open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अंजन

**अंजन** ( वनस्पतिशास्त्रीय नाव: हार्डविकिया बायनाटा *Hardwickia binata* Roxb, कुळ: Caesalpinaceae, ( संस्कृत: अंजन, हिंदी: अंजन; इरुला: कराची, कन्नड: कम्मारा, मल्याळम: आचा, तमिळ: आचा, तेलुगु: येपी)

### वर्णन 
अंजनाचा वृक्ष सर्वसाधारणपणे शुष्क पानझडीच्या वनांत आढळतो. हा वृक्ष सरासरी १५ ते २५ मीटर उंच वाढतो. खोड खरबरीत तपकिरी रंगाचे असून साल भेगाळलेली दिसते. जसजसे झाडाचे वय वाढत जाते त्याप्रमाणे खोडाचा रंग गडद होत जातो. पाने संयुक्तपर्णी, द्विदल म्हणजेच दोन पर्णिकांची मिळून बनलेली असतात. .आपटयाच्या पानासारखी दिसतात

अंजन आणि कांचन एकाच कुळातील असल्यामुळे प्रथमदर्शनी दोघांमधे गफलत होण्याची शक्यता असते. परंतु कांचन आणि अंजनाच्या पानांमधील मुख्य फरक म्हणजे पर्णिकांची रचना. अंजनाचे पान दोन देठविरहित पर्णिकांचे बनलेले असून दोन्ही पर्णिका एकमेकांपासून पूर्णपणे सुट्या असतात याउलट कांचनाच्या पर्णिका मध्यशिरेला जोडल्या जाऊन मध्यावर घडी पडणारे पान तयार होते. अंजनाच्या या पर्णिका साधारणपणे 2.5 ते 7.5 सेमी लांब असतात. फुले छोटी, नाजूक, पिवळसर रंगाची व सहज नजरेत न भरणारी असतात.  फुले हिवाळयात येतात . शेंगा चपट्या, लांबट आकाराच्या, दोन्ही टोकांकडे निमुळत्या, आणि खालच्या टोकाजवळ एक बी धारण करणाऱ्या असतात. अंजनाचा पाला हा जनावरांसाठी उपयुक्त चारा आहेे. या वनस्पतीचे लाकुड तांबडया रंगाचे  व अतिशय कठिण असते .भारतातले सर्वात जड लाकुड अशी ओळख आहे . भासता ओलना कु

### हंगाम 
अंजनवृक्षाची एप्रिलमधे पानझड होऊन मे ते ऑगस्ट दरम्यान झाडाला नवी पालवी फुटते. साधारणतः ऑगस्ट-सप्टेंबर हा अंजनाच्या फुलण्याचा काळ असतो. यानंतर लगेचच फळे तयार होऊन ती पुढील हंगामापर्यंत झाडावर टिकतात.

### नैसर्गिक आढळ 
अंजनाचा वृक्ष शुष्क प्रदेशांत नैसर्गिकरीत्या आढळतो. उथळ, वालुकामिश्रित, खडकाळ जमीन याच्या वाढीसाठी पोषक असते. अंजनाची लांब मुळे जमिनीत खोलवर शिरून खडकांच्या भेगांमधून लांबवर पसरतात. त्यामुळे पाण्याशिवायही झाड व्यवस्थितपणे जिवंत राहू शकते. भारतात उत्तर प्रदेश, पश्चिम बंगाल, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, तेलंगण, कर्नाटक, तमिळ नाडू येथे आढळतो. 

### उपयोग 
# धागे: अंजनाच्या सालीपासून मिळणाऱ्या धाग्यांपासून बळकट दोर तयार करतात.
# चारा: पानांमधे साधारण ९% प्रथिने असतात, त्यामुळे जनावारांसाठी पौष्टिक खाद्य म्हणून वापर केला जातो.
# इमारतीचे लाकूड: भारतात मिळणाऱ्या लाकडांच्या प्रकारांपैकी अंजनाचे लाकूड अतिशय टिकाऊ म्हणून प्रसिद्ध आहे. अंजनाचे लाकूड प्रामुख्याने शेतीची उपकरणे, बैलगाड्या, चाके व इमारतींच्या बांधकामासाठी वापरले जाते.
# इंधन: जळणासाठी तसेच कोळसा तयार करण्यासाठी अंजनाचे लाकूड उपयोगी आहे.
## हे सुद्धा पहा 
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी
वर्ग:औषधी वनस्पती
सेंट्रल बँक ऑफ इंडिया

**भारतीय सेंट्रल बँक** ही एक भारतीय राष्ट्रीयीकृत बँक आहे.  या बँकेची स्थापना १९११ मध्ये झाली. १९६९ साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले. ह्या बँकेच्या भारतभर साधारण ३,१६८ शाखा आहेत.

वर्ग:भारतीय बँका
वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था
वर्ग:इ.स. १९११ मधील निर्मिती
बालरोगशास्त्र

**बालरोगशास्त्र** हे सहसा १६ वर्षांखालील व्यक्तींच्या तब्येतीबद्दलचे वैद्यकशास्त्र आहे.

वर्ग:रोग
वर्ग:विकिप्रकल्प वैद्यकशास्त्र
अश्विनी कुमार (पौराणिक वैद्य)

**अश्विनीकुमार**  हे देवदेवतांचे नव्हेत, तर ऋषींचेही वैद्य होते. ह्यांनी वृद्ध च्यवन ऋषींना तारुण्य प्राप्त करून दिले. अश्विनीकुमार ही जुळी भावंडे असून एकाचे नाव नासत्य व दुसऱ्याचे दस्र होय. त्यांच्या आईचे नाव संज्ञा आणि वडिलांचे विवस्वान आहे. ते समुद्रमंथनामधून वर आलेले धन्वंतरी हेही देवांचे वैद्य होत. अश्विनीकुमार हे वैवस्वत मन्वंतरात देव समजले गेले आहेत. अश्विनीकुमारांना आवाहन करून पंडूच्या माद्री नावाच्या पत्‍नीने नकुल-सहदेव या जुळ्या पांडवांना जन्म दिला.

ऋग्वेदांतील जवळजवळ ५० सूत्रांमध्ये अश्विनीकुमारांचा उल्लेख आला आहे. अथर्ववेदातही हे प्रेमी युगुलांचा मिलाप घडवून आणतात असे म्हणले आहे. (अथर्व-२.३०.२). त्यांची बायको वैष्णविवती होती जे कृष्ण आणि रुक्मिणी ची नात होती.

वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:आयुर्वेद
वर्ग:पौराणिक व्यक्ती
दाग (१९५२ चित्रपट)

**दाग** हा १९५२ साली प्रदर्शित झालेला एक भारतीय हिंदी चित्रपट आहे. ह्या चित्रपटात दिलीप कुमार, निम्मी व उषाकिरण ह्यांच्या प्रमुख भूमिका असून ह्या चित्रपटाचे संगीत शंकर जयकिशन ह्यांनी दिले आहे. १९५३ साली झालेल्या पहिल्या फिल्मफेअर पुरस्कार सोहळ्यामध्ये दिलीप कुमारला ह्या चित्रपटामधील भूमिकेसाठी सर्वोत्तम अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला.

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:इ.स. १९५२ मधील हिंदी चित्रपट
मशाल (चित्रपट)

**मशाल** हा १९८४ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. यश चोप्राचे दिग्दर्शन व निर्मिती असलेल्या ह्या चित्रपटात दिलीप कुमार, वहिदा रेहमान व अनिल कपूर ह्यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. वसंत कानेटकरांनी लिहिलेल्या अश्रूंची झाली फुले ह्या प्रसिद्ध मराठी नाटकावर हा चित्रपट आधारित आहे.

वर्ग:यश चोप्रा दिग्दर्शित चित्रपट
फासलें

**फासले** हा १९८५ साली प्रदर्शित झालेला हिंदी चित्रपट आहे.

वर्ग:यश चोप्रा दिग्दर्शित चित्रपट
विजय (चित्रपट)

**विजय** हा १९८८ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. यश चोप्राचे दिग्दर्शन असलेल्या विजय मध्ये अनेक आघाडीच्या कलाकारांनी भूमिका केल्या आहेत.

वर्ग:यश चोप्रा दिग्दर्शित चित्रपट
लम्हे

***लम्हे*** (मराठी: *क्षण*) हा १९९१ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. यश चोप्राने दिग्दर्शन केलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये श्रीदेवी (आई आणि मुलगी अशा दुहेरी भूमिकेत), अनिल कपूर, वहिदा रेहमान व अनुपम खेर ह्यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. हा चित्रपट यश चोप्राच्या सर्वोत्तम कलाकृतींपैकी एक समजला जातो. समीक्षकांनी नावाजून व अनेक पुरस्कार मिळवून देखील हा चित्रपट तिकिट खिडकीवर अपयशी ठरला.

## कथानक
*लम्हे* ही गोष्ट आहे क्षणांची, उत्कटतेच्या क्षणांची... आनंदाच्या क्षणांची... प्रेमाच्या क्षणांची जे आयुष्य बदलून टाकतात. जेव्हा तरुण वीरेन (अनिल कपूर) पहिल्यांदा भारतात येतो तेव्हा त्याला पल्लवीने (श्रीदेवी) मोहित केले. जेव्हा त्याला कळते की तिचं लग्न आधीच ठरलेलं आहे, तेव्हा तो दुःखी होऊन लंडनला परत येतो. जेव्हा त्याला पल्लवी आणि तिचा नवरा मरण पावल्याची आणि त्यांची मुलगी पूजा (श्रीदेवी) ही एकटी पडल्याची बातमी मिळते, तेव्हा वीरेन तिची काळजी घेतली जाईल याची खात्री घेतो. आता सुमारे २० वर्षांनंतर, वीरेन भारतात परत येतो आणि पूजाला पहिल्यांदा पाहतो... तिच्या आईची हुबेहुब प्रतिमा! वीरेनला असे वाटते की नियतीने त्याच्याशी क्रूर खेळ खेळला आहे जेव्हा पूजा कबूल करते की ती त्याच्यावर प्रेम करते... अजून एक क्षण जो त्याचे आयुष्य बदलून टाकतो... कायमचा.

## कलाकार
* श्रीदेवी - पल्लवी ठाकुर भटनागर / पूजा भटनागर (आई आणि मुलगी अशा दुहेरी भूमिकेत)
* अनिल कपूर - वीरेंद्र प्रताप सिंह (ऊर्फ वीरेन / कुंवरजी) 
* वहिदा रेहमान - दुर्गादेवी (ऊर्फ दाई जा)
* अनुपम खेर - प्रेम आनंद 
* दीपक मल्होत्रा - सिद्धार्थ कुमार भटनागर 
* डिप्पी सागू - अनिता मल्होत्रा 
* मनोहर सिंह - कोठीवाले ठाकूर 
* ललित तिवारी - सुधेश्वर नारायण तिवारी 

## पुरस्कार
### राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
*सर्वोत्तम वेशभूषा
### फिल्मफेअर पुरस्कार
*सर्वोत्तम चित्रपट
*सर्वोत्तम अभिनेत्री - श्रीदेवी

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:यश चोप्रा दिग्दर्शित चित्रपट
चांदनी (चित्रपट)

**चांदनी** हा १९८९ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. यश चोप्राने दिग्दर्शन केलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये ऋषी कपूर, श्रीदेवी व विनोद खन्ना ह्यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. त्रिकोणी प्रेमकथेवर आधरित असलेला ह्या चित्रपटाला मोठे यश मिळाले.

## पुरस्कार
### राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
*सर्वोत्कृष्ट सर्वांगीण मनोरंजक चित्रपट

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:यश चोप्रा दिग्दर्शित चित्रपट
नव्हासा द्वीप

right|thumb|250 px|नव्हासा द्वीपाचा नकाशा
**नव्हासा द्वीप** (इंग्लिश: Navassa Island) हे कॅरिबियन मधील &nbsp;ह्या देशाच्या अधिपत्याखालील एक बेट आहे. ह्या बेटावर हैती देशाने १८०१ सालापासुन आपला संवैधानिक मालकी हक्क असल्याचा दावा केला आहे. ह्या बेटावर लोकवस्ती नाही.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
लॅटिन अमेरिका

**लॅटिन अमेरिका** हा अमेरिकेचा सांस्कृतिक प्रदेश आहे जिथे रोमान्स भाषा प्रामुख्याने बोलल्या जातात, प्रामुख्याने स्पॅनिश आणि पोर्तुगीज. लॅटिन अमेरिका हा भूगोलानुसार नव्हे तर सांस्कृतिक ओळखीनुसार परिभाषित केला जातो आणि म्हणूनच त्यात उत्तर आणि दक्षिण अमेरिकेतील देशांचा समावेश आहे. अमेरिकेच्या दक्षिणेकडील बहुतेक देशांचा समावेश असतो: मेक्सिको आणि मध्य अमेरिका, दक्षिण अमेरिका आणि कॅरिबियन देश. सामान्यतः, त्यासाठी हिस्पॅनिक अमेरिका आणि ब्राझीलचा संदर्भ दिला जातो. 

लॅटिन अमेरिका ही संज्ञा प्रथम १८५६ मध्ये पॅरिसमध्ये झालेल्या एका परिषदेत सादर करण्यात आली, जिचे शीर्षक होते, *अमेरिकेचा पुढाकार: प्रजासत्ताकांच्या संघीय काँग्रेससाठी कल्पना*. चिलीचे राजकारणी फ्रान्सिस्को बिल्बाओ यांनी सामायिक सांस्कृतिक आणि भाषिक वारसा असलेल्या देशांना एकत्र करण्यासाठी ही संज्ञा वापरली. १८६० च्या दशकात नेपोलियन तिसरा, ज्याच्या सरकारने दुसऱ्या मेक्सिकन साम्राज्यात फ्रान्सच्या हस्तक्षेपाचे समर्थन करण्याचा प्रयत्न केला, त्याच्या राजवटीत तिला अधिक महत्त्व प्राप्त झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:लॅटिन अमेरिका
वर्ग:अमेरिका खंडामधील भौगोलिक प्रदेश
नॅशनल जिओग्राफिक सोसायटी

इवलेसे|नॅशनल जिओग्राफिक एक्सप्लोररने अंटार्क्टिकाला भेट दिली

**नॅशनल जिओग्राफिक सोसायटी** ही अमेरिकेच्या वॉशिंग्टन या शहरात स्थित एक संस्था आहे. या संस्थेचे कार्य भूगोल, पुरातत्त्वशास्त्र, नैसर्गिक विज्ञान इत्यादींवर संशोधन करण्याचे आहे. ही जगातील एक मोठी विना नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था आहे. ह्याची स्थापना १३ जानेवारी १८८८ रोजी झाली.

वर्ग:अमेरिकन संस्था
पॅरॅलॅक्स (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)

**पॅरॅलॅक्स** हे **स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील** पहिल्या पर्वाचा, तिसरा भाग आहे व संपूर्ण मालिकेतील तिसरा भाग आहे.
## कथानक
## सहभागी कलाकार व पात्र
पाहुणे_कलकार = lt. कॅरेच्या पात्रात जॉश क्लार्कसेस्काच्या पात्रात मार्था हॅकेटजार्वींनच्या पात्रात जस्टीन विलियम्स
## हे सुद्धा पहा
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
#[पॅरॅलॅक्स - मेमोरी-आल्फा वेबसाईटवर](http://memory-alpha.org/en/wiki/Parallax_(episode))
#पॅरॅलॅक्स - स्टार ट्रेक वेबसाईटवर 

वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
अवरक्त किरण

thumb|right|250px|अवरक्त किरणे ७५० nmहून अधिक
हे सूर्यप्रकाशात आढळणारे किरण आहेत. यांची तरंगलांबी (७५० नॅनोमीटर ते १ मिलिमीटर) ही दृश्य प्रकाश किरणांपेक्षा जास्त असते. सूर्य प्रकाशाचा ४७% भाग ह्या किरणांनी व्यापलेला असतो. 

अवरक्त किरणांचा उपयोग उदा  टीव्हीला वापरण्यात येणारे रिमोट ,अंडी उबवण्यासाठी कृत्रिमरित्या ऊब देण्याकरिता .

वर्ग:सूर्य
वर्ग:विद्युतचुंबकीय प्रारण
साउथ जॉर्जिया व साउथ सँडविच द्वीपसमूह

**साउथ जॉर्जिया व साउथ सँडविच द्वीपसमूह** हा युनायटेड किंग्डमचा दक्षिण अटलांटिक महासागरातील एक प्रदेश आहे. ह्यातील साउथ जॉर्जिया हे सर्वात मोठे बेट आहे तर साउथ सँडविच हा अनेक लहान बेटांचा समूह आहे.

साउथ जॉर्जिया व साउथ सँडविच द्वीपसमूहावर मनुष्यवस्ती नाही, येथे फक्त युनायटेड किंग्डम सरकारचे अधिकारी व शास्त्रज्ञ राहतात.

वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे परकीय प्रांत
वर्ग:द्वीपसमूह
सिंट मार्टेन

**सिंट मार्टेन**व्() हा कॅरिबियनमधील नेदरलँड्सच्या राजतंत्रामधील एक घटक देश आहे. हा देश सेंट मार्टिन ह्याच नावाच्या बेटाच्या दक्षिणेकडील भागात वसला आहे. सेंट मार्टिन बेटाचा उत्तरेकडील भाग सेंट मार्टिन ह्या फ्रान्स देशाच्या अधिपत्याखालील स्वायत्त प्रांताने व्यापला आहे. २३ मार्च १६४८ रोजी ह्या बेटाचे दोन भाग करण्यात आले व फ्रान्स आणि नेदरलँड्सच्या अधिपत्याखाली नेमण्यात आले.

ऑक्टोबर २०१० पर्यंत नेदरलँड्स अँटिल्स नावाच्या देशाचा भाग असणाऱ्या सिंट मार्टेनला १० ऑक्टोबर २०१० रोजी स्वायत्तता व देशाचा दर्जा मिळाला.

## बाह्य दुवे
* 
* 

वर्ग:कॅरिबियन
वर्ग:नेदरलँड्सचे परकीय प्रांत
ईस्टर द्वीप

**ईस्टर द्वीप** (**रापा नुई**) हे ओशनिया खंडाच्या पॉलिनेशिया भागातील चिले देशाच्या अधिपत्याखालील एक बेट आहे. ईस्टर द्वीप दक्षिण प्रशांत महासागरात चिलेच्या ३,५१० किमी पश्चिमेला व पिटकेर्न द्वीपसमूहाच्या २,०७५ किमी पूर्वेला वसले आहे.

येथे असलेल्या माउई ह्या अतिविशाल पुतळ्यांमुळे ईस्टर द्वीप हे एक जागतिक वारसा स्थान आहे.

वर्ग:चिलेचा भूगोल
डर

**डर** हा १९९३ साली प्रदर्शित झालेला एक वेडसर प्रेम या मानसशास्त्रीय संकल्पनेवर आधारित हिंदी चित्रपट आहे. यश चोप्राने दिग्दर्शन केलेल्या या चित्रपटात सनी देओल, जुही चावला व शाहरुख खान ह्यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. बाजीगर नंतर नकारात्मक भूमिका साकारलेला शाहरुख खानचा हा दुसरा चित्रपट होता.

## पुरस्कार
### राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
*सर्वोत्कृष्ट सर्वांगीण मनोरंजक चित्रपट
### फिल्मफेर पुरस्कार
*सर्वोत्तम विनोदी भूमिका - अनुपम खेर
*सर्वोत्तम खलनायक - शाहरूख खान

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:यश चोप्रा दिग्दर्शित चित्रपट
दृश्य प्रकाश किरणे

[250px|right|thumb|[सूर्यप्रकाशात आढळणारी किरणे]]

सूर्यप्रकाशात आढळणारी, तसेच ज्यांची मानवी डोळ्याना संवेदना होते अशी विद्युतचुंबकीय पटलावर असणारी किरणे. यांची तरंगलांबी ३८० ते ७५० नॅनोमीटर(३८०० ते ७५०० Å-  ॲंगस्ट्रॉम युनिट) असते. सूर्यप्रकाशाचा ४६% भाग ह्या किरणांनी व्यापलेला असतो.

वर्ग:सूर्य
वर्ग:प्रकाशविज्ञान
वर्ग:विद्युतचुंबकीय प्रारण
द क्लाऊड (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)

**द क्लाऊड** हे **स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील** पहिल्या पर्वाचा, सहावा भाग आहे व संपूर्ण मालिकेतील सहावा भाग आहे.
## कथानक
## सहभागी कलाकार व पात्र
पाहुणे_कलकार = Luigi Amodeo as The GigoloLarry Hankin as Guant GaryAngela Dohrmann as RickyJudy Geeson as Sandrine
## हे सुद्धा पहा
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
युरेशिया

300 px|right|thumb|जगाच्या नकाशावर युरेशिया
**युरेशिया** हा पृथ्वीवरील एक मोठा प्रदेश आहे. काही संकेतांनुसार युरेशिया हा एक खंड मानला जातो. युरेशियामध्ये युरोप व आशिया ह्या दोन खंडांचा समावेश होतो.

युरेशियाने पृथ्वीवरील ५,३९,९०,००० वर्ग किमी एवढा भूभाग व्यापला आहे. युरेशियामध्ये ४.८ अब्ज लोक (जगाच्या लोकसंख्येच्या ७१%) राहतात.

वर्ग:खंड
केन वॉड्सवर्थ

वॉड्सवर्थ, केन
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्लोबोदान मिलोसेविच

**स्लोबोदान मिलोसेविच** हे सर्बियाचे व युगोस्लाव्हियाचे माजी राष्ट्राध्यक्ष होते.

मिलोसेविच, स्लोबोदान
साल्वातोरे क्वासिमोदो

**साल्वातोरे क्वासिमोदो** (; २० ऑगस्ट १९०१ - १४ जून १९६८) हा एक इटालियन लेखक व कवी होता. त्याच्या काव्यांसाठी क्वासिमोदोला १९५९ सालचे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक मिळाले होते. ज्युझेप्पे उंगारेत्ती व युजेन्यो मोंताले ह्यांच्यासमवेत क्वासिमोदो विसाव्या शतकामधील एक आघाडीचा इटालियन कवी मानला जातो.

## बाह्य दुवे
*संकेतस्थळ 

वर्ग:इटालियन लेखक
वर्ग:इटालियन कवी
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
पेरी क्रिस्टी

इवलेसे
**पेरी ग्लॅडस्टोन क्रिस्टी** (२१ ऑगस्ट, १९४३ - ) हा बहामाचा भूतपूर्व पंतप्रधान आहे. हा २००२ ते २००७ आणि २०१२ ते २०१७ दरम्यान सत्तेवर होता.

वर्ग:बहामासचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जोन्स जेकब बर्झेलियस

बर्झेलियस, जोन्स जेकब
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १७७९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८४८ मधील मृत्यू
आफ्रो-युरेशिया

300 px|उजवे|इवलेसे|जगाच्या नकाशावर आफ्रो-युरेशिया
**आफ्रो-युरेशिया** हा पृथ्वीवरील एक अतिविशाल प्रदेश आहे. काही संकेतांनुसार आफ्रो-युरेशिया हा एक महाखंड मानला जातो. आफ्रो-युरेशियामध्ये युरेशिया व आफ्रिका ह्या दोन खंडांचा समावेश होतो. युरेशिया खंड युरोप व आशिया ह्या खंडांचा मिळून बनला आहे.

आफ्रो-युरेशियामध्ये ५.७ अब्ज लोक (जगाच्या लोकसंख्येच्या ८५%) राहतात.

वर्ग:खंड
आर्नोल्ड वॉरेन

**आर्नोल्ड वॉरेन** (एप्रिल २, इ.स. १८७५ - सप्टेंबर ३, इ.स. १९५१) हा कडून २९०५मध्ये एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

वॉरेन, आर्नोल्ड
वॉरेन, आर्नोल्ड
वॉरेन, आर्नोल्ड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आल्बर्ट नाइट

**आल्बर्ट अर्नेस्ट नाइट** (ऑक्टोबर ८, इ.स. १८७२:लीस्टर, इंग्लंड - एप्रिल २५, इ.स. १९४६:एडमंटन, मिडलसेक्स, इंग्लंड) हा कडून तीन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

नाइट, आल्बर्ट
नाइट, आल्बर्ट
नाइट, आल्बर्ट
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ब्रिटिश हिंदी महासागर क्षेत्र

**ब्रिटिश हिंद महासागर क्षेत्र** हे युनायटेड किंग्डमच्या अधिपत्याखालील हिंद महासागरामधील क्षेत्र आहे. ह्या क्षेत्रामध्ये ६ बेटांनी तयार झालेला चागोस द्वीपसमूह आहे. हा द्वीपसमूह आफ्रिका खंडाच्या व इंडोनेशिया देशाच्या मधे आहे व भारताच्या नैऋत्येस १,६०० किमी तर मालदीवच्या दक्षिणेस ५०० किमी अंतरावर आहे.

डिएगो गार्सिया हे ब्रिटिश हिंदी महासागर क्षेत्रामधील सर्वात मोठे बेट व राजधानीचे स्थान आहे.

वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे परकीय प्रांत
बिंदुसार

**सम्राट बिंदुसार** मौर्य वंशाचे द्वितीय सम्राट होते. हे मौर्य साम्राज्याचे संस्थापक सम्राट चंद्रगुप्त मौर्य यांचे पुत्र व चक्रवर्ती सम्राट अशोकांचे वडील होते. मौर्य साम्राज्याचे सम्राट झाल्यानंतर त्यांनी अनेक मोहिमा आखून मौर्य साम्राज्याच्या सीमा वाढवल्या. सम्राट चंद्रगुप्त मौर्य आणि महाराणी दुर्धरा यांचा मुलगा बिंदुसार यांना जहागीरमध्ये प्रचंड राज्य मिळाले. त्याने दक्षिण भारतापर्यंत राज्याचा विस्तार केला. चाणक्य त्यांच्या कार्यकाळात पंतप्रधान राहिले. बिंदुसाराच्या राजवटीत तक्षशिलेच्या लोकांनी दोनदा उठाव केला. बिंदुसाराचा मोठा मुलगा सुशीम याच्या चुकीच्या कारभारामुळे पहिल्यांदाच उठाव झाला. दुसऱ्या बंडाचे कारण माहित नाही पण बिंदुसाराचा मुलगा अशोक याने ते दडपले होते. बिंदुसाराचा मृत्यू BCE 273 मध्ये झाला (काही तथ्ये BCE 268 ला सूचित करतात). बिंदुसाराला 'वडिलांचा मुलगा आणि मुलाचा पिता' म्हणून ओळखले जाते कारण तो प्रसिद्ध मौर्य सम्राट  चंद्रगुप्त मौर्य यांचा मुलगा आणि सम्राट अशोकचा पिता होता.

## चित्रदालन 

CGM Pics.jpg|सम्राट चंद्रगुप्त साम्राज्य 330  ईशापूर्व
Bindusar Maurya Empire.jpg|सम्राट बिंदुसारचे साम्राज्य 
Maurya Empire c.260 BCE.png|अशोक साम्राज्य 260 ईशापूर्व

## संदर्भ 
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मौर्य वंश
वर्ग:भारतीय सम्राट
बृहद्रथ मौर्य

**बृहद्रथ मौर्य** हा मौर्य वंशातील शेवटचा सम्राट होता. बौद्ध धम्माच्या अति अनास्थेमुळे तो निष्क्रिय व उदासीन बनला होता. मौर्य साम्राज्य याच्या काळात फारच मोडकळीस आलेले होते. एका सैनिकी समारोहात भारतीय संस्कृती व क्षत्रिय अस्मितेचा अपमान केल्यामुळे क्रोधित होऊन, मौर्य साम्राज्याचा सेनापती पुष्यमित्र शुंग याने बृहद्रथाचा वध केला. समर्थक सरदार व सैनिकांनी त्याला सम्राट घोषित केले व शुंग साम्राज्याच्या उदय झाला.

वर्ग:मौर्य वंश
वर्ग:इ.स.पू. १८५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अनवलोभन

**अनवलोभन** (न अवलुप्यते गर्भोऽनेन)) हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी तिसरा संस्कार असून पुंसवन कर्मासारखाच करावयाचा हा संस्कार आहे. हा संस्कार गर्भ राहिल्यानंतर तिसऱ्या महिन्यात करावा. आश्वलायन गृह्यसूत्रांत पुंसवन संस्कारानंतर हा संस्कार सांगितला आहे. विर्व्यवान,पराक्रमी तथा इंद्रीयविजयी संतती निर्माण व्हावी असा या संस्कारामागचा अर्थ आहे.
## पद्धती
या संस्कारात अश्वगंधा वनस्पती चे फार महत्त्व आहे. आयुर्वेदिक उपचारांमधील ही महत्त्वाची वनस्पती आहे.
अश्वगंधा या वनस्पतीला योग्य ते आवाहन करून **माहं पौत्रमघं नियां **या मंत्राचा मंत्रोच्चार करत वनस्पतीचा रस पतीनें पत्नीच्या तिच्या उजव्या नाकपुडींत सोडावा. 
## फायदे
अनवलोभन संस्कारापासून तीन हेतु साध्य होतात.
* गर्भ बलवान होतो, 
* गर्भपाताची शक्यता कमी होते. 
* मूल दिवस पुरे झाल्यानंतर जन्म पावते. हा संस्कार पतीने, किंवा तो नसेल तर दीर इत्यादिकांनीं केला तरी चालतो.

वर्ग:सोळा संस्कार
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:सोळा संस्कार
डोळके

**डोळके** हे मराठी आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* गणेश महादेव डोळके - मराठी लेखक.
* सुरेश म. डोळके - मराठी लेखक.

वर्ग:मराठी आडनावे
सीमंतोन्नयन

**सीमंतोन्नयन** हा आश्वलायन गृह्यसूत्र या ग्रंथात नमूद केल्याप्रमाणे सोळा संस्कारातील चौथा तसेच एक महत्त्वाचा संस्कार आहे. या विधीमध्ये पतीने आपल्या गर्भवती पत्नीचा भंग पाडणे असा विधी अभिप्रेत आहे. आधुनिक काळातील दोहद्पूर्ती किंवा  डोहाळेजेवण या प्रथांचे प्राचीन रूप या संस्कारात आहे असे मानले जाते.

## स्वरूप
या विधीमध्ये पती सकाळी स्नान- संध्या आणि यज्ञातील आहुती इ. धार्मिक कृत्ये पूर्ण करतो. त्यानंतर साळींदराच्या काट्याने आपल्या तीन महिन्यांची गर्भवती असलेल्या पत्नीचा भंग पाडतो (म्हणजे काय करतो?). या काट्यावर तीन ठिपके असणे अपेक्षित असते असे नोंदविलेले दिसते. सीमंत (?) म्हणजे भंग आणि उन्नयन म्हणजे उचलणे. अग्नीत आहुती देऊन गर्भवती व गर्भाच्या रक्षणासाठी देवतांना प्रार्थना केल्या जातात. गर्भवती पत्नीच्या मनाचे रंजन होईल असे गायन-वादन इ. कार्यक्रम यानंतर योजावेत असेही सूत्रकार नमूद करतात.

## संदर्भ
वर्ग:सोळा संस्कार
जातकर्म

**जातकर्म** हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारापैकी पाचवा संस्कार आहे. या संस्कारात सांगितले जाते की, पित्याने, कन्या/पुत्र झाला आहे हे ऐकताच अंगावरच्या वस्त्रासहित सचैल स्नान करावे. अपत्याच्या नाभीच्छेदनापूर्वी हा संस्कार करावा असे मत आहे.

वर्ग:सोळा संस्कार
सूर्यावलोकन

**सूर्यावलोकन** हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी सातवा संस्कार आहे. सूर्याचे तेज आणि ऊर्जा नवजात बालकामध्ये यावी यासाठी त्याला सूर्यदर्शन करण्याची पद्धती आहे. वस्तुतः पूर्वी अंधा-या खोलीत बाळ आणि माता यांची व्यवस्था केलेली असे. त्यामुळे त्यांनी काही काळानंतर प्रकाशाचा, उजेडाचा अनुभव घेणे यासाठी अशी योजना या संस्कारात केली असावी.

वर्ग:सोळा संस्कार
निष्क्रमण

**निष्क्रमण** हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी आठवा संस्कार आहे.

वर्ग:सोळा संस्कार
वर्ग:रिकामी पाने
पुंसवन

**पुंसवन** हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारापैकी दुसरा संस्कार होय. पुंसवन म्हणजे स्त्री गर्भवती झाल्यानंतर ती स्त्री व तिची होणारी संतान हे शारीरिक व मानसिक दृष्ट्या सुदृढ आणि निरोगी असावेत म्हणून केला जाणारा संस्कार होय. हिंदू संस्कृती मध्ये जन्मापासून ते मृत्यू पर्यंत सोळा संस्कार केले जातात, त्यापैकी हा एक होय. गर्भधारणेच्या दुसऱ्या महिन्यापासून ते आठव्या महिन्या पर्यंत हा संस्कार केला जातो.

## हे सुद्धा पहा
* अनवलोभन
* सोळा संस्कार

## संदर्भ 
सुलभ जोतिष शास्त्र-ले.-ज्यो. कृष्णाजी विठ्ठल सोमण

वर्ग:सोळा संस्कार
नामकरण

**नामकरण** हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी सहावा संस्कार आहे.
जन्मदिवसापासून १०वे/१२वे दिवशी अपत्याचे नामकरण करावे असा नियम आहे. अन्यथा शुभदिवशी, शुभवारी, शुभयोगावर नामकरण करावे.नक्षत्राच्या अवकहडा चक्राप्रमाणे, जन्मनक्षत्राचे चरणाक्षर घेउन, त्यावर सुरू होणारे नाव, मुलाच्या उजव्या कानात तर मुलीच्या डाव्या कानात सांगावे. त्यावेळेस मंगल वाद्ये वाजवावित. हे जन्मनाव होय. व्यावहारिक नाव वेगळे, ते शुभ असावे. देवतावाचक, नक्षत्रवाचक, इ.चांगले नाव ठेवावे. नावात ऋ, लृ हे स्वर वर्ज्य करावे. पुरुषांच्या नावात समसंख्यांक व स्त्रियांचे नावात विषमसंख्यांक अक्षरे असावी असा सर्वसधारण नियम आहे.
बालकाचा जन्म हा कुटुंबातील शुभप्रसंग! त्या बालकाला नाव देण्याचे महत्त्व हिंदू परंपरेत सांगून ठेवले आहे. बालकाचे नाव म्हणजे परमेश्वराच्या एका शक्तीला मारलेली हाक! त्या बालकाकडून त्याच्या आयुष्यातील अपेक्षित कार्याचे नाव! त्या बालकाला नकळत करावयाचे प्रेरणा जागरण! नाव ठेवण्याचा हा मूळ हेतू.

## संदर्भ
सुलभ जोतिष शास्त्र-ले.-ज्यो. कृष्णाजी विठ्ठल सोमण

## बाह्यदुवे
* 

वर्ग:सोळा संस्कार
वर्धापन

**वर्धापन** हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी दहावा संस्कार आहे.
जन्मकालापासुन एक सौरवर्ष पूर्ण झाल्यावर जन्मनक्षत्राचे दिवशी बालकाचा वाढदिवस करावा.    

वर्ग:सोळा संस्कार
टांगानिका सरोवर

**टांजानिका सरोवर** हे आफ्रिकेतील एक भव्य सरोवर आहे. टांजानिका सरोवर पाण्याच्या घनफळाच्या दृष्टीने जगातील दुसरे सर्वात मोठे तसेच दुसरे सर्वात खोल सरोवर आहे. हे सरोवर बुरुंडी, डी.आर. काँगो, टांझानिया व झाम्बिया ह्या चार देशांमध्ये वाटले गेले आहे.
मिशिगन सरोवर

**मिशिगन सरोवर** हे अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने देशातील एक सरोवर आहे. हे सरोवर उत्तर अमेरिकेतील ५ भव्य सरोवरांपैकी एक आहे.
डेव्हिड डेंटन

**डेव्हिड** *लकी* **डेंटन** (जुलै ४, इ.स. १८७४:वेकफील्ड, यॉर्कशायर - फेब्रुवारी १६, इ.स. १९५०:वेकफील्ड, यॉर्कशायर) हा कडून अकरा कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

डेंटन, डेव्हिड
वर्ग:इ.स. १८७४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अक्षरारंभ

**अक्षरारंभ** म्हणजे अक्षरांचा आरंभ, हा हिंदूंच्या सोळा संस्कारापैकी बारावा संस्कार आहे. याची शिकवण पुढीलप्रमाणे आहे — बालकाला वयाच्या पाचव्या वर्षी सूर्य उदगयनात असतांना अक्षरे काढण्यास शिकविण्यास आरंभ करावा. योग्य दिवशी व वारी, शुभ योग, शुभ पक्ष इत्यादी बघून सुरुवात करावी. या वेळी, गणपती, लक्ष्मी, विष्णू, सरस्वती, वेद, गुरूजन, ब्राह्मण यांचे पूजन करून त्यांना वंदन करावे. सर्वप्रथम, ॐ (ओम) लिहून मग दुसरी अक्षरे लिहावी.

## संदर्भ
सुलभ जोतिष शास्त्र-लेखक-ज्योतिषी कृष्णाजी विठ्ठल सोमण

वर्ग:हिंदू संस्कृती
वर्ग:सोळा संस्कार
सुपिरियर सरोवर

[right|250 px|thumb|सुपिरियर व इतर [भव्य सरोवरे]]
**सुपिरियर सरोवर** (; ) हे उत्तर अमेरिकेतील ५ भव्य सरोवरांपैकी सर्वात मोठे सरोवर आहे. सुपिरियर सरोवराच्या उत्तरेला कॅनडाचा ऑन्टारियो हा प्रांत, पूर्वेला अमेरिकेचे मिनेसोटा हे राज्य तर दक्षिणेला मिशिगन व विस्कॉन्सिन ही राज्ये आहेत. पाण्याच्या साठ्याच्या दृष्टीने सुपिरियर हे जगातील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे सरोवर आहे (बैकाल सरोवर व टांजानिका सरोवराखालोखाल).

सुमारे २०० लहानमोठ्या नद्या सुपिरियर सरोवराला पाणी पुरवतात. ह्या सरोवराचा बहिर्वाह मुख्यतः सेंट मेरीज नदीमार्गे ह्युरॉन सरोवरामध्ये होतो.
[right|250 px|thumb|[मिशिगनमधील ''पिक्चर्ड रॉक नॅशनल लेकशोअर]]

## बाह्य दुवे 
* सुपिरियर सरोवर नियंत्रण बोर्ड
समावर्तन

**समावर्तन** हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी चौदावा संस्कार आहे. यास सोडमुंज असेही म्हणतात. उपनयनास जो काल शुभ आहे, त्याकाली समावर्तन करावे.
गुरुकुलातून अभ्यास संपवून परत स्वतःच्या घरी परत येण्यापूर्वी गुरू सर्व शिष्यांचा समावर्तन संस्कार करीत असत. यावेळी गुरूला दक्षिणा दिली जात असे. मुंज झाल्यावर गुरूच्या घरी शिकायला गेलेला विद्यार्थी किंवा विद्यार्थिनी शिक्षण घेण्यासाठी गुरूच्या घरीच रहात असे. त्यामुळे शिक्षण संपल्याची अंतिम अधिकृत परवानगी म्हणूनही या संस्काराकडे पाहिले जायचे. या समयी गुरू आपल्या शिष्याला गृहस्थ आश्रम संबंधात श्रुतिसंमत आदर्शपूर्ण उपदेश करत असत गृहस्थाश्रम प्रवेश करण्यासाठी प्रेरित करतात.

## संदर्भ
सुलभ जोतिष शास्त्र-ले.-ज्यो. कृष्णाजी विठ्ठल सोमण
* ज्ञान प्रबोधिनी पौरोहित्य विभाग, पुणे

वर्ग:सोळा संस्कार
वर्ग:हिंदू धर्म
अंत्येष्टी

अंत्येष्टी हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी सोळावा संस्कार आहे. माणसाच्या मृत्यूनंतर केले जाणारे दाहकर्म व श्राद्ध हे संस्कार हिंदू जीवनशैलीत प्रचलित आहेत. दिवंगताविषयी आस्था, प्रेम, सद्भावना व्यक्त करण्याचे माध्यम म्हणून दाहकर्म व श्राद्ध या विधींकडे पाहिले पाहिजे असे वाटते. 

भारतीय संस्कृतीचे मूलाधार असणाऱ्या वैदिक साहित्यात मृत्यूनंतर केल्या जाणाऱ्या दहनाचे व दफनविधीचे संदर्भ आढळतात. दहनप्रसंगी म्हटल्या जाणाऱ्या प्रार्थनेत मृत शरीराला स्वतःमध्ये सामावून घेण्याची विनंती अग्नीला केली आहे. 

ब्रह्म पुराणात असा उल्लेख सापडतो की जी व्यक्ती खोटे बोलत नाही, जी आस्तिक वृत्तीची आहे, जी देवपूजा परायण आहे, जी ब्राह्मणाचा सत्कार करते, जी कृतघ्नपणे वागत नाही, जी कोणाची ईर्ष्या करीत नाही अशा व्यक्तीला सुखावह मृत्यू येतो.(२१४.३४-३९)

भारतीय तत्त्वज्ञान असे मानते की मृत्यूच्या वेळी व्यक्तीच्या मनात जे विचार येतात त्यानुसार त्या व्यक्तीला पुढचा जन्म मिळतो. त्यामुळे परमेश्वर सन्निध असण्यासाठी अशा वेळी ॐ नमो भगवते वासुदेवाय। असा जप करावा असे सांगितले जाते. गीतेमध्ये श्रीकृष्णाने असे सांगितले आहे की जी व्यक्ती अंतकाळी माझे स्मरण करते ती मृत्यूनंतर माझ्यापाशी येते. उत्तरायणात आलेला मृत्यू हा पुण्यकारक मानला जातो असेही गीतेत सांगितले गेले आहे.

हिंदू अंतीम संस्काराचे महत्त्व:

* हिंदू धर्मानुसार आत्मा कधीही मरत नाही.
* हे दिवंगत आत्म्याला दैवी शक्तीशी जोडण्यास मदत करते.
* मृत व्यक्ती स्वतःला पुनर्जन्म प्रक्रियेतून मुक्त करते किंवा त्यांच्या पुढील प्रवासाला गती प्राप्त करते.
* अंत्यसंस्कार विधी कुटुंब आणि मित्रांना मृत व्यक्तीबद्दल आदर आणि प्रेम दाखवण्याची संधी देते.

## बाह्य दुवे 
* http://www.santrika.org/ 
* https://bendreguruji.in/services/hindu-funeral-rites-antyesthi/

## संदर्भ 
# सुलभ जोतिष शास्त्र- लेखक ज्योतिराचार्य कृष्णाजी विठ्ठल सोमण
# ज्ञान प्रबोधिनी,पुणे प्रकाशित दाहकर्म संस्कार पोथी

वर्ग:सोळा संस्कार
बैकाल सरोवर

[उजवे|इवलेसे|250 px|बैकाल हे [युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे.]]
**बैकाल सरोवर** (; मंगोलियन: Байгал нуур) हे जगातील सर्वात जुने व सर्वात खोल सरोवर आहे. अंदाजे ३ कोटी वर्षांपूर्वी निर्माण झालेल्या बैकाल सरोवराची सरासरी खोली  तर कमाल खोली तब्बल  इतकी आहे. रशियाच्या दक्षिण सायबेरियामध्ये असलेल्या ह्या सरोवरामध्ये जगातील सर्वाधिक गोड्या पाण्याचा साठा आहे (). इतर सरोवरांच्या तुलनेत केवळ कॅस्पियन समुद्राचे घनफळ बैकालपेक्षा अधिक आहे परंतु कॅस्पियन समुद्रामधील पाणी खारे आहे. पृष्ठभागाच्या क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने बैकाल सरोवराचा जगात तिसरा क्रमांक लागतो (सुपिरियर सरोवर व व्हिक्टोरिया सरोवरांखालोखाल).

ऐतिहासिक चिनी पुस्तकांमध्ये बैकालचा उल्लेख *उत्तरी समुद्र* असा आढळतो. १६४३ साली पहिला रशियन शोधक बैकालपर्यंत पोचला, त्यापूर्वी युरोपीय लोकांना बैकालच्या अस्तित्वाची कल्पना नव्हती. १९व्या शतकाच्या अखेरीस बांधण्यात आलेल्या सायबेरियन रेल्वेमुळे पश्चिम रशियाहून बैकालचा प्रवास करणे सुलभ झाले.

बैकालच्या वायव्येला रशियाचे इरकुत्स्क ओब्लास्त व आग्नेयेला बुर्यातिया प्रजासत्ताक आहेत. बैकालच्या जवळजवळ सर्व बाजूंना डोंगर आहेत. *सायबेरियाचा मोती* ह्या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेले बैकाल सरोवर एक मोठे पर्यटनकेंद्र आहे व उन्हाळ्यांमधील उबदार महिन्यांत येथे पर्यटक मोठ्या प्रमाणावर भेट देतात.

बैकाल सरोवरामध्ये सुमारे १,७०० विविध प्रकारचे जंतू, प्राणी व वनस्पती आढळतात. जानेवारी ते मे ह्या दरम्यान बैकाल सरोवर गोठलेल्या स्थितीत असते. ह्या काळात सरोवरावरील बर्फाचा थर चालण्यासाठी व वाहने चालविण्यासाठी पुरेसा जाड असतो. १९२० सालच्या रशियन यादवी दरम्यान पांढऱ्या सेनेने सुटकेसाठी जानेवारी महिन्यात बैकाल चालत ओलांडण्याचा निर्णय घेतला परंतु अतिथंड आर्क्टिक वाऱ्यांमुळे पुष्कळसे सैनिक गोठून मृत्यूमुखी पडले.

## गॅलरी 

चित्र:26_swiatoinos.jpg|बैकालच्या काठावरील डोंगर
चित्र:Lake Baikal-Listwjanka.jpg|एप्रिल महिन्यात अर्धवट गोठलेले बैकाल
चित्र:Lakebaikalwinter.jpg|हिवाळ्यात बैकाल पूर्णपणे गोठते
चित्र:04 sibirien baikalarm blau.jpg

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* बैकाल क्लब
* 

वर्ग:सायबेरिया
वर्ग:सरोवरे
वर्ग:रशियामधील सरोवरे
रामगुप्त

**रामगुप्त** हा समुद्रगुप्त गुप्त सम्राटाचा जेष्ठ पुत्र होता व काही काल राज्यकर्ता होता. परंतु इतिहासकारांच्या मते हा प्रभावी राज्यकर्ता नव्हता. चंद्रगुप्त विक्रमादित्याने त्याला हटवून गुप्त साम्राज्याचा सम्राट बनला.
भगवतोर्हतः चन्द्रप्रभस्य प्रतिमेऽयं कारिता महाराजाधिराज-श्री-रामगुप्तेन उपदेशात् पाणिपात्रिक-चन्द्रक्षमाचार्य्य-क्षमण-श्रमण-प्रशिष्य-आचार्य्य सर्प्पसेन-क्षमण-शिष्यस्य गोलक्यान्त्या-सत्पुत्रस्य चेलु-क्षमणस्येति ||
||
रामगुप्तची नोंद असलेले विदिशाजवळ सापडलेला शिलालेखावरील उल्लेख इस. ३७५

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी

ह्या लेखात स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी आहे. जी यु.पी.यन. वाहिनीवर जानेवारी १९९५पासून मे २००१ पर्यंत प्रक्षेपित करण्यात आली. स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका ही, स्टार ट्रेक श्रुंखेलेतील चौथी मालिका आहे. स्टार ट्रेक:व्हॉयेजरचे एकूण ७ पर्व आहेत ज्यामधे एकूण १७२ भाग प्रक्षेपित करण्यात आले. या मालिकेचे ४ भाग, *केयरटेकर*, *डार्क फ्रंटियर*, *फ्लेश अँड ब्लड* आणि *एंडगेम* हे सुरुवातीला २-तासाचे-एकच भाग म्हणुन प्रक्षेपित करण्यात आले. नंतर पुन्हा-प्रक्षेपण करतांना, याच २ तासांच्या एका भागाला, १-तासांचे-दोन भाग म्हणुन प्रक्षेपित करण्यात आले.

या यादीतील सर्व भाग त्यांच्या प्रक्षेपण दिनांक प्रमाणे अनुक्रमांकीत करण्यात आले आहेत. या यादीत स्टार ट्रेक कथानकातील काल्पनिक तारीख **स्टारडेट**चा पण समावेश करण्यात आलेला आहे. स्टारडेट हे स्टार ट्रेक कथानकातील, काल्पनिक ब्रम्हांडातील ती तारीख दर्शवते ज्या दिवशी एखादी घटना घडलेली असते.

## पर्व 
## भागांची यादी 
### पहिले पर्व (१९९५) 
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादीच्या लेखातील या भागात पहील्या पर्वाच्या भागांची यादी आहे, जी यु.पी.यन. वाहिनीवर पासून  पर्यतं प्रक्षेपित करण्यात आली. पहील्या पर्वात एकूण १६ भाग प्रक्षेपित करण्यात आले.

### दुसरे पर्व (१९९५-१९९६) 
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादीच्या लेखातील या भागात दुसऱ्या पर्वाच्या भागांची यादी आहे, जी यु.पी.यन. वाहिनीवर ऑगस्ट २८, १९९५पासून मे २०, १९९६ पर्यतं प्रक्षेपित करण्यात आली. दुसऱ्या पर्वात एकूण २६ भाग प्रक्षेपित करण्यात आले.

### तिसरे पर्व (१९९६-१९९७) 
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादीच्या लेखातील या भागात तिसऱ्या पर्वाच्या भागांची यादी आहे, जी यु.पी.यन. वाहिनीवर सप्टेंबर ४, १९९६पासून मे २१, १९९७ पर्यतं प्रक्षेपित करण्यात आली. तिसऱ्या पर्वात एकूण २६ भाग प्रक्षेपित करण्यात आले.

### चौथे पर्व (१९९७-१९९८) 
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादीच्या लेखातील या भागात चौथ्या पर्वाच्या भागांची यादी आहे, जी यु.पी.यन. वाहिनीवर सप्टेंबर ३, १९९७पासून मे २०, १९९८ पर्यतं प्रक्षेपित करण्यात आली. चौथ्या पर्वात एकूण २६ भाग प्रक्षेपित करण्यात आले.

### पाचवे पर्व (१९९८-१९९९) 
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादीच्या लेखातील या भागात पाचव्या पर्वाच्या भागांची यादी आहे, जी यु.पी.यन. वाहिनीवर ऑक्टोबर १४, १९९८पासून मे २६, १९९९ पर्यंतच प्रक्षेपित करण्यात आली. पाचव्या पर्वात एकूण २६ भाग प्रक्षेपित करण्यात आले.

### सहावे पर्व (१९९९-२०००) 
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादीच्या लेखातील या भागात सहाव्या पर्वाच्या भागांची यादी आहे, जी यु.पी.यन. वाहिनीवर सप्टेंबर २२, १९९९पासून मे २४, २००० पर्यंतच प्रक्षेपित करण्यात आली. सहाव्या पर्वात एकूण २६ भाग प्रक्षेपित करण्यात आले.

### सातवे पर्व (२०००-२००१) 
स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादीच्या लेखातील या भागात सातव्या पर्वाच्या भागांची यादी आहे, जी यु.पी.यन. वाहिनीवर ऑक्टोबर ४, २०००पासून मे २३, २००१ पर्यंतच प्रक्षेपित करण्यात आली. सातव्या पर्वात एकूण २६ भाग प्रक्षेपित करण्यात आले.

## हे सुद्धा पहा 
# स्टार ट्रेक
# स्टार ट्रेक:द ओरिजीनल सिरीझ
# स्टार ट्रेक:द नेक्स्ट जनरेशन
# स्टार ट्रेक:द ऍनिमेटेड सिरीझ
# स्टार ट्रेक:डिप स्पेस नाईन
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
# स्टार ट्रेक:एंटरप्राइझ
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी - स्टार ट्रेक वेबसाईटवर 

वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
वर्ग:स्टार ट्रेक
कोकम

200px|कोकमाची फळे|thumb|right
इवलेसे|उजवे|रातांब्याची फळे
कोकम किंवा रातांबा (गार्सिनिया इंडिका) हा मँगोस्टीन कुलातील वृक्ष आहे.  याला भिरंड असेही म्हणतात. या वृक्षाची फळे आहारात, औषधांमध्ये तसेच उद्योगांमध्ये वापरली जातात. कोकम भारतीय भाषांमध्ये खालील वेगवेगळ्या नावाने ओळखले जाते -
*संस्कृत-अत्यम्ला, तिंतिडीकम्‌
*हिंदी-कोकम
*बंगाली-महादा, तेंतुल
*कानडी-मुलगला
*गुजराती-कोकम
*मल्याळम-पुनमचुली
*इंग्रजी-Kokam Butter tree/Wild Mangostein
*लॅटिन-Garcinia Indica

## वर्णन
हा एक सुमारे १८ मीटरपर्यंत उंच होणारा व झुकलेल्या फांद्यांचा वृक्ष असतो. याची पाने २.५ ते ३.५ इंच लांब व गडद हिरव्या रंगाची असतात. कोकमाची फुले लहान असतात. एकाच झाडावर नर आणि मादी फुले तयार होतात. उन्हाळ्यात या वृक्षाला फळधारणा होते. कच्ची फळे हिरव्या रंगाची असतात. एप्रिल-मे महिन्यात फळे पिकतात. ती पिकल्यावर गडद लाल रंगाची होतात. फळाच्या आत पांढरट, गुलाबी बिया आणि मऊ, गोड गर असतो.

लाल तोंडाची माकड, वानरे, खारी, वाटवाघळे कोकमाच्या फळांवर ताव मारतात. फळे लिंबापेक्षा थोड्या मोठ्या आकाराची असतात. फळाची ताजी साल रसदार आणि आम्लधर्मी असते. भारतात याच्या ३५ जाती आढळतात, त्यापैकी १७ जाती प्रदेशनिष्ठ आहेत. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील कोकमाला जीआय मानांकन मिळाले आहे. 

## उपयोग
**आयुर्वेदानुसार** - कोकम पित्तनाशक आहे. अर्श, शूल, उदरकृमी, अरुची, पित्त इ. रोगांत. त्याचा वापर करतात. कोकमाच्या बियांपासून तेलही निघते.  ते व्रणरोपक व तळपायांच्या भेगांवर उपयोगी आहे.

**कोकमापासून केले जाणारे पदार्थ** - कोकमाची साल मिठाच्या पाण्यात बुडवून उन्हात वाळवली जाते. त्यानंतर त्याला आमसूल असे म्हणतात. आमसुलाचा वापर स्वयंपाकात आंबटपणासाठी केला जातो. आमटी, माशाचे कालवण  इत्यादी  पदार्थात ते वापरले जाते. 

कोकमाच्या सालीत साखर भरून ठेवली जाते. त्यामुळे सुटणाऱ्या रसापासून कोकम सरबत तयार करतात. कोकमाच्या सालीमध्ये मीठ भरून ठेवल्यास सुटलेल्या रसाला आगळ असे म्हणतात, त्याचा वापर सोलकढी करण्यासाठी केला जातो. कोकमच्या बियामध्ये 23-26% कोकम लोणी असते, जे खोलीच्या तापमानावर घनरूप राहते. हे चॉकलेट तयार करण्यासाठी वापरले जाते.

कोकमावर प्रक्रिया करून विविध पदार्थ बनवणे हा कोकणातील एक मोठा उद्योग आहे.

## चित्रदालन 

चित्र:Garcinia indica fruit.jpg|कोकमाची फळे
चित्र:Kokam Fruit Recipe with Sugar Garcinia indica fruit.jpg|साखर भरून ठेवलेली कोकमाची फळे
File:Garcinia_indica_fruit_Kokum_Seeds.jpg|कोकमाच्या बिया

## हे सुद्धा पहा
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी
* कोकम सरबत

## संदर्भ 
वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:पाककलेमध्ये वापरले जाणारे पदार्थ
विष्णुगुप्त

**विष्णूगुप्त** हा गुप्त साम्राज्याचा शेवटचा राज्यकर्ता होता याचा कार्यकाल साधारणपणे सन ५४० ते ५५० पर्यंत होता. याच्यानंतर गुप्त साम्राज्याची अखेर झाली.

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
वर्ग:भारतीय राज्यकर्ते
घटोत्कच (गुप्त सम्राट)

**घटोत्कच ** (इ.स. २८० - इ.स. ३१९) हा गुप्त राज्याचे साम्राज्य होण्याअगोदरचा राज्यकर्ता होता. तो राजा श्रीगुप्त यांचा पुत्र होता, ज्यांनी गुप्त राज्याची स्थापना केली. वैशाली ही त्याची राजधानी होती. त्यांची आईची नाव महादेवी रचनादेवी होते.घटोत्कचाच्या राज्यकालाबद्दल फारशी माहिती उपलब्ध नाही व जास्तीकरून तो 'चंद्रगुप्त पहिला' याचा पिता म्हणून इतिहासात प्रसिद्ध आहे

## संदर्भ 
वर्ग:गुप्त साम्राज्य
वर्ग:इ.स. ३१९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. २८० मधील जन्म
बुद्धगुप्त

**बुद्धगुप्त** हा गुप्त साम्राज्याचा ४७७ ते ४९६ या काळात राज्यकर्ता होता.

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विनयगुप्त

**विनयगुप्त** हा इ.स. ५०० ते इ.स. ५१५ या काळात गुप्त साम्राज्याचा राजकर्ता होता.

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
नरसिंहगुप्त

*नरसिंहगुप्त* हा गुप्त साम्राज्याच्या उत्तर काळातील राज्यकर्ता होता. याने हूणांचा बंदोबस्त करण्यात नरसिंहगुप्तला थोडेफार यश आल्याचे इतिहासकार सांगतात. नरसिंहगुप्त हा बुद्धगुप्तचा वारसदार असण्याची शक्यता आहे.

याच्यानंतर त्याचा मुलगा तिसरा कुमारगुप्त सत्तेवर आला.

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
दुसरा कुमारगुप्त

**कुमारगुप्त दुसरा** हा इ.स. ४६७ ते ४७७ या काळात गुप्त साम्राज्याचा राज्यकर्ता होता. हा गुप्त वंशाचा दहावा सम्राट होता.

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
ह्युरॉन सरोवर

**ह्युरॉन सरोवर** हे उत्तर अमेरिकेतील ५ भव्य सरोवरांपैकी दुसरे सर्वात मोठे सरोवर आहे.
पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ

इवलेसे|सोलापूर विद्यापीठ

**पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ**, (जूने नाव **सोलापूर विद्यापीठ**) हे महाराष्ट्रातील सोलापूर मधील विद्यापीठ आहे. 
* हे विद्यापीठ सोलापूर जिल्हा या एकमेव जिल्ह्यासाठी स्थापन झालेले विद्यापीठ आहे. 
हा जिल्हा यापूर्वी शिवाजी विद्यापीठ कोल्हापूर या अंतर्गत होता.

## इतिहास 
सोलापूर विद्यापीठाची स्थापना १ ऑगस्ट २००४ रोजी झाली आणि त्याचे उद्‌घाटन ३ ऑगस्ट २००४ रोजी महाराष्ट्राचे तत्कालीन राज्यपाल मोहम्मद फजल यांच्या हस्ते झाले. यावेळी विद्यापीठाचे मूळ नाव "सोलापूर विद्यापीठ" असे होते. हिंदीचे प्राध्यापक असलेले इरेश स्वामी हे विद्यापीठाचे पहिले कुलगुरू होते. हे विद्यापीठ डिजिटल युनिव्हर्सिटी आहे, असे म्हणतात. 

राणी अहिल्यादेवी होळकर यांचे नाव सोलापूर विद्यापीठास द्यावे, ही मागणी महाराष्ट्रातील धनगर समाजाकडून केली जात होती. ६ मार्च २०१९ रोजी विद्यापीठाला त्यांचे नाव दिले, आणि सोलापूर विद्यापीठाचा 'पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ' असा नामविस्तार झाला. 

अहिल्यादेवींचे नाव 'देवी अहिल्या विश्वविद्यालय' या इंदूरमधील एका विद्यापीठालाही दिलेले आहे.

## संकुल
विद्यापीठात सामाजिक शास्त्रे, रसायनशास्त्र, पदार्थविज्ञानशास्त्र, पर्यावरणशास्त्र, शिक्षणशास्त्र, व गणितशास्त्र असे एकूण सहा संकुल आहेत.

### पत्रकारिता शिक्षण
पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठातील सामाजिक शास्त्र विभागात जनसंज्ञापन (पत्रकारिता) हा विषयही शिकवला जातो. याचा अभ्यासक्रम चार सत्रांचा असून डॉक्टर रवींद्र चिंचोलकर हे या जनसंज्ञापन विभागाचे प्रमुख आहेत. या अभ्यासक्रमासाठी असणारे सर्व अध्ययनसाहित्य विद्यापीठाच्या ग्रंथालयात हिंदी आणि इंग्रजीत उपलब्ध आहे.  पत्रकारिता विभागातील विद्यार्थ्यांसाठी एका स्वतंत्र मीडिया लॅबमध्ये आंतरजालजोडणी सहित संगणक प्रयोगशाळा आहे. पत्रकारिता शिकत असताना विद्यार्थ्यांना नव्या-नव्या गोष्टींची माहिती व्हावी तसेच त्यांच्या कलागुणांना वाव मिळावा, म्हणून ह्या विभागात वेळोवेळी विविध विषयांवरील कार्यशाळांचे आयोजन केले जाते.

## बाह्य दुवे 
* विद्यापीठाचे संकेतस्थळ

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे
विद्यापीठ
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:सोलापूरातील पर्यटनस्थळे
तिसरा कुमारगुप्त

200px|इवलेसे|उजवे|तिसऱ्या कुमारगुप्ताची मुद्रा
**तिसरा कुमारगुप्त** हा गुप्त साम्राज्याच्या उत्तर काळातील राज्यकर्ता होता. याचा कार्यकाल साधारणपणे इ.स. ५३० ते ५४० असा मानला जातो.

हा आपले वडील नरसिंहगुप्तच्या नंतर सत्तेवर आला व त्याच्या नंतर विष्णूगुप्त राजा झाला.

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
स्कंदगुप्त

**सम्राट स्कंदगुप्त** हा गुप्त साम्राज्याचा सम्राट होता. हा सम्राट कुमारगुप्त याचा पुत्र होता. त्याच्या आईच्या नावाचा उल्लेख इतिहासात कुठे केलेला नाही.

स्कंदगुप्त हा गुप्त साम्राज्यातील शेवटचा सम्राट मानला जातो व गुप्त साम्राज्याचे पतन याच्या काळात चालू झाले. स्कंदगुप्त हा इ.स. ४५५ ते इ.स. ४६७ पर्यंत गुप्त साम्राज्याचा राजा होता. स्कंदगुप्तच्या काळात अनेक उठाव झाले जे शमवण्यात स्कंदगुप्तची कारकीर्द पणास लागली. पुष्यमित्र हा मध्य भारतातील एक गट होता ज्याने गुप्त साम्राज्या विरुद्ध उठाव केला. स्कंदगुप्तने हा उठाव यशस्वीपणे शमवला परंतु यानंतर वायव्य अशियातून आलेल्या हूण टोळ्यांचा स्कंदगुप्तला सामना करावा लागला. स्कंदगुप्त ने कुमारगुप्तच्या काळापासून हूणांचा सामना करून पराभव केला होता त्यामुळे त्याला सेनानी म्हणून चांगलीच प्रशंसा झाली होती. हूणांचे आक्रमण परतावून लावले परंतु पूर्ण नियंत्रण अवघड गेले. परंतु सातत्याच्या लढाया व उठावांमुळे गुप्त साम्राज्याला उतरती कळा लागली. अलाहाबाद येथील शिलालेखांमध्ये हरिसेन याने स्कंदगुप्तच्या कारकिर्दीचे वर्णन केले आहे.

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
वर्ग:इ.स. ४६७ मधील मृत्यू
अजमोदा

right|thumb|अजमोद्याचे झाड

ही भारतात उगवणारी एक औषधी वनस्पती आहे.
अजमोदाला भारतीय भाषांमधून  वेगवेगळ्या नावांनी ओळखले जाते -

*संस्कृत- अजमोदा, ब्रह्मकोशी(ब्रह्मकुशा), मर्कटी(मर्कट मोदा), उग्रगंधिका(उग्रगंधा), खराश्वा, मायूरी
*हिंदी भाषा- अजमोदा(अजमुद), बोरी, कराफ्स
*बंगाली- वनानी
*गुजराती- अजमोद, बोडी अजमोद(अजोमोडो)
*मल्याळम-
*तामिळ-
*तेलुगू- अजमोदा फांकरपस
*इंग्लिश भाषा- Celery seed, Wild Celery seed
*लॅटिन- Apium graveolens

### वर्णन
हा एक ओव्याचा प्रकार आहे.हे झाड वर्षभर जगते. हे लागवडयोग्य आहे.  

### उत्पत्तिस्थान
भारतात सर्व प्रांतांत, विशेषतः बंगालमध्ये

### उपयोग
**आयुर्वेदानुसार** -पोटशूळ, अतिसार, वातविकार, वायू इत्यादींवर

**आयुर्वेदिक औषधे** - अजमोदादि-वटी

### संदर्भ
वनौषधी गुणादर्श - आयुर्वेद महोपाध्याय शंकर दाजीशास्त्री पदे

## हे सुद्धा पहा
*विकिपीडिया:वनस्पती/यादी

वर्ग:औषधी वनस्पती
पहिला कुमारगुप्त

thumb|right|200 px|कुमारगुप्त पहिला याची मोहोरकुमारगुप्त (इस. ४१४ ते ४५५) हा गुप्त साम्राज्याचा राज्यकर्ता सम्राट चंद्रगुप्त विक्रमादित्य याचा वारसदार होता व एक सक्षम राज्यकर्ता देखील. याने परंपरागत मिळालेले गुप्त साम्राज्य टिकवून ठेवण्यात मोठा वाटा उचलला.

[200px|thumb|left|[दिल्ली येथील लोहस्तंभावरील कुमारगुप्त पहिला याचा लेख]]
कुमारगुप्त याने दिल्ली येथे उभारलेला लोहस्तंभ १७०० वर्षांनंतरही शाबूत आहे. व त्यावर कुमारगुप्तचा लेख आहे. हा लोहस्तंभ धातुशास्त्र या शास्त्रातील एक आश्चर्य मानले जाते. हा स्तंभ सुरुवातीला एका देवळाचा भाग होता व त्यावर गरुड मुद्रा होती. आज देवळाचा फक्त स्तंभ सोडल्यास कोणतेही अवशेष शिल्लक नाहीत व इस्लामी आक्रमणानंतर याला मशीदीत समावण्यात आले. असे मानतात की हा स्तंभ इस्लामी तोफखानाच्या माराही सहन करून आजही शाबूत उभा आहे.

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
अन्नप्राशन

**अन्नप्राशन** हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी नववा संस्कार आहे.
जन्मदिवसापासुन, ६/८/९/१० वा १२व्या महिन्यात बालकास अन्नप्राशन करावे. देवतांची पूजा, होम करून व दही, मध, तुप यांनी युक्त अन्न/खीर बालकाला द्यावी.

गृह्यसूत्रे नावाच्या ग्रंथांमध्ये अशा विविध संस्कारांची माहिती दिलेली आहे. मुलाला अन्न भरवून झाल्यानंतर त्याच्या समोर वस्त्र, शास्त्र, ग्रंथ अशा वस्तू मांडून ठेवतात. ज्या वस्तूला मूळ स्पर्श करेल त्या वस्तूच्या संबंधी ते आपला चरितार्थ चालवेल अशी कल्पना मानली गेली आहे. मुलाला तेज, कांती प्राप्त व्हावी म्हणून वडिलांनी त्याला मांस, मासे किंवा भातामध्ये दही, दूध, तूप मिसळून ते द्यावे असे शांखायन स्मृती या ग्रंथात सांगितले आहे.

= अन्नप्राशन =
March 9, 2016सोळा संस्कार 

## १. उद्देश 
या संस्काराने आईच्या गर्भात असतांना घडलेल्या मलमूत्रादी भक्षणाचा दोष नाहीसा होतो. 

## २. मुहूर्त 
मुलास सहावा किंवा आठवा मास आणि कन्येस पाचवा किंवा इतर विषम मास अन्नप्राशनास योग्य आहेत. (सम संख्या पुरुषवाचक, तर विषम संख्या स्त्रीवाचक असतात.) 

## ३. संकल्प 
‘माझ्या बालकाला मातेच्या गर्भातील मलाचे प्राशनापासून झालेल्या दोषांचा नाश, शुद्ध अन्न इत्यादीकांची प्राप्ती, ब्रह्मवर्चसाचा (तेजाचा) लाभ, इंद्रिये आणि आयु यांची सिद्धी, बीजगर्भापासून झालेल्या पापांचे निरसन यांद्वारे श्री परमेश्वराची प्रीती होण्याकरिता ‘अन्नप्राशन’ नावाचा संस्कार करतो. त्याचे अंगभूत श्री गणपतिपूजन, स्वसि्तवाचन, मातृकापूजन, नांदीश्राद्ध करतो.’ 

## ४. विधी 
संकल्प झाल्यावर देवतेच्या पुढे आपल्या उजवीकडे शुभ्र वस्त्रावर आईच्या मांडीवर पूर्व दिशेला तोंड करून बसलेल्या बालकास प्रथम अन्नप्राशन करवावे. दही, मध, तूप यांनी युक्त असे अन्न सोन्याच्या अथवा काशाच्या पात्रात ठेवून ‘हे अन्नपते ईश्वरा, आम्हाला आरोग्यकारक आणि पुष्टीदायक अन्न दे’, असे म्हणून सुवर्णयुक्त हस्ताने (हातात सोने घेऊन) अन्न घेऊन पहिला घास द्यावा. मग पोटभर जेवण झाल्यावर मुख धुऊन बालकाला भूमीवर बसवावे. 

## ५. जीविकापरीक्षा 
बालकापुढे पुस्तके, शस्त्रे, वस्त्रे इत्यादी वस्तू उपजीविकेची परीक्षा करण्यासाठी ठेवाव्या. बालक स्वेच्छेने ज्या वस्तूस प्रथमतः हात लावील, ते पुढे त्याचे उपजीविकेचे साधन होईल, असे समजावे.

 

वर्ग:सोळा संस्कार
अतिविष

'''''' ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.

अतिवि़षाला भारतीय भाषांमधून या वेगवेगळ्या नावांनी ओळखले जाते.:
*  इंग्लिश- इंडियन अतीस
*  कन्नड़- अति विषा
*  गुजराती- अति बखनी कली
*  तमीळ- अति विषम
*  तेलुगू- अतिबसा
*  पंजाबी- अतीस 
*  फारसी- बज्जे तुर्की
*  बंगाली- आतइच
*  मराठी- अतिविष
* संस्कृत-विषा, अतिविषा
*  हिंदी- अतीस
*  शास्त्रीय नाव- ॲकोनाइटम हेटरोफायलम

## हे सुद्धा पहा
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी

## संदर्भ
वनौषधी गुणादर्श- ले.-(कै.) आयुर्वेदमहोपाध्याय शंकर दाजीशास्त्री पदे

गांवो में औषधी रत्न-प्रकाशक-कृष्णगोपाल आयुर्वेद भवन,कालडा,(जि.-अजमेर)

Indian Medicinal Plants(IV volume)

वर्ग:औषधी वनस्पती
अजवला

** अजवला** (Ocimum gratissimum), **ऑक्सिमम** ची प्रजाती आहे.

### वर्णन
याचे पांढरा व काळा असे दोन प्रकार आहेत. झाड अर्धा ते पाऊण मीटर उंच वाढते. पाने तुळशीच्या पानांपेक्षा मोठी, तुरेदार.

### उत्पत्तिस्थान
भारतात सर्वठिकाणी. 

### उपयोग
**आयुर्वेदानुसार** - पोटदुखी, बालकांची वांती इत्यादी रोगांवर

तुळशी हे घरगुती औषध म्हणून उत्तम आहेच,पण आयुर्वेदिक औषधे बनवितानासुद्धा तुळशी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. औषध घेताना अनुपान म्हणूनही तुळशीचा रस वापरला जातो.

तुळशीची पाने, बी आणि मूळ औषधात वापरले जातात.

वनस्पतीशास्त्रानुसार तुळशीला "ऑसिमम सॅन्क्‍टम' म्हणले जाते. यातील "ऑसिमम' शब्दाचा अर्थ "गंध' असा आहे तर "सॅन्क्‍टम' शब्द "पवित्र' या अर्थाने आला आहे.

तुळशीला मंजिऱ्या येतात. मंजिऱ्यांमध्ये बारीक बी धरते. मंजिऱ्या आल्या, की तुळशीच्या पानातील गुण कमी होतो असे सांगितले जाते. त्यामुळे औषधासाठी तुळशीची पाने हवी असतील तेव्हा ती मंजिऱ्या न आलेल्या तुळशीची घ्यायची पद्धत आहे. तुळशीची कार्ये चरकसंहितेमध्ये पुढीलप्रमाणे समजावलेली आहेत,

**`हिक्का कासविषश्वास-पार्श्वशूलनिनाशनः ।पित्तकृत्‌ कफवातघ्नः सुरसः पूतिगन्धहा ।।`**...चरक सूत्रस्थान

उचकी लागणे, खोकला, विषदोष, दमा, बरगड्यांमध्ये दुखणे वगैरे विकारांमध्ये तुळशी उपयुक्‍त असते.

कफ तसेच वातदोषाचे शमन करणारी, पित्त वाढवणारी तुळशी दुर्गंधाची नाश करण्यास सक्षम असते.

### संदर्भ
वनौषधी गुणादर्श - आयुर्वेद महोपाध्याय दाजी शंकर पदेशास्त्री

## हे सुद्धा पहा
*विकिपीडिया:वनस्पती/यादी
वर्ग:औषधी वनस्पती
अंबाडा

सूचना : हा लेख अंबाडा या वृक्षासंबंधी आहे, अंबाडी नावाच्या भाजीबद्दल किंवा अंबाडानामक केशरचनेबद्दल नाही.

**अंबाडा** ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.
अंबाड्याला भारतीय भाषांमधून या वेगवेगळ्या नावांनी ओळखले जाते -

* संस्कृत-आम्रातक
* हिंदी-अम्बाडा
* बंगाली- आमडा
* गुजराती-अमेडा(?)अंभेडा
* मल्‍याळम-अंबालम्
* तमिळ-काठ्ठ्मा
* तेलुगू-आभाटं अम्बालम्‌
* इंग्रजी-Spondias Ekminut/Hog Plum, Wild Mango
* लॅटिन-Spondias Mangifera

### वर्णन 
हा एक मोठा वृक्ष आहे.याची पाने रामफळाच्या पानासारखी असतात. याचे फळ मोठे व आंबट असते. यास मोहोर आंब्याप्रमाणेच येतो.

### उत्पत्तिस्थान 
भारतात कोंकण व कर्नाटक या प्रदेशांत आहे.

### उपयोग 
**सर्वसाधारण** - इमारतीस लाकूड निरुपयोगी
**आयुर्वेदानुसार** - आम्लपित्त व घोणसाच्या विषावर

## हे सुद्धा पहा 
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी

### संदर्भ 
वनौषधी गुणादर्श - लेखक : आयुर्वेद महामहोपाध्याय- शंकर दाजीशास्त्री पदे

वर्ग:छायाचित्रांची आवश्यकता असलेले वनस्पती लेख
वर्ग:औषधी वनस्पती
ऑन्टारियो सरोवर

**ऑन्टारियो सरोवर** हे उत्तर अमेरिकेतील ५ भव्य सरोवरांपैकी सर्वात लहान सरोवर आहे. ऑन्टारियो सरोवराच्या उत्तर व नैऋत्येला कॅनडाचा ऑन्टारियो हा प्रांत तर दक्षिण व पूर्वेस अमेरिकेचे न्यू यॉर्क हे राज्य आहे. भव्य सरोवरांमध्ये सर्वात शेवटचे व सर्वात कमी उंचीवर असलेले ऑन्टारियो सरोवर सेंट लॉरेन्स नदीद्वारे अटलांटिक महासागरासोबत जोडले गेले आहे. अमेरिकेच्या मिशिगन राज्याचा किनारा नसलेले ऑन्टारियो हे ५ भव्य सरोवरांपैकी एकमेव सरोवर आहे. टोरॉंटो हे कॅनडामधील सर्वात मोठे शहर ऑन्टारियोच्या वायव्य किनाऱ्यावर वसले आहे.

पृष्ठभागाच्या क्षेत्रफळानुसार ऑन्टारियो हे जगातील १४वे मोठे सरोवर आहे. ईरी सरोवरामधून सुरू होणारी नायगारा नदी हा ऑन्टारियो सरोवराचा प्रमुख अंतर्वाह आहे. याशिवाय जेनेसी नदी रॉचेस्टरजवळ या सरोवरास मिळते.

## प्रमुख शहरे
### कॅनडा
*टोरॉंटो
*मिसिसागा
*हॅमिल्टन
### अमेरिका
*रॉचेस्टर

## बाह्य दुवे
*ग्रेट लेक्स ॲटलास

वर्ग:अमेरिकेचा भूगोल
वर्ग:कॅनडाचा भूगोल
अबोली

**अबोली** ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे. या फुलाचा गजरे करण्यासाठी वापर होतो. तिच्या सालींपासून बनवलेले तेल जखमा लवकर भरून आणण्यासाठी वापरतात. या वनस्पतीला आवश्यक अशा खास मशागतीची गरज नसते. तिच्या फुलाचा रंग काहीसा केशरी असा असतो त्याला अबोली रंग अस म्हंटले जाते.

## वर्णन
हे झाड एक ताठ, सदाहरित झुडूप आहे, जे १ मीटर पर्यंत वाढते आणि चमकदार, लहरी-कापडीची पाने आणि पंखा-आकाराची फुले वर्षभर कधीही येऊ शकतात. फुले असामान्य आकाराची असतात ज्यात ३ ते ५ असममित पाकळ्या असतात. त्या चार बाजूंच्या देठांच्या काट्यांपासून वाढतात आणि त्यांना २ सेमीचे नळीसारखे देठ असते. फुले केशरी, लाल, पिवळी किंवा अगदी नीलमणी रंगाची असतात.
, भारत येथे]]
## हे सुद्धा पहा
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी
* फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ

वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:फुलझाडे
अमरवेल

ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.

## हे सुद्धा पहा
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी

वर्ग:औषधी वनस्पती
असाणा

ही भारतात सर्व वनमध्ये आढळणारा ९ ते १५ मी उंच असणारा पानगळीचा वृक्ष आहे.कोवळ्या फाघांवर काटे असतात व ते नंतर गळुन पडतात .

शास्त्रीय नाव -ब्रायडेलिया रेेटयुसा (Bridelia retusa)

कुळ-Euphorbiaceae ( युफोरबिएसी)

स्थानिक नावे -आसन , आसाणा, फत्तरफोड, गुंजन,

काटेहसन ,
ला भारतीय भाषांमधून या वेगवेगळ्या नावांली ओळखले जाते -

*संस्कृत-
*हिंदी-
*बंगाली-
*गुजराती-
*मळ्यालम-
*तामिळ-
*तेलुगू-
*इंग्रजी-
*लॅटीन-

### वर्णन
हा एक

### उत्पत्तिस्थान
भारतात

### उपयोग
**सर्वसाधारण** - 
**आयुर्वेदानुसार** -     इत्यादी रोगांवर
स्त्री रोगावर.

## हे सुद्धा पहा
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी

### संदर्भ
वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:काटेरी वृक्ष
अनंत वृक्ष

**अनंत** उर्फ **गंधराज** ही भारतात उगवणारी एक वनस्पती आहे. या झाडाला अनेक पाकळ्या असलेली पांढरी फुले येतात. या फुलांना अतिशय चित्तवेधक असा गंध असतो. अनंत वृक्षाला भारतीय भाषांमधून या वेगवेगळ्या नावांनी ओळखले जाते. गंधराजाचे झाड सदाहरित असते. साधारण ५ मीटरपर्यंत वाढते. त्याची पाने गडद हिरवी आणि चकाकी असलेली असून फुले पांढरीशुभ्र असतात. फुलांना अतिशय गोड आणि मोहक असा गंध असतो.

## नावे 
*संस्कृत-
*हिंदी भाषा-
*बंगाली-
*गुजराती-
*मल्याळम-
*तामिळ-
*तेलुगू-
*इंग्रजी-
*लॅटिन-Gardenia

## हे सुद्धा पहा
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी

## चित्रदालन

चित्र:अनंताचे फुल.jpg|अनंताचे फूल
चित्र:अनंताची फुले.jpg|अनंताची फुले
चित्र:अनंत झाड.jpg|अनंत वृक्ष
चित्र:अनंताचे झाड.jpg|अनंत लहान वृक्ष

## संदर्भ
* वनौषधी गुणादर्श- ले.-(कै.) आयुर्वेदमहोपाध्याय शंकर दाजीशास्त्री पदे
* *गांवो में औषधी* रत्न-प्रकाशक-कृष्णगोपाल आयुर्वेद भवन, कालडा,(जि.-अजमेर)

वर्ग:फुले
वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
अईन

**आईन** किंवा अईन हा भारतात उगवणारा एक आयुर्वेदिक औषधी वृक्ष आहे.याचे मूळ स्थान भारताच्या दक्षिण व दक्षिण पुर्वोत्तर भागात आहे.तसेच हा नेपाळ,बांगलादेश,म्यानमार,थायलंड,कंबोडिया व व्हियेतनाम येथेही आढळतो.

ह्याला भारतीय भाषांत खालील विविध नावे आहेत.

इंग्रजी - Indian Laurel
लॅटिन - Terminalia elliptica वा Terminalia alata वा Terminalia tomentosa

हे सुमारे ३० मी. (१०० फूट ) उंच वाढणारे झाड आहे. याची गोलाई सुमारे १ मी. इतकी असू शकते.याचे फळास पाच पंख असतात व ते सुमारे ३ सेंमी. असते. ते साधारणतः अंडाकृती असते.याचे लाकूड हे अग्नीरोधी व खडबडीत असते.यास कोणतीही चव अथवा वास असत नाही.याचा गाभा हा कथ्थ्या अथवा काळसर कथ्थ्या रंगाचा असतो. याला वाळवी लागल्यास त्याची भूकटी होते.

"आईन" ची उल्लेखनीय विशेषता अशी आहे:या प्रजातीतील काही सदस्य कोरड्या हंगामात पाणी साठवतात. भारतातील बांदीपूर राष्ट्रीय उद्यान येथे आयोजित केलेल्या सर्वेक्षणानुसार,ही झाडेत्याच्या खोडाच्या अनुपातात एका विशिष्ट प्रमाणात पाणी साठवतात त्याची वारंवारता व पाणी साठविण्याचे प्रमाणा एका विशिष्ट परिस्थीतीत वाढते. या जल संग्रहणाची यंत्रणा आणि पारिस्थितिकीय महत्त्व अद्याप ज्ञात झाले नाही.
## वापर
याचे लाकूड फर्निचर, कपाटे, नाव व फळ्या आदींसाठी वापरले जाते.

## संदर्भ
## हे सुद्धा पहा 
* विकिपीडिया:वनस्पती/यादी

वर्ग:औषधी वनस्पती