अ‍ॅलेक्सिस कॅरेल

**अ‍ॅलेक्सिस कॅरेल** बिलियार्ड, एक कापड उत्पादक आणि त्याची पत्नी, अँ-मेरी रिकार्ड यांचा मोठा मुलगा होता , दोघेही बुर्जुआ रोमन कॅथोलिक कुटुंबातील होते. अ‍ॅलेक्सिस पाच वर्षांचा असताना त्याचे वडील वारले आणि तिन्ही मुलांचे संगोपन त्यांच्या धर्माभिमानी आणि जिज्ञासू आईने केले. अ‍ॅलेक्सिसला लिओन्समधील त्याच्या घराजवळील जेसुइट डे स्कूल आणि कॉलेजमध्ये पाठवण्यात आले. शाळकरी असताना त्याने पक्ष्यांचे विच्छेदन करून जीवशास्त्रात रस दाखवला. काकांच्या प्रोत्साहनाने त्याने रसायनशास्त्रात प्रयोग केले. पदवी घेतल्यानंतर तो १८९० मध्ये वैद्यकशास्त्राचा विद्यार्थी म्हणून लिओन्स विद्यापीठात प्रवेश घेतला. १८९३ ते १९०० पर्यंत तो लिओन्स येथील रुग्णालयांमध्ये संलग्न होता, फ्रेंच सैन्याच्या चेसर्स अल्पिन्समध्ये सर्जन म्हणून एक वर्ष वगळता. १८९८ मध्ये तो प्रसिद्ध शरीरशास्त्रज्ञ जे.-एल. टेस्टुट यांच्या प्रयोगशाळेत संलग्न झाला तेव्हा त्याची शरीररचना आणि शस्त्रक्रियेची प्रतिभा स्पष्ट झाली. १९०० मध्ये त्याला लिओन्स विद्यापीठातून औपचारिक वैद्यकीय पदवी मिळाली.

१८९४ च्या सुमारास कॅरेलला रक्तवाहिन्यांच्या शस्त्रक्रियेत रस निर्माण झाला, असे म्हटले जाते की, एका मारेकऱ्याच्या गोळीने एक मोठी धमनी कापून टाकल्याने राष्ट्राध्यक्ष कार्नोट यांच्या मृत्यूमुळे त्यांना प्रेरणा मिळाली. त्यावेळी अशा जखमा यशस्वीरित्या दुरुस्त करता येत नव्हत्या. त्यांनी उत्कृष्ट सुया वापरण्यात असाधारण कौशल्य विकसित केले आणि कफसारख्या कापलेल्या रक्तवाहिन्यांच्या टोकांना मागे वळवण्याची पद्धत शोधून काढली, जेणेकरून ते रक्तवाहिन्यांच्या गुळगुळीत अस्तरांशिवाय इतर कोणत्याही ऊतींना रक्त न लावता त्यांना एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत जोडू शकतील. या उपकरणाद्वारे आणि त्यांची उपकरणे, सुया आणि धाग्यांवर पॅराफिन जेलीचा लेप करून, त्यांनी रक्त गोठणे टाळले जे शिवलेल्या धमनी किंवा शिरातून प्रवाहात अडथळा आणू शकते. त्यांनी अत्यंत कठोर अ‍ॅसेप्टिक तंत्राद्वारे बॅक्टेरियाचा संसर्ग टाळला. रक्तवाहिन्यांना शिवण्यात त्यांचे पहिले यश १९०२ मध्ये जाहीर झाले.

या तेजस्वी कामगिरीमुळे कॅरेल अडचणींपासून वाचले नाहीत, ज्या अंशतः लायन्सच्या वैद्यकीय विद्याशाखेतील जुन्या परंपरा आणि राजकीय वातावरणाबद्दलच्या त्यांच्या टीकात्मक वृत्तीमुळे निर्माण झाल्या. स्थानिक विरोधामुळे विद्यापीठातील कारकिर्दीत अडथळा निर्माण झाल्यामुळे, त्यांनी लायन्स सोडले आणि पॅरिसमध्ये एक वर्षाच्या प्रगत वैद्यकीय अभ्यासानंतर १९०४ मध्ये अमेरिकेत गेले . शिकागो विद्यापीठात , जिथे त्यांना शरीरक्रियाविज्ञानात सहाय्यक पद देण्यात आले, त्यांनी रक्तवाहिन्या शस्त्रक्रियेतील त्यांचे प्रयोग पुन्हा सुरू केले, प्राण्यांमध्ये मूत्रपिंड प्रत्यारोपणासारख्या कठीण पराक्रमांसाठी त्यांच्या पद्धतींचा वापर केला. शस्त्रक्रिया कौशल्य, धाडसी प्रयोग आणि तांत्रिक मौलिकतेसाठी त्यांची वाढती प्रतिष्ठा यामुळे त्यांना १९०६ मध्ये न्यू यॉर्कमधील रॉकफेलर इन्स्टिट्यूट फॉर मेडिकल रिसर्च (आता रॉकफेलर विद्यापीठ ) चे सदस्य म्हणून नियुक्ती मिळाली . तेथे त्यांनी त्यांचे शस्त्रक्रिया प्रयोग पुन्हा सुरू केले. हृदय आणि रक्तवाहिन्यांच्या शस्त्रक्रिया आणि अवयव प्रत्यारोपणातील त्यानंतरच्या प्रगतीमुळे १९०४ ते १९०८ दरम्यान त्यांनी घातलेल्या पायावर विसावला आहे.

कॅरेलच्या अवयव प्रत्यारोपणातील अग्रणी यशामुळे त्याला आजारी किंवा खराब झालेल्या भागांना पर्याय म्हणून मानवी ऊती आणि अगदी संपूर्ण अवयवांची लागवड करण्याचे स्वप्न पडले. त्याने येल विद्यापीठाचे रॉस जी. हॅरिसन यांच्या कामावर लगेचच विश्वास ठेवला , ज्यांनी १९०८ मध्ये बेडकाच्या मज्जातंतू पेशींची इन व्हिट्रो लागवड करण्याची घोषणा केली . या प्रकारच्या संशोधनात स्वतःची कौशल्य, कल्पकता आणि अ‍ॅसेप्सिसची आज्ञा आणून, कॅरेल शरीराबाहेर उबदार रक्ताच्या प्राण्यांच्या पेशींची लागवड करण्यात यशस्वी झाला. संशयाच्या पार्श्वभूमीवर त्याचे परिणाम सिद्ध करण्यासाठी, त्याने गर्भाच्या पिल्लांच्या हृदयातील काही ऊतींचा वापर करून अशा संस्कृतीला जिवंत आणि अनिश्चित काळासाठी वाढणारे ठेवण्याचे त्याचे प्रसिद्ध उपक्रम सुरू केले. त्याने संयोजी-ऊती पेशींचा हा प्रकार अनेक वर्षे जिवंत ठेवला; त्याच्या एका सहाय्यकाच्या काळजीत ते स्वतः कॅरेलपेक्षा जास्त काळ टिकले. जरी त्यांनी त्यांच्या पद्धतशीर कामगिरीमुळे पेशीय शरीरक्रियाविज्ञानाच्या आकलनात फारशी भर घातली नाही, तरी दुसरीकडे ऊती संवर्धनाने केवळ वैज्ञानिक सिद्धांतातच नव्हे तर व्यवहारातही मोठे योगदान दिले आहे - उदाहरणार्थ, प्राण्यांच्या पेशींमध्ये विषाणू संवर्धन वाढवणे आणि लस तयार करणे. १९१२ मध्ये त्यांना त्यांच्या शस्त्रक्रिया आणि पेशी-संवर्धन प्रयोगांसाठी नोबेल पारितोषिक मिळाले.

१९१३ मध्ये कॅरेलचा विवाह रोमन कॅथोलिक धर्माभिमानी विधवा अ‍ॅन डे ला मोटे डे मेरी यांच्याशी झाला, ज्याला एक मुलगा होता. या जोडप्याला स्वतःचे मूल नव्हते. पहिल्या महायुद्धात १९१४ मध्ये फ्रेंच सैन्यात सेवेसाठी बोलावण्यात आले होते , कॅरेलने आघाडीच्या रेषांजवळ एक रुग्णालय आणि संशोधन केंद्र चालवले, जिथे श्रीमती कॅरेल यांनी त्यांना शस्त्रक्रिया परिचारिका म्हणून मदत केली. रसायनशास्त्रज्ञ हेन्री बी. डाकिन यांच्या मदतीने त्यांनी गंभीरपणे संक्रमित जखमांवर उपचार करण्याची एक पद्धत विकसित केली, जी अनेकदा प्रभावी असली तरी सामान्य वापरासाठी खूप क्लिष्ट होती आणि प्रतिजैविकांच्या वापराने ती बदलली गेली.

१९३० च्या सुमारास कॅरेलने संपूर्ण अवयवांच्या संवर्धनासाठी आणखी एक दूरगामी प्रायोगिक कार्यक्रम हाती घेतला. या कामात त्यांना प्रसिद्ध वैमानिक चार्ल्स ए. लिंडबर्ग यांनी मदत केली, ज्यांनी एका काढून टाकलेल्या अवयवाद्वारे कल्चर फ्लुइड प्रसारित करण्यासाठी निर्जंतुकीकरण करण्यायोग्य काचेचा पंप तयार केला. अशा प्रकारे कॅरेलला थायरॉईड ग्रंथी आणि मूत्रपिंडासारखे अवयव जिवंत ठेवण्यास आणि काही प्रमाणात दिवस किंवा आठवडे कार्य करण्यास सक्षम केले गेले. हृदय आणि मोठ्या रक्तवाहिन्यांच्या शस्त्रक्रियेत वापरल्या जाणाऱ्या उपकरणाच्या विकासातील हे एक अग्रणी पाऊल होते.

कॅरेल यांच्या नैसर्गिक धार्मिक, अगदी गूढ स्वभावामुळे त्यांना मानवी नशिबाच्या मोठ्या समस्यांवर तर्कवितर्क करण्यास प्रवृत्त केले. मॅन द अननोन (१९३५) या पुस्तकात त्यांनी अशी आशा व्यक्त केली की वैज्ञानिक ज्ञानामुळे मानवजातीला आजारांपासून मुक्तता, दीर्घायुष्य आणि आध्यात्मिक प्रगतीचे वरदान बौद्धिक वर्गाच्या नेतृत्वाखाली मिळेल.

१९३८ मध्ये ते रॉकफेलर इन्स्टिट्यूटमधून निवृत्त झाले आणि दुसरे महायुद्ध सुरू झाल्यानंतर , वैज्ञानिक पोषण, सार्वजनिक स्वच्छता आणि युजेनिक्सद्वारे लोकसंख्येचे रक्षण आणि सुधारणा करण्यासाठी एका भव्य कार्यक्रमाद्वारे आपल्या मूळ देशाची सेवा करण्याच्या आशेने पॅरिसला परतले. जर्मन ताब्याच्या काळात ते पॅरिसमध्ये मानवी समस्यांच्या अभ्यासासाठी स्वयं-निर्मित संस्थेच्या प्रमुखपदी राहिले. विचीकडून मिळालेल्या पाठिंब्यामुळे आणि त्यांच्या संस्थेच्या वतीने जर्मन कमांडशी झालेल्या वाटाघाटींमुळे सहकार्याचे अतिरेकी आरोप झाले. युद्धकाळातील पॅरिसमधील जीवनातील कष्टांमुळे वाढलेल्या हृदयविकारामुळे त्यांच्या मृत्यूमुळे त्यांना अटकेची लाज वाटली नाही. जरी ते पूर्णपणे ऑर्थोडॉक्स चर्चमन नव्हते, तरी त्यांना रोमन कॅथोलिक चर्चचे अंतिम संस्कार मिळाले आणि ब्रिटनीच्या किनाऱ्यावरील सेंट गिल्डास बेटावरील त्यांच्या घरी एका चॅपलमध्ये दफन करण्यात आले.

दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान कॅरेल फ्रान्समध्ये राहत होते आणि विची सरकारच्या अंतर्गत फाउंडेशन फॉर द स्टडी ऑफ ह्यूमन रिलेशन्सचे संचालक म्हणून त्यांची नियुक्ती होती. युद्धानंतर त्यांना सहयोगी म्हणून काढून टाकण्यात आले, जरी त्यांना राजकारणापेक्षा मानवी जीवशास्त्र आणि शरीरक्रियाविज्ञानात जास्त रस असण्याची शक्यता आहे. ५ नोव्हेंबर १९४४ रोजी पॅरिसमध्ये त्यांचे निधन झाले. त्यांची दोन पुस्तके, द प्रेअर (१९४८) आणि व्हॉएज टू लूर्डेस (१९४९) मरणोत्तर प्रकाशित झाली.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६