रिटा मोरेनो

अल्ट=Photograph of President George W. Bush stands with Rita Moreno|इवलेसे| मोरेनो २००४ मध्ये राष्ट्राध्यक्ष बुश यांच्यासोबत, स्वातंत्र्य पदक प्राप्त करण्यापूर्वी
**रीटा मोरेनो** (जन्म **रोझा डोलोरेस अल्वेरीओ मार्कानो** ;  ११ डिसेंबर १९३१) ही पोर्तो रिकन अभिनेत्री, नृत्यांगना आणि गायिका आहे. आठ दशकांच्या कारकिर्दीत तिने रंगमंचावर आणि पडद्यावर काम केले आहे. मोरेनो ही हॉलिवूडच्या सुवर्णयुगातील शेवटच्या उरलेल्या ताऱ्यांपैकी एक आहे. तिच्या असंख्य पुरस्करांपैकी, ती अशा काही अभिनेत्यांपैकी एक आहे ज्यांना एमी, ग्रॅमी, ऑस्कर आणि टोनी (EGOT) आणि अभिनयाचा तिहेरी मुकुट मिळाला आहे. अतिरिक्त पुरस्कारांमध्ये २००४ मध्ये प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम, २००९ मध्ये नॅशनल मेडल ऑफ आर्ट्स, २०१३ मध्ये स्क्रीन ॲक्टर्स गिल्ड लाइफ अचिव्हमेंट अवॉर्ड, २०१५ मध्ये केनेडी सेंटर ऑनर आणि २०१९ मध्ये पीबॉडी पुरस्कार यांचा समावेश आहे.

मोरेनोच्या सुरुवातीच्या कामात *सिंगिन इन द रेन* (१९५२) आणि *द किंग अँड आय* (१९५६) या क्लासिक म्युझिकल चित्रपटांमध्ये सहाय्यक भूमिकांचा समावेश होता. *वेस्ट साइड स्टोरी* (१९६१) मधील अनिताच्या भूमिकेसाठी तिला सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा ऑस्कर मिळाला व  ऑस्कर पुरस्कार जिंकणारी ती पहिली लॅटिन अमेरिकन महिला ठरली. तिच्या इतर चित्रपटांमध्ये *पॉपी* (१९६९), *कार्नल नॉलेज* (१९७१), *द फोर सीझन्स* (१९८१), *आय लाईक इट लाईक दॅट* (१९९४) आणि *स्लम्स ऑफ बेव्हरली हिल्स* (१९९८) यांचा समावेश आहे. स्टीवन स्पीलबर्ग दिग्दर्शित २०२१ च्या *वेस्ट साइड स्टोरी* रिमेकमध्ये मोरेनोने व्हॅलेंटीनाची भूमिका केली होती.

नाटकामध्ये, तिने १९७५ च्या टेरेन्स मॅकनॅलीच्या म्युझिकल *द रिट्झमध्ये* गुगी गोमेझच्या भूमिकेत अभिनय केला आणि तिला संगीतातील सर्वोत्कृष्ट वैशिष्ट्यीकृत अभिनेत्रीचा टोनी पुरस्कार मिळाला. तिने रिचर्ड लेस्टर दिग्दर्शित १९७६ च्या चित्रपटात ह्याच्या भूमिकेची पुनरावृत्ती केली ज्याने तिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री बाफ्टा पुरस्कार नामांकन मिळवून दिला. तिने १९६४ मध्ये लॉरेन हॅन्सबेरीच्या *द साइन इन सिडनी ब्रस्टेनच्या विंडोमध्ये* आणि १९८५ मध्ये नील सायमनच्या *द ऑड कपलमध्ये* देखील काम केले.

ती *द इलेक्ट्रिक कंपनी* (१९७१-७७) या मुलांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेतील कलाकार सदस्य होती आणि एचबीओ मालिका *ओझ*  (१९९७-२००३) वर सिस्टर पीटर मेरी रेमोंडोची भूमिका केली होती. तिला १९७७ मध्ये *द मपेट शो* आणि १९७८ मध्ये *द रॉकफोर्ड फाइल्समधील* तिच्या भूमिकांसाठी सलग दोन प्राइमटाइम एम्मी पुरस्कार मिळाले. *व्हेअर ऑन अर्थ इज कारमेन सँडिएगो*  (१९९४-९९) या मालिकेतील तिच्या भूमिकांसाठी तिने वाहवा मिळविली. *रीटा मोरेनो: जस्ट अ गर्ल हू डिसायडेड टू गो फॉर इट* (२०२१) हा तिच्या जीवन रेखाटणारा माहितीपट होता.

## वैयक्तिक जीवन 
१९५४ ते १९६२ पर्यंत, मोरेनो हे मार्लन ब्रँडो सोबत ऑन-ऑफ रिलेशनशिपमध्ये होती. तिने तिच्या आठवणींमध्ये खुलासा केला की ती ब्रँडोने गर्भवती झाली आणि त्याने गर्भपाताची व्यवस्था केली. गर्भपात चुकीचा झाला, ती घरी गेली आणि रक्तस्त्राव झाला आणि मग शस्त्रक्रियेसाठी तिला तातडीने रुग्णालयात दाखल करावे लागले. लवकरच, ब्रँडो त्याच्या *म्युटीनी ऑन द बाउंटी* मधील सह-कलाकाराच्या प्रेमात पडला. ब्रँडोच्या झोपेच्या गोळ्यांचे प्रमाणा बाहेर सेवन करून मोरेनोने आत्महत्येचा प्रयत्न केला होता.

१९६५ मध्ये, मोरेनोने कार्डिओलॉजिस्ट लिओनार्ड गॉर्डनशी लग्न केले, जे वैद्यकीय व्यवसायातून निवृत्त झाल्यानंतर तिचे व्यवस्थापक झाले. १९९५ मध्ये, ते बर्कले, कॅलिफोर्निया येथे स्थलांतरित झाले. २०१० मध्ये त्याच्या मृत्यूपर्यंत ते एकत्र राहिले  मोरेनो आणि गॉर्डन यांना एक मुलगी, फर्नांडा गॉर्डन फिशर आणि दोन नातू आहेत. मोरेनो म्हणाली की तिने एकदा आपल्या पतीला सोडण्याचा विचार केला होता, परंतु कुटुंब तोडणे टाळले.

## संदर्भ 
वर्ग:टोनी पुरस्कारविजेते
वर्ग:ग्रॅमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेत्या अभिनेत्री
वर्ग:एमी पुरस्कारविजेते