open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पाव (खाद्यपदार्थ)

हा लेख पाव या खाद्यपदार्थाबद्दल आहे. (खाद्य पदार्थ या दृष्टीने या नामातील **व**चा उच्चार दंतोष्ठ्य म्हणजे वरचे दात खालच्या ओठांना टेकवून होतो. पाव हा शब्द क्रियापद या अर्थाने देखील येतो या पाव क्रियापद शब्दातील **व** उच्चार स्वर सदृश्य असून वस्तूतः तो व्यंजनिय **व** नाही, तसेच दातांचा ओठास स्पर्शही होत नाही या दृष्टीने हा उच्चार मराठीतील वर्णचिन्ह नसलेला वेगळा स्वरच असल्याचे काही व्याकरणकार मानतात (संदर्भ मराठी व्याकरण-डॉ लीला गोविलकर). 

पाव हा पीठ भिजवून त्याची कणिक मळून त्या कणकेच्या उंड्याला भाजून बनवलेला एक खाद्यप्रकार आहे. पाव फुगण्यासाठी यीस्ट वापरले जाते. हा खाद्यप्रकार जगातील बहुतेक संस्कृतींमध्ये आढळून येतो. thumb|right|पाव
व्यावसायिक रितीने पाव बनवून विकण्याच्या व्यवसायाला इंग्रजी मध्ये बेकरी असे म्हणतात.
thumb|right|पाव

## पावाचा इतिहास 
मुघल भारतामध्ये आल्यानंतर मैदा ही प्रचलनात येऊन “नान” सारखे पदार्थ पसंत केले जाऊ लागले. पण पोर्तुगीज भारतात आले तेच मुळी अश्या प्रांतात, जिथे भात जास्त होत असे. त्यामुळे पोर्तुगीज खाद्यसंस्कृतीचा अविभाज्य भाग असलेला “पाव” त्यांना मिळणे दुरापास्त होऊन गेले.गव्हाचे पीठ जरी भारतामध्ये उपलब्ध असले तरी ते भिजवून फुगाविण्याकरिता लागणारे यीस्ट/खमीर भारतामध्ये कुठेही मिळत नसे. तेव्हा पोर्तुगीझांनी एक युक्ती शोधून काढली. गव्हाचे पीठ फुगाविण्यासाठी त्यांनी यीस्ट ऐवजी ताडी वापरली आणि पाव तयार केला.कालांतराने हा पाव भारतीयांनी देखील स्वीकारला. व आज आपण पावभाजी, वडापाव, मिसळपाव सारख्या पदार्थांच्या दैनंदिन जीवनातही आनंद घेतो.
पुढे इंग्रजी स्टाइल चौकोनी ब्रेड पासूनही वेगवेगळी बटर आणि ब्रेड, वेगवेगळे सॅन्डविच,रोल्स, टोस्ट इ. प्रकार आपल्या जिभेवर उतरले‌.

## रासायनीक प्रक्रिया 
विशिष्ट प्रकारची कणीक,मीठ,पाणी आणि यीस्ट चा उपयोग करून आंबवून ब्रेड किंवा पाव तयार केला जातो.

## विविध देशातीला पावाचे प्रकार व नावे 
* उत्तर भारतीय हिंदी भाषा भाषेत - पराठा, रोटी, चपाती
* स्पेन - पान
* ज्यु - चल्लाह
* चेकोस्लोव्हाकिया - फ्लॅट ब्रेड,स्वीट ब्रेड,लोफ,बनपाव असे पावाचे कित्येक वेगवेगळे प्रकार आहेत. मात्र सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण प्रकार आहे चेकोस्लोव्हाकिया देशातील. तेथे पावापासून एक उभट आकाराचा सुबक असा ब्रेडचा वाडगा(बोल)बनविला जातो व त्याचा एखाद्या भांड्याप्रमाणे उपयोग करून त्यात गार्लिक सूप,ओनिअन सूप नॉनव्हेज सूप वाढले जाते. त्याला झाकणही पावाचेच असते. गरम गरम सूप पिताना आतील खुसखुशीत ओलसर पावही खाता येतो. बऱ्याच काळापासून ही पद्धत युरोपातही पसरली आहे.

## बाह्य दुवे 
* The Artisian on bread baking 
* More About the History Of Bread
* Video Of Sicilian Bread Industry 

वर्ग:खाद्यपदार्थ
तवा

[thumb|right|250px|[भारत|भारतीय तवा]]
**तवा** किंवा **साज** हे दक्षिण, पश्चिम व मध्य आशियात प्रचलित असलेले मोठे वर्तुळाकार, सपाट किंवा अंतर्वक्र (खोलगट) पृष्ठभाग असलेल्या थाळीसारखे पाकसाधन आहे. तवे सहसा बिडाचे लोखंड, ॲल्युमिनियम, पोलाद किंवा भाजलेली माती यांपासून बनवले जातात. पोळ्या, भाकऱ्या किंवा तत्सदृश पदार्थ भाजण्यासाठी, तसेच भाज्या, मांसाचे तुकडे परतण्यासाठीही यांचा वापर केला जातो.

## व्युत्पत्ती 
*तवा* हा शब्द फारसी भाषेतून आला असून दक्षिण आशियाई भाषांमध्ये या पाकसाधनाचा उल्लेख करण्यासाठी हाच शब्द रुळला आहे. अफगाणिस्तान व काही वेळा पाकिस्तानात तुर्की भाषेतून आलेला *साज* असा शब्द या पाकसाधनासाठी प्रचलित आहे.

## उपयोग 
दक्षिण आशियाभर तव्याचा वापर पुढीलप्रकारच्या पदराच्या किंवा बिनपदराच्या चपात्या किंवा आंबोळ्या भाजण्यासाठी केला जातो : भाकऱ्या, चपात्या, रोट्या, पराठे, थालिपीठे, धिरडी, दोसे, उत्तप्पे, मांडे.

तसेच भाज्यांचे  तुकडे परतून *तवा भाजी*, मासा तळसून *तवा फ्राय* (मासा) बनवण्यासाठीदेखील तवे वापरले जातात.

## चित्रदालन 

चित्र:Pita.jpg|रोट्या भाजण्यासाठी पाकिस्तानात वापरला जाणारा तवा
चित्र:Fishes fried in Dosai pan.JPG|मासे तळसण्यासाठी वापरताना
चित्र:Roadside chapati stand, Mandalay.jpg|मंडाले, बर्मा येथील चपात्यांच्या टपरीवरचा तवा

वर्ग:पाकसाधने
पीठ

धान्य  जात्यात  दळून त्याची जी बारीक  बारीक पुड होते, त्याला **पीठ** असे म्हणतात.
पीठापासून पाव व इतर खाद्यप्रकार बनवले जातात. कच्चे धान्य, मुळे, कडधान्य, किंवा बिया दळून तयार केली जाणारी पावडर म्हणजे पीठ. पीठाचा वेगवेगळे अन्न तयार करण्यासाठी वापर केला जातो. तृणधान्याचे पीठ, विशेषतः गव्हाचे पीठ, हा ब्रेड मधील मुख्य घटक आहे, जो काही संस्कृतीमध्ये मुख्य अन्न आहे. पुरातन काळापासून मेसोअमेरिकन पाककृतीमध्ये मक्याचे पीठ महत्त्वाचे राहीले आहे आणि अमेरिकेमध्ये ते मुख्य अन्न आहे. मध्य आणि उत्तर युरोप मध्ये राईचे पीठ हा ब्रेडमधील मुख्य घटक आहे. 

तृणधान्याच्या पीठामध्ये अंकुरपोष, बीजांकूर, आणि कोंडा (पूर्ण-धान्याचे पीठ) हे सर्व एकत्रित किंवा अंकुरपोष एकटा (परिष्कृत पीठ) समाविष्ट असतात. जेवण त्यामध्ये थोडेसे जाडसर आकाराचे कण असल्याने पीठापेक्षा थोडे वेगळे असते (डिग्री ऑफ कमिनेशन) किंवा पीठासारखेच असते; शब्द दोन्ही प्रकारे वापरला आहे. उदाहरणार्थ, कॉर्नमील हा शब्द अनेकदा खरबडीत पोत दर्शवतो तर मक्याचे पीठ बारीक पावडर दर्शवतो, तरी तेथे विभागण्यासाठी कोणतिही कोडिंग रेषा नाही.

### उत्पादन
पीठाच्या गिरण्यांची प्रक्रिया दगड किंवा स्टील चाकांमध्ये धान्य दळून केली जाते.  आजकाल, "स्टोन-ग्राऊंड" म्हणजे सामान्यपणे गिरणीमध्ये धान्य तळाला असते ज्यामध्ये फिरणारे दगडाचे चाक स्थीर दगडाच्या चाकावर त्यामध्ये असलेल्या धान्यासह उभे किंवा आडवे फिरते. 

### रचना
पीठामध्ये पीष्टाचे (स्टार्च) जास्त प्रमाण असते, जो जटिल कर्बोदकांचा उपसंच आहे ज्याला पॉलिसॅकेराइड्स सुद्धा म्हणतात. स्वयंपाकामध्ये मैदा (उत्तर अमेरिकेत प्लेन म्हणून ओळखले जाते), सेल्फ-राइजिंग पीठ, आणि ब्लीच पीठासह केकचे पीठ यासर्वप्रकारची पीठे वापरली जातात. पीठात प्रथिनांचे प्रमाण जेवढे जास्त तेवढेच ते पीठ कडक आणि बळकट असते, आणि त्यापासून जास्त कुरकुरीत आणि नरम ब्रेड बनतात. पीठात प्रथिनांचे प्रमाण जेवढे कमी तेवढे पीठ मुलायम, जे केक, कुकीज आणि पाय क्रस्ट साठी चांगले असते.

## पीठांचे प्रकार
* गहू - गव्हाचे पीठ -याला गव्हाचे पीठ असेही म्हणतात.
* चना - बेसन - 

कॉर्न (मका) पीठ दक्षिण आणि नैरुत्य यू.एस., मेक्सिको, मध्य अमेरिका आणि भारत आणि पाकिस्तानच्या पंजाब प्रदेशात लोकप्रिय आहे, जिथे त्याला मकाई अता म्हणतात. खडबडीत संपूर्ण धान्य कॉर्न पीठ सहसा कॉर्नमेल असे म्हणतात. फूड-ग्रेड चुन्यासह बारीक ग्राउंड कॉर्न पीठ मसा हरीना असे म्हणतात (मसा पहा) आणि मेक्सिकन पाककलामध्ये टॉर्टिला आणि तमाल बनवण्यासाठी वापरला जातो. कॉर्न पिठात कॉर्न स्टार्च कधीही गोंधळ होऊ नये, ज्याला ब्रिटिश इंग्रजीत "कॉर्नफ्लोर" म्हणून ओळखले जाते.

## संदर्भ
वर्ग:पाककला
वर्ग:पीठे
जॉन लँडन

**जॉन लँडन** (२३ जानेवारी १७१९ - १५ जानेवारी १७९०) हे एक इंग्रजी गणितज्ञ होते.

१७५४ मध्ये त्यांनी फ्लक्सिओनरी कॅल्क्युलसशी संबंधित मुद्द्यांवर मौल्यवान संशोधन रॉयल सोसायटीला कळवले. १६ जानेवारी १७६६ रोजी ते रॉयल सोसायटीचे फेलो म्हणून निवडले गेले आणि ते स्पॅल्डिंग सोसायटीचे सदस्य होते.

## संदर्भ 
लॅंडन, जॉन
लॅंडन, जॉन
वर्ग:इ.स. १७१९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७९० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
उनिव्हर्सिता दि पिसा

**पिसा विद्यापीठ** (इटालियन: *Università di Pisa*) हे इटलीतील तोस्काना प्रांतातल्या पिसा या गावी असलेले विद्यापीठ आहे. सप्टेंबर ३, इ.स. १३४३ रोजी पोप क्लेमेंट सहावा याच्या हस्ते हे विद्यापीठ स्थापले गेले.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इटलीमधील विद्यापीठे
वर्ग:पिसा
वर्ग:इ.स. १३४३ मधील निर्मिती
उनिव्हर्सिता देय्ली स्तुदी दि पादोव्हा

**उनिव्हर्सिता देय्ली स्तुदी दि पादोव्हा** (, UNIPD) हे इटलीतील पादोव्हा या शहरातील एक महत्त्वाचे विद्यापीठ आहे.

हे जगातील सर्वात जुन्या विद्यापीठांपैकी एक असून, त्याची स्थापना १२२२ मध्ये झाली आहे. या विद्यापीठाने विज्ञान, वैद्यकशास्त्र आणि तत्त्वज्ञान क्षेत्रात क्रांती घडवणारे अनेक महान विद्वान घडवले आहेत.

## निवडक माजी विद्यार्थी 
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इटलीमधील विद्यापीठे
विद्यापीठ
वर्ग:इ.स. १२२२ मधील निर्मिती
सूर्यास्त

संध्याकाळच्या वेळी पश्चिम दिशेला सूर्य क्षितिजावरून खाली सरकून अदृश्य होण्याला सूर्य मावळणे किंवा **सूर्यास्त** असे म्हणतात. पृथ्वीच्या स्वतःभोवती फिरण्यामुळे-परिवलनामुळे सूर्यास्त होतो. गावोगावांची सूर्यास्ताची वेळ ज्युलियन कॅलेंडरच्या तारखेवर, आणि गावाच्या अक्षांश-रेखांशावर अवलंबून असते.  कोणत्याही विशिष्ट गावातील या वर्षीच्या सू्र्यास्ताची वेळ.पुढील वर्षाच्या त्या तारखेला होणाऱ्या सूर्यास्ताच्या वेळापेक्षा फारशी वेगळी नसते.

सूर्यास्ताच्या वेळी आकाशात अनेक रंग दिसतात. भौगोलिक रचनेमुळे काही ठिकाणांवरील सूर्यास्त जास्त चांगले दिसतात. उदा० समुद्रकिनाऱ्यावरील किंवा वाळवंटातील सूर्यास्त.
अल्ट=रंकाळा परिसर सुयास्त.|इवलेसे|336x336अंश|रंकाळा suryast

thumb|right|250px|सूर्यास्त
thumb|right|250px|सूर्यास्त
[thumb|right|250px|[ऑस्ट्रेलिया येथे व्हिक्टोरिया राज्य, पोर्टार्लिंगटन येथे सूर्यास्त 
]]

thumb|right|250px|पृथ्वीवरील दिवस व रात्र

वर्ग:भूगोल
ग्रिझल्ड स्क्विरल वन्यजीव अभयारण्य

**श्रीविल्लीपुत्तुर अभयारण्य**हे तमिळनाडू राज्यातील विरुधुनगर जिल्ह्यात आहे. याची स्थापना १९८९ मध्ये झाली असून एकूण क्षेत्रफळ ४८० चौ.किमी. आहे.

वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील अभयारण्ये
वर्ग:विरुधुनगर जिल्हा
परांबीकुलम व्याघ्र प्रकल्प

**परांबीकुलम अभयारण्य** हे चित्तूर तालुका, जिल्हा पलक्कड, केरळ येथे आहे. याची स्थापना १९७३ मध्ये झाली असून एकूण क्षेत्रफळ २८५ चौ.किमी. आहे.

वर्ग:भारतातील व्याघ्र प्रकल्प
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील अभयारण्ये
वायनाड वन्यजीव अभयारण्य

**वायनाड अभयारण्य** भारताच्या केरळ राज्यातील वायनाड शहराजवळचे अभयारण्य आहे.

वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील अभयारण्ये
तळकावेरी वन्यजीव अभयारण्य

वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील अभयारण्ये
वर्ग:कोडागु जिल्हा
नेय्यार वन्यजीव अभयारण्य

**नेय्यार अभयारण्य** भारताच्या केरळ राज्यातील अभयारण्य आहे.

वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
वर्ग:रिकामी पाने
भारतीय वाहन नंबरप्लेट

वाहन नंबरप्लेट

राज्ये:

1) AN = अंदमान आणि निकोबार

2)AP = आंध्र प्रदेश

3)AR = अरुणाचल प्रदेश

4)AS = आसाम

5)BR = बिहार

6)CG = छत्तीसगढ

7)CH = चंदीगड

8)DD = दीव आणि दमण

9)DL = दिल्ली

10)DN = दादरा आणि नगर हवेली

11)GA = गोवा

12)GJ = गुजरात

13)HP = हिमाचल प्रदेश

14)HR = हरियाणा

15)JH = झारखंड

16)JK = जम्मू आणि काश्मीर

17)KA = कर्नाटक

18)KL = केरळ

19)LD = लक्षद्वीप

20)MH = महाराष्ट्र

21)ML = मेघालय

22)MN = मणिपूर

23)MP = मध्य प्रदेश

24)MZ = मिझोरम

25)NL = नागालॅंड

26)OD = ओरिसा

27)PB = पंजाब

28)PY = पुद्दुचेरी

29)RJ = राजस्थान

30)SK = सिक्कीम

31)TN = तामीळनाडू

32)TR = त्रिपुरा

33)UK = उत्तराखंड

34)UP = उत्तर प्रदेश

35)WB = पश्चिम बंगाल

## AN/अंदमान-निकोबार द्वीपसमूह
*AN-01 पोर्ट ब्लेअर, अंदमान जिल्हा
*AN-02 कार निकोबार, निकोबार जिल्हा

## AP/ आंध्र प्रदेश
*AP -01 आदिलाबाद / मंचेरियल / निर्मल
*AP -02 अनंतपूर / हिंदूपूर
*AP-03 चित्तूर / तिरुपती / मदनापल्ली / राजमपेठ 
*AP-04 कडप्पा / प्रोद्दत्तुर 
*AP 05 और एपी-06 काकिनाडा / अमलापुरम / राजमहेंद्री
*AP 07 और एपी-08 गुंटूर / पिदुगुराल्ला / नरसारावपेठ / रेपल्ली
*AP-09 खैर्ताबाद , हैदराबाद जिल्हा
*AP -10 सिकंदराबाद, हैदराबाद जिल्हा
*AP-11 मलाकापेठ , हैदराबाद जिल्हा
*AP -12 बहादुरपुरा , हैदराबाद जिल्हा
*AP -13 और 14 Mehdipatnam, हैदराबाद जिल्हा
*AP-15 करीमनगर / Jagtial / Peddapalli
*AP-16 विजयवाडा
* AP -17, 18 , 19 विजयवाडा / गुडिवाडा / मच्छलीपट्टनम / नंदीगाम / 
*AP-20 खम्माम / Kothagudem / Sathupally / Yellandu
*AP -21 कर्नूल / ADONI / नंदियाळ
*AP -22 महबूबनगर / Pebbair / गडवाल
*AP -23 मेडक / Siddipet / Sangareddy (आर सी पुरम)
*AP -24 नालगोंडा / Suryapet / Miryalaguda / भोंगीर / बिबीनगर
*AP -25 निजामाबाद / कामारेड्डी
*AP-26 नेल्लोर / कवाली / गुडूर / Sullurpeta / Naidupet
*AP -27 ओंगोल / चिरला / Markapur / प्रकाशम
*AP 28 व एपी -29 रंगारेड्डी
*AP-30 श्रीकाकुलम / Tekkali / Palasa / सोमपेटा /इच्छापुरम / ​​Kaviti
*AP -31, पी -32, पी -33 और पी -34 विशाखापट्टनम / Gajuwaka / अनकापल्ली /जगदंब
*AP -35 विजयनगरम
*AP-36 वारंगळ / जनगांव /महबूबाबाद 
*AP-37 एलुरू / Jangareddygudem / Kovvur / टाडेपल्लीगुडम / टनुकु / भीमावरम / पलाकोल्लू / Chintalapudi
*AP-09P, AP9PA. AP9PB-आंध्र पोलिसांची वाहने(पीएपी-09 -पंजाब राज्यातील पोलिसांची वाहने)
*AP-XX Z - APSRTCच्या(आंध्र प्रदेश स्टेट रोड ट्रान्सपोर्ट कॉर्पोरेशनच्या) बसेस
भद्रा वन्यजीव अभयारण्य

**भद्रा अभयारण्य** भारताच्या कर्नाटक राज्यातील अभयारण्य आहे. चिक्कमगळूर शहरापासून ३८ किमी अंतरावर असलेले ह अभयारण्य व्याघ्र प्रकल्पाचा एक भाग आहे. हेब्बेगिरी हे १,८७५ मीटर उंचीचे शिखर या अभयारण्यातील सर्वोच्च शिखर आहे. इ.स. १९५१मध्ये या अभयारण्याची घोषणा करण्यात आली.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
अगस्त्यमलाई संरक्षित जैविक क्षेत्र

**अगस्त्यमलाई संरक्षित जैविक क्षेत्र** (Malayalam: അഗസ്ത്യമല ജെെവ സംരക്ഷണ മേഖല) याची स्थापना २००१ साली झाली. हे क्षेत्र भारताच्या दोन राज्यात विभाजित आहे. त्याचे एकूण    क्षेत्रफळापैकी  क्षेत्र हे केरळ राज्यात असून, उरलेले  क्षेत्र हे तमिळनाडू राज्यात आहे.सन २०१६ मध्ये अगस्त्यमलाई संरक्षित जैविक क्षेत्र हे जागतिक संरक्षित जैविक क्षेत्राची एक कडी बनली.

याचा विस्तार केरळच्या कोल्लम व तिरुवनंतपुरम जिल्ह्यात तसेच तमिळनाडूच्या तिरुनेरवेल्ली व कन्याकुमारी जिल्ह्यात आहे. हे दक्षिण भारताच्या, पश्चिम घाटाच्या, दक्षिणी कोपऱ्यात स्थित आहे.

वर्ग:भारतातील संरक्षित जैविक क्षेत्रे
निलगिरी संरक्षित जैविक क्षेत्र

**निलगिरी संरक्षित जैविक क्षेत्र** भारताच्या पश्चिम घाटातील संरक्षित जैविक क्षेत्र आहे. याचा विस्तार ५,५२० किमी२ इतका आहे.

हे क्षेत्र भारताच्या कर्नाटक, केरळ आणि तमिळनाडू राज्यांमध्ये आहे.

वर्ग:भारतातील संरक्षित जैविक क्षेत्रे
चिन्नार वन्यजीव अभयारण्य

**चिन्नार अभयारण्य** केरळ राज्यातील इडुक्की जिल्ह्यातील देविकुलम तालुक्यामध्ये आहे. ते केरळ राज्याच्या १२ अभयारण्यांपैकी एक आहे. ते त्याच्या दक्षीणेकडील एराविकुलम राष्ट्रीय उद्यानाच्या कार्यक्षेत येते. त्याच्या उत्तरेला इंदिरा गांधी राष्ट्रीय उद्यान तर पूर्वेला पलानी पर्वतरांग राष्ट्रीय उद्यान आहे.

वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील अभयारण्ये
मुदुमलाई राष्ट्रीय उद्यान

**मुदुमलै वन्यजीव अभयारण्य आणि राष्ट्रीय उद्यान** [तमिळ :முதுமலை வனவிலங்கு காப்பகம் ]हे तमिळनाडू राज्यातील निलगिरी जिल्ह्यात आहे.हे वाघांचे अभयारण्य म्हणुन घोषीत करण्यात आले आहे.हे निलगिरी पर्वत रांगामध्ये असून ते केरळ ,कर्नाटक व तमिळनाडूच्या सीमाभागात आहे.

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:पश्चिम घाटातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:पश्चिम घाट
सायलंट व्हॅली राष्ट्रीय उद्यान

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील राष्ट्रीय उद्याने
एराविकुलम राष्ट्रीय उद्यान

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील राष्ट्रीय उद्याने
आनैमलाई व्याघ्र प्रकल्प

**आनेमलई व्याघ्र प्रकल्प** किंवा **इंदिरा गांधी अभयारण्य आणि राष्ट्रीय उद्यान** हे तामिळनाडू राज्यातील कोइंबतूर जिल्हा आणि तिरुपूर जिल्ह्यातील  आनेमलई टेकड्यावर असलेले एक संरक्षित व्याघ्रप्रकल्प आहे.

इंदिरा गांधी वन्यजीव अभयारण्य आणि राष्ट्रीय उद्यान (IGWLS&NP) हे 7 ऑक्टोबर 1961 रोजी उद्यानाला भेट दिलेल्या पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या नावाने संरक्षित क्षेत्र आहे. याला बऱ्याचदा टॉपस्लिप म्हणून संबोधले जाते .हे उद्यान ईशान्य कोपऱ्यात स्थित एका गावात आहे आणि अभ्यागतांचे मुख्य केंद्र आहे. हे नाव 19व्या शतकातील स्थानिक प्रथेवरून आले आहे ज्यामध्ये सागवान टेकड्या खाली सरकल्या होत्या. हे दक्षिण भारतातील तामिळनाडू राज्यातील कोईम्बतूर जिल्ह्यातील पोल्लाची, वेलपराई आणि उदुमलपेट तालुक्यांच्या अनीमलाई हिल्समध्ये आहे. १०८ किमी२मध्ये पसरलेले हे राष्ट्रीय उद्यान ९५८ किमी२चे महत्त्वाचे क्षेत्र आहे इंदिरा गांधी वन्यजीव अभयारण्य ज्याला पूर्वी अनामलाई वन्यजीव अभयारण्य म्हणले जायचे.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील व्याघ्र प्रकल्प
करियन शोला राष्ट्रीय उद्यान

200px|इवलेसे|उजवे|करियन शोलामधील डोंगर आणि अरण्य
**करियन शोला राष्ट्रीय उद्यान** भारताच्या तमिळनाडू राज्याील पश्चिम घाटात असलेले वन्य उद्यान आहे. १९८९मध्ये याची रचना झाली.

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील निर्मिती
वर्ग:तमिळनाडू
वर्ग:पश्चिम घाट
करीम्पुळा राष्ट्रीय उद्यान

**करीम्पुळा राष्ट्रीय उद्यान** भारताच्या केरळ राज्यातील पलक्कड जिल्ह्यात निलगिरी पर्वतरांगांमध्ये असलेले प्रस्तावित राष्ट्रीय उद्यान आहे. २३० किमी² क्षेत्रफळ असलेल्या या उद्यानाचे क्षेत्र गुणक  आहे. IUCN हे राष्ट्रीय उद्यान पीआरओ प्रकारात मोडते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
कुद्रेमुख राष्ट्रीय उद्यान

**कुद्रेमुख राष्ट्रीय उद्यान** (कानडी: ಕುದುರೆಮುಖ) हे भारताच्या कर्नाटक राज्यातील चिकमगळूर जिल्ह्यात असलेले राष्ट्रीय उद्यान आहे.

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:कुद्रेमुख
काळी व्याघ्र प्रकल्प

250 px|इवलेसे|ामधील एक रस्ता

**आंशी राष्ट्रीय उद्यान** (कन्नड: ಅಣಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ) हे कर्नाटक राज्याच्या उत्तर कन्नड जिल्ह्यामधील एक राष्ट्रीय उद्यान आहे. येथे प्रामुख्याने भारतीय वाघ, चित्ता, हत्ती इत्यादी प्राणी आढळतात.

## बाह्य दुवे
*माहिती 

वर्ग:भारतातील व्याघ्र प्रकल्प
वर्ग:पश्चिम घाटातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:उत्तर कन्नड जिल्हा
मुकुर्थी राष्ट्रीय उद्यान

**मुकुर्थी राष्ट्रीय उद्यान** भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील वन्य उद्यान आहे. हे निलगिरी पर्वतरांगेत उटाकामंड शहराच्या पश्चिमेस असून याची रचना येथे आढळणाऱ्या निलगिरी ताहिर या वन्यप्राण्यांच्या संरक्षणासाठी केली गेली.

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:तमिळनाडू
वर्ग:पश्चिम घाट
नॉर्मन मायर्स

**नॉर्मन मायर्स** हे ब्रिटिश पर्यावरण शास्त्रज्ञ आहेत.

वर्ग:ब्रिटिश पर्यावरणशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सोमेश्वर वन्यजीव अभयारण्य

**सोमेश्वर** अभयारण्य हे सह्याद्री पर्वतरांगात पश्चिम घाट परिसरात आहे. कर्नाटक राज्यातील उडुपी व शिमोगा जिल्ह्यांत याची सीमा आहे. जवळचे शहर उडुपी जिल्ह्यातील हेब्री हे आहे.१९७४ साली स्थापन झालेल्या या अभयारण्याचे क्षेत्रफळ ३१४.२५ चौ.किमी. आहे. जास्त पावसाचे ठिकाण अगुंबे हे येथून जवळ आहे.

वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील अभयारण्ये
नागरहोळे राष्ट्रीय उद्यान

**नागरहोळे राष्ट्रीय उद्यान** (कन्नड:ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ) हे कर्नाटक राज्यातील मैसूर शहरापासून ९४ किमी(५८ मैल) अंतरावर असलेले भारतीय राष्ट्रीय उद्यान आहे. हे उद्यान मैसूर आणि कोडागू जिल्ह्यांत पसरलेले असून बांदीपूर राष्ट्रीय उद्यानाच्या वायव्येस आहे. काबिनी सरोवर हे या दोन उद्यानांच्या मध्ये आहे.

या उद्यानाचे पुनर्नामकरण *राजीव गांधी राष्ट्रीय उद्यान* असे करण्यात आले आहे. दाट झाडी, नद्या व धबधबे असलेले हे जंगलवजा उद्यान मैसूरच्या संस्थानिकांच्या शिकारीसाठी राखून ठेवलेले होते.

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
समभाग

[thumb|right|250px|"बाँबे इलेक्ट्रिक सप्लाय अँड ट्रामवेज कंपनी लिमिटेड" अर्थात "बेस्ट" या [मुंबईतील कंपनीचे समभाग प्रमाणपत्र]]
जनतेच्या (मर्यादित) भागभांडवलावर उभारलेल्या सार्वजनिक (मर्यादित) कंपनीच्या एकूण भांडवलाची रक्कम ज्या अनेक एककांमध्ये विभागलेली असते, अशा एककांना **समभाग** (फ्रेंच: *Actions*, स्पॅनिश: *Acciones*, पोर्तुगीज: *Ações*, जर्मन: *Aktien*, इंग्लिश: *Shares* / *Stocks* , *शेअर्स* / *स्टॉक*) किंवा **शेअर** असे म्हणतात. अशा कंपनीसाठी भांडवल उभे करायला समभागांची विक्री होते. कंपनीचे भांडवल समभागांच्या एकूण संख्येत विभागून समभागाची किंमत ठरवली जाते; तिला समभागाची *दर्शनी किंमत* म्हणतात. समभागाच्या मालकाला भागधारक  म्हणतात. समभाग विकत घेतल्यामुळे भागधारक एका अर्थी कंपनीच्या मालकीतील वाटेकरी बनतो.  भारतातील कंपन्यांच्या एका समभागाची किंमत बहुधा १० रुपये असते.  मात्र, काही कंपन्यांच्या समभागाची दर्शनी किंमत, १रु, २रु, ५रु किंवा १०० रुपयेदेखील आहे.

समभागांचे दोन मुख्य प्रकार आहेत. साधारण समभाग  आणि अधिमान्य समभाग . सामान्य जनतेला अधिमान्य समभाग उपलब्ध नसतात. 

हे समभाग एखाद्या अधिकृत दलालाकरवी वित्तीय बाजारातून विकत घेता येतात किंवा विकता येतात. अशा समभागाची किंमत दर्शनी किमतीपेक्षा कमी किंवा जास्त असू शकते. ही किंमत कंपनीच्या कार्यक्षमतेवर अवलंबून असून त्या विशिष्ट समभागाच्या मागणी आणि पुरवठा या तत्त्वावर दलालांनी ठरवलेली असते. एका दिवसाच्या अवधीत समभागाच्या किमतीत अनेक चढ‍उतार होतात.

पुनर्गुंतवणूक न करण्यात आलेला नफ्याचा मोठा हिस्सा हा लाभांश   म्हणून भागधारकांना दिला जातो. दर समभागामागे किती लाभांश देऊ केला आहे, हे  भागधारकाला कंपनीच्या वार्षिक अहवालावरून समजते. कंपनीला पुरेसा नफा झाला नाही तरी अधिमान्य समभागधारकांना लाभांश देणे कंपनीचे कर्तव्य असते. त्या वेळी साधारण भागधारकांना लाभांश मिळत नाही.

वित्तीय बाजारांमधील समभाग म्हणजे साधारण समभाग , तसेच मर्यादित भागीदारी व स्थावर मालमत्ता गुंतवणूक विश्वस्तमंडळातील गुंतवणुकीसाठी *हिशेबाचे एकक* असतो.

## पारिभाषिक शब्द 
वर्ग:अर्थशास्त्र
वर्ग:गुंतवणूक
मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ

**मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ** ही युरोपाच्या मध्य भागातील देशांमध्ये वापरली जाणारी प्रमाणवेळ आहे. ती जागतिक प्रमाणवेळेपेक्षा १ तास पुढे आहे. मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ पाळणारे युरोपीय देश उन्हाळ्यात वाढलेल्या दिनमानाशी जुळवून घेण्यासाठी यूटीसी +२ असलेली मध्य युरोपीय उन्हाळी प्रमाणवेळ पाळतात.

वर्ग:प्रमाणवेळा
अजगर

thumb|right|भारतीय अजगर
**अजगर**, (Rock Python) हा जगात वावरणारा सर्वांत मोठा बिनविषारी सर्प आहे. सरीसृप वर्गातील बोइडी कुलातील पायथॉनिनी उपकुलात त्याचा समावेश होतो. जगाच्या विविध भागांत अजगराच्या अनेक जाती आढळतात. पायथॉन मोलुरस या जातीचे अजगर संपूर्ण भारतात आढळतात. याला रॉक पायथॉन असेही म्हणतात. घनदाट वनात, झाडावर तसेच खडकाळ जमिनींवरही यांचा वावर असतो. मध्य व दक्षिण अमेरिकेत आढळणारे व पिलांना जन्म देणारे पाणअजगर ॲंनॅकॉंडा म्हणून ओळखले जातात.
## शरिर रचना 
(पायथॉन रेटिक्युलेटस) या सर्वात मोठ्या अजगराची लांबी १० मी, पर्यंत तर घेर २५ सेंमी. आढळला आहे. त्याच्या त्वचेवर गुळगुळीत आणि चमकदार खवले असतात. पाठीवर फिकट मातकट रंगाच्या पार्श्वभूमीवर गडद तपकिरी रंगाचे ठिपके, पट्टे आणि वेडेवाकडे ठिपके असतात. पोटाच्या बाजूला खवल्यांचे रुंद पट्टे असतात. डोळे पिवळे असून बाहुल्या आडव्या असतात. प्रौढ अजगराच्या  गुदद्वाराजवळ दोन पायांच्या अवशेषांची दोन नखे स्पष्टपणे दिसतात. आतल्या बाजूला या नखांना लागून पायांची घटलेली हाडेसुद्धा असतात. अजगराच्या वरच्या ओठावरील खाचांना उष्णतेची संवेदनशीलता जास्त असते. त्यामुळे या खाचांद्वारे अजगराला रात्रीच्या अंधारात गारवा असताना उष्ण रक्ताच्या भक्ष्याची जाणीव होते.

## शिकार 
हा सर्प बोजड असला तरी भक्ष्य पकडताना तो कमालीची चपळाई दाखवतो. प्रथम तो भक्ष्यावर झडप मारून त्यास पकडतो. त्यानंतर त्याभोवती शरीराची वेटोळी गुंडाळून आवळत राहतो. भक्ष्याला हालचालच नव्हे, तर श्वासोच्छ्वासही करता येऊ नये अशा रीतीने जखडून भक्ष्याला गुदमरून मारतो. त्यानंतर  त्याला डोक्याच्या बाजूने गिळण्यास सुरुवात करतो. यामुळे अशा प्रकारे गिळताना भक्ष्याची शिंगे अगर पाय यांचा अडसर होत नाही. इतर सर्पांप्रमाणे अजगराच्या जबड्यांची हाडे लवचिक अस्थिबंधांनी जोडलेली असतात. या वैशिष्ट्यामुळे त्याला त्याच्या शरीराच्या घेरापेक्षा मोठ्या आकाराचे भक्ष्य गिळता येते. अजगराच्या दोन्ही जबड्यांवर मागे वळलेले अणकुचीदार दात असतात. जबड्याचा एकदा डावा भाग तर एकदा उजवा भाग आळीपाळीने पुढे सरकवत अजगर भक्ष्य गिळंकृत करतो. त्याच्या पोटात भक्ष्याची हाडेसुद्धा पचविली जातात. परिणामी अजगराच्या विष्ठेमध्ये फक्त केस, शिंगे किंवा पक्ष्यांची पिसे न पचलेल्या स्थितीत आढळतात. एकदा हरिणासारखे भक्ष्य खाल्ल्यानंतर अजगराला सहा महिन्यांपर्यंत पुन्हा शिकार करण्याची गरज भासत नाही.
 
## मीलनकाळ 
जानेवारी ते मार्च हा अजगरांचा मीलनकाळ असतो. त्यानंतर तीन महिन्यांनी अजगराची मादी ८ - १०० अंडी घालते. पिले बाहेर येईपर्यंत मादी अंड्यासोबत राहून अंड्याचे रक्षण करते. शरीराचे आकुंचन-प्रसरण करून ती आवश्यकतेनुसार अंड्यांसाठी ऊब निर्माण करते.

## उपयोग 
मानवप्राणी अजगराचे नैसर्गिक भक्ष्य नाही. तो अजगराचा सर्वात प्रमुख शत्रू मात्र आहे. काही आदिवासी खाण्यासाठी अजगराची शिकार करतात. काही वेळा भीतीपोटीही ते अजगर मारले जातात. अजगराच्या कातड्यापासून पर्स, पट्टे वगैरे तयार केले जातात. आंतरराष्ट्रीय बाजारात अजगराच्या कातड्याला मोठी मागणी असते. म्हणूनच अजगराची चोरटी शिकार आणि त्याच्या कातड्याची तस्करी मोठ्या प्रमाणावर होत असते. फार मोठ्या प्रमाणावर शिकार झाल्यामुळे अनेक भागांतील अजगर कमी झाले आहेत. भारत सरकारने अजगर पाळणे, मारणे अथवा त्याचे कातडे जवळ बाळगणे यावर कायद्याने बंदी घातली आहे.
## Species
**) Not including the nominate subspecies.*
T) Type species.

## हे ही पहा 
* नाग

## संदर्भ
वर्ग:बिनविषारी साप
वर्ग:साप
वर्ग:प्राणी
प्रकाशसिंग बादल

**प्रकाशसिंग बादल** (ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ; ८ डिसेंबर, १९२७ - २५ एप्रिल २०२३) भारतातील पंजाब राज्याचे माजी मुख्यमंत्री आहेत. आजवर बादल ह्यांनी हे पद ह्यापूर्वी चार वेळा सांभाळले आहे. बादल शिरोमणी अकाली दल ह्या पक्षाचे १९९५ ते २००८ दरम्यान पक्षाध्यक्ष होते. आजवर बादल हे एकूण १० वेळा पंजाब विधानसभेवर निवडून आले आहेत. १९७७ साली, मोरारजी देसाई पंतप्रधान असताना केंद्र सरकारमध्ये बादल यांना कृषिमंत्रिपद मिळाले होते.

## संदर्भ 
वर्ग: पुरुष चरित्रलेख

वर्ग:पंजाबचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य
अजय सिंह

लेफ्टनंट जनरल (निवृत्त) **अजय सिंह** (नोव्हेंबर २०, १९३५ - हयात) हे भारतीय प्रजासत्ताकामधील आसाम राज्याचे २००३ - २००८ सालांदरम्यान राज्यपाल होते. 

राजस्थानमधील एका शेतकरी कुटुंबात जन्मलेल्या त्यांनी अजमेर आणि मद्रास विद्यापीठातील मेयो कॉलेजमध्ये शिक्षण घेतले.

शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर ते भारतीय सैन्यात सामील झाले आणि लेफ्टनंट जनरल बनले. त्यांनी १९६५ आणि १९७१ च्या भारतीय-पाकिस्तानी युद्धांमध्ये कारवाई केली.

## बाह्य दुवे 
* आसामगोव्ह.ऑर्ग संकेतस्थळावरील प्रोफाइल 

वर्ग:आसामचे राज्यपाल
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मुन्नार

**मुन्नार**(मल्याळम) किंवा **मुणार**(तमिळभाषेत)  भारताच्या केरळ राज्यातील शहर आहे.

वर्ग:थंड हवेची ठिकाणे
वर्ग:केरळमधील शहरे
ई.एस.एल. नरसिंहन

**एक्कडू श्रीनिवासन लक्ष्मीनरसिंहन** ( १९४६) हे भारत देशाच्या आंध्र प्रदेश व तेलंगणा राज्याचे २ जून २०१४ ते ७ सप्टेंबर २०१९ पर्यंतचे प्रथम राज्यपाल होते. ह्या पूर्वी ते छत्तीसगढ राज्याचे राज्यपाल होते. राजकारणामध्ये शिरण्यापूर्वी ते एक आय.पी.एस. अधिकारी होते.

## बाह्य दुवे
*आंध्र प्रदेश राजभवन संकेतस्थळावरील माहिती 

वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
वर्ग:छत्तीसगढचे राज्यपाल
वर्ग:आंध्र प्रदेशचे राज्यपाल
वर्ग:तेलंगणाचे राज्यपाल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोन्मुदी

**पोन्मुदी** (मल्याळम:പൊന്മുടി; *सोनेरी शिखर*) हे केरळच्या तिरुअनंतपुरम जिल्ह्यातील थंड हवेचे ठिकाण आहे. तिरुअनंतपुरमपासून ५५ किमी अंतरावर असलेले हे गाव समुद्रसपाटीपासून १,१०० मीटर उंचीवर पश्चिम घाटात वसलेले आहे.

वर्ग:थंड हवेची ठिकाणे
वर्ग:केरळमधील शहरे
एस.सी. जमीर

**सानायंग्बा चुबातोशी जमीर** (ऑक्टोबर १७, इ.स. १९३१ - ) हे भारत देशाच्या ओडिशा राज्याचे विद्यमान राज्यपाल आहेत. ह्यापूर्वी ते महाराष्ट्र. गुजरात व गोवा राज्यांच्या राज्यपालपदी होते. काँग्रेस पक्षाचे सदस्य असलेले जमीर आजवर चार वेळा नागालॅंडचे मुख्यमंत्री राहिले आहेत.

वर्ग:नागालँडचे मुख्यमंत्री
वर्ग:ओडिशाचे राज्यपाल
वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल
वर्ग:गोव्याचे राज्यपाल
वर्ग:गुजरातचे राज्यपाल
नवल किशोर शर्मा

**नवल किशोर शर्मा** (जुलै ५, इ.स. १९२५:दौसा, राजस्थान, भारत - ) हा भारतीय राजकाणी आहे. शर्मा जुलै २००४ ते जुलै २००९ दरम्यान गुजरात राज्याचा राज्यपाल होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
शर्मा, नवल किशोर
शर्मा, नवल किशोर
मलबार गंधमार्जार

वर्ग:प्राणी
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:मार्जार कुळ
हेड्रियान

**हेड्रियान** (लॅटिन:*पब्लियस ट्रैनियस हेड्रियानस ऑगस्टस*;PVBLIVS AELIVS TRAIANVS HADRIANVS AVGVSTVS) (जानेवारी २४, इ.स. ७६:इटालिका, स्पेन किंवा रोम, इटली - जुलै १०, इ.स. १३८) हा इ.स. ११७ ते मृत्यूपर्यंत रोमन सम्राट होता. नर्व्हा-अँटोनियन वंशाच्या पाचांपैकी हा तिसरा सम्राट होता. आपल्या २३ वर्षांच्या सद्दीत याने रोममधील पँथियॉन परत बांधवले तसेच व्हिनस आणि रोमाचे देउळही बांधवले. हेड्रियानला मानवतावादी रोमन सम्राट मानले जाते.

हेड्रियानचा जन्म इटालियन वंशाच्या स्पॅनिश कुटुंबात सेव्हियाजवळील इटालिका या गावात झाला. हेड्रियानच्या काही चरित्रांमध्ये त्याचा जन्म रोममध्ये झाल्याचाही उल्लेख आहे. हा रोमन सम्राट ट्राजानच्या आतेभावाचा मुलगा होता. ट्राजानने जरी आपला वारस जाहीर केला नसला तरी त्याची पत्नी पाँपैया प्लॉटिना हीने सांगितले की ट्राजान मृत्युशैय्येवर असताना त्याने हेड्रियानला आपला वारस घोषित केले होते. प्लॉटिना आणि ट्राजानचा मित्र लुसियस लिसिनस सुरा यांच्या सहाय्याने हेड्रियान रोमन सम्राटपदी आला.

आपल्या सत्ताकालादरम्यान हेड्रियान आपल्या साम्राज्याच्या प्रत्येक प्रांतात स्वतः गेला. ग्रीक विचारसरणीने प्रभावित झालेल्या हेड्रियानने अथेन्सला आपल्या साम्राज्याची सांस्कृतिक राजधानी करण्यासाठी प्रयत्न केले व तेथे अनेक भव्य देउळेही बांधली. स्वतः सैनिकी पेशात असल्याने हेड्रियान सहसा सैनिकी वेशातच असे व प्रासादांमध्ये न राहता आपल्या सैन्याबरोबरच राहत असे. आपले सैन्य अधिक प्रबळ व्हावे यासाठी त्याने कवायती नेमून दिल्या. सैन्य कायम सतर्क रहावे म्हणून क्वचित तो स्वतःच शत्रू जवळपास आल्याच्या वावड्याही मुद्दामच उडवत असे.

सत्तेवर आल्यावर हेड्रियानने मेसोपोटेमिया तसेच आर्मेनियावर ट्राजानने धाडलेले सैन्य परत बोलावून घेतले आणि डासिया प्रांतातूनही माघार घेण्याचा विचार केला. सत्ताकालाच्या उत्तरार्धात त्याने जुदेआमधील बार कोखबा उठाव मोडून काढला आणि जुदेआचे नामकरण सिरिया पॅलेस्टिना असे केले. स्वतः आजारी पडल्यावर हेड्रियानने लुसियस ऐलियसला आपला वारसदार नेमले परंतु लुसियस अचानक वारला. त्यानंतर हेड्रियानने अँटोनियस पायसला आपला वारसदार करण्याचे ठरवले व बदल्यात अँटोनियसने कबूल केले की तो लुसियस ऐलियसचा मुलगा लुसियस व्हेरसला तत्पश्चात वारसदार नेमेल.

यानंतर थोड्याच दिवसांत हेड्रियान बैया येथे मृत्यू पावला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* हिस्टोरिया ऑगस्टा:लाइफ ऑफ हेड्रियान (इंग्लिश मजकूर)
* हेड्रियानच्या नावाची नाणी
* कॅथोलिक एनसायक्लोपिडीयावरील लेख (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:रोमन सम्राट
वर्ग:इ.स. ७६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रॉबर्ट बॉईल

**रॉबर्ट बॉईल** (२५ जानेवारी, इ.स. १६२७:लिस्मोर, काउंटी वॉटरफोर्ड, आयर्लंड - ३१ डिसेंबर, इ.स. १६९१) हा इंग्लिश रसायनशास्त्रज्ञ होता.

वर्ग:इंग्लिश रसायनशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १६२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६९१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
प्रोटॉन

**प्रोटॉन** हे अणूंमधील धनभारित कण असतात. प्रोटॉन आणि न्यूट्रॉन यांना एकत्रितपणे न्यूक्लिऑन म्हणतात.एक किंवा अधिक न्यूक्लिऑन मिळून अणुकेंद्रक तयार होते. प्रोटॉनचे वस्तुमान न्यूट्रॉनपेक्षा किंचित कमी असते.  प्रोटॉन जरी सहसा अणुकेंद्रात सापडत असले तरी हायड्रोजनच्या धनभारित आयन स्वरूपात त्यांचे स्वतंत्र अस्तित्त्व असते.

वर्ग:मूलकण व त्यांचे गट
वर्ग:भौतिकशास्त्र
बोरॉन

इवलेसे|बोरॉन
(B) (अणुक्रमांक ५) अधातू रासायनिक पदार्थ.

वर्ग:मूलद्रव्ये
पाव (निःसंदिग्धीकरण)

**पाव** या शब्दाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत:
* पाव (गणितीय) - कुठल्याही एककाच्या एकचतुर्थांश संख्यावाचक शब्द
* पाव (खाद्यपदार्थ) - ’पाव’ नामक खाद्यपदार्थ
* पाव - क्रियापद - मराठी विक्शनरीवरील लेख
थेन्मला

**थेन्मला** हे भारताच्या केरळ राज्यातील कोल्लम जिल्ह्याच्या पूर्व भागातील एक गाव आहे.

वर्ग:केरळमधील शहरे
वर्ग:कोल्लम जिल्हा
पुनलुर

**पुनलुर** हे भारतातील केरळ राज्याच्या कोल्लम जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे. हे याच नावाच्या तालुक्याचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.

वर्ग:केरळमधील शहरे
वर्ग:कोल्लम जिल्हा
रान्नी (केरळ)

**रान्नी** हे भारताच्या केरळ राज्यातील पतनमतिट्टा जिल्ह्यातील एक तालुका व शहर आहे.

वर्ग:केरळमधील शहरे
वर्ग:पत्तनम्तिट्टा जिल्हा
कोन्नी

**कोन्नी** भारताच्या केरळ राज्यातील शहर आहे. पतनमतिट्टा जिल्ह्यातील या शहराची लोकसंख्या २००१ च्या जनगणनेुसार २७,८०० होती.

कोन्नी याच नावाच्या तालुक्याचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.

वर्ग:केरळमधील शहरे
वर्ग:पत्तनम्तिट्टा जिल्हा
आचनकोविल

**आचनकोविल** भारताच्या केरळ राज्यातील छोटे गाव आहे. आचनकोविल नदीकाठी असलेल्या या गावाला फक्त पायवाटांनी जाता येते

वर्ग:केरळमधील शहरे
सांबर हरीण

thumb|300px|सांबर(नर)शिंगे ही नरांचे वैशिठ्य आहे. सांबरांच्या शिंगाना एक पुढे व दोन मागे अशी तीन टोके असतात.
**सांबर हरीण** भारतात आढळणारी हरीणाची मुख्य जात आहे. याचे शास्त्रीय नाव Cervix unicolour असे आहे. भारतात आढळणाऱ्या हरीणांमध्ये आकाराने सर्वात मोठे हे हरीण आहे. खांद्या पर्यंत याची उंची साधारणपणे १ ते दीड मीटर पर्यंत भरते तर पूर्ण वाढलेल्या नराचे वजन सहजपणे ४०० ते ५०० किलो पर्यंत भरू शकते .याची वर्गवारी हरीणांच्या सारंग कुळात होते. या कुळातील हरीणांच्या मादींना शिंगे नसतात. नरांची शिंगे भरीव असून दरवर्षी उगवतात व गळतात. शिंगाना अनेक टोके असतात. सांबरांच्या एका शिंगाला पुढे १ व मागे दोन अशी एकूण तीन टोके असतात. माद्या नेहेमी कळप करून रहातात त्यांचा कळप ८ ते १० जणांचा असतो. नर शक्यतो एकटेच असतात.सांबरांचे मुख्य खाद्य शाकाहारी असल्याने गवत, पाने, फळे इत्यादी आहे.

सांबराचे मुख्य शत्रु वाघ , बिबट्या, तळ्यांमधील मगरी , व रानकुत्री आहेत. आकार मोठा असल्याने वाघांचे सर्वात आवडते खाद्य आहे.

## वावर 
सांबर हे मुख्यत्वे भारतात किंवा भारतीय उपखंडात आढळते. विविध भागातील भौगोलिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या शरीरात बदल घडले आहेत. त्यांचे नैसर्गिक वसतीस्थान हे दाट ते घनदाट जंगले आहे. त्यांची नोंद विषववृतीय अती घनदाट जंगलांपासून ते शुष्क पानगळीच्या जंगलात तसेच उत्तरेत सूचिपर्णी वृक्षांच्या जंगलात पण झाली आहे. भारतातील शुष्क काटेरी व वाळवंटी प्रदेश सोडून ते सर्व प्रकारच्या जंगलात आढळतात. परंतु दाट ते घनदाट जंगले ते जास्त पसंत करतात. तसेच पाण्याच्या जवळ राहणे ते पसंत करतात. म्हणूनच मुख्य राष्ट्रीय उद्यानात हे तेथील तलावांपाशी हमखास आढळून येतात.

## विणीचा हंगाम 
thumb|left|मादी सांबरसांबरांचा विणीचा हंगाम सप्टेंबर ते डिसेंबर असतो. या काळात नरांच्या शिंगाची वाढ पूर्ण झालेली असते. अनेक नर मादीच्या कळपावर हक्क प्रस्थापीत करण्यासाठी शिंगांनी चढाओढ करतात. यात सर्वात शक्तिशाली नर मादींच्या कळपाचा म्होरक्या होतो. माद्या साधरपणे मे ते जुनच्या दरम्यान प्रसावतात. जेणेकरून पावसाळ्याच्या महिन्यात नवीन पिल्लांना भरपूर खायला मिळते. पिल्ले लहान असतान अंगावर ठिपके असतात. परंतु जसे मोठे होतात ते विरळ होत जातात. पिल्लांची वाढ लवकर होते व दीड वर्षामध्ये पूर्ण विकसीत होतात.

## संदर्भ 
वर्ग:प्राणी
वर्ग:हरीण
बलहल्ली संरक्षित वनक्षेत्र

वर्ग:भारतातील संरक्षित वनक्षेत्रे
वर्ग:रिकामी पाने
अगुंबे संरक्षित वनक्षेत्र

**अगुंबे ** हे भारताच्याकर्नाटकच्या मलनाड क्षेत्राच्या शिमोगा जिल्ह्याच्या तिर्थहल्ली तालुक्यात असणारे एक गाव आहे. त्यास 'दक्षिणेचे चेरापुंजी' म्हणूनही ओळखल्या जाते. याचेजवळच अगुंबे संरक्षित वनक्षेत्र आहे. येथे विविध प्रकारच्या औषधी वनस्पती आहेत तसेच, हे क्षेत्र एक पर्यटनस्थळही आहे. हे क्षेत्र एक नक्षलप्रवण क्षेत्र म्हणूनही ओळखल्या जाते.

वर्ग:भारतातील संरक्षित वनक्षेत्रे
वर्ग:शिमोगा जिल्हा
अकलूज

महाराष्ट्रात सर्वात कमी पाऊस अकलूज येथे पडतो.
**अकलूज** हे सोलापूर जिल्ह्यातील माळशिरस तालुक्यातील गाव नीरा नदीकाठी वसलेले आहे. अकलूज ही आशिया खंडातील सर्वात मोठी ग्रामपंचायत होती.अकलूज येथे सध्या नगरपरिषद आहे.

अकलूज पूर्वी कापसाच्या मोठ्या व्यापारासाठी ओळखला जात असे, सध्या तो जवळजवळ गायब झाला आहे. अकलूज हे महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील एक शहर आहे. हे नीरा नदीच्या काठावर वसलेले आहे. शहर व परिसर शेतीप्रधान आहे. अकलूज हे काही काळ आशियातील सर्वात श्रीमंत आणि सर्वात मोठे ग्राम पंचायत होते. महाराष्ट्राचे माजी उपमुख्यमंत्री विजयसिंह मोहिते – पाटील हे अकलूजचे सरपंच होते. ते सुंदर शहर आहे.

प्रेक्षणीय स्थळे- 
#आनंदी गणेश मंदिर,
#शिवपार्वती मंदिर,
#संगीत कारंजे ,
#सयाजीराजे पार्क,
#अकलाई मंदिर,
#शिवस्रुष्टी किल्ला,
#शिवाम्रुत बाग,
#श्री राम मंदिर,
#क्रीडा संकुल अकलूज.

## इतिहास 
अकलूज हे नाव ग्रामदेवता श्री अकलाई देवीच्या नावावरून पडले आहे.मोगल काळामध्ये हे गाव अदसपूर या नावाने ओळखले जाई. गावामध्ये १३व्या शतकातील यादवकालीन भुईकोट किल्ला आहे. असे म्हणले जाते की १६७९ मध्ये दिलेरखान आणि संभाजी महराज या किल्ल्यामध्ये ४ महिन्यांसाठी वास्तव्यास होते. दुसरे बाजीराव पेशवे त्यांचे पेशवेपद बरखास्त झाल्यानंतर ३ महिन्यासाठी या ठिकाणी वास्तव्यास होते. अकलूज हे रत्नाई कृषी महाविद्यालयासाठी प्रसिद्ध आहे.येथून यमाई देवीचे प्रसिद्ध मंदिर ७ कि.मी. दूर महाळूंग या गावी आहे. या ठिकाणी एकदिवसीय पर्यटनासाठी सयाजीराजे पार्क या नावाचे ठिकाण आहे. आता या अकलूज मध्ये घोड्यांचा बाजार हा सुरू करण्यात आला आहे तो पूर्वी पंढरपूर मध्ये कार्तिकी यात्रेच्या वेळी भरत होता. या बाजारामध्ये जातिवंत घोडे पर राज्यातून विक्रीसाठी येतात. ग्रीन फिंगर इंग्लिश मेडियम स्कूल प्रशिद्ध आहे. कृषी प्रदर्शन या ठीखाणी भरते अकलूज पासून जवळच वेळापूर येथे खूप मोठा बाल आनंद मेळावा भरला होता . सोलापूर जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्था वेळापूर या ठीखणी आहे .एस. एन.डी. टी.विधापीठाचे गृह विज्ञान  कॉलेज येथे आहे. महात्मा फुले शिक्षणशास्त्र महाविधालय येथे आहे .शंकरराव मोहिते पाटील महाविद्यालय येथे आहे. अकलूज हे आशिया खंडातील एक नंबरची ग्रामपंचायत म्हणून ओळखले जात. अकलूज गावाजवळ व परिसरात २० कि.मी. अंतरामध्ये ०४ साखर कारखाने आहेत. त्यामुळे माळशिरस तालुका हा प्रगतीशील तालुका म्हणून ओळखला जातो. एस .एन .डी .टी विद्यापीठाचे महिला बी. एड. कॉलेज आहे .

## स्थान 
अकलूज हे माळशिरस तहसीलमध्ये आहे आणि सोलापूर शहरापासून 120 किमी अंतरावर आहे. हे नीरा नदीच्या उजव्या तीरावर वसलेले आहे. अकलूजची उंची एमएसएलपासून 551 मीटर आहे.

अक्षांश 17.9000 रेखांश 75.0333 अक्षांश (फूट) 1581 लॅट (डीएमएस) उत्तर 17 ° 53 '60 एन लॉंग (डीएमएस) पूर्वेकडील 75 ° 1' 60E अक्षांश (मीटर) 481.

## हवामान 
अकलूज हा डेक्कन पठाराचा एक भाग आहे म्हणून त्याचे क्षेत्र सपाट आहे. हे नीरा नदीच्या उजव्या तीरावर वसलेले आहे. अकलूजची उंची एमएसएलपासून 551 मीटर आ सर्वसाधारणपणे अकलूज हवामान हे शेतीसाठी योग्य आहे आणि उन्हाळा, हिवाळा आणि पावसाळी असे तीन. तू आहेत. अकलूजच्या हवामानातील वैशिष्ट्य म्हणजे पावसाळ्याशिवाय कोरडे. अकलूजचे सरासरी वार्षिक तापमान. 36 अंश सेल्सियस आहे. मे महिना हा वर्षाचा सामान्यत: सर्वाधिक तपमान असतो (°२ अंश सेल्सियस पर्यंत). अकलूज येथे सरासरी वार्षिक पाऊस 450 मिमी आहे.

## लोकसंख्या 
सध्याची लोकसंख्या अंदाजे 1,10,000 (2021) आहे. 1971 मध्ये लोकसंख्या 40,278 होती (जनगणना 1971 नुसार).

## हे सुद्धा पहा 
* अकलूज किल्ला

वर्ग:सोलापूर
वर्ग:सोलापूरातील पर्यटनस्थळे
*
अमरांबलमचे संरक्षित वनक्षेत्र

**अमरांबलमचे संरक्षित वनक्षेत्र** भारताच्या सायलंट व्हॅली राष्ट्रीय उद्यानाला लागून असलेलेल संरक्षित वनक्षेत्र आहे.

वर्ग:भारतातील संरक्षित वनक्षेत्रे
वर्ग:मलप्पुरम जिल्हा

## गावे आणि उपनगर
* ठोंडीयिल आणि कूट्टमपरा
* चेलोड, मण्णथिपोयिल आणि मांपटा
* नारिपोयिल, ठोट्टेक्कड आणि पूक्कोट्टुंपडम
* चेट्टीपडम, परियंगड आणि पोटीक्कल्लू
* तेलपारा, अँटोनीक्कडू आणि टी.के. कॉलनी
आरळम संरक्षित वनक्षेत्र

**आरळम संरक्षित वनक्षेत्र** हे भारताच्या केरळ राज्यातील संरक्षित वनक्षेत्र आहे. हे वनक्षेत्र सह्याद्रीच्या डोंगररांगांत वसले आहे. ५५ वर्ग कि.मी. क्षेत्रफळाच्या या वनक्षेत्रामध्ये हत्ती, हरणे, रानगवे व रानडुकरे आढळतात. येथून ३५ कि.मी. अंतरावर तलश्शेरी, तर ६० कि.मी. अंतरावर कण्णूर, ही शहरे आहेत.

## बाह्य दुवे 
* केरळटूरिझम.ऑर्ग - आरळम संरक्षित वनक्षेत्र (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:केरळ
वर्ग:भारतातील संरक्षित वनक्षेत्रे
विष्णु सदाशिव कोकजे

**विष्णू सदाशिव कोकजे** २००३ ते २००८ या काळात हिमाचल प्रदेशाचे राज्यपाल होते.

त्यांचा जन्म ६ सप्टेंबर १९३९ या दिवशी मध्य प्रदेशात एका मराठी कुटुंबात झाला. १९६४ मध्ये इंदूर येथून विधीचे शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी १९६४ साली वकीलीला आरंभ केला. २८ जुलै १९९० या दिवशी मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश म्हणून त्यांची नेमणूक करण्यात आली. त्यांनी ११ महिने राजस्थान उच्च न्यायालयाचे हंगामी मुख्य न्यायमूर्ती म्हणून २००१ मध्ये काम केले. सप्टेंबर २००२ मध्ये त्यांना भारतीय सर्वोच्च न्यायालयाचे वरिष्ठ वकील म्हणून नियुक्ती मिळाली.

८ मे, २००३ रोजी ते हिमाचल प्रदेशाचे राज्यपाल म्हणून नियुक्त झाले आणि १९ जुलै २००८ पर्यंत ते या पदावर कार्यरत होते. त्यांनी भारत विकास परिषदेचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले आहे. १४ एप्रिल २०१८ रोजी विश्व हिंदू परिषदेच्या आंतरराष्ट्रीय अध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत राघव रेड्डी यांच्या विरुद्ध निवडणूक जिंकल्याने कोकजे यांची विश्व हिंदू परिषदेच्या आंतरराष्ट्रीय अध्यक्षपदी निवड झाली आहे.

वर्ग:हिमाचल प्रदेशचे राज्यपाल
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सय्यद सिब्‍टी रझी

## बाह्य दुवे
झारखंड राज्यपाल 
वर्ग:झारखंडचे राज्यपाल
वर्ग:रिकामी पाने
रामेश्वर ठाकूर

## बाह्य दुवे
* ओडिशा राज्यपाल 
* आंध्र प्रदेश राज्यपाल 

वर्ग:मध्य प्रदेशचे राज्यपाल
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एस.के. सिन्हा

**लेफ्टनंट जनरल (निवृत्त) श्रीनिवास कुमार सिन्हा** हे भारत देशामधील एक निवृत्त लष्करी अधिकारी आहेत. १९९७ ते २००३ दरम्यान ते आसाम राज्याचे तर २००३ ते २००८ दरम्यान जम्मू आणि काश्मीर राज्याचे राज्यपाल होते. १९९९ साली अल्प काळाकरिता त्यांनी अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपालपद देखील सांभाळले.

वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरचे राज्यपाल
वर्ग:आसामचे राज्यपाल
वर्ग:अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल
आर.एल. भाटिया

**रघुनंदनलाल भाटिया** ( जुलै ३, इ.स. १९२१ - १४ मे, २०२१) हे काँग्रेस पक्षाचे नेते होते. ते जुलै इ.स. २००८ पासून बिहार राज्याचे राज्यपाल आहेत. त्यापूर्वी ते जून इ.स. २००४ ते जुलै इ.स. २००८ यादरम्यान केरळ राज्याचे राज्यपाल होते. तसेच ते इ.स. १९८०,इ.स. १९८५, इ.स. १९९१, इ.स. १९९६ आणि इ.स. १९९९च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये पंजाब राज्यातील अमृतसर लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:पंजाबी राजकारणी
वर्ग:बिहारचे राज्यपाल
वर्ग:केरळचे राज्यपाल
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:अमृतसरचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एस.एम. कृष्णा

250px|right|thumb|एस.एम. कृष्णा
**एस.एम.कृष्णा** (१ मे १९३२ - १० डिसेंबर २०२४) हे एक भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे ज्येष्ठ नेते होते. ते १९९९ ते २००४ या काळात कर्नाटक राज्याचे मुख्यमंत्री होते. मे २००९ पासून ते २०१२ पर्यंत त्यांनी भारताचे परराष्ट्रमंत्री पदावर काम केले.

वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल
वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री
वर्ग:कर्नाटकचे मुख्यमंत्री
वर्ग:कन्नड राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:कर्नाटकचे उपमुख्यमंत्री
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:प्रजा सोशलिस्ट पक्षातील राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
शिविंदर सिंग सिधु

वर्ग:मणिपूरचे राज्यपाल
वर्ग:मेघालयचे राज्यपाल
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वळू (चित्रपट)

**वळू** २००८मध्ये प्रदर्शित झालेला मराठी चित्रपट आहे.

## कथानक 
महाराष्ट्रातील ’कुसवडे’ नामक एका गावाच्या पार्श्वभूमीवर ’वळू’ची कथा बेतली आहे. वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या प्रथेप्रमाणे कुसवड्यातील गावकऱ्यांनी देवाला वाहिलेला ’डुरक्या’ नावाचा एक ’वळू’ बिथरल्यागत वागू लागतो; गावा-गल्ल्यांमध्ये, शेतांमध्ये घुसून नासधूस करू लागतो. गावकऱ्यांना त्याच्या मोकाट वागण्याचा जाच वाटू लागल्यावर गावाचे सरपंच ’स्वानंद गड्डमवार’ नावाच्या एका वनाधिकाऱ्याला डुरक्याचा बंदोबस्त करण्याकरता पाचारतात. आजपावेतो बऱ्याच प्राण्यांना काबूत आणून पकडण्यात यशस्वी ठरलेला स्वानंद गड्डमवार वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी हट्ट धरल्यानेच नाइलाजास्तव या ’किरकोळ’ मोहिमेवर जायला तयार होतो. या मोहिमेचे डॉक्युमेटरी फिल्म स्वरूपात व्हिडिओचित्रण करायला उत्सुक असलेला त्याचा भाऊदेखील व्हिडिओ कॅमेरा वगैरे लवाजम्यासह त्याच्यासोबत जातो.
गावातील लोकांकडून वळूबद्दल माहिती मिळवून (आणि गड्डमवाराच्या भावाने डॉक्युमेटरी चितारण्याच्या उद्देशाने ती चित्रित करून) डुरक्याला पकडायचा पद्धतशीर आराखडा बनवण्याच्या मनसुब्याने गड्डमवार कामाला सुरुवात करतो. पण साध्यासुध्या राहणीने जगणाऱ्या गावकऱ्यांच्या साधेभोळेपणाच्या व प्रसंगी आपापले प्राधान्यक्रम रेटताना सामोरा येणारा व्यावहारिक बिलंदरपणाच्या संमिश्र, आंबटगोड अनुभवांतून; डॉक्युमेंटरीपुढे डुरक्याबद्दल साक्ष देता-देताना गावकऱ्यांकडून कैफियती, लपवलेली सत्ये, भावभावना उघड होण्यातून; सरपंच व गावतल्या ’आबा’ नावाच्या त्यांच्या तरुण प्रतिस्पर्धी नेत्याच्या (आणि त्या दोघंच्या भक्तमंडळींच्या) एकमेकांवर कुरघोडी करण्याच्या प्रयत्नांतून गड्डमवाराचे काम कसे वाढून बसते याचा खुसखुशीत नर्मविनोदी पट उलगडत जातो. अखेरीस डुरक्या वळूला भुलीची सुई मारून पकडण्यात गड्डमवार आणि मंडळी यशस्वी होतात, मात्र गावातल्या गाभण राहिलेल्या गायीच्या पोटी पुन्हा मोकाट सोडायलाच की काय म्हणून एक वळू जन्माला येतो असा मिस्किल योगायोग दाखवत चित्रपट संपतो.

## उल्लेखनीय 
* पुणे आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव,२००८ सालातल्या चित्रपट महोत्सवांतर्गत या चित्रपटाला खालील पुरस्कार मिळाले:
** सर्वोत्तम दिग्दर्शक - उमेश विनायक कुलकर्णी
** सर्वोत्तम छायांकन - सुधीर पलसाने

* महाराष्ट्र टाइम्स सन्मान, २००८
** सर्वोत्तम दिग्दर्शक - उमेश विनायक कुलकर्णी
** सर्वोत्तम चित्रपट - वळू,

## बाह्य दुवे 
* वळूदफिल्म.कॉम
चंद्रकांत रघुनाथ गोखले

**चंद्रकांत रघुनाथ गोखले** (जानेवारी ७, इ.स. १९२१, मिरज, सांगली संस्थान - जून २०, इ.स. २००८, पुणे, महाराष्ट्र) हे मराठी नाट्यअभिनेते व चित्रपट अभिनेते आणि गायक होते. 

मराठी अभिनेत्री कमलाबाई गोखले या यांच्या आई होत्या. यांचे पुत्र विक्रम गोखले हेदेखील अभिनेते आहेत.
## कारकीर्द
### अभिनय
यांनी वयाच्या नवव्या वर्षी ’पुन्हा हिंदू’ या  नावाच्या मराठी नाटकाद्वारे अभिनयक्षेत्रात पदार्पण केले. ७ दशकांहून अधिक काळाच्या कारकीर्दीत यांनी साठाहून अधिक मराठी नाटकांतून व साठाहून अधिक मराठी चित्रपटांतून अभिनय केला आहे. त्यांनी भूमिका केलेल्या नाटकांपैकी *भावबंधन*, *राजसंन्यास*, *पुण्यप्रभाव*, *बेबंदशाही*, *राजे मास्तर*, *बॅरिस्टर*, *पुरुष* ही प्रमुख नाटके होत. मराठीशिवाय त्यांनी काही हिंदी चित्रपटांमधूनदेखील भूमिका रंगवल्या.

### गायन
अभिनेते चंद्रकांत गोखले हे गायकही होते. त्यानी ख्याल गायकीचे शिक्षण घेतले होते. 

गदिमा लिखित, सुधीर फडके यांनी संगीत दिलेल्या गीतरामायण या गीत काव्यातील  १०व्या गीताचे (चला राघवा चला'चे) गायन  चंद्रकांत गोखले यांनी केले होते.  

## मृत्यू 
आयुष्याच्या अखेरीस गोखले कर्करोगाने ग्रस्त होते. जून २०, इ.स. २००८ रोजी भाप्रवे सुमारे ०६३० वाजता पुण्यातील जोशी रुग्णालयात त्यांचे वयाच्या ८७व्या वर्षी निधन झाले.

## संदर्भ व नोंदी 
## बाहय दुवे 
* 

वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी अभिनेते
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:चित्रपती व्ही.शांताराम जीवनगौरव पुरस्कारविजेते
एम.एम. लखेरा

लेफ्टनंट जनरल **मदन मोहन लखेरा** (इ.स. १९३७ - हयात) हा भारताच्या मिझोरम राज्याचा राज्यपाल आहे. लखेरा या पदावर जुलै २००६पासून आहे.

वर्ग:मिझोरमचे राज्यपाल
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:पुडचेरीचे लेफ्टनंट गव्हर्नर
वर्ग:अंदमान आणि निकोबारचे नायब राज्यपाल
मुरलीधर चंद्रकांत भंडारे

वर्ग:ओडिशाचे राज्यपाल
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
शैलेंद्र कुमार सिंह

**शिलेंद्र कुमार सिंह** उर्फ **एसके सिंग** (२४ जानेवारी, इ.स. १९३२ - १ डिसेंबर, इ.स. २००९) हे एक भारतीय मुत्सद्दी होते. डिसेंबर २००४ ते सप्टेंबर २००७ पर्यंत ते अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल होते. तसेच सप्टेंबर २००७ ते डिसेंबर २००९ दरम्यान त्यांनी राजस्थानचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते.

सिंग हे १९८९ ते १९९० पर्यंत भारताचे परराष्ट्र सचिव होते. अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल होण्यापूर्वी ते दिल्लीतील पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाच्या प्रगत अभ्यास संस्थेचे महासचिव होते. १९ ऑगस्ट २००७ रोजी त्यांची राजस्थानच्या राज्यपालपदी नियुक्ती करण्यात आली. ४ सप्टेंबर २००७ रोजी त्यांनी अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल म्हणून पद सोडले.  आणि ६ सप्टेंबर रोजी त्यांनी राजस्थानचे राज्यपाल म्हणून शपथ घेतली.

## संदर्भ 
वर्ग:राजस्थानचे राज्यपाल
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एस.एफ. रॉड्रिगेज

जनरल (निवृत्त) डॉ. **सुनित फ्रान्सिस रॉड्रिगेज** ( १९ सप्टेंबर १९३३) हे भारताचे एक निवृत्त लष्करी अधिकारी, माजी लष्करप्रमुख व पंजाब राज्याचे भूतपूर्व राज्यपाल आहेत. डिसेंबर १९५२ मध्ये लष्करात प्रवेश मिळवलेले रॉड्रिगेज ४१ वर्षे लष्करसेवा केल्यानंतर ३० जून १९९३ रोजी निवृत्त झाले. त्यांना लष्करी कारकिर्दीदरम्यान विशिष्ट सेवा पारितोषिक व परम विशिष्ट सेवा पारितोषिक ही दोन शांतताकालीन पारितोषिके मिळाली.

२००४ ते २०१० दरम्यान रॉड्रिगेज पंजाबचे राज्यपाल व चंदिगढचे प्रचालक ह्या पदांवर होते.

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:भारताचे लष्करप्रमुख
वर्ग:पंजाबचे राज्यपाल
वर्ग:चंदिगढचे राज्यपाल
सुदर्शन अगरवाल

इवलेसे|सुदर्शन अग्रवाल
**सुदर्शन अग्रवाल** (जून १९, इ.स. १९५१) हे भारत देशाच्या उत्तराखंड व सिक्किम राज्यांचे माजी राज्यपाल आहेत. 

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:सिक्कीमचे राज्यपाल
वर्ग:उत्तराखंडचे राज्यपाल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दिनेश नंदन सहाय

**दिनेश नंदन सहाय** ( २ फेब्रुवारी १९३६) हे भारत देशाच्या छत्तीसगढ व त्रिपुरा राज्यांचे माजी राज्यपाल आहेत. राजकारणामध्ये शिरण्यापूर्वी ते एक आय.पी.एस. अधिकारी होते.

वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल
वर्ग:छत्तीसगढचे राज्यपाल
सुरजीत सिंह बरनाला

**सुरजीत सिंग बरनाला** ( २१ ऑक्टोबर, १९२५ - १४ जानेवारी, २०१७) हे भारत देशाच्या तामिळ नाडू राज्याचे माजी राज्यपाल व पंजाबचे माजी मुख्यमंत्री होते. भारताच्या राजकीय इतिहासात प्रदीर्घ काळ कार्यरत असलेले बरनाला अनेकदा केंद्र सरकारमध्ये मंत्री देखील राहिले होते.

वर्ग:तमिळनाडूचे राज्यपाल
वर्ग:उत्तराखंडचे राज्यपाल
वर्ग:आंध्र प्रदेशचे राज्यपाल
वर्ग:पंजाबचे मुख्यमंत्री
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग: इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग: इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
टी.व्ही. राजेश्वर

**टी.व्ही. राजेश्वर** (ऑगस्ट २८, इ.स. १९२६:सेलम, तमिळनाडू - ) हा भारतीय पोलीस सेवा अधिकारी आहे. तेथून निवृत्त झाल्यावर राजेश्वरने सिक्किम, पश्चिम बंगाल व उत्तर प्रदेशच्या राज्यपालपदी काम केले. भारत सकारने पद्मविभूषणइ.स. २०१२ पुरस्कार देऊन सिविल सेवेतील यांचे योगदान गौरवण्यात आले.

राजेश्वर
राजेश्वर
राजेश्वर
राजेश्वर
रानगवा

**रानगवा** किंवा **गौर** हा एक शाकाहारी भूचर प्राणी आहे. हा प्राणी भारत, नेपाळ, भूतान, बांग्लादेश व आग्नेय आशियाई देशांत आढळतो. केवळ दिसण्यावरून याला इंग्रजीत इंडियन बायसन असे म्हणतात. असे असले तरी बायसन आणि रानगवा हे दोन वेगवेगळ्या कुळातील जीव आहेत. भारतीय पशूंच्या मनाने रानगवा ही एक सगळ्यात उंच जंगली गाय आहे. रानगवा हे भारतात ताडोबा, निलगिरी, पश्चिम घाट, पेरियारचे जंगल, सॅलनेट व्हॅली राष्ट्रीय उद्यान, सौराष्ट्र, छत्तीसगड, ओरिसा व ईशान्य भारतीय प्रदेशांत आढळतात. हत्ती, गेंडा, पाणघोडा व जिराफ या प्राण्यांच्या खालोखाल गवा हा सर्वात वजनदार भूचर प्राणी आहे.

पूर्ण वाढ झालेला रानगवा हा रंगाने गडद काळा होतो तर मादीचा रंग तपकिरी होतो. रानगव्याच्या पिल्लांचा रंग पिवळसर असतो. सहसा रानगवे जंगलात कळप करून रहातात. रानगवा हा लाजाळू आणि निशाचर असल्यामुळे सहसा दिवसा कमीच दिसतो..

## संदर्भ
वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
बनवारी लाल जोशी

**बनवारी लाल जोशी** ( मार्च २७, इ.स. १९३६) हे एक भारतीय राजकारणी आहेत. जोशी २००९ ते २०१४ दरम्यान उत्तर प्रदेश राज्याच्या राज्यपाल पदावर होते. यापूर्वी जोशींनी दिल्लीच्या लेफ्टनंट गव्हर्नर तसेच मेघालय आणि उत्तराखंडच्या राज्यपालपदी काम केलेले आहे.

वर्ग:उत्तराखंडचे राज्यपाल
वर्ग:उत्तर प्रदेशचे राज्यपाल
वर्ग:दिल्लीचे लेफ्टनंट गव्हर्नर
गोपालकृष्‍ण गांधी

250 px|इवलेसे|
**गोपाळकृष्ण गांधी** ( २२ एप्रिल १९४५) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी व पश्चिम बंगाल राज्याचे २००४ ते २००९ दरम्यान पश्चिम बंगालचे राज्यपाल होते. गोपालकृष्ण गांधीं हे अशोका विद्यापीठातील इतिहास विभागाचे माजी प्रमुख आणि दक्षिण आफ्रिकेतीत भारताचे राजदूत होते. याशिवाय त्यांनी भारतीय विदेशी सेवेमध्ये अनेक महत्त्वाची पदे भूषवली. ते एक विख्यात विद्वान असून गांधी आणि आंबेडकरयंच्या विचारांचे साक्षेपी अभ्यासक होते.

गोपाळकृष्ण गांधी हे महात्मा गांधींचे नातू व देवदास गांधींचे पुत्र आहेत. सी. राजगोपालाचारी हे गोपाळकृष्ण गांधींचे दुसरे आजोबा होते.

पहा : अन्य गांधी

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र 

वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म
वर्ग:पश्चिम बंगालचे राज्यपाल
रजनी कांत वर्मा

**रजनी कांत वर्मा** हे २००६-०९ दरम्यान दादरा आणि नगर हवेलीचे प्रशासक होते.

वर्ग:दादरा आणि नगर-हवेलीचे राज्यपाल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भोपिंदर सिंग

लेफ्टनंट जनरल **भोपिंदर सिंग** (३० जून, १९४६ - ) हे अंदमान आणि निकोबारचे भूतपूर्व राज्यपाल तसेच पाँडिचेरीचे भूतपूर्व लेफ्टनंट गव्हर्नर आहेत.

त्यांना सैन्याचा परम विशिष्ठ सेवा मेडल हा पुरस्कार मिळाला आहे.

वर्ग:अंदमान आणि निकोबारचे राज्यपाल
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अरुण माथुर

**अरुण माथुर** भारताच्या दमण आणि दीव या केन्द्रशासित प्रदेशाचे लेफ्टनंट गव्हर्नर (राज्यपाल) होते. हे २००३-०६ दरम्यान या पदावर होते.

वर्ग:दमण आणि दीवचे राज्यपाल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तेजेंद्र खन्ना

**तेजेंद्र खन्ना** (डिसेंबर १६, इ.स. १९३८ - ) हे एप्रिल २००७ पासून जुलै २०१३ पर्यंत दिल्लीचे लेफ्टनंट गव्हर्नर होते. हे दिल्ली विद्यापीठ, इंद्रप्रस्थ इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी, गुरू गोबिंद सिंग इंद्रप्रस्थ विद्यापीठ आणि आंबेडकर विद्यापीठाचे कुलगुरू होते.

वर्ग:दिल्लीचे राज्यपाल
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आय.एस.ओ. ३१६६-२

**आय.एस.ओ. ३१६६-२** () हा आंतरराष्ट्रीय मानकीकरण संघटनेने तयार केलेल्या आय.एस.ओ. ३१६६ ह्या प्रमाणाचा एक भाग आहे. ह्या प्रमाणामध्ये आय.एस.ओ. ३१६६-१ मध्ये उल्लेख असलेल्या जगातील सर्व देशांच्या उपविभागांसाठीचे कोड दर्शवले आहेत. उदा. भारत देशाची सर्व राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांचे संक्षेप आय.एस.ओ. ३१६६-२:आय.एन. ह्या प्रमाणामध्ये नोंदवले आहेत.

## बाह्य दुवे
*आय.एस.ओ.च्या संकेतस्थळावरील माहिती

२
गोटलिब डाइमलर

thumb|right|गोटलिब डाइमलर
**गोटलिब विल्हेम डाइमलर** (१७ मार्च, इ.स. १८३४ - ६ मार्च, इ.स. १९००) हे जर्मन अभियंता आणि उद्योगपती होते. यांनी स्टुट्गार्टमध्ये पहिल्या मोटरकारची निर्मिती केली. त्यांनी कार्ल बेंझबरोबर मर्सेडिझ-बेंझ या मोटरकार बनवणाऱ्या कंपनीची स्थापना केली.

वर्ग:मर्सेडिझ-बेंझ
वर्ग:इ.स. १८३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख