open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नवबौद्ध

**नवबौद्ध** (Neo-Buddhist) ही भारतीय धर्मांतरित बौद्धांना किंवा आंबेडकरवादी बौद्धांना दिलेली एक 'शासकीय संज्ञा' आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर प्रेरणेतून इ.स. १९५६ मध्ये व त्यानंतर बौद्ध धम्म स्वीकारलेल्या व्यक्तींना 'नवबौद्ध' म्हणले जाते. इ.स. १९५६ पासूनच्या बौद्धांत 'नवबौद्ध' हा प्रघात आढळत नाही, हे लोक स्वतःला केवळ 'बौद्ध' समजतात. बहुतांश नवबौद्ध हे विशेषतः पूर्वाश्रमीचे दलित (आजचे अनुसूचित जाती) आहेत. समस्त नवबौद्ध हे **आंबेडकरवादी बौद्ध** आहेत.

नवबौद्ध हे नवयान किंवा नवबौद्ध धर्माचे अनुयायी असतात. ‘नवबौद्ध’चा शब्दशः अर्थ ‘नवीन बौद्ध’ असा घेतला जातो, पण याचा सांप्रदायिक वा मूळ अर्थ ‘नवयानी बौद्ध’ असा होय. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी आपल्या अनुयायांना ज्या बौद्ध धम्माची दीक्षा दिली तो महायान किंवा थेरवाद बौद्ध धर्म नव्हता, तर तो 'नवबौद्ध धम्म' (नवयान) होता. नवयान एक आंबेडकरकृत बौद्ध संकल्पना वा संप्रदाय आहे. बरेचशे भारतीय बौद्ध आंबेडकरांच्या बौद्ध धर्माला नवा संप्रदाय (नवयान) मानत नाहीत कारण त्यांनी तशी घोषणा केलेली नाही व आपण स्वीकारलेला बौद्ध धम्म हा मूळचा बुद्धांचा धम्म असल्याचे त्यांनी म्हणले आहे.

## लोकसंख्या 
इ.स. २०११च्या जनगणनेनुसार, भारतातील एकूण बौद्ध लोकसंख्येपैकी ८७% बौद्ध (७३ लाख) हे नवबौद्ध आहेत. ते इतर धर्मांतून धर्मांतरित होऊन झालेले बौद्ध आहेत, आणि उर्वरित १३% बौद्ध (११ लाख) हे हिमालयीन ईशान्य भारतातील असून ते पारंपरिक बौद्ध आहेत. भारतातील एकूण बौद्धांपैकी ७७% बौद्ध अनुयायी हे महाराष्ट्र राज्यात आहेत तर भारतातील नवबौद्धांपैकी सुमारे ९०% नवबौद्ध महाराष्ट्रात आहेत. महाराष्ट्रातील एकूण बौद्ध लोकसंख्येपैकी साधारणपणे ९९.९८% नवबौद्ध आहेत.

## ‘नवबौद्ध’ बद्दल गैरसमज 
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यापासून प्रभावित होऊन बौद्ध बनलेले काही नवयान बौद्ध अनुयायी स्वतःला नवबौद्ध म्हणवून घेत नाहीत कारण त्यांनी नवबौद्धचा 'नवयानी बौद्ध' असा सांप्रदायिक अर्थ न घेता केवळ ‘नवीन बौद्ध’ असा शाब्दिक अर्थ घेतला. वास्तवात मात्र ‘नवयानी बौद्ध’ व ‘नवयान बौद्ध धर्म’ याचे संक्षिप्त रूप अनुक्रमे ‘नव-बौद्ध’ व ‘नव बौद्ध धर्म’ असे आहे.

## इतिहास
इ.स.१९५६ मध्ये १४ ऑक्टोबर रोजी बोधिसत्त्व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी नागपूर येथे ५ लाख अनुयायांसोबत बौद्ध धर्माची दीक्षा घेऊन भारतात बौद्ध धर्माची पुनःस्थापना केली. हा धर्म अंगीकारून अस्पृश्य हे बौद्ध धम्मात आले. भारतातील कोट्यवधी अस्पृश्यांना यामुळे अधिक संधी उपलब्ध झाल्या आणि हजारो वर्षांच्या सामाजिक, आर्थिक, राजकीय गुलामगिरीमधून त्यांची मुक्तता झाली. या ऐतिहासिक सोहळ्याच्या दिवसाला "धम्मचक्र प्रवर्तन दिन" हे नाव मिळाले. या दिवशी आणि या दिवसानंतर बौद्ध धम्म स्वीकारून बौद्ध बनलेल्या व्यक्तींना नवबौद्ध किंवा नवयानी बौद्ध म्हणले जाते.

## बावीस प्रतिज्ञा
धम्म दीक्षेबरोबरच डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी आपल्या धर्मांतरित बौद्ध अनुयायांना बौद्ध धम्माचे सार असलेल्या बावीस प्रतिज्ञा दिल्या. या प्रतिज्ञांत नवबौद्ध धर्माचे सार आहे.
## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
वर्ग:बौद्ध धर्म

## बाह्य दुवे
* बावीस प्रतिज्ञा  
* बौद्ध वाढले (हिंदी)
* १९५१ ते २०११ जनगणेतील बौद्ध डेटा 

वर्ग:बौद्ध धर्म

वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
वर्ग:नवयान
वर्ग:आंबेडकरवादी
चौशिंगा

**चौशिंगा** (शास्त्रीय नाव : *Tetracerus quadricornis* ; इंग्लिश: *Four-horned Antelope*) हे दक्षिण आशियात आढळणारे हरीण आहे. चार शिंगे असली तरी याची वर्गवारी हरीणांच्या कुरंग कुळात होते. खरेतर चार शिंगे हे कुरंग हरीणांचे वैशिष्ट्य नाही परंतु कवटीच्या अभ्यासानंतर पुढील शिंगे ही केवळ कवटीमधील उंचवटे आहेत व मागील दोन शिंगे ही खरी शिंगे आहेत हे सिद्ध होते. तसेच मागील शिंगे ही इतर कुरंग हरीणांप्रमाणेच आहेत.

याचा वावर भारतात सर्वत्र आहे गंगेच्या खोऱ्यापासून ते तमिळनाडू पर्यंत त्याचा आढळ आहे. हे हरीण शुष्क जंगले पसंत करते. याची उंची ५० ते ६० सेमी इतकी असते तर वजन साधारणपणे २० किलो पर्यंत भरते.

## चित्रदालन 

चित्र:Haeckel Antilopina Tetracerus quadricornis.jpg|नर
चित्र:ChausinghaLyd2.png|नर (डावीकडे) व मादी
चित्र:ChausinghaSkullLyd2.png|कवटीची रचना
चित्र:ChousinghaHead.jpg|नराचे डोके

वर्ग:प्राणी
वर्ग:हरीण
हिरोशिमा

**हिरोशिमा** () ही जपान देशाच्या हिरोशिमा प्रांताची राजधानी व चुगोकू प्रदेशामधील सर्वात मोठे शहर आहे.

हिरोशिमा शहरावर दुसऱ्या महायुद्धामध्ये परमाणूबाँबचा हल्ला झाला होता. दुसऱ्या महायुद्धाचा अंत लगेच होणार नाही याची कल्पना आल्याने अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष हॅरी ट्रुमनने नवीनच तयार करण्यात आलेल्या परमाणु बॉम्बचा उपयोग जपानवर करायचे ठरवले. परमाणुबॉम्ब वापरल्यास युद्धांत लगेच होऊ शकेल असा अमेरिकेचा कयास होता. अमेरिकन युद्धसचिवाला देण्यात आलेल्या अंदाजानुसार जमिनीवर केलेल्या हल्ल्यात १४ ते ४० लाख अमेरिकन सैनिक मरण पावण्याची शक्यता होती. ऑगस्ट ६, इ.स. १९४५ रोजी एनोला गे नावाच्या बी.२९ प्रकारच्या विमानाने लिटल बॉय असे नामकरण केलेला परमाणु बॉम्ब हिरोशिमा शहरावर टाकला. यात हिरोशिमा बेचिराख झाले होते.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:जपानमधील शहरे
वर्ग:हिरोशिमा
वर्ग:हिरोशिमा प्रांत
यान पीटर बाल्केनेंडे

इवलेसे|यान पीटर बाल्केनेंडे

बाल्केनेंडे, यान पीटर
बाल्केनेंडे, यान पीटर
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रूड लुबर्स

इवलेसे|रूड लुबर्स
**रुडॉल्फस फ्रांसिस्कस मरी** *रूड* **लुबर्स** (७ मे, इ.स. १९३९ - ) हा नेदरलॅंड्सचा भूतपूर्व पंतप्रधान आहे. हा ४ नोव्हेंबर, इ.स. १९८२ ते २२ ऑगस्ट, इ.स. १९९४ पर्यंत सत्तेवर होता.

वर्ग:नेदरलँड्सचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गेंडा

thumb|left|भारतीय एकशिंगी गेंडा  

**गेंडा** अथवा इंग्रजीत राईनोसिरोस हा प्राणी शाकाहारी भूचर आहे. खुरधारी वर्गातील हा प्राणी असून, याचा गण अयुग्मखुरी आहे. खुरधारी म्हणजे पायांना खुर असलेले प्राणी, तर अयुग्मखुरी म्हणजे ज्या प्राण्यांच्या पायाला विषम संख्येत खुर असतात ते प्राणी. अयुग्मखुरी गणात गेंडा हा खड्गाद्य कुळात मोडणारा एकमेव प्राणी आहे. या प्राण्याच्या पायाला तीन खुरे असतात. अयुग्मखुरी प्राण्यांना शिंगे नसतात. त्यानुसार गेंड्याचे शिंग हे खरे शिंग नसून तो एक केसांचा गुच्छ आहे, जो शिंगात रूपांतरीत झाला.

गेंड्यात सध्या पाच प्रकार असून आफ्रिका खंडात दोन प्रकारचे गेंडे आढळतात, एक काळा गेंडा आणि दुसरा पांढरा गेंडा. तर दक्षिण आशिया खंडात तीन प्रकारचे गेंडे आढळतात. भारत, नेपाळ व दक्षिण-पूर्व आशियाई देशात आढळतो.

आशिया खंडात या प्राण्याचा तीन मुख्य जाती आहेत जावन गेंडा, जो इंडोनेशियाच्या जावा बेटावर आणि व्हियेतनाम देशात आढळतो, दुसरा म्हणजे सुमात्रीयान गेंडा, जो इंडोनेशियाच्या सुमात्रा बेटावर आढळतो, आणि तिसरी जात म्हणजे भारतीय गेंडा किवा एक शिंगी गेंडा, जो भारत आणि नेपाळ मध्ये आढळतो. जावन गेंडा ही जात एकेकाळी उत्तर-पूर्व भारतापर्यत आढळत असे. पण आज ते नष्ट झाले आहेत.

## भारतीय गेंडा
भारतात काझीरंगा येथे मोठ्या प्रमाणात भारतीय गेंडे मिळतात. एक शिंगी गेड्यासाठी काझीरंगा जगभर प्रसिद्ध आहे. जगातील २/३ भारतीय गेंडे काझीरंगा येथे आढळतात. एक शिंगी गेंडे अथवा भारतीय गेंडे भारतात आसाम, पश्चिम बंगाल व उत्तर प्रदेश मध्ये आढळतात, तर काही प्रमाणात नेपाळ मध्ये पण आढळतात. आफ्रिकन गेन्ड्यामध्ये दोन प्रकार आहेत, पंढरा गेंडा आणि काळा गेंडा.

वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
जंगली म्हैस

भारतीय म्हशीला इंग्रजीत *Water Buffalo किंवा River Buffalo* असे म्हणतात. आणि जंगली म्हशीला Wild Water Buffalo असे म्हणतात.  जेव्हा अमेरिकेचा शोध लागला तेव्हा तेथील *बायसन*  पशूस चुकीने बफेलो असे संबोधले गेले. आणि बायसनचे ते नाव कायम झालं. तद्नंतर आशिया खंडातील म्हशींना बफेलो पासून वेगळेपणा दाखवण्यासाठी तिच्या पाण्याविषयीच्या आवडीवरून वॉटर हा शब्द लावला गेला.

जंगली म्हशीला एशियन बफेलो असे पण म्हणतात. सध्या जंगली म्हशी आसामच्या जंगलात मोठया प्रमाणावर आढळतात. जंगली म्हशी पासून सध्याच्या पाळीव म्हशींची उत्पत्ती झाली.

## संदर्भ
वर्ग:प्राणी
वर्ग:जंगली प्राणी
मोरा धनसिरी नदी

**मोरा धन्सिरी** ही भारताच्या आसाम राज्यातील गोलाघाट जिल्ह्यातील मुख्य नदी आहे. ही धनासिरी नदीची उपनदी आहे. ती नागालँडच्या लायसांग शिखरावर उगम पावते आणि काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यानातून जाते.  दक्षिणेकडून उत्तरेकडे 35.35२ किलोमीटर (२१ mi मैल) अंतरापर्यंत वाहते. ब्रह्मपुत्र नदीत सामील होण्यापूर्वी तिचे एकूण पाणलोट क्षेत्र 1,220 चौरस किलोमीटर (470 चौरस मैल) आहे.

## संदर्भ
वर्ग:आसाममधील नद्या
वर्ग:रिकामी पाने
दोहा

**दोहा** () ही मध्यपूर्वेतील कतार ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. दोहा शहर कतारच्या पश्चिम भागात पर्शियन आखाताच्या किनाऱ्यावर वसले असून २००८ साली येथील लोकसंख्या सुमारे १० लाख इतकी होती. दोहा हे कतारचे आर्थिक व राजकीय केंद्र असून कतार देशाची ६०% जनता दोहा महानगर परिसरात वसलेली आहे. 

दोहामध्ये अनेक शैक्षणिक संस्था असून मध्यपूर्वेतील खेळांचे दोहा हे मोठे केंद्र आहे. २००६ आशियाई खेळांचे दोहा हे यजमान शहर होते. तसेच २०११ ए.एफ.सी. आशिया चषकातील अनेक सामने दोहामध्ये खेळवले गेले. २०२२ फिफा विश्वचषकाचे यजमानपद कतारला देण्यात आले असून त्यामधील बहुतेक सामने दोहामध्ये आयोजित करण्यात येतील.

हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा दोहाजवळील विमानतळ कतारमधील एकमेव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. कतार एअरवेज ही कतारची राष्ट्रीय विमान वाहतूक कंपनी येथूनच जगातील १४५ शहरांना प्रवासी विमानसेवा पुरवते.

## बाह्य दुवे
* 
*दोहामधील सद्य बांधकाम प्रकल्प
*दोहाचा इतिहास 

वर्ग:कतारमधील शहरे
वर्ग:आशियातील देशांच्या राजधानीची शहरे
*
रिनो (नेव्हाडा)

**रिनो** हे अमेरिकेच्या नेव्हाडा राज्यातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे (लास व्हेगासखालोखाल) शहर आहे. हे शहर नेव्हाडाच्या पश्चिम भागात कॅलिफोर्नियाच्या सीमेजवळ वसले आहे.

येथे अनेक कायदेशीर जुगार-अड्डे (कॅसिनो) आहेत. येथून जवळच लेक टाहो हे खोल पाण्याचे सरोवर आहे. हे शहर वाशो काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* रिनो–लेक टाहो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

## बाह्य दुवे 
* या शहराचे संकेतस्थळ (इंग्लिश मजकूर) 

वर्ग:नेव्हाडामधील शहरे
वर्ग:रिनो (नेव्हाडा)
वर्ग:वॉशू काउंटी (नेव्हाडा)
मनोज तिवारी

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य
मोरा दिफ्लु नदी

**मोरा दिफ्लु नदी** भारताच्या असम राज्यातील छोटी नदी आहे. ही नदी कर्बी ऑंगलॉंग टेकड्यांमध्ये उगम पावून काझीरंगा अभयारण्यातून वाहते व दिफ्लु नदीस मिळून पुढे ब्रह्मपुत्र नदीत विलीन होते.

वर्ग:आसाममधील नद्या
फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार

**फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार** हा दरवर्षी फिल्मफेर नियतकालिकातर्फे बॉलिवूडमधील सर्वोत्तम चित्रपटाला दिला जातो. हा फिल्मफेर पुरस्कारांमधील एक पुरस्कार आहे. सर्वात पहिला सर्वोत्तम चित्रपटाचा पुरस्कार १९५४ साली *दो बीघा जमीन* ह्या चित्रपटासाठी बिमल रॉयला देण्यात आला होता ज्यांनी त्यांच्या बिमल रॉय प्रोडक्शनस या निर्मिती कंपनीतर्फे हा चित्रपट निर्माण केला होता.

यश राज फिल्म्स आणि बिमल रॉय प्रोडक्शनस यांना सर्वाधिक अशे ४ पुरस्कार मिळाले आहे.

## विजेते आणि नामांकने
## संदर्भ 
चित्रपट
कॉलोराडो नदी

**कॉलोराडो नदी** अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यात उगम पावणारी एक प्रमुख नदी आहे. रॉकी पर्वतरांगेतपासून वाहणारी ही नदी युटा, नेव्हाडा, अ‍ॅरिझोना व कॅलिफोर्नियातून वाहत कॉर्तेझच्या समुद्रास मिळते. ग्रँड कॅन्यन ही या नदीने लक्षावधी वर्षांत कोरून काढलेली अतिप्रचंड घळ आहे. या घळीचा समावेश जगातील सात नैसर्गिक आश्चर्यांमध्ये करण्यात आलेला आहे.

या नदीवर हूवर डॅम हा बांध आहे.

वर्ग:कॉलोराडोमधील नद्या
वर्ग:युटामधील नद्या
वर्ग:नेव्हाडामधील नद्या
वर्ग:ॲरिझोनामधील नद्या
वर्ग:कॅलिफोर्नियामधील नद्या
भारत भूषण

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू
मनोज कुमार

**मनोज कुमार**(जन्म नाव: हरिकृष्ण गिरी गोस्वामी) (२४ जुलै, १९३७; ॲबोटाबाद - ४ एप्रिल, २०२५; मुंबई) हे एक हिंदी चित्रपटसृष्टीतले अभिनेते, पटकथालेखक, दिग्दर्शक आणि निर्माते होते. चार दशकांहून अधिक काळच्या कारकिर्दीत त्यांनी ५५ चित्रपटांमध्ये काम केले. त्यांना भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील सर्वात यशस्वी अभिनेत्यांपैकी एक मानले जाते. देशभक्तीपर चित्रपटांचा ट्रेंड सुरू करण्यासाठी ओळखले जाणारे, त्यांना भरत कुमार हे टोपणनाव देण्यात आले.

भारतीय चित्रपट आणि कला क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना १९९२ मध्ये पद्मश्री आणि २०१५ मध्ये चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार दादासाहेब फाळके पुरस्काराने सन्मानित केले गेले. त्यांना विविध श्रेणींमध्ये राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि सात फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले.

## प्रारंभिक आयुष्य 
कुमार यांचा जन्म ब्रिटिश भारतातील वायव्य सरहद्द प्रांतातील (सध्याचे खैबर पख्तूनख्वा, पाकिस्तान) ॲबोटाबाद येथील एका पंजाबी हिंदू ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्यांचे जन्म नाव हरिकृष्ण गिरी गोस्वामी आहे. फाळणीमुळे त्यांचे कुटुंब जंदियाला शेरखान येथून दिल्लीला स्थलांतरित झाले. मनोज कुमार यांनी हिंदू कॉलेजमधून कला शाखेची पदवी घेतली. तरुणपणी ते दिलीप कुमार, अशोक कुमार आणि कामिनी कौशल यांचे चाहते होते. दिलीप कुमार यांच्या 'शबनम' या चित्रपटातील नायकाच्या नावावरून स्वतःचे नाव मनोज कुमार असे ठेवले.

## मृत्यू 
कुमार यांना मुंबईतील कोकिलाबेन धीरुबाई अंबानी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते, जिथे त्यांचे हृदयाशी संबंधित विकारामुळे निधन झाले. रुग्णालयाने जारी केलेल्या वैद्यकीय प्रमाणपत्रानुसार, त्यांच्या यकृताचा सिरोसिस आजार देखील मृत्यूसाठी कारणीभूत होता. ४ एप्रिल २०२५ रोजी मुंबईत वयाच्या ८७ व्या वर्षी कुमार यांचे निधन झाले.

## अभिनय सूची 
### अभिनेता 
### पटकथा लेखक 
### निर्माता 
### निर्देशक 
## पुरस्कार
 यांच्या हस्ते दादासाहेब फाळके पुरस्कार स्वीकारताना (२०१६)]]
* बेईमान चित्रपटातील सर्वोत्कृष्ट अभिनयासाठी फिल्मफेर पुरस्कार (इ.स. १९७३)
* मध्यप्रदेश सरकारचा किशोर कुमार पुरस्कार (२००८)
* दादासाहेब फाळके पुरस्कार (इ.स. २०१६)

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:हिंदी  चित्रपट निर्माते
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:दादासाहेब फाळके पुरस्कारविजेते
आनंदी आनंद गडे

**आनंदी आनंद गडे** ही *बालकवी* तथा त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे यांची कविता आहे.

## निवडक उतारा
```
आनंदी आनंद गडे, जिकडे तिकडे चोहिकडे वरती खाली मोद भरे, वायूसंगे मोद फिरे नभांत भरला, दिशांत फिरला, जगांत उरला मोद विहरतो चोहिकडे
सूर्यकिरण सोनेरी हे, कौमुदि ही हसते आहे खुलली संध्या प्रेमाने, आनंदे गाते गाणे मेघ रंगले, चित्त दंगले, गान स्फुरले इकडे, तिकडे, चोहिकडे
```

वर्ग:बालकवींचे साहित्य
अँपिअर

**अँपिअर** विद्युत प्रवाह मोजण्याचे एस.आय. एकक आहे.ॲम्पिअरचे एस.आय. एकक चिन्ह **A** असे लिहतात.तसेच ते ampere असेही लिहले जाते.ॲम्पिअर एककाचे नाव विद्युतगतिकीचे जनक मानल्या जाणाऱ्या आंद्रे-मरी अँपियर या फ्रेंच भौतिकशास्त्रज्ञाच्या नावावरून देण्यात आले आहे.

एक ॲम्पिअर म्हणजे एक कूलोंब प्रति सेकंद:
:\mathrm{1 \,A= 1 \frac{\,C}{s}} \,

ॲम्पिअर एककाचा वापर विद्युत प्रवाहाचा दर मोजण्यासाठी केला जातो.कुलोंबशी अ‍ॅम्पीयर (सी / एस)चा संबंध जूलशी वॅट (जे / एस) च्यासारखाच आहे.अ‍ॅम्पीयर मूळतः सेंटीमीटर – ग्रॅम – युनिट्सच्या दुसऱ्याप्रणाली मध्ये विद्युत प्रवाहाच्या युनिटचा दहावा भाग म्हणून परिभाषित केला होता.अ‍ॅम्पीयर मूळत: 'सेंटीमीटर – ग्रॅम-सेकंद' युनिट प्रणालीमध्ये विदयुत प्रवाहाच्या युनिटचा दहावा भाग म्हणून परिभाषित केला होता.ते युनिट, आता आंबेपियर म्हणून ओळखले जाते. जे असे परिभाषित केले होते की, एक सेंटीमीटर अंतरावरच्या दोन तारांमध्ये  दोन डायन्स प्रति सेंटीमीटर लांबीवर बल निर्माण करणाऱ्या विदयुत प्रवाहाचे प्रमाण होय.

वर्ग:विद्युत ऊर्जा
वर्ग:मापनाची एकके
जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान

भारतातील सर्वांत पहिले राष्ट्रीय उद्यान तसेच सर्वांत पहिला व्याघ्रप्रकल्प. याचे नामकरण प्रसिद्ध इंग्रज वंशीय भारतीय शिकारी- संशोधक-लेखक जिम कॉर्बेट यांच्या स्मरणार्थ आहे.

जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय अभयारण्याच्या स्थापने मागील मुख्य उद्देश रॉयल बेंगाल टायगर (बंगाली वाघ)यांच्या नामशेष होणाऱ्या प्रजातीचे संरक्षण व संवर्धन करणे हा होता,त्यामुळे या अभयारण्यातील प्रमुख प्राणी बंगाली वाघ हा आहे.या अभयारण्यात सध्या १६४ वाघ असून ६०० च्या आसपास हत्ती,बिबटे,स्लोथ अस्वल व हिमालयन अस्वल व इतर ५० प्रकारचे सस्तन प्राणी,५८० प्रकारचे पक्षी व २६ प्रकारचे सरपटणारे जीव पाहायला मिळतात.

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:नैनिताल जिल्हा
गुगामल राष्ट्रीय उद्यान

**गुगामल राष्ट्रीय उद्यान** भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या अमरावती जिल्हयात आहे. हे उद्यान वाघांसाठी आरक्षित करण्यात आले आहे. थंड वातावरण, धबधबे, तलाव, हिरवेगार गवत यामुळे उन्हाळ्यातील पर्यटन स्थळ म्हणून या उद्यानास महत्त्व आहे. १७०० वर्ग कि.मी.चे क्षेत्र भारतीय वाघांसाठी प्रसिद्ध आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राष्ट्रीय उद्याने

## बाह्य दुवे 
* चिखलदरा.ऑर्ग - गुगामल राष्ट्रीय उद्यान 

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय उद्याने
बांधवगढ राष्ट्रीय उद्यान

भारतातील सर्वात जास्त वाघांची घनता बांधवगढ येथे आढळते· 
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:उमरिया जिल्हा
सिअ‍ॅटल

**सिॲटल** (तथा *सियाटल*) हे अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने या देशाच्या उत्तर पश्चिमी भागातील सर्वात मोठे शहर आहे. हे एक बंदर असून, वॉशिंग्टन राज्यात आहे. कॅनडाच्या सीमेपासून हे साधारणतः १५४ कि.मी. दक्षिणेला आहे.

सिॲटलच्या परिसरात ४००० वर्षांपासून मनुष्यवस्ती आहे, पण युरोपी लोकांची वसाहत १९व्या शतकात सुरू झाली. पहिले युरोपी रहिवास्यांमध्ये आर्थर डेनी होते जे नोव्हेंबर १३, १८५१ला सिॲटलला पोचले. १८५३ साली, डॉक मेनर्ड यांने मुख्य वसाहतीला "सिॲटल" नाव द्यावे असे सुचविले. २००६ साली मुख्य शहराची लोकसंख्या ५,८२,१७४ होती व अख्या परिसराची लोकसंख्या साधारणतः ३३ लाख होती. सिॲटल परिसराला 'प्युजेट साउन्ड' असे सामान्यत: म्हणले जाते, ज्यात टकोमा, बेलव्ह्यू आणि एव्हरेट ही शहरे सुद्धा मोजली जातात. १८६९ ते १९८२ पर्यंत, सिॲटल 'क्वीन सिटी' (राणी शहर) म्हणून ओळखली जायची. सिॲटल हे आता 'एमरल्ड सिटी' (पाचू शहर) या उपाधीने ओळखले जाते. हे नाव १९८० च्या दशकात एका स्पर्धेत ठरवले गेले आणि ते ठेवण्याचे कारण आहे सिॲटल भवतालच्या प्रदेशातली वर्षभर हिरवी राहणाऱ्या झाडांची जंगले. सिॲटलला 'गेटवे टू अलास्का' (अलास्काचे प्रवेशद्वार), 'रेन सिटी' (वर्षा शहर), 'जेट सिटी' या नावांने सुद्धा ओळखले जाते. सिॲटलच्या रहिवास्यांना 'सिॲटलाइट्स' म्हणले जाते.

सिॲटल हे 'ग्रंज' संगीतप्रकाराचे जन्मस्थळ मानले जाते व सिॲटलचे लोक खूप कॉफी पीतात अशी त्यांची ख्याती आहे. सिॲटल मध्ये अनेक कॉफी कंपन्या सुरू झाल्या किंवा स्थापन झाल्या आहेत, जसे की 'स्टारबक्स' व 'सिॲटलस् बेस्ट कॉफी'. सेंट्रल कनेटिकट स्टेट युनिवर्सिटीच्या संशोधकांनी अमेरिकेच्या ६९ सर्वात मोठ्या शहरांमध्ये सिॲटलचा साक्षरतेबाबत दुसरा क्रम लावला. तसेच २००४ साली केलेल्या २००२ सालच्या अमेरिकेच्या जनगणनेच्या विश्लेषणातून असे लक्षाल येते की सिॲटल हे अमेरिकेतिल सर्वात सुशिक्षित मोठे शहर आहे कारण इकडच्या २५ वर्ष व जास्त वयाच्या ४८.७ टक्के रहिवास्यांकडे कमीत कमी बॅचलर डिग्री तरी आहे.

## इतिहास 
ज्या प्रदेशाला आता सिॲटल म्हणतात तिकडे गेल्या बर्फ युगाच्या अंतापासून वस्ती आहे. सिॲटलच्या मॅग्नोलिया भागातील 'डिस्कवरी पार्क' येथे केलेल्या पुरातत्त्व संशोधननांमुळे असे समजते की या प्रदेशात गेले ४००० वर्ष तरी मनुष्यवस्ती आहे. जेव्हा युरोपी लोकं आली तेव्हा डुवामिश कुलाची कमीत कमी १७ गावं 'एलिअट बे' (एलिअट खाडी)च्या परिसरात होती.

सिॲटलच्या इतिहासातील काही महत्त्वाच्या घटना:

* १८८९ मध्ये सिॲटलच्या मध्यभागी असलेल्या व्यापारी भागाला लागलेली आग.
* १८८५-१८८८ मध्ये चीनी लोकांविरुद्ध झालेले दंगे.
* क्लॅान्डाइक गोल्ड रश (कॅनडा मधील क्लॅान्डाइक नदी मध्ये सोने शोधण्याकरीता झालेली धावपळ). यामुळे सिॲटल हे महत्त्वाचे प्रवासाचे ठिकाण म्हणून ओळखू जाऊ लागले.
* १९१९चा संपूर्ण बंद. हा अमेरिकेतील सर्वात पहिला संपूर्ण बंद होता.
* १९६२ मधले "सेंच्युरी २१ एक्सपोझिशन". हा एक जागतिक मेळावा होता.
* १९९० सालचे "गुडविल खेळ".

## भूगोल 
## वाहतूक 
### हवाई वाहतूक
सिॲटल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ येथील मुख्य विमानतळ असून बोईंग फील्ड हा विमानतळ बोईंगच्या विमानांच्या चाचणी व प्रथम उड्डाणांसाठी वापरण्यात येतो. याशिवाय सिॲटल शहराच्या उत्तरेस एव्हरेट शहरात पेन फील्ड हा विमानतळ आहे.

## संस्कृती 
## अर्थव्यवस्था 
## लोकजीवन 
## सरकार व राजकारण 
## शिक्षण 
## हे सुद्धा पहा 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:वॉशिंग्टन राज्यामधील शहरे
वर्ग:किंग काउंटी (वॉशिंग्टन)
कँपबेल बे राष्ट्रीय उद्यान

**कॅंपबेल बे राष्ट्रीय उद्यान** हे अंदमान आणि निकोबार द्विपसमूहातील सर्वांत दक्षिणेकडील मोठे निकोबार या बेटावरील राष्ट्रीय उद्यान् आहे. मोठे निकोबार या बेटावरील सर्वांत मोठे गाव कॅंपबेल बे आहे. या गावावरून या उद्यानाचे नाव दिले गेले आहे.  बेटाचा ९५ 

% भूभाग हा अतिशय घनदाट जंगलाने व्यापलेला आहे. बेटाचा दक्षिण भाग हा गलाथिया राष्ट्रीय उद्यानात गणला जातो तर उत्तर भाग हा कॅंपबेल बे राष्ट्रीय उद्यानात गणला जातो. दोन्ही एकत्रित राष्ट्रीय उद्याने मिळून एकत्रित मोठे निकोबार बायोस्फेर रिझर्वचा बनवतात. २६ डिसेंबर २००४ रोजी आलेल्या त्सुनामी मध्ये या उद्यानाचे प्रचंड नुकसान झाले. परंतु बेटाच्या उत्तरेकडे असल्याने गलाथिया पेक्षा तुलनेने बरेच कमी नुकसान झाले. 

इतर माहितीसाठी पहा *गलाथिया राष्ट्रीय उद्यान*

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
गलाथिया राष्ट्रीय उद्यान

thumb|200 px|मोठे निकोबार**गलाथिया राष्ट्रीय उद्यान** हे अंदमान निकोबार द्विपसमूहातील मोठे निकोबार या बेटावर हे राष्ट्रीय उद्यान आहे. डिसेंबर २६ २००४ रोजी या उद्यानाच्या किनाऱ्यावर आलेल्या त्सुनामी मध्ये या उद्यानाचे प्रचंड नुकसान झाले. तसेच मानवी जिवीत हानीही झाली. 

## भौगोलिक
मोठ्या निकोबारच्या द्विपाच्या दक्षिण भागात हे उद्यान आहे.हे उद्यान मोठे निकोबार या बेटावरील एकत्रित बायोस्फोर रिझर्वचा  भाग आहे. बेटाच्या उत्तर भागात कॅंपबेल बे राष्ट्रीय उद्यान आहे. भारताचे दक्षिण टोक मानले जाणारे इंदीरा पॉंइट याच उद्यानात आहे.  उद्यानाचा मुख्य भाग डोंगराळ आहे व अंदमान निकोबार द्विपसमूहातील सर्वोच्च शिखर येथे आहे. उद्यानाच्या मधोमध गलाथिया नदी वाहते. या नदीवरून या उद्यानाचे नाव गलाथिया पडले आहे. उद्यानाचा दुसरा भाग समुद्रकिनार आहे. त्सुनामी मध्ये येथील किनाऱ्यामध्ये मोठे फेरबदल झाले.

## जंगलप्रकार
येथील जंगल हे विषुववृतीय प्रकारचे आहे. अत्यंत उंच उंच व प्रचंड घेऱ्याची झाडे हे येथील वैशिठ्य आहे. जंगल इतके घनदाट आहे की जंगलातून ५-१० मीटर पलीकडचे दिसत नाही. गलाथिया नदीच्या कडे कडेने खारफुटीचे जंगल आहे. उद्यानाच्या काही भागात मानवी वस्ती आहे जेथे केळी, नारळ, भात इत्यादी पिके घेतली जातात. 
## प्राणी जीवन
हे उद्यान मुख्य भूमीपासून दूर असल्याने येथे नेहेमीचे आढळणारे प्राणी नाहीत परंतु पक्षीजीवन मोठ्या प्रमाणावर आहे.निकोबारी पारवा हे येथील पक्ष्यांमधील वैशिठ्य. काही माकडांच्या प्रजाती सोडल्यास सस्तन वन्य प्राण्यांचे फारसे अस्तित्त्व नाही. येथील सर्वांत मोठे वैशिठ्य आहे खाऱ्या पाण्यातील मगरी. अत्यंत महाकाय मगरी गलाथिया नदीत आढळतात. तसेच अनेक प्रकारची समुद्री कासवे येथे आढळतात. काही कासवांसाठी येथील समुद्रकिनार अंडी घालण्याची जागा आहे. परंतु त्सुनामी मध्ये त्यांची जागा नष्ट झाली.

## आदिवासी जीवन
अंदमान निकोबार द्विपसमूहातील इतर बेटांप्रमाणेच या बेटावरील खास आदिवासी जमाती आहेत. मुख्यत्वे शॉंपेन ही आदिवासी जमात येथे आढळते. शॉंपेन बरोबरच निकोबारी म्हणून दुसरी आदिवासी जमातीचे येथे वास्तव्य आहे.

## पर्यटन
मोठे निकोबार हे बेट भारताच्या मुख्य भूमीपासून जवळपास १५०० किमी इतके लांब आहे. त्यामुळे येथे भेट देणाऱ्या पर्यटकांची संख्या अत्यंत नगण्य आहे. लष्कराच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे ठिकाण असल्याने भारतीय नौदल, वायुदल व भूसेनेची येथे चौक्या आहेत. उद्यानातील मानवी वस्ती ही ३ प्रकारात आहे. आदिवासी, स्थलांतरित व लष्कर. नागरी वस्ती ही मुख्यत्वे भारत सरकारतर्फे स्थलांतरित लोकांना मोफत वाटलेल्या जमीनीवर आहे जेणेकरून येथे नागरी वस्ती होईल. येथे जायचे झाल्यास भारतातील मुख्य भूमीवरून पोर्ट ब्लेअर येथे यावे. पोर्ट ब्लेअर मधील मुख्य वनधिकारी कार्यालयातून उद्यानाला भेट देण्याची परवानगी घ्यावी लागते. पोर्ट ब्लेअरहून मोठे निकोबार मधील कॅंपबेल बे येथे जाण्यासाठी बोटीची व्यवस्था आहे. बोटीने साधारणपणे तीन दिवस लागतात. तसेच हेलीकॉप्टरने अथवा विमानाने २ तासात पोहोचता येते परंतु  त्यासाठी भारतीय वायुदलाशी संपर्क साधावा लागतो. (विमान नागरिकांसाठी नाही परंतु हेलिकॉप्टर मिळू शकते. ) 

**रहाण्याची व्यवस्था**

सध्या केवळ वन विभागाच्या विश्रामगृहात व्यवस्था होउ शकेल. अथवा नागरी वस्तीतील लोकांकडे पेइंग गेस्ट म्हणून राहता येईल. पूर्वी येथे वनविभागाने समुद्रकिनाऱ्यांवर पर्यटकांसाठी बीच हाउसेस उभारली होती परंतु त्सुनामीमध्ये नष्ट झाली. परत उभारली आहेत की नाही हे कळायला मार्ग नाही.

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
वांसदा राष्ट्रीय उद्यान

300px|इवलेसे|उजवे|वांसदा राष्ट्रीय उद़्यान : प्रवेश द्वार
**वांसदा राष्ट्रीय उद्यान** भारत देश मधिल गुजरात राज्यचा नवसारी जिल्हा मधिल 1979 मध्ये स्थापन करण्यात आले राष्ट्रीय उद्यान आहे. राष्ट्रीय उद्यान या प्रदेशातील स्थापन करण्यापूर्वी वांसदा महाराजाचा खाजगी क्षेत्र होता. या कारणास्तव, पार्क नाव वांसदा राष्ट्रीय उद्यान होते.

## स्थिती 
पार्क गुजरातमध्ये दक्षिण मधिल जिल्हा नवसारी पूर्व सीमा येथे स्थित आहे. दक्षिण मध्ये बलसाड जिल्ह्यातील वन क्षेत्र सतत निर्माण करते.

## चित्र - दीर्घा 

File:Vansda N Park.jpg|स्वागत : वांसदा राष्ट्रीय उद़्यान

File:Vansda N Park1.jpg|वन-कुटिर : वांसदा राष्ट्रीय उद़्यान

File:Vansda N Park2.jpg|कार्यालय : वांसदा राष्ट्रीय उद़्यान

File:Vansda N Park3.jpg|कार्यालय : वांसदा राष्ट्रीय उद़्यान

File:Vansda N Park4.jpg|कार्यालय : वांसदा राष्ट्रीय उद़्यान

File:Vansda N Park5.jpg|प्रवेश शुल्क : वांसदा राष्ट्रीय उद़्यान

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:गुजरात
दुधवा राष्ट्रीय उद्यान

**दुधवा राष्ट्रीय उद्यान** एक आहे राष्ट्रीय उद्यानामध्ये तेराई दलदलीचाच्या बेल्ट गवताळ उत्तरच्या उत्तर प्रदेश, भारत . हे 4 km ०..3 किमी २ (१9 .3. S चौरस मैल) क्षेत्रापर्यंत पसरलेले आहे. आणि बफर झोन १ 190 ० किमी २ (s 73 चौ मील) आहे. हे खेरी व लखीमपूर जिल्ह्यातील दुधवा व्याघ्र प्रकल्पातील एक भाग आहे . [१] हे लखीमपूर खेरी जिल्ह्यात भारत- नेपाळ सीमेवर आहे, आणि उत्तरेकडील व दक्षिणेकडील बाजूस आरक्षित वनक्षेत्रांचे बफर आहेत. हे विविध आणि उत्पादक तराई पर्यावरणातील काही उर्वरित क्षेत्रापैकी एक आहे, ज्यामध्ये अनेक लुप्तप्राय प्रजाती , उंच ओल्या गवताळ प्रदेशांची बंधनकारक प्रजाती आणि प्रतिबंधित वितरणाच्या प्रजातींचे समर्थन आहे . [२]

दुधवा राष्ट्रीय उद्यान
दुधवा व्याघ्र प्रकल्प
आययूसीएन श्रेणी II ( राष्ट्रीय उद्यान )
दुधवा (30783128830) .jpg
दुधवा राष्ट्रीय उद्यानात वन

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:लखीमपूर खेरी जिल्हा
दाचीगाम राष्ट्रीय उद्यान

**दाचीगाम राष्ट्रीय उद्यान** हे भारतातील जम्मू आणि काश्मीर राज्यात आहे. हिमालयाच्या कुशीत वसलेल्या ह्या राष्ट्रीय उद्यानाचे वैशिष्ट्य आहे येथे आढळणारे हंगूल हरीण. हे एक प्रकारचे सारंग हरीण असून, केवळ येथेच आढळते. हे उद्यान श्रीनगर पासून २२ किमी अंतरावर असून हिमालयाच्या मध्यम ते अतिउंच रागांमध्ये आहे. *दाचीगाम* या नावाचा कश्मीरीमध्ये  अर्थ आहे दहा गावे. हे नाव येथून हलवलेल्या दहा गावांच्या स्मरणार्थ ठेवण्यात आले आहे. हे उद्यान १९१० पासून अस्तित्त्वात आहे. सुरुवातील केवळ काश्मीरचे महाराजा यांच्या अखत्यारीत होता. १९८१ मध्ये याचे राष्ट्रीय उद्यानात रूपांतर करण्यात आले. 

## भौगोलिक 
हे उद्यान हिमालयाच्या कुशीत असल्याने साहजिकच अतिशय उंच पर्वतरागांनी भरलेले आहे. उद्यानाची कमीत कमी उंची ५५०० फुटापासून ते १५००० फुटापर्यंत येते. साहजिकच उद्यानाचे ढोबळ मानाने दोन भाग पडतात उंचावरचा व खोऱ्यातील भाग. हजारो फूट उंच दगडी शिळा आहेत. 

## हवामान
हिमालयाच्या कुशीत असल्याने हिमालयीन हवामान येथे अनुभवायास मिळते. अतिशय थंड हिवाळा व सौम्य उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात तापमान ८ ते १४ अंश से असते हिवाळ्यात तापमान २-४ पर्यंत उतरते. हिवाळ्यात उद्यानाच्या वरच्या भागात मोठ्या प्रमाणावर बर्फवृष्टी होते. यामुळे उद्यान जानेवारी ते एप्रिल या कालावधीत बंद असते. पाऊस जवळपास रोज पडण्याची शक्यता असते. मान्सूच्या महिन्यातही मोठ्या प्रमाणात पाऊस पडतो.

## जंगल प्रकार 
येथील जंगल हे मुख्यत्वे सूचीपर्णी वृक्षांचे आहे. तसेच ओक व चिनारचे वृक्षही मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. उद्यानातील वृक्षरेषा ही खूपच ठळक आहे. जंगलात ठिकठिकाणी मोकळी कुरणे आहेत. 

## प्राणी जीवन 
वर नमूद केल्याप्रमाणे येथील सर्वात मोठे आकर्षण आहे हंगूल अथवा काश्मीरी हरीण, हे हरीणांच्या  सारंग कुळातील आहे. केवळ येथेच आढळत असल्याने तसेच जम्मू आणि काश्मीर मधील राजकीय अस्थिरता यामुळे याचे अस्तित्त्व धोक्यात आले आहे. सध्या या हरीणांची वर्गवारी अतिशय चिंताजनक प्रजाती म्हणून करण्यात आलेली आहे.. 

या उद्यानातील इतर प्रमुख प्राणी म्हणजे कस्तुरी मृग, बिबट्या, हिमालयीन वानर, हिमालयीन अस्वल, हिमालयीन तपकीरी अस्वल, कोल्हा, खोकड, रानमांजर, पाणमांजर व हिमालयीन मॉरमॉट आहेत.

येथे पक्षीजीवनही विपूल आहे व खास हिमालयीन जाती येथे आढळतात. हिमालयीन ग्रिफन गिधाड हे त्यापैकी एक.

## बाह्य दुवे
* http://www.wildlifeindiatours.com/travel/dachigam.html 
## संदर्भ
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
पेंच राष्ट्रीय उद्यान

**पेंच राष्ट्रीय उद्यान** हे भारतातील मध्य प्रदेश व महाराष्ट्र राज्यांच्या सीमाभागात वसलेले राष्ट्रीय उद्यान आहे. 257.26वर्ग कि.मी. क्षेत्रफळाच्या या उद्यानाचा विस्तार महाराष्ट्राच्या हद्दीत मोडतो.
* नागपूरपासून ८६ कि.मी. अंतरावरील हे उद्यान खूप सुंदर आहे. 
आज या उद्यानाची योग्य ती निगा राखल्यामुळे नागपूर परिसरातील पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र बनलेले आहे. 
*पेंच राष्ट्रीय उद्यान महाराष्ट्र हे 22 नोव्हेंबर,1975 रोजी महाराष्ट्र शासनाने जाहीर केलेले असून,
** केंद्र शासनाने 18 फेब्रुवारी, 1999 रोजी भारतातील 25वा व्याघ्र प्रकल्प म्हणून जाहीर केला.

## हे सुद्धा पहा
* पेंच राष्ट्रीय उद्यान पर्यटन माहिती 
* पेंच धरण
* पेंच नदी
* अंधारी अभयारण्य
* ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:मध्य प्रदेश
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय उद्याने
केमन द्वीपसमूह

**केमन द्वीपसमूह** हा कॅरिबियनमधील युनायटेड किंग्डमचा एक स्वायत्त प्रांत आहे. केमन द्वीपसमूह क्युबाच्या दक्षिणेला व जमैकाच्या वायव्येला तीन बेटांवर वसला आहे.

वर्ग:कॅरिबियन
वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे परकीय प्रांत
वर्ग:द्वीपसमूह
जॉक कार्तिये

**जॉक कार्तिये** (; ३१ डिसेंबर १४९१ - १ सप्टेंबर १५५७) हा एक फ्रेंच खलाशी व शोधक होता. उत्तर अमेरिकेतील कॅनडापर्यंत पोहोचलेला पहिला युरोपियन शोधक हा मान त्याला जातो. इ.स. १५३४ साली कार्तिये सेंट लॉरेन्स नदीच्या मुखापाशी पोचला व तेथून त्याने आजच्या क्वेबेक सिटी व मॉंत्रियाल येथील स्थानिक इरुक्वाय लोकांच्या वसाहती शोधून काढल्या. 

कार्तियेने त्यानंतर कॅनडाच्या दोन वाऱ्या केल्या ज्यांदरम्यान फ्रेंचांनी स्थानिक लोकांसोबत संबंध प्रस्थापित केले.  

## बाह्य दुवे
*व्यक्तीचित्र 

कार्टिये, जॉक
वर्ग:इ.स. १४९१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५५७ मधील मृत्यू
डेझर्ट राष्ट्रीय उद्यान

**मरू राष्ट्रीय उद्यान** हे भारतातील राजस्थान राज्यातील राष्ट्रीय उद्यान आहे व जैसलमेर या वाळवंटातील पर्यटन शहरापासून पश्चिमेकडे आहे. या उद्यानाचे एकूण क्षेत्रफळ ३,१६२ कि.मी.२ इतके असून आकाराने सर्वात मोठे राष्ट्रीय उद्यानात याची गणना होते. नेहेमीच्या राष्ट्रीय उद्यानात आढळणारी हिरवी वनराई येथे अजिबात नाही उलट उद्यानाचा मोठा भूभाग वाळूच्या टेकड्यांनी व्यापला आहे. या उद्यानात वनराई नसली तरी हे वाळवंटी पर्यावरणाचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. अनेकविध प्रकारचे पक्षी उदा. दुर्मिळ माळढोक येथे आढळतो. विविध प्रकारचे गरूड, घारी, गिधाडे येथे आढळतात. वाळवंटात आढळणारे खास प्रकारचे सरपटणारे प्राणी येथील वैशिष्ट्य आहे. सस्तन प्राण्यांमध्ये वाळवंटी खोकड आढळते. नोव्हेंबर ते जानेवारी हा उद्यानाला भेट देण्यास उत्तम काल् आहे. 

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वाईन

**वाईन** (मराठी लेखनभेद: **वाइन** ; अनेकवचन: *वायनी* ; इंग्लिश: *Wine* ; इटालियन, स्पॅनिश: *Vino*, *विनो*; फ्रेंच: *Vin*; जर्मन: *Wein* ;) हे द्राक्षांच्या रसापासून बनवण्यात येणारे एक मद्य आहे. वाईन तयार करण्यासाठी द्राक्षांचा चोथा करून त्यात यीस्ट मिसळले जाते. द्राक्षांतील नैसर्गिक घटकांची यीस्टसोबत प्रक्रिया होऊन वाईन तयार होते.

पश्चिमात्य देशांमध्ये इ.स. पूर्व ६००० सालापासून वाईन बनवण्यात येत आहे. इटली, फ्रान्स, स्पेन, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने व आर्जेन्टिना हे देश वाईन उत्पादनात अग्रेसर आहेत.

मर्यादेत व नियमित वाईनचे सेवन केल्यास हृदयरोगाची शक्यता कमी होते असा दावा केला जातो.

 हिंदी मध्ये हाला किंवा द्राक्षिरा म्हणतात. हे एक मादक पेय आहे. यात द्राक्षचे किण्वन बिना कोण्त्याही शर्करा, अम्ल, प्रकिण्व (एन्ज़ाइम), जल किंवा अन्य कोणत्याही पोषक तत्त्वाला टाकल्या विना होते. खमीर (यीस्ट) द्राक्ष रस मध्ये उपस्थित शर्कराला किण्वित करून इथेनॉल व कार्बन डाईऑक्साइड मध्ये परिवर्तित करतात. द्राक्ष आणि खमीरच्या वेगवेगळ्या जातीचा उपयोग करून वेगवेगळ्या स्वाद, गंध व रंगांची हाला बनते . हाला वर द्राक्ष लावण्यासाठीची जागा, वर्षा, सूर्य व द्राक्ष तोड़ण्याच्या वेळेसचा पण प्रभाव पडतो.

लाल, श्वेत आणि गुलाबी हाला
अंगूर जांभळे ते हिरवे अनेक रंगांत येतात परंतु जवळ जवळ सर्व प्रकारच्या रसांचा रंग हिरवा-श्वेत असतो. लाल हाला (red wine, रेड वाइन) बनविण्यासाठी त्यात लाल द्राक्षांची साल सोडून देतात. ज्या मुळे त्याला रंग देणारे ऐन्थोसायनिन (anthocyanin) रसायन पण पाझरून हाला म्हणजे वाइनला रंग देतात. याच्या विरुद्ध श्वेत हाला (white wine, व्हाइट वाइन) साठी फक्त रसालाच  किण्वित केले जाते. गुलाबी हाला (rosé wine, रोज़े वाइन) मध्ये लाल द्राक्षांची साली काही प्रमाणात टाकल्या जातात. अगदी थोडी एवढी नाही की वाइनचा रंग पूर्णच लाल होइल.

