open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ग्रहणी

लघ्वांत्राच्या (लहान आतड्याच्या) पहिल्या भागाला ‘ग्रहणी’ म्हणतात. हा भाग सु. २५ सेंमी. लांब असून तो लघ्वांत्राचा सर्वांत लहान आणि सर्वांत जाड भाग आहे. ग्रहणी उदराच्या पश्चभित्तीला घट्ट बांधल्यासारखी असून तिला आंत्रबंध (आतड्याला उदराच्या मागच्या भित्तीस बांधणारा उदराच्या आवरणाचा दुहेरी पदर) नसतो. ग्रहणीच्या अगदी थोड्या भागावरच पर्युदराचा (उदरातील इंद्रियांवर पसरलेल्या पडद्यासारख्या भागाचा) थर असतो.

ग्रहणी अपुऱ्या वर्तुळाच्या आकाराची असून त्या वर्तुळाच्या मध्यभागी अग्निपिंडशीर्ष (उदराच्या मागच्या बाजूला असलेल्या मोठ्या व लांबट ग्रंथीचे, स्वादुपिंडाचे डोके) असते. त्या शीर्षाभोवती ग्रहणीचे वेटोळे घट्ट बसविलेले असते. ग्रहणीची सुरुवात जठराच्या खालच्या टोकाशी होऊन ती लघ्वांत्राच्या दुसऱ्या भागाशी म्हणजे रिक्तांत्राशी संपते [→ आंत्र]. ग्रहणीचे चार भाग कल्पिले आहेत.

# पहिला किंवा ऊर्ध्व भाग सु. ५ सेंमी. लांब असून तो जठराच्या खालच्या टोकाशी म्हणजे जठरद्वाराशी  सुरू होतो. जठर आणि ग्रहणी यांच्या संधिस्थानापाशी जाड स्नायूंचा थर असून त्याला जठरनिर्गमी परिसंकोची (वलयाकार आणि मधील भोक आकुंचनाने बंद करणारा स्नायुभाग) म्हणतात. जठरातील अर्धवट पचलेले अन्न हे परिसंकोची मधूनमधून सैल पडले म्हणजे ग्रहणीत येते. हा ग्रहणीचा पहिला भाग सुरू झाल्याबरोबर उजव्या बाजूकडे आणि मागे पाठीच्या बाजूकडे आडवा जातो. या भागाच्या अग्रभागी पर्युदराचा थर असून पश्चभाग यकृत आणि पित्ताशय यांना टेकलेला असतो.
#दुसरा किंवा अधोगामी भाग सु. ८ ते १० सेंमी. लांब असून तो पृष्ठवंशाच्या (पाठीच्या कण्याच्या) उजव्या बाजूने सरळ खाली गेलेला असतो. या भागाची सुरुवात बाकदार असून शेवटीही त्याला बाक येऊन तेथे तिसरा भाग सुरू होतो. या भागाच्या पश्चभित्तीतून पित्ताशय नलिका आणि अग्निपिंड नलिका आत येऊन जेथे उघडतात तो भाग श्लेष्मकलेत (आतड्यातील अस्तरासारख्या थरात) उंचवट्यासारखा कुंभाकार दिसतो. त्याला ‘फाटर कुंभिका’ असे म्हणतात. या भागाच्या पार्श्वपृष्ठाला उजवे वृक्क (मूत्रपिंड) टेकलेले असते.
#तिसरा किंवा आडवा भाग सु. १० सेंमी. लांब असून त्याच्या अग्रभागावर पर्युदराचा थर असतो. या भागाचा पश्चभाग पृष्ठवंशावर टेकलेला असतो.
#शेवटचा चौथा किंवा ऊर्ध्वगामी भाग सु. २·५ सेंमी. असून तो पुढच्या बाजूकडे वळून रिक्तांत्राला मिळतो.  ग्रहणीच्या या चार भागांपैकी पहिल्या म्हणजे ऊर्ध्व भागाची थोडीबहुत हालचाल होऊ शकते. परंतु बाकीचे भाग आजूबाजूच्या अंतस्त्यांना (इंद्रियांना) व पृष्ठवंशाला घट्ट चिकटलेले असतात. पोटात बेरियम देऊन क्ष-किरण चित्र काढले असता ग्रहणी त्रिकोणाकृती दिसते. तिला ग्रहणीशीर्ष असे म्हणतात.

ग्रहणीच्या भित्ती व सूक्ष्मरचना आंत्रासारखीच असते [→ आंत्र].

* **कार्ये** :  (१) एंझाइमयुक्त (शरीरातील रासायनिक विक्रिया घडवून आणण्यास मदत करणाऱ्या प्रथिनयुक्त संयुगाने युक्त असलेल्या) पाचकरसाची निर्मिती, (२) अन्नपदार्थाचे शोषण, (३) जठरातील अर्धवट पचलेले अन्न मधूनमधून ग्रहणीत आल्यावर त्यातील अम्लाचे उभयरोधन (हायड्रोजन आयनांचे म्हणजे विद्युत् भारित अणूंचे प्रमाण कायम ठेवणे) व उदासीनीकरण (अम्लीय गुणधर्म नाहीसे करणे) आणि (४) जठरातून बाहेर पडणाऱ्या अर्धवट पचलेल्या अन्नाच्या ग्रहणीत येणाच्या क्रियेचे नियंत्रण ही होत.
***विकार** :ग्रहणीमध्ये होणाऱ्या विकारांमध्ये ⇨*पचनज व्रण* (अम्लीय पाचकरसामुळे होणारी जखम) हा प्रमुख आहे. अंकुशकृमी (तोंडात आकड्यासारख्या संरचना असलेल्या कृमी, हूक वर्म) बहुधा ग्रहणीतच असतात [→ अंकुशकृमि रोग]. ग्रहणीमध्ये कर्करोग होत नाही असे सामान्यतः मानले जाते.
#

वर्ग:शरीर
ॲल्टो (संगीत)

पाश्चात्य संगीतातील मानवी आवाज-पल्ल्यांच्या केलेल्या चार प्रकारांपैकी एक. मूळ इटालियन शब्द ‘आल्तो’ (उंच). स्त्रियांच्या आवाजाचा मंद्र पंचमापासून ते मध्यसप्तकाच्या तारषड्जापर्यंतचा पल्ला (पाश्चात्य संगीतात मध्यसप्तकाचा आरंभस्वर ‘सी’ (षड्ज) हा प्रतिसेकंद २५६ आंदोलनांचाच असतो). लहान मुलांच्या याच पल्ल्याच्या आवाजासाठीही हा शब्द क्वचित वापरतात.  चोरून लावलेल्या पुरुष-आवाजाचा अत्युच्च पल्ला. या पल्ल्यातील वाद्यांचे विशेषण. उदा., ॲल्टो-क्लॅरिनेट, ॲल्टो-सॅक्झफोन वगैरे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
वर्ग:पाश्चात्य संगीत
अरियकुडी रामानुज अय्यंगार

दाक्षिणात्य संगीतपद्धतीचे एक ख्यातनाम गायक. बालवयातच संगीताची आवड निर्माण झाली. त्यांनी संगीताचे शिक्षण प्रारंभी मलयप्पा अय्यर यांच्याकडे, नंतर गुरुकुल पद्धतीने दोन वर्षे नम्मकल नरसिंह अयंगार यांच्याकडे व आठ वर्षे रामनाड श्रीनिवास अयंगार यांच्याकडे घेतले. वयाच्या विसाव्या वर्षानंतर मैफलींमध्ये गाऊन व्यवसायास प्रारंभ केला. त्यागराजाच्या शिष्यपरंपरेतील प्रमुख गायक म्हणून ते ओळखले जात. अरियकुडींची आवाजी भरदार, बहुरंगी व स्वरसंवादांनी संपन्न होती आणि विशेष म्हणजे ही स्वरसंवादांची अनुकूलता त्यांच्याबाबत अखेरपर्यंत टिकून होती.

अरियकुडींचा लवचीक, घुमारेदार, खणखणीत आवाज सुंदर आलापक्रिया आणि झिलईदार रचनांचा आविष्कार यांमुळे त्यांच्या मैफली अत्यंत वेधक होत. त्यांत कर्नाटक संप्रदायाचे निर्मळ व परिपूर्ण प्रतिबिंब उमटलेले दिसे. त्यांचे गायन पारंपरिक कचेरी पद्धतीचे होते. त्यांची वैशिष्ट्यपूर्ण गानशैली ‘अरियकुडि शैली’ म्हणून ओळखली जात असे व ती जाणकारांप्रमाणेच सामान्यांमध्येही प्रिय होती. त्यांनी त्यांचे गुरू रामनाड श्रीनिवास अयंगार यांच्या अभिजात रचना लोकप्रिय केल्या.

बिलहरी व कानडा रागांमध्ये त्यांनी दोन तिल्लाने संगीतबद्ध केले आहेत. त्यांच्या सु. तीस ध्वनिमुद्रिका आहेत. अरुणाचल रवीच्या *रामनाटकम्*च्या तसेच*तिरुप्पावै*ममधील आंडाळच्या गीतांची त्यांनी दाक्षिणात्य संगीतरचनेमध्ये बांधणी केली. धन्नमल, बी. राजम् अय्यर यांच्यासारखे संगीतकार शिकवून तयार केले. ‘संगीत रत्‍नाकर’ (१९३४), ‘संगीत कलानिधी’ (१९३८), ‘आस्थानविद्वान, म्हैसूर दरबार’ (१९४१), ‘गायकशिखामणी’ (१९४७) यांबरोबरच राष्ट्रपती पुरस्कार (१९५२) व ‘पद्मभूषण’ (१९५७) या पदव्या व मानसन्मान त्यांना लाभले.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
गतिनियंता

मूलचालकांचा (नैसर्गिक ऊर्जा उद्‌गमाचे यांत्रिक शक्तीत रूपांतर करणाऱ्या एंजिन, टरबाइन इ. प्रयुक्तींचा) सरासरी परिभ्रमी (फिरण्याचा) वेग नियमित करणारे यांत्रिक साधन. जेव्हा एंजिनावरील भार बदलत नाही तेव्हा त्याची ठराविक सरासरी परिभ्रमी गती कायम राखणे व जेव्हा भार बदलतो व त्यामुळे वेगात बदल होतो तेव्हा एंजिनाला पुरविल्या जाणाऱ्या ऊर्जेत जरूर तो बदल घडवून वेग पूर्वपदावर आणणे हे गतिनियंत्याचे कार्य होय. प्रत्येक एंजिनला गतिनियंत्याशिवाय, काहीसे त्याच्याच सारखे कार्य करणारा, आणखी एक घटक जोडलेला असतो. तो म्हणजे प्रचक्र होय. पण प्रचक्र हे फक्त एंजिनातील कार्यमाध्यमाच्या एका आवर्तनातील गतीचे नियमन करू शकते.

त्याला एंजिनाच्या सरासरी वेगाचे नियमन करता येत नाही आणि गतिनियंत्याला आवर्तनातील गतीच्या फरकाचे नियमन करता येत नाही. गतिनियंत्याला कार्यान्वित होण्यासाठी प्रथम त्याच्या परिभ्रमी गतीत फरक पडणे आवश्यक असते, तरीपण एंजिनाच्या स्थिरतेच्या दृष्टीने हा फरक शक्य तेवढा थोडा असावा.

**अनुप्रयुक्ती व कार्यपद्धती** : मूलचालकांच्या विविध प्रकारांनुसार गतिनियंत्यांच्या कार्यपद्धतींत फरक पडतो.

* **वाफेचे एंजिन** : (१) यातील एका प्रकारात गतिनियंता वाफर (बॉयलर) व एंजिन यांच्यामध्ये असणाऱ्या अवरोध झडपेचे नियमन करून वाफेचा दाब बदलून गतिनियमन करतो. (२) दुसऱ्या प्रकारात तो एंजिनाच्या विच्छेद बिंदू (वाफ पुरविण्याचा अवधी) बदलून एंजिनाला पुरविण्यात येणारी वाफ राशी कमीअधिक करून गतिनियमन करतो.
* **वाफ टरबाइन** : (१) अ-१ मध्ये वर्णिल्याप्रमाणेच. (२) वाफेच्या प्रोथाचे (तोटीचे) क्षेत्रफळ नियंत्रिक करून वाफेचे प्रमाण भाराच्या आवश्यकतेनुसार नियमित करतो. लहान टरबाइनात सर्वसाधारणपणे त्याच्या दंडावर एक अपमध्य (वक्र मार्गावरून फिरणाऱ्या वस्तूमुळे निर्माण होणाऱ्या व वक्रत मध्यापासून दूर जाणाऱ्या दिशेत कार्य करणाच्या प्रेरणेच्या तत्त्वावर कार्य करणारा) गतिनियंता बसवितात. तो एका जोडदांड्याच्या द्वारा टरबाइनाच्या अवरोध झडपेचे नियमन करतो. मोठ्या टरबाइनात अवरोध झडपेला किंवा प्रोथाला चालना देण्यास बराच जोर लागतो म्हणून गतिनियंता टरबाइनाच्या गतीतील फरकानुसार त्याला जोडलेली आरंभक झडप सरकवून सेवक चलित्राच्या (सापेक्षत: लहान असलेली प्रेरणा वर्धित करणाऱ्या साहाय्यक प्रयुक्तीच्या) मदतीने वेगनियमन करतो.
***वायू एंजिन** : (१) घात- अघात गतिनियंता : चार धावांच्यावायू एंजिनात वायूकरिता आणि हवेकरिता वेगवेगळ्या झडपा असतील. तर त्या एंजिनात या जातीच्या गतिनियंता वापरतात. या प्रकारात वायू प्रवेश झडपेची उघडझाप एका सरकदंडाने केली जाते व तो दंड गतिनियंत्याला जोडलेला असतो. जेव्हा एंजिनाचा वेग प्रमाणाबाहेर वाढतो तेव्हा सरकदंड झडपेवरून निसटतो व एका आवर्तनाचा वायूचा पुरवठा चुकतो. या प्रकाराला इंधनराशी नियमन असेही म्हणतात. (२) दुसऱ्या राशिनियामक पद्धतीत वायू व हवेचे प्रमाण कायम ठेवून गतिनियंता त्या मिश्रणाच्या राशीचे नियमन करतो. (३) गुण नियमनाच्या पद्धतीत वायू व हवा वेगवेगळे नियमित करून भाराच्या मानाने गतिनियंता त्यांचे एकमेकांबरोबरच प्रमाण बदलतो.
***तेल एंजिन** : यामध्ये सामान्यत: सिलिंडरामध्ये जाणाऱ्या तेलराशीचे नियमन होते.
***विमान एंजिन** : विमानांच्या दट्‍ट्या एंजिनात गतिनियंता, एंजिनावरील भाराच्या बदलाप्रमाणे पंख्याच्या पात्यांचा अंतराल बदलून गती कायम ठेवतो. झोत (जेट) एंजिनात गतिनियंता तेलपंपाचा धुराकोन बदलून तेल पुरवठ्याचे नियमन करून गतिनियमन करतो.

वर्ग:अभियांत्रिकी
आलाप

चीज गाताना अथवा वादनात रागाचा आविष्कार करताना रागस्वरूपाचे क्रमाने व सविस्तर दिग्दर्शन करण्यासाठी गायक अथवा वादक प्रथम रागवाचक स्वरांचे आरोहावरोही गुच्छ बांधतो, त्याला आलाप म्हणतात. ख्यालगायनात आलापाला तालाची अथवा गीतशब्दांची आवश्यकता असतेच, असे नाही. गीतशब्द ज्यात नाहीत ते आ-कारयुक्त आलाप, ज्यात आहेत ते बोल-आलाप.

अनेक गायक ‘अनंत हरि नारायण’  या शब्दाधाराने आलाप करतात.  तालरहित आलापांना ‘नायकी’ आणि सताल आलापांना ‘गायकी’ म्हणतात. धृपदाच्या आलापीला  ‘नोमतोम’ ही म्हणतात.  या आलापीत ठेका वाजवीत नाहीत,  तथापि तीत एक स्थूल लय मात्र गोविलेली असते.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
कंजिरा

दाक्षिणात्य संगीताच्या कार्यक्रमांमध्ये वापरले जाणारे, पाश्चात्य ‘टँबरीन’ सारखे एक अवनद्ध तालवाद्य. यात सु. ०⋅२३ मी. व्यासाच्या आणि सु. ०⋅१० मी. खोली असलेल्या एका वर्तुळाकार लाकडी कड्याच्या एका बाजूस चामड्याचा एक तुकडा ताणून बसवलेला असतो. हे चामडे प्रायः घोरपडीचे असते. लाकडी कड्याला तीन किंवा चार भोके असून त्यांत धातूच्या तुकड्यांचे घोस ओवलेले असतात. त्यांव्यतिरिक्त कड्याला जे आकडे लावलेले असतात, त्यांना बारीक घुंगरांचे घोस लटकावलेले असतात.

कंजिरा वाजविली जात असताना या दोहोंचा मिळून मधुर किणकिणाट साथीच्या वेळी ऐकू येतो. कंजिरा हे वाद्य डाव्या हातात धरून उजव्या हाताच्या बोटांनी वाजवतात. कंजिरेचे वादन अतिद्रुत लयीतही करता येते. कंजिरा हे उपतालवाद्य असून मृदंगासमवेत त्याची जोड अतिशय मनोवेधक होते. त्यागराजाचा एक शिष्य चित्तूर राधाकृष्ण अय्यर, मामूंडिय पिळ्ळै आणि पुदुकोट्टईचे दक्षिणामूर्ती पिळ्ळै हे कंजिरावादनातले विख्यात कलावंत होत.

महाराष्ट्रात लोकप्रिय असलेल्या खंजिरी ह्या वाद्याचे कंजिराशी लक्षणीय साम्य आहे. तथापि खंजिरीला धातूच्या चकत्या लावलेल्या असतात धातूच्या तुकड्यांचे घोस नसतात तसेच महाराष्ट्रामध्ये खंजिरीचे वादन मृदंगाबरोबर होत नाही.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
बहुवारिकीकरण

लहान रेणूंपासून बहुवारिके [लहान, साध्या रेणूंच्या संयोगाने बनणाऱ्या प्रचंड रेणूंची संयुगे ⟶प्लॅस्टिक व उच्च बहुवारिके] बनविण्याच्या विक्रिया. यांचे दोन प्रकार आहेत : (१)समावेशक बहुवारिकीकरण व (२)संघनन बहुवारिकीकरण.

समावेशक बहुवारिकीकरण : या विक्रिया-प्रकारात एकवारिकाचे रेणू एकमेकांत सामावले जातात विक्रियेमध्ये त्यातील अणू किंवा त्यांपासून बनलेली संयुगे वेगळी होत नाहीत. ज्या संयुगांत द्विबंध किंवा त्रिबंध आहेत अशा संयुगांचे रेणू, उदा., CR2 = CR2 (R= H किंवा प्रातिष्ठापित मूलक म्हणजे एका अणूच्या वा अणुगटाच्या ठिकाणी आलेला दुसरा अणुगट).मूलक CH ≡ CH यांचे बहुवारिकीकरण या प्रकारे होते. त्याचप्रमाणे काही वलयी संयुगांच्या वलयांचा भंग झाला म्हणजे विक्रियाशील केंद्रे असलेल्या संरचना निर्माण होतात व त्यामुळे अशा संरचनांपासूनही बहुवारिके बनू शकतात.

बहुवारिकांची संरचना एकवारिकांची पुनरावृत्ती होऊन बनलेल्या, कार्बन अणुंच्या लांब साखळ्यांनी युक्त असते. उदा., पॉलिएथिलीन या बहुवारिकात एथिलिनाची पुनरावृत्ती होऊन झालेल्या कार्बन अणूंच्या साखळ्या असतात (सूत्र २). दोनापेक्षा जास्त विक्रिया केंद्रे असलेल्या एकवारिकांपासून बनलेल्या बहुवारिकांच्या साखळ्या एकमेकींस पार्श्व बंधानी जोडल्या जाऊन जाळ्यांसारख्या संरचनाही बनतात.

एकवारिकाच्या रेणूची संरचना CH2 = CHY (Y = – C1, – COOH, – CN इ.) अशी असली, तरी त्यातील कार्बन अणू समान नसतात. त्यामुळे असे रेणू एकमेकांस जोडले जाऊन जेव्हा बहुवारिक बनेल तेव्हा एकापेक्षा अधिक तऱ्हेने जोडणी होणे शक्य असते.

वर्ग:अभियांत्रिकी
गॅरी हर्बर्ट स्पेन्सर

**गॅसर, हर्बर्ट स्पेन्सर :(५ जुलै १८८८–११ मे १९६३)***तिरप्या मुद्राक्षरातील मजकूर*. अमेरिकन शरीरक्रियावैज्ञानिक. गॅसर यांना जोसेफ एर्लांगर यांच्या समवेत १९४४ चे शरीरक्रियाविज्ञान व वैद्यकशास्त्र या विषयांतील नोबेल पारितोषिक मिळाले.

त्यांचा जन्म प्लॅटव्हिल, विस्कॉन्सिन येथे झाला. त्यांनी विस्कॉन्सिन विद्यापीठाच्या ए. बी. (१९१०) व ए. एम्. (१९११) या पदव्या मिळविल्या. तेथे असताना त्यांनी एर्लांगर यांच्या मार्गदर्शनाखाली शरीरक्रियाविज्ञानाचा अभ्यास केला. १९१५ मध्ये त्यांनी जॉन हॉपकिन्स विद्यापीठाची एम्. डी. पदवी संपादन केली व पुढे एक वर्ष त्याच विद्यापीठात औषधिविज्ञान विभागात काम केले. १९१६ मध्ये सेंट लूइस येथील वॉशिंग्टन विद्यापीठात एर्लांगर यांच्या समवेत त्यांनी संशोधनास सुरुवात केली.

१९२१ साली तेथेच औषधिविज्ञानाचे प्राध्यापक म्हणून त्यांची नेमणूक झाली. १९२३–२५ या काळात ते यूरोपला गेले आणि तेथे ए. व्ही. हिल, डब्ल्यू. स्ट्रॉब, एल्. लापिक व सर हेन्री डेल या विख्यात शास्त्रज्ञांबरोबर त्यांनी काम केले. १९२५–३१ मध्ये ते परत वॉशिंग्टन विद्यापीठात व त्यानंतर १९३५ पर्यंत कॉर्नेल विद्यापीठात शरीरक्रियाविज्ञानाचे प्राध्यापक व वैद्यकीय विभागाचे प्रमुख होते. १९३५–५३ या काळात ते रॉकफेलर इन्स्टिट्यूट फॉर मेडिकल रिसर्च या संस्थेचे संचालक व पुढे सेवानिवृत्त सभासद झाले. 

जॉन हॉपकिन्स वैद्यक विद्यालयात असताना रक्तक्लथनासंबंधी (रक्त गोठण्यासंबंधी) त्यांनी संशोधन केले. एर्लांगर यांच्या समवेत गॅसर यांनी तंत्रिका विद्युत् क्रियाविज्ञानावर (मज्‍जेवरील विद्युत् प्रवाहाच्या परिणामावर) संशोधन केले. गॅसर यांनी प्रसिद्ध केलेल्या पहिल्या निबंधात मध्यपटल (छाती व पोट यांमधील पडद्याच्या) तंत्रिकेतील विद्युत् क्रिया प्रवाहाविषयी माहिती होती. पुढे या प्रयोगात त्यांनी नव्यानेच उपयोगात आलेल्या कमी विद्युत् दाब असलेल्या ऋण किरण दोलनदर्शकाचा [→ इलेक्ट्रॉनीय मापन] उपयोग केला.  या उपकरणाद्वारे मिळणाऱ्या आलेखांची जटिलता (गुंतागुंत) निरनिराळ्या तंत्रिका समुच्चयांच्या वेगवेगळ्या विद्युत् संवाहकतेमुळे उत्पन्न होते असे दिसून आले. त्यापासून वेदना तसेच प्रतिक्षेपण (आपोआप होणारी अनैच्छिक) क्रिया यांविषयी बरीच माहिती मिळाली. वसावरणरहित (चरबीसारख्या पदार्थाचे आवरण नसलेल्या) तंत्रिकांबद्दलचे गॅसर यांचे संशोधन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या तंत्रिकांचे कार्य आणि त्यांची रचना इलेक्ट्रॉन सूक्ष्मदर्शकाच्या साहाय्याने त्यांनी दाखवून दिली.

अनेक अमेरिकन विद्यापीठांनी तसेच पॅरिस, ब्रुसेल्स इ. विद्यापीठांनी त्यांना सन्माननीय पदव्या दिल्या. अमेरिकेची नॅशनल ॲकॅडेमी ऑफ सायन्सेस, फिलॉसॉफिकल सोसायटी, अमेरिकन फिजिऑलॉजिकल सोसायटी इ. संस्थांचे ते सभासद होते.अमेरिकन ॲसोसिएशन ऑफ फिजिशियन्स या संस्थेचे १९५४ चे कोबेल पदक त्यांना मिळाले होते. रसेल सेज इन्स्टिट्यूट ऑफ पॅथॉलॉजी या संस्थेच्या संचालक मंडळाचे ते अध्यक्ष होते. ते न्यू यॉर्क येथे मरण पावले.
चक्री कर्तन यंत्र

अनेक तीक्ष्ण दाते असलेल्या फिरणाऱ्या चक्री कर्तकाने धातू कापण्याचे काम करणारे यंत्र. अशा यंत्राचे अनेक प्रकार आहेत.  यंत्रात आडव्या तर्कूवर (दांडीवर) चक्री कर्तक बसविलेला असतो व तो उभ्या पातळीत फिरतो. त्याच्या खालच्या बाजूने सरकणाऱ्या टेबलावर कापावयाची वस्तू बसविलेली असते. कसल्याही चक्राचे किंवा वस्तूचे सारखे भाग (ज्यांची  संख्या अविभाज्य आहे असे सुद्धा) पाडण्यासाठी या यंत्राच्या टेबलाच्या पुढील बाजूला एक खास विभाजन प्रयुक्ती बसविलेली असते, हे या यंत्राचे वैशिष्ट्य म्हणता येईल. आडव्या तर्कूवर फिरणारा कर्तक कसे काम करतो.

वर्ग:अभियांत्रिकी
ऊर्जापरिवर्तक

एका प्रकारच्या ऊर्जेचे दुसऱ्या प्रकारच्या ऊर्जेमध्ये रूपांतर करणारे साधन. अशा साधनांचे अनेक प्रकार आहेत. त्यांचा उपयोग मुख्यतः दूरमापनात होतो. विद्युत् शक्ती हाताळण्यास सोपी असल्याने तिचा माध्यम म्हणून चांगला उपयोग होतो. मापन करावयाच्या भौतिकीय राशीतील बदलाने विद्युत् मंडलातील रोध, प्रवर्तन (विद्युत् प्रवाहातील बदलामुळे निर्माण होणारी विद्युत् चालक प्रेरणा) किंवा धारणा (विद्युत् भार साठवून ठेवण्याची क्षमता) यांचे मान बदलता येते. तेव्हा या गुणधर्मांना अनुसरून त्या त्या उपकरणाला अनुक्रमे रोध, प्रवर्तन व धारणाऊर्जा परिवर्तके अशी नावे दिलेली असतात. दैनंदिन व्यवहारात आढळणारी या उपकरणांची उदाहरणे म्हणजे कार्बन कणांचा अथवा धारितेचा उपयोग करणारा ध्वनिग्राहक. आपल्या बोलण्याने ध्वनिग्राहकावर ध्वनी तरंगांचा आघात होतो. या आघातामुळे पहिल्या प्रकारच्या ध्वनिग्राहकातील कार्बन कणांच्या रोधांत व दुसऱ्या प्रकारच्या ध्वनिग्राहकातील दोन संवाहक पट्ट्यांमधील धारितेमध्ये बदल होतो व त्याप्रमाणे ध्वनिग्राहकातील प्रवाहामध्ये बदल होतो. म्हणजे ध्वनीच्या ऊर्जेचे विद्युत् उर्जेत रूपांतर होते. ही विद्युत् ऊर्जा विवर्धित करून जर ध्वनिक्षेपकाला दिली तर त्यातून पुन्हा ध्वनी तरंग निर्माण होऊन मूळचा आवाज ऐकू येतो.

दाबविद्युत् स्फटिकावर पडलेल्या दाबातील बदलाच्या प्रमाणात त्यामधून वाहणाऱ्या प्रवाहात बदल होतो [→ दाबविद्युत्]. या तत्त्वाचा उपयोग करणारे साधन अंतर्ज्वलन (एंजिनातील सिलिंडरातच इंधन वायू जाळून आवश्यक ती उष्णता निर्माण करणाऱ्या) एंजिनातील दाबाचा आलेख काढण्यासाठी उपयोगी पडते. प्रकाशविद्युत् घटावर पडणाऱ्या प्रकाशाच्या घनतेच्या प्रमाणात त्यामध्ये उत्पन्न होणाऱ्या विद्युत् चालक प्रेरणेमध्ये (विद्युत् मंडलात प्रवाह वाहण्यास कारणीभूत होणाऱ्या प्रेरणेमध्ये) बदल होतो [→ प्रकाशविद्युत्]. या तत्त्वावर काम करणारा ऊर्जापरिवर्तक गणित्रे व धोकासूचक साधने यांमध्ये वापरतात.

गरम तारेवरून हवेचा झोत गेला तर हवेच्या वेगाच्या प्रमाणात तारेचे तापमान व त्यामुळे रोध बदलून त्यातून वाहणाऱ्या विजेच्या प्रवाहात बदल घडून येतो. या बदलावरून हवेच्या झोताचा वेग मोजता येतो. दोन विजातीय धातूंच्या तारांची एकीकडील टोके जोडून तापविली तर त्यांच्या दुसऱ्या टोकामध्ये विद्युत् दाब उत्पन्न होतो व त्या टोकांना बाहेरचे मंडल जोडले, तर सबंध मंडलातून विद्युत् प्रवाह वाहतो. हा प्रवाह तारांच्या सांध्याच्या तपमानाप्रमाणे बदलत जातो. या तत्त्वाचा उपयोग करणारे ऊर्जापरिवर्तक उच्च तपमानमापकात वापरतात.

काही मिश्रधातूंच्या तारांवर ताण पडला, तर त्यांचा विद्युत् रोध पुष्कळ वाढतो. अशा प्रकारची तार निऱ्या करून चिवट कागदावर बसवून इमारतीच्या तुळईवर चिकटवितात. तुळईवर भारामुळे ताण पडला म्हणजे या तारेची लांबी वाढून तिचा रोध वाढतो. *व्हीट्स्टन सेतू*चा उपयोग करून त्या तारेतील रोधवाढ मोजतात व त्यावरून तुळईवर आलेला ताण मोजता येतो. काही प्रकारच्या प्रवेगमापकांतही (वेगातील बदल मोजणाऱ्या उपकरणांतही) याच तत्त्वाचा उपयोग करतात.

धारित्राचा (विद्युत् भार साठवून ठेवणाऱ्या साधनाचा) उपयोग करणाऱ्या ध्वनिग्राहकातील तबकडीच्या कंपनांचा परमप्रसर (स्थिर स्थितीपासून लंब दिशेने होणारे महत्तम स्थानांतरण) ०·००७५ सेमी. इतका सूक्ष्म असूनही त्याच्या प्रमाणातच विद्युत् प्रवाहात बदल होतो. अशा प्रकारच्या उपकरणाने अत्यंत सूक्ष्म यांत्रिक दाब मोजता येतात. बूरदाँ नळीचा उपयोग करणारा दाबदर्शक हाही ऊर्जापरिवर्तकाचेच उदाहरण आहे. [→ दाब].

बहुतेक सर्व परिवर्तकांत संबंधित विद्युत् प्रवाह अगदी अल्प मूल्याचा असतो व त्याचा उपयोग करताना तो विवर्धित करून वापरावा लागतो.

वर्ग:अभियांत्रिकी
पाणीपुरवठा

पाणी ही आपल्या दैनंदिन जीवनातील एक आवश्यक बाब आहे. पाण्याचा उपयोग घरगूती कामासाठी, बागकाम व शेती, बाष्पशक्ती व जलविद्युत् शक्ती [→जलविद्युत् केंद्र] यांची निर्मिती, विविध प्रकारचे उद्योगधंदे, आगनिवारण, मूलमूत्र व औद्योगिक अपशिष्ट (टाकाऊ द्रव्ये) वाहून नेणे इ. अनेक कामांसाठी होतो. संयुक्त राष्ट्रांच्या अन्न व शेती संघटनेने असा इशारा दिला आहे की, इ. स. २००० च्या सुमारास जेव्हा जगाची लोकसंख्या दुप्पट होईल तेव्हा १९७० साली लागत होते त्याच्या तिप्पट पाण्याची जरूरी असेल आणि त्या वेळी जगाला पाण्याच्या दुर्भिक्ष्याला तोंड द्यावे लागेल. वर निर्दिष्ट केलेल्या पाण्याच्या प्रत्येक प्रकाराच्या वापरासाठी पाण्यामध्ये भौतिकी व रसायनशास्त्र यांच्या नियमांत बसणारे काही विशिष्ट गुणधर्म असण्याची जरूरी असते. त्यामुळे नैसर्गिक रीत्या मिळणाऱ्या पाण्यावर अनेक योग्य प्रक्रिया करूनच ते पाणी वापरावे लागते. वाढत्या लोकसंख्येमुळे पाण्याचा प्रश्न जागतिक महत्त्वाचा झाला असून तो प्रगत राष्ट्रांनाही भेडसावत आहे. प्रस्तुत नोंदीत गृहोपयोगी पाणीपुरवठा आणि औद्योगिक पाणीपुरवठा असे दोन भाग केले आहेत. गृहोपयोगी पाणीपुरवठ्यात त्याचा इतिहास, मागणी, मूळ, उपलब्धता, गुणवत्ता, शुद्धीकरण, वाटप, व्यवस्थापन, संशोधन इ. गोष्टींचा विचार केला असून औद्योगिक पुरवठा विभागात निरनिराळ्या उद्योगधंद्यांना लागणारे विशिष्ट प्रतीचे व प्रमाणातील पाणी, पाण्याचा पुनर्वापर इ. वार्बींचे विवरण केलेले आहे. पिकांच्या पाणीपुरवठ्यासंबंधीच्या माहितीकरिता ‘सिंचाई’ ही नोंद पहावी.

**इतिहास** : पाणीपुरवठ्याचा इतिहास मानवाइतकाच जुना आहे. पृथ्वीवरील पाण्याचा साठा सु. १.३९ x १०९ किमी. इतका असला, तरी मानवाला शुद्ध पाणी म्हणून उपयोगी पडेल असे त्यापैकी १% सुद्धा नाही. त्यामुळे पृथ्वीवरील लोकवस्ती ही जेथे पिण्यासाठी भरपूर प्रमाणात नैसर्गिक रीत्या पाणी उपलब्ध होईल अशा ठिकाणी म्हणजे झरे, तळी, नद्या इ. ठिकाणांजवळ होत गेली. विहिरी खणून पाणी मिळवणे ही पूर्वापार चालत आलेली सर्वमान्य पद्धत होय. मात्र पाणीपुरवठ्याची व्यवस्था गेल्या सहा-सात हजार वर्षापासूनच केली गेली. ईजिप्तमध्ये नाईल नदीवर सहा हजार वर्षांपूर्वी धरण बांधून पाणीपुरवठा केल्याचा पुरावा उपलब्ध आहे. बॅबिलोनियात ४,००० वर्षापूर्वी, बल्लुचिस्तानात ३,५०० वर्षांपूर्वी, पर्शियामध्ये ३,००० वर्षांपूर्वी, ग्रीसमध्ये २,५०० वर्षांपूर्वी व रोमनांनी पण २,५०० वर्षांपूर्वी कालवे अथवा जलसेतूमधून [→जलवाहिनी] पाणीपुरवठा केल्याचे सर्वज्ञात आहे. रोम येथील पाणीपुरवठा व्यवस्थेचे अधीक्षक सेक्स्टस जूल्यस फ्राँटिनस यांच्या मूळ हस्तलिखितात. (इ. स. ९७) रोमन जलसेतूचा उल्लेख सापडतो. आफ्रिका व मध्य आशियातील देशांतही इसवी सानाच्या सुरूवतीस पाणीपुरवठ्याविषयी विचार केला गेला होता. पाण्याचा साठा करणे, ते उकळणे वा गाळणे अशा स्वरूपाच्या पाण्याच्या शुद्धीकरणाच्या प्राथमिक प्रक्रियाही त्या काळी माहित होत्या.

वर्ग:अभियांत्रिकी
नट्यांची टोपणनावे

चित्रपट-नाटकांत काम करण्यासाठी अभिनेते टोपणनावे घेतात; अशा काही टोपणनावांची यादी : 

# रेखा - भानुरेखा गणेशन
# रेखा (मराठी नटी) - कुमुद सुखटणकर; लग्नानंतर रेखा कामत
# श्रीदेवी - यम्मा यंगर अय्यपन
# प्रीती झिंटा - प्रीतम सिंह
# कियारा अडवाणी - आलिया अडवाणी
# शिल्पा शेट्टी - आश्विनी शेट्टी
# दिलीपकुमार - मुहम्मद युसुफ खान
# अशोक कुमार -  अशोक कुमार गांगुली
# सुलोचना - सुलोचना लाटकर
# चित्रा - कुसुम सुखटणकर
# सैगल - कुंदनलाल सैगल
# किशोर कुमार - किशोर कुमार गांगुली
# अनूप कुमार - अनूप कुमार गांगुली
बांधकामाचे दगड

बांधकामाचे सर्वांत जुने साहित्य म्हणून दगडाचा उल्लेख करता येईल. नैसर्गिक ओबडधोबड आकारातील दगडांच्या साहाय्याने मानवास आसरा मिळत होता व जसजशी प्रगती होत गेली तसतशी दगडाची घडण, मांडणी व त्यावर कोरीव काम करण्याची, तसेच त्याला पॉलिश करण्याची कला प्रगत होत गेली. मुबलक प्रमाणात उपलब्धता आणि टिकाऊपणा यांमुळे दगडाचा वापर करण्याची प्रवृत्ती वाढत गेली. दगडाचा उपयोग मुख्यत: इमारती, स्मारके, पूल, धरणे, बंदरे, विमानतळ, रस्ते, रेल्वेमार्ग इत्यादींच्या बांधकामात होतो.

उत्पत्ती, अंतर्गत रचना आणि प्रमुख घटकद्रव्ये यांनुसार दगडांचे वर्गीकरण केले जाते. उत्पत्तीनुसार अग्निज, गाळाचे आणि रूपांतरित असे प्रकार पडतात. यांमधील अग्निज प्रकारात पातालिक, उपपातालिक व ज्वालामुखी असे उपप्रकार येतात [⟶अग्निज खडक]. अंतर्गत रचनेनुसार स्तरित व अस्तरित असे दोन प्रकार पडतात, तर घटकद्रव्यांनुसार सिलिकायुक्त, कॅल्शियमयुक्त व मृण्मय असे तीन प्रकार होतात.

**भारतातील प्रमुख प्रकार** : 

# ग्रॅनाइट : पातालिक अग्निज प्रकारातील हा दगड असून तो कठीण, बळकट व टिकाऊ असतो. पुलांचे आधारस्तंभ, बंदरातील धक्के, धरणे इ. प्रचंड बांधकामांसाठी तसेच खडी तयार करण्यासाठी तो वापरतात. सूक्ष्म कण असलेला हा दगड स्मारके, शिलालेख इत्यादींसाठी उपयुक्त असून त्यावर कोरीवकाम व पॉलिश सुलभतेने होते. या प्रकारातील खोंडालाइट (ओरिसा) आणि चार्नोकाइट (दक्षिण भारत) या जाती प्रसिद्ध आहेत. [⟶ग्रॅनाइट].
# पट्टिताश्म: दगड रूपांतरित प्रकारचा असून विविध रंगछटांत व स्तरांत उपलब्ध असल्याने तो फरशीकामासाठी उपयुक्त असतो
# दक्षिण ट्रॅप व बेसाल्ट: अग्जिन प्रकारातील ज्वालामुखी जातीचा हा दगड कठीण, मजबूत व टिकाऊ असून सामान्य इमारतकाम, फरशीकाम व खडी यांसाठी वापरतात. लाल व पिवळ्या रंगांच्या जाती मृदू असून त्या स्मारकीय शिल्पासाठी वापरतात. अजिंठा, वेरूळ व घारापुरी येथील लेणी या प्रकारच्या खडकांतच कोरलेली आहेत.
# वालुकाश्म: गाळाच्या प्रकारच्या या दगडांमध्ये नानाविध रंगछटा उपलब्ध असून पूल, धरणे, बंदराचे धक्के आदि बांधकामांसाठी अस्फुट स्तररेषांचे मोठाले वालुकाश्म वापरतात. स्मारकीय शिल्पासाठी सूक्ष्म कणांचे आकर्षक रंगाचे व मृदू दगड वापरतात. उत्तर प्रदेश, मध्ये प्रदेश व राजस्थान येथील या दगडांच्या खाणी प्रसिद्ध आहेत.
# चुनखडकः (अ) कंकर: अशुद्ध स्वरूपात याचे लहान (७ ते १॰ सेंमी व्यासाच्या) खड्यांचे थर सापडतात. यापासून चुनकळी व सिमेंट तयार करतात, तसेच खडीसाठीही हा दगड वापरतात.
# पाटीचा दगड: (स्लेट). मृण्मय व स्तरित प्रकारचा हा दगड पत्रित रचनेचा असून त्याचे पातळ तक्ते काढता येतात. त्यांचे पृष्ठभाग गुळगुळीत असतात. ब्रिटन आदि देशांतून बारीक कणांच्या तक्त्यांचा कौलासाठी उपयोग करतात. भारतातील पाटीचे दगड बहुतांशी जाड कणांचे व मृदू असून फरशीकाम, भिंतीचे तळसरीकाम इत्यादींसाठी उपयुक्त आहेत. कडप्पा व कुर्नूल येथील निळसर पाटीच्या दगडाच्या खाणी प्रसिद्ध आहेत.
# जांभा: या प्रकारचा दगड मृदू असून त्यातील जास्त जलांशामुळे त्यावर रापविण्याची क्रिया करणे आवश्यक असते. इमारतीकाम, दगडी तोंड-बांधणी, खडी आदि कामांसाठी तो वापरतात

वर्ग:बांधकाम अभियांत्रिकी
घेतला वसा टाकू नको

**घेतला वसा टाकू नको** ही झी मराठी वाहिनीवर प्रसारित झालेली एक पौराणिक मालिका आहे.

## कथा 
## विशेष भाग 
# वसा व्रत-वैकल्यांचा, मराठी संस्कृती आणि परंपरेचा, पाहूया व्रत-वैकल्यामागे दडलेली कहाणी. (८ मार्च २०२१)
# महाशिवरात्रीला शिकारीसाठी सज्ज चंद्रभान कसा ठरला महादेवांचा परमभक्त? (१० मार्च २०२१)
# कसं लाभलं व्याध चंद्रभानाला आकाशगंगेतलं अढळपद? महादेवाच्या परम भक्ताची कहाणी. (१२ मार्च २०२१)
# ममता आणि भक्तीच्या परीक्षेत माईआजी सफल होणार का? भक्ताच्या हाकेला शंभू महादेव धावून येणार का? (१५ मार्च २०२१)
# इंदुमती घेणार सौभाग्याच्या व्रताचा वसा, पण महाराणी कांचनमालेच्या असूयेमुळे होईल का व्रत पूर्ण? (१७ मार्च २०२१)
# प्रतिशोध, ममता आणि परमभक्तीची कहाणी, होळीनिमित्त कथा भक्त प्रल्हादाची. (२७ मार्च २०२१)
# श्रीविष्णूंना शत्रू मानणाऱ्या हिरण्यकश्यपूच्या घरीच जन्म घेणार त्यांचा परमभक्त प्रल्हाद. (२९ मार्च २०२१)
# असं काय घडलं होतं गुढीपाडव्याला जेणेकरून महादेवांचा माता पार्वतीसोबत लग्नाचा नकार होकारात बदलला? (८ एप्रिल २०२१)
# माता पार्वतीच्या व्रतात स्वतः महादेवच का आणत होते विघ्न? (१२ एप्रिल २०२१)
# वाजत गाजत निघाली महादेवांची वरात, पण देवी मैनावती देणार का शिव-पार्वती विवाहास संमती? (१४ एप्रिल २०२१)
# शिव-पार्वती विवाह सोहळा गुढीपाडव्यानिमित्त पार्थिव लिंगार्चन व्रताची कथा. (१८ एप्रिल २०२१)
# नशिबी पुत्रयोग नसूनही राजा दशरथ आणि कौसल्येला कशी झाली पुत्रप्राप्ती? श्रीविष्णूंचा मानव अवतार श्रीराम जन्माची कथा. (२१ एप्रिल २०२१)
# चैत्रमास त्यात शुद्ध नवमी तिथी, राम जन्मला गं सखी राम जन्मला. (२४ एप्रिल २०२१)
# मराठी संस्कृती आणि व्रतवैकल्यांची गाथा. (१६ ऑगस्ट २०२१)
# शनिदेवांचा प्रकोप कसा टाळावा? मनुष्याच्या कर्माचा न्यायनिवाडा करणाऱ्या शनिदेवांची जन्मकथा. (१८ ऑक्टोबर २०२१)
# शनिदेव आणि पिता सूर्यदेवांमध्ये समेट घडवणार महाबली हनुमान. (२१ ऑक्टोबर २०२१)
# शनिदेवांच्या प्रकोपाने राजा विक्रमादित्याच्या आयुष्यात येणार वादळ, शनिमाहात्म्य कथा सप्ताह. (२६ ऑक्टोबर २०२१)
# ऐका सांगतो महाराजा कहाणी दिव्यांची, दीपावली विशेष कथा. (३ नोव्हेंबर २०२१)
# सोळा सहस्र नारींच्या उद्धारासाठी श्रीहरींनी केला नरकासुराचा अंत. (८ नोव्हेंबर २०२१)
# दीपावलीनिमित्त तुलसी विवाह कथा. (११ नोव्हेंबर २०२१)
# वृंदावर कशी झाली श्रीविष्णूंची कृपा? (१५ नोव्हेंबर २०२१)
# मातृत्वाची महती जिवती मातेच्या कथेतून. (१७ नोव्हेंबर २०२१)
# जिवती मातेच्या कृपेने अखेर घडणार साहुरी आणि तिच्या पुत्राची भेट. (२२ नोव्हेंबर २०२१)
# भक्तिमार्गातूनच मिळतो सुखाचा ठेवा, ललिता पंचमीची कथा. (२६ नोव्हेंबर २०२१)
# ललिता देवीच्या व्रताचा वसा टाकल्याने काय घडणार सुकीर्तच्या भाग्यात? (१ डिसेंबर २०२१)
# देवी लक्ष्मी सांगणार सुख-समृद्धी आणि धनसंपन्नतेचा मार्ग, मार्गशीर्ष महिन्यातल्या महालक्ष्मी व्रताची कथा. (६ डिसेंबर २०२१)
# पोटच्या मुलांच्या मृत्यूच्या दुष्टचक्रातून बाहेर पडेल का अवनी? (२७ डिसेंबर २०२१)
# वसा घेऊन सरिताने केली त्याची हेळसांड, जीवनात पसरलेल्या काळोखात कसा येईल दिव्यप्रकाश? (३० डिसेंबर २०२१)

## बाह्य दुवे 
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका
वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका
फर्वर्दिनेगन

**फर्वर्दिन** हा एक पारशी धर्मातील सण आहे. हा सण पारशी वर्षातील पहिल्या महिन्याच्या एकोणिसाव्या दिवशी साजरा केला जातो. या दिवशी मृत आत्म्यांच्या पुण्य स्मरणार्थ पारशी धर्मातील सर्वजण अग्यारीत एकत्र जमतात.यावेळी धूप आणि चंदनी लाकडाचा भुसा अर्पण केला जातो.

वर्ग:पारशी धर्मातील सण आणि उत्सव
मेहरेगन

हा एक पारशी धर्मातील सण आहे.हा सण पारशी वर्षातील सातव्या महिन्याच्या सोळाव्या दिवशी सूर्यदेवताच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो.

वर्ग:पारशी धर्मातील सण आणि उत्सव
अदर सण

हा एक पारशी धर्मातील सण आहे.हा पारशी वर्षातील नवव्या महिन्याच्या नवव्या दिवशी अग्निदेवताच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो.

वर्ग:पारशी धर्मातील सण आणि उत्सव
गहंबार

हा एक पारशी धर्मातील ऋतुमानावर आधारित सणांची शृंखला आहे. हे सण दर दोन महिन्यांनी येत असतात. हे सण पारशी धर्मात पाच दिवस साजरे केले जातात.पारशी धर्माचे एकमेव दैवत अहुर मजदा यांनी सृष्टी निर्माण केल्याबद्दल त्यांचे आभार या सणामध्ये मानले जातात. गहंबार सणाच्या शृंखलेतील शेवटचा सण १० मार्च ते २० मार्च या कालावधीत असतो . या काळात स्वर्गातील पितर पृथ्वीवर आपल्या नातेवाईकांना भेटण्यासाठी येतात.अशी पारशी धर्मीयांची श्रद्धा आहे.

वर्ग:पारशी धर्मातील सण आणि उत्सव
गायत्री देवी (महाराणी)

**महाराणी गायत्री देवी**, (राजकुमारी गायत्री देवी कूच बिहार संस्थान), ह्या राजस्थान, भारत येथील जयपूर संस्थानच्या महाराणी होत्या. त्यांचा जन्म मराठा घराण्यातील बडोदा संस्थानचे महाराजा सयाजीराव गायकवाड यांची मुलगी **महाराणी इंदिरा राजे** आणि **महाराजा जितेंद्र नारायण भूप बहादूर** यांच्या पोटी झाला.

महाराणी गायत्री देवी यांनी इ.स. १९६२ मध्ये लोकसभेची निवडणूक लढवून जवळपास साढे तीन लाख मतांच्या फरकाने त्या निवडून आल्या. ही निवडणूक त्यांनी चक्रवर्ती राजगोपालाचारी स्थापित स्वतंत्र पक्षातर्फे लढवली होती, ज्याची दाखल त्यावेळेस *गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड*  ने सुद्धा घेतली होती.

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जॉन फुल्टन रीड

**जॉन फुल्टन रीड** (३ मार्च, १९५६:ऑकलंड, न्यू झीलँड - २८ डिसेंबर, २०२०:क्राइस्टचर्च, न्यू झीलँड) हा कडून १९७९ ते १९८६ दरम्यान १९ कसोटी आणि २५ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फोंडूशास्त्री करंडे

रामचंद्र वामन तथा फोंडूशास्त्री करंडे हे एक गोमंतकीय विद्वान होते. आपल्या रामचंद्र नावात दोन र आहेत म्हणून त्यांनी द्विरेफ हे टोपणनाव धारण केले. द्विरेफ म्हणजे भुंगा असल्याने, फोंडूशास्त्रींनी वर्तमानपत्रातून गुंजारव या सदराखाली चार दशके लेखन केले. या विद्वानाबद्दल परेश प्रभू यांनी बरीच माहिती दिली आहे, ती अशी : 

फोंडूशास्त्री आणि परेश प्रभू यांच्या पत्रव्यवहारात तत्कालीन सामाजिक-शैक्षणिक-राजकीय - आर्थिक परिस्थिती, आणीबाणी, पोर्तुगीज राजवटीमध्ये हिंदू समाजावर येणारी बंधने, गोवा मुक्ती लढा, त्याकाळच्या साहित्यिक चळवळी, वाङ्मयीन जडणघडण, साहित्यिकांचे आपसातील संबंध, साहित्यिकांनी घेतलेली टोपण नावे, साहित्यकृती वगैरेचे उल्लेख आले आहेत.   या पत्रांमधून साहित्यकृतींचे विशेष - जसे कोणत्या छापखान्यात छापले गेले, प्रकाशक, प्रकाशनाचे साल, प्रस्तावना, प्रस्तावनांसंबंधी काही माहिती , साहित्यकृुतींतील काही मुद्दे, साहित्यिकांचे गौरव, प्रकाशक आणि लेखक यांच्यातील व्यावहारिक बाजू, साहित्य संमेलने, काव्यवाचने, भाषणे, साहित्यिकांचे आजारपण, साहित्यिकांचे विचारधन आणि आपसातील मतभेद, साहित्यिकांचे सत्कार आदी विषय आले आहेत.
वारकरी साहित्य परिषद

वारकरी चळवळीतील संताच्या विचारांचा वसा व वारसा जतन करून या संत साहित्याचा प्रचार व प्रसार करण्याचे कार्य वारकरी मंडळीनी एकत्र येऊन करण्याचे योजिले व या विचाराने प्रेरित होऊन सन १९११ साली वारकरी साहित्य परिषद ही संस्था स्थापन झाली. या चळवळीचे उदिष्ट साध्य करण्याच्या हेतूने रचनात्मक भरीव कार्य म्हणून 

* पहिले अखिल भारतीय मराठी संत साहित्य संमेलन श्री क्षेत्र नाशिक येथे फेब्रुवारी २०१२ मध्ये संपन्न झाले. 
* दुसरे अखिल भारतीय मराठी संत साहित्य संमेलन नवी मुंबई येथे फेब्रुवारी २०१३ मध्ये झाले.
* तिसरे अखिल भारतीय मराठी संत साहित्य संमेलन श्री क्षेत्र शेगांव येथे फेब्रुवारी २०१४ मध्ये झाले.
* चौथे अखिल भारतीय मराठी संत साहित्य संमेलन श्री क्षेत्र नांदेड येथे फेब्रुवारी २०१५ मध्ये झाले. 
* ५वे अखिल भारतीय मराठी संत साहित्य संमेलन पुणे येथे मे २०१६ मध्ये संपन्न झाले. 
* ६ वे अखिल भारतीय मराठी संत साहित्य संमेलन मे २०१७ लातूर येथे संपन्न झाले. 
* ७ वे अखिल भारतीय मराठी संत साहित्य संमेलन नाट्यपंढरी गोदिया येथे संपन्न झाले.
* ८वे संमेलन कोल्हापूर येथे २८ ते ३० डिसेंबर २०१९ या कालावधीत झाले. : या संमेलनामध्ये राज्यातील संप्रदायाचे अभ्यासक, दिंडीकरी, फडकरी, कीर्तनकार व प्रवचनकार यांनी भाग घेतला. तसेच चर्चासत्रे, भजन, भारूड, कीर्तन इ. कार्यक्रम होत असतात. महाराष्ट्राच्या संस्कृतीचे जतन व्हावे यासाठी महाराष्ट्राच्या अनेक जिल्ह्यात सांस्कृतिक महोत्सव घेण्यात आला. १४व्या शतकात संत चोखोबा मातीखाली गाडले गेले. आज त्यांच्या समाज बांधवानी बौद्ध धर्म स्वीकारला आहे. त्यामुळे संत चोखोबांच्या अभंगांचे पारायण कोणीही करत नव्हते. अशा परिस्थितीत वारकरी साहित्य परिषदेने संत चोखोबांच्या अभंग गाथा पारायणास मंगळवेढा जि.सोलापूर येथे सन २०१३मध्ये थाटामाटाने सुरुवात केली.

संत तुकोबाराय समजावून घ्यावयाचे असतील तर त्यांच्या शिष्या संत बहिणाबाईचे अभंग समजून घेणे आवश्यक आहे. म्हणून डिसेंबर २०१४मध्ये संत बहिणाबाई अभंग गाथा पारायण सोहळा औरंगाबाद येथे घेण्यात आला. भारताचे पंतप्रधान.नरेंद्र मोदी यांच्या स्वच्छ भारत अभियान आव्हानाला प्रतिसाद देऊन श्रीक्षेत्र पंढरपूर येथे ” झाडू संताचे मार्ग” या उपक्रमाद्वारे सन २०१५पासून वारकरी परिषद स्वच्छता अभियान राबवीत आहे. जानेवारी २०१६मध्ये ग्रंथ ज्ञानेश्वरीला ७२५ वर्षे पूर्ण झाल्याचे औचित्य साधून मराठवाडयातील दुष्काळग्रस्त शेतकरी बांधवांच्या आत्महत्या थांबवण्यासाठी वारकरी संप्रदायाच्या माध्यमातुन वारकरी साहित्य परिषदने मराठवाडयातील ८ जिल्ह्यातील ७६ तालुक्यामध्ये ‘ज्ञानोबा तुकोबा आधार दिंडी काढण्यात आली.

नोव्हेंबर २०१८ मध्ये मुंबईतील विधान भवनात स्वच्छतेचा महाजागर या विषयी सर्व वारकऱ्यासोबत भव्य कार्यक्रम घेण्यात आला. मे २०१८मध्ये ज्ञानोबा तुकोबांच्या विचारांचा महाराष्ट्र घडावा यासाठी संपूर्ण महाराष्ट्राचा दौरा करण्यात आला. संतसाहित्यातील विचार जनमानसात, शाळा-महाविद्यालयांमध्ये पोहचावा यासाठी  वारकरी साहित्य परिषदेच्या स्थापनेपासून वरीलप्रमाणे उपक्रम राबविले जात आहेत. प्रबोधनाची मोठी पंरपंरा असलेल्या कोल्हापूरमघ्ये झालेले हे संत साहित्य संमेलन यास लोक चळवळीचे स्वरूप देईल , असा संयोजकाचा दावा आहे.
वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, १९७९

वेस्ट इंडीज राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघाने जून-जुलै १९७९ दरम्यान तीन महिला कसोटी सामने आणि तीन महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी इंग्लंडचा दौरा केला. वेस्ट इंडीज महिलांनी प्रथमच इंग्लंडचा दौरा केला. या दौऱ्यात वेस्ट इंडीज महिलांनी महिला एकदिवसीय पदार्पण केले. महिला कसोटी मालिका इंग्लंड महिलांनी २-० अशी जिंकली तर महिला एकदिवसीय मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.
## महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका
### १ला सामना
### २रा सामना
### ३रा सामना
## महिला कसोटी मालिका
### १ली महिला कसोटी
### २री महिला कसोटी
### ३री महिला कसोटी
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील क्रिकेट
वर्ग:वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे
वर्ग:महिला क्रिकेट
आर्जेन्टिना राष्ट्रीय क्रिकेट संघ

**आर्जेन्टिना राष्ट्रीय क्रिकेट संघ** हा आर्जेन्टिना देशाचा क्रिकेट संघ आहे.

संघ
क्रिकेट
वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ
इस्रायल राष्ट्रीय क्रिकेट संघ

**इस्रायल राष्ट्रीय क्रिकेट संघ** हा इस्रायल देशाचा क्रिकेट संघ आहे. १९७९ आय.सी.सी. चषकाद्वारे इस्रायलने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पाऊल ठेवले.

वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ
क्रिस्टोफर निनो

**क्रिस्टोफर निनो** (१९४७:आर्जेन्टिना - हयात) हा कडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. १९७९ आय.सी.सी. चषकात त्याने आर्जेन्टिनाच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वेल्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ

**वेल्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ** हा वेल्स देशाचा क्रिकेट संघ आहे. हा संघ इंग्लंडच्या स्थानिक स्पर्धेत खेळतो. वेल्सचा संघ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळत नाही.

वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ
सावरी जवाहरनगर

जवाहरनगर हा महाराष्ट्र येथील विदर्भ भागेतील भंडारा जिल्ह्याचे एक गाव आहे. हा गाव भंडारा जिल्हा अंतर्गत येते. इथे मुळात विदर्भी मराठी बोलली जाते. इथले राहणारे मुळातुन मराठीच आहे. ही जागा मराठमोळे म्हणजेच मराठी लोकांची आहे. हा स्वतःत परिपूर्ण आहे. आपल्या जवळच्या गाव म्हणजेच परसोढी, कोंडी, इंदिरा नगर व राजदहेगाव पेक्षा जास्त विकसित असल्यामुळे सावरी ही स्थानिक पातळीवर प्रसिद्ध आहे.
नरेंद्र ठाकर

**नरेंद्र पी. ठाकर** (१९४५:केन्या - हयात) हा कडून क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. १९७९ आय.सी.सी. चषकात त्याने पूर्व आफ्रिकाच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

वर्ग:पूर्व आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रसिहा रत्नलिंघम

**रसिहा रत्नलिंघम** (१९४१:मलेशिया - हयात) हा कडून क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. १९७९ आय.सी.सी. चषकात त्याने मलेशियाच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मलेशियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:मलेशियाचे क्रिकेट संघनायक
जेरॉलड केसेल

**जेरॉलड केसेल** (३ मार्च, १९४४:जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका - २४ फेब्रुवारी, २०११:इस्रायल) हा कडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. त्याने १९७९ आय.सी.सी. चषकात इस्रायलच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड जोन्स

**डेव्हिड जोन्स** (२१ जानेवारी, १९५०:वेल्स - हयात) हा कडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. त्याने १९७९ आय.सी.सी. चषकात वेल्सच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

वर्ग:वेल्सचे आंरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्रिस व्हान शॉवेनबर्ग

**क्रिस व्हान शॉवेनबर्ग** (१९४४:नेदरलँड्स - हयात) हा कडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. त्याने १९७९ आय.सी.सी. चषकात नेदरलँड्सच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

वर्ग:नेदरलँड्सचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ग्लॅडस्टोन ब्राउन

**ग्लॅडस्टोन ब्राउन** (२७ जून, १९४५:बर्म्युडा - हयात) हा कडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. त्याने १९७९ आय.सी.सी. चषकात बर्म्युडाच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

वर्ग:बर्म्युडाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अनिल लष्करी

**अनिल लष्करी** (१९३४:अहमदाबाद, ब्रिटिश भारत - १ नोव्हेंबर, २००७:वॉशिंग्टन, अमेरिका) हा भारतीय वंशाचा परंतु कडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. त्याने १९७९ आय.सी.सी. चषकात अमेरिकेच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
व्यास सन्मान

हा हिंदी सहित्यमधील योगदानासाठी के.के.बिर्ला फाऊंडेशनतर्फे  दिला जाणारा एक पुरस्कार आहे.हा पुरस्कार १९९१ पासून दिला जातो.

## पुरस्काराचे स्वरूप 
पुरस्कार प्राप्तकर्त्याला रोख ४ लाख रुपये , प्रशस्तिपत्र आणि मानचिन्ह दिले जाते.
नायजेल एगोनिया

**नायजेल एगोनिया** (जन्म दिनांक, ठिकाण अज्ञात:पापुआ न्यू गिनी - हयात) हा कडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. १९७९ आय.सी.सी. चषकात त्याने पापुआ न्यू गिनीच्या क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले होते.

वर्ग:पापुआ न्यू गिनीचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नववी पंचवार्षिक योजना

ही एक भारतीय पंचवार्षिक योजनेतील नववी योजना आहे.

## कालावधी 
या योजनेचा कालावधी १ एप्रिल १९९७ ते ३१ मार्च २००२ पर्यंत होता. तत्कालीन UF सरकारने या नवव्या योजनेचा मसुदा मार्च १९९८ मध्ये जाहीर केला.फेब्रुवारी १९९९ मध्ये NDA सरकारने तयार केलेला मसुदा ' राष्ट्रीय विकास परिषदेने ' संमत केला . ही योजना १५ वर्षाच्या दीर्घकालीन योजनेचा भाग होती.
## मुख्य भर व घोषवाक्य 
या योजनेचा मुख्य भर कृषी आणि ग्रामीण विकासावर होता.' सामाजिक न्याय आणि समानतेसह आर्थिक वाढ ' हे या योजनेचे घोषवाक्य होते.
## खर्च 
या योजनेचा प्रस्तावित खर्च ८,९५,२०० कोटी रुपये एवढा होता तर, वास्तविक खर्च ९,४१,०८० कोटी रुपये इतका होता.प्रस्तावित खर्चापेक्षा वास्तविक खर्च जास्त होता.
## उद्दिष्टे 
या नवव्या पंचवार्षिक योजनेचे खालीलप्रमाणे उद्दिष्टे होती.
* कृषी व ग्रामीण विकास ह्यांना अग्रक्रम देणे.
* कृषी क्षेत्रातील उत्पादकता वाढवून रोजगाराच्या अधिक संधी उपलब्ध करून देणे.
* सर्वांना मूलभूत किमान सेवा पुरविणे .
* शाश्वत विकास
* स्त्रिया, अनुसूचित जाती, जमाती, इतर मागासवर्गीय लोकांचे सबलीकरण करणे.
* लोकांचा सहभाग वाढू शकणाऱ्या संस्थांच्या विकासास चालना देणे.
## विशेष घटनाक्रम 
१.एप्रिल १९९७ मध्ये भारताचे दुसरे पंचवार्षिक धोरण घोषित करण्यात आले.
२.१९९८ मध्ये भारताचे सर्वात महत्त्वकांक्षी योजना म्हणजे " राष्ट्रीय महामार्ग विकास कार्यक्रम "(NHDP) हाती घेण्यात आला.
३.१९९७ मध्ये सार्वजनिक क्षेत्रातील उद्योगांना स्वायत्तता प्रदान करण्यासाठी " नवरत्न आणि मिनिरत्न शृंखला " सुरू करण्यात आली.
४.जून १९९९ मध्ये राष्ट्रीय कृषी विमा योजना (NIAS) सुरू करण्यात आली.तिच्या अंमलबजावणीसाठी " कृषी विमा महामंडळाची " स्थापना करण्यात आली.
५.फेब्रुवारी २००० मध्ये राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण घोषित करण्यात आले.या धोरणाच्या अंमलबजावणीसाठी ११ मे २००० रोजी " लोकसंख्या आयोगाची " स्थापना करण्यात आली 
६.२००० - २००१ च्या वार्षिक आयात - निर्यात धोरणात प्रथमच विशेष आर्थिक क्षेत्राची (SEZ) संकल्पना मांडण्यात आली.
## मूल्यमापन 
या योजनेत वाढीचा वार्षिक सरासरी दर साध्य होऊ शकला नाही.वाढीच्या वार्षिक सरासरी दराचे लक्ष्य ६.५ टक्के ठेवण्यात आले होते, पण ते ५.५२ टक्केच साध्य होऊ शकले.

वर्ग : पंचवार्षिक योजना
जिल पॉवेल

**जिल पॉवेल** (१९ जानेवारी, १९५७:यॉर्कशायर, इंग्लंड - हयात) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये १ महिला कसोटी आणि १ महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

हिची जुळी बहीण जेन पॉवेल सुद्धा इंग्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळली.

वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पॅट्रिशिया आल्फ्रेड

**पॅट्रिशिया आल्फ्रेड** (जन्म दिनांक, स्थळ अज्ञात - हयात) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये १ महिला कसोटी आणि १ महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

## हे सुद्धा पहा 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जॅनेट टेडस्टोन

**जॅनेट टेडस्टोन** (१२ सप्टेंबर, १९५९:लॅंकेशायर, इंग्लंड - हयात) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९७९ ते १९९२ दरम्यान १२ महिला कसोटी आणि ३८ महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शर्ली-ॲन बोनापार्ट

**शर्ली-ॲन बोनापार्ट** (५ फेब्रुवारी, १९५६:त्रिनिदाद - हयात) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये ३ महिला कसोटी आणि २ महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे. 

वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
फ्रँकलिन डेनिस

**फ्रँकलिन अँथोनी डेनिस** (२६ सप्टेंबर, १९४७:जमैका - हयात) हा च्या क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये ३ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी करतो.

वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वेस्ट इंडीजच्या महिला एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी

माहिती:
*१ बेव्हर्ली ब्राउन, लुसी ब्राउन, मर्लीन एडवर्ड्स आणि जॅसमीन सॅमी ह्या सर्वांनी त्रिनिदाद आणि टोबॅगो साठीपण महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळली. इथे फक्त त्यांचे वेस्ट इंडीज साठी खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांचे आकडे दिले आहेत.

*२ पेगी फेरवेदर, योलांड गेडेस-हॉल, डोरोथी हॉबसन, ग्रेस विल्यम्स आणि विव्हालिन लॅटी-स्कॉट ह्या सर्वांनी जमैका साठीपण महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळली. इथे फक्त त्यांचे वेस्ट इंडीज साठी खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांचे आकडे दिले आहेत.
सेसिल मार्शल

**सेसिल मार्शल** (१३ सप्टेंबर, १९३९:कॅनडा - १० सप्टेंबर, २०११:कॅनडा) हा च्या क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये २ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. 

वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कोर्नेलियस हेन्री

**कोर्नेलियस सिप्रियान हेन्री** (१६ सप्टेंबर, १९५६:सेंट लुसिया - हयात) हा च्या क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये २ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. हा कॅनडाकडून १९७९ क्रिकेट विश्वचषक खेळला. यात विरुद्धच्या सामन्यात त्याने दोन बळी घेतले.

याशिवाय हा १९८० च्या दशकात कॅनडासाठी रग्बी खेळला.

वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॅन ब्रिटीन

**जॅन ब्रिटीन** (४ जुलै, १९५९:सरे, इंग्लंड - ११ सप्टेंबर, २०१७:इंग्लंड) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९७९ ते १९९८ दरम्यान २७ महिला कसोटी आणि ६३ महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुनील जयसिंघे

**सुनील अशोका जयसिंघे** (१५ जुलै, १९५५:कोलंबो, श्रीलंका - २० एप्रिल, १९९५:श्रीलंका) हा कडून १९७९ मध्ये २ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. हा यष्टिरक्षक होता आणि उजव्या हाताने फलंदाजी करीत असे.

वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सुदथ पास्कल

**सुदथ प्रजीव पास्कल** (१५ ऑक्टोबर, १९६१:कोलंबो, श्रीलंका - हयात) हा कडून १९७९ मध्ये २ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॅकलीन वेनव्राइट

**जॅकलीन ॲन वेनव्राइट** (२८ मे, १९४७:हर्टफर्डशायर, इंग्लंड - हयात) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये २ महिला कसोटी आणि २ महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जॉन व्हॅलेन्टाइन

**जॉन न्युजेंट व्हॅलेन्टाइन** (२० सप्टेंबर, १९५४:माँट्रियाॅल, कॅनडा - हयात) हा च्या क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये ३ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चार्ल्स बक्ष

**चार्ल्स बक्ष** तथा **शौकत बक्ष** (१५ मार्च, १९३८:त्रिनिदाद आणि टोबॅगो - हयात) हा च्या क्रिकेट संघाकडून १९७९ मध्ये १ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. 

वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कान्हेर (सातारा)

**कान्हेर** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील सातारा तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे.येथील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
ऋषी

सत्यचेतनेच्या स्तरावर दृष्टि, श्रुति आणि विवेक कार्य करत असतात. म्हणजेच सत्याचे थेट दर्शन, सत्याचे थेट श्रवण, त्यातून काय योग्य काय अयोग्य यासंबंधी केला जाणारा विवेक या गोष्टी त्यांच्याकडे असतात. ज्याच्या ठिकाणी ही सत्यचेतना जागृत आहे आणि दृष्टि, श्रुति आणि विवेक हे कार्यरत आहेत त्याला 'ऋषि', 'कवि', 'द्रष्टा' असे म्हणतात.  ज्यांना श्रुति ग्रंथ यथावत समजतो अशा लोकांना ऋषी म्हणतात. रामायण-महाभारतात आणि अन्य पुराण ग्रंथांत अनेक ऋषींची नावे आली आहेत.

## ऋषींचे प्रकार 
ऋषींचे चढत्या क्रमाने सात प्रकार पडतात. राजर्षी, कांडर्षी, श्रुतर्षी, परमर्षी. देवर्षी, महर्षी आणि ब्रह्मर्षी
वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी

## काही प्रसिद्ध ऋषींची नावे
### अ पासून  अ: पर्यंत अक्षरे 
* अगस्ती
* अंगिरस
* अत्री - ऋग्वेदाच्या पाचव्या मंडलात यांची सूक्ते आहेत.
* अथर्वण
* अयास्य (ऋषी) -  ऋग्वेदामध्ये (१०-१०८-८) अयास्य ऋषींचा उल्लेख येतो. 
* रुरु - भृगु ऋषींच्या वंशातील एक ऋषी. रुरु आणि प्रियंवदा यांची प्रेमकहाणी महाभारतात आली आहे.
* वसिष्ठ - ऋग्वेदाच्या सातव्या मंडलात यांची सूक्ते आहेत. ऋग्वेदातील यांच्या सूक्तांमध्ये सहजता आहे.
* वामदेव - ऋग्वेदाच्या चौथ्या मंडलात यांची सूक्ते आहेत.
* वाल्मिकी
* विश्वामित्र  
* ऋग्वेदाच्या तिसऱ्या मंडलात यांची सूक्ते आहेत. त्यामध्ये सामर्थ्य आणि तेजस्विता दिसते.
* शर्कर
* सहस्त्रपाद 
* साकमश्व
* सांदीपनी
* स्थूलकेशु - रुरु आणि प्रियंवदा या प्रेमकहाणीतील प्रियंवदेचे पालनकर्ते पिता.
* याज 

## संदर्भ
मळवट

**मळवट** हा एक गंधाचा प्रकार आहे.हा हिंदू धर्मातील धार्मिक विधीत कपाळावर लावला जातो.हा हळदी - कुंकू - तांदूळ यांचे मिश्रण करून तयार केला जातो.हा प्रामुख्याने पोतराजाला लावला जातो.

वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये
हिम्मतवाला (२०१३ हिंदी चित्रपट)

**हिम्मतवाला** हा २०१३मध्ये प्रदर्शित झालेला हिंदी चित्रपट आङे.

या हिंदी चित्रपटात अजय देवगण, दाक्षिणात्य अभिनेत्री तमन्ना भाटिया, रितेश देशमुख यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत.

सार:

दोन जिवलग मित्रांपैकी एकाचा मृत्यू झाल्यानंतर दुसऱ्या मित्राला त्याच्या आई व बहिणीकडे त्याचे नाव घेऊन जावे लागते.व त्यानंतर ही कथा पुढे त्या गावात भेटलेली प्रेयसी, आई, बहिण व खलनायकाभोवती फिरत राहते.

वर्ग:इ.स. २०१३ मधील हिंदी चित्रपट
अस्मिता देशमुख

**अस्मिता देशमुख** (२९ जून:पुणे, महाराष्ट्र, भारत) ही एक मराठी अभिनेत्री आहे जी दूरदर्शनवरील देवमाणूस या मालिकेसाठी प्रसिद्ध आहे. तिने वर्ष २०१९ मध्ये शॉर्ट म्युझिक व्हिडिओ मले पिरतीची गोखरू रुतल  ग गॅलॉमगमध्ये काम केले.

## मागील जीवन आणि शिक्षण 
तिने आपले प्राथमिक शिक्षण एन. एच. स्कूल सांगवी व हुजूर पागा गर्ल्स स्कूलमधून पूर्ण केले. तिने एसएनडीटी गर्ल्स कॉलेजमधून माध्यमिक शिक्षण पूर्ण केले.

## मालिका 
* देवमाणूस
* देवमाणूस २
* तुझी माझी जमली जोडी

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
 आयएमडीबीवर

वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जुमदेवजी ठुब्रीकर

**जुमदेवजी ठुब्रिकर** उर्फ **महानत्यागी बाबा जुमदेवजी** यांचा जन्म ३ एप्रिल १९२१ रोजी नागपूर मधील एका नम्र आणि गरीब कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील विठोबाजी ठुबरीकर विणकर होते आणि आई सरस्वतीबाई एक घरगृहिणी होती. बाबा जुमदेवजींना बाळकृष्ण, नारायण आणि जगोबा असे तीन मोठे आणि मारोती नावाचा एक धाकटा भाऊ होता. वडील विणकर असल्याने आणि त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची असल्यामुळे बाबा जुमदेवजी इयत्ता चौथीच्या पुढील शिक्षण घेऊ शकले नाही. इ.स. १९३८ मध्ये वयाच्या सतराव्या वर्षी बाबा जुमदेवजी यांचा विवाह वाराणसीबाईशी झाला. काही कारणांमुळे त्यांनी आपला वडिलोपार्जित विणकामाचा व्यवसाय सोडला आणि त्यांनी सेठ केसरीमल यांच्याकडे काही वर्षे सुवर्णकार म्हणून काम केले. कालांतराने त्यांनी नागपूर महानगरपालिकेत कंत्राटदार म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.

कालांतराने बाबा जुमदेवजी ने परमात्मा एक सेवक मानव धर्म मंडळाची स्थापना केली. त्यांनी व्यसनमुक्ती, सामाजिक ऐक्य तथा मानवी जीवनातील अंधश्रद्धा यावर मोठ्या प्रमाणावर कार्य केले. त्यांचे हे काम महाराष्ट्राबाहेर अनेक राज्यात पोहोचले. 

स्वर्गीय बाबा जुमदेवजी ठुब्रिकर यांच्या कार्याची दखल घेत १ ऑक्टोबर २०१३ रोजी तत्कालीन उपराष्ट्रपती डॉ हमीद अन्सारी यांच्या हस्ते महान त्यागी व्यक्तिमत्व बाबा जुमदेवजी यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ एक टपाल तिकिटाच अनावरण करण्यात आले.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी संत
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
लेन्सबरी क्रीडा मैदान

**लेन्सबरी क्रीडा मैदान** हे इंग्लंडच्या टेडिंग्टन शहरातील एक मैदान आहे. हे मैदान प्रामुख्याने क्रिकेटसाठी वापरण्यात येते. 

६ जून १९७९ रोजी इंग्लंड आणि वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट संघांदरम्यान हा या मैदानावरचा पहिला महिला एकदिवसीय सामना खेळवला गेला होता.

वर्ग:इंग्लंडमधील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:ईस्ट ससेक्स
स्टीटली कंपनी मैदान

**स्टीटली कंपनी मैदान** हे इंग्लंडच्या शिरेक्स शहरातील एक मैदान आहे. प्रामुख्याने हे मैदान क्रिकेट साठी वापरण्यात येते. 

७ जून १९७९ रोजी इंग्लंड आणि वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट संघांमध्ये या मैदानावरचा पहिला महिला एकदिवसीय सामना खेळवला गेला.

वर्ग:इंग्लंडमधील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:नॉटिंगहॅमशायर