open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
परांडा किल्ला

**परांडा किल्ला** उस्मानाबाद जिल्ह्यात परांडा शहरात स्थित आहे. हा भुईकोट किल्ला असून शहराच्या मधोमध आहे. कल्याणीच्या मरहटा चालुक्याच्या काळात परिंडा (परांडा) हा एक महत्त्वाचा परगणा होता.बहामनी राजवटीत महमूद गवान ने तो बांधला. 

## इतिहास 
हा किल्ला बहामनी सुलतानांचा वजीर महमूद गवानने सुमारे १५ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात  बांधला. इ.स. १५९९ मध्ये मुघल सैन्य अहमद नगरच्या निजाम शहाला हरवण्यात यशस्वी ठरले. जरी मुघल जिंकले असले तरी निजाम शाहीच्या सरदारांनी वयाने लहान अशा मुर्तुजा निजाम शहाच्या नावाने राज्य चालविण्याचा निर्णय घेतला आणि नवीन राजधानी म्हणून अहमद नगरच्या आग्नेयेला सुमारे ८० मैलांवर असलेल्या परंडा किल्ल्याची निवड केली. काही कालावधीसाठी परंडा  राजधानी राहिली. इ.स. १६२९ ते १६३२ च्या सुमारास हा किल्ला शहाजी महाराजांच्या ताब्यात होता, नंतर पुन्हा तो मुघलांकडे गेला आणि सरतेशेवटी हैद्राबादच्या निजामाकडे भारताला स्वातंत्र्य मिळेपर्यंत परांडा किल्ला होता.

कल्याणीच्या चालुक्यांच्या काळात परिमंडा (परांडा)हा एक महत्त्वाचा परगणा होता. तेथील किल्ला हा ३५ मिटर लांब व तेवढाच रुंद आहे. बहामनी राजवटीत मुहमदशहा बहामनीचा पंतप्रधान महमूद गवान याने तो बांधला इ.स. १६०० च्या सुमारास हा किल्ला मोगलांच्या ताब्यात गेला. त्यानंतर १६२९ साली शहाजी राजांनी तो ताब्यात घेतला व दोन वर्षे तो त्यांच्या ताब्यात होता. इ.स. १६३२ मध्ये तो विजापूरच्या आदिलशाकडे गेला. त्यांच्याच मुरार नावाच्या सेनापतीने या किल्ल्यातील प्रसिद्ध मुलुखमैदान तोफ १६३२ साली विजापूर येथे नेली.

## वैशिष्ट्ये 
हा किल्ला लष्करी वास्तुकला आणि सैन्य-अभियांत्रिकी वैशिष्ट्यांसाठी प्रसिद्ध आहे.याच किल्ल्यात प्रसिद्ध अशी 'मुलुख मैदान तोफ' होती. विजापूरच्या आदिल शहाच्या मुरार नावाच्या सरदाराने ही  तोफ विजापूरला नेली. यासोबतच किल्ल्यात अजदा पईकर नावाचीही तोफ आहे. परंडा किल्ल्यात प्राचीन महादेव मंदिर व नृसिंह मंदिर तसेच एक मशिद आहे. परंडा किल्ल्यातील पाच फूट उंच आणि सहा हातांच्या गणेशाची नृत्यमुद्रेतील मूर्ती आगळीवेगळी आहे. त्याशेजारच्या आदिशेष तीर्थंकाराच्या मूर्ती असून आज भग्नावस्थेत आहेत. किल्ल्यामध्ये अष्टकोनी आकाराची सुंदर विहीर आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास
वर्ग:मराठवाडा
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
परांडा

**परांडा** हे महाराष्ट्रातील उस्मानाबाद शहराजवळचे एक गाव आहे.
जवळच परांडा किल्ला आहे.

**परांडा** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील उस्मानाबाद जिल्ह्यातील परांडा तालुक्यातील एक गाव आहे.
## भौगोलिक स्थान
## हवामान
येथील वातावरण साधारणपणे उष्ण व कोरडे असते. पावसाळा जून महिन्याच्या मध्यापासून सुरू होऊन सप्टेंबरच्या शेवटी संपतो.ऑक्टोबर ते नोव्हेंबर मध्यापर्यंत दमट वातावरण असते. नोव्हेंबर मध्य ते जानेवारी हिवाळा असतो. फेब्रुवारी ते मार्च वातावरण कोरडे असते. एप्रिल ते जून उन्हाळा असतो.सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ६०० मिलीमीटर असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:परांडा तालुक्यातील गावे
वर्ग:उस्मानाबाद जिल्ह्यातील गावे
पारोळ्याचा किल्ला

**पारोळ्याचा किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे. पारोळा हा जळगाव जिल्ह्यातील एक तालुका आहे. ह्या किल्लाचे झांशीचे राजघराणे नेवाळकर कुटुंब जहागीरदार होते. हा किल्ला सदाशिव दामोदर नेवाळकर यांनी सन १७२७ मध्ये स्थानिक व्यापारी लोकांच्या सुरक्षेसाठी व सभोवतालच्या प्रांतावर नियंत्रण राखण्यासाठी या भुईकोट किल्याची बांधणी केली होती. राणी लक्ष्मीबाई नेवाळकर यांचा ऐतिहासिक वारसा ह्या किल्ल्याला लाभला आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
अमळनेर किल्ला

'''''' हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे.

अमळनेर हा जळगाव जिल्ह्यातील एक तालुका असून ते एक ऐतिहासिक शहर आहे. अमळनेरचा किल्ला हा भुईकोट किल्ला असून तो नगरदुर्ग या प्रकारात मोडतो.

## कसे जाल?
अमळनेर हे तालुक्याचे ठिकाण असल्याने तेथे जाण्यासाठी जळगाव, धुळे, नाशिक व अनेक ठिकाणांहून सरकारी आणि खाजगी वाहने सहज उपलब्ध होतात. तसेच अमळनेर हे शहर भुसावळ-सुरत लोहमार्गावर असल्याने तेथे रेल्वेनेपणं जाता येते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:अमळनेर तालुक्यातील गावे
बहादरपूर किल्ला

**बहादरपूर किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. हा किल्ला जळगाव जिल्ह्यात आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:जळगाव जिल्हा
बेळगांव किल्ला

**बेळगावचा किल्ला** हा भारताच्या कर्नाटक राज्यातील बेळगाव शहरात आहे.कित्तुरची राणी चेन्नम्मा हिच्या नावानेही हा किल्ला ओळखला जातो. किल्ल्याच्या तटबंदीच्या काठाने खोल खंदक आहे. तटबंदी चांगल्या अवस्थेत आहे. सध्या किल्ला परिसरात लष्कराची व शासनाची विविध कार्यालये आहेत. तसेच पुरातन कमल बस्ती व मंदिरे आहेत. रामकृष्ण मिशनचा भव्य असा मठ अलीकडेच उभा राहिला आहे.

वर्ग:कर्नाटकातील किल्ले
वर्ग:बेळगांव
डेल (कंपनी)

**डेल** ही एक संगणक व संगणकाशी निगडित इतर वस्तू उत्पादन करणारी अमेरिकन कंपनी आहे. डेलचे मुख्यालय टेक्सास राज्यातील ऑस्टिन शहराच्या राउंड रॉक ह्या उपनगरामध्ये आहे. मायकल डेल ह्याने टेक्सास विद्यापीठात शिकत असताना नोव्हेंबर १९८४ मध्ये डेलची स्थापना केली. १९९० च्या दशकात काही काळ डेल ही डेस्कटॉप व लॅपटॉप तयार करणारी जगातील सर्वात मोठी कंपनी होती. सध्या ह्या बाबतीत डेलचा तिसरा क्रमांक लागतो.

वर्ग:संगणक उत्पादक कंपन्या
वर्ग:मोबाईल फोन उत्पादक कंपन्या
ह्युलेट-पॅकार्ड

**ह्युलेट-पॅकार्ड कंपनी** (किंवा **एच.पी.**) ही एक संगणक व संगणकाशी निगडित इतर वस्तू उत्पादन करणारी अमेरिकन कंपनी आहे. सध्या डेस्कटॉप व लॅपटॉपचे उत्पादन व विक्रीमध्ये एच.पी.चा जगात पहिला क्रमांक आहे. एच.पी. मुख्यालय कॅलिफोर्निया राज्यातील सिलिकॉन व्हॅलीमधील पालो आल्टो ह्या शहरात आहे. बिल ह्युलेट व डेव्हिड पॅकार्ड ह्या दोघांनी स्टॅनफर्ड विद्यापीठातून विद्युत अभियांत्रिकीची पदवी मिळाल्यानंतर पालो आल्टोतील एका गॅरेजमध्ये ५३८ डॉलर्स एवढ्या भांडवलावर एच.पी.ची १९३९ साली स्थापना केली.

वर्ग:संगणक उत्पादक कंपन्या
वर्ग:अमेरिकेमधील कंपन्या
वर्ग:ह्युलेट-पॅकार्ड
शंकरपट

कवठा येथे हनुमानजयंतीच्या दिवशी झालेल्या शंकरपटाचे दृष्य.]]
**शंकरपट** म्हणजे बैलांच्या शर्यती. शंकर पट काय आहे हे समजून घेऊ या शंकर पट म्हणजे बळीराजा चा म्हणजेच आपल्या जगाच्या पोशिंद्याचा खेळ आहे मुख्यतः या खेळा चे खूप प्रकार आहेत विभागा नुसार पडतात उदा. पश्चिम महााष्ट्रातील पुणे , सातारा, सांगली,नगर,नाशिक या ठिकाणी या खेळाला बैलगाडा शर्यत असे ही संबोधले जाते आणि नियम पण वेगवेगळे असतात . बैलगाडा शर्यत मध्ये एकाच टाईम ला जास्तीत जास्त ९ गाड्या सोडतात तर शंकरपटात एका वेळी एक किंवा दोन गाड्या सोडतात एक गाडी सोडतांना ती स्पर्धा सेकांदावर चालते आणि दोन गाड्या सोडल्यास पहील्या गाडी ला विजयी करार दीला जातो प्रमुख्याने ही जवळपास तीनशे वर्षांपूर्वी ची विदर्भाची परंपरा आहे . शंकरपट मोठ्या प्रमाने विदर्भातील उमरखेड,यवतमाळ,वर्धा ,अमरावती,बुलढाणा या क्षेत्रात जास्त बघण्यास मिळते आणि इथले शेतकरी प्रमुख्याने शंकरपटाची छकडी गाडी तयार करताना सज्ज दिसतात वार्षिक  यात्रे निमित्त हा खेळ भरवला जातो हा खेळ नाही तर एक शेतकऱ्याची परंपरा आहे आसे संबोधले तरी यात नवल करण्यासारखे काही नाही.  

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती
वर्ग:मनोरंजन
राधिका आपटे

**राधिका आपटे** (जन्म:७ सप्टेंबर, १९८५:वेल्लोर - ) एक भारतीय अभिनेत्री आहे. ती प्रामुख्याने हिंदी चित्रपटांमध्ये काम करते आणि काही तामिळ, मराठी, तेलुगू, बंगाली आणि इंग्रजी भाषेतील चित्रपटांमध्ये ती दिसली आहे.  तिने थिएटरमध्ये अभिनय करण्यास सुरुवात केली आणि हिंदी फॅन्टसी, *वाह! लाइफ हो तो ऐसी!* (2005).

राधिका आपटे मूळची पुण्याची असून पुण्यातील फर्ग्युसन महाविद्यालयातून तिचे शिक्षण झाले. त्यानंतर ती पुण्यातील 'आसक्त' या मराठी नाट्यसंस्थेमध्ये दाखल झाली. तू, पूर्णविराम, मात्र रात्र आणि कन्यादान इत्यादी मराठी नाटकांमधून तिने अभिनय केला. २००९ साली भारतातील सर्वोत्कृष्ट राष्ट्रीय चित्रपटाचा पुरस्कार मिळवलेल्या 'अंतहीन' या बंगाली चित्रपटामध्ये तिने 'बृंदा' नावाची व्यक्तिरेखा साकारली होती.

## कारकीर्द 
### चित्रपट 
* वाह्! लाइफ हो तो ऐसी! (हिंदी) (२००५) ... अंजली
* अंतहीन (बंगाली) (२००९) ... बृंदा
* वेटिंग रूम (२०१०) - अप्रदर्शित
* आय ऍम (२०१०) - अप्रदर्शित
* रक्त चरित्र (२०१०) - अप्रदर्शित... परितला सुनीता
* शोर इन द सिटी (२०११)... सपना
* कबाली (२०१७)‌ - प्रदर्शित
* पॅडमॅन (२०१८) - प्रदर्शित
* अंधाधून (२०१८)

वर्ग:मराठी अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सार्वजनिक मालमत्ता

## संज्ञेचा अर्थ 
## अपहार 
## सार्वजनिक मालमत्तेस उपद्रव 
## विद्रूपीकरण 
## सार्वजनिक मालमत्तेस उपद्रव विद्रूपीकरणाचे परिणाम 
## कायदे 
### सार्वजनिक मालमत्ता नुकसानीस प्रतिबंध 
* सार्वजनिक मालमत्ता नुकसानीस प्रतिबंध कायदा 

## हे सुद्धा पहा 
* उपद्रव
* उपद्रव मुल्य
* दंगल

## बाह्य दुवे 
*The Prevention Of Damage To Public Property Act, 1984 

वर्ग:समाजव्यवस्था
आरोपपत्र

**आरोपपत्र** हे आरोपीवरील आरोपांची नोंद केलेले एक अधिकृत कागदपत्र आहे. एका आरोपपत्रात एकाहून अधिक *एफ.आय.आर.* () असू शकतात. 

वर्ग:भारतीय न्यायव्यवस्था
खटला

**खटला** म्हणजे फिर्याद किंवा फौजदारी कारवाई. या शब्दाचे सर्वसाधारण व्यवहारात पत्नी, धंदा, उदीम, परिवार, भांडण, तंटा यांसारखे अनेक अर्थ असले, तरी कायद्याच्या परिभाषेत फिर्याद किंवा फौजदारी कारवाई या अर्थाने त्याचा वापर साधारणत: करण्यात येतो.

## कायदेशीर बाजू 
गुन्हा करणाऱ्याविरुद्ध पोलीस किंवा लोक-अभियोक्ता व प्रसंगी खाजगी व्यक्तीही न्यायालयात खटला दाखल करू शकते. खटला न्यायालयात चालण्यापूर्वी तक्रारीसंबंधीची नोंद पोलीस ठाण्यात अथवा फौजदारी न्यायालयात करण्यात येते. गुन्ह्याचे स्वरूप लक्षात घेऊन फौजदारी न्यायालय आवाहन-पत्र किंवा अधिपत्र काढते. पोलीसही आरोपीला अधिपत्राच्या साहाय्याने पकडू शकतात. गुन्ह्याची चौकशी चालू असता आरोपीची जामिनावर सुटका होऊ शकते. साधारणत: प्राथमिक चौकशी करून न्यायालय आरोपीवर दोषारोप ठेवते किंवा त्यास आरोपमुक्त करते. जर दोषारोप ठेवण्यात आला, तर खटला रीतसर चालविण्यात येऊन आरोपीस दोषमुक्त करण्यात येते किंवा त्यास सजा देण्यात येते.

सार्वजनिक किंवा नैतिक दुष्कृतीच्या खटल्यात साधारणत: तडजोडीला वाव नसतो. उदा., दंगा, खून, बलात्कार यांसारख्या गुन्ह्यांत आरोपीची किंवा फिर्यादीची इच्छा असली, तरी तडजोड होऊ शकत नाही. पण पोलीस किंवा लोक-अभियोक्ता खटला काढून घेऊ शकतो. मारामारीसारख्या एखाद्या खाजगी स्वरूपाच्या गंभीर नसलेल्या फिर्यादीत न्यायालयाच्या परवानगीने तडजोड होऊ शकते.

सार्वजनिक आणि नैतिक दुष्कृतीच्या खटल्यात आरोपी स्वतःच्या बचावाकरिता काही कारणांमुळे वकील देऊ शकला नाही, तर न्यायालय स्वतः एखाद्या वकिलाची नेमणूक त्याच्या बचावाकरिता करते. हेतू हा की, आरोपीला विधिज्ञाचे विधिसाह्य उपलब्ध व्हावे आणि त्याच्यावर अन्याय होऊ नये.

## संदर्भ 
वर्ग:रिकामी पाने
बळवली

**बळवली** हे भारत देशातील, महाराष्ट्र राज्यातील,रायगड जिल्ह्यातील, पनवेल तालुक्यातील एक गाव आहे.

## वैशिष्ट्य
येथे जवळच प्रसिद्ध सांकशीचा किल्ला आहे.

वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:पनवेल तालुक्यातील गावे
मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण

[इवलेसे|एमएमआरडीएची [मुंबई मेट्रो]]
**मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण** (Mumbai Metropolitan Region Development Authority) (लघुरूप : *एमएमआरडीए*) ही महाराष्ट्र राज्यातील एक सरकारी संस्था आहे. मुंबई महानगर क्षेत्र याचा पायाभूत सुविधेचा विकास करण्यासाठी जबाबदार आहे.
मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाची स्थापना २६ जानेवारी १९७५ रोजी मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण कायदा अंर्तगत झाली. १९७४ साली महाराष्ट्र सरकार ने या भागातील समन्वय व योजनाबद्ध कार्यक्रम यासाठी संस्था निर्मितीस चालना दिली.

एमएमआरडीएमध्ये १७ सदस्य आहेत.एकनाथ शिंदे (जे सध्या महाराष्ट्र राज्याचे    उपमुख्यमंत्री आहेत) हे शहरी विकास कार्यकारीणीचे अध्यक्ष पदी आहेत.

## प्रकल्प
* मुंबई शहर परिवहन परियोजना
* मुंबई शहर विकास परियोजना
* भुसारी बाजारपेठ स्थानांतरण
* वडाळा ट्रक टर्मिनल
* माहिम नेचर पार्क
* *मुंबई शहर परिवहन परियोजना*
* मुंबई शहर पायाभूत परियोजना
* मुंबई मेट्रो
* निर्मल एमएमआर अभियान
* मुंबई स्कायवॉक प्रकल्प
* मुंबई मोनोरेल
* सॅटिस

### पूर्ण झालेले प्रकल्प
*पूर्व मुक्त मार्ग
*सहार उन्नत मार्ग

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाचे अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:मुंबई
वर्ग:भारतातील महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणे
मुंबई नागरी परिवहन प्रकल्प

**मुंबई नागरी परिवहन प्रकल्प** () हा मुंबई महानगर क्षेत्रामधील पायाभूत वाहतूक व दळणवळण सेवा सुधारण्यासाठी एम.एम.आर.डी.ए.ने मांडलेला एक प्रकल्प आहे. विश्व बँकेच्या आर्थिक मदतीने राबवण्यात येणाऱ्या ह्या प्रकल्पामध्ये नवे रस्ते व पूल, तसेच पादचारी मार्ग बांधणे, उपनगरी बस व जलद वाहतूकसेवांचा विकास करणे इत्यादी उपक्रम सामील आहेत. ह्या प्रकल्पाचा अपेक्षित खर्च ४,५२६ कोटी रुपये इतका आहे.

## सहभागी संस्था
*महाराष्ट्र शासन
*भारतीय रेल्वे
*मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण
*बृहन्मुंबई महानगरपालिका
*बेस्ट

## बाह्य दुवे
*अधिकृत मराठी संकेतस्थळ

वर्ग:मुंबईमधील वाहतूक
मुंबई स्कायवॉक प्रकल्प

इवलेसे|वांद्रे येथील स्कायवॉक
**मुंबई स्कायवॉक प्रकल्प** हा मुंबई महानगरपालिकेच्या हद्दीतील रेल्वेस्थानकांना जवळील गर्दीच्या भागांशी जोडणारे पायरस्ते तयार करण्याचा प्रकल्प आहे.

मुंबईत एकूण ३६ असे पूलवजा पायरस्ते असून रोज त्यावरून ५,६५००० व्यक्ति येजा करतात. यांतील पहिला रस्ता २४ जून, २००८ रोजी सुरू झाला.

वर्ग:मुंबई
बिजोय कृष्ण हांडीक

**बिजोय कृष्ण हांडीक** (डिसेंबर १, १९३४- जुलै २६, २०१५) हे काँग्रेस पक्षाचे ज्येष्ठ नेते होते. ते इ.स. १९९१, इ.स. १९९६, इ.स. १९९८, इ.स. १९९९, इ.स. २००४ आणि इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये आसाम राज्यातील जोरहाट लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.ते मे इ.स. २००९ पासून मनमोहन सिंह सरकारमध्ये खाणमंत्री होते.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय खाणमंत्री
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:जोरहाटचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
मुंबई मोनोरेल

**मुंबई मोनोरेल** (Mumbai Monorail) ही मुंबई शहरामध्ये कार्यरत असलेली एक मोनोरेल प्रणाली आहे. ४ फेब्रुवारी २०१४ पासून सेवेमध्ये असलेली मुंबई मोनोरेल ही भारतातील पहिली मोनोरेल प्रणाली आहे. मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण (एम.एम.आर.डी.ए.) ह्या सरकारी संस्थेने हा प्रकल्प विकसित केला आहे. २००९ साली मोनोरेलच्या बांधकामाला सुरुवात झाली व पहिल्या मार्गावरील चेंबूर ते वडाळा डेपो हा ८.९३ किमी लांबीचा पहिला टप्पा ४ फेब्रुवारी २०१४ रोजी प्रवाशांसाठी खुला करण्यात आला. चेंबूर ते संत गाडगे महाराज चौक हा २०.२१ किमी लांबीचा संपूर्ण पहिला मार्ग मार्च २०१९ मध्ये पूर्ण झाला.

## इतिहास
विलासराव देशमुख महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्री असताना त्यांनी मुंबई मध्ये भारतातील पहिली मोनोरेल प्रणाली बांधण्याची परवानगी १३ ऑगस्ट, २००८ रोजी दिली. बॉंबार्डिअर ट्रान्स्पोर्टेशन, रिलायन्स एनर्जी व हिताची मोनोरेल यांच्या आणि लार्सन अँड टूब्रो व मलेशियातील स्कोमी रेल यांच्या दोन  संघांतून ११ नोव्हेंबर, २००८ रोजी लार्सन अँड टूब्रो व स्कोमी रेल या संघाला २०२९ पर्यंत मोनोरेल बांधण्याचे व चालवण्याचे २४६० कोटी रुपयांचे कंत्राट दिले गेले. मुंबई मोनोरेलचे बांधकाम तत्कालीन मुख्यमंत्री अशोक चव्हाण ह्यांच्या हस्ते ९ फेब्रुवारी २००९ रोजी सुरू झाले. २६ जानेवारी २०१० रोजी १०८ मी.च्या मार्गावर परीक्षा-चलन पार पडले.

## मार्ग
मुंबई मोनोरेलचा मार्ग मुंबईच्या पूर्व भागातील चेंबूर उपनगरापासून दक्षिण मुंबईमधील जेकब सर्कलपर्यत आखण्यात आला आहे. चेंबूरमधील मोनोरेलचे टर्मिनस स्थानक मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या हार्बर मार्गावरील चेंबूर रेल्वे स्थानकाच्या जवळ स्थित आहे ज्यामुळे प्रवाशांना मार्ग बदलणे सुलभ होते. २०.२१ किमी लांबीचा हा मार्ग संपूर्णपणे उंचीवर असून प्रवाशांच्या सोईसाठी सरकते जिने व लिफ्टची सोय करण्यात आली आहे.

## बाह्य दुवे
*एम.एम.आर.डी.ए.च्या संकेतस्थळावरील माहिती 

वर्ग:मुंबई मोनोरेल
वर्ग:मुंबईमधील वाहतूक
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
ढेबेवाडी

**ढेबेवाडी** हे महाराष्ट्रातील कराड शहराजवळचे एक गाव आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
चांदोली-केर्ले

**चांदोली** हे महाराष्ट्रातील शाहुवाडी शहराजवळचे एक गाव आहे.

## हे सुद्धा पहा
*प्रचितगड
*कंधार डोह
*चांदोली धरण
*चांदोली राष्ट्रीय उद्यान

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे
नर्मदा बचाओ आंदोलन

नर्मदा ही महाराष्ट्र, गुजरात आणि मध्य प्रदेश मधून वाहणारी भारतामधील एक प्रमुख नदी आहे. **नर्मदा बचाओ आंदोलन** हे नर्मदा नदीवर  भारतातील गुजरात राज्यात बांधण्यात येत असलेल्या सरदार सरोवर धरणाविरुद्ध विस्थापित शेतकरी, आदिवासी, पर्यावरणवादी व मानवी हक्क कार्यकर्त्यांनी उभारलेले व मेधा पाटकर  यांच्या नेतृत्वाखाली झालेले आंदोलन आहे.

चित्रपट तारकांच्या पाठिंब्यामुळे ह्या आंदोलनाची व्याप्ती वाढली आहे. चित्रपट नायकांमधील उल्लेखनीय नाव म्हणजे आमीर खान. या आंदोलनाच्या प्रमुख सामाजिक कार्यकर्त्या मेधा पाटकर आणि बाबा आमटे यांना **Right Livelihood Award**  देऊन १९९१ मध्ये गौरवण्यात आले आहे.

या चळवळीत अनेक आदिवासी,गावे,पर्यावरण कार्यकर्ते आणि मानवाधिकार कार्यकर्ते एकत्र आले होते. त्यांनी नर्मदा नदीच्या तुलनेत मोठ्या संख्येने असलेल्या धरणाबद्दल त्यांची मते मांडली होती.

## नर्मदा वाचवा आंदोलनावरील पुस्तके
* नद्या आणि जनजीवन : नर्मदा खोऱ्यातील लोकांच्या संघर्षाचा ऐतिहासिक दस्तावेज (संजय संगवई)
* मेधा पाटकर : नर्मदा संघर्ष (दीपक चैतन्य)  
* लढा नर्मदेचा (नंदिनी ओझा)
* समग्र माते नर्मदे (डाॅ. दत्तप्रसाद दाभोळकर)

वर्ग:नर्मदा बचाओ आंदोलन
वर्ग:आंदोलने
लोककथा

इवलेसे|पारंपारिक कथामध्ये असणारा उडता गालिचा
**लोककथा** म्हणजे पारंपरिक आणि परंपरेने बोलीभाषेत असलेली कथा होय. लोकसाहित्याप्रमाणेच लोककथा लोकनिर्मित आणि लोकांनीच राखलेली असते. एखादी प्रमुख घटना किंवा प्रसंग लोकांच्या मनावर बिंबलेला असतो तो लोककथे मध्ये प्रचलित होत जातो. या कथांसाठी बहुदा कोणत्याही प्रकारचे पुरावे नसतात. तसेच या कथा पूर्वी या लिखित स्वरूपातही आढळत नसत. कथाकार आपल्या माहिती किंवा आवडी प्रमाणे त्यात बदल करत जातो. त्यामुळे मूळ कथेसोबत अनेक उपकथा निर्माण होत जातात. तसेच लोककथा आणि इतिहास ह्यांमधे काहीवेळा सरमिसळ होत जाते. त्यामुळे कथा इतिहास विषयक संदर्भ देतात परंतु त्याचे पुरावे मात्र नसतात. जसे, पुंडलिक या भक्ता समोर पांडुरंग प्रकटला.

## स्वरूप
लोककथा तत्कालीन सामाजात चालीरीती कशा असतात याचे वर्णन करतात. तसेच समाजाचे नीती नियम यांचा उहापोह करतात. काही वेळा लोककथा विनोदी स्वरूपातही आढळतात. भौगिलिक स्थानुसार लोककथांमध्ये स्थानिक निसर्गाचे वर्णन किंवा सहभाग प्रामुख्याने आढळतो. जसे की राजस्थानी लोककथे मध्ये पाण्याचे दुर्भिक्ष्य तसेच रशियन लोक कथेत बर्फ आणि अस्वले इत्यादी.

### उपदेशात्मक
### धार्मिक
* परिपूर्ण दान (लोककथा)

### प्रेम
## पुस्तके
* दख्खनच्या लोककथा - भाग १. - लेखिका दुर्गा भागवत, प्रकाशक वरदा बुक्स, पुणे 
* मराठी लोककथा - लेखिका बाबर सरोजिनी
* मराठी लोककथा स्वरूप मिमांसा - लेखक करन्दीकर वि. रा. आणि नामजोशी कल्याणी
* मराठी लोककथा संपादक - मधुकर वाकोडे 
* मराठी लोककथा लेखक - मधुकर वाकोडे, प्रकाशक साहित्य अकादमी
* रशियन लोककथा - लेखिका मालतीबाई दांडेकर. प्रकाशक पुणे विद्यार्थी गृह प्रकाशन. 
## हे सुद्धा पहा
*लोकनृत्य
### अधिक कथा प्रकार 
* प्रेरणादायी कथा
* रस्त्यावरची संस्कृती
* यमकच्या कथा 
* हस्तकला कथा
* काव्यकथा
* उत्सवकथा
* लोककला
* जादूकथा
* खेळकथा
* पौराणिक कथा
* कोडे कथा
* अंधश्रद्धा कथा
* हवामान कथापूर्वापार चालत आलेले किंवा ठराविक लोकांजवळ असलेले विशेष प्रकारचे ज्ञान
* किस्सा
* दंतकथा
* सौंदर्य कथा
* आत्मा कथा
* विनोद
* सुप्रसिद्ध म्हणी
* पौराणिक कथा
* बोधकथा
* शहरी आख्यायिका

### राष्ट्रीय किंवा वंशीय 
* अमेरिका
** ब्राझिलियन लोकसाहित्य
** लॅटिन अमेरिकन लोकसाहित्य
*** कॅरिबियन लोकसाहित्य
*** कोलंबियन लोकसाहित्य
* ऑस्ट्रेलियन लोकसाहित्य
* पूर्व आशियाई
** चिनी लोकसाहित्य
** जपानी लोकसाहित्य
** कोरियन लोकसाहित्य
* युरोपियन लोकसाहित्य
** ऑस्ट्रियन आणि स्विस लोकसाहित्य
** झेक लोकसाहित्य
** इंग्रजी लोकसाहित्य
** इस्टोनियन लोकसाहित्य
** डच लोकसाहित्य
** फिन्निश लोकसाहित्य
** फ्रेंच लोकसाहित्य
** जर्मन लोकसाहित्य
** हंगेरियन लोकसाहित्य
** आयरिश लोकसाहित्य
** इटालियन लोकसाहित्य
** लिथुएनियन लोकसाहित्य
* युरोपियन लोकसाहित्य
** माल्टीज लोकसाहित्य
** रोमानियन लोकसाहित्य
** स्कॉटिश लोकसाहित्य
** स्लाव्हिक लोकसाहित्य
*** पोलिश लोकसाहित्य
*** रशियन लोकसाहित्य
*** युक्रेनियन लोकसाहित्य
** स्पॅनिश लोकसाहित्य
** स्विस लोकसाहित्य
** वेल्श लोकसाहित्य
** अरब लोकसाहित्य
** ईराणी लोकसाहित्य
** ज्यू लोकसाहित्य
** सोमाली लोकसाहित्य
** तुर्की लोकसाहित्य
* दक्षिण आशियाई
** भारतीय लोकसाहित्य
** नेपाळी लोकसाहित्य
** पाकिस्तानी लोकसाहित्य
** इंडोनेशियन लोकसाहित्य


वर्ग:साहित्यप्रकार
अल्ला

इवलेसे|The word 'Allah' in *thuluth* calligraphy
**अल्ला **(/ˈælə, ˈɑːlə, əˈlɑː/; अरबी: ﷲ IPA: [əɫ.ɫɑːh] ) हा देवासाठी अरबी शब्द आहे, विशेषतः अब्राहमचा देव. मध्यपूर्वेच्या बाहेर, हे मुख्यतः इस्लामशी संबंधित आहे, परंतु हा शब्द इस्लामपूर्व अरबीमध्ये वापरला जात होता आणि आजही यहुदी आणि ख्रिश्चन धर्मासह कोणत्याही अब्राहमिक धर्माच्या अरबी भाषिक अनुयायांकडून वापरला जात आहे. हे अल-इलाह (الاله, lit. 'देव') च्या आकुंचनाने व्युत्पन्न झाले असे मानले जाते आणि भाषिकदृष्ट्या इतर सेमिटिक भाषांमधील देवाच्या नावांशी संबंधित आहे, जसे की अरामी (ܐܲܠܵܗܵܐ ʼAlāhā) आणि हिब्रू (אֱלוֹהַּ *ʾĔlōah*).

इस्लाम धर्मानुसार **अल्ला** हा सर्व जगांचा परमेश्वर, पालनकर्ता, सर्वोसर्वा आहे. अल्लाह हा एक आणि एकच आहे. अल्लाह हाच सर्वोच्च आहे.
## संदर्भ यादी 
वर्ग:इस्लाम धर्म
वर्ग:देवाची नावे
रहिमतपूर

**रहिमतपूर** हे महाराष्ट्रातील सातारा शहराजवळचे एक गाव आहे.

रहिमतपूरचे प्रशासन नगरपालिका पाहते. रहिमतपूर ग्रामपंचायतीची स्थापना इ.स १८५३ मध्ये झाली असून ती भारतातील प्रथम क्रमाकांची नगरपालिका ठरते.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे
सार्वजनिक उपद्रव

**सार्वजनिक उपद्रव** आणि झुंडशाही म्हणजे सार्वजनिकपणे जनक्षोभ किंवा जनआंदोलनाच्या  नावाखाली कायदा हातात घेऊन शिक्षेचा अधिकार स्वतःच्या हातात घेणे, एखादी गोष्ट करण्यापासून वाटेल त्यास बेकायदा प्रतिबंधीत करणे अथवा करवून घेण्या साठी उपद्रव मुल्य वापरून अथवा तसे करण्याची धमकी देऊन केलेली दडपशाही अथवा दंडेलशाही होय.

जेव्हा घटनात्मक जबाबदारी असलेल्या संस्था स्वतःची जबाबदारी पार पाडण्यात ,लोकशाहीचे आधारस्तंभ सुयोग्य न्याय वेळेत देण्यात अपयशी होतात सोबत समाज किंवा माध्यमांच्या सर्वसाधारण काळातील असंवेदनशील दुर्लक्ष आणि जबाबदार नेतृत्वाच्या अभावामुळे किंवा विरोधकांच्यातील नेतृत्वगुण आणि संवादकौशल्याच्या अभावामुळे सार्वजनिक उपद्रवास पर्याय नसल्याचे चित्र निर्माण होऊन उपद्रव मनोवृत्तीबाद्दल सामूहिक सहानुभूती निर्माण होऊन अनेकदा सार्वजनिक कायदा आणि सुव्यवस्था कोलमडण्याच्या घटना घडतात.    
## सार्वजनिक उपद्रव आणि सार्वभौमत्वाचे हनन
शिक्षेचा अधिकार स्वतःच्या हातात घेणे, हा देशाच्या सार्वभौमत्वावरील आघात असतो.भारत हे एक लोकशाही-प्रजासत्ताक आहे. राष्ट्राशी निष्ठा राखणे म्हणजेच राज्यघटनेनुसार चालणाऱ्या एकमेव शासनसंस्थेला सार्वभौम मानणे होय. सार्वभौमता म्हणजे कोणत्याही कथित गुन्हेगाराला शिक्षा करण्याचा अधिकार फक्त आणि फक्त शासनसंस्थेलाच राहणे. अगदी "रेडहॅण्ड' सापडलेल्या पाकीटमाराला जमावाने मारहाण करणे, हेदेखील शासनाच्या सार्वभौमतेचा भंग करणेच ठरते. पाकीटमाराचे उदाहरण अशासाठी, की त्याची दण्डार्हता सिद्धच मानलेली असते. झुंडशाही ज्या कोणाच्या विरोधात किंवा निषेधार्थ चालविली जाते, त्याची तीच लायकी होती किंवा कसे, या प्रश्‍नात न अडकता आपल्याला झुंडशाही या कृतिप्रकाराबाबत स्पष्टपणे भूमिका घेता आली पाहिजे.

विविध रंगांच्या राजकारण्यांनी "जनआंदोलन' या नावाखाली उघड उघड झुंडशाही जोपासणे व निरनिराळ्या झेंड्यांच्या "झुंडहृदय'- सम्राटांच्या रूपात घटनाबाह्य सत्ताकेंद्रे उभी करण्याचा सपाटा लावलेला आहे. हे लोकशाहीसाठी- किंबहुना सभ्य समाजधारणेसाठी अत्यंत धोक्‍याचे आहे. परंतु, अशा घटनांच्या वेळी "लक्ष्य' बनवलेल्या व्यक्ती किंवा कलाकृतीचे मूल्यमापन करण्याचा मोह पडत राहतो.

## कलात्मक अभिव्यक्तीला उपद्रव
नाटक अथवा चित्रपट ही एक कलाकृती आहे. कला ही स्वायत्त असावी. तिच्यावर कोणतेही बंधन लादू नये. कलावंताला आपले म्हणणे अथवा मत मांडण्याचे पूर्ण स्वातंत्र्य असले पाहिजे. या साऱ्या प्रकारात कलावंताचे अविष्कार स्वातंत्र्य व आपल्या बौद्धिक कुवतीनुसार त्या कलाकृतीचे मूल्यमापन करण्याचा प्रेक्षकाचा अधिकार असावा अशी कला निर्मात्याची अपेक्षा असते

नैतिक सुभेदारांच्या उपद्रव मुल्यास घाबरून बऱ्याच कलावंत आणि निर्मात्यांनी शरणागती पत्करल्याचे किंवा छळसहन केलयाचे आढळून येते. असे असले तरी अभिव्यक्त होण्या साठी छळ सहसा व्यक्तींना व्यक्तीगत पातळीवर सहन करावा लागतो.  अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची बाजू सामूहिक पणे उचलून धरणे सहसा टाळले जाते त्यामुळे नैतिक सुभेदारांच्या उपद्रव मुल्याचे महत्त्व वाढते.

विचारांना विचारांनी किंवा शांततामय विरोधकरण्यापेक्षा  उपद्रव मुल्य जाणवूबन देणारे लोक स्वतःच्या हिंसेचे समर्थन विशीष्ट असल्याचे आणि  प्रत्येक वेळी  स्वतःस सोयीची कारणमिमांसा देताना आढळून येतात.

## हे सुद्धा पहा 
* नैतिक पाठराखण
* उपद्रव
* उपद्रव मुल्य
* सर्वजनिक मालमत्ता#विद्रुपीकरण
* दंगल

## संदर्भ
वर्ग:सामाजिक समस्या
जिब्राइल

**जिब्राइल** किंवा **गाब्रिएल** (हिब्रू: גַּבְרִיאֵל (*गाब्रिएल*); लॅटिन: Gabrielus; ग्रीक: Γαβριήλ; अरबी: جبريل (जिब्र्-इल) किंवा جبرائيل (जिब्राइल); आरामाइक: Gabri-el) हा इस्लाम, ज्यू, ख्रिश्चन इत्यादी अब्राहमी धर्मांमधील मान्यतांनुसार देवाचा दूत किंवा देवाचा संदेशवाहक आहे.त्याचा उल्लेख हिब्रू बायबल, नवीन करार आणि कुराणात आहे.

दानीएलाच्या पुस्तकात, गब्रीएल संदेष्टा दानीएलला त्याच्या दृष्टान्तांचे स्पष्टीकरण देण्यासाठी प्रकट होतो. हनोखच्या पुस्तकात आणि हिब्रूमध्ये जतन न केलेल्या इतर प्राचीन यहुदी लेखनातही मुख्य देवदूत आढळतो. मुख्य देवदूत मीखाएल सोबत, **गाब्रिएल** इस्राएली लोकांचा संरक्षक देवदूत म्हणून वर्णन केले आहे, जो इतर लोकांच्या देवदूतांपासून त्यांचे रक्षण करतो.

नवीन करारात, लूकच्या शुभवर्तमानात, **गाब्रिएल** जखऱ्याला बाप्तिस्मा देणाऱ्या योहानाच्या जन्माची भाकीत करताना दिसतो. नंतर **गाब्रिएल** कुमारी मेरीला प्रकट होऊन घोषणा करतो की ती कुमारी जन्माद्वारे गर्भवती होईल आणि तिला मुलगा होईल. अनेक ख्रिश्चन परंपरा - ज्यात पूर्व ऑर्थोडॉक्सी, कॅथोलिक धर्म, लूथरनिझम आणि अँग्लिकनिझम यांचा समावेश आहे - **गाब्रिएल** संत म्हणून आदर देतात.

वर्ग:हिब्रू बायबल
वर्ग:ख्रिश्चन धर्म
वर्ग:जुना करार
ऊस विकास अधिकारी

* 'ऊस विकास अधिकारी' हा साखर कारखान्याने नेमलेला अधिकारी असतो, ज्याच्याकडे त्या साखर कारखान्याच्या परिक्षेत्रात पिकवला जाणाऱ्या ऊसाच्या विकासाची जबाबदारी निश्चित केलेली असते.
* 'ऊस विकास अधिकारी' (Cane Development Officer, CDO) हा कृषी पदवीधर (बी.एस्.सी. अ‍ॅग्री किंवा एम्.एस्.सी. अ‍ॅग्री) असतो. शेतकरी व साखर कारखान्यातील निवडून आलेले संचालक मंडळ यांच्याशी संवादासाठी चांगल्या संभाषण कलेबरोबरच त्याला स्थानिक भाषेचे ज्ञान असणे आवश्यक असते. म्हणूनच 'ऊस विकास अधिकारी' हा साखर कारखाना व उस पिकवणारे शेतकरी यातील दुवा समजला जातो.
* कारखान्याच्या परिक्षेत्रात पिकवला जाणाऱ्या उसाच्या क्षेत्रफळाच्या नोंदी ठेवणे, कारखान्याच्या सभासद शेतकऱ्यांच्या नोंदी ठेवणे व संबधित कामे 'ऊस विकास अधिकारी' करतो. साखर कारखान्याने उस विकासासाठी जाहीर केलेल्या वेगवेगळ्या योजना उस विकास अधिकाऱ्यामार्फत राबवल्या जातात. जसे, खतांचे वाटप, शेतकऱ्यांसाठी विविध प्रशिक्षण वर्ग आयोजित करणे, केंद्र किंवा महाराष्ट्र शासनाच्या योजना राबवणे.
* 'ऊस विकास अधिकारी' हा कारखान्याच्या ’शेतकी अधिकारी’ किंवा काहीवेळा कारखान्याच्या ’कार्यकारी संचालकां’कडून मिळणाऱ्या निर्देशांचे पालन करतो.

वर्ग:ऊसशेती
माने

'''''' हे मराठी आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* अनंत माने - चित्रपट दिग्दर्शक .
* निवेदिता संभाजीराव माने - मराठी राजकारणी.
* मारूती माने - मराठी कुस्तीगीर.
* लक्ष्मण माने - मराठी भाषेतील लेखक.
 

वर्ग:मराठी आडनावे
उरमोडी नदी

**उरमोडी** सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे. 
संपूर्ण पठार विभागातून (भांबावली, वेनेखोल, सांडवली-केळवली, खड्गाव तसेच कूस इत्यादी गावांमधून) अनेक छो मोठे ओढे (पाबळ) एकत्र येऊन उरमोडी नदीचा उगम झाला आहे. याच नदीवर उरमोडी धरण १९९७ मध्ये बांधण्यात आले. परळीपासून सुरू होऊन नागठाणे -बोरगांव मधून उरमोडी नदीचा प्रवाह वाहत जाऊन काशीळ येथे कृष्णा नदीला जाऊन मिळते. या क्षेत्रात भरपूर प्रमाणावर क्षेत्र ओलिताखाली आले आहे. सुमारे ३० ते ३५ किलोमीटर लांबीची ही नदी आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* उरमोडी धरण

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
सावित्री नदी

**सावित्री नदी** महाराष्ट्रातील एक नदी आहे. सातारा जिल्ह्यातील महाबळेश्वर येथे उगम पावणाऱ्या ५ नद्यांपैकी १ नदी सावित्री नदी आहे. सावित्री नदी ही पश्चिम वाहिनी नदी असून तिचा प्रवास पोलादपूर, महाड, माणगाव आणि श्रीवर्धन या तालुक्यामधून होऊन पुढे ती रायगड जिल्ह्यात बाणकोटच्या खाडीला अरबी समुद्रला मिळते.
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील नद्या
कास तलाव

**कास तलाव** महाराष्ट्राच्या सातारा शहराजवळचे पर्यटनस्थळ आहे. साताऱ्यापासून सुमारे २५ कि.मी. अंतरावरील असलेले हे ठिकाण नैसर्गिक सौंदर्य व शांताता यांमुळे प्रसिद्ध होत आहे. जवळच कास पठार आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रामधील जलाशये
वर्ग:सातारा जिल्हा
गोवित्री नदी

**गोवित्री नदी** महाराष्ट्रातील एक नदी आहे. ही नदी महाबळेश्वरजवळ उगम पावते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
रत्‍नाकर गायकवाड

**रत्नाकर यशवंत गायकवाड** ( ३० मे १९५२) हे मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाचे आयुक्त आहेत. महाराष्ट्राचे माजी मुख्य माहिती आयुक्त रत्नाकर गायकवाड हे द बाँबे शेड्युल्ड कास्ट्स इम्प्रुव्हमेंट ट्रस्टचे सल्लागार होते, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी अस्पृश्य समाजाच्या उन्नतीसाठी २९ जुलै १९४४ रोजी ही सामाजिक संस्था स्थापन केली होती.
अमरावती जिल्हा परिषदचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी तसेच गडचिरोली, सोलापूर जिल्ह्याचे जिल्हाधिकारी, पुणे महानगरपालिकेचे आयुक्त आणि मुंबई महानगरपालिकाचे अतिरिक्त आयुक्त. महाराष्ट्र खादी ग्रामोद्योग मंडळाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, महाराष्ट्र गृहनिर्माण महामंडळाचे उपाध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक, महाराष्ट्र राज्य कामगार आयुक्त, पाणीपुरवठा आणि स्वच्छता मंत्रालय सचिव, ते परिवहन मंत्रालय आणि उत्पादन शुल्क विभागचे प्रधान सचिव होते.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:मुंबई
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
शौनक

**शौनक** हे नाव प्राचीन ऋषी होते. त्यांनी सौतीकडून महाभारताचे श्रवण केल्याचा उल्लेख आहे तसेच बृहददेवता ग्रंथाची रचना केली.

शौनक या शब्दाचा उपयोग *वेदांचे शिक्षक* या अर्थानेही वापरले जाते.

वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
माँतपेलिए

**मॉंतपेलिए** (; लेखनभेद: मॉंपेलिये) ही फ्रान्समधील लांगूदॉक-रोसियों ह्या प्रदेशाची राजधानी व फ्रान्समधील आठवे मोठे शहर आहे. हे शहर फ्रान्सच्या दक्षिण भागात भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले असून मार्सेल व नीस खालोखाल भूमध्य किनाऱ्यावरील ते फ्रान्सचे तिसरे मोठे शहर आहे. २०११ साली येथील लोकसंख्या सुमारे २.६५ लाख होती.

लीग १ ह्या फ्रान्सच्या सर्वोत्तम फुटबॉल लीगमध्ये खेळणारा मॉंपेलिये एच.एस.सी. हा क्लब येथेच स्थित आहे. येथील *स्ताद देला मोसॉं* ह्या स्टेडियममध्ये १९९८ फिफा विश्वचषकामधील सामने खेळवले गेले होते.

## जुळी शहरे
## बाहय् दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
* TAM – शहर वाहतूक

*

वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
निघंटु

आयुर्वेदिक औषधांचा जुन्या काळातला औषधीकोश. यात वेगवेगळ्या औषधी कशा तयार कराव्या याची माहिती, प्रमाण, पद्धती इत्यादींचे वर्णन असते.

वर्ग:आयुर्वेद
वर्ग:ज्ञानकोश
यास्क

भारतीय भाषाशास्त्राचे प्राचिनतम प्रणेता समजेले जातात.त्यांनी शब्द व्यूत्पत्तीचे नियम देणाऱ्या निरुक्त या वेदांगाची रचना केली.मुख्य्त्वे वेदातील संस्कृत शब्दांच्या व्यूत्पत्ती देण्याचे श्रेय त्यांच्याकडे जाते. सोबतच निघण्टू या समानार्थी शब्दकोश रचनेचे ते प्रणेता होत.

वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
का (निःसंदिग्धीकरण)

**का** शब्दाचे अनेक अर्थ आहेत.

* का (वैदिक देवता)
* का धूमकेतू (वैदिक)
* कोण या अर्थाने (वैदिक संस्कृत)

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
तारळा नदी

**तारळी नदी** महाराष्ट्रातील एक नदी आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
गायत्री नदी

**गायत्री नदी** महाराष्ट्रातील एक नदी आहे. ही भारताच्या पश्चिम महाराष्ट्रातील कृष्णा नदीची उपनदी आहे. ती पश्चिम घाटातील हिल स्टेशन जुन्या महाबळेश्वर येथील पंचगंगा मंदिरात उगवते. ही नदी कराडच्या दक्षिण भारतातील तीन सर्वात मोठ्या नद्यांपैकी एक असलेल्या कृष्णा नदीला मिळते. नदी लहान असून ती संथ वाहते.

## भूगोल आणि इतिहास 
महाबळेश्वर हे कृष्णा नदी, कोयना, वेण्णा (वेणी), सावित्री आणि गायत्री या पाच नद्यांचे उगमस्थान आहे. जुने महाबळेश्वर येथील पंचगंगा मंदिरात उगमस्थान आहे. जुने महाबळेश्वर येथील महादेवाच्या प्राचीन मंदिरातील गाईच्या मूर्तीच्या मुखातून नदीचे पौराणिक उगमस्थान आहे. सावित्रीने त्रिमूर्तींना दिलेल्या शापामुळे कृष्ण हे स्वतः भगवान विष्णू आहेत अशी आख्यायिका आहे. तसेच, त्याच्या उपनद्या वेण्णा आणि कोयना या स्वतः भगवान शिव आणि भगवान ब्रह्मा आहेत असे म्हटले जाते. एक मनोरंजक गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे की गायत्रीसह इतर ४ नद्या कृष्णाशिवाय गायीच्या मुखातून बाहेर पडतात आणि त्या सर्व कृष्णात विलीन होण्यापूर्वी काही अंतरावर जातात. सर्वात मोठी नदी कृष्णा नदी जी महाराष्ट्र, कर्नाटक, तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशातून वाहते.

## संदर्भ यादी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
लांगूदोक-रूसियों

**लांगूदोक-रूसियों** (; ऑक्सितान: Lengadòc-Rosselhon; कातालान: Llenguadoc-Rosselló) हा फ्रान्स देशाचा एक भूतपूर्व प्रदेश आहे. हा प्रदेश फ्रान्सच्या दक्षिण भागात भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसला असून त्याच्या नैऋत्येला स्पेन व आंदोरा हे देश आहेत. माँतपेलिए ही लांगूदॉक-रोसियोंची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. लांगूदोक ह्या ऐतिहासिक फ्रेंच प्रांतापासून हा प्रदेश आखण्यात आला आहे.

२०१६ साली लांगूदोक-रूसियों व मिदी-पिरेने ह्या प्रदेशांना एकत्रित करून ऑक्सितानी ह्या नव्या प्रदेशाची निर्मिती करण्यात आली.

## विभाग
खालील पाच विभाग लांगूदोक-रूसियों प्रदेशाच्या अखत्यारीत येतात.
*ऑद (Aude)
*गार्द (Gard)
*एरॉ (Hérault)
*लोझेर (Lozère)
*पिरेने-ओरिएंताल (Pyrénées-Orientales)

## मोठी शहरे
## बाह्य दुवे
* प्रादेशिक समिती 
*  पर्यटन माहिती 

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश

वर्ग:ऑक्सितानी
अल्सास

**अल्सास** () हा फ्रान्स देशाचा एक भूतपूर्व प्रशासकीय प्रदेश आहे. हा प्रदेश फ्रान्सच्या पूर्वे भागात जर्मनी व स्वित्झर्लंडच्या सीमेजवळ ऱ्हाईन नदीच्या पश्चिम काठावर वसला असून तो फ्रान्सच्या संलग्न २२ प्रांतांपैकी आकाराने सर्वात लहान आहे. स्त्रासबुर्ग ही अल्सासची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. म्युलुझ हे येथील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. 

अल्सास प्रदेश बास-ऱ्हिन व हाउत-ऱ्हिन ह्या दोन प्रशासकीय विभागांमध्ये विभागला गेला आहे. २०१६ साली अल्सास, लोरेन व शांपेन-अ‍ॅर्देन हे तीन प्रदेश एकत्रित करून ग्रांद एस्त नावाच्या नवीन प्रशासकीय प्रदेशाची निर्मिती करण्यात आली.

## गॅलरी
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ  
*पर्यटन

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश
वर्ग:ग्रांद एस्त
बोर्दू

**बोर्दू** (; बास्क: Bordele) हे फ्रान्स देशामधील एक प्रमुख शहर आहे. फ्रान्सच्या नैऋत्य भागात गारोन नदीच्या काठावर व अटलांटिक महासागराजवळ वसलेले बोर्दू अ‍ॅकितेन प्रदेशाच्या तसेच जिरोंद विभागाच्या राजधानीचे शहर आहे. २०१० साली सुमारे २.३९ लाख लोकसंख्या असलेले बोर्दू फ्रान्समधील नवव्या क्रमांकाचे शहर व पाचव्या क्रमांकाचे मोठे महानगर आहे.

बोर्दूची अर्थव्यवस्था बव्हंशी वाईन निर्मिती उद्योगावर अवलंबुन आहे. येथे आठव्या शतकापासून वाईन बनवण्यात आलेली आहे व जगातील सर्वांत मोठ्या वाईन उत्पादकांमध्ये बोर्दूची गणना होते. येथील १८व्या शतकतील अद्वितीय वास्तूरचनेसाठी बोर्दूला युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थान यादीमध्ये स्थान मिळाले आहे. 

## खेळ
फुटबॉल हा बोर्दूमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून लीग १मध्ये खेळणारा एफ.सी. जिरोंदिन्स दि बोर्दू हा क्लब येथे स्थित आहे.

## वाहतूक
बोर्दू-मेरिन्याक विमानतळ येथील प्रमुख विमानतळ आहे.

## जुळी शहरे
## बाह्य दुवे
*Bordeaux : the world capital of wine  
*
*पर्यटन

वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
वर्ग:फ्रान्समधील जागतिक वारसा स्थाने
वर्ग:बोर्दू
वर्ग:ॲकितेन
रोन-आल्प

**रोन-आल्प** (; ऑक्सितान: Ròse-Aups) हा फ्रान्सच्या आग्नेय भागातील एक भूतपूर्व प्रदेश आहे. रोन-आल्पच्या पूर्वेस इटली तर ईशान्येस स्वित्झर्लंड हे देश आहेत. युरोपातील सर्वात मोठ्या नद्यांपैकी एक असलेली रोन नदी तसेच आल्प्स पर्वतरांगा ह्यांवरून ह्या प्रदेशाचे नाव रोन-आल्प असे पडले आहे. ल्योन हे फ्रान्समधील दुसरे मोठे महानगर रोन-आल्प प्रांताची राजधानी आहे. ग्रेनोबल, सेंत-एत्येन व व्हालांस ही येथील इतर प्रमुख शहरे आहेत. फ्रान्स व स्वित्झर्लंडची सीमा अंशतः ठरवणारे जिनिव्हा सरोवर रोन-आल्पच्या ईशान्य भागात स्थित आहे. आर्थिक दृष्ट्या समृद्ध असलेला रोन-आल्पची अर्थव्यवस्था युरोपामधे सहाव्या क्रमांकावर आहे.

२०१६ साली रोन-आल्प व ऑव्हेर्न्य हे दोन प्रदेश एकत्रित करून ऑव्हेर्न्य-रोन-आल्प हा नवा प्रदेश निर्माण करण्यात आला.

## विभाग
खालील सहा विभाग रोन-आल्प प्रदेशाच्या अखत्यारीत येतात.
*एन
*आर्देश
*द्रोम
*इझेर
*लावार
*रोन
*साव्वा
*ओत-साव्वा

## शहरे
फ्रान्समधील ३ मोठी शहरे रोन-आल्प विभागात आहेत. 
* ल्यों क्षेत्र: १७,९८,३९५ (2008)
* ग्रेनोबल क्षेत्र: ५,६०,४५३ (2008)
* सेंत-एत्येन क्षेत्र: ३,२१,७०३ (1999)
* व्हालांस क्षेत्रः १,६४,३३४ (2008)

## खेळ
रोन-आल्प प्रदेशामध्ये आजवर ३ वेळा हिवाळी ऑलिंपिक क्रीडा स्पर्धा भरवल्या गेल्या: १९२४ साली शामॉनी येथे, १९६८ साली ग्रेनोबल येथे व १९९२ साली आल्बर्तव्हिल येथे.  खालील लीग १ फुटबॉल क्लब रोन-आल्प प्रदेशात स्थित आहेत.
*ऑलिंपिक लॉन्नेस
*ए.एस. सेंट एटियेन
*एव्हियां तोनाँ गेलार एफ.सी.

## वाहतूक
आल्प्स पर्वतराजीमध्ये स्वित्झर्लंडच्या जवळ वसलेले रोन-आल्प हे युरोपातील एक मोठे पर्यटन क्षेत्र आहे. ह्यामुळे रोन-आल्पमध्ये रेल्वे व महामार्गांचे जाळे आहे. टीजीव्ही ही फ्रेंच रेल्वे कंपनी येथे अनेक मार्ग चालवते. 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ
*पर्यटन 

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश

वर्ग:ऑव्हेर्न्य-रोन-आल्प
ॲकितेन

**अ‍ॅकितेन** (; ऑक्सितान: Aquitània; बास्क: Akitania) हा फ्रान्स देशाचा एक भूतपूर्व प्रदेश आहे. फ्रान्सच्या नैऋत्य भागामध्ये पिरेनीज पर्वतरांगेमध्ये वसलेल्या अ‍ॅकितेनच्या दक्षिणेला स्पेन तर पश्चिमेला अटलांटिक महासागर आहे. बोर्दू ही अ‍ॅकितेनची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

इतिहासपूर्व काळात अ‍ॅकितेन हा गॉलमधील एक प्रदेश होता. रोमन साम्राज्याचा पहिला सम्राट ऑगस्टसने हा भाग इ.स. पूर्व २७ मध्ये काबीज केला. आकितेनच्या ड्युकने अनेक शतके येथे राज्य केले. इ.स. ११३७ मध्ये अ‍ॅकितेनच्या एलॅनॉरने सातव्या लुईसोबत लग्न केल्यानंतर अ‍ॅकितेनची सत्ता फ्रेंचांच्या ताब्यात आली परंतु इ.स. ११५४ साली एलॅनॉरने हे लग्न मोडून इंग्लंडच्या दुसऱ्या हेन्रीशी लग्न केले ज्यामुळे अ‍ॅकितेनची मालकी इंग्रजांकडे आली. इ.स. १४५३ मध्ये शंभर वर्षांचे युद्ध संपल्यानंतर अ‍ॅकितेन प्रदेश पुन्हा एकदा फ्रान्सच्या अंमलाखाली आला. अ‍ॅकितेन हा फ्रान्समधील एक कृषिप्रधान प्रदेश आहे. वाइन उत्पादन, शेती, मासेमारी हे येथील प्रमुख उद्योग आहेत. इ.स. ४८ पासून बनवली जात असणारी बोर्दू वाइन जगप्रसिद्ध आहे. सध्या येथे अंदाजे ७० कोटी बाटल्या वाइन बनवली जाते.

२०१६ साली ॲकितेन, लिमुझे व पॉयतू-शाराँत हे तीन प्रदेश एकत्रित करून नुव्हेल-अ‍ॅकितेन नावाचा मोठा प्रदेश स्थापन करण्यात आला.

## विभाग
खालील पाच विभाग अ‍ॅकितेन प्रदेशाच्या अखत्यारीत येतात.
*दोर्दोन्य
*जिरोंद
*लांदेस
*लोत-एत-गारोन
*पिरेने-अतलांतिक

## खेळ
खालील लीग १ फुटबॉल क्लब अ‍ॅकितेन प्रदेशात स्थित आहे.
*एफ.सी. गिरोंडिन्स दि बोर्दू

## बाह्य दुवे
* ॲकितेन प्रादेशिक समिती 
* डीमॉझ
*  पर्यटन माहिती

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश

वर्ग:नुव्हेल-ॲकितेन
ऱ्हेन

**ऱ्हेन** (; ब्रेतॉन: Roazhon) हे पश्चिम फ्रान्समधील ब्रत्तान्य प्रदेशाची तसेच इल-ए-व्हिलेन विभागाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

## वाहतूक 
फ्रान्सच्या दृतगती रेल्वेमार्गांवरील ऱ्हेन हे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. फ्रेंच टी.जी.व्ही.मुळे येथून पॅरिसला दोन तासात पोचता येते. नागरी वाहतूकीसाठी ऱ्हेनमध्ये अद्यवायत बस, शहरी रेल्वे व ट्राम कार्यरत आहेत.

## खेळ 
फुटबॉल हा येथील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून लीग १मध्ये खेळणारा स्ताद ऱ्हेन एफ.सी. हा येथील प्रमुख संघ आहे.

## हे सुद्धा पहा 
*फ्रान्समधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
वर्ग:ऱ्हेन
ब्रत्तान्य

**ब्रत्तान्य** (ब्रेतॉन: Breizh, , , इंग्लिश लेखनभेदः ब्रिटनी) हा फ्रान्स देशाच्या २७ प्रदेशांपैकी एक प्रशासकीय प्रदेश आहे. हा प्रदेश फ्रान्सच्या वायव्य भागात बिस्केचा उपसागर व इंग्लिश खाडी ह्यांच्या मधील एका द्वीपकल्पावर वसला असून तो ऐतिहासिक ब्रत्तान्य प्रांताचा व भौगोलिक प्रदेशाचा ८० टक्के व्यापतो. ह्या ऐतिहासिक प्रदेशाचा उर्वरित २० टक्के भाग सध्या पेई दाला लोआर प्रदेशामधील लावार-अतलांतिक विभागात मोडतो. ऱ्हेन ही ब्रत्तान्य प्रांताची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे. ब्रेस्त हे येथील एक प्रमुख शहर आहे.

ब्रिटनी हे ह्या प्रदेशाचे नाव पाचव्या ते सातव्या शतकांदरम्यान ग्रेट ब्रिटनमधून येथे स्थलांतरित झालेल्या लोकांमुळे पडले आहे.

## विभाग 
ब्रत्तान्य प्रशासकीय प्रदेश खालील चार विभागांमध्ये विभागला गेला आहे.
*कोत-द'आर्मोर (Côtes-d'Armor)
*फिनिस्तर (Finistère)
*इल-ए-व्हिलेन (Ille-et-Vilaine)
*मॉर्बियां (Morbihan)

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ
*पर्यटन

वर्ग:फ्रान्सचे प्रदेश
दगडफूल

right|thumb|दगडफूल

**दगडफूल** (इंग्रजीत  lichen) हा एक मसाल्याचा पदार्थ आहे. पारंपरिक भारतीय मसाल्याचा तो एक घटक असतो. दगडफुलाचे शास्त्रीय नाव - *Parmotrema perlatum* आहे. 
अन्य नावे : शैलेयम् (संस्कृत); कालपासी (तामिळ); दगड़ का फूल (पंजाबी); राठी पूठा (तेलुगू); कल्लू हूवू (कानडी); पत्थर के फूल (हिंदी) आणि बोझवार (उत्तरी भारत). दगडफुलाला एक खमंग मसालेदार वास येतो. ते तेलात परतले की आणखीनच खमंग वास सुटतो.

पाणी, प्रकाश, हवा आणि मूलद्रव्ये या वनस्पतींच्या मुख्य गरजा. पण त्या भरपूर प्रमाणातच हव्यात, अशी काही अट नसते. जिथे अगदी सूक्ष्म प्रमाणात हे उपलब्ध असेल, तिथेही दगडफुले जगू शकतात. इतकेच नव्हे तर जिथे एकटी बुरशी वा शैवाल तग धरू शकणार नाही, अशा ठिकाणीही दगडफुले जगतात. या पदार्थाचे काही औषधी उपयोगही आहेत असे मानले जाते. त्वचेचा दाह कमी करण्यासाठी दगडफुले वापरतात. 

कवक आणि शैवाल यांच्या एकत्र येण्यामुळे तयार होणाऱ्या अनेक वनस्पतींपैकी एक वनस्पती. ही सहसा खडकांवर, भिंतींवर किंवा वृक्षांच्या बुंध्यांवर वाढते. 

## आढळ
अतिशीत प्रदेशाबरोबरच अतिउष्ण प्रदेशातही दगडफुले आढळतात. 

वर्ग:मसाल्याचे पदार्थ
वर्ग:बुरशी
वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
वर्ग:मसाले
रेशमाचे किडे

## चित्रदालन 

चित्र:Bombyx mori 01.jpg|मादी अंडे घालतांना 
चित्र:Bombyx mori Caterpillar 02.jpg| ७ दिवस वयाची अळी 

चित्र:Silkworm silkthreads.jpg|कार्यरत रेशमाचा किडा, तंतू विणताना 
चित्र:Silkwormheadsm.jpg| रेशमाचा किडा 
चित्र:4thInstarLarvae3500px.jpg| पानास चिटकलेली रेशमाची अळी 
चित्र:Ipek-kozasi.jpg|रेशमाच्या किड्याचा कोष 

वर्ग:रेशीम
औषधीकोश

आधुनिक व्याख्येप्रमाणे वेगवेगळ्या औषधी कशा बनवाव्यात, त्या कशा ओळखाव्यात, व त्याचे संमिश्रन कसे बनवावे याबद्दलचे लिखाण असलेले पुस्तक.

वर्ग:औषधी
वर्ग:ज्ञानकोश
धणे

**धणे किंवा धना** म्हणजे कोथिंबिरीच्या रोपाला आलेले आणि वाळविलेले सुवासिक फळ. हा एक मसाल्याचा पदार्थ आहे.

उपयोग-
* धणे रुचीवर्धकव मूत्रल असतात. तोंडाची अरुची नाहीशी करण्यासाठी कोथींबीरिची चटणी खातात, त्याने चांगली भुकही लागते.
* खोकल्यावर धणे हे अप्रतिम ओषध आहे.त्यासाठी धणे व ज्येष्ठमध यांचा काढा घ्यावा.
* धणे कृमिनाशक असून लहान मुलांना जंत किंवा कृमी यांचा त्रास होत असल्यास त्यांना धणे व साखर खावी, त्याने पित्त शमते.
* शौचस पातळ व आमयुक्त होत असल्यास धण्याचा काढा घ्यावा. आमांश बरा होतो.
* धणे लोहयुक्त असतात.
येनिसे नदी

**येनिसे** () ही आशियाच्या सायबेरिया प्रदेशामधील तीन विशाल नद्यांपैकी एक नदी आहे (इतर दोन नद्या: ओब व लेना). येनिसे नदी मंगोलियामध्ये उगम पावते. तेथून प्रामुख्याने उत्तरेस वाहत जाऊन येनिसे आर्क्टिक महासागराला मिळते. एकूण ५,५३९ किमी लांबीची येनिसे ही जगातील सर्वात लांबीच्या नद्यांपैकी एक आहे. सायबेरियातील बव्हंशी निर्मनुष्य तैगा प्रदेशातून वाहणाऱ्या येनिसेचे मुख टुंड्रा प्रदेशामध्ये असून तेथे वर्षातील बराच काळ येनिसे गोठलेल्या स्थितीत असते. बैकाल सरोवरामध्ये उगम पावणारी अंगारा ही येनिसेची प्रमुख उपनदी असून येनिसे, अंगारा व बैकालला पुरवठा करणारी सेलेंगा ह्या तीन नद्या मिळून जगातील सर्वात मोठ्या पाणलोट क्षेत्रांपैकी एक निर्माण झाले आहे.
250 px|इवलेसे|येनिसेवरील क्रास्नोयार्स्क धरण
रशियाच्या तुवा, क्रास्नोयार्स्क क्राय, खाकाशिया, इरकुत्स्क ओब्लास्त, बुर्यातिया व झबायकल्स्की क्राय ह्या प्रदेशांमधून वाहणाऱ्या येनिसेवरील क्रास्नोयार्स्क हे सर्वात मोठे शहर तर अबाकान हे दुसरे मोठे शहर आहे. येनिसेच्या दक्षिण व मध्य भागात जलविद्युतनिर्मिती करणारी अनेक मोठी धरणे बांधली गेली आहेत.

## बाह्य दुवे
वर्ग:रशियामधील नद्या
वर्ग:मंगोलियामधील नद्या
शिवलिंगी

उजवे|इवलेसे|200px|शिवलिंगी वनस्पतीच्या बिया
ही एक वेल आहे.या वनस्पतीच्या बिया शिवाच्या पिंडीसारख्या(शिवलिंग) असतात म्हणुन याचे नाव **शिवलिंगी** असे पडले आहे.

वर्ग:वनस्पती
वर्ग:औषधी वनस्पती
बियर

thumb|right|160px|गव्हापासून बनवण्यात येणारी जर्मन बियर
**बियर** (इंग्लिश: *Beer* ; जर्मन: *Bier* ;) हे जगातील सर्वांत जुने व सर्वाधिक सेवन केले जाणारे मद्य आहे. गहू, सातू, मका, तांदूळ इत्यादी धान्यांपासून बनवलेल्या स्टार्चावर ब्रू करण्याची व किण्वन प्रक्रिया करून बियरीची निर्मिती केली जाते. बहुतेक बियरींमध्ये नैसर्गिक परिरक्षक म्हणून हॉप वनस्पतीची फुलेही टाकतात. हॉपांच्या फुलांमुळे बियरीला कडवटपणा मिळतो. इ.स. पूर्व ९००० पासून जगात बियर बनवली गेली असल्याचे पुरावे आढळतात. बियरीला अनेक देशांच्या संस्कृतीमध्ये विशेष स्थान आहे (उदा. जर्मनीमधील बियर उत्सव). बियरीचे उत्पादन व विक्री हा जगातील एक मोठा उद्योग आहे व अनेक बहुराष्ट्रीय कंपन्या ह्या उद्योगात आहेत.

बियरीची तीव्रता घनफळातील अल्कोहोल (लघुरूप: *घन-अल्को* ; इंग्लिश: *Alcohol by volume*, *abv* ;) या मानकात व्यक्त करतात. बहुतांश बियरींची तीव्रता ४% ते ६% दरम्यान असते. मात्र काही बियरींची तीव्रता १% पेक्षा कमी, तर क्वचित काही बियरींची तीव्रता २०%हून अधिक असू शकते.

## प्रकार 
बियरचे खालील मुख्य प्रकार आहेत.

* पेल एल
* माइल्ड एल
* स्टाउट
* गव्हली बियर (गव्हापासून तयार केलेली)
* लागर
* पिल्सनर

यातील अनेक प्रकारांत प्रत्येकी *लाइट* किंवा *डायेट* हा कमी मेद असलेला प्रकारही असतो. २०१७ सालच्या डिसेंबर महिन्यात महाराष्ट्रात  बीअरच्या बाटलीची किंमती ह्या २० ते २५ रुपयांनी वाढल्या. महाराष्ट्र राज्यात दरमहा सरासरी बीअरच्या दोन कोटी चार लाख बाटल्यांची विक्री होते.

## संदर्भ 

वर्ग:मद्ये
मद्य

right|250 px|thumb|अनेक प्रकारची मद्ये
**मद्य** हे एक अल्कोहोलयुक्त पेय आहे. मराठी बोलीभाषेमध्ये मद्याला "दारू" असे संबोधले जाते.

मद्याचे जगातील बहुतांशी देशांमध्ये सेवन केले जात असले तरी प्रत्येक देशाचे मद्यसेवनाबाबत वेगळे कायदे आहेत. भारतासह अनेक देशांमध्ये मद्यपानाकरिता किमान १८ वर्षे वय असणे बंधनकारक आहे व बहुतांशी देशांमध्ये मद्यपान करून वाहन चालवणे हा कायदेशीर गुन्हा समजला जातो.

माफक मद्यपानामुळे आरोग्यावर परिणाम होत नसला तरीही अतिमद्यपानामुळे जगात दरवर्षी लाखो लोक मृत्युमुखी पडतात. 

दारूचे रासायनिक नाव इथॅनॉल (ethanol) असे आहे.

## संदर्भ
वर्ग:मद्ये
प्रशिक्षण

thumb|200px|अवकाशयानाबाहेरच्या मोहीमेसाठी अवकाशयात्री पाण्याखालील तयार केलेल्या कृत्रिम वातावरणात प्रशिक्षण घेतांना 

**प्रशिक्षण** म्हणजे ज्ञानार्जन,नवीन कसब शिकणे व योग्यता वाढविणे होय.
निर्वात

thumb|निर्वात स्थिती दर्शवणारा पंप

**निर्वात** स्थिती म्हणजे, ती जागा, ज्यात (हवेसकट) कोणताच पदार्थ नसणे. अशा स्थितीत जी पोकळी निर्माण होते त्यात वायूचा दाब वातावरणिय दाबापेक्षा बऱ्याच प्रमाणात कमी असतो. १००% निर्वात स्थिती ही जवळजवळ अशक्य असते. एखादी जागा अथवा पोकळी, फक्त काही प्रमाणातच *निर्वात* करता येऊ शकते. 

अभियांत्रिकी व प्रायोजित भौतिकशास्त्रात, निर्वात म्हणजे बाहेरील वातावरणिय दाब कमी असणारी जागा असते. 

निर्वात जागेचा दर्जा हा ती जागा किती प्रमाणात १००% निर्वात स्थितीच्या जवळ पोचते यावर अवलंबून असतो. 

वर्ग:भौतिकशास्त्रामधील मूलभूत संकल्पना
वर्ग:निर्वात
वर्ग:वायू
वर्ग:औद्योगिक प्रक्रिया
लील

**लील** () हे उत्तर फ्रान्समधील बेल्जियमच्या सीमेजवळील एक शहर व नोर-पा-द-कॅले ह्या प्रदेशाची तसेच नोर ह्या विभागाची राजधानी आहे. लील हे फ्रान्समधील चौथे मोठे महानगर (पॅरिस, ल्यों व मार्सेल खालोखाल) आहे. लील शहर पॅरिसच्या ईशान्येस २२० किमी अंतरावर तर ब्रसेल्सच्या पश्चिमेस ११२ किमी अंतरावर स्थित आहे.

अनेक शतकांचा इतिहास असलेले व फ्रान्सच्या सांस्कृतिक पटलावर मानाचे स्थान असलेल्या लीलची २००४ साली युरोपियन सांस्कृतिक राजधानीसाठी निवड करण्यात आली होती.

## वाहतूक
युरोपाच्या दृतगती रेल्वेमार्गांवरील लील हे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. फ्रेंच टी.जी.व्ही.मुळे येथून पॅरिसला एका तर युरोस्टारद्वारे लंडनला १:२० तासात पोचता येते. नागरी वाहतूकीसाठी लीलमध्ये अद्यवायत बस, शहरी रेल्वे व ट्राम कार्यरत आहेत.

## खेळ
फुटबॉल हा येथील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून लीग १मध्ये खेळणारा लील ओ.एस.सी. हा येथील प्रमुख संघ आहे.

## आंतरराष्ट्रीय संबंध
जगातील खालील शहरांसोबत लीलचे सांस्कृतिक संबंध आहेत.
* क्योल्न
* एरफुर्ट
* लक्झेंबर्ग
* खार्कीव्ह
* लीड्स
* लीज
* नाब्लुस
* ऊज्दा
* रॉटरडॅम
* साफेद
* व्रोत्सवाफ
* सेंत-लुईस
* शांघाय
* तोरिनो
* वायादोलिद
* बफेलो

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
गरम मसाला

इवलेसे|271x271अंश|गरम मसाला

**गरम मसाला** (हिंदी: गरम मसाला; मराठी: गरम मसाला; पंजाबी: ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ; गुजराती: ગરમ મસાલા; बंगाली: গরম মসলা) 

भारतीय उपखंडातील मूळ मसाल्यांचे मिश्रण आहे,सार्वजनिक भारतीय उपखंडातील पाककृती, मॉरिशस आणि दक्षिण आफ्रिका पाककृतींमध्ये देखील गरम मसाला वापरले जाते.
[इवलेसे|265x265अंश|गरम मसाल्यासाठी वैशिष्ट्यपूर्ण घटक : [मिरवेल|काळी मिरी (मिरवेल), दालचिनी, लवंगा, काळी वेलची, जायफळ आणि हिरवी वेलची . इ,]]

## घटक 
भाजीत वा स्वयंपाकात वापरण्यात येणारे, अनेक मसाल्याचे पदार्थ वापरून तयार केलेले एक मिश्रण. याने खाद्यपदार्थाची चव वाढते.
घटकः

* सुके खोबरे
*तेजपान
*विलायची छोटी व मोठी
*काळे मिरे
*लवंग
*कलमी
*धने
*जिरे
*शहाजिरे
*दगडफुल
* सुकलेल्या लाल मिरच्या
*नागकेशर
*खसखस
*तीळ
*जायपत्री
*चक्रफूल

वर्ग:मसाले
वर्ग:भारतीय मसाले
पॉइतू-शारांत

**पॉयतू-शारॉंत** (मराठी लेखनभेद: **प्वातू शारॉंत** ; फ्रेंच: ) हा फ्रान्स देशाचा एक भूतपूर्व प्रशासकीय प्रदेश आहे. हा प्रदेश फ्रान्सच्या पश्चिम भागात अटलांटिक महासागराच्या किनाऱ्यावर वसला आहे. पॉइती ही पॉइतू-शारांत प्रांताची राजधानी व सर्वात मोठे शहर तर ला रोशेल हे दुसरे महत्त्वाचे शहर आहे. हा प्रदेश ऐतिहासिक पॉइतू प्रांताचा भाग आहे.

२०१६ साली लिमुझे, अ‍ॅकितेन व पॉयतू-शाराँत हे तीन प्रदेश एकत्रित करून नुव्हेल-अ‍ॅकितेन नावाचा मोठा प्रदेश स्थापन करण्यात आला.

## विभाग
पॉइतू-शारांत प्रशासकीय प्रदेश खालील चार विभागांमध्ये विभागला गेला आहे.
*शारांत (Charente)
*शारांत-मरितीम (Charente-Maritime)
*द्यू-सेव्र (Deux-Sèvres)
*व्हियेन (Vienne)

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 
*पर्यटन 

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश

वर्ग:नुव्हेल-ॲकितेन
नोर-पा-द-कॅले

**नोर-पा-द-कॅले** (मराठी लेखनभेद: **नॉर-पा-द-कॅले** ; फ्रेंच: *Nord-Pas-de-Calais* ) हा फ्रान्स देशाचा एक भूतपूर्व प्रशासकीय प्रदेश आहे. हा प्रदेश फ्रान्सच्या उत्तर भागात इंग्लिश खाडीवर व बेल्जियम देशाच्या सीमेवर वसला आहे. लील ही नोर-पा-द-कॅलेची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर तर कॅले हे दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. नोर-पा-द-कॅले हा फ्रान्समधील चौथ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक लोकसंख्या घनतेचा प्रदेश आहे. इंग्लंडमधील डोव्हर हे गाव इंग्लिश खाडीच्या पलीकडे कॅलेपासून केवळ ३४ किमी अंतरावर वसले असून ही दोन शहरे चॅनल टनेलद्वारे जोडली गेली आहेत. चॅनल टनेलमुळे ह्या प्रदेशामधील अर्थव्यवस्थेला चालना मिळाली आहे.

२०१६ साली पिकार्दी व नोर-पा-द-कॅले ह्या दोन प्रदेशांचे एकत्रीकरण करून ऑत-दा-फ्रान्स हा नवा प्रशासकीय प्रदेश बनवण्यात आला.

## विभाग 
नोर-पा-द-कॅले प्रशासकीय प्रदेश खालील दोन विभागांमध्ये विभागला गेला आहे.
*नोर 
*पा-द-कॅले

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ
*पर्यटन 

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश

वर्ग:ऑत-दा-फ्रान्स
तोस्काना

**तोस्काना** हा इटलीच्या मध्य भागामधील एक प्रांत आहे. फ्लोरेन्स ही तोस्काना प्रांताची राजधानी आहे. 

तोस्काना हे प्राचीन काळापासून इटलीतील कला, वास्तूशास्त्र इत्यादींचे माहेरघर मानले गेले आहे. इटालियन रानिसांचा उगम तोस्काना प्रांतात झाला. लिओनार्दो दा विंची व मायकलएंजेलो हे रानिसां काळातील जगप्रसिद्ध कलाकार ह्याच प्रांतातील आहेत.

कलेसोबतच तोस्कानाची वाईनदेखील जगप्रसिद्ध आहे.

वर्ग:इटलीचे प्रदेश
*
केना

एक प्रकारची वनस्पती. याचे शास्त्रीय नामकरण Commelina benghalensis आहे, तर दुसरं फेमस नाव बंगाल डे फ्लॉवर असे  आहे. आशियातल्या बहुतेक देशांमध्ये 'केना' आढळतेच लांबट हिरवी पानं असलेल्या केन्याच्या पानाची थोडीशी कडसर चव असते.

अमेरिकेच्या Federal Noxious Weed List मध्येही केना आढळतो.

अत्यंत दुष्काळी भागात केना फॅमीन फूड म्हणून ओळखली जाते. 

याचा वापर पूजेतही करतात.

वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:पवित्र वनस्पती
बहर

right|thumb|बहरलेले चेरीचे एक झाड
right|thumb|सिसूच्या झाडास आलेला बहर
 आलेला बहर]]
**बहर** हा, वनस्पतीशास्त्रानुसार, झाडांना अथवा वनस्पतींना आलेला फुलोरा होय. साधारणपणे, झाडांना  वसंत ऋतूत बहर येतो. संत्रे, चेरी,  पळस, बाभूळ, गुलमोहर ह्या आणि इतर अनेक झाडांना अशा प्रकारचा बहर येतो. काही छोट्या वनस्पतींची फुलेदेखील या काळात फुलतात.

हा बहर मधमाश्यांना व तत्सम कीटकांना त्यांचे खाद्य पुरवितो. त्यांचेमार्फत होत असलेल्या परागीकरणामुळे त्या बहरलेल्या फळझाडांना फळधारणा होते. अशा बहर आलेल्या झाडांच्या/वनस्पतींच्या पाकळ्याचा खच त्या झाडाखाली पडतो. यामुळे बहर येणारी वनस्पती व इतर वनस्पती यांच्यात फरक करता येतो.अशा सड्यामुळे तेथील वातावरण प्रसन्न व सुगंधी होते.

## वेगवेगळ्या झाडांच्या/वनस्पतींच्या बहराचे चित्रदालन

Image:Apple_Tree_in_Full_Bloom.JPG|पूर्ण बहरलेले सफरचंदाचे झाड
Image:Pear_blossom.jpg|पिअरचा बहर
Image:Plum tree in blossom woodvale.jpg|प्लमचा बहर
Image:Blossom of Peach (4391499291).jpg|पीच ब्लॉसमचा बहर
Image:Flowering_crabapple_in_Washington_DC.jpg|क्रॅब ॲपलचा बहर
Image:PikiWiki Israel 28684 White Lemon Blossoms.jpg|लिंबाचा बहर
Image:Strawberry blossom.JPG|स्ट्रॉबेरीचा बहर
Image:Blackberry Blossom - geograph.org.uk - 216207.jpg|ब्लॅकबेरीचा बहर.
Image:Krishnachura flower (1).jpg|गुलमोहर
Image:Orchmason.jpg|फुलावरील एक कीटक
Image:European honey bee extracts nectar.jpg|एक युरोपिअन मधमाशी मध टिपतांना
चित्र:Madhmashi.JPG|भारतातील एक मधमाशी

वर्ग:वनस्पती