## बाह्य दुवे 
* चणेफुटाणे.कॉम - *द्राक्ष मद्यार्क किंवा वाईन*  (मराठी मजकूर)
* 

वर्ग:मद्ये
कृष्णा हरिहरन

**क्रिश्ना हरिहरन** (२४ सप्टेंबर, १९५५ - ) हे भारतीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट पंच आहेत. त्यांनी १९९७ ते २००६ दरम्यान दोन कसोटी तसेच ३४ एकदिवसीय सामन्यांमध्ये पंचगिरी केली.

मे २००५चा - आणि मार्च २००६चा - हे यांचे दोन कसोटी सामने होते.

वर्ग:क्रिकेट पंच
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अमीष साहेबा

**अमीश महेशभाई साहेबा** (नोव्हेंबर १५, इ.स. १९५९:अमदावाद, गुजरात, भारत - ) हा भारतीय क्रिकेट पंच आहे. साहेबा गुजरातकडून रणजी करंडक स्पर्धेत फलंदाज म्हणूनही खेळला.

साहेबाने डिसेंबर १२, इ.स. २००८ रोजी पहिल्यांदा आंतरराष्ट्रीय सामन्यात पंचगिरी केली.

साहेबा, अमीश
साहेबा, अमीश
रसेल टिफिन

**रसेल ब्लेर टिफिन** (जून ४, इ.स. १९५९ - ) हा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट पंच आहे.

टिफिन, रसेल
टिफिन, रसेल
अराणी जयप्रकाश

**अराणी जयप्रकाश** (२० जून, इ.स. १९४९) हे क्रिकेटचा कसोटी सामना खेळलेले खेळाडू तसेच पंच आहेत.

वर्ग:क्रिकेट पंच
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मनप्रीत गोनी

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:चेन्नई सुपर किंग्स माजी खेळाडू
अशोक दिंडा

वर्ग:कोलकाता नाइट रायडर्स माजी खेळाडू
मयंक तेहलान

**मयंक तेहलान** (११ ऑक्टोबर, इ.स. १९८६:दिल्ली, भारत - ) हा भारतीय क्रिकेट खेळाडू आहे. हा दिल्ली कॅपिटल्स या संघाकडून इंडियन प्रीमियर लीग स्पर्धेत खेळतो. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफब्रेक गोलंदाजी करतो.

वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मिथुन मन्हास

वर्ग:दिल्ली कॅपिटल्स माजी खेळाडू‎
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
झीमान परिणाम

बाह्य चुंबकीयक्षेत्रामुळे अणू आणि रेणूंच्या वर्णपटरेखांच्या होणाऱ्या स्थानांतरणास व विभाजनास **झीमान परिणाम** असे संबोधले जाते.

वर्ग:प्रकाशविज्ञान
इवातुरि शिवराम

**इवातुरी शिवराम** (२३ जुलै, इ.स. १९५४ - ) हा एक भारतीय क्रिकेट पंच आहे. याने १९९४ ते २००२ दरम्यान ९ एकदिवसीय सामन्यांत कामगिरी बजावली होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:क्रिकेट पंच
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
ब्रेट गीव्हस

गीव्हस, ब्रेट
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
प्रजातींची उपलब्धता

**प्रजातींची उपलब्धता** ही कोणतीही प्रजाती सध्या पृथ्वीवर आढळून येते का, आणि असल्यास ती प्रजाती नजीकच्या भविष्यात नामशेष होण्याची किती संभावना आहे हे दर्शविते.

वर्ग:प्रजातींची उपलब्धता
मनीष पांडे

## मनीष पांडेचे आंतरराष्ट्रीय शतके 
वर्ग:रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर माजी खेळाडू
वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:२००८ १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
योगेश ताकवले

**योगेश विजय ताकवले** (५ नोव्हेंबर, इ.स. १९८४:पुणे, महाराष्ट्र, भारत - ) हा भारतीय क्रिकेट खेळाडू आहे. हा महाराष्ट्र आणि त्रिपुराकडून प्रथम वर्गीय क्रिकेट खेळला आहे.

ताकवले २००८ भारतीय प्रीमियर लीगमध्ये मुंबई इंडियन्स आणि २०१४पासून रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर या संघांसाठी खेळला.

वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
पिनल शाह

**पिनल शाह** (३ नोव्हेंबर, १९८७:वडोदरा, गुजरात, भारत - ) हा भारताकडून १९ वर्षांखालील क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा वडोदरा संघाकडून काही सामने खेळला. शाह यष्टीरक्षक होता.

वर्ग:मुंबई इंडियन्स खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सुरेश शास्त्री

**सुरेश लालचंद शास्त्री** (सप्टेंबर १५, इ.स. १९५५:जोधपूर, राजस्थान, भारत - ) हा भारतीय क्रिकेट पंच आहे.

वर्ग:क्रिकेट पंच
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इंजामिना

**इंजामिना** ही चाड देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

वर्ग:चाडमधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
वारणा (निःसंदिग्धीकरण)

वारणा शब्दाचे अनेक उपयोग आहेत

* वारणा नदी
* वारणा डेरी
* वारणा (कोल्हापूर जिल्हा)

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
शिखर धवन

शिखर धवन भारताकडून  ओपनर म्हणून खेळतो . त्याची विशेषता म्हणजे तो डावखुरा फलंदाज आहे .तो भारताचा गब्बर म्हणून ओळखला जातो .शिखर ने एकदिवसीय सामन्यामध्ये १३ शतक केले आहे .

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:२०१५ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
शाँपेन (आदिवासी जमात)

मोठे निकोबार बेटावरील आदिवासी जमात. ही जमात इतर अंदमान आणि निकोबार मधील इतर जमातींपेक्षा निराळी आहे व दिसावयास इंडोनेशियन लोकांसारखी दिसते.

वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
रॉटरडॅम

**रॉटरडॅम** हे नेदरलँड्स देशामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे शहर आहे. नेदरलँड्सच्या पश्चिम भागात झाउड-हॉलंड प्रांतात वसलेल्या रॉटरडॅम येथील बंदर युरोपातील सर्वात मोठे व शांघाई खालोखाल जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे वर्दळीचे आहे.

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ
*

वर्ग:नेदरलँड्समधील शहरे
*
२००६ कॅनेडियन ग्रांप्री

वर्ग:कॅनेडियन ग्रांप्री
वर्ग:रिकामी पाने
कॅनेडियन ग्रांप्री
मोठे निकोबार

thumb|right|200 px|मोठे निकोबार
thumb|right|300 px|बंगालच्या उपसागरातील मोठ्या निकोबारचे स्थान

**मोठे निकोबार** अंदमान आणि निकोबार द्विपसमूहातील सर्वात दक्षिणेकडचे बेट. भारताचे दक्षिण टोक समजले जाणारे इंदिरा पॉईंट येथे आहे. बेटाचे एकूण क्षेत्रफळ १०४५ किमी वर्ग इतके असून निकोबार द्विपसमूहातील सर्वात मोठे बेट आहे. कॅंपबेल बे ये येथील सर्वात मोठे गाव आहे. बेटाचा ९८ टक्के भूभाग हा विषवृतीय घनदाट जंगलाने व्यापला आहे. त्यातील ८५ टक्के मोठे निकोबार बायोस्फोर रिझर्वचा भाग आहे. यात दोन राष्ट्रीय उद्यानांचा समावेश आहे. उत्तरेकडील कॅंपबेल बे राष्ट्रीय उद्यान व दक्षिणे कडील गलाथिया राष्ट्रीय उद्यान. 

बेटाचा बहुतांशी भाग डोंगराळ असून ,माऊंट थ्युलर हे ६४२ मी उंचीचे शिखर सर्वात उंच शिखर आहे. उद्यानाचे हवामान  विषववृतीय प्रकाराचे अतिशयउष्ण व दमट आहे. बेटाचा आकार मध्यम असल्याने अनेक बारामाही वाहणाऱ्या नद्या आहेत. अलेक्झांड्रीया, गलाथिया, डागमार इत्यादी नद्या आहेत. 

बेटावरील दळणवळणाचे जाळे अत्यंत कमी आहे. कॅंपबेल बे ते इंदिरा पॉंईंट पर्यंत त्सुनामी येईपर्यंत रस्ता अस्तित्वात होता. कॅंपबेल बे ते बेटाच्या पश्चिम किनारपट्टीवर जाण्यास एक रस्ता आहे. 

कॅंपबेल बे हे बेटावरील सर्वात मोठे गाव असून साधारणपणे ५००० इतकी लोकसंख्या आहे. कॅंपबेल बे व परीसरात लष्कराने मोठी ठाणी स्थापली आहेत. नौदलाचा तळ व हवाईपट्टी देखील कॅंपबेल बे येथेच् आहे. कॅंपबेल बे ते इंदिरा पॉइंट कडे जाणाऱ्या मार्गावर अनेक गावे लागतात. बहुतेक गावे एकतर त्सुनामी मध्ये नष्ट झालीएत किवा मोठे नुकसान झाले आहे. या गावांमध्ये बहुतांशी भारत सरकारने माजी सैनिकांच्या वसाहती स्थापन केल्या आहेत, त्यांना अत्यंत कमी दरात जमीनी वाटून या बेटावर मानवी वस्ती स्थापण्याचे प्रयत्न केले होते. मुख्य भूमीपासून अतिशय दूर असल्याने येथील जीवन हे कंटाळवाणे व नीरस आहे असे वसाहतीतील लोकांचे म्हणणे आहे.  

२६ डिसेंबर २००४ रोजी बंगालच्या उपसागरात आलेल्या प्रचंड त्सुनामी मुळे येथे प्रचंड नुकसान झाले. मानवी तसेच जंगलांची मोठ्या प्रमाणावर जिवितहानी झाली. प्रत्यक्षदर्शीं कडून तसेच येथे भेट देणाऱ्यांकडून मिळालेल्या माहितीनुसार सुनामीची लाट ही येथे ३५ फुटांपेक्षाही अधिक होती.

## बाह्य दुवे 
*"Nicobar completely devastated" - from रीडिफ.कॉम
*2001 Census - from the Andaman & Nicobar Police 
*Great Nicobar Biosphere Reserve 

वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
चार्ल्स चौथा (पवित्र रोमन सम्राट)

250 px|इवलेसे|चार्ल्स चौथा
**चार्ल्स चौथा** (, , ; १४ मे १३१६, प्राग – २९ नोव्हेंबर १३७८, प्राग) हा बोहेमियाचा दुसरा राजा व इ.स. १३५५ ते मृत्यूपर्यंत इटलीचा राजा व पवित्र रोमन सम्राट होता. इ.स. १३६५ मध्ये बूर्गान्यचा राजा बनल्यानंतर चौथ्या चार्ल्सची साम्राज्यातील सर्व राजतंत्रांवर हुकुमत आली.

