आदिवासी

**आदिवासी** या भारतीय उपखंडातील जमाती आहेत 

गोंड भजन-
अमर कंटक नाळ नर्बदाल वासी, केंज्या ग्यानी सारा जीवां पैदा किसी
आदिवासी भिल्ले कोयजाले, फाड ते होरके, बसे माझी ||
नर्मदाना येर उंजीकून अल्मस्त होरे बने मातुरे 
कुम्राल इंदोर नर्बदाल असकेवासी ||

महाराष्ट्र तसेच मध्यप्रदेशातील काही प्रसिद्ध लोकगीत 
आर्सो देखींने तिरसा भावे जमानो हीरो देखयो 
डूवे चस्मा काव्वी जाकिट पेहरो नेता देखयो 
वो मे ते फैशन करीने भंगोऱ्या मा में गोयु वो || आख्खी जुवानाय मारे भिनी भावे वो 
आख्खी जुवानाय मारे भिनी भावे वो || २ ||
संजय किराड़े मारू नाम रे जुवानाय || टोपी पटेल मारू दोस्ती छे वो जुवानाय || २ ||
आर्सो देखींने तिरसा भावे जमानो हीरो देखयो 
डूवे चस्मा काव्वी जाकिट पेहरो नेता देखयो 
वो मे ते फैशन करीने भंगोऱ्या मा में गोयु वो || आख्खी जुवानाय मारे भिनी भावे वो 
आख्खी जुवानाय मारे भिनी भावे वो || २ ||
गजरा ने मौसम गजरो वारु लागे वो || 
वो जुवानाय सम्बिवे ले वात मारी || कायदे आई लव यु वो जानू मारी 
कायदे आई लव यु वो जुवानाय मारी
आर्सो देखींने तिरसा भावे जमानो हीरो देखयो 
डूवे चस्मा काव्वी जाकिट पेहरो नेता देखयो 
वो मे ते फैशन करीने भंगोऱ्या मा में गोयु वो || आख्खी जुवानाय मारे भिनी भावे वो 
आख्खी जुवानाय मारे भिनी भावे वो || २ ||
काहनी काजे देखों ने काहनी काजे रोहने दोम || २ ||
101 जुवानाय भंगोऱ्या मा आवी रोय 
टोपी पटेल नाव् मारो ओजर मारो गाव वो || २ ||
वो तुते उजर भंगोरिया मा आवेजी गन्ना ने रोस आप्नु पिसू वो || २ || 
आर्सो देखींने तिरसा भावे जमानो हीरो देखयो 
डूवे चस्मा काव्वी जाकिट पेहरो नेता देखयो 
वो मे ते फैशन करीने भंगोऱ्या मा में गोयु वो || आख्खी जुवानाय मारे भिनी भावे वो 
आख्खी जुवानाय मारे भिनी भावे वो || २ ||
भंगोरिया ने भीड़ मा एखेली एखेली मा फिरे जुवानाय || २ ||
पुर्या पारिने भुर्सूनी होय गालो पर गुलाल लागाड़ी देय 
पुर्या पारिने भुर्सूनी होय गालो पर गुलाल रोग्डी देय
भंगोरिया ने भीड़ मा एखेली एखेली मा फिरे जुवानाय || २ ||
टोपी पटेल मारू दोस्ती छे आच्छी आच्छी लड़की पटावे || २ ||
भंगोरिया ने भीड़ मा एखेली एखेली मा फिरे जुवानाय || २ ||
भंगोरिया ने भीड़ मा एखेली एखेली मा फिरे जुवानाय || २ ||

## आदिवासींमधील काही ऐतिहासिक व्यक्ती व सरसेनापती (छ. शिवाजी महाराजांच्या काळात)
* बिरसा मुंडा
* तंट्या भिल्ल
* राया ठाकर
* कुंवर रघुनाथशाह
* राणी दुर्गावती
* राजा शंकरशाह
* राघोजी भांगरे
* समशेरसिंग पारधी (भोसले)
* वकील पारधी
* राजे बख्तेबुलंदशहा
* राणी दुर्गावती
* एकलव्य
* किल्लेदार खेवजी गोडे (भैरमगड मोरोशी ठाणे)
* किल्लेदार खेमाजी रघतवान (किल्ले शिवनेरी)
* किल्लेदार बुधाजी भालचिम (चावंड )
* हुतात्मा नाग्या महादू कातकरी (अक्कादेवी-चिरनेर.उरण रायगड)

## आदिवासी, त्यांची संस्कृती, परंपरा आणि अडचणी यांवरील पुस्तके
* अनुसूचित जाती-जमातीचे कल्याण व संरक्षण कायदे आणि त्यांची अंलबजावणी (न्या. डॉ. यशवंत चावरे)  
* आदिवासी (भाऊ मांडवकर)  
* आदिवासी अस्मितेचा शोध (माधव सरकुंडे)
* आदिवासी आयकॉन्स : ३० आदिवासींच्या यशोगाथा (डॉ. तुकाराम बी. रोंगटे)  
* आदिवासी कथा आणि व्यथा (डॉ. धैर्यशील शिरोळे)  
* आदिवासी कोकणांच्या कथा (संपादक - विजया सोनार)  
* आदिवासींचे अनोखे विश्व (निरंजन घाटे)  
*आदिवासी पावरांच्या कथा  (कहाण्या), प्रा. डी.जी. पाटील)
* आदिवासी पावरांच्या देवकहाण्या (प्रा. डी.जी. पाटील)
* आदिवासी बोलू लागला (माधव बंडू मोरे) 
* आदिवासी, मुस्लिम, ख्रिश्चन साहित्यमीमांसा (डॉ. श्रीपाल सबनीस)  
* गोव्यातील आदिवासी रचना आणि जिवन शैली (देविदास गावकर)
* आदिवासी मूलत: हिंदूच (डॉ. प्रभाकर मांडे)  
* आदिवासी लोककथा  (डाॅ. गोविंद गारे)
* आदिवासी लोकनृत्य लय, ताल आणि सूर (डॉ. गोविंद गारे)  
* आदिवासी साहाय्यक प्रकल्प अधिकारी परीक्षा मार्गदर्शक (पाठ्यपुस्तक, प्रा. संगीता लाडे, प्रा. स्मिता जोशी)  
* आदिवासी साहित्य : नियतकालिकातील (डॉ. तुकाराम बी. रोंगटे)  
* आफ्रिकेतील आदिवासी पारंपरिक धर्म व संस्कृती (अच्युत पाठक)  
* आरसा : आदिवासी जीवन शैलीचा (डॉ. भास्कर गिरधारी)  
* एकलव्य आणि भिल्ल आदिवासी (प्रा. गौतम निकम)  
* कोकणांचे मौखिक वाङ्मय (कविता, संपादक :  विजया सोनार)  
* कोंडी आदिवासींची आणि नक्षलवाद्यांची (हेमंत कर्णिक)  
* डोंगरकूस : आदिवासींच्या जीवनावरील कादंबरी (दि.वि. जोशी)
* दलितांचे आणि आदिवासींचे समाजशास्त्र (प्रा. पी.के. कुलकर्णी  
* नक्षलवादी आणि आदिवासी (डाॅ. गोविंद गारे)
* पारधी समाज बदल व समस्या (किशोर राऊत)  
* बिरसा मुंडा आणि मुंडा आदिवासी (प्रा. गौतम निकम) 
* महाराष्ट्रातील आदिवासी (डॉ. शौनक कुलकर्णी)  
* महाराष्ट्रातील आदिवासी जमाती (डाॅ. गोविंद गारे)
* रानबखर : आदिवासींच्या जीवनसंघर्षाचे पदर (मिलिंद थत्ते)
* शूर आदिवासी मुलांच्या गोष्टी (सुरेशचंद्र वारघडे)  
* सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील आदिवासी : ठाकर (मोहन रणसिंग)
* कोरकू बोली:वर्णनात्मक आणि समाजभाषावैज्ञानिक अभ्यास ( डॉ. काशीनाथ बऱ्हाटे )

चित्र:Baiga woman and child, India.jpg|बैगा महिला
चित्र:एक आदिवासी घर.jpg|एक आदिवासी घर
चित्र:Bullock Cart used by Korku tribal in Melghat, Maharashtra.jpg|मेळघाट येथील  महाराष्ट्र)

## बाह्य दुवे
* महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी संशोधन व प्रशिक्षण केंद्राचे अधिकृत संकेतस्थळ 
* महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभाग खात्याचे अधिकृत संकेतस्थळ
* भारत सरकारच्या केंद्रीय जनजाती कार्य मंत्रालयाचे अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:विदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती

वर्ग:समाजव्यवस्था