open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तुंगी बुद्रुक

**तुंगी** (बुद्रुक) ता. औसा जि. लातूर हे गाव औसा तालुक्याच्या दक्षिणेला वसलेले असून औसा तालुक्यापासून १३ कि.मी. अंतरावर आहे.गावाचे क्षेत्रफळ १५६३ हे.  लागवडीखालील क्षेत्र :  १३४७ हे. इतर क्षेत्र २१६  आहे.

## लोकेशन
औस्यातुन निघाल्यानंतर अजीम कॉलेजच्या पुढे आल्यास एक फाटा फुटतो आणि वानवडा हे गाव लागते.  पुढे नरसिंहाचे मंदिर लागते आणि तिथूनच तुंगी गावची सुरुवात होते.

## गावची लोकसंख्या
............ वर्षीच्या जनगणेने नुसार गावची एकूण लोकसंख्या ५२१० यात 	स्त्री : २५६९ आणि  पुरुष : २६४१ आहेत. स्त्री साक्षरता      ९४.६% म्हणजे २४३२  स्त्रीया आणि पुरुष साक्षरता २१७२   ८२.२% 	   एवढी आहे.

## पवित्र स्थळे
गावामध्ये पंचमगीर महाराजाचा मठ आहे  पंचमगीर महाराज हे संन्यासी होते. त्यांनी आध्यात्मिक आणि गरिबासाठी  कार्य केले होते . मठातील 'काळी रोटी ' खूप प्रसिद्ध होती. महाराज प्रत्येक वर्षी गावासाठी 'काळ्या रोटीचे' गावजेवण देत असत आणि ती परंपरा आजही तशीच चालू आहे. गावाला सुसज्य प्रवेशद्वार आहे.

गावामध्ये पवनपुत्र हनुमान मंदिर , विराट हनुमान मंदिर, पुरातन हनुमान आणि महादेव मंदिर, मठ, श्री. विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर, करीम शहावली दर्गा, अरबीया मदरसा मज्जीद, समाज मंदिर इ. तिर्थस्थळे आहेत.

## १९९३ च्या भूकंप
१९९३ च्या भूकंपात तुंगी गावची खूप मोठी हानी झाली होती, एकत्र गाव विखुरले गेले. नंतर शासनातर्फे ५२ गावच्या पुर्नवसनामध्ये  तुंगी गावचे पुर्नवसन झाले. त्यामध्ये ५०० घरे बांधन्यात आली. प्रत्येकाला त्यांच्या शेतजामिनिनुसार घरे वाटप करण्यात आली.

## आर्थिक आणि सामाजिक   बाबीं
आर्थिक बाबींचा विचार केला तर गावामध्येच बँक ऑफ महाराष्ट्र शाखा आणि विशेष कार्यकारी सेवा सहकारी सोसायटी आहे. तसेच २५-३० बचत गट कार्यरत आहेत, 
विशेष म्हणजे काही बचत गट हे २७ वर्षापासून चालू आहेत.

तुंगी (बु.) २०११ मध्ये तंटामुक्त गाव म्हणून पुरस्कृत झाले. आणि बक्षिस म्हणून ४ (चार ) लाख रु. मिळाले.श्रीमती सुभद्रा उघाडे यांनी..... कार्याने .....वर्षी राष्ट्रपती पुरस्कार/पदक प्राप्त केले आहे. श्री. वामन चव्हाण, तुंगी (बु.) हे आदर्श शेतकरी' हा सन्मानाने सन्मानीत शेतकरी आहेत.गावातील पहिलवान श्री. शिवशंकर भावले यांनी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिडास्पर्धात सहभाग नोंदवला आणि .......ठिकाणी ......वर्षी झालेल्या ....... स्पर्धेत सन्मान आणि पदके प्राप्त केली.

गावात जिजाऊ ज्ञानमंदिर प्रि प्रायमरी इंग्लिश स्कूल,जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा  आणि महात्मा गांधी विद्यालय या शाळा आहेत.गावात नागरिकांना संगणक शिक्षण पुरवणारी खाजगी संस्था सुद्धा आहे.

## प्रगती तंत्रज्ञान
तसेच ई-महासेवा केंद्र ही गावामध्येच आहे. तुंगी (बु.) गावाची वेबसाईट ०१-०१-२०१३ रोजी सुरू झाली.

## ग्राम पंचायत समिती
तुंगी (बु.) ग्रामपंचायतीची स्थापना १९८२ साली झाली .ग्रामपंचयतीत ११ सर्कल आणि ४ वॉर्ड आहेत. सध्याचे सरपंच अनिल नारायण सगर आणि उप -सरपंच 	मुमताज निसार कारभारी आहेत.
गावात तलाठी, ग्रामसेवक,कृषिसहायक, ग्राम रोजगार सेवक, तंटामुक्ती अध्यक्ष,केंद्रप्र प्रमूख 'प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र' इत्यादी शासकीय आधीकारी आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:औसा तालुक्यातील गावे
वर्ग:लातूर जिल्ह्यातील गावे
रेणापूर विधानसभा मतदारसंघ

**रेणापूर विधानसभा मतदारसंघ** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक विधानसभा मतदारसंघ होता. हा मतदारसंघ इ.स. २००९ साली विसर्जित करून याचा बहुतांश भाग परळी विधानसभा मतदारसंघात विलीन करण्यात आला.

## रेणापूरचे पुर्वीचे आमदार 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:महाराष्ट्रामधील भूतपूर्व विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:बीड जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:बीड लोकसभा मतदारसंघ
लोकनेते शरदरावजी पवार कृषी साहित्य संमेलन (बारामती)

अखिल भारतीय मराठी साहित्य परिषदेच्या वतीने पहिले राज्यस्तरीय **लोकनेते शरदरावजी पवार कृषी साहित्य संमेलन** २७ डिसेंबर, २०१२ रोजी बारामती येथे झाले. या संमेलनाध्यक्ष म्हणून प्रसिद्ध साहित्यिक  दशरथ यादव यांची निवड करण्यात आली होती. यादव हे पत्रकारिता अणि साहित्य क्षेत्रातील एक नामवंत व्यक्तीमत्व.

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:बारामती
नंदू भेंडे

**नंदू भेंडे** (१९५५ - ११ एप्रिल, २०१४) हे रॉक संगीतातील गायक होते. मराठी प्रायोगिक रंगभूमीवरील कलाकार आशा भेंडे व रंगकर्मी आत्माराम भेंडे त्यांचे ते पुत्र होत. त्याचे मामा कवी निस्सीम इझिकेल. 'जीझस ख्राईस्ट सुपरस्टार' या अदी मर्झबान निर्मित नाटकातील  'ज्युडास'च्या भूमिकेमुळे व ‘तीन पैशाचा तमाशा’ या मराठी नाटकातील संगीत भूमिकेमुळे ते ख्यातनाम झाले.

नंदू भेंडे (मूळ नाव सदानंद) हे मराठीतील पहिले रॉकस्टार होते. सन १९७० च्या दशकात मराठी संगीतप्रेमींना नाट्यसंगीताने, भावसंगीताने वेड लावले होते. त्या काळात नंदू भेडे यांनी रॉक म्युझिक मराठीत आणले. जोश, जल्लोषाने भरलेले हे संगीत तरुणांना आवडले. 'तीन पैशाचा तमाशा' या नाटकातील अंकुशच्या भूमिकेतून नंदू भेडेंनी रसिकांवर आपली छाप पाडली होती. पु. ल. देशपांडे यांनीही त्यांच्या पाठीवर कौतुकाची थाप दिली होती.

## सांगीतिक कारकीर्द
नंदू भेंडे यांनी व्हेलवेट फॉग, सेव्हेज एन्काउंटर आणि ऑटोमिक फॉरेस्ट या बॅंडमध्ये गाणी गायली होती. त्याचप्रमाणे 'जीझस ख्राईस्ट सुपरस्टार' या नाटकांमधील त्यांची भूमिकाही जबरदस्त गाजली होती. १९८० मध्ये नंदू भेंडेंनी 'डिस्को डान्सर' या हिंदी चित्रपटासाठी पार्श्वगायन केले  आणि ते 'गोल्ड डिस्क'चे मानकरी ठरले. आर.डी. बर्मन, लक्ष्मीकांत प्यारेलाल, बप्पी लहरी यांच्यासोबतही त्यांनी काम केले होते. नंदू भेंडे यांनी सोनी टीव्हीवरची 'चमत्कार', दूरदर्शनवरील 'चंद्रकांता', झी टीव्हीवरची 'जिना इसी का नाम है', 'दायरे' यासारख्या काही मालिकांनाही संगीत दिले होते.

नंदू भेंडे यांच्या  'गेलो होतो रानात’ सारख्या मराठी गाण्यांना त्या वेळच्या दूरदर्शनवर प्रसिद्धी मिळाली होती.. 

## म्युझिक कंपनी
१९८७ साली नंदू भेंडे यांनी स्वतःची ‘म्युझिक सॉफ्टवेर’  नावाची संगीत-निर्मिती कंपनी आणि १९९२ च्या नोव्हेंबरमध्ये ‘स्पेक्ट्रम मल्टिमीडिया’ या नावाची कंपनी त्यांनी स्थापली. यापैकी स्पेक्ट्रमने एफएम रेडिओसाठी मराठी आणि कोंकणी भाषेत कार्यक्रम-निर्मिती केली. हा गायनेतर व्याप इतका वाढला की, १९९८ च्या मे महिन्यात ‘इन सिंक स्टुडिओ’ हा ३२- ट्रॅक रेकॉर्डिगची सोय असलेला स्टुडिओच त्यांनी स्थापला. त्याचीही अल्पावधीत भरभराट होऊन वर्षभराच्या आत या स्टुडिओत ६४-ट्रॅक रेकॉर्डिगची सोय झाली. 

नंदू भेंडे यांना केवळ सुरांचे नव्हे, सुरांमागच्या तंत्राचेही आकर्षण होते. संगणकीय संगीताच्या जमान्याशी त्यांनी सहज जुळवून घेतले, ते याचमुळे. इव्हेंट मॅनेजमेंट वगैरे क्षेत्रात त्यांनी हातपाय पसरून पाहिले व तेथेच राहणे त्यांना कठीण नव्हते, परंतु तरुणांना आवाज आणि संगीत-तंत्र यांचे शिक्षण देण्यात ते आयुष्याच्या अखेरीपर्यंत रमले होते.

वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
राम सुतार (शिल्पकार)

**राम वंजी सुतार** (१९ फेब्रुवारी, १९२५ - १८ डिसेंबर २०२५) हे आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे मुक्त शिल्पकार होते. यांचा जन्म इ.स. १९२५ मध्ये धुळे जिल्ह्यातील गोंदूर येथे झाला. सुतार यांनी २००हून अधिक शिल्पे जगातील पाचही खंडांत बनवली आहेत. दिल्ली येथील संसद भवनाच्या प्रांगणात राम सुतार यांची शिल्पे आहेत.

## जीवन 
इ.स. १९५२ मध्ये सर जे. जे. आर्टस कॉलेजमध्ये शिल्पकलेची पदवी मिळवली. यावेळी त्यांना मानाचे मेयो सुवर्णपदक मिळाले. इ.स. १९५४ मध्ये भारतीय पुरातत्त्व खात्यात नोकरीची सुरुवात - औरंगाबाद येथे केली. अजिंठा-वेरूळ लेण्यांमधील खराब झालेल्या शिल्पांची डागडुजी करण्याचे काम त्यांनी केले. इ.स.१९५८मध्ये त्यांनी दिल्लीला स्थलांतर केले.
## बालपण
त्यांचे वडील लोहारकाम आणि सुतारकाम करीत असत. शेतीची अवजारे तयार करणे, बैलगाडी बनविणे, लाकडावर कोरीव काम करणे, मातीची खेळणी बनविणे, शेणाने सारवलेल्या भिंतीवर चित्रे रंगविणे वगैरे गोष्टी ते लहानवयातच शिकले. त्यांच्या धुळे जिल्ह्यातील गोंडूर गावात शिक्षणाची सोय उपलब्ध नसल्यामुळे त्यांनी मँट्रिकपर्यंत शिक्षण आपल्या नातेवाईकांकडे राहून अतिशय कष्टाने पूर्ण केले. मुंबई येथे त्यांनी श्रीराम कृ. जोशी ह्यांच्या मार्गदर्शनानुसार सर जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट मध्ये प्रवेश घेऊन १९५३ साली शिल्पकलेत प्रथम वर्गात पदविका मिळविली. त्यांच्या शिल्पकार म्हणून कारकिर्दीला सन १९६० मध्ये चंबळ नदीच्या सीमेंट-कॉन्क्रीटच्या प्रतिकात्मक शिल्पाकृती ने झाली. हे शिल्प चंबळ नदीवरील गांधीसागर धरणाच्या ठिकाणी आहे.

## सर्जनशील वाटचाल
राम सुतार ह्यांनी १९ फेब्रुवारी २०२५ रोजी वयाची शंभरी पार केली. त्यांच्या पंचाहत्तर वर्षाच्या शिल्प घडविण्याच्या कारकिर्दीत त्यांनी व्यक्तिशिल्पे, म्युरल्स, एखाद्या संकल्पनेला धरून शिल्प असे अनेक शिल्पकला प्रकार हाताळले.
दिल्लीत त्यांनी व्यक्तींचे सुमारे पन्नास पुतळे बनविले. त्यांनी बनविलेल्या शिल्पाकृती संसद भवन, राष्ट्रपती भवन आणि विविध राज्ये आणि देशविदेशात आहेत. त्यांनी आकाराने मोठे तसेच संख्येने मोठे असे अनेक पुतळे बनविले.
विचारमग्न अवस्थेत असलेले महात्मा गांधी यांचे संसदभवन येथील कलात्मक व्यक्तीशिल्प आणि वल्लभभाई पटेल ह्यांचे सरदार सरोवर येथील स्टॅचू ऑफ युनिटी नावाचे उत्तुंग शिल्प ही त्यांची सर्वात लोकप्रिय शिल्पे आहेत. स्टॅचू ऑफ युनिटी हा १८२ मीटर (५९७ फूट) उंची असलेला जगातील सर्वात उंच पुतळा आहे.

## मृत्यू 
१८ डिसेंबर २०२५ रोजी वयाच्या १०१व्या वर्षी सुतार यांचे वृद्धापकाळाने नोएडा येथील निवासस्थानी निधन झाले. नोएडा येथे सुतार यांच्या पार्थिवावर शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्यात आले.

## पुरस्कार 
१९९९ मध्ये त्यांना भारत सरकारकडून पद्मश्री आणि त्यानंतर २०१६ मध्ये पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. ऑक्टोबर २०१८ मध्ये, सुतार यांना २०१६ सालचा सांस्कृतिक सलोख्यासाठीचा टागोर पुरस्कार मिळाला. त्यांची राज्य सरकारचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारासाठी निवड करण्यात आली. महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी २० मार्च २०२५ रोजी विधानसभेत ही माहिती दिली.

## हे सुद्धा पहा 
* शिल्पकला
* चित्रकला

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्यदुवे 
* राम सुतार

वर्ग:शिल्पकार
वर्ग:कला
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मराठी शिल्पकार
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते
क्रांती साडेकर

**क्रांति माधव साडेकर** उर्फ **क्रांति, रूह** (ऑक्टोबर २०, इ.स. १९६२ - हयात) या मराठी कवयित्री व लेखिका आहेत.

## जीवन 
क्रांति साडेकर यांनी एम. ए. पदवी अभ्यासक्रमापर्यंत शिक्षण केले.

## प्रकाशित साहित्य 
## पुरस्कार 
# असेही-तसेही या गझलसंग्रहाला विदर्भ साहित्य संघ संस्थेचा नवोदित लेखनासाठीचा पुरस्कार. 

## सहभाग 
# वाशीम येथे आयोजित ६१ वे विदर्भ साहित्य संमेलन,
# यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठानच्या नागपूर शाखेचा उपक्रम ‘नव्या जाणिवांचे कवी’,
# आकाशवाणी तसेच अन्य स्थानिक व महाराष्ट्रातील इतर ठिकाणच्या कार्यक्रमांत काव्यवाचन. 
# तसेच लोकमत व अन्य दिवाळी अंकांसाठी कविता लेखन.
# कवितासंग्रहांवर अभ्यासपूर्ण विवेचन आणि कविता संग्रहांच्या प्रकाशनामध्ये अध्यक्ष म्हणून सहभाग 

## अन्य [आंतरजालीय] 
# आंतरजालावरील [Internet] दिवाळी अंकांसाठी संपादन सहाय्य, 
# विविध काव्यस्पर्धांचे परिक्षण,
# फेसबुकवर आणि ऑर्कुटवर कार्यरत असलेल्या ‘मराठी कविता समूह’ या काव्यसमूहाचे संचालन,
# कवितासमूहातील विविध उपक्रमांचे आयोजन व संचालन,
# ‘मराठी साहित्य समूह’ या ललित लेखनविषयक समुहाचे संचालन,
# काव्यविषयक व ललितलेखनविषयक चर्चांमध्ये सक्रीय सहभाग,
# ‘मराठी कविता समूह’ या काव्यसमूहाचे ‘कविताविश्व’ या ई-पुस्तक प्रकाशनाच्या कविताविषयक ई-पुस्तकांचे संपादन,
# मायबोली, मिसळपाव, सुरेशभट, ऐलपैल, मीमराठी अशा अनेक संस्थळांवर काव्य व ललितलेखन.

## ब्लॉग्ज 
# अग्निसखा [मराठी कविता],
# रूह की शायरी [हिंदी-उर्दू कविता],
# सृजनस्वप्न [ललितलेखन]

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी कवयित्री
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९६२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
चित्पावनी बोलीभाषा

**चित्पावनी** ही मराठी भाषेची एक बोलीभाषा आहे. ही भाषा महाराष्ट्रात  दैनंदिन व्यवहारातून जवळजवळ लुप्त पावलेली असली तरी अजूनही गोव्याच्या काही भागात आणि कर्नाटकातील काही भागात विशेषतः कारवार, उडुपी भागात ही भाषा अजूनही काही कुटुंबांत बोलली जाते. हिचा वापर मुख्यत्वे चित्पावन ब्राह्मण समाजात होत असे.

चित्पावनी बोलीवर पहिले प्रबळ कार्य करणाऱ्या डॉ. सौ वसुधा भिडे ह्यांनी पुणे विद्यापीठ येथून वर्ष १९८३ मध्ये पी एच डी पदवी "चित्पावनी बोली" ह्या विषयावर अर्जित केली. 

कालान्वये अशोक नेने व श्रीधर बर्वे सारखे लेखक पुढे आले, आणि चित्पावनी भाषेत पुस्तके लिहून प्रकाशित केली.

"साद चित्पावनीचो" हा पहिलाच चित्पावनी अंक फेब्रुवारी २०२४ मध्ये गणपुले फौंडेशन (ठाणे) ने प्रकाशित केला आहे.

## चित्पावनी बोलीतले काही शब्द
सलो - होतो
सस - आहेस
सां/से - आहे
आत्वार - स्वैपाकघर
आंबडणे - हाकलणे
आमचेत्यां = आमच्याकडे, त्याचप्रमाणे मामात्यां=मामाकडे, तुमचेत्यां = तुमच्याकडे इत्यादी
सत - आहेत
ओखद - औषध
कई =कधीतरी
कामेरी - कामकरी स्त्री
कार्रोय =कुठेही
कितां - काय?

कें - कोठे/कुठे? 
केडला -  कधी
केंथीन - कोठून?

खळां= अंगण
खायल्या =खालच्या
गोरवां ढोरवां - गुरे ढोरे
चिचाहारली - चिंचेकडली
जपाचां - जपायला
ठिकाण=कुळागर
ठेयलांसे - ठेवले आहे
तां - तें
तेला - त्याला, तसेच हेला - ह्याला. माला  - मला
तोरेचां पाणी - गोड्या पाण्यात मासेमारी करताना एक प्रकारची फळे वापरतात. त्यामुळे ती फळे वापरली की पाणी बाधते. तशा पाण्याला तोरेचां पाणी म्हणतात.
नी, मां, मरे - ?
नेचे - नेते
पणस=फणस
पहू=पोहे
पेरां= पेरू
बेडे=सुपाऱ्या
बोड्यो - मुलगा 
भाऊश - भाऊ
भिंडा - कोकम
भेणिश - बहीण
माटव=मांडव
माड्यो=माडीचे बहुवचन. माडी=पोफळीचे झाड
में - मी
म्हणीं - म्हणून 
येवजलाच नतलां = विचारच केला नव्हता
ऱ्हेव्वे =रहायला;  त्याचप्रमाणे ल्हेव्वे=लिहायला, खायवे=खायला, जेववे/जेव्वे = जेवायला, पव्वे=पोहायला
रात्रीचां -रात्रीचे
वय - झाड्या/काट्याकुट्यांचे कुंपण
वर्खां=वर्षे
शकसां= शकेन
शिरश्याची=शिरशीची (शिरशी या गावची)
सत =आहेत
सनार=असणार
सयन - असेन
सलां = होतं
सांगेव्यो= सांगाव्यात
सांबारां - आमटी
सोपसत -  संपतात
हाड - आण;
०हारी - ०कडे

## चित्पावनी भाषेसंबंधी पुस्तके 
* A Descriptive Study of Citpavni- A dialect of Marathi (Dr. Vasudha Bhide)
* चित्पावन आणि चित्पावनी (डॉ. वसुधा भिडे)
* ओळख चित्पावनीची (डॉ. वसुधा भिडे)
* सुलभ चित्पावनी - लेखक श्री. श्रीधर बर्वे, अस्नोडा गोवा
* खडतर जिणा - लेखक. श्री.अशोक नेने (कडतरी, गोवा)

* काळजातले कुकारे - लेखक. श्री.अशोक नेने (कडतरी, गोवा)
* चित्पावनी भाषेतील पहिले नाटक - "ना घरना दार" लेखक. श्री. अशोक नेने
* चित्पावनी भाषेतील नाटक - निबरातील सावली लेखक. श्रीधर बर्वे (अस्नोडा, गोवा)

## संदर्भ
* बालकांड (लेखक ह.मो. मराठे)
* माजे मामात्यांच्यो गजाली  - लेखिका : सौ. स्मिता मोने अय्या
* ***ना घर ना दार***
* Chitpavni- Amchi Bhas (www.thechitpavana.org)
* चित्पावनी बोलीचा प्रवास- श्री अशोक नेने (www.chitpavana.org)
* Dr. Vasudha Bhide

वर्ग:लुप्त भाषा
वर्ग:मराठी बोलीभाषा
मलेशियन वाघ

250px|इवलेसे|उजवे|मलेशियन वाघ
**मलेशियन वाघ** हा मलेशियात सापडणारा वाघ आहे. मलेशियाच्या वाढत्या लोकसंख्येमुळे इथली जंगले तोडण्यात येत आहेत. जंगले कमी झाल्या मुळे हे वाघ संकटात आले आहेत.

वर्ग:चिंताजनक प्रजाती
वर्ग:प्राणी
वर्ग:वाघांच्या उपप्रजाती
विकास

**विकास** (Development) म्हणजे काळानुसार कुठल्याही गोष्टीत होणारे गुणात्मक, प्रकारात्मक किंवा दर्जात्मक अधिक्य होय. विकास शारीरिक किंवा इतर कोणत्याही संस्थेत (abstract/system) उदा. अर्थव्यवस्था, प्रणाली इ. मध्ये होऊ शकतो. सहसा तो ठराविक एककाच्या पटीत मोजता येत नाही. विकासाच्या मोजमापासाठी वेगळे (सहसा अंमूर्त किंवा संकल्पनात्मक) निकष लावावे लागतात. 
 
काळानुसार अधिक्य होणे हे **वाढ** आणि **विकास** या दोन्हींमधे समान असले तरी वाढीत ***प्रमाणात्मक*** व विकासात ***गुणात्मक*** अधिक्य अभिप्रेत आहे. 

उदाहरणार्थ: 
# संतुलित आहारामुळे रोगप्रतिकारक्षमता वाढते. 
# वयाबरोबर (वाढ) माणसाची प्रगल्भता (विकास) वाढते. 
# गेल्या काही वर्षांत बँकेच्या ग्राहकसेवेत खूपच वाढ झाली आहे. 

## हे पहा 
शारीरिक वाढ व विकास

वाढ
## संदर्भ
वर्ग: वाढ व विकास
ओरिगामी

**ओरिगामी** ही एक पारंपरिक कला आहे. ओरि म्हणजे घड्या घालणे आणि गामी म्हणजे कागद. ओरिगामी या कलेचा उगम चीन मध्ये झाला व या कलेचा विस्तार व कलेची जोपासना जपानमध्ये झाली.

## कलेची पार्श्वभूमी
ओरिगामी ही कला १९४० सालानंतर सर्वत्र पसरू लागली. ओरिगामी या कलेमध्ये पातळ चौकोनी कागद घेऊन तो कुठेहू न कापता त्याच्या घड्या घातल्या जातात व त्यापासून पक्षी, प्राणी, मासे, फुले असे आकार तयार केले जातात. अशा एकूण शंभर आकृत्या पारंपारिक पद्धतीत बनवल्या जातात. रंगबिरंगी कागदापासून केलेली कलाकृती हे ओरीगामिचे वैशिष्ट्य आहे. स्वतःच्या कौशल्याने नवीन आकृत्या घडवण्याचा शोध घेतला जातो.

ओरिझुरु (折鶴), किंवा पेपर क्रेन , ही एक रचना आहे जी सर्व जपानी ओरिगामीमध्ये सर्वात क्लासिक मानली जाते . जपानी संस्कृतीत, असे मानले जाते की त्याचे पंख आत्म्यांना स्वर्गात घेऊन जातात, आणि ते जपानी लाल-मुकुट असलेल्या क्रेनचे प्रतिनिधित्व करते , ज्याला जपानी संस्कृतीत "ऑनरेबल लॉर्ड क्रेन" असे संबोधले जाते. . हे सहसा औपचारिक आवरण किंवा रेस्टॉरंट टेबल सजावट म्हणून वापरले जाते. एक हजार ओरिझुरु एकत्र जोडलेले असतात त्याला सेनबाझुरु म्हणतात(千羽鶴), म्हणजे "हजार क्रेन" आणि असे म्हणले जाते की जर कोणी हजार क्रेन दुमडले तर त्यांना एक इच्छा दिली जाते. 

एक हजार ओरिगामी क्रेन मूळतः दुस -या महायुद्धादरम्यान हिरोशिमावर झालेल्या अणुबॉम्बच्या किरणोत्सर्गामुळे दोन वर्षांची असताना सदाको सासाकी या जपानी मुलीच्या कथेतून लोकप्रिय झाली होती . सासाकीला लवकरच ल्युकेमिया झाला आणि वयाच्या 12 व्या वर्षी हॉस्पिटलमध्ये बराच वेळ घालवल्यानंतर, सेनबाझुरु दंतकथेपासून प्रेरित होऊन एक हजार बनवण्याच्या ध्येयाने ओरिगामी क्रेन बनवण्यास सुरुवात केली. सदको आणि हजार पेपर क्रेन या पुस्तकात सांगितल्याप्रमाणे कथेच्या काल्पनिक आवृत्तीत, ती दुमडणे फारच कमकुवत होण्यापूर्वी ती फक्त 644 दुमडली आणि 25 ऑक्टोबर 1955 रोजी तिचा मृत्यू झाला. तिच्या स्मृतीचा आदर करण्यासाठी, तिच्या वर्गमित्रांनी तिच्यासाठी उर्वरित 356 क्रेन फोल्ड करण्यास सहमती दर्शविली. तिच्या कुटुंबीयांनी आणि वर्गमित्रांनी सांगितलेल्या कथेच्या आवृत्तीमध्ये, हिरोशिमा पीस मेमोरियल म्युझियममध्ये असे म्हणले आहे की तिने 1,000 क्रेन पूर्ण केल्या आणि तिची इच्छा पूर्ण होऊ शकली नाही तेव्हा ती पुढे चालू ठेवली. हिरोशिमा पीस मेमोरियल पार्कमध्ये क्रेन धरून ठेवलेला सदकोचा पुतळा आहे आणि दरवर्षी ओबोनच्या दिवशी लोक त्यांच्या पूर्वजांच्या दिवंगत आत्म्यांच्या स्मरणार्थ पुतळ्यावर क्रेन सोडतात.

## साहित्य
ओरिगामीसाठी पंधरा बाय तेवीस सेंटीमीटरचा कागद घेतला जातो. ओरिगामीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या कागदाला ओशो असे म्हणतात.

## संदर्भ
सृष्टीविज्ञान गाथा, राजहंस प्रकाशन, लेखक- डॉ. श्रीराम गीत   

वर्ग:कला
प्रभाकर ताकवले

अखिल भारतीय मराठी साहित्य परिषदेच्या वतीने सासवड (ता.पुरंदर) येथे पत्रकार दशरथ यादव यांच्या संकल्पनेतून छत्रपती संभाजी महाराज साहित्य संमेलन घेण्यास सुरुवात झाली. संभाजीराजांचा जन्म पुरंदर किल्ल्यावर झाला. त्यांनी नायिकाभेद, नखशिखांत, सातशतक, बुद्धभुषण हे चार ग्रंथ लिहिले. वयाच्या चौदाव्या वर्षी त्यांना मराठी, संस्कृत, हिंदी, फारशी, प्राकृत, इंग्रजी, अर्धमागधी, फ्रेंच या भाषा लिहिता व बोलता येत होत्या. ते उतम साहित्यिक व प्रशासक राजे होते..
डाॅ. प्रभाकर ताकवले हे संस्कृत पंडित असून, छत्रपती संभाजी महाराज यांनी लिहिलेला बुधभुषण ग्रंथ त्यांनी मराठीत अनुवादित केला आहे. ते मुळचे हरगुडे (ता. पुरंदर) येथील असून, पुणे विद्यापीठीत ज्ञानदानाचे काम करीत होते. सासवड येथील पहिल्या छत्रपती संभाजी महाराज साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते.
ज्ञान प्रबोधिनी प्रशाला

ज्ञान प्रबोधिनी प्रशाला ही पुण्यातील सदाशिव पेठेतील एक माध्यमिक शाळा आहे. ही शाळा डॉ. विनायक विश्वनाथ उर्फ अप्पा पेंडसे ह्यांनी सुरू केली. ही शाळा CBSEच्या अभ्यासक्रमानुसार शिक्षण देते.

ह्या शाळेत ५वी ते १०वी या इयत्ता आहेत. प्रत्येक इयत्तेत मुले व मुली अश्या दोन तुकड्या व प्रत्येक तुकडीत ४० मुले असतात..
शाळेत इंग्रजी, हिंदी, मराठी व संस्कृत ह्या चार भाषा आहेत. गणित, समाजशास्त्र व शास्त्र हे विषय इंग्रजी भाषेतून शिकविले जातात.
शाळेत दर आठवड्यातील शुक्रवारी एका विषयाची परीक्षा असते. शाळेत मुलांना भविष्यवेध प्रकल्प, विशेष उद्दिष्ट्य गट यांसारखे प्रकल्प असतात.
याचबरोबर ज्ञान प्रबोधिनीच्या निगडी, सोलापूर, हराळी  इत्यादी ठिकाणीही प्रशाला चालतात.

## गणवेश
प्रबोधिनीतील मुलांचा गणवेश गुलाबी रंगाचा गुडघ्यापर्यंत उंचीचा झब्बा, पांढऱ्या रंगाची सलवार व डोक्यावर पांढरी गांधी टोपी असा आहे; तर मुलींचा गणवेश आकाशी कुर्ता, पांढरी सलवार व पांढरी ओढणी असा आहे. हा गणवेश मुलांना आठवड्यातून एकदा म्हणजे शनिवारी तसेच काही खास कार्यक्रमांना घालून यावा लागतो. इतर दिवशी मुले कोणतेही साधे नेहमीचे कपडे (कॅज्युअल्स्) घालू शकतात मात्र ७वीपासून मुलींना भारतीय कपडे (उदा. पंजाबी ड्रेस) व ९वीपासून मुलांना फुलपॅंट घालणे बंधनकारक आहे.

## प्रवेश
ज्ञान प्रबोधिनीत (पुणे) प्रवेश हा ५वीत दिला जातो. त्यासाठी दोन टप्प्यांची प्रवेश परीक्षा घेतली जाते. पहिला टप्पा हा लेखी असतो. ह्यात उत्तीर्ण होणारे विद्यार्थी दुसऱ्या टप्प्यासाठी पात्र होतात. दुसरा टप्पा हा लेखी असतोच, तसेच विद्यार्थ्यांची मुलाखतही घेतली जाते. त्यातून अंतिम ४० मुलांचा व ४० मुलींचा अशा ८० जणांचा प्रवेश निश्चित केला जातो. ह्या परीक्षेची रूपरेषा ज्ञान प्रबोधिनी प्रज्ञा मानस संशोधिकेने निश्चित केलेली असते.

## क्रीडा प्रकार
ज्ञान प्रबोधिनी मध्ये शाळा सुटल्यानंतर मुले-मुली दलावर जातात. मुलांचे दल युवक विभागाकडून तर मुलींचे दल युवती विभागाकडून चालवले जाते. शाळेतील माजी विद्यार्थी व विद्यार्थिनी हे दलावर मार्गदर्शक म्हणून काम करतात. दलाद्वारे आयोजित केल्या जाणाऱ्या सर्व उपक्रमांची जबाबदारी या माजी विद्यार्थी-विद्यार्थिनींवरच असते. उदा. मुलामुलींना एखाद्या सहलीसाठी घेऊन जाणे, एखादे शिबीर घेणे, गणेशोत्सवातील सुप्रसिद्ध 'बरचीनृत्या'चा सराव करून घेणे, त्याचबरोबर रोजच्या खेळण्यासाठी मैदाने निवडणे, तिथली व्यवस्था बघणे, इत्यादी.

## बाह्य दुवे
* ज्ञान प्रबोधिनी 
* गप्पा, एक मुक्तपीठ 
* ज्ञान प्रबोधिनी प्रशाला
वर्ग:पुण्यातील माध्यमिक शाळा

वर्ग:पुण्यातील माध्यमिक शाळा
सिंदखेड राजा

'''''' हे महाराष्ट्र राज्यातील बुलढाणा जिल्ह्यातील शहर आहे. हे गाव छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आई राजमाता जिजाबाई यांचे जन्म गाव आहे.

४५,००० लोकवस्तीच्या या सिंदखेड राजा शहरात जुन्या काळात बांधलेला जिजाबाईंचे वडील लखुजीराजे यांचा वाडा, रंगमहाल, सावकारवाडा, काळाकोट, लखुजी राजांची समाधी, पुतळा बारव, सजना बारव, गंगासागर, बाळसमुद्र या नावाच्या विहिरी, चांदणीतलाव, मोतीतलाव हे ऐतिहासिक जलसाठे वगैरे बघण्याजोग्या वास्तू आहेत.
* तसेच शहरापासून १० किमी दक्षिणेकडे डोंगर रांगांमध्ये अंबा भवानीचे जागृत देवस्थान, शिवणी टाका आहे.

### जिजाऊ सृष्टी
मराठा सेवा संघाने सिंदखेडराजा येथे नागपूर-मुंबई एक्सप्रेस हायवेवर स्वतःच्या जागेत जिजाऊ धर्मपीठ व जिजाऊ मंदिर अश्या सामूहिक ’जिजाऊ सृष्टी’चे निर्माण कार्य सुरू केले आहे. मोती तलावाच्या बाजूच्या पठारावर जिजाऊ सृष्टीसाठी जागा निवडण्यात आली आहे. या पठार शिवारात राजमाता जिजाऊ घोड्यावरून फेरफटका मारायच्या असे सांगितले जाते. ह्या ठिकाणी त्या युद्धकलेचे, राजकारणाचे शिक्षण घेत होत्या असे म्हणतात. त्याच जागेवर जिजाऊ सृष्टी हा प्रकल्प उभारला जाणार आहे. 

जिजाऊ सृष्टी हा देशाच्या स्वाभिमानाचा राष्ट्रीय प्रकल्प व्हावा, हे जगभरातील पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र व्हावे, असा विचार आहे. त्यानुसार जिजाऊ सृष्टी हा विविध विषयांना सामावून घेणारा एकत्रित स्वरूप प्रकल्प व्हावा तो अद्यावत तीर्थक्षेत्र वा ज्ञानक्षेत्र व्हावे, ही संकल्पना आहे. 

जिजाऊ संग्रहालय, जिजाऊ ग्रंथालय, महिला रोजगार केंद्र, महिला मिलिटरी अ‍ॅकेडमी, संशोधन केंद्र, महिला विद्यापीठ अशा संस्थांची निर्मिती व्हावी, अशीही योजना आहे. त्यात ध्यानमंदिर, संशोधन विभाग, प्रार्थनास्थळांची रचना करणे, विज्ञाननिष्ठ परंपरा वृद्धिंगत करणारे मेळावे भरवणे, विश्वशांती व एकसंघतेसाठी विविध चर्चासत्राचे आयोजन, विविध विषयाचे प्रशिक्षण, कार्ड कॅम्पस, कमांडो फोर्स, ट्रेनिंग सेंटर यासारख्या विविध योजना, सर्व बहुजन समाज, विज्ञाननिष्ठ, कर्मनिष्ठ, कर्तव्यनिष्ठ बनवून संपूर्ण विश्वामध्ये मानवा-मानवा मध्ये समता, समानता, बंधुत्वाची आचारसरणी व विचारसरणी मांडणारा तयार व्हावा, अशी मांडणी व आखणी करणे, हा जिजाऊ सृष्टीचा मुख्य उद्देश आहे. 

या प्रकल्पात भारताच्या सुमारे १०,००० वर्षांचा सांस्कृतिक इतिहास, जिजाबाईच्या काळातील देशातील सर्व क्षेत्रातील स्थिती छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जीवनावरील महत्त्वाचे प्रसंग ते इ.स. २००५ पर्यंतची देशाची वाटचाल, बहुजन समाजातील सर्व समसजसुधारक-संतांची शिकवण लिखित स्वरूपात, चित्ररूपाने, शिल्परूपाने, इलेक्ट्रॉनिक्स माध्यमाच्या साहाय्याने आदी विविध प्रकारे चित्रित केली जाईल.

वर्ग:बुलढाणा जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे
*
सुरेंद्र शिरसाट

**सुरेंद्र शिरसाट** राष्ट्रवादी काँग्रेसचे गोव्यातील प्रदेशाध्यक्ष होते. इ.स. २००९ पासून गोवा राज्यातील एक महाराष्ट्रवादी पक्षाचे प्रतिनिधित्व केले आहे. गोवा राज्य विधानसभा निवडणुकीत आमदार म्हणून निवडून आले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
बुधभूषण

**बुधभुषण** हा छत्रपती संभाजी महाराजांनी लिहिलेला संस्कृत भाषेत दोन खंडा मध्ये लिहीलेला ग्रंथ आहे. या ग्रंथात महाराजांनी प्रशासन कसे चालवावे, काय नियम असावेत याचे विवेचन केले आहे. या ग्रंथाचे मराठीत अनेक अनुवाद झाले आहेत. ग्रंथाचा अभ्यास करून काही जणांनी एम.फिल./पीएच.डी. मिळवली आहे. या ग्रंथाची मूळ हस्तलिखित प्रत मुंबईच्या शासकीय ग्रंथालयात आहे.

बुधभूषण हा स्वतंत्र ग्रंथ नाही. यातले अनेक श्लोक संग्रहित आहेत. हा ग्रंथ लिहिण्यापूर्वी संभाजी महाराजांनी मनुस्मृती, महाभारत, कामन्दकीय नीतिसार, विष्णूधर्मोत्तर पुराण, मत्स्यपुराण आदी प्राचीन ग्रंथांचा सखोल अभ्यास केला असला पाहिजे. विविध पुराण ग्रंथांतून संभाजी महाराजांनी ’राजनीती' या विषयाला धरून निवडलेले श्लोक त्यांचे सुयोग्य वर्गीकरण करून व विषयानुरूप  शीर्षके देऊन या ग्रंथात समाविष्ट केले आहेत..

बुधभूषणमध्ये शेषनाग, गरुड, जीभ, भ्रमर, कुंभ, मीन (मासा), उंट, दुंदुभी, निंबवृक्ष, सोने इत्यादी विषयावर एक-एक तर सूर्यासंबंधीचे ७, चंद्रासंबंधीचे ७, वायुसंबंधीचे ३, मधुकर (भ्रमर) संबंधीचे ७, हंसाविषयीचे ५, हत्तीसंबंधीचे ५, विविध वृक्षासंबंधीचे १९ असे श्लोक आहेत. सुमारे एकोणनव्वद विषयांवर निरनिराळ्या पक्ष्यांची, वृक्षांची उदाहरणे देऊन अन्योक्ती रूपाने व्यंगाचा मोठा खुबीदार वापर या ग्रंथातल्या श्लोकांत झाला आहे.

## बुधभूषणचे मराठी अनुवाद
* प्रा.रामकृष्ण आनंदराव कदम लिखित ’छत्रपती संभाजी महाराज विरचित बुधभूषण-राजनीती'

* डॉ. प्रभाकर ताकवले यांनी केलेला अनुवाद

## संदर्भ
वर्ग:संस्कृत ग्रंथ 
वर्ग:मराठीत अनुवादित झालेले संस्कृत ग्रंथ
सिद्धतेचा भार (तर्कदोष)

सर्वसाधारणता जी व्यक्ती/समुह/संस्था एखादे विधान करते, त्या व्यक्ती/समुह/संस्थेवरच आपले विधान सत्य असल्याचे सिद्ध करणारे पुरावे आणि तर्क देण्याची जबाबदारी असणे अभिप्रेत असते. परंतु 
सिद्धिभार पालटणे shifting of burden of proof   या तर्कदोष बे मालूमपणे सिद्धतेचा भार दुसऱ्या किंवा त्रयस्थावर ढकलण्याचा प्रयत्न होतो.

## कारस्थान संशयवादातील तर्कदोष
' वाईट लोकांचे गट/समुह ',  गोपनीय/अपरोक्षपणे,  अयोग्य अथवा अवैध विघातक कारवाया करण्याची कारस्थाने करत असल्याचे  सामाजिक अथवा राजकीय पार्श्वभूमीवर घटनेवर उपस्थित केले जाणारे, 'कारस्थान संशयवाद' संबधाने येणारे युक्तिवाद तर्कदोषांकरिता अत्यंत काळजीपूर्वक तपासावे लागतात. बऱ्याचदा  'कारस्थान संशयवाद' संदर्भाने मांडला जाणारा युक्तिवाद, सिद्धतेचा भार/जबाबदारी (burden of proof)  युक्तिवाद मांडणाऱ्या कडून एवजी  'कारस्थान संशयवादाचे' अस्तित्त्व नाकारणाऱ्यांची असल्याचे भासवतात, यास  shifting of burden of proof  fallacy अथवा सिद्धतेचा भार (तर्कदोष) असे म्हणतात.   

## संदर्भ
ब्रोन्कायटिस

## **ब्रोन्कायटिस**
ब्रोन्कायटिस वरील छायाचित्र पाहण्यासाठी टिचकी मारा.
##### ब्रोन्कायटिस
ब्रोन्कायटिस (Bronchitis) ही एक वैद्यकीय संज्ञा फुप्फुसातील श्वासनलिका व तेथील इंद्रियांना आलेली सूज यासाठी वापरली जाते.
ब्रोन्कायटिसचे दोन भागात वर्गीकरण करता येऊ शकते.
तीव्र ब्रोन्कायटिस व कालांतराने घडणारा ब्रोन्कायटिस.

### *Acute*
तीव्र ब्रोन्कायटिस मध्ये अनेकदा हा रोग सर्दी-ताप ह्यांच्या बरोबरीने बाधा घडवून आणतो. ९०% वेळी हा रोग विषाणूंमुळे होतो. मात्र १०% वेळी जीवाणूंपासून बाधा होणे सुद्धा शक्य असते.
### *Chronic*
कालांतराने घडणारा ब्रोन्कायटिस हा "सी.ओ.पी.डी." म्हणजेच श्वसनातील अडथळ्यांचे विकार ह्यांचा प्रकार आहे. हा आजार वर्षातून साधारणपणे तीन महिने, कमीत कमी दोन वर्षे चालतो. ह्या प्रकारचा ब्रोन्कायटिस हा सारखं सारखं श्वसनातून घातक / त्रासदायक कण घेतले गेल्यामुळे होतो. तसेच भरपूर प्रमाणात धूम्रपान केल्यामुळेही हा आजार होतो.
.

## वर्गीकरण
### तीव्र ब्रोन्कायटिस
साधारणतः तीव्र ब्रोन्कायटिस हा तीन आठवड्यांपेक्षा कमी वेळात बरा होतो. त्याचे मुख्य लक्षण म्हणजे खोकला येणे. ह्याशिवाय खोकल्यातून कफ, छातीत दुखणे हे सर्व बघून ब्रोन्कायटिसचीच खात्री पटते.
### दीर्घकालीन ब्रोन्कायटिस
कालांतराने घडणारा ब्रोन्कायटिस हा सर्वसाधारणपणे उत्पादनक्षम खोकला जर वर्षातून तीन महिन्यांपेक्षा जास्त काळ टिकून किमान दोन वर्षे राहिला तर ओळखू येतो- हे तेव्हाच, जेव्हा ह्याच्या साथीने आणखी रोग शरीरात नसतात. नाहीतर इतर रोगांच्या सह ह्याचा काल हा वाढूही शकतो. तिसरा प्रकार म्हणजे जिवाणूंमुळे झालेला ब्रोन्कायटिस. मात्र हा बरा करण्यासाठी जैवाविरोधक औषध घ्यावी लागतात.

## लक्षणे
खोकला हे ह्या आजाराचे सर्वात सामान्य, प्राथमिक लक्षण आहे. श्वसनलिकेतील जास्तीचा कफ बाहेर टाकण्याच्या प्रयत्नात खोकला केला जातो. ह्याव्यतिरिक्त आणखी लक्षणे: गळते नाक, घसा दुखी, दम लागणे, भरभर श्वासोच्छ्वास, नाक चोंदणे व लहान प्रमाणात ताप.
मात्र नियतकालिक ब्रोन्कायटिसमध्ये फक्त श्वासोच्छ्वासात त्रास होतो, खोक्ल्यासह.

## आजाराचे कारण
तीव्र ब्रोन्कायटिस हा ऱ्हायनो, कोरोना, आडीनो, मेटान्यू सारख्या काही विषाणूंमुळे होतो. तर दीर्घकालीन ब्रोन्कायटिस धूम्रपान, तंबाखू इत्यादींमुळे होतो. बऱ्याचदा कापड उद्योग, पशुपालन उद्योग यांमध्ये काम करणाऱ्या लोकांना ह्या आजाराचा बळी बनावे लागते.

## रोगाचे निदान
रुग्णाची तपासणी करतेवेळी वैद्यांना ह्या रोगाचे निदान करता येऊ शकते. क्ष-किरणांच्या निदानाने न्युमोनिया नाही ना, ह्याची खात्री करून घ्यावी. अशाप्रकारे रोगाचे निदान करणे सोयीस्कर होईल.

## उपचार
रोगावर उपचार हा त्याच्या लक्षणांवर आधारित असून वेगळ्या लक्षणांसाठी वेगळया उपचाराची गरज असते. ९०% वेळी विषाणू रोगाचे कारण असल्यामुळे जैवाविरोधाके घेणे योग्य ठरत नाही. ब्रोन्कायटिस साठी सामान्यतः एक उपकरण देतात, ज्यातून औषधी पूड श्वासावाटे देता येते.

## संदर्भ
वर्ग:वैद्यकशास्त्र
हॅनिबल

250 px|इवलेसे|हॅनिबलच्या संगमरवरी पुतळा
**हॅनिबल** (इ.स. पूर्व २४७ - इ.स. पूर्व १८३/१८२) हा अतिप्राचीन कार्थेजेनियन साम्राज्याचा लष्करी अधिकारी होता. हॅनिबलला आजवरच्या इतिहासातील सर्वोत्तम लष्करी पुढारी मानण्यात येते.

हॅनिबलच्या काळात भूमध्य भूभागात अत्यंत तणावाचे वातावरण होते. रोमन प्रजासत्ताकाने कार्थेज, सेल्युसिद साम्राज्य, सिराकुझा इत्यादी बलाढ्य सत्तांवर आपली हुकमत प्रस्थापित करण्यास सुरुवात केली. मोठ्या हत्तींचा समावेश असलेली एक सेनेची संपूर्ण तुकडी इबेरियापासून पिरेनीज व आल्प्स पर्वतरांगा पार करून उत्तर इटलीमध्ये सुखरूप नेणे ही हॅनिबलची एक महत्त्वाची कामगिरी मानली जाते. त्यानंतर हॅनिबलने इटलीमध्ये अनेक लढाया जिंकून तेथे सुमारे १५ वर्षे राज्य केले.

मात्र त्यानंतर सिपिओ नावाच्या रोमन सेनापतीने हॅनिबलच्या सैन्याचा दारुण पराभव केला. हॅनिबलला त्याच्याच इटली देशातून परागंदा व्हावे लागले.  शत्रूच्या हाती सापडण्यापेक्षा विष घेऊन त्याने आपला  शेवट करून घेतला. 

शिवाजीच्या समकालीन प्रवाशांनी शिवाजीच्या शौर्याला आणि हॅनिबलच्या शौर्याला तुल्यबळ मानले आहे.

## बाह्य दुवे
*हॅनिबलचे व्यक्तिचित्र 

वर्ग:कार्थेजेनियन साम्राज्य
वर्ग:इ.स.पू. २४७ मधील जन्म
साणोदा

**साणोदा** गुजरातच्या गांधीनगर जिल्ह्यातील गाव आहे. दहेगाम तालुक्यातील हे गाव खारी नदीच्या काठावर आहे.

येथील मुख्य व्यवसाय शेती, शेतमजूरी आणि पशुपालन आहे. गहू, बाजरी, कापूस, एरंडी आणि भाज्या येथील मुख्य पिके आहेत.

## लोकसंख्या 
२००१ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ५,०७८ होती. यात २,६३१ पुरुष आणि २,४४७ स्त्रीया होत्या.

## शाळा
* पटेल एम. जे. हाईस्कूल साणोदा (गुजराती माध्यम शाळा)
* साणोदा माध्यमिक विद्यालय(गुजराती आणि इंग्लिश माध्यमिक शाळा)

## धार्मिक स्थळे 
* महादेव मंदिर
* महाकाली माताजी मंदिर
* आशापुरी माताजी मंदिर
* चामुँडा माताजी मंदिर
* दशा माताजी मंदिर

## देखने लायक स्थलो 
* खारी नदी
## संदर्भ 
वर्ग:गुजरात राज्यातील शहरे व गावे
टिपऱ्या

लाकडाच्या बारा ते चौदा इंच लांबीच्या  रंगवलेल्या आणि क्वचित गोंडा लावलेल्या दंडगोलाकार काठ्यांना टिपऱ्या म्हणतात. दांडिया खेळात फेर धरून गरबा करताना टिपऱ्यांचा तालासाठी उपयोग होतो.

## इतिहास
टिपऱ्यांचा खेळ हा एक प्राचीन खेळ आहे. श्रीकृष्ण गोकुळात गोप-गोपींबरोबर टिपऱ्या खेळल्याची वर्णने आहेत. कृष्णाच्या टिपरी खेळावर मराठीत अनेक अभंग किंवा पोवाडे आहेत. 
उदा०-खेळसी टिपऱ्या घाई रे | वाचे हरीनाम गाई रे |
टिपरीस टिपरी चुंकू जाता बाई |
पडसी यमाच्या घाई रे  ||१||
सहा चार अठरा गड्यांचा मेळा रे |
एका खेळा दोन्ही गुंतला | यमाजी घालील डोळा रे |
वाया खेळ खेळतोसी बाळा रे | सावध होईपाहे डोळा रे |
एका जनार्दनी शरण जाता |
चूकशील कळी काळा रे ||३||
या खेळात दहा – बारा माणसे फेर धरून नाचतात व नाचताना आपल्या डाव्या – उजव्या बाजूच्या नर्तकांच्या टिपरीवर आळीपाळीने आपल्या टिपरीचा आघात करतात. काही ठिकाणी खेळाच्या आरंभी दोन-दोन नर्तक  एकमेकांकडे तोंड करून उभे राहतात व परस्परांच्या टिपरीवर आघात करून नाचू लागतात. या नाचाच्या विविध गती असून, त्या करताना वेगवेगळी गीते म्हणतात. त्यातील काही गीते अशी –

१)	एक टिपरी घे दुसरीस मार गे,तिसरी घेऊन चौथीला |
पाचवी घेऊन साहवी फिर गे,सातवी बदल ||
२)	राधाकृष्ण गे कुंजविहारी, मुरलीधर गोवर्धनधारी |
३)	हरीस खेळता आनंद चित्ता हरिगुण गाता,
अघटित रे | धावता धरणी न पुरे ||
या नृत्याला झांजा व ढोलके यांची साथ असते. कित्येकदा टिपऱ्यांच्या  नाचाबरोबर नर्तक गोफही विणतात. टिपऱ्यांचा खेळ हा रासक्रीडेतलाच एक प्रकार आहे.

## संदर्भ
वर्ग:खेळ
वर्ग:वाद्ये
लीन

'लीन उत्पादन' ही उत्पादनाची अशी पद्धत आहे ज्यामध्ये ग्राहकाला मूल्य न देणारा साधनसंपत्तीचा कुठलाही वापर हा एक उधळपट्टी म्हणून (वेस्ट waste) मानला जातो. याची मुख्य कल्पना अशी आहे की वस्तूचे (ग्राहकाच्या दृष्टीने) मूल्य कमी न करता उत्पादन प्रक्रियेतील वायफाट कामे कमीत कमी करणे.

वर्ग:उत्पादन
वर्ग:प्रक्रिया सुधारणा
वर्ग:व्यवस्थापन
सी.एन. टॉवर

**सी.एन. टॉवर** ही कॅनडाच्या टोराँटो शहरामधील एक दूरसंचार टॉवर आहे. १९७६ साली बांधून पूर्ण झालेला सी.एन. टॉवर २००७ सालापर्यंत जगातील सर्वात उंच इमारत म्हणून ओळखला जात असे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील गगनचुंबी इमारती

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

## चित्र दालन
वर्ग:टोराँटो
वर्ग:जगातील गगनचुंबी इमारती
ओमप्रकाश चौटाला

thumb|ओमप्रकाश चौटाला
**ओमप्रकाश चौटाला** (१ जानेवारी, १९३५:सिरसा, ब्रिटिश भारत — २० डिसेंबर, २०२४:गुरुग्राम, भारत) हे भारतामधील हरियाणा राज्याचे माजी मुख्यमंत्री व भारतीय राष्ट्रीय लोक दलाचे नेते होते. भारताचे माजी उपपंतप्रधान दिवंगत देवीलाल ह्यांचे चौटाला हे पुत्र होते.

मुख्यमंत्री असताना १९९९ ते २००० या काळात चौटाला यांनी बनावट कागदपत्रांच्या आधारे तीन हजार शिक्षकांची भरती केली. या प्रकरणी सीबीआयने चौटाला आणि या प्रकरणात सहभागी असलेल्या सर्व आरोपींविरुद्ध ६ जून २००८ मध्ये  विशेष न्यायालयात आरोपपत्र दाखल केले होते. १६ जानेवारी २०१३ रोजी यांच्यासह त्यांचा मुलगा अजय चौटाला व इतर ५३ जणांना न्यायालयात दोषी ठरविले गेले व अटक करण्यात आली. २२ जानेवारी २०१३ रोजी न्यायालयाने यांना दहा वर्षांच्या तुरूंगवासाची शिक्षा सुनाविली.

चौटाला यांनी २०२१ मध्ये वयाच्या ८७व्या त्यांचे हायस्कूल आणि मॅट्रिकचे शिक्षण पूर्ण केले. चौटाला यांचे २० डिसेंबर २०२४ रोजी वयाच्या ८९व्या वर्षी त्यांच्या गुडगाव येथील निवासस्थानी हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले. 

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
वर्ग:हरियाणाचे मुख्यमंत्री
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लिंग

स्त्रीत्त्व आणि पुरुषत्त्व याच्या गुणवैशिष्ट्यांना लिंग असे म्हणतात. काहीवेळा नराचे शिश्न या संदर्भातही लिंग या शब्दाचा वापर होतो. मानव प्राण्यात स्त्री व पुरुष हे दोन वर्ग लिंगावरूनच ठरविले जातात. ज्या प्राण्यात लिंगाचा उपयोग प्रजननासाठी केला जातो, त्यास लैगिंक प्रजनन असे म्हणतात.

वर्ग:लैंगिकता
वर्ग:जीवशास्त्र

## स्त्रीवादी सिद्धांकन 
जीवशास्त्रज्ञ आणि स्त्रीवादी शैक्षणिक अ‍ॅन फॉस्टो-स्टर्लिंग जैविक विरुद्ध सामाजिक नियतवादाच्या प्रचारला नकार देतात आणि जैविक अस्तित्व आणि सामाजिक वातावरण यांच्यातील परस्परसंवाद व्यक्तींच्या क्षमतांवर कसा प्रभाव पाडतात याचे सखोल विश्लेषण करतात. 

तत्वज्ञानी आणि स्त्रीवादी सिमोन डी ब्यूवोअर यांनी अस्तित्ववादाचा वापर महिलांच्या जीवनाचे अनुभव समजण्यासाठी केला: "एखादी व्यक्ती स्त्री म्हणून जन्माला येत नाही, ती स्त्री बनते किंबहुना बनवली जाते."  संदर्भात, हे एक तात्विक विधान आहे. तथापि, जीवशास्त्राच्या दृष्टीने त्याचे विश्लेषण केले जाऊ शकते - मुलीला स्त्री होण्यासाठी तारुण्य उत्तीर्ण होणे आवश्यक आहे - आणि समाजशास्त्र, कारण सामाजिक संदर्भात प्रौढ संबंध निर्माण करणे हे सहजतेने शिकण्याऐवजी शिकवले जाते. लिंगभाव हा सामाजिक कृती म्हणून शिकवला जातो. 

स्त्रीवादी सिद्धांतात, १९७० च्या दशकात लिंग समस्यांसाठी परिभाषा विकसित झाली. १९७४ च्या *पुल्लिंगी/स्त्रीलिंगी किंवा मानव* या पुस्तकाच्या आवृत्तीत, लेखकाने "जन्मजात लिंग" आणि "शिकलेल्या लैंगिक भूमिका" वापरल्या आहेत,  परंतु १९७८ च्या आवृत्तीत, *लिंग* आणि *लिंग* यांचा वापर उलट केला आहे.  १९८० पर्यंत, बहुतेक स्त्रीवादी लेखनांमध्ये केवळ सामाजिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या अनुकूलित वैशिष्ट्यांसाठी *लिंग भाव ही संकल्पना*  वापरण्यावर सहमती झाली होती.
वामन केंद्रे

**वामन केंद्रे** हे एक मराठी नाट्यदिग्दर्शक आहेत. त्यांचा जन्म दरडवाडी (बीड जिल्हा केज तालुका) येथे झाला.
वामन केंद्रे यांनी मुंबई विद्यापीठ मुंबई येथे २००३ साली ** अकादमी ऑफ थिएटर आर्ट्स ** या नाट्य प्रशिक्षण देणाऱ्या शाळेची स्थापना केली त्याच प्रमाणे त्या शाळेचे संचालक पद १० वर्षे सांभाळी त्यानंतर त्यांनी राष्ट्रीय नाट्य विद्यालय नवी दिल्ली येथील संचालक पद सांभाळेल

## वामन केंद्रे यांना दिग्दर्शित केलेली नाटके
* अशी बायको हवी (लेखक : प्र.के. अत्रे)
* एक झुंज वाऱ्याशी (लेखक : पु.ल. देशपांडे)
* चार दिवस प्रेमाचे (लेखक : रत्नाकर मतकरी)
* जानेमन (लेखक : मच्छिंद्र मोरे)
* झुलवा (लेखक : उत्तम बंडू तुपे). 
* नातीगोती (लेखक : जयवंत दळवी)
* पिया बावरी (लेखन:  भास  'मध्यमव्यायोग' | मराठी नाट्यलेखन वामन केंद्रे)
* प्रेमपत्र ()
* मोहनदास (लेखक : उदय प्रकाश | रूपांतरण : राधा भाटी)
* म्य़ुझिकल ’ती फुलराणी’ (पु.ल. देशपांडे)
* रणांगण (विश्राम बेडेकर)
* राहिले दूर घर माझे (लेखक : शफाअतखान)
* वेधपश्य (मूळ इंग्रजी 'इडिपस' लेखक - सोफोक्लिज; मराठी रूपांतर मच्छिंद्र मोरे)

## पुरस्कार
* नाट्यदिग्दर्शक वामन केंद्रे यांना भारत सरकारचा नाट्यदिग्दर्शनासाठीचा ’संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार’ (२०१२) मिळाला आहे.
* अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषद बीड शाखेच्या वतीने देण्यात येणारा ‘ डॉ. सुहासिनी इर्लेकर राज्यस्तरीय नाट्य पुरस्कार’  (२०१२)
* केंद्रे यांना २०१९ साली पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
* बी.व्ही. कारंथ पुरस्कार (मार्च २०१९)

## संदर्भ 
http://divyamarathi.bhaskar.com/article/MAH-MUM-waman-kendre-is-appointed-as-the-new-director-of-national-school-of-drama-nsd-4332712-NOR.html
http://www.loksatta.com/vruthanta-news/shaktipeeth-in-drama-direction-159104/

वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कन्नडिगा

कर्नाटकात राहणाऱ्या किंवा कर्नाटकात मूळ असलेल्या व्यक्तींना **कन्नडिगा** म्हणतात.
श्री रंगदास स्वामीं पुण्यतिथी यात्रा

**श्री रंगदास स्वामीं पुण्यतिथी यात्रा ** ही अहमदनगर- कल्याण महामार्गावरील आळे फाट्यापासून २0 किलोमीटर अंतरावर असलेले आणे गाव येथे दरवर्षी जानेवारी महिन्यात श्री रंगदास स्वामींच्या पुण्यस्मरण पौष शुद्ध प्रतिपदा या दिवसाच्या पुण्यस्मरणाच्या औचित्याने भरते. या यात्रेत प्रत्येक भाविकाला आमटी-भाकरीचा महाप्रसाद दिला जातो. या महाप्रसाद १५0 वर्षांपासूनची परंपरा आहे.   

## संदर्भ
नार्कोलेप्सी

**नार्कोलेप्सी** हा एक दीर्घकालीन मेंदूविकार आहे. या विकारामुळे मेंदू निद्राचक्रावर नियंत्रण ठेऊ शकत नाही. कदाचित या कारणामुळेच नार्कोलेप्सी आणि निद्रानाश या दोन वेगवेगळ्या रोगांमध्ये गोंधळ केला जातो. नार्कोलेप्सीचा रुग्ण कोणत्याही क्षणी झोपी जातो. यामुळे अशा रुग्णांना अपघात होण्याची शक्यता जास्त असते.

नार्कोलेप्सिग्रस्त रुग्णांना मदत केली जाऊ शकते, पण बरे केला जाऊ शकत नाही. प्रत्येक रुग्णाला दिले जाणारे उपचार हे त्याच्या रोगाच्या स्तरांप्रमाणे ठरवले जातात.

वर्ग:रोग
अहमदनगर महाविद्यालय

**अहमदनगर महाविद्यालय** याची स्थापना डॉ.बी.पी. हिवाळे अर्थात भास्कर पांडुरंग हिवाळे यांनी इ.स. १९४७ साली केली. हे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील पहिले महाविद्यालय आहे.

## संदर्भ
वर्ग:अहिल्यानगर
वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था
अंताजी माणकेश्वर

**अंतोजी माणकेश्वर** (इ.स. १७०८ - इ.स. १७६९) हे मराठा साम्राज्याच्या काळातील दिल्लीतील पेशव्यांचे वकील होते. ते १७५२ पासून पानिपतच्या युद्धापर्यंत दिल्लीच्या संरक्षणासाठी दहा हजारांची फौज घेऊन राहीले होते.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:इ.स. १७०८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७६९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बळवंतराव मेहेंदळे

**बळवंतराव मेहेंदळे** हे पानिपतच्या युद्धात वीरमरण पत्करलेले पेशव्यांचे एक मातब्बर सरदार होते. यांच्या सन्मानार्थ मालगुंड येथे इ.स. १७६१ मध्ये पुण्याच्या श्रीमंत पेशव्यांनी हे ओंकारेश्वराचे मंदिर बांधले. 

## संदर्भ 
वर्ग:मराठा साम्राज्य
वार (गर्भाचे वेष्टन)

thumb|वार
**वार** हा एक मादी प्राण्याच्या शरिरातील एक अवयव आहे. तो वाढणाऱ्या गर्भाला आईच्या गर्भाशयाच्या भिंतीला जोडतो. याद्वारे रक्ताच्या माध्यमातून बाळाचे पोषण होते, टाकाऊ पदार्थ आणि वायू आईकडे वाहून नेले जातात.  

वर्ग:शरीरशास्त्र
वर्ग:जीवशास्त्र
मानाजी पायगुडे

विजय वीर **मानाजी पायगुडे** हे  मातब्बर मराठा सरदार होते. १७५८ च्या ऑगस्ट महिन्यात आताच्या पाकिस्तानात असलेला अटकचा किल्ला मराठय़ांनी जिंकला. या विजयात  मानाजी पायगुडे आघाडीवर होते. 

## संदर्भ
पायगुडे, मानाजी
वर्ग:हिंदू योद्धे
मेबिबाईट

**मेबिबाइट** हे द्विअंकीय माहितीमापनाचे एकक आहे. १ मेबिबाइट = २२० बाइट.

वर्ग:माहिती मापनाची एकके
दुब्रोव्हनिक

**दुब्रोव्हनिक** (क्रोएशियन: Dubrovnik; ; ग्रीक: Ραγκούσα) हे क्रोएशिया देशामधील एक लहान शहर आहे. क्रोएशियाच्या दक्षिण टोकाला एड्रियाटिक समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेले दुब्रोव्हनिक हे एक महत्त्वाचे पर्यटनस्थळ व बंदर आहे. येथील ऐतिहासिक इमारतींसाठी दुब्रोव्हनिक युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे. 

## चित्र दालन
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:क्रो‌एशियामधील शहरे
लोकबिरादरी प्रकल्प

'''''' हा वरोरा जि.चंद्रपूर येथील महारोग सेवा समितीचा प्रकल्प आहे. हा प्रकल्प सामाजिक कार्यकर्ते बाबा आमटे यांनी २३ डिसेंबर १९७३ रोजी महाराष्ट्रातल्या गडचिरोली जिल्ह्यातील भामरागड तालुक्यामधल्या हेमलकसा या गावातील माडिया गोंड या स्थानिक आदिवासी जमातीच्या विकासासाठी चालू केला. या प्रकल्पांतर्गत एक आश्रम शाळा, एक दवाखाना व प्राण्यांसाठीचे अनाथालय चालवले जाते. बाबा आमटे यांचे कनिष्ठ चिरंजीव डॉ. प्रकाश आमटे व त्यांच्या पत्‍नी डॉ. मंदाकिनी आमटे यांनी २५ वर्षे सर्व अडचणींवर मात करत हा प्रकल्प आकाराला आणला. चालवत. आता सर्व जबाबदारी त्यांच्या मुलांनी व सुनांनी - डॉ दिगंत आमटे व डॉ अनघा आमटे आणि अनिकेत व समीक्षा यांनी स्वीकारली आहे. 
thumb|300px|right|लोकबिरादरी प्रकल्पाचे प्रवेशद्वार

## बाह्य दुवे
लोकबिरादरी  प्रकल्पाचे संकेतस्थळ

वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक संस्था
सिद्दी

thumb|कर्नाटक मधील सिद्दी स्त्री
**सिद्दी** इंग्लिश- Siddhi, or Sheedi (उर्दु: شیدی ‎; हिंदी, कोकणी: सिद्दी or शीदि/ಸಿದ್ಧಿ; सिंधी: شيدي; गुजराती: સીદી; कानडी: ಸಿದ್ಧಿಗಳು) हे आफ्रिकन मूळ असलेले भारतात वास्तव्य करणारे लोक आहेत. त्यांची भारतातील संख्या सुमारे २०,०००-५५,००० असून ते प्रामुख्याने गुजरात, हैदराबाद आणि कर्नाटक मध्ये राहतात. महाराष्ट्रातील जंजिरा हा अजिंक्य व अभेद्य किल्ला सिद्दींचा होता. हे लोक मुख्यत्वे सुफी मुस्लिम, काही हिंदु व काही कॅथॉलिक ख्रिश्चन असतात.

## इतिहास
सिद्दी लोक इ.स. ६२८ साली भरुच बंदरात आल्याचे बोलले जाते व काही जण मुहम्मद बिन कासिमच्या सैन्यात आले. त्यांना अरब सैन्यात झांजि म्हणले जाई.

## सिद्दी बोलीभाषा
भारतीय भाषांची लोकगणना' म्हणजेच पीपल्स लिंग्विस्टिक सव्‍‌र्हे ऑफ इंडिया हा 'भाषा' या बडोद्यातील संस्थेच्या महाराष्ट्रातील सर्वेक्षणानुसार महाराष्ट्रात सिद्दी बोली ज्ञात असलेली केवळ दोन कुटूंबे होती आणि तीही सहसा सिद्दी बोलीचा उपयोग करत नाहीत. 

## संदर्भ
वर्ग:भारतामधील जाती
यंत्रमाग

**यंत्रमाग** म्हणजे सूता पासून कापड विणनारे यंत्र होय. या यंत्राची निर्मिति एडम्नड कार्टराइट या इंग्रजाने १७८५ साली केली.
मोहम्मद ताहिर-उल-कादरी

**मोहम्मद ताहीर उल कादरी** () हे सुफी विचारवंत आहेत. पाकिस्तानातील तेहरीक मिनाज अल कुर्आन पार्टीचे नेते असलेल्या कादरी यांनी कॅनडाचे नागरिकत्व घेतलेले आहे. पाकिस्तानमध्ये केंद्र आणि प्रांतिक सरकारे बरखास्त करून राजकीय सुधारणांची मागणी करण्यासाठी कादरी यांनी इस्लामाबादमधील जिना अव्हेन्यू येथे आपल्या हजारो समर्थकांसह २०१३ मध्ये आंदोलन सुरू केले. पाकिस्तानात राजकीय सुधारणा करव्यात, निवडणूक आयोग बरखास्त करावा, लष्कर आणि न्यायसंस्था यांच्याशी चर्चा करून काळजीवाहू सरकार स्थापन करावे, अशा मागण्या कादरी यांनी त्या वेळी केल्या. 

वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म
माँटेनिग्रिन भाषा

**मॉंटेनिग्रिन** (crnogorski, црногорски) ही स्लाव्हिक भाषासमूहामधील सर्बो-क्रोएशियन ह्या भाषेची एक उपभाषा मानली जाते. मॉंटेनिग्रिन ही मॉंटेनिग्रो ह्या देशाची राष्ट्रभाषा असून ती सर्बियन, बॉस्नियन व क्रोएशियन ह्या भाषांसोबत मिळतीजुळती आहे.

वर्ग:स्लाव्हिक भाषा
भा
सिक्स सिग्मा

thumb|सिक्स सिग्माची खूण

सिक्स सिग्मा म्हणजे प्रक्रिया सुधारण्यासाठी असलेल्या साधनांचा आणि धोरणांचा एक संच आहे. याची निर्मिती १९८६ साली मोटोरोला या कंपनीने केली. १९९५ मध्ये जीई कंपनीच्या जॅक वेल्श यांनी सिक्स सिग्माला त्यांच्या कंपनीच्या धोरणाचा केंद्रबिन्दू बनविले तेव्हा सिक्स सिग्मा सुप्रसिद्ध झाले. आज अनेक उद्योगांत सिक्स सिग्माचा वापर होतो. 

प्रक्रियेतील तफावती, उणीवा शोधून काढून उत्पादनाच्या गुणवत्तेत सुधारणा करणे ही सिक्स सिग्माची मुख्य कल्पना आहे.

## इतिहास
## शिकवण
## पद्धती
## अंमलबजावणीतील भूमिका
## उपयोग
वर्ग:प्रक्रिया सुधारणा

वर्ग:गुणवत्ता
स्लोन स्टीवन्स

**स्लोन स्टीवन्स** (; २० मार्च, इ.स. १९९३) ही एक व्यावसायिक अमेरिकन टेनिसपटू आहे. २००९ सालापासून व्यावसायिक टेनिस खेळत असलेली स्टीफन्स सध्या डब्ल्यू.टी.ए. जागतिक क्रमवारीत २५व्या क्रमांकावर आहे. २०१० साली तिने ३ ग्रँड स्लॅम स्पर्धांची ज्यूनियर महिला दुहेरी अजिंक्यपदे पटकावली. २०११ सालच्या यू.एस. ओपन स्पर्धेमध्ये स्टीफन्सला प्रथम वरिष्ठ श्रेणीमध्ये प्रवेश मिळाला.

२०१३ मधील ऑस्ट्रेलियन ओपन स्पर्धेच्या उपांत्यपूर्व फेरीत स्टीफन्सने बलाढ्य सेरेना विल्यम्सला हरवून आपला आजवरचा सर्वात मोठा विजय मिळवला. आपल्यापेक्षा तरुण खेळाडूकडून पराभूत होण्याची सेरेना विल्यम्सची ही पहिलीच वेळ होती.

## बाह्य दुवे 
वर्ग:अमेरिकेच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रियेका

**रियेका** (क्रोएशियन: Rijeka; हंगेरियन व ) हे क्रोएशिया देशामधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे (झाग्रेब व स्प्लिट खालोखाल) शहर आहे. क्रोएशियाच्या वायव्य भागात एड्रियाटिक समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेले रियेका हे एक महत्त्वाचे बंदर आहे.  

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:क्रो‌एशियामधील शहरे
विश्वेश्वरनाथ खरे

**विश्वेश्वरनाथ खरे** हे भारताचे तेहतिसावे सरन्यायाधीश होते.  १९ डिसेंबर, इ.स. २००२ पासून २ मे, इ.स. २००४ या कालावधीत ते सरन्यायाधीश होते.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश
वर्ग:मराठी व्यक्ती
के.जी. बालकृष्णन

**के. जी. बालकृष्णन** हे भारताचे एक माजी सरन्यायाधीश आहेत. १४ जानेवारी २००७ ते १२ मे २०१० या कालावधीत ते सदतीसावे सरन्यायाधीश म्हणून कार्यरत होते.

वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म
वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश
वर्ग:दलित व्यक्ती
कृष्णद्रव्य

thumb|विश्वातील घटकांचे प्रमाण
कृष्णद्रव्य म्हणजे विश्वातील एकूण वस्तुमानापैकी सुमारे ८०% वस्तुमान व्यापणारे एक द्रव्य आहे . ते डोळ्यांना किंवा दुर्बिणीने दिसत नाही, ते प्रकाश किंवा विद्युतचुंबकीय किरणोत्सर्ग करत नाही. त्याच्या गुरूत्त्वाकर्षणाच्या परिणामांमुळे त्याचे अस्तित्त्व व त्याच्या गुणधर्मांचे अनुमान शास्त्रज्ञांनी केले आहे.

वर्ग:खगोलशास्त्र

वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:अवकाश

वर्ग:विश्व
कोथ

इवलेसे|पायाच्या बोटांना झालेला कोथ
शरिरातील उती मरण्याच्या स्थितीला कोथ असे म्हणतात. हा एक भयानक व जीवघेणा आजार आहे. इजा, दुखापत, जंतुसंसर्ग किंवा रक्ताभिसरणाच्या समस्येमुळे हा आजार होऊ शकतो. कोरडा कोथ, ओला कोथ आणि वायू कोथ असे या रोगाचे तीन प्रकार आहेत. यास गॅंगरीन असे म्हणतात.

वर्ग:रोग
अल्तमस कबीर

thumb|अल्तमस कबीर
**अल्तमस कबीर**  (जुलै १९, इ.स. १९४८ - हयात) हे भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे ३९ वे सरन्यायाधीश आहेत. त्यांना २९ सप्टेंबर इ.स. २०१२ रोजी राष्ट्रपती भवनात राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांनी शपथ दिली. अल्तमस कबीर हे १८ जुलै, इ.स. २०१३पर्यंत या पदावर असतील.

वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
पाकोळी

thumb|पाकोळी
thumb|संगमरवरी मजल्यावरील एक पाकोळी, कोलकाता, पश्चिम बंगाल, भारत
thumb|कृत्रिम फुलांवर एक पाकोळी, कोलकाता, पश्चिम बंगाल, भारत

पाकोळी हा फुलपाखरासारखा एक कीटक आहे. परंतु फुलपाखरापेक्षा त्याचे रंग मळकट व फिकट असतात.

वर्ग:जीवशास्त्र

वर्ग:कीटक
विकास विनायकराव देशमुख

विकास विनायकराव देशमुख हे पत्रकार आणि स्तंभलेखक आहेत.  ते १ जून २०१३ पासून भास्कर समूहाच्या दिव्य मराठी  या दैनिकात  वाशीम येथे कार्यरत आहेत.

## पत्रकारितेतील योगदान
* दैनिक अकोला दर्शनचे वाशीम जिल्हा प्रतिनिधी. मार्च २००४ ते मे २००८.
* लोकमतच्या वाशीम जिल्हा कार्यालयात जून २००८ ते मार्च २०१२ पर्यंत उपसंपादक आणि ग्रामीण विभाग प्रमुख.
* एप्रिल २०१२ ते जून २०१२  सकाळच्या नागपूर कार्यालयात उपसंपादक.
* जून २०१२ ते नोव्हेंबर २०१२ लोकमतच्या नागपूर कार्यालयात उपसंपादक.
* नोव्हेंबर २०१२ ते मे २०१३ एकमत लातूर कार्यालयात मुख्य उपसंपादक.

## विकास देशमुखांचे उल्लेखनीय कार्य
* त्यांनी नोव्हेंबर २००९ मध्ये लोकमत अकोला आवृत्तीत ‘पुरोगामी महाराष्ट्रात' या वृत्तमालिकेद्वारे मांगवाडी, ता. रिसोड येथील मांतग समाजाला हनुमान मंदिरात प्रवेश मिळवून दिला. या गावातील मातंग बांधव पिढ्यान्‌पिढ्यांपासून देवदर्शन घेऊ शकत नव्हते. केवळ बातम्यांच्या माध्यमातून प्रबोधन करून विकास देशमुख यांनी त्यांना मंदिरात प्रवेश मिळवून दिला.
* ‘लोकमत मदतीचा हात' या कॉलमद्वारे अनेक शोषितांना, पीडितांना, गरजू विद्यार्थ्यांना व रुग्णांना त्यांनी आर्थिक मदत मिळवून दिली.
* ललित लेखनातून त्यांनी विकास पत्रकारितेचा पायंडा पाडला.

## साहित्यक्षेत्रातील योगदान
*  काव्याग्रह या अग्रगण्य वाङ्‌मयीन नियतकालिकाचे संस्थापक सदस्य आणि संपादकीय मंडळ सदस्य.
* मुक्ताक्षर या वाङ्‌मयीन नियतकालिकाचे कार्यकारी संपादक.

## पुरस्कार
* महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव मोहिमेबद्दल केलेल्या वस्तुनिष्ठ लेखनाबद्दल महाराष्ट्र शासनाचा सन २००९-१० या वर्षीचा उत्कृष्ट पत्रकार (विभागीय) पुरस्कार. स्वरूप १ लाख रुपये रोख, प्रमाणपत्र, शाल आणि श्रीफळ.  
* (अंकुर साहित्य संघाचा) २००८ सालचा राज्यस्तरीय शोधपत्रकारिता (उत्तेजनार्थ) पुरस्कार

## संदर्भ
http://www.esakal.com/esakal/20100811/4743972682850088132.htm  

http://epaper.esakal.com/eSakal/20091009/4698585855538796520.htm 

वर्ग: मराठी पत्रकार
प्रकाश निकम

**प्रकाश निकम** (  ) हे विविध मराठी चित्रपटांचे ध्वनी संयोजक आणि ध्वनी मुद्रक आहेत.

## चित्रपट
जगावेगळी पैज (चित्रपट) , ' धाव रेणुका धाव ' ,सांग सांग गंगाराम,सत्तेसाठी काहीही,वन रूम किचन,व्हॉट ॲन आयडीया माई ! , सूत्रधार (हिंदी) ,

## कौटूंबिक
यांच्या कुटूंबातील वसंतराव निकम आणि अनिल वसंतराव निकम हे देखिल मराठी हिंदी चित्रपटांकरीता ध्वनी मुद्रणे करतात

वर्ग:मराठी ध्वनीमुद्रक
शिवाजी लक्ष्मण कांबळे

**शिवाजी लक्ष्मण कांबळे** (जुलै १२, इ.स. १९७१ -हयात) हे दैनिक एकमत (लातूर) वृत्तपत्राचे मुख्य उपसंपादक, पत्रकार, स्तंभलेखक, मुख्य संपादक आणि पुरोगामी सामाजिक चळवळीतील कार्यकर्ते आहेत.

## थोडक्यात परिचय 
हिगोली जिल्ह्यातील मूळ गाव भोगाव ( धानोरा ) येथे दलित कुटुंबात जन्म. छात्रभारती, राष्ट्र सेवा दल या संघटनेच्या माध्यमातून सामाजिक कार्य. प्रसार माध्यमांतून सामाजिक  विषयांची मांडणी {अ‍ॅडव्होकसी} करून सरकारचे लक्ष वेधण्याचे ‘संपर्क, मीडिया नेटवर्क नामक संस्थेच्या माध्यमातून  कार्य. विविध सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक व साहित्यिक  विषयावर विपुल स्फुटलेखन.

## शिक्षण 
प्राथमिक  शिक्षण भोगाव (धानोरा) जि. हिगोली  येथे, तर माध्यमिक शिक्षण  उस्मानाबाद जिल्ह्यातील येरमाळा  येथे झाले. मानववंशशास्त्रात पदवी घेतली. प्रतिकुल आर्थिक परिस्थिती असल्याने,ऑईल मिलमध्ये कामगार, इमारत बांधकामावर काम केले. शिवाय अन्य मजुरीची कामे करीत शिक्षण घेतले.

## कारकीर्द 
शिक्षण सुरू असताना आणि त्यानंतर छात्रभारती, राष्ट्र सेवा दल या सामाजिक संघटनामध्ये पूर्णवेळ कार्यकर्ता म्हणून  बरीच वर्षे सामाजिक कार्य केले.  नळदुर्ग येथील अनाथ मुलांच्या आपलं घर प्रकल्पात वर्षभर कार्य केले. १९९२ मध्ये उस्मानाबादच्या दै. संघर्षमधून पत्रकारितेला प्रारंभ केला.दरम्यानच्या काळात    दै. लोकमतमध्ये ग्रामीण वार्ताहर, उपसंपादक म्हणून पाच वर्षे काम केले. २००४ मध्ये नांदेडला दै. पुण्यनगरीचे उपसंपादक म्हणून रुजू झाले.  दरम्यानच्या काळात 'संपर्क मीडिया नेटवर्कचे' जिल्हाप्रतिनिधी म्हणून दोन वर्षे काम केले. २ जुलै इ.स. २०१२ पासून लातूरच्या दैनिक एकमतमध्ये मुख्य उपसंपादक म्हणून काम पाहत आहेत.
### पत्रकारिता
बातमीदार, दैनिक लोकमत, येरमाळा (१९९२-९४), उपसंपादक, दैनिक लोकमत, उस्मानाबाद (१९९४-९८).
प्रासंगिक कलावंत, आकाशवाणी उस्मानाबाद केंद्र (१९९६). जिल्हा प्रतिनिधी, सा. महाराष्ट्र, काल-आज-उद्या, उस्मानाबाद (२००१-०२).
उपसंपादक, दैनिक पुण्यनगरी, नांदेड (जाने.२००४-०८). जिल्हा प्रतिनिधी, दैनिक सुराज्य सोलापूर, नांदेड (२००९-१०).
मुख्य उपसंपादक, दै. देशोन्नती, अकोला (२०११). मुख्य उपसंपादक, दैनिक एकमत, लातूर (जून-२०१२ पासून)

## संदर्भ
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म