वर्ग:इ.स. १३१६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३७८ मधील मृत्यू
वर्ग:पवित्र रोमन सम्राट
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लँडसॅट उपग्रह

**लँडसॅट** ही अमेरिकेने प्रक्षेपित केलेली उपग्रहमालिका आहे. यातील उपग्रह अंतराळातून पृथ्वीची चित्रे टिपतात. या मालिकेतील पहिला उपग्रह २३ जुलै, इ.स. १९७२ रोजी प्रक्षेपित केला गेला होता.

वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:कृत्रिम उपग्रह
काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यानातील सस्तन प्राण्यांची यादी

# भारतीय एकशिंगी गेंडा (*Rhinoceros unicornis*)
# पाणम्हैस (*Bubalus bubalis*)
# हत्ती (*Elephas maximus*)
# वाघ (*Panthera tigris*)
# रानडुक्कर (*Sus scrofa*)
# Eastern Mole (*Talpa micrura*)
# खवले मांजर (*Manis crassicaudata*)
# रानगवा (*Bos gaurus*)
# बाराशिंगा (*Cervus duvauceli*)
# सांबर हरीण (*Cervus unicolor*)
# भेकर (*Muntiacus muntjak*)
# Hoolock or White Browed Gibbon (*Hylobates hoolock*)
# हॉग हरीण (*Axis porcinus*)
# Capped Langur or Leaf Monkey (*Presbytis pileatus*)
# माकड (*Macaca mulatto*)
# आसामी माकड (*Macaca assamensis*)
# बिबट्या (*Panthera pardus*)
# अस्वल(*Melursus ursinus*)
# साळिंदर (*Hystrix indica*)
# Fishing Cat (*Felis viverrina*)
# रानमांजर (*Felis chaus*)
# अस्वल्या उद (*Viverra zibetha*)
# उद (*Viverricula indica*)
# करडे मूंगूस (*Herpestes edwardsi*)
# भारतीय मूंगूस (*Herpestus auropunctatus*)
# खोकड (*Vulpes bengalensis*)
# कोल्हा (*Canis aureus*)
# पाणमांजर (*Lutra lutra*)
# Chinese Ferret Badger (*Melogale moschata*)
# Hog Badger(*Arctonyx collaris*)
# डॉल्फिन मासा (*Platanista gangetica*)
# Orange-bellied Himalayan Squirrel (*Dremomys lokriah*)
# Asiatic Black Bear (*Selenarctos thibetanus*)
# वटवाघूळ अनेक प्रजाती


वर्ग:याद्या
इंदिरा पॉइंट

**इंदिरा पॉइंट** हे भारताचे दक्षिण टोक मानले जाते. हे अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूहातील मोठे निकोबार या बेटावर आहे. या ठिकाणी जहाजांना मार्गदर्शनासाठी विद्युत मनोरा आहे.

२००४ च्या त्सुनामीमध्ये येथे राहणाऱ्या २० कुटुंबांपैकी १६ कुटुंबे बेपत्ता झाली. आता येथे फक्त चार कुटुंबे राहतात.

वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
थॉमस स्टॅमफर्ड रॅफल्स

सर **थॉमस स्टॅमफर्ड रॅफल्स** (इंग्लिश: *Thomas Stamford Raffles*) (६ जुलै, इ.स. १७८१ - ५ जुलै, इ.स. १८२६) हा सिंगापूर शहराचा आणि लंडन प्राणिसंग्रहालयाचा संस्थापक म्हणून प्रसिद्ध पावलेला ब्रिटिश प्रशासकीय अधिकारी होता. नेपोलियोनिक युद्धांमध्ये डच व फ्रेंच फौजांकडून इंडोनेशियातल्या जावा बेट जिंकून घेण्यात व ब्रिटिश साम्राज्याचा विस्तार करण्यात त्याने महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. 

रॅफल्स हौशी लेखकही होता. जावा बेटाच्या इतिहासासंबंधी स्थानिक माहितीस्रोत गोळा करून त्याने "हिस्टरी ऑफ जावा" हा ग्रंथ लिहिला (इ.स. १८१७).

वर्ग:इ.स. १७८१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८२६ मधील मृत्यू
वर्ग:ब्रिटिश व्यक्ती
वर्ग:सिंगापूरचा इतिहास
वर्ग:सिंगापूरमधील ब्रिटिश राजवट
व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्स राष्ट्रीय उद्यान

thumb|300px|व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्स राष्ट्रीय उद्यान
**व्हॅली ऑफ फ्लॉव्हर्स** हे भारतातील उत्तराखंड राज्यातील राष्ट्रीय उद्यान आहे. नंदादेवी राष्ट्रीय उद्यानाबरोबर हे नंदादेवी रिझर्व बनवते. या उद्यानाला येथील अत्यंत वैविध्यपूर्ण निसर्गामुळे जागतिक वारसा स्थान म्हणून मान मिळालेला आहे.  

## भौगोलिक माहिती 
हे उद्यान मुख्यत्वे हिमालयाच्या मध्यम ते अतिउंच रांगामध्ये आहे. या उद्यानाचे एकूण क्षेत्रफळ ८७.५ चौ.किमी इतके आहे. याची मुख्य पर्वतरांग हिमालयातील झांनस्कार रांगआहे. तसेच सर्वोच्च ठिकाण गौरी पर्वत आहे ज्याची उंची ६७१९ मी इतकी आहे. हे उद्यान वर्षातील जवळपास ९ महिने बर्फाच्छादीत असल्याने बंद असते.

## इतिहास 
१९३१ मध्ये इंग्रज गिर्यारोहक फ्रँक स्मिथ व होल्डवर्थ यांनी गढवाल मधील कॉमेट हे शिखर सर केले व परतीच्या मार्गावर त्यांनी पश्चिम खिंडीचा मार्ग घेतला व दोघे गिर्यारोहक रस्ता भरकटले व भटकून भटकून या दरीत पोहोचले. इथे पोहोचल्यावर बहारलेल्या फुलांच्या गालिच्यांनी त्यांची हरवल्याची भीती पूर्णपणे घालवली व फ्रँक या जागेच्या प्रेमात पडला. फ्रँक ने तेथेच तंबु गाडला व पुढील कित्येक दिवस तिथे उगवणाऱ्या अनेक फुलांचे नमुने गोळा केले. त्यातील कित्येक फुले जगाला पहिल्यांदाच ज्ञात होत होती. १९३७ मध्ये तो परत येथे आला व अभ्यास करून त्याने व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्स हे पुस्तक प्रकाशित केले.. १९८० मध्ये याची राष्ट्रीय उद्यान म्हणून स्थापना झाली. व १९८२ मध्ये याची जागतिक वारसा स्थान म्हणून निवड झाली.

## प्राणिजीवन 
हे उद्यान हिमालयीन जीवांच्या संवर्धनाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. अतीशय दुर्मिळ सस्तन प्राणी व पक्षी या उद्यानात आढळतात. त्यातील महत्त्वाचे म्हणजे हिमालयीन थार, हिमबिबट्या, कस्तुरीमृग, हिमालयीन अस्वल, हिमालयीन तपकिरी अस्वल, भारल, पक्ष्यांमध्ये सोनेरी गरुड, हिमालयीन ग्रिफन गिधाड इत्यादी अतिदुर्मिळ प्राणी व पक्षी आहेत.

## फुले विश्व 
अत्यंत वैविध्यपूर्ण फुले हे येथील वैशिठ्य आहे. फुलांच्या एकूण ५००हून अधिक जाती येथे आढळतात. त्यातील कित्येक केवळ येथेच आढळणाऱ्या आहेत. फुलांमध्ये मुख्यत्वे ओर्चिड्स पॉपिस असे अनेक प्रकार येथे पहावयास मिळतात.  वर्षातील नऊ महिने बर्फाच्छादित असल्याने केवळ तीनच महिने बहाराची असतात बहराच्या महिन्यात दर दोन तीन आठवड्यानंतर एकाच जागी पूर्णपणे वेगळ्याच फुलांची वाढ दिसते.

## चित्रदालन

File:Valley of Flowers (7753016240).jpg|परिसरातील दृश्य 
File:Valley of Flowers (7752976690).jpg|दरी परिसर 

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने
विज्ञाननिष्ठ निबंध

**विज्ञाननिष्ठ निबंध** हा वि.दा. सावरकर यांनी लिहिलेला लेखसंग्रह आहे.

या दोन भागांच्या संग्रहात *विश्वाचा देव आणि मनुष्याचा देव*, *गोपालन हवे गोपूजन नव्हे*, *दोन शब्दात दोन संस्कृती* यांसह अनेक लेख समाविष्ट आहेत.

वर्ग:विनायक दामोदर सावरकर
युनेस्को

**संयुक्त राष्ट्रे शैक्षणिक, वैज्ञानिक व सांस्कृतिक संस्था** अथवा **युनेस्को** () ही १६ नोव्हेंबर १९४५ रोजी स्थापन करण्यात आलेली संयुक्त राष्ट्रसंघाची एक विशेष संस्था आहे. शिक्षण, विज्ञान व संस्कृतीमधील आंतरराष्ट्रीय सहयोग वाढवून जगामध्ये शांतता व सुरक्षा कायम करण्याचे कार्य युनेस्को पार पाडते. युनेस्कोचे मुख्यालय पॅरिस येथे असून जगभर ५० पेक्षा अधिक कार्यालये आहेत. युनेस्कोने अनेक उपक्रम आणि जागतिक चळवळी सुरू केल्या आहेत, जसे की सर्वांसाठी शिक्षण.

## हे सुद्धा पहा 
* जागतिक वारसा स्थान

## बाह्य दुवे 
* UNESCO.org अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:संस्था
वर्ग:संयुक्त राष्ट्रे
भारतीय इतिहासातील सहा सोनेरी पाने

**भारतीय इतिहासातील सहा सोनेरी पाने** हा स्वा.सावरकरांनी लिहीलेला शेवटचा ग्रंथ. हिंदुंच्या विजयशील इतिहासाचा गौरव आणि हिंदुंनी केलेल्या सामाजिक,राजकिय आणि धार्मिक चुका यांचे  समिक्षण या ग्रंथात आहे. 

वर्ग:विनायक दामोदर सावरकर
दुसरा रुडॉल्फ (पवित्र रोमन सम्राट)

thumb|right|200px|दुसरा रूडॉल्फ
**दुसरा रुडॉल्फ** (१८ जुलै १५५२, व्हियेना – २० जानेवारी १६१२, प्राग) हा १५७५ पासून जर्मनी व बोहेमियाचा राजा; १५७२ पासून हंगेरी व क्रोएशियाचा राजा आणि १५७६ पासून मृत्यूपर्यंत पवित्र रोमन सम्राट व ऑस्ट्रियाचा आर्कड्युक होता.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इ.स. १५५२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६१२ मधील मृत्यू
वर्ग:पवित्र रोमन सम्राट
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
यून बॉ-सिऑन

**यून बॉ-सिऑन** (कोरियन: 윤보선; २६ ऑगस्ट १८९७ - १८ जुलै १९९०) हा दक्षिण कोरिया देशाचा दुसरा राष्ट्राध्यक्ष होता. 

वर्ग:दक्षिण कोरियाचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १८९७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अक्वा

**फॅब्रिस अल्सेबियादेस मैको** (३० मे १९७७) याचे पूर्ण नाव आहे, तर अक्वा हे त्याचे टोपणनाव आहे. हा अँगोलाचा फुटबॉल खेळाडू आहे.

वर्ग:अँगोलाचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रानडुक्कर

**रानडुक्कर** हा एक शाकाहारी भूचर प्राणी आहे. हा प्राणी युरोपमध्ये स्पेन, पोर्तुगल, इटली, रशियाचा युरोपमधील भाग व बल्खंस प्रांतात आढळतो. आशियामध्ये थ्यॅन षान पर्वत जे मध्य आशिया मध्ये आहेत तिथे तर भारत, श्रीलंका, चीन, जपान, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, मंगोलिया, मलेशिया व इंडोनेशिया या देशात आढळतो.
इवलेसे|वराह सह भू-देवी

### संस्कृती मध्ये 
वैदिक पौराणिक कथा आणि हिंदू पौराणिक कथांमध्येही डुक्कर आढळतो. ब्राह्मणांमध्ये असलेल्या एका कथेत देव इंद्र एका लोभी डुक्करला मारतो, ज्याने असुरांचा खजिना चोरला होता आणि नंतर त्याचे शरीर देव विष्णूला अर्पण करतो, ज्याने ते देवांना बलिदान म्हणून अर्पण केले. चरक संहितेतील कथेच्या पुनरावृत्तीमध्ये, डुक्करचे वर्णन प्रजापतीचे रूप म्हणून केले आहे आणि त्याला आदिम पाण्यातून पृथ्वीला उठवण्याचे श्रेय दिले आहे. रामायण आणि पुराणांमध्ये, त्याच डुक्करचे चित्रण वराह म्हणून केले आहे, जो विष्णूचा अवतार आहे.

## हे सुद्धा पहा 
*वराह अवतार

## संदर्भ यादि 
वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
व्याघ्रप्रकल्प

**व्याघ्रप्रकल्प** अथवा प्रोजेक्ट टायगर या नावाने प्रसिद्ध असलेले प्रकल्प भारत सरकारतर्फे चालवण्यात येतात. यात मुख्यत्वे भारतीय वाघांचे संरक्षण करणे हा मुख्य हेतू आहे. वाघांच्या संरक्षणाअतंर्गत त्यांच्या वसतीस्थानाचे संवर्धन व वन्य वाघांच्या संख्येत वाढ करणे गृहीत आहे.
वन्य वाघांची कमी होणारी संख्या ही अतिशय चिंताजनक आहे. भारतात सध्या डिसेंबर 2023 पर्यंत 3682 वाघ आहेत असा अंदाज आहे. देशातील सर्वाधिक वाघ मध्यप्रदेश राज्यात असून त्यांची संख्या 785 आहे. 
महाराष्ट्रात 444 वाघ आहेत. 
देशात मार्च 2025 पर्यंत 58 व्याघ्र प्रकल्प आहेत. 
विरांगना दुर्गावती व्याघ्र प्रकल्प हा 54 वा आहे. 
29 जुलै हा जागतिक व्याघ्र दिवस म्हणुन साजरा केला जातो.

## व्याघ्र प्रकल्पांच्या निर्मितीचे कारण
२०व्या शतकाच्या सुरुवातीला अंदाजे १ लाख वाघ भारतात होते. परंतु बंदुकीमुळे वाघांच्या शिकारीत मोठ्या प्रमाणावर वाढ झाली व शिकार करणे काही लोकांसाठी छंद बनला. वाघांचे नैसर्गिक खाद्य कमी झाल्याने वाघांचे पाळीव प्राण्यांवरील हल्ले वाढले. परिणामी पाळीव प्राणी खातात म्हणून पण वाघांवर विषप्रयोग करून त्यांच्या शिकारी करण्यात आल्या. १९७० च्या सुरुवातीला केवळ १७०० वाघ उरले. त्यामुळे भारत सरकार जागे झाले व १९७२मध्ये वन्य जीव संरक्षण कायदा करण्यात आला. त्यानुसार वाघासह अनेक दुर्मिळ प्रजातींवरील शिकारीवर बंदी घालण्यात आली व व्याघ्रप्रकल्पांच्या स्थापनेस चालना मिळाली.
व्याघ्रप्रकल्पामुळे वाघांची संख्या वाढण्यास अनमोल मदत झाली परंतु त्यामुळे चोरट्या शिकारींचा सुळसुळाट झाला व ९० च्या दशकानंतर पुन्हा वाघांच्या शिकारीत वाढ झाली. मुख्यत्वे चीनमधील विविध प्रकारच्या औषधांसाठी वाघाच्या हाडांची मोठी मागणी आहे. आंतरराष्ट्रीय दबावानंतरही शिकारींमध्ये आणि चीनच्या धोरणात काहीही फरक पडलेला नाही. भारतात सध्या 01 जानेवारी 2024 पर्यंत 54 व्याघ्र प्रकल्प आहेत.

## भारतातील व्याघ्रप्रकल्प
* अण्णामलाई (तमिळनाडू)
* इंद्रावती (छत्तीसगड)
* उदांती सीतानदी (ओरिसा)
* कलक्क्ड मुंडनतुराई (तमिळनाडू)
* काझीरंगा (आसाम)
* कान्हा (मध्य प्रदेश)
* जिम कार्बेट (उत्तराखंड)
* ताडोबा (महाराष्ट्र)
* दंपा (मिझोरम)
* दांडेली (कर्नाटक)
* दुधवा (उत्तर प्रदेश)
* नमदपा (अरुणाचल प्रदेश)
* नागरहोळे (केरळ)
* नागार्जुनसागर (आंध्र प्रदेश)
* नामेरी (आसाम)
* नवेगाव-नागझिरा (महाराष्ट्र)
* पन्‍ना (मध्य प्रदेश)
* परमपिकुलम (तमिळनाडू)
* पालामऊ (झारखंड)
* पेंच (मध्य प्रदेश) (महाराष्ट्र)
* पेरियार (तमिळनाडू)
* बक्सा (पश्चिम बंगाल)
* बोर ( महाराष्ट्र)
* बंदीपूर (तमिळनाडू)
* बांधवगड (मध्य प्रदेश)
* भद्रा (कर्नाटक)
* मदुमलाई (तमिळनाडू)
* मानस (आसाम)
* मेळघाट (महाराष्ट्र)
* रणथंबोर (राजस्थान)
* वाल्मिकी (बिहार)
* संजय डुबरी (बिहार)
* सतकोसिया (ओरिसा)
* सह्याद्री (महाराष्ट्र)
* सातपुडा (मध्य प्रदेश)
* सारिस्का (राजस्थान)
* सिमलिपाल (ओरिसा)
* सुंदरबन (पश्चिम बंगाल)
*. श्री विलीपुथुर मेगामलाई = तमिळनाडू 2021
*. रामगढ विषधारी =  राजस्थान 2022
*  राणीपूर = उत्तर प्रदेश 2022
*  वीरांगना दुर्गावती = मध्य प्रदेश 2023

## कार्य 
## अधिक वाचन
## हे सुद्धा पहा 
वर्ग:भारतातील व्याघ्र प्रकल्प
वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:भारतातील संरक्षित वनक्षेत्रे
तरस

]]
**तरस** हा एक समूह बनवून राहणारा प्राणी आहे. हा प्राणी आफ्रिका व आशिया खंडांमध्ये आढळतो. या प्राण्याचा आवाज माणूस हसल्यासारखा असतो म्हणून याला 'लाफिंग ॲनिमल' (हसणारा प्राणी) असेही म्हणतात. तरस मांसभक्षक असतो. पट्टेरी तरस भारत, नेपाळ, पाकिस्तान तसेच मध्य पूर्वेतील देश व उत्तर आफ्रिका, केन्या, टांझानिया, अरबी द्वीपकल्पात आढळतात. भारतात उत्तर भारत, मध्य प्रदेशात तरस सापडतात. 

भारतात सध्या सुमारे १००० ते ३००० तरस आहेत. तरी तरसांना वाचवण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.

प्रजनन (Reproduction)- याच्या मिलन व विणीबद्दल फार कमी माहिती आहे. हिवाळा याचा मिलनऋतू असतो. पिलांचा जन्म उन्हाळ्यात होतो. तरसाला एका वेळेस तीन ते चार पिलं होतात. पिलांचे डोळे जन्मत: बंद असतात. पिलं लहान असतानादेखील त्यांच्या अंगावर आडवे पट्टे असतात. शरीरावर पांढरट मऊ केस असतात. परंतु मानेवर पूर्ण वाढलेल्या तरसासारखे आयाळीचे केस नसतात.         
 वैशिष्ट्ये-मजबूत जबडा, इतर शिकारी प्राण्यांनी केलेल्या शिकारीवर गुजराण करतो म्हणजे थोडक्यात गिधाड या पक्षासारखे सफाईचे काम करतो

## उपप्रजाती 
* पट्टेरी तरस
* ठिपकेदार तरस
* तपकिरी तरस
* आर्डवुल्फ

वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
इसा इब्न सलमान अल खलिफा

thumb|right|इसा इब्न सलमान अल खलिफा

**इसा इब्न सलमान अल खलिफा** हा इ.स. १९६० ते इ.स. १९९९ पर्यंत बहरैनचा अमीर अर्थात राज्यकर्ता होता.

इसाला एकच पत्नी होती. तिच्यापासून त्याला पाच मुले व चार मुली झाल्या

वर्ग:बहरैनचे अमीर
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू