभार" प्रभारित किंवा तयार होऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, चुंबकाचा दक्षिण ध्रुव अगदी त्याच्या उत्तर ध्रुवाइतकीच बलवान असते, आणि उत्तरध्रुवाशिवाय मुक्त-अस्तित्त्व दक्षिण ध्रुव (चुंबकी एकध्रुव) असूच शकत नाही.

## हे सुद्धा पहा
*चुंबकी जोर
*सदिश कलन
*ऐकन
*अपसरण सिद्धांत
*गॉसचा विद्युततेचा नियम
*गॉसचा गुरूत्वाकर्षणाचा नियम
*प्रवाह
*गॉसीयन पृष्ठ
*फॅरॅडेचा प्रवर्तनाचा नियम
*ॲम्पियरचा पथित नियम

## संदर्भ
वर्ग:प्रास्तविक भौतिकी
वर्ग:चुंबकत्व
नोनेम जेन

**नोनेम जेन** (मार्च २७, इ.स. १९७७:ॲबर्डीन, वॉशिंग्टन, अमेरिका - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नोझोमी मोमोइ

**नोझोमी मोमोइ** (जपानी:桃井望; २३ सप्टेंबर, १९७८:तोक्यो, जपान - १२ ऑक्टोबर, २००२:नागानो, जपान) ही एक जपानी रतिअभिनेत्री होती.

वर्ग:जपानी रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ऑलिव्हिया ओ'लव्हली

'''ओलिव्हिया ओ'लव्हली''' (सप्टेंबर २६, इ.स. १९७६ - )ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पीचेस (रति अभिनेत्री)

**पीसेस** (फेब्रुवारी २४, इ.स. १९८४:बुडापेस्ट - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे. हीचे मूळ नाव *ज्युडीट रुझन्याक* आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पॉपी मॉर्गन

**पोपी मॉर्गन** (फेब्रुवारी १७, इ.स. १९८३:हल, युनायटेड किंग्डम - ) ही एक ब्रिटिश रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पॉलिना जेम्स

**पॉलिना जेम्स** (ऑक्टोबर २९, इ.स. १९८६:न्यूपोर्ट बीच, कॅलिफोर्निया, अमेरिका - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
निकी हंटर

**निकी हंटर** ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पीयूष चावला

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:२०११ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू
प्रिसिला सोल

**प्रिसिला सोल** (जानेवारी १३, इ.स. १९८१:कुरितिबा, ब्राझिल - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रेव्हन रायली

**रावेन रिले** ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रेबेका लिनारेस

**रेबेका लिनारेस** (जून १३, इ.स. १९८३:स्पेन - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रेव्हन अलेक्सिस

**रेव्हन अलेक्सिस** (जानेवारी २८, इ.स. १९८७:स्पोकेन, वॉशिंग्टन, अमेरिका - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रेने क्रुझ

**रेने क्रुझ** (नोव्हेंबर २९, इ.स. १९८७:न्यू यॉर्क, न्यू यॉर्क, अमेरिका - ) ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रेनी पेरेझ

**रेनी पेरेझ** (८ डिसेंबर, इ.स. १९८४:हेंडरसन, नेव्हाडा - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रेनी पोर्नेरो

**रेनी पोर्नेरो** (२४ ऑक्टोबर, इ.स. १९७९:ग्राझ - )ही एक रतिअभिनेत्री आहे. हिचे मूळ नाव **मनुएला प्रीटल** आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:ऑस्ट्रियाच्या रतिअभिनेत्री
रिको ताचिबाना

**रिको ताचिबाना** (जपानी: 立花 里子) (नोव्हेंबर १०, इ.स. १९८४:तोक्यो, जपान - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रायली शाय

**रायली शाय** (२८ ऑगस्ट, इ.स. १९८५:मेलबर्न, फ्लोरिडा, अमेरिका - ) ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे. हीचे मूळ नाव *हाइडी ॲन स्कारबोरो* आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रायली स्टील

**रायली स्टील** (२६ ऑगस्ट, इ.स. १९८७:सान डियेगो, कॅलिफोर्निया, अमेरिका - )  ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रिटा फॅल्टोयानो

**रिटा फॅल्टोयानो** ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रिन ओकी

**रिन ओकी** (जपानी:青木りん; २८ फेब्रुवारी, इ.स. १९८५ - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:जपानी रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रॉक्सी जेझेल

**रॉक्सी जेझेल** (जून ५, इ.स. १९८२:लंडन, युनायटेड किंग्डम - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ओलिव्हिया सेंट

**ओलिव्हिया सेंट** (११ नोव्हेंबर, १९७९:सान डियेगो, अमेरिका - )ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सॅडी वेस्ट

**सॅडी वेस्ट** (मार्च १३, इ.स. १९८८:कार्ल्सबाड, कॅलिफोर्निया, अमेरिका - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
निकोल शेरिडन

**निकोल शेरिडन** (७ मे, इ.स. १९७५:क्लार्क्स समिट, पेनसिल्व्हेनिया - ) ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे. ती बऱ्याचदा पडद्यावर आपला पती अलेक्सांद्रे बॉइस्वबरोबर असते.

## पुरस्कार 
*२००२ एव्हीएन पुरस्कार बेस्ट ॲनल सेक्स सीन – *टॅबू २००१ : अ सेक्स ओडेसी* ह्या चित्रपटासाठी
*२००७ एव्हीएन बेस्ट ग्रुप सेक्स सीन - *फॅशनिस्टास सफाडो: द चॅलेंज*च्या दृश्याबद्द्ल

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* 
* 
* 
* 
* 

वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
समॅन्था रायन

**समन्था ऱ्यान** ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
समांथा स्टर्लिंग

**समांथा स्टर्लिंग** (एप्रिल १, इ.स. १९७७:हेगर्सटाउन, मेरीलँड, अमेरिका - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तुर्कस्तानचा ध्वज

**तुर्कस्तानचा ध्वज** अधिकृतपणे २९ मे १९३६ रोजी स्वीकारला गेला.

## हे सुद्धा पहा
* जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:तुर्कस्तान
वर्ग:देशानुसार ध्वज
रुबी डे

**रुबी डे** ही एक रतिअभिनेत्री आहे.

वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
हृषिकेश कानिटकर

जानेवारी १९९८ मध्ये ढाका येथे पाकिस्तानवर भारताच्या स्मरणीय विजयात पराभूत झालेल्या हृषीकेश कानिटकरचे नाव कायमस्वरूपी सक्वेन मुश्ताकवरील विजयी चौथ्याशी जोडले जाईल, जेव्हा संघाने स्वातंत्र्य चषक स्पर्धेतील अंतिम सामन्यात ३०० पेक्षा अधिक धावांचा प्रयत्न केला. तथापि, त्याच्या आंतरराष्ट्रीय करिअरमधील काही ठळक वैशिष्ट्यांमध्ये तो एक होता, ज्यात दोन कसोटी आणि ३४ एकदिवसीय सामने यांचा समावेश होता.
## संदर्भ व नोंदी
कानिटकर, हृषिकेश
कानिटकर, हृषिकेश
नारायणगड (बीड)

**नारायणगड** हे महाराष्ट्रातील पौंडुळ गाव, शिरूर तालुका, बीड जिल्हा येथे असलेले विठ्ठल मंदिर आहे. या मंदिराची स्थापना नारायणबाबा यांनी केले आहे. भाविकांमध्ये हे तीर्थक्षेत्र म्हणून प्रख्यात आहे.

अवडंबरच्या घराण्यात नारायण नामक मुलाचा जन्म झाला. नारायणाने गावाजवळील डोंगरमाथ्यावर जागा स्वच्छ करून हरिनामात दंग झाले.  नंतर त्यांना नगद नारायणबाबा हे नाव पडले. त्यांची ख्याती सर्वदूर पसरली. त्या ठिकाणी छोटेसे देऊळ बांधले. विठ्ठलाची मूर्ती स्थापन केली. याठिकाणी श्रीक्षेत्र नारायणगड उभा राहिला. व श्री क्षेत्र नारायणगड हे धाकटी पंढरी म्हणुन देखील ओळखले जाते. 

श्री नारायणगडाची गुरुपरंपरा पुढीलप्रमाणे आहे. 
:आदीनारायण - विधी - अत्रि - दत्तात्रय - जनार्दन - एकनाथ - गावबा- अनंत- दयानंदस्वामी पैठणकर - आनंदऋषी - नगदनारायण - महादेव (पहिले) - शेटीबाबा(दादासाहेब महाराज) - गोविंद महाराज - नरसु - महादेव (दुसरे) - माणिकबाबा - भगवानबाबा -महादेवबाबा - शिवाजी महाराज (विद्यमान प्रमुख)

नगदनारायण महाराज हे संत एकनाथ महाराजांच्या शिष्य परंपरेतील महान असे सत्पुरुष होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
*  http://santeknath.org/shishya%20parampara.html 

वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:महाराष्ट्रातील गावे
देवांग गांधी

**देवांग जयंत गांधी** (सप्टेंबर ६, इ.स. १९७१:भावनगर, गुजरात, भारत - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.

:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारतीय क्रिकेट संघाची कामगिरी

या लेखात भारतीय क्रिकेट संघाच्या आंतरराष्ट्रीय कामगिरीचा सांख्यिकीय तपशील दिलेला आहे. तसेच, भारतीय संघासंदर्भातील महत्त्वाच्या विक्रमांची नोंद घेतलेली आहे.
### कसोटी सामने
**कसोट्यांमध्ये इतर संघांविरुद्धची कामगिरी**

**भारताकडून कसोट्यांमध्ये सर्वाधिक धावा**

**भारताकडून कसोट्यांमध्ये सर्वाधिक बळी**

### एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामने (एदिसा)
**एदिसांमध्ये इतर संघांविरुद्धची कामगिरी**

**भारताकडून एदिसांमध्ये सर्वाधिक धावा**

**भारताकडून एदिसांमध्ये सर्वाधिक बळी**

### आंतरराष्ट्रीय वीस२० सामने (विसा)
**विसांमध्ये इतर संघांविरुद्धची कामगिरी**

**भारताकडून विसांमध्ये सर्वाधिक धावा**

**भारताकडून विसांमध्ये सर्वाधिक बळी**

***ठळक** ठसा खेळाडू अजून निवृत्त झाला नाही, असे दर्शवितो.*

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय क्रिकेट
प्रतिलाभ

**प्रतिलाभ** म्हणजे एखाद्या गोष्टीच्या अथवा फायद्याच्या बदल्यात उपलब्ध करून दिलेला अनुकूल लाभ, अनुग्रह, कृपेची किंवा फायद्याची कृती. इंग्रजी भाषेत यास quid pro quo असे म्हणतात. वाणिज्य आणि न्यायशास्त्र व्यवहारात हा शब्द वापरला जातो.

भ्रष्टाचाराच्या आरोपांमध्ये संबंधित व्यक्तीने दिलेल्या धनाच्या अथवा विवक्षित फायद्याच्या बदल्यात नेमका कोणता फायदा संबंधित व्यक्तीस करून दिला गेला याचा कार्यकारण संबंध पाहिला जातो; त्यावेळी त्यास प्रतिलाभ म्हणतात.

वर्ग:अर्थशास्त्र
कोटर रामास्वामी

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
मराठी विश्वकोश : अठरावा खंड

मराठी भाषेच्या इतिहासात भूषणावह ठरेल असा मराठी विश्वकोश निर्मितीचा महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळाचा उपक्रम अंतिम टप्प्यात आला आहे. नियोजित वीस संहिता खंडांपैकी अठरावा खंड १५ ऑगस्ट २००९ रोजी प्रकाशित करण्यात आला. 

## परिचय
शेख अमर (शाहीर अमर शेख) ते सह्याद्रि (नोंदशीर्षकांतील तत्सम शब्द संस्कृतप्रमाणेच) एवढ्या नोंदींचा या खंडात समावेश आहे. ‘शेतकामाची अवजारे व यंत्रे’ ही प्रस्तुत खंडातील पहिली विस्तृत नोंद असून ‘संस्कृत साहित्य’ ही या खंडातील सर्वाधिक विस्तृत नोंद ठरते. संगणक आणि संगीतविषयक नोंदीही तपशीलवार आणि त्या त्या क्षेत्राचा गंध नसतानाही जिज्ञासूपणाने वाचन करू इच्छिणाऱ्यांसाठी उपयुक्त ठरतील अशा आहेत.

‘समाज’, ‘संस्कृति’, ‘संग्रहालये’ या नोंदीही खास मराठी विश्वकोशीय धाटणीच्या आहेत. श्री रामदेवबाबा, श्री श्री रविशंकर, सत्यसाईबाबा या नोंदी ह्या एकाच खंडात अवतरण्याचा योगायोग घडून आला आहे पण रामदेवबाबा व रविशंकर यांच्यावरील नोंदी तितक्याशा तटस्थ व विश्वकोशीय प्रकृतीला मानवणाऱ्या गंभीर प्रकृतीच्या वाटत नाहीत. रामदेवबाबांच्या नोंदीतील गुगल या संकेतस्थळावर त्यांचा कार्यक्रम व यौगिक साधना यांना १७,५०० पृष्ठे दिलेली आहेत हे वाक्य या नोंदीचा दर्जा दाखविण्यास पुरेसे आहे. (पृष्ठ १९७). जनप्रबोधनासाठी इतर माध्यमे उपलब्ध आहेत !
इतिहास, भूगोल आणि राज्यशास्त्राशी संबंधित नोंदी मात्र मोजक्या शब्दांत नेमकेपणाने मांडण्याची परंपरा कायम राखली गेली आहे. संदेशवहन, संपीडक, संगणक, संचसिद्धान्त, संभाव्यता, संकरज ओज, सरल हरात्मक गति या नोंदींमधील भाषेची ढब पाहता आजची मराठी भाषा शास्त्रीय व तांत्रिक प्रक्रियांचा भार अर्थसुलभतेने पेलू शकते याची खात्री पटते. यापूर्वीच्या खंडांप्रमाणेच वैद्यकशास्त्राशी संबंधित नोंदी भाषिक दृष्टीने अभिनव आणि तांत्रिक ज्ञानाच्या दृष्टीने उपयुक्त आहेतच पण संदर्भ म्हणून होणारा विश्वकोशाचा वापर पाहता उपचार अधिक तपशिलाने द्यावयास हवे होते असे वाटल्यावाचून राहत नाही. ‘सरदेशमुख, त्र्यंबक विनायकराव’ या नोंदीतील त्यांचे *वडील* त्र्यंबकराव हे संस्थानिकांचे खाजगी सचिव होते हे वाक्य खटकते (तिरपा ठसा माझा, पृष्ठ ७६६). संदर्भग्रंथांची नेत्रसुखदता यथातथाच असते पण सतराव्या आणि अठराव्या खंडांच्या बाबतीत हे विधान अप्रस्तुत ठरते. 
सतराव्या खंडाच्या प्रसिद्धीनंतरच एक ते सतरा या खंडांचा समावेश असलेला सीडींचा संच सातशे रुपयांत मंडळाने उपलब्ध केला होता. (खरे तर एक डीव्हीडी हा सुटसुटीत पर्याय ठरला असता.) त्यात ह्या सर्व खंडांसाठी सहाय्यभूत ठरू शकेल अशा परिभाषा संग्रहाचा समावेश नव्हता ही घोडचूक आहेच पण काही पानांवरील पेनपेन्सिलीच्या खुणा आणि एकदोन ठिकाणी पृष्ठांच्या क्रमात झालेली गडबड वगळता हा उपक्रमही कौतुकास्पदच आहे.

यथावकाश मंडळाने सर्व खंडांतील नोंदींचे विषयानुरूप वर्गीकरण करून त्या स्वतंत्रपणे ग्रंथरूपात किंवा सीडींच्या माध्यमातून उपलब्ध करून दिल्यास मराठी विश्वकोशाच्या उपयुक्ततेत आणखी भर पडेल. 

वर्ग:मराठी विश्वकोश
बार्बाडोस क्रिकेट

वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:बार्बाडोसमधील खेळ
वर्ग:वेस्ट इंडीजमधील क्रिकेट
जमैका क्रिकेट

**जमैका क्रिकेट** ही वेस्ट इंडीजमधील जमैका देशात क्रिकेटचे नियमन करणारी संस्था आहे.

क्रिकेट
वर्ग:वेस्ट इंडीजमधील क्रिकेट
ऋद्धिपूरलीळा

ऋद्धिपूरला राहणारे चक्रधरांचे गुरू गोविंदप्रभू उर्फ **गुंडमराउळ** यांनी समाधी घेतल्यानंतर त्यांच्या आठवणी म्हाइंभटाने गोळा केल्या व त्यातून ऋद्धिपूरलीळा उर्फ गोविंदप्रभूचरित्र हा ग्रंथ सिद्ध केला. रचना इ.स. १२८८. एकूण ३२५ लीळा.
अर्थात हे समग्र चरित्र नव्हे कारण गोविंदप्रभूंसंबंधीच्या सर्वच आठवणींचा यात समावेश नाही. गोविंदप्रभू - हरपाळदेव भेटीचा प्रसंग यात नाही.
एका बाजूने ईश्वरावतारास शोभून दिसणारे सर्वज्ञत्वादी गुण तर दुसऱ्या बाजूने अवलियाची लक्षणे अशा दुहेरी व्यक्तिमत्त्वाचे दर्शन या चरित्रात घडते.
अमरावती हीच श्रीप्रभूंची कार्यभूमी असल्यामुळे त्यांच्या वऱ्हाडी भक्तजनांच्या तोंडी खास वऱ्हाडी बोली ऐकायला मिळते. प्राचीन वऱ्हाडी भाषेच्या अभ्यासाचे हा ग्रंथ हे एक उपयुक्त साधन ठरते. उदा. गडू = तांब्या, हारा = टोपली, हेल = पाणी भरण्याचे मडके. पोपट / पावटे = उकडलेल्या तुरीच्या शेंगा, गीदरी, उकड = नीट न बसलेला, कोनटा = कोपरा.
लीळाचरित्राच्या तुलनेत हे मर्यादित स्वरूपाचे चरित्र आहे.
लीळांचे साधेपण मोहक आहे. यातून उभी राहणारी गुंडम राउळांची ‘नाभिचुंबित खाड’ (दाढी) व ‘गगनाची वास’ पाहणारी मूर्ती लक्ष वेधून घेते.

**कथनशैली** 
*तंव ते आली : घागरी ठेवीली : घराआंतु गेली :* 
*पाळणा पाहिला : तव न देखचि ।।*
(प्रत्येक ओळीत सहा अक्षरे आणि अनुप्रासात्मकता)
*“एजमान ! देऊळवाडेयासि वाट कोण जाईल?” 
गोसावी म्हणितले, “मेला जाए! वाटा वाटा जाएना म्हणे”
“नीघरा जाले गर : घरीचीया गोसावीया जाली वोसरी”*

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
स्मृतिस्थळ (पुस्तक)

**संकलक : नरेंद्र, परसरामबास, मालोबास.**
नागदेवांच्या जीवनावरील ग्रंथ. रचना इ.स. १३१२. एकूण २६० स्मृती. 

स्मृतिस्थळ वाचून नागदेवाचार्य हे कोणत्या योग्यतेचे पुरुष होते व त्यांच्या कर्तृत्वाची उंची काय होती हे कळू शकते.  आचार्यांबरोबरच महदाइसा, म्हाइंभट, केसोबास, दामोदरपंडित, हिराइसा यांसारख्या भक्तांची स्वभावचित्रे चरित्रकारांनी काढली आहेत.  मुसलमानी आक्रमणाच्या सपाट्यात देशभर झालेल्या धूळधाणीचे वर्णन उल्लेखनीय आहे. सूत्रपाठ, दृष्टांतपाठ, रत्नमालास्तोत्र, लीळाचरित्र इ. ग्रंथांच्या रचनेची माहिती स्मृतिस्थळ देते. 

“बिनीच्या महानुभाव ग्रंथकारांची माहिती देणारा प्राचिनतम ग्रंथ हाच होय” : बा.वा. देशपांडे.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
अफगाणिस्तानचा ध्वज

**अफगाणिस्तानचा ध्वज** (पश्तो: د افغانستان بيرغ,फारसी: بيرق افغانستان) ४ जानेवारी २००४ रोजी स्वीकारला गेला. 

## हे सुद्धा पहा
* जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:अफगाणिस्तान
वर्ग:देशानुसार ध्वज
पूजावसर

= मराठीतील पहिली दैनंदिनी =
 

कर्ते बाइदेवबास. रचना इ.स. १२९८. पूजावसरला नित्यदिनी लीळा म्हणतात; कारण त्यात श्रीचक्रधरस्वामींची समग्र दिनचर्या आली आहे.

स्वामींचा प्रातःकाळचा, मध्यान्हकाळचा आणि सायंकाळचा असे तीन पूजावसर म्हणजे पूजाविधीचे प्रसंग हा ग्रंथ सांगतो. पहाटे जाग आल्यापासून निजेपर्यंत स्वामींची दिनचर्या यात बारीकसारीक तपशिलांसह आली आहे. हे महानुभावांच्या नित्यपठणातले प्रकरण आहे. साधीसुधी भाषा आणि तत्कालीन संस्कृतीच्या चालीरीतींचे त्यात पडलेले प्रतिबिंब यांमुळे प्राचीन महाराष्ट्राच्या संस्कृतीच्या अभ्यासाच्या दृष्टीने पूजावसर एक उपयुक्त साधन आहे.
राजधर आराध्य उर्फ महंत सोनपेठकर बाबा यांनी पुजावसर याच विषयावर सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, पुणे येथून पीएचडी प्राप्त केली आहे.१  

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
पहिले व्यसनमुक्ती साहित्य संमेलन (पुणे)

महाराष्ट्र सरकारतर्फे भरणारे पहिले **व्यसनमुक्ती साहित्य संमेलन** २ व ३ ऑक्टोबर २०१२ रोजी पुण्यात झाले. संमेलनाध्यक्ष डॉ. अनिल अवचट होते. संमेलनाचे उद्‍घाटन महाराष्ट्राच्या तत्कालीन राज्यपालांनी केले.  व्यसनमुक्ती क्षेत्रात काम करणाऱ्या व्यक्तींना मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते ’महात्मा गांधी व्यसनमुक्ती सेवा पुरस्कार’ देण्यात आले. संस्थेसाठी पुरस्काराची रक्कम ३० हजार रुपये तर वैयक्तिक पुरस्काराची रु.१५ हजार इतकी होती.

संमेलनाला मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. आनंद नाडकर्णी, डॉ. कल्याण गंगवाल, संमोहनतज्‍ज्ञ नवनाथ गायकवाड वगैरे उपस्थित होते.

## पुरस्कार मिळालेल्या ३० व्यक्ती आणि १९ संस्था
;व्यक्ती
अलका मुंजाळ (राक्षेवाडी, जि.पुणे), केसरीनाथ पाटील (मुंबई), जगन्नाथ पाटील (अक्कलकोप, जि. सांगली), साहित्यिक जेलसिंग पावरा (शहादा, जि. नंदुरबार), तुकाराम पवार (कुरुंदवाड, जि. कोल्हापूर), दीपक निकम (पुणे), शाहीर देवानंद माळी (मिरज, जि. सांगली), पंढरीनाथ खर्डेकर (लोही, जि. यवतमाळ), डॉ. बाळासाहेब कुमार (जळगाव), बाळासाहेब केदार,  लेखक भाऊसाहेब येवले (त्रिमूर्तीनगर, जि. अहमदनगर), मारोतराव खैरकर (नेहरोली, जि. ठाणे),मोहन मसकर पाटील (शाहूनगर, गोंडाली, जि. सातारा), रघुनाथ देशमुख (जव्हार, जि. ठाणे), प्रा. डॉ. राजकुमार म्हस्के (जालना), रामकृष्ण दिग्रजकर (जव्हार, जि. ठाणे),  राही भिडे  (मुख्य संपादक, दै. पुण्यनगरी पुणे), डॉ. लियाकत रहेमानखान पठाण (परभणी), लोकनाटककार विनोद ढगे (जळगाव), विकास वैद्य (नागपूर), विलास चंदणे (औरंगाबाद), विलास ऊर्फ रमेश जवळ (जवळवाडी, जि. सातारा), डॉ. व्ही. व्ही. घाणेकर (पुणे), शांताबाई मुळुक (चाकसमान, जि. पुणे), संजय बुटले (चंद्रपूर), संतोष वळसे (मंचर, जि. पुणे), डॉ. संजय शिंदे (पोलीस उपायुक्त, पुणे), संतोष शेळके (शिरपूर, जि. बुलढाणा), सदाशिवराव देवरे (म्हसदी, जि. धुळे), सुरेश जाधव (अंबड, जि. नाशिक), ज्ञानोबा देवकाते (सहायक पोलीस निरीक्षक बिटरगाव, जि. यवतमाळ).    

;संस्था पुरस्कार विजेते
अल्कोहोलिक ॲनॉनिमस(मुंबई), आकाशवाणी(मुंबई), इंडियन एक्सप्रेस(मुंबई),  ए.बी.पी. माझा(मुंबई), कॉकलिया संस्था(पुणे), दैनिक नवभारत(नागपूर), नशाबंदी मंडळ(मुंबई), नांदेड विद्यापीठ, पुणे विद्यापीठ, पुण्यनगरी, सहकारी शिक्षण विकास समूहाचे मराठा हायस्कूल(मुंबई), मुक्तांगण व्यसनमुक्ती केंद्र(पुणे), मैत्री व्यसनमुक्ती केंद्र, (नागपूर), वर्ल्ड स्पिरिच्युअल ट्रस्ट(मुंबई), विनटेल प्रायव्हेट लिमिटेड(जितेंद्र पंडित-पुणे), श्रमिक एल्गार (श्रीमती परिणीता गोस्वामी-चंद्रपूर), सन सिक्युरिटीज (कर्नल मागो), पुणे.

## यानंतरची व्यसनमुक्ती साहित्य संमेलने
* दुसरे :  २-३ ऑक्टोबर २०१३, नागपूर, संमेलनाध्यक्षा -  डॉ. राणी बंग
* तिसरे : १४-१५ जुलै, २०१५, मुंबई, संमेलनाध्यक्ष - फादर फ्रान्सिस दिब्रिटो
* चौथे : २२-२३ जानेवारी २०१६, गोंदिया; संमेलनाध्यक्षा - मुक्ता पुणतांबेकर
* पाचवे :  १९-२० मार्च २०१७, अमरावती; संमेलनाध्यक्ष - खंजेरी वादक राष्ट्रीय प्रबोधनकार सत्यपाल महाराज 
* सहावे :  २१-२२ एप्रिल २०१८, बीड; संमेलनाध्यक्ष - डॉ.अभय बंग 
* सातवे : २-३ फेब्रुवारी २०१९; संमेलनाध्यक्ष - डॉ.अभय बंग 

पहा : साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
सिद्धांतसूत्रपाठ

रचना इ.स. १२९०. कर्ता केशिराजबास. या ग्रंथास महानुभावांमध्ये **शास्त्ररूप परमेश्वर** म्हणले जाते. सूत्रपाठ हे प्रकरण तात्त्विक असून महानुभाव पंथाच्या तत्त्वज्ञानाचा तो पाया आहे. साहजिकच पंथियांना तो श्रुतिकल्प वाटतो व त्याची जपणूक फार मोठ्या कसोशीने ते करतात. यामुळेच त्याची रचना होऊन ७००वर्षे लोटली तरी त्याचे मूळ स्वरूप कायम आहे.

## परिचय
नागदेवाचार्यांच्या संमतीने व त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली केशिराजबासांनी लीळाचरित्रातील श्रीचक्रधरमुखीची वचने निवडून, त्यांचे वर्गीकरण करून व त्यांचा परस्परांशी अन्वय लावून चक्रधरोक्त सूत्रपाठ सिद्ध केला.
सूत्रपाठातील सूत्रांची संख्या साडेबाराशे असून ती सोळा प्रकरणांमध्ये विभागलेली आहेत - पूर्वी, पंचकृष्ण, पंचनाम, अनन्यावृत्ती, युगधर्म, विद्यामार्ग, संहार, संसरण, उद्धरण, असतीपरी, महावाक्य, निर्वचन, आचार, आचारमालिका, विचार व विचारमालिका.

शब्दयोजनेतील मितव्यय (अल्पाक्षरता) आणि आशयघनता हे सूत्रपाठाचे खास वैशिष्ट्य. सूत्रपाठाचे मराठीतील स्थान अनन्यसाधारण, अद्वितीय आहे. अथपासून इतिपर्यंत सूत्रबद्ध असा हा एकच ग्रंथ आहे. सूत्रपाठ ही महानुभावांची गीता ठरली. 

## काही उल्लेखनीय सूत्रे
* *भक्त वियोगीं नुरे* (ईश्वरवियोगाने भक्त जिवंत राहू शकत नाही)
* *जवं जवं जाणता : तवं तवं नेणता* (जसजशी ज्ञानप्राप्ती तसतसे आपण काहीच जाणत नाही अशी जाणीव, ज्ञान अगाध)
* *हाती गुढरिला निका दिसे : जोगी मुंडिला निका दिसे* (शृंगारलेला हत्ती सुंदर, मुंडण केलेला योगी सुंदर)
* *आचारे तेयाचा धर्म*
* *जन्मजीवित परमेश्वरा देयावे*

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
महानुभाव साहित्यातील सात पद्यग्रंथ

महानुभाव साहित्यातील खास महत्त्वाचे सात पद्यग्रंथ. पंथीयांच्या दृष्टीने महत्त्व पावलेले हे ग्रंथ महानुभावीय कवींच्या अंतःकरणातील भक्तिभावनेतूनच निर्माण होऊन आराध्याच्या लीळास्मरणासाठी आणि पंथीय मतप्रतिपादनासाठी लिहिले गेले असले, तरी त्यांचे कर्ते व्युत्पन्न पंडित असल्याने या सातही ग्रंथांना त्यांनी आपापल्या परीने काव्याचा साज चढविला आहे.

एकोणिसाव्या शतकाच्या अखेरीस महानुभाव वाङ्मयाच्या मुद्रणाला व प्रकाशनाला विदर्भात प्रारंभ झाला. ज्ञानप्रबोध हा साती ग्रंथांमधील छापला गेलेला पहिला ग्रंथ होय. 

साती ग्रंथ एकाच काळातील नाहीत. सव्वाशे वर्षांच्या कालावधीत त्यांची निर्मिती झाली. पंचकृष्णांविषयी निस्सीम भक्ती ही त्यांची निर्मितीप्रेरणा आहे. विषयांचे स्वरूप भिन्न असूनही योगायोगाने त्यांची मोट एकत्र बांधली गेली आहे. रुक्मिणीस्वयंवर, शिशुपालवध, उद्धवगीता व वछाहरण यांना भागवताचा आधार आहे. सह्याद्रि-महात्म्य व ऋद्धिपुरवर्णन स्वतंत्र आहेत.

मराठी साहित्यातील या काव्यरूपी सप्तर्षींनी श्रीचक्रधरोक्त पंथावर वाटचाल करणाऱ्या पथिकाचा मार्ग तर उजळलाच पण पंथीयेतर रसिकांनासुद्धा साहित्याचे समाधान मिळवून दिले. अभिव्यक्तीतील पारंपरिकता हे साती ग्रंथांचे मोठे वैगुण्य आहे. सर्व काव्यांमध्ये साचेबंदपणा आढळतो. पंथनिष्ठा व चक्रधरभक्ती समान आहे; वर्णनशैलीची ढब ठरून गेल्यासारखी आहे; श्रीमूर्तिवर्णनात सर्वत्र सारखेपणा आहे.

## सूची
ग्रंथनाम (कर्ता, निर्मितिकाल) या क्रमाने
१. रुक्मिणीस्वयंवर (नरेंद्र, १२९३)
२. शिशुपाळवध (भास्करभट्ट बोरीकर, १३१२)
३. उद्धवगीता (भास्करभट्ट बोरीकर, १३१३)
४. वछाहरण (दामोदरपंडित, १३१६)
५. सह्याद्रि-माहात्म्य (रवळोबास, १३५६)
६. ऋद्धिपुरवर्णन (नारो बहाळिए, १४१८)
७. ज्ञानप्रबोध (पं. विश्वनाथ बाळापूरकर, १४१८)

## साती ग्रंथांची सामूहिक वैशिष्ट्ये
* आराध्याविषयी निस्सीम भक्ती
* नमने – पंचकृष्ण व नागदेवाचार्य (नरेंद्र अपवाद)
* रंकवृत्ती आणि आत्मविश्वास
* संयम, प्रमाणबद्धता आणि प्रस्तुताप्रस्तुत विवेक
* भाषाशास्त्रीय समानता (पंथविचारांमुळे?)
* सात्त्विकभावांचे वर्णन
* श्रीमूर्तिवर्णन
* अलंकारबहळता आणि अत्युक्तिपूर्णता

## साती ग्रंथांची मराठी साहित्याला देणगी
* साहित्यप्रकाराची विविधता – आख्यानकाव्य, स्थलवर्णनपर काव्य, तत्त्वपरकाव्य. 
* विदग्ध संस्कृत महाकाव्याचा घाट पचवून नरेंद्राने काव्यनिर्मिती केली. 
* बहारीच्या निसर्गवर्णनांची नवी रीत : नरेंद्र-भास्कर-दामोदर 
* भास्कराच्या काव्यात हास्यरस आहे. 
* ‘आत्मनिर्वेदता’ – काव्याला आत्मनिष्ठ रूप देण्याचा प्रयत्न. 
* विश्वनाथबासांनी काव्याचे वर्गीकरण मांडले आहे. 
* भक्तीचा ‘रस’ म्हणून गौरव करणारे महानुभावीय कवी हे मराठीतील ‘भक्तिरसा’चे पहिले पुरस्कर्ते होत.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
रुक्मिणीस्वयंवर (कर्ता नरेंद्र)

मराठीतील पहिले शृंगारिक आख्यानकाव्य. काव्यदृष्ट्या व कालदृष्ट्या साती ग्रंथांमधील पहिल्या क्रमांकाचा ग्रंथ. ८७९ ओव्या. हे भक्तीतून उमललेले विदग्ध काव्य आहे. ज्या यादवकाळात रुक्मिणीस्वयंवर लिहिले गेले त्या काळात मराठी वाङ्मयाच्या भावसृष्टीवर श्रीकृष्णाच्या विभूतिमत्वाचे अधिराज्य होते. भागवताचा दशमस्कंध व पद्‌मपुराणाचा आधार या रचनेला आहे. रुक्मिणीचा विवाह शिशुपालाशी ठरतो पण प्रत्यक्षात श्रीकृष्णाशी होतो.

*तो पुराणांतुल आनंद-समुद्रु : तेथ दशम स्कंदु तोचि चंद्रु*
*तें चांदणें सांघैन म्हणे नरिंद्रु : रुक्मिणी-सैंवर*
*भागवतापासौनि पद्मपुराणी : जें सैंवर बोलिजे रुक्मिणी* 
*तेथ देवातें कींनरू वाखाणी : ते सांघैल नरींद्रु* 

या काव्याचा घाट संस्कृतमधील महाकाव्यांच्या धर्तीवर आहे. वर्णनाची विपुलता व कथानकाची मंदगती यांचा प्रत्यय येतो. तपशीलात नरेंद्राने काही बदल केलेले आहेत. रुक्मिणीस्वयंवराच्या कथेवर अनेकांनी रचना केली पण नरेंद्राची सर कुणालाच आली नाही. खरीखुरी कलावंताची दृष्टी असणारा नरेंद्र हा मराठीतील पहिला कवी आहे. काव्यातून नरेंद्राचे संगीतज्ञान जाणवते. "बाणभट्‌ट, श्रीहर्ष यांच्याशी साम्य; किन्नराचे विस्तृत उपाख्यान ही नरींद्राच्या उन्मेषशाली प्रतिभेची स्वतंत्र निर्मिती आहे" : डॉ. सुरेश डोळके

## उल्लेखनीय वर्णने
### विरहावस्थेचे वर्णन
डावा हातु उसिसां घातला : उजिवा हृदयावरि ठेविला
जैसा जीवेंसीं देवो धरिला : निसुटैल म्हणौनि

### रितुराया वसंत-वर्णन 
तया रितुरायाचेनि रजें
कामिनियांचा वेधु कवणां नुपजे?
झाडें डोहळैजताति माजें
स्त्री-सुख भोगावया ॥
वसंतु माजिरा कैसा
सूर्याते करी पद्मिणी धरी दिसा
दिनकरू भूलला तेया रसा
म्हणौनि वेगां न ढळे ॥
ते मर्हावटे बोल रसिक : वरि दावी देशियेचें बिक
म्हणैन सव्याख्यान श्लोक : मिसें वोवियेचेनि

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
पतियाळाचे युवराज

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
उद्धवगीता

महानुभावांच्या  साती ग्रंथांपैकी एक. कर्ता भास्करभट्ट बोरीकर. भागवताच्या एकादशस्कंधावरील मराठीतील ही पहिली टीका ठरते. मूळ स्रोतातील १३६७ श्लोकांचा संक्षेप ८२७ ओव्यांमध्ये भास्कराने केला आहे. श्रीकृष्ण-उद्धव संवाद असा या पद्याचा स्वरूपविशेष आहे. श्रीकृष्णाने उद्धवाला वैराग्यज्ञानभक्ती यांचे रहस्य सांगितले आहे त्याचे निरुपण करण्यासाठी हा ग्रंथ रचला गेला आहे. उद्धव-श्रीकृष्ण भक्ती, विरह याची उत्कट प्रतीती यात येते. शिशुपाळवध या पद्यात शृंगाराचे मेळे जमविणारा कवीच इथे शांतरस आणतो.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:महानुभावांचे सात ग्रंथ
वछाहरण

महानुभावांच्या साती ग्रंथांपैकी एक. कर्ता दामोदर पंडित. भागवताच्या दशमस्कंधाच्या १२, १३, १४ व्या अध्यायावर याची कथा बेतलेली आहे. सुमारे ५०० ओव्या. सूत्रपाठासारख्या तांत्रिक ग्रंथापेक्षा, पंथप्रचार ललितकाव्याद्वाराच अधिक प्रमाणात व सुलभतेने होईल, हे ध्यानी घेऊन दामोदराने ही कथा निवडली आहे.  ब्रह्मदेवाकडून वत्सांचे हरण व श्रीकृष्णाकडून त्याचे गर्वहरण व श्रीकृष्णस्तवन हा काव्यविषय आहे. दामोदरपंडिताचा कवित्वाचा विलास वृंदावनवर्णन, यमुनावर्णन, श्रीकृष्णमूर्तीवर्णन यांमधून प्रकर्षाने जाणवतो. श्रीकृष्णवर्णन आणि पंथाच्या तत्त्वज्ञानाचा प्रचार हे दुहेरी कार्य दामोदरांनी साधले आहे. 

## हे सुद्धा पहा
* महानुभाव पंथ
* साती ग्रंथ

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:महानुभावांचे सात ग्रंथ
शिशुपालवध (पुस्तक)

महानुभावांच्या साती ग्रंथांपैकी एक. कर्ता भास्करभट्ट बोरीकर. रुक्मिणी-श्रीकृष्ण यांच्या चित्रणासोबतच शिशुपाळवधाचे चित्रण या ग्रंथात आले आहे. 

## परिचय
१०८७ ओव्या. महाभारताच्या सभापर्वात आणि भागवताच्या दशमस्कंधात शिशुपाळवधाची कथा आहे पण भास्करभट्ट केवळ आधारांवरच अवलंबून नाहीत. माघ, जयदेव, कालिदास हे भास्करभटांचे आदर्श होत : 
*देखौनि महाकवींचा पंथु : मज होतसे मनोरथु :* विरक्ती व भक्तीपेक्षा शृंगाराचेच संस्कार या ग्रंथात अधिक आढळतात. *साहित्याचेनि परिमळे : शृंगाराचेनि मेळे : प्रबंध होति मातावळे : कविजनांचे ।* असे भास्कराने म्हटलेले आहे. भास्कराने लिहिलेल्या या ओवीतच त्याचा साहित्यविषयक दृष्टिकोन प्रतिबिंबित झाला आहे; नव्हे त्याचे प्रात्यक्षिक ‘शिशुपाळवधा’त करून आपला प्रबंध शृंगाराने ‘मातावळा’ बनवला आहे. सभावर्णन, निसर्गवर्णन, युद्धवर्णन, जलक्रीडावर्णन, विरहवर्णन, द्वारकावर्णन या पद्यात आढळतात. 

## पंथीय समीक्षा
***भटो ग्रंथु निका जाला : परि निवृताजोगा नव्हेचि*** (ग्रंथ तर उत्तम जमून आला आहे पण निवृत्तीमार्गासाठी हा उपयुक्त नाही!) : इति बाइदेवबास. बाइदेवबासांचे हे उद्गार मराठी समीक्षेचे पहिले वाक्य ठरते. पाल्हाळ, औचित्यानौचित्याचा विवेक नसणे, अस्थानी शृंगार, कालविपर्यास हे दोष या काव्यात आहेत. शृंगारबहळता हा गंभीर दोष या पद्यात आहे.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी

वर्ग:महानुभावांचे सात ग्रंथ
ऋद्धिपुरवर्णन

महानुभावांच्या साती ग्रंथांपैकी एक. कर्ता नारोबास (नारो बहाळिए). गोविंदप्रभूंचे अवतारकार्य ऋद्धिपुरात पार पडले त्याचे वर्णन या ग्रंथात येते. कवीच्या सहृदयत्वाची, आर्ततेची व भक्तिभावाची बैठक काव्यास लागली आहे.

## हे सुद्धा पहा
* महानुभाव पंथ
* साती ग्रंथ

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:महानुभावांचे सात ग्रंथ
दृष्टांतपाठ

## मराठीतील पहिला कथासंग्रह 
महानुभाव पंथातील महत्त्वाचा असलेल्या ह्या ग्रंथाची निर्मिती इ.स. १२८० मध्ये केशिराजबास यांनी केली. दृष्टांत म्हणजे छोटीशी बोधगर्भ कथा होय. प्रत्येक दृष्टांत आपल्या परीने स्वतंत्र, रोचक आहे. उदा. माकोडेयाचा दृष्टांत, राजहंसाचा दृष्टांत, हत्तीचा दृष्टांत.
## परिचय
विचारप्रतिपादन, तत्त्वज्ञान, मांडणी, भाषाशैली आणि समाजजीवनाचे मार्मिक निरीक्षण या सर्वच गोष्टींनी हा ग्रंथ अपूर्व आहे. चक्रधरस्वामींनी तत्त्वविशदनार्थ सांगितलेले एकूण ११४ दृष्टांत केशिराजबासांनी गोळा केले व त्याला दार्ष्टांतिकाची जोड दिली. दृष्टांताची रचना त्रिकांडात्मक आहे. सर्वात वर श्रीचक्रधरोक्त सूत्र, नंतर आशय पटविणारा श्रीचक्रधरोक्त दृष्टांत व शेवटी दार्ष्टांतिक अर्थात केशिराजबासाने काढलेले पारमार्थिक तात्पर्य. हा ग्रंथ प्रामुख्याने परमार्थप्रवणासाठी आहे. या ग्रंथातून सूत्रपाठाचे तत्त्वज्ञान रसगर्भ, भावपूर्ण अशा कथाप्रसंगांच्या आणि दृश्यविशेषणाच्याद्वारे रमणीय माध्यमातून सांगितलेले आहे.

लीळाचरित्रभर इतस्ततः विखुरलेले प्रकट व अप्रकट दृष्टांत केशिराजाने गोळा केले व श्रीचक्रधरांच्या मागे शास्त्र जाणार नाही याची व्यवस्था केली. प्रत्येक दृष्टांतात श्रीचक्रधरांची जिवंत वाणी आणि केसोबासांची सुसंस्कारित भाषासरणी यांचा संयोग आढळतो.

## भाषा
चक्रधरांचे तत्त्वज्ञान विद्वानांना रुचेल अशा रीतीने मराठीतून मांडणे व अध्यात्मासारखे शास्त्र पेलण्यास समर्थ अशी शब्दसंपत्ती मराठीत रूढ करणे हे केशिराजाचे मोठे कार्य होय.

उदा. खणिकार = हिऱ्यांचे काम करणारा. बांदकरी = माणसे धरून त्यांची विक्री करणारा. खाती = लोहार. गुळहारिया = रसापासून गूळ काढणारा. 

दृष्टांतपाठ हा केवळ तत्त्वज्ञानाचाच ग्रंथ नाही तर लोककथांचे ते पहिले-वहिले संकलनही आहे. त्यामुळे त्याला मनोरंजकता लाभली आहे. खरे तर नागदेवाचार्यांनी सांगितलेल्या ‘म्हातारिया’ना तो सोप्यात सोप्या भाषेतील अज्ञानमुंचन करणारा ज्ञानग्रंथ आहे.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी