open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
माउरूस योकाई

माउरूस योकाई   (१८ फेब्रुवारी १८२५ – ५ मे १९०४). श्रेष्ठ हंगेरिअन कादंबरीकार. त्याचा जन्म विद्यमान स्लोवाकिया गणराज्यातील कोमारॉम येथे झाला. त्याचे आई वडील दोघेही सुखी आणि राजसंपन्न घराण्यातील होते. वयाच्या दहाव्या वर्षापर्यंत त्याचे शिक्षण घरीच झाले. माउरूसमध्ये बालवयातच बुद्धीचे तेज होते. त्याचे वडील व्यवसायाने वकील होते. अल्पावधीतच वडिलांचे निधन झाल्यावर कुटुंबाने त्याला वकिलीचे शिक्षण घेण्यास प्रवृत्त केले. १८४६ साली त्याने कायद्याची पदवी घेतली पण वकिलीचा व्यवसाय फारसा केला नाही साहित्य आणि राजकारण ह्या क्षेत्रांतच राहिला. वकिली व्यवसायातील केल्या जाणाऱ्या तडजोडी नैतिकदृष्ट्या त्याला अप्रिय वाटत होत्या.

हंगेरियन अकॅडमीने त्याच्या *झेसिडा फि (ज्यू बॉय)* ह्या पहिल्या नाटकाचे प्रयोग केल्याने तो बुडापेस्टला आपल्या साहित्य कारकीर्दीला वळण देण्यासाठी गेला. तेथील साहित्य चळवळीतील लोकांशी त्याचा परिचय झाला.

प्रारंभी एका नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या त्याच्या *वर्किंग डेज*  ह्या पहिल्या कादंबरीचे प्रकाशन झाले. त्याच्या साहित्यातील विलक्षण प्रभावामुळे लवकरच बुडापेस्ट मधील साहित्य विश्वात त्याला प्रसिद्धी मिळाली आणि त्या काळात लोकप्रिय आणि अभिजात दर्जा असणाऱ्या *इलेटकीपेक* (*Életképek*),या नियतकालिकाचे संपादकपद त्याला मिळाले. १८४५ मध्ये त्याने शोकात्म पात्रांचा अभिनय करणाऱ्या एका प्रसिद्ध अभिनेत्रिशी विवाह केला.

१८४८ साली हंगेरीत झालेल्या क्रांतिकारक चळवळीत तो सहभागी होता. हंगेरिअन संसदेत विरोधी पक्षनेता म्हणून त्याने काही काळ काम केले. १८९७ मध्ये हंगेरिअन संसदेच्या वरिष्ठ गृहाचा आजीव सदस्य म्हणून त्याची निवड झाली. विक्टोरिया कालखंडातील इंग्रजी साहित्यामध्ये त्याच्या साहित्याला विशेष प्रसिद्धी मिळाली होती. खुद्द विक्टोरिया राणी त्याच्या साहित्याची चाहती होती असे सांगितले जाते.

योकाईने नाट्यलेखन आणि कथालेखनही केलेले असले, तरी त्याची कीर्ती मुख्यतः अधिष्ठित आहे, ती त्याच्या कादंबरीलेखनावर. *वर्किंग डेज* (१८४६, इं. शी.) ही त्याची पहिली कादंबरी. त्याच्या विशेष उल्लेखनीय कादंबऱ्यांत (सर्व इं. भा.) *द गोल्डन एज इन ट्रान्सिल्व्हेनिया* (१८५२), *द डे ऑफ रॉथ* (१८५६), *द बॅरन्स सन्स* (१८६९) आणि *ब्लॅक डायमंड्स* (१८७०) ह्यांचा समावेश होतो. जोमदार शैली, विनोदाचा परिणामकारक वापर आणि गतिमान कथानके ही त्याच्या कादंबरीची काही लक्षणीय वैशिष्ट्‌ये होत.

बूडापेस्ट येथे तो निधन पावला.
यारोस्लाव सेफर्ट

यारॉस्लाव्ह सेफर्ट  (२३ सप्टेंबर १९०१-१० जानेवारी १९८६). चेक कवी आणि पत्रकार. जन्म प्राग शहरी. १९५० पर्यंत त्याने पत्रकारी केली तथापि एकीकडे त्याचे काव्यलेखनही चालू होते. ‘सिटी इन टीअर्स’ (इं. शी) हा त्याचा पहिला काव्यसंग्रह १९२० सालीच प्रसिद्ध झाला होता. तरुण वयात त्याचा साम्यवादाकडे ओढा होता. त्याच्या आरंभीच्या कवितांतून श्रमजीवी वर्गाबद्दलची आस्था, सोव्हिएट रशियाकडून असलेल्या अपेक्षा प्रकट होतात.

१९२० नंतरच्या काही वर्षांत सोव्हिएट रशियाच्या साम्यवादी प्रयोगाने अन्य काही चेक कवीही भारावून गेले होते तथापि सेफर्टचा कम्युनिस्ट पक्षाबद्दलचा उत्साह पुढे ओसरला. १९२९ मध्ये त्याने कम्युनिस्ट पक्ष सोडला. ‘पोएटिझम’ (इं. शी) ह्या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या चेक काव्यसंप्रदायात तो सामील झाला. ‘विशुद्ध कविता’ हे ह्या काव्यसंप्रदायाचे ध्येय होते.

‘ऑन वायरलेस वेव्ह्‌ज’ (१९२५, इं. शी), ‘द नाइटिंगेल सिंग्ज राँग’ (१९२६, इं. शी.) ह्या त्याच्या काव्यसंग्रहांतून विशुद्ध कवितेकडे झुकणारी त्याची प्रवृत्ती दिसून येते. देशात घडणाऱ्या घटनांविषयी तो संवेदनशील होता. ‘म्युनिक करारा’ नुसार चेकोस्लोव्हाकियाचा काही भाग जर्मनीला जोडण्यात आला, तेव्हा त्याने ‘स्विच ऑफ द लाइट्स’ (१९३८, इं. शी.) मधल्या कविता लिहिल्या. त्याचे सु. ३० काव्यसंग्रह प्रसिद्ध झाले. यांशिवाय त्याने अनेक नियतकालिकांमधून  लेखन केले, तसेच लहान मुलांसाठीही लिहिले. १९६६ साली चेकोस्लोव्हाकियाचा राष्ट्रकवी म्हणून त्याला सन्मानित करण्यात आले.

वर्ग:चेक कवी
वर्ग:इ.स. १९०१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉर्ज एडवर्ड बेटमन सेंट्सबरी

जॉर्ज एडवर्ड बेटमन सेंट्सबरी  (२३ ऑक्टोबर १८४५-२८ जानेवारी १९३३). इंग्रजी साहित्याचा ख्यातनाम इतिहासकार. जन्म साउथॅम्पटन, हँपशर येथे. मेर्टन कॉलेज, ऑक्सफर्डमधून तो एम्. ए. झाला (१८६८) तथापि त्याला हवी असलेली मेर्टन कॉलेजची अधिछात्रवृत्ती (फेलोशिप) न मिळाल्यामुळे निराश होऊन जवळपास दहा वर्षे त्याने शिक्षक म्हणून व्यतीत केली. शिक्षकी पेशात असतानाच त्याने फ्रेंच साहित्याचा अभ्यास सुरू केला. तसेच *अकॅडमी*  ह्या नियतकालिकात परीक्षणे लिहावयास आरंभ केला.

*फॉर्टनाइटली रिव्ह्यू  *ह्या नियतकालिकासाठी फ्रेंच कवी *शार्ल बोदलेअर*  ह्याच्यावर त्याने लिहिलेल्या समीक्षात्मक निबंधामुळे (१८७५) त्याने वाङ्‌मयक्षेत्राचे लक्ष वेधून घेतले. त्यानंतर लेखनावरच आपला चरितार्थ चालवण्याचे त्याने ठरवले. *एन्‌सायक्लोपीडिआ ब्रिटानिका*  मध्ये त्याने चरित्रात्मक नोंदी आणि फ्रेंच साहित्यावर एक लेख लिहिला (नववी आवृ. १८७५-८९). फ्रेंच साहित्यावर त्याने समीक्षात्मक लेखनही केले तथापि *प्रायमर ऑफ फ्रेंच लिटरेचर* (१८८०), *ए शॉर्ट हिस्टरी ऑफ फ्रेंच लिटरेचर* (१८८२) आणि *स्पेसिमेन्स ऑफ फ्रेंच लिटरेचर फ्रॉम व्हीयाँ टू ह्यूगो*  (१८८३) ह्या फ्रेंच साहित्यविषयक त्याच्या ग्रंथांना मोठे यश प्राप्त झाले. समकालीन फ्रेंच कादंबरीकारांवरही त्याने लेख लिहिले.

इंग्रजी साहित्यावरील त्याच्या विस्तृत समीक्षात्मक लेखनाचा प्रारंभ इंग्रज कवी *जॉन ड्रायडन  *ह्याच्यावरील लेखनाने झाला (१८८१). त्यानंतर इंग्रजी साहित्यावर त्याने बरेच लेखन केले. *एसेज इन इंग्लिश लिटरेचर १७८०-१८६०* (१८९०) मध्ये त्याने लिहिलेल्या अनेक निबंधांपैकी त्याचे वेचक निबंध संकलित करण्यात आलेले आहेत. १८९५ मध्ये एडिंबरो विद्यापीठातील इंग्रजी साहित्याच्या अध्यासनावर त्याची नेमणूक झाली. एडिंबरो विद्यापीठात असताना त्याने लिहिलेल्या *ए शॉर्ट हिस्टरी ऑफ इंग्लिश लिटरेचर* (१८९८) ह्या ग्रंथाला उत्तम प्रसिद्धी मिळाली. *हिस्टरी ऑफ क्रिटिसिझम अँड लिटररी टेस्ट इन यूरोप फ्रॉम अर्लिएस्ट टेक्‌स्ट्स टू द प्रेझेंट डे* (३ खंड, १९००-०४) हा त्याचा ग्रंथ त्यानंतर प्रसिद्ध झाला. आजही ह्या ग्रंथाचे मोल मोठे आहे. इंग्रजी साहित्यात काहीशा दुर्लक्षित राहिलेल्या छंदःशास्त्रासारख्या क्षेत्रातही त्याने लक्षणीय कामगिरी बजावली. ह्यासंदर्भात *हिस्टरी ऑफ इंग्लिश प्रोसोडी फ्रॉम द ट्‌वेल्फ्थ सेंचरी टू द प्रेझेंट डे* (३ खंड, १९०६-१०), *हिस्टॉरिकल मॅन्युअल ऑफ इंग्लिश प्रोसोडी* (१९१०) हे त्याचे ग्रंथ त्या दृष्टीने निर्देशनीय आहेत.

विविध कालखंडांतील इंग्रजी साहित्यावर त्याने केलेले लेखन आजही महत्त्वाचे आहे. उदा., *ए हिस्टरी ऑफ एलिझाबेदन लिटरेचर* (१८८७), *द फ्लरिशिंग ऑफ रोमान्स अँड द राइज ऑफ ॲलिगरी* (१८९७), *मायनर पोएट्स ऑफ द कॅरोलाइन पीरिअड* (३ खंड, १९०५-२१). सर वॉल्टर स्कॉट आणि मॅथ्यू आर्नल्ड ह्यांसारख्या लेखकांवरही त्याने लिहिले. *केंब्रिज ऑफ इंग्लिश लिटरेचर* मध्ये त्याने २१ प्रकरणे लिहिली (१९०७-१६). त्याचे वाचन भरपूर होते आणि त्यातून त्याने मिळवलेल्या ज्ञानाचा भक्कम आधार त्याने लिहिलेल्या साहित्येतिहासविषयक लेखनाला आहे. साहित्याचा इतिहास लिहिताना साहित्यातील विविध प्रवाह आणि विकासाचे टप्पे त्याने दाखविले तथापि विषय आणि आशय ह्यांच्या पेक्षा शैलीची जाणीव त्याने जास्त जोपासली. त्याच्या लेखनाची शैली अनौपचारिक, संभाषणात्मक आणि जिवंत असल्यामुळे त्याच्या साहित्याची वाचनीयता वाढली. समीक्षाक्षेत्रात नवीन प्रणाली त्याने निर्माण केली नाही मात्र आस्वादकता हे त्याने समीक्षेचे प्रधान लक्ष्य मानले.

बाथ, समरसेट येथे तो निधन पावला.
क्योकुतेई बाकीन

क्योकुतेई बाकीन (४ जुलै १७६७-१ डिसेंबर १८४८). जपानी कादंबरीकार. संपूर्ण नाव ताकिझाबा बाकिन. जन्म एदो (आताचे टोकिओ शहर) येथे सामुराई श्रेणीच्या एका कनिष्ठ सरदार घराण्यात. बाकिन नऊ वर्षांचा असतानाच त्याचे वडील निवर्तले. वयाच्या चवदाव्या वर्षापासून तो स्वतःचा काहीतरी व्यवसाय शोधण्याचा प्रयत्न करू लागला. वैद्यकीत शिरण्याची त्याने धडपड केली पण ती अयशस्वी ठरली. पुढे तो कादंबरीलेखनाकडे वळला. सांता कायोदेन ह्या जपानी कादंबरीकाराचे मार्गदर्शन त्याला लाभले. लवकरच सांता कायोदेनच्या तोडीचा कादंबरीकार असा लौकिक त्याला प्राप्त झाला. 

*चिंझई यूमिहारीझुकी* (१८॰५-१॰) आणि *नान्सो सातोमी हाक्केनदेन*  (१८१४-४१, इं. शी. सातोमी अँड द एट वॉरिअर डॉग्ज) ह्या त्याच्या दोन विशेष उल्लेखनीय कादंबऱ्या होत. *चिंझेई यूमिहारीझुकी*  ही कादंबरी मिनामोतो तामेतोमो नावाच्या एका योद्धयाच्या व्यक्तिरेखेभोवती गुंफण्यात आलेली आहे, तर ‘सातोमी अँड द एट वॉरिअर डॉग्ज’ ही कादंबरी म्हणजे आठ योद्ध्यांची शौर्यगाथा आहे.

हे आठ योद्धे म्हणजे परोपकार, न्यायबुद्धी, सौजन्य, प्रज्ञा, श्रद्धा, निष्ठा, आज्ञाधारकपणा आणि भक्तिपरायणता अशा आठ गुणांची प्रतीके होत. बाकिन हा व्यासंगी लेखक होता. व्यासंगाला उत्तम कल्पनाशक्तीची जोड मिळाल्यामुळे ‘सातोमी अँड द एट वॉरिअर डॉगज’ सारख्या भव्य साहित्यकृतींची निर्मिती तो करू शकला.

त्याच्या कादंबऱ्यातून त्याच्या स्वच्छंदतावादी वृत्तीचा प्रत्यय येतो. आपल्या लेखनासाठी चिनी-जपानी आख्यायिका. इतिहास आणि लोकविद्या (फोकलोअर) ह्यांचा त्याने उपयोग करून घेतला. त्याची शैली प्रासादिक, डौलदार आणि लयबद्ध आहे. बाकिनने ‘किब्योशी’ आणि ‘योमिहोन’ हे कथात्मक साहित्यप्रकारही हाताळले. त्याने एकूण ३॰ पेक्षा अधिक दीर्घ कादंबऱ्या ह्या कथाप्रकारांत लिहिल्या. किब्योशी म्हणजे तरुणांसाठी लिहिलेल्या खास कथांची चित्रमय पुस्तके. प्रौढांसाठी लिहिल्या जाणाऱ्या कादंबऱ्याना योमिहोन (रीडिंग बुक्स) म्हणतात.

एदो येथे तो निधन पावला.
पापुआ न्यू गिनी क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२३-२४

पापुआ न्यू गिनी पुरुष क्रिकेट संघाने मार्च २०२४ मध्ये मलेशियाला दोन ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी दौरा केला. हे सामने पांडामारन जवळ बायुमास ओव्हल येथे झाले. ही मालिका पापुआ न्यू गिनीच्या २०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक स्पर्धेच्या तयारीचा भाग बनली.

## खेळाडू
## टी२०आ मालिका
### पहिला टी२०आ
### दुसरी टी२०आ
## नोंदी
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
* ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ

वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट
२०२३-२४
वर्ग: पुरुष क्रिकेट
अतिन बंदोपाध्याय

**अतिन बंदोपाध्याय** (१९ मार्च १९३४ – १९ जानेवारी २०१९). भारतातील सुप्रसिद्ध बंगाली भाषा साहित्यिक. त्यांचा जन्म बांग्लादेशातील ढाका जिल्ह्यातील रेनाडी विभागातील हिजाडी गावी झाला. १९४७ मध्ये बंगालच्या विभाजनानंतर घडलेल्या घटना, दंगली, हिंसाचार, हिंदू आणि मुसलमानाचे यांच्यातील जातीय आणि धार्मिक तणाव अशा परिस्थितीत त्यांनी आशा, आकांक्षा, भ्रमनिराशता आणि स्वतःच्या मातृभाषेपासून म्हणजे मायबोली पासून विभक्त होण्याची शक्यता इत्यादी मुल्ये त्यांच्या साहित्यात अतिशय संवेदनशीलपणे प्रकट केली आहेत.

अखंड भारतातील म्हणजे पूर्वबंगालमध्ये त्यांनी त्यांचे बालपण व्यतीत केले. त्यांचे शिक्षण पनम स्कूल मध्ये झाले. पण पुढे बंगालच्या विभाजनानंतर त्यांनी भारतात स्थलांतर केले. पदव्युत्तर पदवी पर्यंतचे उच्च शिक्षण त्यांनी घेतले. नंतर तत्कालीन कलकत्ता विद्यापीठातून त्यांनी शिक्षकाचे प्रशिक्षण पूर्ण केले. नाविक ट्रक क्लीनर येथे प्राथमिक शिक्षक म्हणून नोकरी केली. सतीई राजेंद्र नारायण हायस्कूल चौवारीगचा जिल्हा मुर्शिदाबाद येथील शाळेत ते मुख्याध्यापक झाले. कोलकत्ता येथे एका औद्योगिक कारखान्यात व्यवस्थापक, प्रकाशन सल्लागार, आणि शेवटी पत्रकार म्हणून काम केले. सेवानिवृत्तीनंतर कोलकत्ता येथे कायमस्वरूपी स्थाईक झाले.

यांची पहिली कथा बेहरामपूर येथील नियतकालिकात प्रकाशित झाली. कृती विभाजनावरील टेट्रालॉजी चार भागातील खंड म्हणून त्यांना टेट्रालॉजी हे नाव दिले आहे.

## साहित्याचा आढावा पुढीलप्रमाणे 
### कादंबरी 
# *समुद्र मानुस* (१९६०)
# *समुद्र पकीरखाना* ( १९६३)
# *नग्न ईश्वर* (१९६७)
# *शेस दृश्य* (१९६७)
# *राजा जाये बनवासे* (१९७१)
# *तकन हेमनटकल* (१९७२)
# *ऐकती जालेर रेखा* (१९८७)
# *अन्नभोग* (१९९०), *कापशी* (१९९७)

### लघुकथा 
# *एकलर बम्ला गल्प* (१९७४)
# *मानुसर घरबारी* (१९७८)
# *पंचास्ती गल्प* (१९९१)
# *दुई किशोरी दुई प्रेमिक* (२००७)
# *बायोस संधी* (२००९)
त्यांच्या साहित्यामध्ये अविभाजित बंगालमधील ग्रामीण जीवनाचे स्पष्ट, सुंदर आणि विलोभनीय असे वर्णन आहे. आपल्या पत्रकारिता आणि प्रौढाबद्दलच्या कल्पनेव्यतिरिक्त लहान मुलांसाठी विविध कल्पना त्यांनी शब्दबद्ध केलेल्या आहेत.

## पुरस्कार 
* साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९९१)
* बिभूती भूषण पुरस्कार (१९९०)
* तारास्कर पुरस्कार (१९९१)
* मटीलाल पुरस्कार (१९८३)

वयाच्या ८४ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.
उदय भेंब्रे

**उदय भ्रेंब्रे** (२७ डिसें १९३९). भारतीय साहित्यातील प्रसिद्ध कोकणी लेखक. नाटककार आणि संपादक म्हणून त्यांची प्रमुख ओळख आहे. खरेतर गोव्यातील प्रसिद्ध वकील अशी एक दुसरीही त्यांची ओळख आहे. जन्म दक्षिण गोव्यातील रिव्हॉन येथे. त्यांचे कुटुंब हे जमीनदार होते.त्याचे प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण जांबावली, रिवण, कुचकडे आणि वास्को येथून झाले. त्याचे हे शिक्षण पोर्तुगीज भाषेतून झाले.

गोवामुक्ती आंदोलनात त्यांच्या वडीलांना अटक झाली होती आणि त्यांना १९६२ पर्यंत पोर्तुगालला अटक करून ठेवण्यात आले होते. कुटूंब स्थलांतरित झाल्यानंतर त्यांचा शिक्षणक्रम चालू झाला. शालेय वयातच त्यांना लेखन, दिग्दर्शन आणि अभिनयाची आवड होती. शालेय अभ्यासक्रम आटोपून पुढील उच्च शिक्षणासाठी त्यांनी मुंबईच्या सिद्धार्थ कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला. विज्ञान शाखेत शिक्षण घेत असूनही कला शाखेची त्यांची ओढ कायम होती. त्यावेळी *विद्या*  नावाचे महाविद्यालयाचे वार्षिक निघत असे, त्यातील एकाचे संपादन भ्रेंब्रे यांनी केले होते.

## साहित्य 
* *चान्न्याचे राती* (कवितासंग्रह)
* *ब्रह्मास्त्र* (सदरलेखन)
* *कर्णपर्व* (नाटक)
* *अस्मितायेचो कसाई* (निबंध संग्रह)

कालांतराने त्यांनी मुंबई येथील ऑल इंडिया रेडिओची नोकरी पतकरली. त्यात ते नाटिका आणि गीताचे दिग्दर्शन करीत असत. गोवा स्वातंत्र्य झाल्यावर ते गोव्याला स्थायिक झाले आणि त्यांनी *राष्ट्रमत*  या वृत्तपत्रामध्ये संपादक म्हणून कार्य केले. या वृत्तपत्रामधील ब्रह्मास्त्र हे त्याचे सदर लोकप्रिय होते. या सदरामधून यांनी कोकणी समाज, कोकणी अस्मिता आणि गोवा महाराष्ट्रात विलिन करण्याच्या राजकीय प्रस्तावाला विरोध या विषयावर त्यांनी कोकणी समाजाचे प्रबोधन केले.१९७३-७८ या कालावधीत ते कोकणी भाषा मंडळाचे अध्यक्ष होते. गोवा कोकणी अकादमीचे सदस्य, अध्यक्ष ही पदेही त्यांनी भूषविली आहे. कला अकादमी गोवा या संस्थेतही त्यांनी गोमंतक संस्कृतीसंदर्भात भरीव कार्य केले. २०१५ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी पुरस्काराने गौरविण्यात आले आहे.
कला प्रकाश

**कला प्रकाश** (०२.०१.१९३४-०५.०८.२०१८). स्वातंत्रोत्तर कालखंडात सिंधी साहित्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या लेखिका. कथा, कादंबरी आणि काव्यक्षेत्रात त्यांनी विपुल लेखन केले आहे. स्वातंत्र्य प्राप्तीनंतर सिंधी समाज आपले मूळ शोधण्याचा संघर्ष करीत असताना कला प्रकाश यांचे लेखन सुरू होते. स्थलांतर या घटनेपोटी सिंधी समाजाला आलेली परात्मता लक्षात घेऊन “संपूर्ण मानव जातीच्या भविष्यासाठी चालू असलेला संघर्ष ” ह्या भावनेतून त्यांनी लेखन केले आहे. कला प्रकाश यांचा जन्म सध्या पाकीस्तानातील सिंध प्रांतातील कराची येथे झाला. फाळणीनंतर मुंबईला स्थायिक, प्रसिद्ध सिंधी लेखक, कवी आणि शिक्षणतज्ञ साहित्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त डॉ . मोतीप्रकाश यांच्याशी १९५४ मध्ये त्यांचा विवाह झाला. १९७७ मध्ये दुबईला स्थायिक, २००२ मध्ये भारतात परत. प्राथमिक शिक्षण कराची येथे. माध्यमिक व महाविद्यालयीन शिक्षण मुंबईत. थोडे दिवस सरकारी नोकरी केल्यानंतर अध्ययन या त्यांच्या आवडीच्या क्षेत्राकडे वळल्या.

### प्रकाशित साहित्य 
## कथासंग्रह 
* मूर्क एईन ममतो (१९७३)
* वरण मे गूल (१९९३)
* इन्तेजार (२००८)

## *कादंबऱ्या* 
* *हिकदिल हजार अरमान*  (१९५७)
* *शिशे जी दिल*  (१९६०)
* हिक सपनो सूकान जो (१९७१)
* हयाती ओठोन रे (१९७५)
* वक्त विथून विचोथियून (१९८८)
* आरशीया अडो (१९९२)
* प्यार (१९९७), पकान जो प्रीत (१९९८)
* समुंद ऐन किनारो (२००४)
* अऊखा पंध प्यार झा (२०१०)

## कवितासंग्रह 
* ममता झून लहरून भाग-१, १९६३, भाग-२, २००६
* जे हिमरे म्हंज हुरयान (१९८७)
‘दोही बे दोही’ ही कथा *नई दुनिया* या मासिकातून प्रसिद्ध प्रथम प्रकाशित झाली. ‘खाण व हान’ या लघुकथेमुळे यशस्वी लेखिका म्हणून त्यांना मान्यता मिळाली. या लघुकथेचे अनेक प्रादेशिक भाषेत भाषांतर झाले. सिंधी साहित्यातातील भावनिक परिपक्वता आणि अभिरुचीतील प्रामाणिकता असलेले लेखन म्हणून या कथेकडे पाहिले गेले. बेघर झालेल्या सिंधी जमातीची दोलायमान स्थिती आणि त्या जमातीसमोर आलेल्या अडचणी हा त्यांच्या सुरुवातीच्या लेखनाचा विषय राहिला.

*आरशीया अडो*  ही त्यांची कादंबरी सिंधी साहित्यातील महत्वाची कादंबरी ठरली. संवेदनशील आणि नाजूक विषयांची हाताळणी करणाऱ्या कला प्रकाश यांचे लेखन सर्व अभिरुची असलेल्या वाचकांसाठी असल्याने लेखिका म्हणून त्यांची वेगळी ओळख निर्माण झाली. स्त्री या गौणपात्राला मुख्य पात्र करून मध्यमवर्गीय जीवनाचे चित्रण त्यांच्या साहित्यात आले. म्हणूनच स्वतःच्या उराशी स्वप्ने घेऊन एका अनोळखी प्रदेशात संघर्षमय प्रवास करणाऱ्या व्यक्तीच्या जीवनावर आधारलेल्या *आरशीया अडो* या त्यांच्या कादंबरीला साहित्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त झाला. थेट विषयाला हात घालणाल्या, पाल्हाळपणाला फाटा देणाऱ्या कला प्रकाश यांनी कथा , काव्य, कादंबरी यापलीकडे जाऊन चित्रकला, प्रवासवर्णन सारखे विषयही हाताळले. *ममता झून लहरून* या गद्य काव्यातून निष्पाप बालकाचे मन व त्याच्या प्रेमाला असलेला प्रतिसाद प्रकट केला आहे.

लालित्यपूर्ण शब्दरचना, अभिव्यक्तीतील शुद्धता सर्व समादेशक विचार आणि वैविध्यपूर्ण लेखनकौशल्य या गुणांमुळे कला प्रकाश यांचे साहित्य अद्वितीय ठरले आहे. 

### पुरस्कार 
# अखिल भारत सिंधी बोली अने साहित्य सभा अप्रीशियन सन्मान (१९६५)
# महाराष्ट्र साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९९२)
# साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९९४)
# ईश्वरो जीवतराम बुक्सानी अवार्ड (२००१)
# प्रियदर्शनी अकादेमी पुरस्कार (२०१०)
# सिंधी भाषा अकादेमी पुरस्कार (२०११) इत्यादी पुरस्कार त्यांना प्राप्त झाले आहेत.

पतीसोबत साहित्य अकादमी मिळविणारे कला प्रकाश एकमेव दाम्पत्य, तर मुलगा श्रीकांत गझल काव्यप्रकारात नवे विचार आणि आधुनिक रुपकता आणणारे तरुण कवी आहेत.

मुंबई येथे त्यांचे निधन झाले आहे.
दमयंती बेशरा

**दमयंती बेशरा** प्रसिद्ध भारतीय ओडिया आणि संथाळी साहित्यिक, प्राधान्याने संथाळी भाषा आणि साहित्य यातील योगदानासाठी दमयंती बेशरा यांना साहित्यविश्वात ओळख आहे. जन्म ओदिशातील मयूरभंज जिल्ह्यात. सूदूरवर्ती अशा क्षेत्रात जन्म आणि जीवयापन असतानाही त्यांनी उत्कृष्ट अशी शैक्षणिक कामगिरी केली आहे. माध्यमिक शिक्षणासाठी त्या रायरंगपूर बालिकाश्रम येथे निवासी होत्या. येथेच त्यांना काव्यलेखनाची आवड निर्माण झाली.

पुढील शिक्षणासाठी त्यांचे काका फागुराम मांझी यांनी त्यांना रमादेवी महिला महाविद्यालयात पुढील उच्च शिक्षणासाठी दाखल केले. रोजच्या शैक्षणिक खर्चही भागविण्यासाठी त्यांना बराच संघर्ष करावा लागला. त्यांची अभ्यासाप्रती असणारी ओढ बघून या संघर्षात त्यांना काही शिक्षक,सहाध्यायी यांनी मदत केली. अशा परिस्थितीत त्यांनी उत्कल विद्यापीठातून भाषाशास्त्रात पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. एम्. ए., एम. फिल.,आणि पीएच. डी., पर्यंतचे शिक्षण त्यांनी मोठ्या अडचणीतून घेतले आहे. लोकसेवा आयोगाकडून नियुक्त होऊन त्या महाराजा पूर्णचंद्र कॉलेज, बारीपाडा येथे अधिव्याख्याता म्हणून नियुक्त झाल्या. सांप्रत ओडिया भाषेतील सहयोगी प्राध्यापक म्हणून ते कार्यरत आहेत.

दमयंती बशेरा यांनी कविता, निबंध, समीक्षा, व्याकरण, कथा, संशोधनपद्धती आणि अनुवाद या विभिन्न साहित्यप्रकारात लेखन केले आहे. 

## कवितासंग्रह 
* संथाली – *जीवी झरना* (१९९४),
* *ओ ओत ओग ओल आर जूरी जीता* (१९९५)
* *कुइंदी मिम* (२००४)
* *से सहेद* (२००६)

## निबंधसंग्रह 
* *सागेन साओनहेद* (१९९५)
* *पारसी साओनटा साओनहेद* (२००९)

## कथासंग्रह 
*गीद्रभूलाव कहाणी* (२०१०)

## भाषाशास्त्रीय लेखन 
* *रानोर तुपलाग* (२००८)
* *संथाली साओनहेद रेयाग नगम*
* *गुरू गोमकेयाग झेनेल आर झनालाग* (२००६)
* *रोर सानेस* (२०१२)

याशिवाय त्यांनी ओडिया भाषेतही समीक्षात्मक लेखन केले आहे. अनेक राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय परिसंवादांमध्ये त्यांनी संथाली आणि ओडिया भाषेत साहित्याविषयी शोधनिबंध सादर केले आहेत.

दमयंती बशेरा यांचे साहित्य हे विचारप्रवृत्त करणारे साहित्य आहे. संथाली भाषा आणि त्यानिमित्ताने दिसून येणारे मानवी जीवन हे आदिवासी आणि शोषित गटाचे प्रतिनिधित्व करते. या शोषित आणि सुदूरवर्ती गटाचे दुःख, विचारविश्व त्यांनी त्यांच्या साहित्य आणि संशोधनातून मांडले आहे. मयूरभंज या परिसरातील संथाली जमात हा दमयंती बशेरा यांच्या विचारविश्वाचा पहिला घटक आहे.त्यांचे भाषाशास्त्रीय लेखन हे संथाली भाषा आणि साहित्य यांच्या परिवर्धनासाठी झाले आहे. संथाली भाषेच्या लिपी पासून ते सर्व अभिव्यक्ती माध्यमाच्या सूसूत्रीकरणासाठी त्यांनी त्यांचे भाषाशास्त्रीय लेखन केले आहे.

अखिल भारतीय संथाली लेखक संस्थेचा पीअर ऑफ द इयर अवॉर्ड (१९९४), साहित्य अकादमी पुरस्कार, तांत्ररासूणी पुरस्कार (२०१०) असे काही पुरस्कार त्यांनी प्राप्त आहेत.
काष्ठशिल्प

**काष्ठशिल्प :** लाकडी कलाकृती. शिल्पकलेच्या दगड व धातू या दोन माध्यमांप्रमाणेच लाकूड किंवा काष्ठ हेही एक महत्त्वाचे माध्यमआहे. हस्तव्यवसाय व इतर उपयुक्त कला इत्यादींत जसा लाकूडकामाचा अंतर्भाव होतो, त्याचप्रमाणे उच्च प्रकारची शिल्पकला म्हणूनही काष्ठशिल्प गणले जाते.

काष्ठशिल्पे अनेक जातींच्या लाकडांमध्ये करतात. काष्ठशिल्पांसाठी भारतात मॅहॉगनी, साग, एबनी, पेरू, शिसवी वगैरे जातींचे लाकूड वापरात आहे. यूरोपमध्ये सीडार, ओक, बाल्सावुड, बॉक्सवुड इत्यादींचे लाकूड वापरले जाते. काष्ठशिल्पे सर्वसाधारणपणे दोन पद्धतींनी करतात. मातीचे किंवा प्लॅस्टरचे आकृतिनिर्देशक असे लहान नमुने तयार करणे आणि त्याप्रमाणे लाकडांमध्ये कोरणे, ही एक पद्धत. अशा शिल्पांत लाकडामधील अंगभूत तंतुरेषा कोठेही येऊ शकतात. कलावंताच्या पूर्वनियोजित कल्पनेनुसार आकृती कोरली जात असल्याने त्यांत मूळ लाकडाच्या पाेताचा वा गुणवत्तेचा विचार केलेला असतो. दुसऱ्या पद्धतीत लाकडाचा ओंडका बारकाईने निरखून त्यातील रेषा व गाठी यांचा अभ्यास करून शिल्पकार त्यात मानवाकृतींचे, प्राण्याचे किंवा अप्रतिरूप आकार उत्स्फूर्तपणे कोरतो. पुष्कळ वेळा लाकडाच्या सालीचाही उपयोग केला जातो. लाकूड जर मध्येच सडलेले किंवा खराब निघाले अथवा दुसरी एखादी अधिक मनोवेधक कल्पना त्या लाकडामध्ये दिसू लागली, तर कलाकार आपली मूळची कल्पना बदलून नवीन घनाकार शोधू लागतो. अशा पद्धतीत तंतुरेषा व गाठी यांच्या आकृतीशी एकजीव साधला जातो.

वर्ग:कला
तांबटकाम

पारंपरिक **तांबटकामात** मुख्यत्वे तांब्या-पितळेच्या भांड्यांची निर्मिती अंतर्भूत असते. ही भांडी तयार करणारा तांबट प्रथम तांब्याचा किंवा पितळेचा पत्रा घेऊन त्यावर तयार करावयाच्या भांड्याच्या आकाराचे वर्तुळ काढतो. नंतर ते कात्रीने कापून घेतो व मग ते दगडी खोलगट ऐरणीवर ठेवून हातोड्याने ठोकतो त्यामुळे पत्र्याला खोलगट आकार येऊ लागतो. अपेक्षित आकार येईपर्यंत हे काम चालू असते. यानंतर त्यावर पुन्हा निराळ्या आकारांच्या आणि वजनाच्या हातोडीने तीन ते चार वेळा ठोके दिले जातात. सामान्यतः प्रत्येक भांड्याचा वरचा व खालचा असे दोन भाग अलग अलग ठोकले जातात. ते दोन्ही भाग पितळ, टाकणखार व नवसागर यांच्या साह्याने डाखकाम करून व ते एकमेकांस जोडून त्यांतून एकसंध भांडे तयार करण्यात येते. लांब गळ्याचे मोठे भांडे मात्र तीन भागांत तयार केले जाते. भांडे जोडून तयार झाल्यावर तांबट कोळशाची पुड किंवा चिंच यांनी घासून ते चकचकीत करतो व शेवटी लहान हातोडीने पुन्हा त्यावर ओळीने ठोके मारून ते चमकदार बनवितो.

ही भांडी रोजच्या घरगुती उपयोगासाठी असतात. त्यांत प्रामुख्याने पातेली, तपेली, ओघराळे, डाव, पळी, कावळा, तसराळे, वेळणी, कोशिंबिरीचा घड, ताट, ताटल्या, वाट्या, कळशी–घागर, हंडा–डेग, लोटा, फुलपात्र, झारी, सुरई, पिंप, बंब, व गंगाळ इ. भांड्यांचा समावेश होतो. या भांड्यांवर नक्षीकाम क्वचितच असते, कारण ती रोजच्या वापरातील असतात. त्यांचे आकार मात्र आकर्षक व डौलदार असतात. भारतामध्ये बहुधा सर्व ठिकाणी कमीअधिक प्रमाणात ही भांडी तयार होतात. तथापि अहमदाबाद, पुणे, नासिक व सांगली येथील लोटे, लोट्या, गडवे, इ. प्रसिद्ध  आहेत, तर अहमदाबादला तयार होणाऱ्या पानदानावरील नक्षीचे जाळीकाम उल्लेखनीय आहे. तसेच उत्तर प्रदेशात तयार होणारी गंगाजमनी कळशी लोकप्रिय आहे. हिच्या तीन भागांपैकी मधला भाग पितळेचा व बाकीचे दोन भाग (तळ व गळा) तांब्याचे बनवितात. यात्रेकरू या कळशीत गंगाजळ भरून घेतात.

नित्य उपयोगाच्या घरगुती भांड्यांखेरीज प्रासंगिक उपयोगासाठी असलेली भांडी, उदा., अत्तरदाणी, गुलाबदाणी, पिकदाणी ही देखील तांबट तयार करतात. ही भांडी नक्षीदार आणि आकर्षक आकाराची असतात. तसेच देवपूजेची भांडी व उपकरणे उदा., पळी, पंचपात्र, ताम्हन, तांब्या, समई, नीरांजन, धूपदाणी, हळद–कुंकवाचा करंडा, गंधाची तबकडी, फुलांसाठी तबक, पुष्पपात्र वा फुलोरी, अभिषेकपात्र तसेच झारी इ. भांडी बहुतेक तांब्याची वा पितळेची असतात. त्यांचा आकार, घाट व त्यांवरील कलाकुसर विशेष कलात्मक नसली, तरी मनोवेधक असते.

वर्ग:कला
स्कर्व्ही ग्रास

**कर्व्ही ग्रास :** (इं. स्पूनवर्ट लॅ. *कॉक्लिॲरिया ऑफिसिनॅलिस* कुल-क्रुसिफेरी). रक्तपित्त (व्याधी) नाशक म्हणून वापर व लागवड करण्यात येणारी ही लहान ओषधीय द्विवर्षायू वनस्पती. इंग्रजी नावाप्रमाणे ती गवत नसून ⇨ *क्रुसिफेरी* कुलातील एक द्विदलिकित फुलझाड आहे. ती मूळची उत्तर ध्रुवीय असून हल्ली ब्रिटनमध्ये समुद्रकिनारी आढळते आशियातील समशीतोष्ण भागात व यूरोपातही सामान्यपणे आढळते. तिच्या प्रजातीतील (*कॉक्लिॲरिया*) वनस्पतींची पाने काहीशी चमच्यासारखी असल्याने त्यावरून ग्रीक भाषेत चमचा या अर्थी वापरलेल्या कॉक्लिअर शब्दाचा उपयोग प्रजाती नाम बनविण्यात केला आहे. एक इंग्रजी नावही त्याच अर्थाचे आहे. कॉक्लिॲरिया प्रजातीत सु. २५ जाती असून त्यांचा प्रसार उ. समशीतोष्ण प्रदेश, दक्षिण ते पूर्व हिमालय आणि जावातील डोंगराळ भाग येथे आहे. सुमारे १५ जाती यूरोपात व उ. अमेरिकेत आढळतात. *नॅस्टर्शियम*, *रोरिपा* व *रॅडिक्युला* या भिन्न प्रजातींत *कॉक्लिॲरिया*तील काही जाती हल्ली समाविष्ट करतात. सर्वच जाती मांसल पानांच्या असून बहुतेक सर्व समुद्रकिनारी आढळतात. कॉ. *आर्मोरॅशिया* (*रोरिपा आर्मोरॅशिया आर्मोरॅशिया लॅपॅथिफोलिया*) ही यूरोपीय जाती उ. भारतात व द. भारतातील गिरिस्थानकांत लावलेली आढळते. तिच्या मुळांचा उपयोग अन्नपदार्थास स्वाद आणण्यास करतात. तिला इंग्रजीत ‘हॉर्स रॅडिश’ म्हणतात.

स्कर्व्ही ग्रासची लागवड वर्षायूसारखी करतात. ती ५-३० सेंमी. उंच वाढते. मूलज पानांना देठ असतो व ती हृदयाकृती असतात स्कंधोद्भव पाने अल्पवृंत, आयत व दातेरी असतात. फुले पांढरी व लहान असून गोलसर शुष्क फळे (सार्षपक) येतात तिचे एकंदर स्वरूप लुतपुतियासारखे [*नॅस्टर्शियम ऑफिसिनेल* ⟶ नॅस्टर्शियम] असते. सामान्य शारीरिक लक्षणे  *क्रुसिफेरी* कुलात वर्णिल्याप्रमाणे असतात. ती उत्तेजक, मूत्रल, दीपक, रेचक, तिखट, कडू व दाहक असून चुरगळली असता डांबरासारखा दुर्गंध येतो. ती स्कर्व्हीनाशक आहे. तिचा उपयोग सॅलड म्हणून क्वचित करतात. नवीन लागवड बियांपासून सावलीत करतात. बी पिंगट लालसर, लहान व लंबगोल असून काहीसे खरबरीत व कोनीय असते.
आर्मागेडन

**आर्मागेडन :** *नव्या करारानुसार* (रेव्हेलेशन-१६:१६) जगाच्या अंतःसमयी सुरशक्ती व असुरशक्ती यांच्यामध्ये श्रेष्ठत्वाबद्दल होणाऱ्या संग्रामाचे रणक्षेत्र. ‘हार मेगिडो’  म्हणजे मेगिडोचा पर्वत या हिब्र शब्दावरून आर्मागेडन हा शब्द आला असावा.  इझ्राएलमधील मेगिडो पर्वताजवळील मोक्याच्या खिंडीजवळ प्राचीन काळी अनेक लढाया झाल्या. आर्मागेडन म्हणजे सुष्टदुष्ट प्रवृत्तींचा संघर्ष असेही म्हणण्याची प्रथा आहे.
आर्थिक युद्धतंत्र

**आर्थिक युद्धतंत्र :** शत्रूच्या युद्धप्रयत्‍नामागील आर्थिक  आधार मोडून काढण्यासाठी करण्यात येणारी कारवाई.  युद्धाचा हेतू शत्रूची युद्धशक्ती नष्ट करणे हा असतो.  आधुनिक युद्धात मानवी शक्तीपेक्षा शस्त्रास्त्रे व इतर साधनसामग्रीवरच प्रामुख्याने भर दिला जात असल्याने, युद्धावश्यक साधनसामग्री व शस्त्रास्त्रे ह्यांचे उत्पादन व पुरवठा हे युद्धातील एक महत्त्वाचे अंग ठरते.  त्यासाठी सुरक्षित, भक्कम व सातत्यपूर्ण आर्थिक आधार युद्धकाळात कायम राखणे अपरिहार्य असते म्हणूनच उत्पादन व पुरवठा करणाऱ्या शत्रूच्या आर्थिक व्यवस्थांवर हल्ले करून ती खिळखिळी केल्यास शत्रूस पराभूत करणे सुलभ होते.  ह्या युद्धप्रकारात बंदरातील धक्के, नांगरलेल्या नौका, रेल्वेस्थानके, मालधक्के, आगगाड्या, लोहमार्ग वगैरे वाहतुकींच्या साधनांवर बाँबहल्ले करणे तसेचपुरवठाकेंद्रे, भांडागारे, औद्योगिक युद्धोपयोगी सामानांचे कारखाने, संरक्षण कार्यालये, दळणवळण केंद्रे ह्यांच्यावर विमानी हल्ले चालू ठेवणे यांसारख्या प्रत्यक्ष युद्धकारवाया येतात.  ह्याशिवाय त्यांत शत्रूला युद्धसामग्रीचा पुरवठा करणाऱ्या राष्ट्रांवर दडपण आणणे, खुल्या समुद्रात किंवा खुष्कीच्या मार्गांवर टेहळणी करून व गस्त ठेवून युद्धोपयोगी वाहतुकीची नाकेबंदी करणे व रसद तोडणे, चोरट्या व्यापारावर सक्त देखरेख ठेवणे, कोणतीही युद्धोपयोगी वस्तू मित्रराष्ट्रांकडून शत्रूला पुरविली जाणार नाही हे पाहणे इ. कारवायांचा समावेश होतो.  आर्थिक युद्ध युद्धनैतिक तंत्राचाच एक प्रकार असल्याने सैनिकी संघटनेशी त्याचा मेळ साधलेला असतो. आर्थिक युद्ध हा शब्दप्रयोग दुसऱ्या जागतिक महायुद्धाच्या सुमारास रूढ झाला. पहिल्या महायुद्धाच्या वेळच्या ब्रिटिश सागरी नाकेबंदी मंत्रालयाचे रूपांतर दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुमारास आर्थिक युद्ध मंत्रालयात करण्यात आले. या मंत्रालयाच्या विनंतीवरूनच रूझवेल्टने जुलै १९४० मध्ये युद्धोपयोगी साहित्याच्या निर्यातीवर बंदी घातली. जर्मनीचा पराभव होण्यात ह्या आर्थिक युद्धतंत्राचा मोठा वाटा आहे, असे मानले जाते.
स्पॅनिश आर्माडा

**आर्माडा :** १५८८ साली स्पेनने इंग्लंडविरुद्धच्या युद्धात वापरलेल्या आरमारी काफिल्याचे नाव. या काफिल्यात ६८ अव्वल व ६२ इतर जहाजे, ८,००० खलाशी व १९,००० सैनिक, ४९४ कमी पल्ल्याच्या अवजड व ६३० लांब पल्ल्याच्या हलक्या तोफा होत्या. यांशिवाय फ्लँडर्सच्या ड्यूक ऑफ पार्माच्या नेतृत्वाखाली ३०,००० सैन्य आर्माडाच्या मदतीस येणार होते. या काफिल्याचा सेनापती ॲडमिरल सांताक्रूथ होता पण त्याच्या मृत्यूनंतर त्या पदावर मेडिना-सिडोन्या याची नियुक्ती करण्यात आली.  स्पेनचा आर्माडा अजिंक्य मानला जाई.  याउलट इंग्लंडचे सैन्यबळ कमी असूनही हॉवर्ड, ड्रेक, हॉकिन्झ अशा अतिकुशल दर्यावर्दींचे नेतृत्व त्यास लाभले होते. सुरुवातीस ड्रेकने स्पेनच्या ताब्यातील कॉर्दोव्हावर छुपा हल्ला करून चुणूक दाखविली.  त्यातच आर्माडास निसर्गाचा कोपही सहन करावा लागला.  पुढे इंग्रजी नौदलाने आर्माडास तीन ठिकाणी गनिमी युद्धाने तोंड दिले व प्लिमथजवळ आर्माडाचा जवळजवळ धुव्वा उडविला.

संदर्भ : 1. Lewis, M. *The Spanish Armada*, New York, 1960.

            2. Mattingly, G. *Defeat of hte Spanish Armada*, London, 1959.

वर्ग:युद्ध
आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी

१ ऑक्टोबर २०१५ रोजी महिला क्रिकेटच्या तीनही फॉरमॅटचा समावेश करून **आयसीसी महिला रँकिंग** लाँच करण्यात आली. रँकिंग सिस्टम कसोटी, एकदिवसीय आणि टी-२० सामन्यांच्या निकालांना समान महत्त्व देते. हे सांख्यिकीशास्त्रज्ञ आणि आयसीसी क्रिकेट समितीचे सदस्य डेव्हिड केंडिक्स यांनी डिझाइन केले होते आणि पुरुषांच्या क्रिकेट क्रमवारीप्रमाणेच ती पद्धत वापरते. प्रत्येक संघ मागील ३-४ वर्षांतील त्यांच्या सामन्यांच्या निकालांवर आधारित गुण मिळवतो — गेल्या ऑक्टोबरच्या पहिल्या महिन्यापासून १२-२४ महिन्यांत खेळलेले सर्व सामने, तसेच त्यापूर्वीच्या २४ महिन्यांत खेळलेले सर्व सामने, ज्यासाठी  खेळलेले सामने आणि मिळवलेले गुण दोन्ही अर्धे मोजले.

## एकदिवसीय क्रमवारी
## आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी
## संदर्भ
आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२०आ क्रमवारी
वर्ग:क्रीडा जागतिक क्रमवारी
चित्रजवनिका

**चित्रजवनिका  :**  टॅपेस्ट्री, ताग, कापूस, लोकर किंवा रेशीम यांच्या अनेकरंगी धाग्यांनी विणलेले मुक्त चित्राकृतींचे पडदे म्हणजे चित्रजवनिका. सामान्यतः भिंतींवर लावण्यासाठी त्यांचा उपयोग होतो. हा कलाप्रकार विणकामाइतकाच प्राचीन असून मध्य-आशियातून पूर्वेस आणि पश्चिमेस तो प्रसृत झाला असावा. याच्या प्रगतप्रकारात चित्राकृती विणण्यासाठी आडवे-उभे धागे काटकोनातच ठेवतात. पूर्वी बाह्यरेषेनुरूप आडवा धागा उभ्या धाग्यातून फिरविला जाई.

या विणकामात चित्रनमुन्यातील निरनिराळ्या रंगांचे छोटे आकार साधण्यासाठी, प्रत्येक आकारापुरता आडवा धागा उभ्या धाग्यांतून फिरतो. यासाठी वस्त्रविणीतील धोटा न वापरता रंगपरत्वे वेगळ्या तंतुकीला वापरतात. वक्ररेषांकित रंगाकार विणकामामुळे एकमेकांत गुंफले जातात, पण चित्ररेषा उभ्या आणि समांतर असल्या, म्हणजे त्यांच्या विणकामात फटी राहतात. काही प्रकारांत त्या तशाच ठेवतात, तर काहींत त्या निरनिराळ्या प्रकाराने सांधतात.

## इतिहास 
प्राचीन ईजिप्त, चीन, ग्रीस, द. अमेरिकेतील पेरू इ. देशात प्रचारात असलेला हा कलाप्रकार भारतातही ‘वानकर्म’ म्हणून ओळखला जात असे. इ.स.पू. पंधराव्या शतकातील ईजिप्तमधील चित्रजवनिकेचे नमुने उपलब्ध आहेत. तत्कालीन सिरियातील कारागिरांचे ते असावेत. नंतरच्या काळातील नमुने आढळले नसले, तरीही ही परंपरा ख्रिस्तकामापर्यंत टिकून राहिली असावी, असे दिसते.

चीनमध्ये हान राजवटीपासून (इ.स.पू. २०२–इ.स. २२०) ते मिंग राजवटीपर्यंत (इ.स. १३६८–१६४४) चित्रविणकाम होत असे. विणकामातील फटी तशाच ठेवलेले, रेशमी आणि कलावस्तूच्या धाग्यांचे तलम चिनी काम कस्सू (K’SSU) म्हणून ओळखतात. हानराजवटीच्या उत्तरकालीन अशा पेरू देशाच्या ‘पाराकास’) (४००–८००) संस्कृतीत लामाच्या लोकरीचे वैशिष्ट्यपूर्ण विणकाम होत होते. चीनमधून कोरिया आणि जपानमध्ये ही कारागिरी गेली. जपानी नमुने उघड्या फटींचे असत. इस्लामी चित्रविणकामात कुराण-वचने, भौमितिक अलंकरण वगैरेचा उपयोग केलेले पट्टे असत. बाराव्या शतकापासून यूरोपात असे विणकाम होऊ लागले. तथापि दर्जेदार कला या स्वरूपात त्याचे दर्शन चौदाव्या शतकातील फ्रान्समध्ये होते. अँजूच्या ड्युकसाठी विणलेली ‘आपोकॅलिप्स’ ही चित्रजवनिका प्रसिद्ध आहे.

## प्रसार 
पंधराव्या शतकात तुर्ने, ब्रुसेल्स, अँटवर्प इ. ठिकाणी काम करणाऱ्या फ्लेमिश कारागिरांची परंपरा सोळाव्या शतकात यूरोपातील इतर देशांत पसरली. पीटर पॉल रूबेनच्या चित्रकलेचा आणि यथातथ्यतेचा प्रभाव त्यांच्या विणकामावर होता. सतराव्या शतकात फ्रान्सच्या चौदाव्या लुईने गोबली (पॅरिस) व ओब्यूसाँ वगैरे प्रमुख निर्मितिकेंद्रे विकत घेऊन ती सरकारी खाती बनविली. फ्रान्स्वा बुशे, ल ब्रं चार्ल्‌स वगैरे प्रसिद्ध व दरबारी चित्रकारांनी विणकामाची मूळ चित्रे केली. राजाश्रयामुळे कलेची चलती होती. त्या काळचे विणकाम, विविध रंगांची उपलब्धता आणि तांत्रिक सुधारणांमुळे चित्रसदृश झाले, पण त्याबरोबर माध्यमाच्या खास वैशिष्ट्यपूर्ण मर्यादाही ओलांडल्या गेल्या. इंग्लंडमधील मॉर्ट लेक या केंद्राची निर्मिती महत्त्वाची आहे. अठराव्या शतकांत माद्रीद, सेंट पीटर्झबर्ग, नेपल्स वगैरे नवी केंद्रे व ब्रूसेल्स हे जुने केंद्र प्रसिद्ध होते. इंग्लंडमध्ये विल्यम मॉरिसने या कलेच्या पुनरूज्जीवनाचे प्रयत्न केले. एकोणिसाव्या शतकातील खालावलेल्या दर्जानंतर विसाव्या शतकात पिकासो, ब्राक, मीरो अशा प्रसिद्ध चित्रकारांनी चित्रजवनिकांसाठी चित्रनमुने निर्माण केले.

वर्ग:विणकाम
जुस्ट

**जुस्ट :** दोन अश्वारूढ सरदारांमधील द्वंद्वयुद्धाचा जुना पाश्चात्य प्रकार. यूरोपमध्ये सरंजामशाहीच्या काळात, सरदार म्हणून गणले जाण्यापूर्वी, जमीनदारांना आपल्या क्षात्रगुणाची चाचणी द्यावी लागे. त्यासाठी त्यांना द्वंद्वयुद्धांचा अनुभव प्राप्त करणे आवश्यक ठरे. राजाकडून सरदारकी मिळाल्यानंतर लढायांचा सराव ठेवण्यासाठी हे सरदार टूर्नामेंटमध्ये [ → टाटू व टूर्नामेंट] भाग घेत परंतु या टूर्नामेंटच्या विधिनियमांच्या चौकटीत राहून सरदारांना आपली युद्धांची रग जिरवणे कठीण जाई. शिवाय टूर्नामेंट म्हणजे केवळ श्रीमंतांची संमलनेच ठरू लागली होती. त्यामुळे जुस्ट हा द्वंद्वयुद्धप्रकार निर्माण झाला. राजघराण्यातील लग्नसोहळ्यांतही अशी द्वंद्वयुद्धे खेळली जात. युद्धप्रसंगी सरदार चिलखत घालीत, हे युद्ध बहुधा भाल्यांनी लढले जाई तर कधी कधी पू्र्वसंमतीने कुऱ्हाड, गदा इ. शस्त्रेदेखील वापरण्यात येत. जुस्ट खेळणारा घोड्यावरून पडला, की द्वंद्वयुद्ध संपत असे. सुंदर स्त्रिया आणि राजेरजवाडे यांचे लक्ष वेधून घेण्यासाठीही जुस्टमधील पराक्रम उपयोगी पडे. संरजामशाहीच्या अस्ताबरोबरच ही सरदारी द्वंद्वयुद्धेही लोप पावली.
डफरिन (जहाज)

**डफरिन :** सागरी व्यापाराला आवश्यक असे नाविक प्रशिक्षण देणारे पहिले जहाज. १९२७ ते १९७२ या काळात ते वापरात होते. १९४८ सालानंतर अभियांत्रिकी प्रशिक्षणाची सोय कलकत्ता येथील सागरी अभियांत्रिकी महाविद्यालयात करण्यात आली. डफरिनची कार्यक्षमता संपल्याने १६ एप्रिल १९७२ पासून त्यास बाद करण्यात आले व त्याऐवजी नवे प्रशिक्षण जहाज राजेंद्र हे वापरात आले. जानेवारी १९७६ मध्ये डफरीन जहाजाचा लिलाव करण्यात आला.भारतीय पुढाऱ्यांनी १९२२–२८ या काळात हिंदी व्यापारी नौदलाच्या विकासासाठी त्या वेळच्या कायदेमंडळात ठराव-चर्चाद्वारे बरीच खटपट केली. परिणामतः ब्रिटिश सरकारने ५ ऑक्टोबर १९२७ रोजी डफरिन (बांधणीवर्ष १९०४–०५) जहाजावर नाविक प्रशिक्षणाची सोय केली. मुळात डफरीन हे सैनिक-वाहतुकी जहाज होते. कॅप्टन सेयर हे पहिले कॅप्टन-सुपरिटेंडंट होते. १९३० साली हार्व्ही यांच्या कारकीर्दीत अधिकाऱ्यांची पहिली तुकडी तयार झाली. ॲड्‌मिरल रामदास कटारी, अजितेंदू चक्रवर्ती, भास्कर सोमण, सदाशिव करमरकर व सॅम्सन या सुप्रसिद्ध नाविक अधिकाऱ्यांचे प्रशिक्षण डफरीनवर झाले. हार्व्हीनंतर डफरिनच्या प्रमुखपदी नेमलेले कॅप्टन हजारी हे पहिले भारतीय होत. १९२७–७२ या काळात मुंबईच्या माझगाव धक्क्यापाशी डफरीनने नांगर टाकला होता. या काळात २,२५७ भारतीय व १२३ परदेशी उमेदवारांनी तेथे प्रशिक्षण घेतले. पंचम जॉर्ज यांनी डफरिनमधील ज्या टेबलावर भोजन केले होते, ते टेबल आता मुंबईच्या लालबहादूर शास्त्री नॉटीकल कॉलेजमध्ये डफरिनची एक स्मृती म्हणून जतन करण्यात आले आहे. इतर खलाशी व सारंग यांच्या प्रशिक्षणासाठी भद्र (कलकत्ता), मेखला (विशाखापटनम्), आणि नवलाक्षी (गुजरात) या नाविक जहाजशाळा आहेत.

## संदर्भ 
Government of India, The Publication Division, The Story of the Dufferin, Delhi, 1956.
टॅननबर्गची लढाई

**टॅननबर्गची लढाई :** टॅननबर्ग (हल्लीचे नाव स्टिंबार्क) पोलंडमधील वॉर्साच्या उत्तरेस सु. ६३ किमी. अंतरावर आहे. १९१४ साली ते जर्मनीच्या पूर्व प्रशिया प्रांतात होते. टॅननबर्गच्या पूर्वेस ६० किमी.वर मझुरीअन सरोवरांची रांग सुरू होऊन ती उत्तरेस गुंबिनन (हल्लीचे नाव गूस्यिफ, रशिया) गावाच्या दक्षिणेस सु. ५० किमी.वर संपते. टॅननबर्गच्या पूर्वेस असलेला प्रदेशही जंगलमय होता. येथील पहिली लढाई (१५ जुलै १४१०) प्रशियाच्या ट्यूटन सरदारांची सेना व पोलंडचा राजा जागिएलो यांच्यात होऊन त्यात ट्यूटन सरदार पराभूत झाले. त्यामुळे ट्यूटनांचे पोलंडवरील वर्चस्व कायमचे नष्ट झाले. या लढाईत रशिया, लिथ्युएनिया आणि बोहीमियाचा झिश्का यांची सैन्ये पोलंडच्या बाजूने लढली. दुसरी लढाई २६ ते ३१ ऑगस्ट १९१४ मध्ये पूर्व प्रशिया काबीज करण्याच्या हेतूने रशियाने सुरू केली. रशियाच्या बाजूने पूर्व प्रशियावर दोन प्रकारे चढाई करणे शक्य होते. एक म्हणजे मझुरीअनच्या उत्तरेकडून आणि दक्षिणेकडून एकाच वेळी हल्ला करणे परंतु यात मझुरीअनच्या अडथळ्यामुळे सैन्य दुभंगले जाऊन त्याचे नियंत्रण करणे कठीण होते. दुसरा प्रकार असा, की मझुरीअनच्या दक्षिणेकडून टॅननबर्गच्या दिशेने उत्तरेला बाल्टिक समुद्राकडे शिरून प्रशियन सैन्याची कोंडी करणे. रशियाने पहिला प्रकार अवलंबिला व २० ऑगस्ट रोजी गुंबिनन येथे जर्मनांना हार खावी लागली टॅननबर्गच्या दिशेने रशियाची दुसरी सेना सेनापती समसॉनॉव्ह याच्या मार्गदर्शनाखाली आगेकूच करीत होती. कोंडमारा होणार या भीतीने जर्मन सेनापती प्रिटवित्सने आपल्या सेनेला व्हिश्चला नदीपर्यंत माघार घेण्याचा हुकूम दिला. जर्मन सेनाप्रमुखाने प्रिटवित्सला काढून ⇨ हिंडेनबुर्खला सेनापती व लूडेन्डोर्फला स्टाफप्रमुख म्हणून नियुक्त केले. प्रिटवित्सच्या हाताखालील कारवाईप्रमुख कर्नल होफमान याला रशियाच्या आगामी हालचालींचे बेत कळल्यामुळे त्याने माघारीची आज्ञा रद्द केली व उत्तरेस एका घोडदळाची बचावफळी उभी करून बाकीचे सैन्य दक्षिणेकडे समसॉनॉव्हच्या समोर उभे केले. हिंडेनबुर्ख आणि लूडेन्डोर्फ यांनी हा व्यूह पसंत केला. रशियन सेनापतींना या हालचाली मुळीच समजल्या नाहीत, त्यामुळे रशियाची उत्तरेकडील सेना स्वस्थ बसली. जर्मनांनी प्रतिहल्ला करून समसॉनॉव्हच्या सेनेची टॅननबर्गच्या पूर्वेकडील जंगलात कोंडी करण्याचे ठरविले. लूडेन्डोर्फचा बेत मात्र वेगळाच होता. परंतु जर्मन सेनापती फ्रान्सोआने लूडेन्डोर्फच्या आज्ञेचा भंग करून रशियन सेनेचे परतीचे सर्व मार्ग बंद केले. परिणामतः कोंडीत सापडलेल्या रशियन सैन्याला पराभव पतकरावा लागून महायुद्धाच्या शेवटापर्यंत बचावात्मक युद्ध खेळावे लागले. टॅननबर्गच्या लढाईत १,२०,००० रशियन सैनिक कैदी बनले. जर्मनांनी या युद्धात आंतरफळी रणतंत्र (बॅटल ऑफ इंटीरियर लाइन्स) वापरले. या लढाईचे खरे मानकरी होफमान व फ्रान्सोआ हेच होत परंतु होफमान व फ्रान्सोआच्या औदार्यामुळे इतिहासात हिंडेनबुर्ख व लूडेन्डोर्फची नावे पुढे आली.
येनाची लढाई

**येनाची लढाई :** नेपोलियनने प्रशियाविरुद्ध १४ ऑक्टोबर १८०६ रोजी जिंकलेली एक प्रसिद्ध लढाई. डिसेंबर १८०५ मध्ये ऑस्टरलिट्झ येथील लढाईत नेपोलियन बोनापार्टने ब्रिटन, ऑस्ट्रिया व रशिया यांच्या संयुक्त सैन्याचा पराभव केला त्यामुळे ऑस्ट्रियाने रशिया व ब्रिटन या दोघांशीही असलेला संबंध तोडला. १८०६ मध्ये प्रशियाने नेपोलियनच्या आक्रमणाविरुद्ध लढण्याची तयारी केली व बर्लिनच्या नैऋत्येस येना आणि आउअरश्टेट या गावांच्या मधोमध १,३०,००० फौज खडी केली. येनाच्या दक्षिणेस असलेल्या थ्युरिंजा जंगलाच्या पश्चिमेला कोबुर्क व बेरूत येथे नेपोलियनने आपल्या सैन्याचे तीन विभाग केले. हे तीन विभाग वेगवेगळ्या मार्गाने बर्लिनच्या रोखाने उत्तरेकडे निघाले. येनापाशी नेपोलियनने दोन विभाग एकत्र करून, जर्मन राजपुत्र होएनलोए याच्या ५१,००० सैनिकांवर दक्षिण व पूर्वेच्या बाजूने हल्ला केला आणि मध्यान्हापर्यंत त्यांचा धुव्वा उडविला. आउअरश्टेटच्या उत्तरेकडून प्रशियाचा राजा तिसरा विल्यम याचा बर्लिनबरोबरचा संबंध तोडण्यात व प्रशियाच्या २७,००० सैनिकांची विल्हेवाट लावण्यात नेपोलियनचा दुय्यम मार्शल दाव्हू हा यशस्वी झाला. या लढाईत प्रशियाच्या प्रचंड सैन्याचा पराभव करण्यात व जर्मनी-प्रशियावर फ्रान्सची सत्ता स्थापण्यात नेपोलियन यशस्वी झाला. या लढाईत नेपोलियनच्या युद्ध व रणकौशल्याचे काही पैलू खालीलप्रमाणे दृष्टोत्पत्तीस येतात. उदा., सैन्याची विभागणी करून त्यांची आगेकूच अलगपणे करणे, शत्रूवर आघात करताना मात्र हे वेगवेगळे विभाग एकत्र करणे, प्रत्यक्ष लढाईला तोंड फुटण्यापूर्वीच शीघ्र हालचालीने शत्रूच्या बगला व पिछाडी कमजोर करणे, आकस्मिक घाला घालणे आणि लढाई जिंकण्याचा पाया घालणे इत्यादी.
नाना फडणवीस वाडा

**नाना फडणवीस वाडा** हा पेशवेकालीन स्थापत्यशास्त्राचा नमुना म्हणून प्रसिद्ध आहे. महाराष्ट्र राज्यातील वाई जवळील मेणवली येथे हा वाडा आहे.

## ऐतिहासिक वारसा वास्तू
भगवानराव प्रतिनिधी यांच्याकडून इनाम मिळालेल्या जागेत नाना फडणवीस यांनी इसवी सन १७६८ मध्ये हा वाडा बांधला. वाडा दुमजली आणि चौसोपी पद्धतीचा आहे. वाड्यातील खोल्या, नानांचा पलंग आणि शयनकक्ष, खलबतखाना, पंगतीचा चौक, महिलांसाठी खास हळदी - कुंकू कार्यक्रम करण्यासाठी चौक, कचेरी, विहिरी, कारंजे अशी या वाड्याची रचना असून हा वाडा चांगल्या अवस्थेत सांभाळला गेलेला आहे.

या वाड्याच्या पहिल्या मजल्यावरील खोल्यांच्या भिंती चित्रांनी सुशोभित केलेल्या आहेत. पेशवेकालीन चित्रांचे वैशिष्ट्ये या भित्तीचित्रात दिसून येतात.

## चित्रदालन

File:पेशवेकालीन पुष्करिणी.jpg|पेशवेकालीन पुष्करिणी
File:पंगतीचा चौक.jpg|पंगतीचा चौक
File:नाना फडणवीस वाडा येथील चौक.jpg|नाना फडणवीस वाडा येथील चौक
File:मेणवली वाड्यातील भित्तीचित्र.jpg|मेणवली वाड्यातील भित्तीचित्र
File:मेणवली येथील घाट.jpg|मेणवली येथील घाट
File:नाना फडणवीस यांचा पलंग आणि कापडी पंखा.jpg|नाना फडणवीस यांचा पलंग आणि कापडी पंखा

## संदर्भ 
वर्ग:ऐतिहासिक स्थळे
वर्ग:पेशवेकालीन स्थापत्य
फ्रिगेट

**फ्रिगेट :** युद्धनौकेचा एक प्रकार. मराठीत याची फरगत, फरकत वा फरगाद अशीही अपभ्रष्ट रूपे प्रचारात आहेत. चिंचोळ्या आकाराची व पातळ चिलखती नौ–काया असलेली ही युद्धनौका अस्त्रसज्ज असते. उष्ण कटिबंधात आढळणाऱ्‍या ‘फ्रिगेट’ या सागरी पक्ष्यावरून तिला हे नाव मिळाले आहे. ⇨ विनाशिका, कॉर्व्हेट व स्लूप या नौकांचाही फ्रिगेटवर्गात समावेश केला जातो. ⇨कृझर, ही भारी युद्धनौका ⇨विमानवाहू जहाजे तसेच व्यापारी जहाज–काफिल्यांचे संरक्षक म्हणून काम करते. पाणबुड्या, लढाऊ विमाने वा अस्त्रे यांच्या हल्ल्यापासून प्रसंगी स्वबलिदान करूनही त्यांचे संरक्षण करणे, हे फ्रिगेटचे परम कर्तव्य असते. कॉर्व्हेट वा स्लूप यांपेक्षा भारी, परंतु विनाशिकेहून लहान व हलक्या अशा युद्धनौकांना भारतीय नौसेनेत फ्रिगेट म्हणतात. अमेरिकेत विनाशीकेपेक्षा भारी, परंतु क्रूझरहून हलक्या नौकांना फ्रिगेट हे नाव दिले जाते.

यूरोपमध्ये सोळाव्या शतकात भारी युद्धनौकांच्या व व्यापारी जहाजांच्या संरक्षणासाठी तसेच ⇨ गस्त व टेहळणी [⟶ टेहळणी, सैनिकी ] या कामासाठी फ्रिगेट प्रचारात आली. पुढे एक किंवा दोन तोफ–मजले असलेल्या फ्रिगेट बांधण्यात येऊ लागल्या. त्यांच्यावर २० ते ५४ तोफा असत व त्यांचे वजन सु. १,००० टन असे. त्यांची जास्तीत जास्त लांबी ६८ मीटर, व रूंदी १५ मीटर व खोली ५ मीटर असे. या तीन शिडांच्या फ्रिगेटांचा वेग सु १३·५ नॉट होता. स्लूप व कॉर्व्हेट यांच्यावर एक तोफ–मजला असे. त्यांचे शिड वल्हे यांचा उपयोग प्रचालनासाठी करीत. एकोणिसाव्या शतकाच्या अखेरीस पाणतीरांचा [⟶ पाणतीर] विध्वंस करण्यासाठी विनाशिकांचा जन्म झाला. प्रचलित अणुयुगात फ्रिगेट नौकांना पुढील महत्वाची कामे

प्रसंगोपात्त करावी लागतात : (१) भारी युद्धनौकांना रडारद्वारे वायुहल्ल्याची पूर्व–सूचना देऊन वायुविरोधीतंत्र उपयोगात आणणे (२) भू–जलगामी कारवायांना तसेच विमानवाहक नौदलांना व वाहतूक करणाऱ्‍या इतर जहाज–काफिल्यांना संरक्षण देणे (३) शत्रूने सोडलेल्या अस्त्रांची पूर्वसूचना संबंधितांना देणे व (४) शत्रूची अस्त्रे मार्गावर असतानाच त्यांचा नाश करणे. पाणबुड्यांचा मागोवा घेऊन विध्वंसनासाठी उपाययोजना करणे. ही कामे पार पाडण्यासाठी फ्रिगेटवर विमान विध्वंसक अस्त्रे उदा., सि–कॅट, सिडार्ट, स्टाईक्स वगैरे आणि पाणबुडीविरोधी [⟶ पाणबुडी युद्धतंत्र] बाँब, पाणतीर व जलभारप्रेरित महास्फोटके इ. सामग्री सज्ज असते. तसेच विमानभेदी व नौकाभेदी तोफाही सज्ज असतात. भारतीय नौसेनेत [⟶ नौसेना] असलेल्या आधुनिक फ्रिगेट (‘गिरी’ वर्ग) निलगिरी, हिमगिरी, उदयगिरी व दुणागिरी या चार २,८०० टनांच्या आहेत. त्या ११५ मिमी. च्या दोन व ४० मिमी.च्या दोन अशा अनुक्रमे विमानभेदी व नौकाभेदी तोफा पाणबुडीविरोधी तीन नळ्यांची लिंबो ही उखळी तोफ आणि ‘वास्प’ हेलिकॉप्टर इत्यादींनी सज्ज आहेत. १५ मे १९८० रोजी संपूर्णतया भारतीय आखणी–नमुना व बांधणीची ‘गोदावरी’ श्रेणीतील पहिली फ्रिगेट ‘तारागिरी’ ही युद्धनौका भारतीय नौसेनेत समाविष्ट झाली. या श्रेणीतील ‘विजयगिरी’ ही १९८१ साली तयार होऊन १९८३ साली ती ‘युद्धसज्ज’ होईल, असा अंदाज आहे.
थर्मोपिलाई

**थर्‌माॅपिली :** पूर्व ग्रीसमधील इतिहासप्रसिद्ध खिंड. येथे व्याधिहारक गरम पाण्याचे झरे आहेत. त्यावरून थर्‌मॉ (उष्ण) पिली (खिंड) हे नाव पडले असावे. ही खिंड अथेन्सच्या उत्तरेस सु. १२८ किमी. अंतरावर आहे. खिंडीला लागून पूर्वेस मेलिसचे आखात असून पश्चिमेस दक्षिणोत्तर कलिद्रॉमॉन पर्वतरांग आहे. खिंडीचा मधला भाग अगदी चिंचोळा म्हणजे सहा मी. रुंदीचा आहे. उत्तर ग्रीसकडून अथेन्सकडे जाण्यास थर्‌मॉपिलीचीच खिंड सोपी होती. तसेच थोड्या सैन्यानिशी संरक्षण करण्यास ही जागा सोयीस्कर होती. पहिली लढाई इ. स. पू. ४८० मध्ये झाली. अथेन्सने इराणी साम्राज्याच्या अंतर्गत व्यवस्थेत लुडबुड केल्याचे निमित्त होऊन इराणी सम्राट झर्क्‌सीझ थेसालीमार्गे उत्तर ग्रीसमध्ये आला. त्याच्या बरोबर १,६०,००० सैनिक होते. थेसालीच्या पूर्व किनाऱ्यावरून त्याच्या १,२७७ युद्धनौकाही दक्षिणेकडे अथेन्सच्या रोखाने निघाल्या. तेव्हा इराणी आक्रमणाला पायबंद घालण्यासाठी स्पार्टाचा राजा लीऑनिडस याने थर्‌मॉपिलीच्या घाटात ७,००० ग्रीक सैनिकांची संरक्षक फळी सज्‍ज केली. थर्‌मॉपिलीवर पूर्वेकडून हल्ला होऊ नये म्हणून व त्याचप्रमाणे झर्क्‌सीझला समुद्रमार्गे बगल देण्यास अशक्य व्हावे याकरिता, थर्‌मॉपिलीवर पूर्वेस ५० किमी. अंतरावर आर्टेमीसीऑन भूशिराजवळ ग्रीक नौसेना थीमिस्टोक्लीझने उभी केली. या भूशिरापाशी सागरी झटापटीस प्रारंभ झाला. झटापट चालू असतानाच थर्‌मॉपिलीत मधल्या घाट दरवाज्याजवळ लढाईस सुरुवात झाली. थर्‌मॉपिलीच्या पश्चिमेस डोंगरातून एक ॲनोपिया नावाचा घाट होता. त्या घाटातून काही इराणी सैन्य ग्रीकांच्या पिछाडीवर आले. हा घाट एफियॅल्टीझ या ग्रीक फितुराने उघडा केला, असे म्हणतात. परिणामतः थर्‌मॉपिलीत ग्रीक सैन्याची वाताहात झाली. ही बातमी ऐकून थीमिस्टोक्लीझने माघार घेऊन अथेन्सच्या रक्षणासाठी तो सॅलमिस सामुद्रधुनीकडे गेला. पुढे सॅलमिस येथे सागरी व फ्लॉरिडा येथे जमिनीवर युद्धे होऊन त्यांत इराण्यांचा पराभव झाला.

थर्‌मॉपिलीच्या लढाईची माहिती विश्वासार्ह नाही. तथापि इराण्यांकडून ग्रीकांना पराभव पतकरावा लागला, ही वस्तुस्थिती अबाधित राहते.

इ. स. पू. २७९ मध्ये गॉल लोकांच्या आक्रमणाला या खिंडीतच ग्रीकांनी काही महिने रोखून धरले होते. थर्‌मॉपिलीची दुसरी लढाई इ. स. पू. १९१ मध्ये सिरियाचा राजा तिसरा अँटायओकस व दोन रोमन सेनापती मेनियस ग्‍लॅब्रिओ व मार्क्‌स केटो यांच्यात झाली. त्यात अँटायओकसचा पराभव झाला. अँटायओकसच्या बाजूने हॅनिबल होता. दुसऱ्या महायुद्धात २० ते २५ एप्रिल १९४१ या काळात जर्मन पिछाडी सैन्यालाही येथे थोपवून धरण्यात आले होते.
लोढा समूह

**लोढा** किंवा **मॅक्रोटेक डेव्हलपर्स** (पूर्वीचे नाव : **लोढा डेव्हलपर्स**) ही एक भारतीय बहुराष्ट्रीय स्थावर मालमत्ता कंपनी आहे.  तिचे मुख्यालय मुंबई येथे आहे.  कंपनीची स्थापना १९८० मध्ये मंगल प्रभात लोढा यांनी केली होती.  मुंबई, ठाणे, हैदराबाद, पुणे आणि लंडन येथे त्यांनी निवासी आणि व्यावसायिक मालमत्ता विकसित केल्या आहेत . लोढा अल्टामाउंट, द वर्ल्ड टॉवर्स, लोढा बेलिसिमो, ट्रम्प टॉवर मुंबई आणि लोढा पार्क हे त्यांचे काही उल्लेखनीय प्रकल्प आहेत.   मुंबईजवळील पालवा ही एकात्मिक स्मार्ट सिटी विकसित करण्याचे श्रेयही कंपनीला जाते.   १९ एप्रिल २०२१ रोजी कंपनी मॅक्रोटेक डेव्हलपर म्हणून सूचीबद्ध झाली.  

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील कंपन्या
*
गगनचुंबी इमारत

२००९ मध्ये पूर्ण झालेली बुर्ज खलिफा इमारत. दुबई, संयुक्त अरब अमिरातीयेथील ही इमारत 
वर्ग:स्थापत्य
सध्या ही जगातील सर्वात उंच इमारत&nbsp; आहे. ]]
**गगनचुंबी इमारत** म्हणजे अनेक मजले असलेली एक उंच राहण्यायोग्य इमारत असते. आधुनिक स्त्रोतांनुसार, गगनचुंबी इमारती किमान १०० मीटर  किंवा १५० मीटर  उंचीची इमारत असते. परंत सर्वत्र स्वीकृत व्याख्या नसली नाही. साधारणपणे "अतिशय उंच" उंच इमारतीला गगनचुंबी म्हणतात. ऐतिहासिकदृष्ट्या, १८८० च्या दशकात या प्रकारच्या इमारती बांधल्या जाऊ लागल्या, तेव्हा हा शब्द प्रथम १० ते २० मजल्यांच्या इमारतींसाठी वापरला गेला.  गगनचुंबी इमारती कार्यालये, हॉटेल्स, निवासी जागा आणि किरकोळ जागांसाठी असू शकतात.

गगनचुंबी इमारतींचे एक सामान्य वैशिष्ट्य म्हणजे पडद्याच्या भिंतींना आधार देणारी स्टील फ्रेम असणे. या कल्पनेचा शोध व्हायलेट ले डक यांनी त्यांच्या वास्तुशास्त्रावरील प्रवचनात लावला.  या पडद्याच्या भिंती पारंपारिक बांधकामाच्या लोड-बेअरिंग भिंतींवर बसण्याऐवजी खाली असलेल्या फ्रेमवर्कवर असतात किंवा वरील फ्रेमवर्कमधून निलंबित केल्या जातात. काही सुरुवातीच्या गगनचुंबी इमारतींमध्ये स्टील फ्रेम असते जी प्रबलित काँक्रीटच्या भिंतींपेक्षा उंच लोड-बेअरिंग भिंती बांधण्यास सक्षम करते.

आधुनिक गगनचुंबी इमारतींच्या भिंती लोड-बेअरिंग नसतात, आणि बहुतेक गगनचुंबी इमारती खिडक्यांच्या मोठ्या पृष्ठभागाच्या भागाद्वारे वैशिष्ट्यीकृत आहेत जे स्टीलच्या फ्रेम्स आणि पडद्याच्या भिंतींमुळे शक्य झाले आहेत. तथापि, गगनचुंबी इमारतींमध्ये पडद्याच्या भिंती असू शकतात ज्या खिडक्याच्या लहान पृष्ठभागाच्या क्षेत्रासह पारंपारिक भिंतींचे अनुकरण करतात. आधुनिक गगनचुंबी इमारतींमध्ये अनेकदा ट्यूबलर रचना असते आणि ते वारा, भूकंप आणि इतर पार्श्व भारांना प्रतिकार करण्यासाठी पोकळ सिलेंडरप्रमाणे कार्य करण्यासाठी डिझाइन केलेले असतात. अधिक सडपातळ दिसण्यासाठी, वाऱ्याच्या कमी प्रदर्शनास अनुमती द्या आणि जमिनीवर अधिक प्रकाश प्रसारित करा, अनेक गगनचुंबी इमारतींमध्ये अडथळे असलेली रचना असते, जी काही प्रकरणांमध्ये संरचनात्मकदृष्ट्या देखील आवश्यक असते. 

## संदर्भ
पलासा विधानसभा मतदारसंघ

**पलासा विधानसभा मतदारसंघ - २** हा आंध्र प्रदेश राज्य विधानसभेच्या १७५ मतदारसंघांपैकी एक आहे. परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, हा मतदारसंघ २००८ साली स्थापन केला गेला. पलासा हा विधानसभा मतदारसंघ श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष पक्षाचे सीदीरी अप्पलाराजू हे पलासा विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:श्रीकाकुलम जिल्हा
वर्ग:श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ

## पलासा मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार
टेक्कली विधानसभा मतदारसंघ

**टेक्कली विधानसभा मतदारसंघ - ३** हा आंध्र प्रदेश राज्य विधानसभेच्या १७५ मतदारसंघांपैकी एक आहे. परिसीमन आदेश, १९५१ नुसार, हा मतदार १९५१ साली स्थापन झाला. टेक्कली हा विधानसभा मतदारसंघ श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघात मोडतो. आंध्र प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री एन.टी. रामाराव याच मतदारसंघाचे आमदार होते. 

तेलुगू देशम पक्ष पक्षाचे किंजरापु अचन्नैडू हे टेक्कली विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.

## टेक्कली मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार 
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:श्रीकाकुलम जिल्हा
वर्ग:श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ
मोहम्मद इब्राहिम

**मोहम्मद इब्राहिम** (२० डिसेंबर १९९८) एक अफगाण क्रिकेट खेळाडू आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:अफगाणिस्तानचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जांग त्सो-लिन

**जांग त्सो-लिन :** (? १८७३–? १९२८). मँचुरियाचा युद्धजीवी सरदार. सुरुवातीला तो दरोडेखोर होता. पुढे त्याने चिनी सैन्यात प्रवेश केला व १९०४-०५ च्या रूसो-जपानी युद्धात त्याने जपानच्या बाजूने लढा दिला. १९११ साली मांचू राजवटीच्या अस्तानंतर कँटन येथे सन-यत्-सेनच्या राष्ट्रीय पक्षाची हुकमत सुरू झाली त्याच सुमारास उ. चीनमध्ये युद्धजीवी सरदारांच्या आपापसांतील लढाया चालू झाल्या. जांग त्सो-लिनने सरदार वू पे-फूचा पराभव करून मँचुरियावर आपली अधिसत्ता घोषित केली. १९२६ मध्ये ईशान्य चीनमधील जपानच्या वाढत्या धोक्यामुळे जपानधार्जिण्या जांग त्सो-लिनला मान्यता देण्याचा रशियाने मनसुबा केला. १९२७ च्या सुरुवातीला त्याने पीकिंग येथील रशियाच्या राजदूतावासावर हल्ला केला. त्यात बरेच कम्युनिस्ट व माओ-त्से-तुंगचे गुरू व चिनी कम्युनिस्ट पक्षाचे एक संस्थापक लिटा-चाव हे ठार झाले. १९२८ च्या उन्हाळ्यात क्वोमिंतांग पक्षाचे नेते चँग कै-शेक यांनी युद्धजीवी सरदारांच्या निःपाताची मोहीम सुरू केली. त्यात लिनचा पराभव झाला, तेव्हा त्याने पीकिंग सोडून मँचुरियात आश्रय घेतला. १९२८ मध्ये जांग त्सो-लिन प्रवास करीत असलेल्या आगगाडीला उडवून देण्यात आले. या अपघातात तो ठार झाला. या प्रकरणात जपानचा हात होता असे नंतर आढळून आले आणि त्यामुळे जांग त्सो-लिनचा मुलगा जांग शूलेयांग जपानचा कट्टर शत्रू बनला. १२ डिसेंबर १९३६ रोजी जांग शूलेयांगने चँग कै-शेकला पकडले आणि जपानविरोधी लढ्यात कम्युनिस्टांबरोबर लढण्यास भाग पाडले.

वर्ग:युद्ध
आमदालवलसा विधानसभा मतदारसंघ

**आमदालवलसा विधानसभा मतदारसंघ - ६** हा आंध्र प्रदेश राज्य विधानसभेच्या १७५ मतदारसंघांपैकी एक आहे. परिसीमन आदेश, १९७६ नुसार, हा मतदारसंघ १९७६ साली स्थापन केला गेला. आमदालवलसा हा विधानसभा मतदारसंघ श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष पक्षाचे थम्मिनेनी सीताराम हे आमदालवलसा विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत व ते आंध्र प्रदेश विधानसभेचे सभापती देखील आहेत.

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:श्रीकाकुलम जिल्हा
वर्ग:श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ
मॅथ्यू फॉस्टर

**मॅथ्यू फॉस्टर** (जन्म १५ जानेवारी २०००) हा आयरिश क्रिकेट खेळाडू आहे जो सध्या आयरिश प्रांतीय स्पर्धेत नॉर्दर्न नाइट्सकडून खेळत आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:आयर्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एचेर्ला विधानसभा मतदारसंघ

**एचेर्ला विधानसभा मतदारसंघ - ७** हा आंध्र प्रदेश राज्य विधानसभेच्या १७५ मतदारसंघांपैकी एक आहे. परिसीमन आदेश, १९६७ नुसार, हा मतदारसंघ १९६७ साली स्थापन केला गेला. एचेर्ला हा विधानसभा मतदारसंघ विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.

वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष पक्षाचे गोर्ले किरण कुमार हे एचेर्ला विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील विधानसभा मतदारसंघ
वर्ग:श्रीकाकुलम जिल्हा
वर्ग:विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघ