open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कमलाबाई किबे

रावबहादुर सरदार माधव विनायक किबे यांच्या पत्नी **कमलाबाई किबे** या कोल्हापूरच्या इतिहासप्रसिद्ध सरदेसाई घराण्यातल्या. हे घराणे पुढे रत्‍नागिरीला जाऊन उद्योगधंद्यांत भरभराटीला आले.

**कमलाबाई किबे** एक मराठी कवयित्री, कथालेखक  आणि सामाजिक विषयावर लेखन करणाऱ्या लेखिका होत्या.  आकर्षक, ओजस्वी आणि प्रभावशाली वक्तृत्वासाठी त्यांच्या काळात त्या प्रसिद्ध होत्या. त्यांना साहित्यिक आणि सामाजिक कार्यात मोठा रस होता. भारतात आलेल्या लॉर्ड मॉन्टेग्यू आणि लॉर्ड चेम्सफोर्ड यांना मद्रासला जाऊन भेटणाऱ्या शिष्टमंडळावर हिंदुस्थानातील महिलांच्या प्रतिनिधी म्हणून कमलाबाई निवडल्या गेल्या होता.  **कमलाबाई किबे** या  अखिल हिंदुस्थानीय महिला शिक्षण संघटनेच्या सदस्य होत्या. त्यांच्या पतीबरोबरच त्या हिंदुस्थान सरकारच्या इंडियन हिस्टॉरिकल रेकॉर्ड्‌स कमिशनच्या दूरस्थ सदस्य होत्या.

**कमलाबाई किबे** १९१७मध्ये इंदूरमध्ये झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात व्यासपीठावर होत्या. त्यांचे तिथे भाषणही झाले होते. त्या भाषणाशिवाय कमलाबाईंनी संमेलनाच्या तिसऱ्या दिवशी त्यांचा एक निबंध वाचून दाखविला. त्यानंतरच्या भाषणात, ’ज्ञानवृद्धीकरिता वाचन हे प्रमुख साधन असल्याने, मुलांत वाचनाची अभिरुची वाढविण्यासाठी मोठ्यांनी मुलांच्या आवडीचे साहित्य लिहून मायभाषेची सेवा करावी’ असे त्या म्हणाल्या.

## लेखन
* **कमलाबाई किबे** यांच्या नावावर काही भाषांतरित पुस्तके आहेत. मराठीत अगदी सुरुवातीच्या काळात झालेल्या भाषांतरकर्त्यांत कमलाबाईचे नाव आहे.
* १९१६ साली त्यांनी हिंदी पुस्तकाच्या आधारे मराठीत सीता चरित्र लिहिले होते.
*  इंदूरच्या मध्यभारत हिंदी साहित्य समितीच्या वीणा नावाच्या मासिकाचा अहिल्या पुण्यतिथीनिमित्त  अहिल्यांक नावाचा एक विशेषांक सन १९२८मध्ये प्रकाशित झाला होता. त्यात **कमलाबाई किबे** यांचा अहिल्याबाई होळकरांचे जीवन व कार्य या विषयावर एक चार पानी चरित्रचित्रणात्मक लेख छापून आला होता.
* पातिव्रत्य-विचार या  अनुसूयाबाई काळे, ताराबाई पाथरे, व कमलाबाई पंतवैद्य यांनी १९३१साली लिहिलेल्या पुस्तकाला कमलाबाई किबे  यांची प्रस्तावना होती.

## मानसन्मान
* **कमलाबाई किबे** या दक्षिण भारतात झालेल्या अनेक महिला संमेलनांच्या अध्यक्षा होत्या. 
* त्यांच्या अध्यक्षतेखाली मुंबई मराठी ग्रंथ संग्रहालयाचा वार्षिक समारोह झाला होता. 
* पंजाबमध्ये जालंदर येथे झालेल्या प्रांतिक हिंदी साहित्य संमेलनाच्या त्या अध्यक्षा होत्या.
* वऱ्हाड प्रांत महिला शिक्षण संमेलनाच्याही त्या अध्यक्षा होत्या. हे संमेलन १९३४साली भरले होते.

## बाह्य दुवे
http://www.mssindore.org/index.php/2012-09-02-10-11-14/1917  (इंदूरचे १९१७ सालचे मराठी साहित्य संमेलन)

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मराठी कवयित्री
बौद्ध साहित्य संमेलन

**बौद्ध साहित्य संमेलन** या नावाची संमेलने अनेक संस्था घेतात.  त्या संस्थांपैकी अंबाजोगाईची बौद्ध साहित्य परिषद ही एक संस्था आहे.  अनेक संस्था एकाच नावाची संमेलने घेत असल्याने एकाहून अधिक संमेलनांचा समान अनुक्रमांक असू शकतो. आणि त्यामुळे कोणत्याही विशिष्ट संमेलनाचा नक्की अनुक्रमांक सांगता येत नाही.
## संमेलने
इ.स. १९६८ साली बेळगावला एक **बौद्ध साहित्य संमेलन** झाले होते. संमेलनाध्यक्ष रतनलाल सोनग्रा होते. संमेलनाला कोणताही अनुक्रमांक नव्हता.

* ३रे अखिल भारतीय बौद्ध-बहुजन साहित्य संमेलन,कोल्हापूरला २५-२६-२७ एप्रिल २००३ या काळात झाले होते.  संमेलनाध्यक्ष डॉ. यशवंत मनोहर हे होते.

* एक बौद्ध साहित्य संमेलन, श्रीगोंदा, जि. अहमदनगर येथे , २६-२७ मार्च २०११ रोजी झाले. संमेलनाध्यक्ष : डॉ. यशवंत मनोहर. संमेलनाचा अनुक्रमांक माहित नाही.

* सांगली येथे १ले बौद्ध साहित्य संस्कृती संमेलन ५-११-२०११ रोजी झाले. संमेलनाध्यक्ष राजा ढाले होते.

* सांगलीत ऑक्टोबर २०१३मध्ये एक बौद्ध साहित्य संमेलन झाले. अनुक्रमांक?

* बौद्ध साहित्य परिषदेच्या वतीने बीड जिल्ह्यातील केज येथे झालेल्या झालेल्या १ल्या बौद्ध साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष डॉ. आ.ह. साळुंखे होते.

* बौद्ध साहित्य परिषदेच्या वतीने २रे बौद्ध साहित्य संमेलन उस्मानाबाद येथे १० नोव्हेंबर २०१३ रोजी झाले. संमेलनाध्यक्ष डॉ. यशवंत मनोहर हे होते. 

* बौद्ध साहित्य परिषदेच्या वतीने ३रे एकदिवसीय बौद्ध साहित्य संमेलन लातूर येथे २३ फेब्रुवारी २०१४ला झाले. संमेलनाध्यक्ष ’सकाळ’ माध्यम समूहाचे संपादक-संचालक उत्तम कांबळे होते.

* नागपूरला ६ व ७ ऑक्टोबर २०१६ या काळात पहिले *अ​खिल भारतीय बौद्ध साहित्य संमेलन* झाले. या संमेलनात देश-विदेशातील अनेक तत्त्वचिंतक व अभ्यासक उपस्थित होते.

* भारतीय बौद्ध साहित्य परिषद, बुद्धिस्ट मुव्हमेंट सेंटर व नालंदा बुद्ध विहार, सणसवाडी यांच्या वतीने शिरूर तालुक्यातील सणसवाडी येथील नालंदा बुद्ध विहारामध्ये ३१ डिसेंबर २०१७ ते १ जानेवारी २०१८ अशा दोन दिवसांच्या काळात पहिले *राज्यस्तरीय बौद्ध साहित्य संमेलन* झाले. अध्यक्षपदी आनंद देवडेकर तर प्रमुख पाहुणे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे नातू भीमराव आंबेडकर होते.

## हे सुद्धा पहा
* मराठी साहित्य संमेलने  
* यशवंत मनोहर

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
नरहर बाळकृष्ण देशमुख

रावबहादुर **नरहर बाळकृष्ण देशमुख** ऊर्फ अप्पासाहेब देशमुख (जन्म : पुणे, ८ जुलै १८७२;  -  )हे अहमदनगरमधील एक प्रख्यात वकील होते.  

## बालपण व शिक्षण
**अप्पासाहेब देशमुखां**ना दोन भाऊ आणि दोन बहिणी होत्या. त्यांचे आजोबा नागेश कृष्ण देशमुख हे ग्वाल्हेरच्या महाराणी बायजाबाई शिंद्यांचे सचिव होते, तर वडील सांगली संस्थानात दरबारी वकील होते.  लहानपणीच वडिलांचे निधन झाल्यामुळे अप्पासाहेबांचा सांभाळ त्यांच्या मामांनी केला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण पुण्यातील नेटिव्ह इन्स्टिट्यूशनमध्ये झाले. पुढे मॅट्रिक झाल्यावर **नरहर बाळकृष्ण देशमुख** यांनी लोकमान्य टिळकांनी चालवलेल्या कायद्याच्या शाळेत नाव घातले. त्या शाळेत त्यांचा नंबर वर्गात नेहमीच पहिला येई. 

## कारकीर्द
जिल्हा वकिलीची परीक्षा १८८९मध्ये पास केल्यावर **अप्पासाहेब देशमुखां**नी अहमदनगरमध्ये ऑगस्ट १८९३पासून वकिलीची प्रॅक्टिस सुरू केली. इसवी सन १९०४ ते १९३४ या काळात **देशमुख** अहमदनगरमधले सरकारी पब्लिक प्रॉसिक्यूटर (सरकारी वकील-अभियोक्ता) होते.  ती कारकीर्द चालू असतानाच त्यांनी दोन वर्षांसाठी धुळे आणि बेळगाव कोर्टांत उप जिल्हा न्यायाधीश व सत्र न्यायाधीश म्हणून काम पाहिले. ते अनेक वर्षे अहमदनगर एज्युकेशन सोसायटीचे उपाध्यक्ष आणि अहमदगर नगरपालिकेच्या व्यवस्थापन समितीचे प्रमुख होते. नगर-नासिक वाङ्‌मय मंडळाचे सचिव, हरिजन सेवा संघाचे अध्यक्ष, आणि बाळ संगोपनाला वाहिलेल्या एका संस्थेचे ते उपाध्यक्ष होते. **अप्पासाहेब देशमुख** हे ग्रामीणविकासाच्या चळवळीशी जोडले गेले होते. ते सोमवंशीय अनाथ वसतीगृह आणि अहमदनगर अनाथ विद्यार्थी गृह या दोन्ही संस्थांचे अध्यक्ष होते. त्यांच्या अध्यक्षतेखाली १९३२साली अहमदनगरला एक देशस्थ ऋग्वेदी ब्राम्हण संमेलन भरले होते.

## पुरस्कार
ब्रिटिश सरकारने **अप्पासाहेब देशमुखां**ना त्याच्या समाजकार्याबद्दल रावबहादुर या उपाधीने सन्मानित केले होते.

## लेखन
रावबहादुर **नरहर बाळकृष्ण ऊर्फ अप्पासाहेब देशमुख** यांनी ‘श्री ज्ञानेश्वर दर्शन’ नावाचा एक दोन-खंडी ग्रंथ लिहिला आहे.

.

वर्ग:रावबहादुर
वर्ग:इ.स. १८७२ मधील जन्म
होन्डुरन लेंपिरा

**लेंपिरा** हे होन्डुरासचे अधिकृत चलन आहे.
नसीमा हुरजूक

## जन्म, बालपण आणि शिक्षण  
डॉ. नसीमा मोहम्मद अमीन हुरजूक यांचा जन्म २ सप्टेंबर १९५० रोजी सोलापूर (महाराष्ट्र, भारत) येथे झाला. वयाच्या १६ व्या वर्षी पक्षाघातामुळे त्यांच्या कंबरेखालील भागाच्या सर्व संवेदना नष्ट झाल्या आणि त्यांना अपंगत्व आले. अपंगत्व येऊनही त्या खचल्या नाहीत. त्यांनी ‘अर्थशास्त्र’ विषय घेऊन बी.ए.ची पदवी संपादन घेतली.
त्यानंतर त्यांनी ‘केंद्रीय अबकारी कर’ (central excise ) या सरकारी खात्यात विभागात काही काळ नोकरी करून मग स्वेच्छानिवृत्ती स्वीकारली.

## सामाजिक कार्य
'बाबुकाका दिवाण' या आपल्या गुरूंकडून प्रेरणा घेऊन नसीमा हुजरूक यांनी 1984 साली आपल्या समविचारी मित्र-मैत्रिणीच्या सोबतीने अपंगांना साहाय्यभूत ठरेल अशी ‘हेल्पर्स ऑफ दि हॅन्डिकॅप्ड, कोल्हापूर’ नावाची संस्था काढली.त्यानंतर 3 डिसेंबर,2020 रोजी जागतिक अपंगदिनाचे औचित्य साधून "साहस डिसॅबिलीटी रिसर्च आणि केर फौंडेशन,कोल्हापूर" या नव्या संस्थेची स्थापना केली. या नवीन संस्थेमार्फत पूर्वीपेक्षाही आधिक व्यापक प्रमाणात संपूर्ण महाराष्ट्र व शेजारील राज्यांच्या ग्रामीण भागातील समाजात दूर्लक्षित घटक राहीलेल्या अपंगाना मूलभूत सहाय्य पूरविले जाते तसेच त्यांना विविध कौशल्य प्रशिक्षण देऊन स्वावलंबी बनण्यास मदत केली जाते.

## हेल्पर्स ऑफ दि हॅंडिकॅप्ड
अपंगांना आवश्यक ती वैद्यकीय मदत मिळवून देता यावी, तसेच त्यांना स्वबळावर स्वावलंबी आयुष्य जगता यावे हे या संस्थेचे कार्यक्षेत्र आहे.

## संस्थेच्या प्रगतीचे टप्पे
* १९९३ साली व्यवसाय प्रशिक्षण केंद्र स्थापले
* १९९६ साली ‘घरोंदा’ वसतिगृहाची व पुनर्वसन केंद्राची स्थापना
* २००० साली अपंग आणि सुदृढ विध्यार्थ्यांना एकत्र शिक्षण घेता यावे यासाठी देण्याच्या उद्देशाने ‘समर्थ विद्यामंदिरा’ची स्थापना. 
* २००१ साली कुडाळ येथे काजू प्रक्रिया प्रकल्प व वसतिगृह अस्लेल्या  ‘स्वप्ननगरी प्रकल्पा’ची स्थापना. 

## प्रभाव 
## प्रकाशित साहित्य 
* चाकाची खुर्ची (आत्मकथन)

## पुरस्कार 
* १९८६ – दिल्लीच्या अपंग कल्याण फेडरेशनचा राष्ट्रीय पुरस्कार 
* १९८९-९० –  कोल्हापुरातील सर्वोत्कृष्ट स्त्री उद्योजक 
* १९९८-९९ – पुण्याच्या महर्षी कर्वे स्त्री शिक्षण संस्थेकडून ‘बाया कर्वे’ पुरस्कार
* २००१ - सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण या उद्देशाने दिला जाणारा भारत सरकारचा राष्ट्रीय स्तरावरील ‘आदर्श व्यक्ती’ पुरस्कार .
* २००२ – कोल्हापूर-भूषण पुरस्कार

## नसीमा हुरजूक यांच्या कार्याचे संदर्भ असलेली पुस्तके
* *खरेखुरे आयडॉल्स* (लेखसंग्रह), प्रकाशक युनिक फीचर्स, २००६, संपादक सुहास कुलकर्णी, 'नसिमा हुरजूक', लेखक शिल्पा दातार-जोशी, पाने ७२ ते ७९
* *डॉटर्स ऑफ महाराष्ट्र* (इंग्रजी लेखसंग्रह), प्रकाशक कालनिर्णय, १९९७, संपादक विद्या बाळ व अभिजित वर्दे
*  चाकाची खुर्ची (आत्मचरित्र), नसीमा हुरजूक

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ 
*आउटलुक साप्ताहिक, ११ ऑक्टोबर २००५ मधील लेख
*http://sangad.com/wp-content/uploads/2011/07/Dr.-Naseema-Hurzuk.pdf
*तेहेलका साप्ताहिक, ९ जुलै २००५ मधील लेख 

वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
देखिला अक्षरांचा मेळावा (पुस्तक)

**देखिला अक्षरांचा मेळावा** हे विजय पाडळकर यांनी लिहिलेले पुस्तक असून इ.स. १९८४ साली वर्षभर 'मराठवाडा' दैनिकाच्या रविवार पुरवणीत 'अक्षरसंगत' या नावाने लिहिलेल्या सदरातील लेखांचे संकलन आहे. या पुस्तकाची पहिली आवृत्ती इ.स. १९८६ साली स्वयंप्रभा प्रकाशनाने प्रकाशित केली तर औरंगाबादच्या जनशक्ती वाचक चळवळ या प्रकाशन संस्थेने या पुस्तकाची दुसरी आवृत्ती १ ऑगस्ट, इ.स. २००९ रोजी प्रकाशित केली. पाडळकरांच्या या पुस्तकाला 'वाल्मिक पुरस्कार' मिळाला होता.
## अर्पणपत्रिका

उठून गेलेल्या जिवलगांसाठी

## मलपृष्ठ
left|thumb|250px|पुस्तकाच्या दुसऱ्या आवृत्तीचे मलपृष्ठ

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
रामदास फुटाणे

**रामदास फुटाणे**  ( जामखेड-जिल्हा अहमदनगर, १४ एप्रिल १९४३;  हयात) हे महाराष्ट्रातले एक व्यंग्यकवी आणि पटकथा लेखक, चित्रपट निर्माते व दिग्दर्शक आहेत.  रामदास फुटाण्यांच्या कोपरखळ्या मारणाऱ्या छोट्याछोट्या कवितांनी महाराष्ट्रीय वाचकांचे अनेक वर्षे मनोरंजन केले आहे.

**रामदास फुटाणे**  १९६१ ते १९७३ या काळात कला विद्यालयात शिक्षक होते.

## ग्रंथसाहित्य
* कटपीस : हिंदी कवितासंग्रह (१९६९)
* सफेद टोपी लाल बत्ती : मराठी कवितासंग्रह (१९८६)
* चांगभलं : मराठी कवितासंग्रह (१९९०)
* भारत कधी कधी माझा देश आहे : मराठी कवितासंग्रह(१९९७)
* फोडणी : मराठी कवितासंग्रह (२००१)
* कॉकटेल : मराठी कवितासंग्रह (२००२)

## चित्रपट निर्मिती, लेखन, दिग्दर्शन
* सामना (चित्रपट) -१९७५ निर्मिती
* सर्वसाक्षी (चित्रपट) -१९७९ पटकथा, निर्मिती, दिग्दर्शन
* सुर्वंता (चित्रपट)  -१९९४ दिग्दर्शन
* झुंड (हिंदी चित्रपट) - २०२२ कलाकार (भूमिका: कॉलेज प्रिन्सिपल)

## पुरस्कार
* सामना (चित्रपट) : ३ राष्ट्रीय पुरस्कार, फिल्म फेअर अवॉर्ड्‌स आणि राज्य पुरस्कार. १९७५ च्या बर्लिन येथील आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवासाठी निवड, आणि महोत्सवात सहभाग.
* सर्वसाक्षी (चित्रपट) : बेंगलोरच्या इंडियन पॅनोरमासाठी आणि हॉंगकॉंग येथे झालेल्या ५व्या आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवासाठी निवड.
* सुर्वंता (चित्रपट) : उत्कृष्ट ग्रामीण चित्रपटाचा १९९५चा राज्य पुरस्कार; १९९५चा उत्कृष्ट चित्रपटासाठीचा कालनिर्णय पुरस्कार; उत्कृष्ट दिग्दर्शनाचा १९९५चा वसंत जोगळेकर पुरस्कार.
* ’भारत कधी कधी माझा देश आहे’ या काव्यसंग्रहाचा शिवाजी विद्यापीठाच्या अभ्यासक्रमात समावेश (१९९८).
* ’फोडणी’ला महाराष्ट्र सरकारचा बालकवी पुरस्कार (२००१)
* गोवा कला अकादमीचा काव्यहोत्र पुरस्कार (२४-७-२०१६) : दोन लाख रुपये रोख, शाल, श्रीफळ, स्मृतिचिन्ह आणि मानपत्रक

(अपूर्ण)

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
अरुण शौरी

**अरुण शौरी** (नोव्हेंबर २, इ.स. १९४१:जालंधर - हयात) हे एक पत्रकार, लेखक, आणि राजकरणी आहेत. त्यांनी विश्व बँकेत १९६८-७२ आणि १९७५-७७ या काळात अर्थशास्त्रज्ञ म्हणून काम केले. ते भारताच्या योजना आयोगाचे सल्लागार होते; इंडियन एक्स्प्रेस आणि टाईम्स ऑफ इंडिया या इंग्रजी वर्तमानपत्रांचे संपादकही होते. १९९८-२००४  काळात भारत सरकारमध्ये मंत्री होते. १९८२ मध्ये त्यांना मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला आणि १९९० मध्ये पद्मभूषण पुरस्कार मिळाला.
## सुरुवातीचे जीवन
अरुण शौरी हे नोव्हेंबर २, १९४१ ला जालंधर येथे जन्मले. ते हरी देव शौरी आणि दयवंती देवाशर यांचे पहिले अपत्य होते. त्यांचे शिक्षण मॉडर्न स्कूल, बाराखंबा आणि सेंट स्टीफन्स, दिल्ली येथे झाले. नंतर संयुक्त संस्थानातील सायराक्यूज विद्यापीठातून अर्थशास्त्रातील  पीएचडी पदवी मिळवली.
## कारकीर्द
इंडियन एक्स्प्रेसमध्ये कार्यकारी संपादक असताना जानेवारी १९७९ मध्ये त्यांनी सरकारातील उच्चपदस्थ लोकांचे भ्रष्टाचार आणि घोटाळे उघडकीस आणले. १९८१ मध्ये त्यांनी महाराष्ट्राचे तत्कालीन मुख्यमंत्री असलेल्या अब्दुल रहमान अंतुले यांच्याविरुद्ध एकट्याने आंदोलन सुरू केले, अंतुल्यांनी राज्याच्या संसाधनांवर आधारित उद्योगांकडून लाखो रुपयांची खंडणी गोळा करून ती इंदिरा गांधींच्या नावाखाली असलेल्या न्यासात(ट्रस्ट) भरली असा आरोप केला. या प्रकरणामुळे शेवटी अंतुल्यांना राजीनामा द्यावा लागला आणि गांधींना व भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसला नाचक्की सहन करावी लागली.

शौरींनी काढलेल्या या प्रकरणांमुळे इंडियन एक्स्प्रेसच्या मुंबई कार्यालयात कामगार आंदोलने सुरू झाली. तेथील अंतुले यांच्याशी संबंध असलेल्या कामगार नेत्यांनी भारतातील बाकीच्या वर्तमानपत्रांपेक्षा दुप्पट पगार मिळावा म्हणून बंद करण्यास सुरुवात केली. त्याचवेळी सरकारनेही इंडियन एक्स्प्रेसविरुद्ध अनेक खटले भरले. १९८२ मध्ये मालक रामनाथ गोएंका यांनी सरकारच्या सततच्या दबावामुळे शौरी यांना कामावरून काढून टाकले.

## संदर्भ
## बाह्यदुवे
* Image source(शौरी यांच्याबद्दल एनडीटीव्ही वरील बातमी)
* A short collection of Shourie excerpts(शौरी यांचे काही निबंध) 
* करण थापर यांनी परमाणू कराराबद्दल सीएनएन आयबीएन साठी घेतलेली मुलाखत  
* करण थापर यांनी आरक्षणाबद्दल सीएनएन आयबीएन साठी घेतलेली मुलाखत  
* रेडीफवरील मुलाखत
* इंडियन एक्स्प्रेसमधील अरुण शौरींचे लेख

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पत्रकार
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:मॅग्सेसे पुरस्कारविजेते
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
ग्वातेमालन कुएट्झल

**केत्सल** हे ग्वातेमाला देशाचे अधिकृत चलन आहे.

च
पायथन

**पायथॉन**चे अर्थ खालीलप्रमाण होउ शकतात:

ग्रीक संदर्भात:
* पायथॉन (पौराणिक), एक सर्प, डेल्फीचा भू-ड्रॅगन
* बायझंटियमचा पायथॉन
* कॅटनाचा पायथॉन
* एनसचा पायथॉन, प्लेटोचा शिष्य

संगंणकीय संदर्भात:
* पायथॉन (आज्ञावली भाषा), एक संगणंकीय आज्ञावली भाषा.
* सीपायथॉन

लष्करी संदर्भात:
* कोल्ट पायथॉन
* पायथॉन क्षेपणास्त्र

वर्ग: निसंदिग्धीकरण
बिग बेन

thumb|right|आधुनिक बिग बेन घड्याळ
**बिग बेन** () हे लंडन शहराच्या वेस्टमिन्स्टर राजवाड्यामधील एक ऐतिहासिक घड्याळ आहे. हे घड्याळ एलिझाबेथ टॉवरवर लावले असून अनेकदा ह्या टॉवरलाच बिग बेन असे संबोधले जाते. बिग बेन घड्याळ चारही बाजूंनी वेळ दाखवते.
इ.स. १८५८ साली बांधून पूर्ण झालेला हा मनोरा लंडन व इंग्लंडमधील सर्वात ठळक खुणांपैकी एक असून अनेकदा चित्रपटांमध्ये लंडनची ओळख करून देण्याकरता वापरला जातो.

## बाह्य दुवे 
* बिग बेन व वेस्टमिन्स्टर राजवाडा 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:लंडनमधील इमारती व वास्तू
आर्थर मॅसन टिपेट्स जॅक्सन

**आर्थर मॅसन टिपेट्स जॅक्सन** (जन्म - इ.स. १८६६ , मृत्यू - २१ डिसेंबर, १९०९) हा ब्रिटिश भारतातील एक प्रशासकीय अधिकारी होता.  संस्कृत भाषेचा जाणकार असलेला जॅक्सन हा भारतीय इतिहास, संस्कृती व देशी लोककथा यांचा अभ्यासक होता.  त्याचे भारतीय इतिहासावर अनेक शोधनिबंध प्रकाशित झाले होते.  त्याने कोंकण, गुजरात या भागातील लोककथा संकलित करून त्यांची पुस्तके इंग्रजीत लिहिली होती.

सन १९०९ च्या सुमारास जॅक्सन नाशिक येथील मॅजिस्ट्रेट म्हणून काम करत असताना दिनांक २१ डिसेंबर, १९०९ रोजी, नाशिक येथील विजयानंद नाट्यगृहात संगीत शारदा या नाटकाच्या प्रयोगादरम्यान अनंत कान्हेरे या तरुणाने त्याची गोळ्या झाडून हत्या केली.  जॅक्सनच्या खुनासाठी अनंत कान्हेरे यास फाशीची तर विनायक दामोदर सावरकर यांना त्या खुनाच्या कटामागील मुख्य प्रेरकशक्ती म्हणून आजन्म कारावास व संपत्तीची जप्ती अशी शिक्षा ठोठावण्यात आली.

## संदर्भ व नोंदी
## बाह्यदुवे
वर्ग:इ.स. १८६६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील मृत्यू
वर्ग:ब्रिटिश भारतीय अधिकारी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
थाय्युआन

**थाय्युआन** (मराठी नामभेद: **तैयुवान** ; चिनी: 太原; फीनयीन: *Tàiyuán* ;)  ही चीन देशाच्या षान्शी ह्या प्रांताची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. मोठ्या प्रमाणावर उद्योगीकरण झालेले थाय्युआन हे उत्तर चीनमधील सर्वात मोठे शहर आहे.

## हे सुद्धा पहा
*चीनमधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:चीनमधील शहरे
भ्रष्टाचार

इवलेसे|भ्रष्टाचाराविरूद्ध संयुक्त राष्ट्रांचे अधिवेशन

## व्याख्या
भ्रष्ट म्हणजे अधार्मिक, अनीतिमान, अशुद्ध, आसनावरून खाली ओढलेला, खराब, गळालेला, बरबटलेला, बाटलेला, विटाळलेला, वगैरे. असे वर्तन असलेल्या माणसाला भ्रष्ट माणूस म्हणता येईल. त्याचे आचरण म्हणजे भ्रष्टाचार. न्या. पी.बी. सावंत चौकशी आयोगाने सादर केलेल्या चौकशी अहवालात भ्रष्टाचाराच्या व्याख्येत लाचखोरीबरोबर जबाबदारीच्या पदावर असलेल्या व्यक्तीची बेपर्वाई, अपव्यय, पक्षपातीपणा यांचाही समावेश केला आहे.  (संदर्भ: भ्रष्टाचार म्हणजे काय? http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=177613:2011-08-19-17-30-14&catid=26:2009-07-09-02-01-20&Itemid=3)

## भ्रष्टाचाराचा इतिहास
कर्मचाऱ्यांकडून होण्याची शक्यता असलेल्या भ्रष्टाचाराचा उल्लेख कौटिल्याच्या अर्थशास्त्रात केला आहे. स्वातंत्र्योत्तर भारतात भ्रष्टाचाराची प्रकरणे उजेडात आणून प्रशासनावर आणि एकूण राजकारणावर संसदेचा अंकुश आणण्यात फिरोज गांधी हे नेते पत्रकार अग्रणी होते.

## भ्रष्टाचाराचे समर्थन
भ्रष्टाचाराचे सहसा उघडउघड समर्थन टाळले जाते. असे असले तरी, सरकारी बाबूवर्ग अपुरा पगार अथवा महागाईचे कारण पुढे करताना आढळू शकतो.  "काम न करण्या अथवा न होण्यापेक्षा कुणी मागून घेत असेल तर चुकीचे नाही. ते आपल्याच ...अमुकतमुक... समाजातील माणसांचा आर्थिक विकास झाला तर त्यात काही वावगे नाही, उलट लाच घेणाऱ्या माणसावर टीका करून त्याचे पाय ओढणे कसे चुकीचे आहे" हे सांगितले जाते. तर काही वेळा "त्या पैशातून काही चांगली कामे कशी केली गेली" याचे दाखले दिले जातात. पण अशी समर्थने एका मर्यादेच्या पुढे जाऊ शकत नाहीत.

माध्यमातील काही विचारवंत "सोईच्या विकासाकरिता भ्रष्टाचार ही अल्पशी किंमत आहे" अशी भलावण करतात. भ्रष्टाचाराचे समर्थन करताना बऱ्याचदा जपानसारख्या विकसित देशाचे उदाहरणसुद्धा दिले जाते.(संदर्भ १: http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=236862:2012-07-09-16-06-05&catid=402:2012-01-20-09-49-01&Itemid=406 ,)

## आंतरराष्ट्रीय आस्थापनांचे गैरव्यवहार
इकॉनॉमिक टाइम्स मधील Sagar Malviya & Chaitali Chakravarty, ET Bureau May 28, 2012, 09.39AM IST यांच्या  (संदर्भ:http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-05-28/news/31877166_1_bharti-walmart-kpmg-india-bribes  वृत्तानुसार) : The FCPA वेबसाईट म्हणते की, ' ४०० अमेरिकी आस्थापनांनी, परकीय देशांच्या शासकांना, शासकीय अधिकाऱ्यांना अथवा राजकीय पक्षांना लाचखोरीच्या स्वरूपात केलेल्या ३०० मिलियन डॉलर एवढ्या एकूण खर्चाची कारणे संशय घेण्यासारखी(questionable) आहेत'.
## भ्रष्टाचार विरोधी कायदे
भारतीय दंडविधान संहिता १६१

### भ्रष्टाचारविरोधी कायदा-१९८८ 
वर्ग:गुन्हे भ्रष्टाचाराविरोधी असलेले सर्व कायदे हे सर्वांसाठी लागू करून त्याची कडक अमलबजावणी केली पाहिजे. त्याशिवाय भ्रष्टाचारला आळा बसणार नाही..
सदाशिव रामचंद्र गाडगीळ

प्राचार्य डॉ. सदाशिव रामचंद्र ऊर्फ **स.रा. गाडगीळ** (इ.स. १९१६:कुरुंदवाड - ऑक्टोबर २, इ.स. २००८:मुंबई) हे मराठीतील समीक्षक तसेच भारतीय व पाश्चिमात्य साहित्याचे अभ्यासक होते. स्त्रीप्रधान समाजव्यवस्था, बौद्धधर्म, मानववंशशास्त्र आणि भारतीय साहित्यशास्त्र हे गाडगीळांचे चिंतनाचे विषय होते. महात्मा बसवेश्वर यांच्याविषयी मूलगामी चिंतन करून लिंगायत धर्माची भूमिका गाडगीळांनी परखडपणे मांडली. 'प्रतिष्ठान' या नियतकालिकाचेही ते काही काळ संपादक होते.

## जीवन
इ.स. १९५० ते इ.स. १९७७ या काळात स.रा. गाडगीळ नांदेड येथील पीपल्स कॉलेजमध्ये मराठी व इंग्रजी या विषयांचे प्राध्यापक होते. अध्यापनाच्या अखेरच्या काही वर्षांत इ.स. १९७३ ते इ.स. १९७७ या कालखंडात त्यांनी त्याच कॉलेजचे प्राचार्य म्हणूनही काम केले.

## लेखन
* काव्यशास्त्रप्रदीप (व्हीनस प्रकाशन) - भरतमुनीची रसचर्चा आणि नाट्यशास्त्राची मांडणी यावर आधारित ग्रंथ. भारतीय व पाश्चात्य साहित्यशास्त्राचा एकत्र परिचय करून देणारे प्राचार्य डॉ. **स. रा. गाडगीळ** यांचे साहित्य विचार. (नरहर कुरुंदकरांची प्रस्तावना )
* प्राचीन भारतीय धर्मविचार आणि मराठी संत (प्रा. गं. बा. सरदार यांची प्रस्तावना)
* मराठी काव्यांगणातील इंदधनु हे इंदिरा संतांच्या काव्याचे सौंदर्य कथन करणारा ग्रंथ
* मराठी काव्याचे मानदंड खंड एक आणि दोन(	पद्मगंधा प्रकाशन)
* लोकायत (लोकवाङ्मय गृह प्रकाशन)	- देवीप्रसाद चटोपाध्याय यांच्या लोकायत ग्रंथावर आधारित.
* विचारमंथन (प्रतिमा प्रकाशन }
* वैदिक यज्ञ-मध्ययुगीन तंत्रसाधना आणि ज्ञानेश्वरप्रणीत भक्तियोग - **स.रा. गाडगीळां**नी पदवीसाठी लिहिलेला प्रबंध.
* शोकात्म विश्वरूपदर्शन (राजहंस प्रकाशन -महाराष्ट्र सरकारचा १९९९-२०००चा पुरस्कार)	-  शोकात्म साहित्याच्या नाट्याचे अंतरंग, कॅथॉर्सिस आणि शोकात्मतेचा भावनात्मक परिणाम, शोकात्म नाट्याचा नायक, ग्रीक शोकात्म नाट्य, ग्रीक शोकात्म नाट्यातील कलात्म सौंदर्य आणि वैचारिक मौलिकता, शेक्सपियरियन शोकात्मिका, इब्सेनयुग, महाभारत,  अशा पद्धतीच्या शोकात्मिकांचे संपूर्ण  व सर्वांगीण विवेचन **स.रा. गाडगीळां**नी या ग्रंथात मांडलेले आहे.
* सभासद बखरीचे संपादन 
* सवाई माधवराव यांचा मृत्यू: एक चिकित्सक अभ्यास
* साहित्यमीमांसा आणि समाजदर्शन (पद्मगंधा प्रकाशन)
* हॅम्लेट: एक चिकित्सक अभ्यास ( वि. स. खांडेकरांची प्रस्तावना)

## मराठी रंगभूमीसाठीचे कार्य
इ.स. १९९३ साली शासकीय संगीत नाट्यस्पर्धा झाली त्यात स.रा. गाडगीळांनी दिग्दर्शन केलेल्या कट्यार काळजात घुसली या नाटकास आठ पुरस्कार मिळाले होते.
ते उत्कृष्ट नाट्य दिग्दर्शक होते. त्यांनी बसविलेल्या 'संगीत मानापमान', 'कट्यार काळजात घुसली', दत्ता भगत लिखित 'अश्मकने इतिहास घडविला होता', या नाटकांनी दिल्लीपर्यंत जाऊन अनेक पारितोषिके प्राप्त केली होती. 

## पुरस्कार
* उत्कृष्ट वाङ्‌मयमूल्य असलेल्या ग्रंथास, दरवर्षी महाराष्ट्र साहित्य परिषद **स.रा.गाडगीळ** पुरस्कृत विजया गाडगीळ स्मृती पुरस्कार देते.
* ’कट्यार काळजात घुसली’ या नाटकाच्या दिग्दर्शनासाठी महाराष्ट्र सरकारचे ८ पुरस्कार (१९९३)
* महाराष्ट्र साहित्य संस्कृती मंडळाची जीवन गौरववृत्ती २००८-२००९	
* ’शोकात्म विश्वरूप दर्शन’ या **स.रा. गाडगीळ**लिखित राजहंस प्रकाशित पुस्तकाला महाराष्ट्र सरकारचा १९९९-२०००चा उत्कृष्ट ग्रंथासाठीचा पुरस्कार
* ’शोकात्म  विश्वरूप दर्शन’ला महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा रा.श्री. जोग पुरस्कार(१९९९-२०००) 
* ’शोकात्म  विश्वरूप दर्शन’ला केशव भिकाजी ढवळे पुरस्कार(२०००)
* ’शोकात्म  विश्वरूप दर्शन’ला स्नेहवर्धन प्रकाशनातर्फे द.दि. पुंडे समीक्षा ग्रंथ पुरस्कार(२०००)

वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू
हुकुमशाही

इतिहासात बरेच हुकूमशाह होऊन गेले. आजच्या भाषेत एखादा नेता वा नेतेमंडळी कायदा, घटना तसेच राज्यातील राजकीय किंवा सामाजिक निर्बंध चिरडून निरंकुश सत्ता करतात तेव्हा त्याला हुकूमशाही म्हणतात.

काही विद्वानांच्या मते अधिकारशाही (:en:authoritarianism) हुकूमशाहीत प्रकारात शासन प्रजेच्या परवानगीशिवाय शासनाचा अधिकार गाजवते. तर सर्वकषसत्ता (:en:totalitarianism) प्रकारात शासन प्रजेने सार्वजनिक व वैयक्तिक जीवन कसे जगायचे ते ठरविते. म्हणजे अधिकारशाही शासनाचा अधिकार कोणी दिला ह्यावर अवलंबून असते तर सर्वकषसत्ता हा शासनाचे अधिकार किती व्यापक आहेत त्यावरून ठरते.

ह्या व्याख्येनुसार अधिकारशाही ही लोकशाहीच्या विरुद्ध टोकाची आहे तर सर्वकषसत्ता ही बहुत्ववादाच्या (:en:pluralism)च्या उलटी आहे.

अन्य काही विद्वान ह्यावर भार देतात की शासनाचे सर्वशक्तिमत्व (omnipotenence) (ज्यात प्रजेचे हक्क निलंबित केले जातात) ही हुकूमशाहीची मुख्य ओळख आहे व अधिकाराचे असे संकेन्द्रण (concentration) वैधिक (legitimate) आहे किंवा नाही हे परिस्तीथी, उद्दिष्टे व शासनाची पद्धत यावर अवलंबून आहे.

लोकशाही ही प्रजेच जीवन सुखकर सुसह्य होण्यासाठी सर्वोत्तम शासन व्यवस्था आहे. परंतु तिच्यामध्ये असणारे फायदे आणि कायद्याचे निर्वहन करणारे कर्मचारी हे संपूर्णतः कार्यान्वित असले पाहिजेत, कुठल्याही पूर्वग्रह दोषाने दूषित नसले पाहिजेत. त्याच प्रकारे त्यांच्या नियुक्ती आहे त्यांच्या गुणवत्तेवर आधारित असल्या पाहिजेत (ज्या पदावर नियुक्त करायचे आहे त्या पदाला साजेशी गुणवत्ता हवी).

## हे सुद्धा पहा
*राजेशाही
*फॅसिझम

वर्ग:राजकीय व्यवस्था
हार्पिन

**हार्पिन** (मराठी नामभेद: **हार्बिन** ; चिनी: 哈尔滨; फीनयीन: ''Hā'ěrbīn'' ; )  ही चीन देशाच्या ईशान्येकडील हैलोंगच्यांग ह्या प्रांताची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. चीनच्या ईशान्य कोपऱ्यात रशियाच्या सीमेजवळ वसलेल्या हार्पिन शहरावर रशियन सायबेरियन संस्कृतीचा प्रभाव जाणवतो. दर हिवाळ्यामध्ये येथे आयोजित केला जाणारा हार्पिन बर्फ व हिम शिल्प उत्सव जगप्रसिद्ध आहे.

## हे सुद्धा पहा
*चीनमधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:चीनमधील शहरे
वर्ग:हैलोंगच्यांग
कोस्टा रिकन कोलोन

**कोलोन** हे कोस्टा रिकाचे अधिकृत चलन आहे.

## बाह्य दुवे 
*कोस्टा रिकन कोलोन (नोटा)
क्रिमियन युद्ध

**क्राइमियन युद्ध** हे फ्रेंच साम्राज्य, ब्रिटिश साम्राज्य, ओस्मानी साम्राज्य व सार्दिनियाचे राजतंत्र ह्यांच्या युतीने रशियन साम्राज्याविरुद्ध लढलेले १९व्या शतकामधील एक युद्ध होते. सध्या युक्रेनच्या अंमलाखाली असलेल्या क्राइमिया ह्या द्वीपकल्पावर प्रामुख्याने घडले गेलेले हे युद्ध ढासळत्या ओस्मानी साम्राज्याच्या अधिपत्याखाली असलेल्या अनेक भूभागांवर सत्ता प्रस्थापित करण्याच्या अनेक प्रयत्नांपैकी एक होते.

हे युद्ध रेल्वे, टेलिग्राफ इत्यादी अनेक आधुनिक तंत्रांच्या वापरासाठी तसेच फ्लॉरेन्स नाइटिंगेल ह्या ब्रिटिश नर्सने केलेल्या कामासाठी स्मरणीय ठरले. पूर्व युरोपात सुमारे तीन वर्षे चाललेल्या ह्या युद्धात १८५६ साली रशियाने शरणागती पत्कारली.

## बाह्य दुवे
* युद्धाची कारणे
* इतिहास

वर्ग:रशिया-तुर्कस्तान युद्धे
शिवाजी नगर रेल्वे स्थानक

**शिवाजी नगर रेल्वे स्थानक** हे एक पुणे शहरामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. याचे आधीचे नाव *भांबुर्डे* होते. आचार्य अत्रेंच्या प्रेरणेने त्याचे नामकरण शिवाजी नगर असे झाले. या स्थानकाला तीन फलाट आहेत. 

## प्रमुख गाड्यांचे वेळापत्रक (सुपरफास्ट, मेल आणि एक्सप्रेस) 
शिवाजी नगर हे पुणे-मुंबई मार्गावरील एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. अनेक लांब पल्ल्याच्या गाड्या येथे थांबतात. लोकल रेल्वेच्या सगळ्या गाड्या येथे थांबतात.

## लोकल आणि मेमू गाड्या 
पुणे आणि लोणावळा दरम्यान चालणाऱ्या स्थानिक गाड्या शिवाजी नगर स्थानकावर प्रवाशांच्या सोयीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत.

नोंदी:
* लोकल रेल्वे: शिवाजीनगर हे पुणे मेट्रो आणि रेल्वे स्थानक एकमेकांशी जोडलेले असल्याने येथील गर्दी मोठी असते.
* वेळेची नोंद: वरील वेळापत्रक भारतीय रेल्वेच्या मुख्य गाड्यांच्या वेळांवर आधारित आहे, अधिकृत रेल्वे अ‍ॅपवर वेळेची खात्री करणे प्रवासापूर्वी आवश्यक आहे.

वर्ग:पुण्यामधील वाहतूक
वर्ग:पुणे उपनगरी रेल्वे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
क्युबन परिवर्तनीय पेसो

**परिवर्तनीय पेसो** हे क्युबाच्या दोन अधिकृत चलनांपैकी एक आहे. क्युबन पेसो हे क्युबाचे दुसरे चलन आहे. परिवर्तनीय पेसोचा वापर १९९४ पासून मर्यादित स्वरूपात होत आला आहे.
रशियाचा तिसरा अलेक्झांडर

**अलेक्झांडर अलेक्झांडरोव्हिच** (रशियन: *Александр Александрович*; १० मार्च, १८४५:सेंट पीटर्सबर्ग, रशिया - १ नोव्हेंबर, १८९४:लिव्हादिया, रशिया) हा रशियन साम्राज्याचा सम्राट होता. दुसऱ्या अलेक्झांडरचा मुलगा असलेला अलेक्झांडर पोलंडचा राजा आणि फिनलंडचा महाड्यूक होता. हा १३ मार्च, १८८१ ते मृत्युपर्यंत सत्तेवर होता.

याच्या सत्ताकाला दरम्यान रशियाने कोणत्याही मोठ्या युद्धात भाग घेतला नाही. यामुळे त्याला शांतिदूत असे टोपणनाव होते.

याचा मुलगा दुसरा निकोलस रशियाचा शेवटचा झार होता.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:रशियाचे सम्राट
वर्ग:इ.स. १८४५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९४ मधील मृत्यू
वर्ग:रशियाचे झार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मिशन ६६,६६६ लेख
इंदिरा कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड सायन्स (पुणे)

**इंदिरा कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड सायन्स** हे एक पुण्यातील श्री चाणक्य एजुकेशन सोसायटीने चालवलेले कॉलेज आहे. हे पुणे विद्यापीठाशी संलग्न आहे. श्री चाणक्य एजुकेशन सोसायटीची स्थापना १९९४ मध्ये डॉ.तरिता शंकर यांनी केली. इंदिरा कॉलेज ऑफ कॉमर्स आणि इंदिरा कॉलेज ऑफ सायन्स या दोन्ही कॉलेजेसची स्थापना २००१ मध्ये झाली. नंतर २००७ मध्ये दोन्ही कॉलेजेसचे एकत्रीकरण होऊन त्यांचे 'इंदिरा कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड सायन्स' असे नामकरण करण्यात आले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
रुईधानोरा

समर्थ रामदासस्वामींनी स्थापन केलेल्या मंदिरात, गेवराई तालुक्यातील **रुईधानोरा** येथे चारशे वर्षांपासून रामजन्मसोहळा साजरा होतो. मंदिरात राम, लक्ष्मण, सीता आणि हनुमान यांच्या संगमरवरी चार फुटी मूर्ती असून उत्सवाच्या काळात राम व सीता यांच्या दुसऱ्या दोन उत्सवमूर्ती सजविलेल्या असतात. रुई गावातील श्रीराम नवसाला पावणारा रूचा राम म्हणून प्रसिद्ध आहे. भक्तांचे मनोरथ पूर्ण करतो अशी गावांतील भाविकांची श्रद्धा आहे.

गुढीपाडव्यापासून गावात सुरू होणारा श्रीराम जन्मोत्सव दशमीपर्यंत चालतो. नवमीच्या दिवशी रामजन्म आणि दशमीला या ठिकाणी श्रीरामाचा लग्न सोहळा होतो. नवमीला दुपारी जन्मसोहळा झाल्यानंतर रात्री रामाचा नामकरण सोहळा होतो. फुलांनी सजविलेल्या पाळण्यात रामाचे नामकरण होते. दशमीच्या दिवशी गावातून दिंडी काढली जाते. टाळमृदंगाच्या गजरात फुगड्या खेळल्या जातात. दिंडी गावातून मठात आल्यानंतर भट, वासुदेव, बोबड्या ही सोंगे ग्रामस्थ सादर करतात. राम मंदिरात दशमीच्या उत्तररात्री श्रीरामाचा सीतेबरोबर ‘विवाह’ लावला जातो. विवाहापूर्वी मंदिरात येणाऱ्या व‍ऱ्हाडींना (भाविकांना) अक्षता वाटप करतात. अंतरपाट धरून मंगलाष्टके म्हटली जातात. रामजन्मसोहळ्याचा समारोप मंगल सोहळ्यानेच म्हणजेच रामाच्या लग्नाने व्हावा असा समर्थांचा दंडक होता, तो आजही पारंपरिक पद्धतीने पाळला जातो.

उत्सवाच्या काळात पंचयुक्त पवमान, नवसाच्या पंगती, नित्योपासना, दासबोध, पारायण, संगीत रामायण कथा आदी कार्यक्रम चालतात. अकरा दिवसांच्या काळात परिसरातील पंधरा गावांतील ग्रामस्थ सहभागी होतात. या उत्सवातून चारशे वर्षांपासूनची ग्रामीण लोकसंस्कृती व परंपरा जोपासली जात आहे. पारंपरिक सोंगे आणि भारुडांनी गावकऱ्यांनी उत्सवाच्या माध्यमातून लोकसंस्कृती जपली आहे. त्यामुळे या ठिकाणी उत्सवाच्या काळात नवसाच्या पंगती घातल्या जातात. संपूर्ण गाव या उत्सवात सहभागी होते. येथील मंदिराला जगद्गुरू शंकराचार्य, संत भगवानबाबा, ज्ञानेश्वर माऊली चाकरवाडीकर यांनी भेटी दिल्या आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
* http://divyamarathi.bhaskar.com/article/MAH-MAR-after-birth-second-day-marriage-in-gevrai-beed-3047146.html

वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:बीड जिल्हा
चीनमधील शहरांची यादी

**चीनमधील शहरांची यादी** ह्या यादीमध्ये आशियामधील चीन ह्या देशातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेली २५ शहरे दिली आहेत. हाँग काँग व मकाओ ह्या विशेष प्रशासकीय क्षेत्रांचा ह्या यादीमध्ये समावेश केला गेला नाही. २०१७ साली १ दशलक्षपेक्षा अधिक लोकसंख्या असलेली १०२ शहरे होती.

## चीनमधील २५ सर्वाधिक लोकसंखेच्या शहरांचे नकाशावरील स्थान 

वर्ग:शहरांच्या याद्या
सीता एर फ्लाइट ६०१

**सीता एर फ्लाईट डोर्नियर ९एन-एएचए** ही नेपाळमध्ये दिनांक २८ सप्टेंबर, इ.स. २०१२ रोजी झालेली विमान दुर्घटना आहे. नेपाळमधील सीता एरचे डोर्नियर २२८ प्रकारचे विमान काठमांडूहून लुकलाच्या उड्डाणावर असताना नेपाळची राजधानी काठमांडूनजिक मनोहारी नदीच्या किनाऱ्याजवळ दुर्घटनाग्रस्त झाले. विमानात चालकदलासह १९ सदस्य होते जे सर्वच्या सर्व या दुर्घटनेत मारले गेले.

## प्रवासी आणि कर्मचारी
## संदर्भ आणि दुवे
वर्ग:२०१२ मधील विमान अपघात व दुर्घटना
क्लिनिकल रिसर्च

ज्या प्रक्रियेत नवीन औषधांवर संशोधन केले जाते त्या प्रक्रियेस क्लिनिकल रिसर्च असे म्हणतात. या प्रक्रियेत दोन घटक मुख्यत्वे तपासले जातात. एक म्हणजे सुरक्षितता आणि दुसरी म्हणजे (औषधांची) काम करण्याची क्षमता. एखाद्या नवीन औषधाची निर्मिती करण्यासाठी लागणारा कालावधी हा साधारणतः १२ वर्षे असतो आणि त्यासाठी ५०० मिलियन (५०० दशलक्ष म्हणजे ५० कोटी) ते १ बिलियन (१०० कोटी) अमेरिकी डॉलर खर्च येतो. इतका खर्च येण्याचे कारण यात मानवप्राण्यावर प्रयोग केले जातात. आणि थोडीशी चूकही ज्याच्यावर प्रयोग केला जातो अशा रुग्णाच्या(प्रयुक्त्याच्या) जीवावर बेतू शकते वा त्याच्या आरोग्याची मोठी हानी करू शकते. क्लिनिकल रिसर्चमध्ये  वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये काम केले जाते.

## क्लिनिकल रिसर्चचे विविध टप्पे 
मुख्यत्वे यात ४ टप्पे असतात .

## पहिला टप्पा
यात एखाद्या विशिष्ट औषधाचा प्रयोग **धडधाकट व्यक्तीवर** केला जातो. जे औषध नवे असते, म्हणजे ज्याचा वापर मानवजातीत कोणावरही केला गेलेला नसतो, असेच औषध या प्रयोगात वापरण्यात येते. या टप्प्याचा मुख्य उद्देश औषधाची सुरक्षितता बघणे हा असतो. पहिल्या टप्प्याच्या प्रयोगात मोठ्या प्रमाणात धोका असतो. प्रयुक्ताचे काहीही बरेवाईट यात होऊ शकते. याच कारणासाठी या टप्प्यात ९-१० धडधाकट व्यक्तींची निवड केली जाते.  म्हणजे जेणेकरून एखादा धोका आलाच तर तो पचवता यावा. रोगी माणसाचे शरीर मुळातच कमजोर झाले असल्याने त्यावर हा प्रयोग करण्यात येत नाही. भारतात या पहिल्या टप्प्याच्या प्रयोगाची परवानगी देण्यात येत नाही. या प्रयोगादरम्यान प्रयुक्ताचे काटेकोर निरीक्षण केले जाते आणि कुठल्याही अपघाताची शक्यता वाटल्यास हा प्रयोग त्वरित थांबवण्यात येतो.

## दुसरा टप्पा
या टप्प्यात साधारणतः  १० ते ३०० व्यक्तींवर प्रयोग केले जातात. प्रयोग ज्यांच्यावर केले जातात ते प्रयुक्त रुग्ण असतात. या टप्प्याचा मुख्य उद्देश औषधाची परिणामकारकता बघणे हा असतो. या टप्प्यातही सुरक्षितता देखील बघितली जाते. इथे औषध परिणामकारक वाटले तर ते तिसऱ्या टप्प्यापर्यंत पोहोचते.

## तिसरा टप्पा 
या टप्प्याला प्री-मार्केटिंग टप्पा असेही म्हणतात. हा टप्प्याचा प्रयोग उचितरीत्या पार पडल्यास आणि सरकारला त्याचे निकाल योग्य वाटल्यास सरकार त्या औषध कंपनीला ते विशिष्ट औषध विकण्याची परवानगी देते. या टप्प्यात प्रयोगासाठी साधारणतः ३०० ते ३००० प्रयुक्त असतात. त्यामुळेच त्या विशिष्ट औषधाचे अनावश्यक परिणामसुद्धा या प्रयोगात नीट कळतात. या टप्प्याचा मुख्य उद्देश आधीच्या टप्प्यात मिळालेल्या माहितीवर शिक्कामोर्तब करणे हा असतो.  यामध्ये केलेले अभ्यासाचे जवळ जवळ २ ट्रक भरतील इतके कागद तयार होतात.  ही कागदपत्रे सरकारला पाठवण्यात येतात.

## चौथा आणि शेवटचा टप्पा
आज बाजारात मिळणारी सर्व औषधे या टप्प्यातली असतात. या टप्प्यात औषधांवर, व ते ज्या रुग्णांना दिले त्यांवर लक्ष ठेवले जाते. एखादे औषध गडबड तर करीत नाही ना, हे यामध्ये बघितले जाते. आणि जर एखाद्या औषधाने फार मोठी गडबड केलीच तर ते औषध बाजारातून काढून घेतले जाते. भारत सरकारने काही औषधांवर अश्या कारवाया २०१०-२०११मध्ये केल्या होत्या.

वर्ग:वैद्यकशास्त्र
चीनचा ध्वज

**चीनच्या जनतेच्या प्रजासत्ताकाचा ध्वज** सप्टेंबर २७, १९४९ या दिवशी वापरात आणला गेला.

वर्ग:चीन
वर्ग:देशानुसार ध्वज
राजपुत्र आणि डार्लिंग (कवितासंग्रह)

**राजपुत्र आणि डार्लिंग** हा मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा १९७४ मध्ये प्रथम प्रकाशित झालेला (अमेय प्रकाशन) काव्यसंग्रह आहे. प्रकाशनक्रमानुसार तो 'संध्याकाळच्या कविता'नंतर दुसरा येतो. प्रकाशनक्रमात चंद्रमाधवीचे प्रदेश  हा काव्यसंग्रह तिसरा येत असला तरी *राजपुत्र आणि डार्लिंग*मधील कवितांचा निर्मितिकाल *चंद्रमाधवीचे प्रदेश*मध्ये आलेल्या कवितांच्या नंतरचा आहे, असे कवी ग्रेस यांनीच *राजपुत्र आणि डार्लिंग*मध्ये म्हटलेले आहे.
ग्रेस यांचे सर्व ग्रंथ पॉप्युलरच्या पडवीत यावेत यासाठी *राजपुत्र आणि डार्लिंग*ची दुसरी आवृत्ती १९९५ मध्ये पॉप्युलर प्रकाशनाने काढली.

## अर्पणपत्रिका
जी.ए. कुलकर्णीला,
ज्याने मला मित्र
मानले.

## परिचय
या छोटेखानी काव्यसंग्रहात राजपुत्र ही १८ खंडांची कविता, गुलाब वाळवण्याची गोष्ट ही २२ खंडांची कविता आणि डार्लिंग ही २८ खंडांची कविता अशा तीन प्रदीर्घ कविता आणि इतर काही कविता समाविष्ट आहेत. 'संध्यामग्न पुरुषाची लक्षणे' या लेखसंग्रहाच्या प्रस्तावनेनुसार ग्रेस यांनी 'डार्लिंग' ही कविता १९७२ च्या डिसेंबरात हिवाळा ऐन बहरात असताना लिहिली. 

## संदर्भ
वर्ग:मराठी कवितासंग्रह
वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
महाराष्ट्रातील हिंदी संस्था

महाराष्ट्रातील हिंदी भाषेच्या प्रगतीसाठी काम करणाऱ्या संस्था :

* बंबई हिंदी विद्यापीठ, बंबई (१९३८)
*महाराष्ट्र राज्य हिंदी साहित्य अकादमी(१९८२)
* महाराष्ट्र राष्ट्रभाषा सभा, पुणे (१९३७)
* राष्ट्रभाषा प्रचार समिति, वर्धा (१९३६)
* विदर्भ हिंदी साहित्य सम्मेलन, नागपूर
* हिंदी प्रचार सभा, बंबई (१९३५)
* हिन्दुस्तानी प्रचार सभा, बंबई (१९३८)

वर्ग:हिंदी भाषा
इन्ग्रिड बर्गमन

**इन्ग्रिड बर्गमन** (जन्म : स्वीडन, २९ ऑगस्ट १९१५;  - २९ ऑगस्ट १९८२) ही स्वीडनमध्ये जन्मलेली व अनेक युरोपीय आणि अमेरिकी चित्रपटांमध्ये अभिनय केलेली अमेरिकी अभिनेत्री होती. तिने सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीसाठीचे टोनी अवॉर्ड, तीन अकॅडमी अवॉर्ड्‌स व दोन एमी अवॉर्ड्‌स जिंकले होते. 

## इन्ग्रिड बर्मनने लिहिलेले आत्मचरित्र
* My Story (सहलेखक - ॲलन बर्गेस, मूळ इंग्रजी, मराठी अनुवादक - आशा कर्दळे)

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
संजय सूरकर

**संजय भाऊराव सूरकर** ( १९५९ -   २७ सप्टेंबर, इ.स. २०१२) हे मराठी चित्रपट दिग्दर्शक व पटकथाकार होते. मराठी चित्रपटांसोबतच त्यांनी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका, तसेच हिंदी चित्रपटांचेही दिग्दर्शन केले. ’तू तिथं मी’च्या दिग्दर्शनासाठी संजय नूरकर यांना १९९८चा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला होता.

## बालपण
यांचे बालपण नागपूर येथे गेले. नागपूरच्या जी. एस. कॉलेजमधून त्यांनी बी.कॉम. ही पदवी घेतली. पण नाटकाची आवड असल्यामुळे नागपूर विद्यापीठातील ललित कला विभागात प्रवेश घेऊन मास्टर्सची डिग्री मिळवली. नागपुरामध्ये सुरुवातीच्या काळात एकांकिका व नाटके केली.

## कारकीर्द
कारकिर्दीच्या सुरुवातीला ते गिरीश ओक यांच्या बरोबरीने मुंबईत आले.  टीव्हीवरील मालिकांमध्ये संजय यांनो ' गावाकडच्या गोष्टी ' आणि तत्सम मालिकांसाठी साहाय्यक दिग्दर्शक म्हणून काम केले. कलाकार म्हणून त्याचवेळी ते ’सुयोग ' संस्थेच्या 'भ्रमाचा भोपळा' या व्यावसायिक नाटकातही काम करीत होते. 'वंश' हे नाटक त्यांनी व मंगेश कदमच्या यांनी मिळून राज्य नाट्य स्पर्धेसाठी, तर 'चाफा बोलेना' आणि 'प्रीतिसंगम' ही दोन नाटके व्यावसायिक रंगभूमीसाठी दिग्दर्शित केली. व्यावसायिक नाटके अपयशी ठरल्यानंतर संजय सूरकर चित्रपट आणि टीव्ही मालिकांकडे वळले. स्मिता तळवलकर यांच्या 'कळत नकळत' आणि 'सवत माझी लाडकी' या दोन चित्रपटांसाठी साहाय्यक दिग्दर्शक म्हणून त्यांनी काम केले. त्यांना चित्रपट दिग्दर्शनाची पहिली संधी स्मिता तळवलकरांनीच दिली.

## वैयक्तिक जीवन
संजय सूरकर अविवाहित होते. त्यांच्या मागे तीन भाऊ आहेत.

## नाटक
## चित्रपट 
## दूरचित्रवाहिनी मालिका 
## मृत्यू 
सूरकरांच्या लाठी या चित्रपटाचे चित्रीकरण पुण्यात चालू असताना २७ सप्टेंबर, इ.स. २०१२ रोजी, चित्रपटातील दृश्यासंदर्भात अभिनेते सचिन खेडेकर यांच्याशी चर्चा सुरू असताना सूरकर यांना अस्वस्थ वाटू लागले आणि  लगेच त्यांना हृदयविकाराचा झटका आला.. उपचारांसाठी त्यांना रुग्णालयात नेत असतानाच त्यांचे निधन झाले  .

## पुरस्कार
* महाराष्ट्र सरकारचा १९९०सालचा उत्कृष्ट चित्रपटासाठीचा प्रथम पुरस्कार : चौकट राजा(चित्रपट)
* महाराष्ट्र सरकारचा १९९५सालचा उत्कृष्ट चित्रपटासाठीचा प्रथम पुरस्कार : रावसाहेब(चित्रपट)
* महाराष्ट्र सरकारचा १९९१सालचा उत्कृष्ट चित्रपटासाठीचा द्वितीय पुरस्कार : आपली माणसं(चित्रपट)
* फिल्मफेर पुरस्कार-१९९८ (उत्कृष्ट दिग्दर्शन) : तू तिथं मी(चित्रपट)

## संदर्भ व नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:मराठी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:मराठी पटकथाकार
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेलन

विविध स्पर्धा परीक्षांसाठी विद्यार्थ्यांना तज्ज्ञांची चर्चासत्रे, परिसंवाद, मुलाखती, अनुभव कथन या माध्यमातून मार्गदर्शन मिळावे, यासाठी ग्लोबल एज्युकेशन अँड रिसर्च ट्रस्टच्या वतीने १७ आणि १८ एप्रिल २०१० रोजी 
* पहिले **स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेलन** पुण्यातील टिळक रोड न्यू इंग्लिश स्कूल येथे आयोजित करण्यात आले होते.
मराठी साहित्यिक आणि आयएएस अधिकारी विश्वास पाटील संमेलनाध्यक्ष होते.
* २रे स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेलन औरंगाबादला ८-९ जानेवारी २०११ या काळात झाले. संमेलनाध्यक्ष ज्ञानेश्वर मुळे होते.
* ३रे स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेलन २८-२९ जानेवारी, २०१२ या काळात नागपूर येथे झाले. संमेलनाध्यक्ष लक्ष्मीकांत देशमुख होते.
* ४थे संमेलन नाशिकला ११-१२ जानेवारी २०१३ या काळात झाले. संमेलनाध्यक्ष शेखर गायकवाड होते.
* ५वे स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेलन कोल्हापूरला ८-९ फेब्रुवारी २०१४ या काळात झाले. संमेलनाध्यक्ष डॉ.विजयकुमार फड होते, तर निमंत्रक डॉ.आनंद पाटील होते.
* ६वे संमेलन : अहमदनगर येथील नंदनवन लॉन्समध्ये 'स्टडी सर्कल'तर्फे दोन दिवसांचे ६वे स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेलन १०/११-१-२०१५ या काळात झाले.  संमेलनाचे उद्‍घाटन राहुरीच्या कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. तुकाराम मोरे यांच्या हस्ते झाले. रंगनाथ नाईकडे हे संमेलनाचे अध्यक्ष होते.
* ७वे स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेलन पुण्यातील टिळक स्मारक मंदिरात १३-१४-१५ फेब्रुवारी २०१६ या काळात झाले.; संमेलनाध्यक्ष MPSCचे माजी अध्यक्ष सुधीर ठाकरे होते.

## खान्देश स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेलन
* १ले खान्देश स्पर्धा परीक्षा साहित्य संमेल्न जळगाव येथे २८ सप्टेंबर २०१४ रोजी झाले. संमेलनाचे प्रवर्तक डॉ.आनंद पाटील होते.

पहा : मराठी साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
इराणचा ध्वज

**इराणचा ध्वज** (फारसी:پرچم ایران) २९ जुलै १९८० रोजी वापरात आणला गेला. याला *सहरंग* असेही म्हणतात.

वर्ग:देशानुसार ध्वज
ध्वज
नभोनाट्य

**नभोनाट्य** हा आकाशवाणीसाठी लिहिलेल्या नाटकाचा एक प्रकार आहे. नभोनाट्यातून गंभीर, विनोदी, मनोरंजनात्मक, सामाजिक प्रबोधनपर विषय मांडले जातात. विजय तेंडुलकर, पु.ल. देशपांडे, रत्नाकर मतकरी, शं.ना. नवरे यासारख्या अनेकांनी नभोनाट्ये लिहिलेली आहेत.

## इतिहास
आकाशवाणीवर नभोनाट्याला इ.स. १९३६ पासून सुरुवात झाली. त्या वर्षी बंगाली भाषेतील एका नाटकाच्या अनुवादाने भारतीय नभोनाट्याचा प्रारंभ झाला. त्यानंतर भारतातील विविध भाषांमधील नभोनाट्ये प्रसारित करण्यात येऊ लागली.आकाशवाणीने नाटकांचा अखिल भारतीय कार्यक्रम इ.स. १९५६ सालापासून सुरू केला. या कार्यक्रमातून भारतातील विविध भाषांतील नाटकांचे अनुवाद प्रसारीत केले जाऊ लागले. प्रा.मं.वि. राजाध्यक्ष यांनी या नाटकांना 'ऐकीव वा हवाई नाटके' तर पु.ल. देशपांडे यांनी नभोनाट्याला 'रेडिओ नाटक' असे संबोधले होते.

## स्वरूप
नभोनाट्य हे साधारणत: ३० मिनिटांचे असते. दीर्घ नभोनाट्य हे ६० किंवा ९० मिनिटांचे असते. प्रसंग ज्याठिकाणी घडतो त्याचे हुबेहूब चित्र श्रोत्यांच्या डोळ्यासमोर उभे केले जाते. नभोनाट्य घरात बसून एकट्याने किंवा कुटुंबासमवेत ऐकता येते. वेगवेगळ्या वयोगटाचे श्रोतेही एकाच ठिकाणी बसून नभोनाट्य ऐकू शकतात.

## कलाकार
बाळ कुडतरकर, नीलम प्रभू यांनी अनेक नभोनाट्ये सादर केलेली आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:नाटक
मितवा (ललित लेखसंग्रह)

**मितवा** हा मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा दुसरा ललित लेखसंग्रह होय. इ.स. १९८७ मध्ये त्याची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. या संग्रहात सत्तेचाळीस ललित लेख आहेत.

## अर्पणपत्रिका 
हा संग्रह लेखकाने "अंगणात दाणे टाकण्यापूर्वीच उडून गेलेल्या चिमण्यांना" अर्पण केला आहे.

## परिचय 
स्वप्नवेचणीचे शिलालेख, दंतकथांचे संदर्भ, एका वैराणसूक्ताचे अधांतर आणि भासचक्राचे तोल अशा चार विभागांमध्ये हा संग्रह विभागलेला आहे.

वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी ललित लेखसंग्रह
चंद्रमाधवीचे प्रदेश (काव्यसंग्रह)

**चंद्रमाधवीचे प्रदेश** हा मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा तिसरा काव्यसंग्रह आहे. इ.स.१९७७ मध्ये तो प्रथम प्रकाशित झाला. इ.स. २००८ मध्ये त्याची तिसरी आवृत्ती निघाली. 

## अर्पणपत्रिका
ग्रेस यांनी हा काव्यसंग्रह त्यांचे प्रकाशक रामदास भटकळ यांना अर्पण केलेला आहे.

## परिचय
मातृवनातील सावल्या, चंद्रमाधवीच्या प्रदेशांत, सूर्यास्ताचे पाणी आणि धर्मांतराच्या प्रार्थना अशा चार गुच्छांमध्ये हा संग्रह विभागलेला आहे. *भय इथले संपत नाही...* (निष्पर्ण तरूंची राई), *ती गेली तेव्हा रिमझिम...* (आई), *घर थकलेले संन्यासी* तसेच मराठीच्या पाठ्यपुस्तकात समाविष्ट झालेली *पाऊस आला पाऊस आला...* ह्या ग्रेस यांच्या प्रसिद्ध कविता या संग्रहात आहेत. *कावळे उडाले स्वामी* या शीर्षकाचीही एक कविता या संग्रहात आहे.

वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी कवितासंग्रह
संध्यामग्न पुरुषाची लक्षणे (ललित लेखसंग्रह)

संध्यामग्न पुरुषाची लक्षणे हा प्रसिद्ध मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा तिसरा ललित लेखसंग्रह होय. इ. स. २००० मध्ये त्याची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. 

## अर्पणपत्रिका
एका विशेष कामगिरीसाठी ग्रेस यांनी हा संग्रह एका मुंगीस अर्पण केलेला आहे.  

## परिचय
'राजपुत्र आणि डार्लिंग' या काव्यसंग्रहातील 'डार्लिंग' या कवितेत ग्रेस यांनी (१९७२) 'खरे तर मला संध्यामग्र पुरुषाची लक्षणे सांगावयाची आहेत' असे म्हणले होते. अठ्ठावीस वर्षांनंतर ती लक्षणे ग्रेस यांनी ग्रंथबद्ध करून रसिकांसमोर ठेवली. दैनिक सामनाच्या 'उत्सव' या रविवासरीय पुरवणीतून या लक्षणांना पूर्वप्रसिद्धी मिळालेली होती. या संग्रहात एकूण ५२ आत्मपर ललितबंध समाविष्ट आहेत. 'मृगजळाचे बांधकाम' या शीर्षकाचा एक लेख या संग्रहात आहे. खेरीज व्यंकटेश माडगूळकर यांच्याशी संबंधित 'बनगरवाडीचा मेंढपाळ' आणि कुसुमाग्रजांवरील एक लेखही या संग्रहात आहे.

वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी ललित लेखसंग्रह
मृगजळाचे बांधकाम (ललित लेखसंग्रह)

**मृगजळाचे बांधकाम** हा  मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा चौथा ललित लेखसंग्रह आहे. इ.स. २००३ मध्ये त्याची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. 

## परिचय
या संग्रहात एकूण २६ ललित लेख आहेत. "निसर्गसत्ता व जीवनसत्ता ह्या दोहोंच्या वर सौंदर्यसत्तेचे अधिष्ठान असते," असा सिद्धान्त या संग्रहात लेखकाने मांडलेला आहे.

## अर्पणपत्रिका
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
सांध्यपर्वातील वैष्णवी (काव्यसंग्रह)

**सांध्यपर्वातील वैष्णवी** हा  मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा चौथा काव्यसंग्रह होय. इ. स. १९९५ मध्ये त्याची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. 

## अर्पणपत्रिका
या संग्रहात अर्पणपत्रिकेवर ॥ अर्पणपत्रिका ॥ असा स्पष्ट उल्लेख आहे. आईचा पिंड स्पर्शून गेलेल्या  कावळ्याला ग्रेस यांनी हा काव्यसंग्रह अर्पण केलेला आहे. आपल्या लेखनात त्यांनी इतरत्रही "पक्षियांचा राणा कावळाचि" अशी घोषणा केलेली आहे. 

## परिचय
अर्पणपत्रिकेआधी केलेल्या आत्मनिवेदनात ग्रेस यांनी ते आत्मनिवेदन 'वैष्णवी'पुढे केलेले आहे अशी भूमिका मांडलेली आहे. आपल्या काव्यप्रवासातील वैष्णवीचे महत्त्वही त्यांनी निवेदनात उलगडून दाखविले आहे. प्रार्थनापर्व, सांध्यपर्व आणि दृष्टांतपर्व अशा तीन पर्वांमध्ये हा काव्यसंग्रह विभागलेला आहे.

वर्ग:मराठी कवितासंग्रह
वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
सांजभयाच्या साजणी (काव्यसंग्रह)

**सांजभयाच्या साजणी** हा  मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा पाचवा काव्यसंग्रह होय. इ. स. २००६ मध्ये त्याची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. 

## अर्पणपत्रिका
आपला प्राचीन काव्यधर्म नव्याने उजळून दाखविणाऱ्या एका(च) **सांजभयाच्या साजणी**स कवीने हा संग्रह अर्पण केलेला आहे. 

## परिचय
कवीच्या आत्मनिवेदनानुसारच 'अगदी सुरुवातीच्या अर्धकच्च्या (की अर्धपिकल्या) कवितांचा' या संग्रहात समावेश आहे. इतर सर्व काव्यसंग्रहांच्या तुलनेत या संग्रहातील कविता सुगम वाटतात.

वर्ग:मराठी कवितासंग्रह
वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
कावळे उडाले स्वामी (ललित लेखसंग्रह)

कावळे उडाले स्वामी हा प्रसिद्ध मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा सहावा ललित लेखसंग्रह होय. इ. स. २०१० मध्ये त्याची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. 

## अर्पणपत्रिका
या संग्रहाची अर्पणपत्रिका ग्रेस यांचे दीनानाथ मंगेशकर हॉस्पिटलशी आणि भारती मंगेशकर यांच्या पडवीशी असणारे सहबंध व्यक्त करणारी आहे. या अर्पणपत्रिकेच्या खाली दोन दिनांकांच्या उल्लेखाने एक कालखंड सूचित झालेला आहे. अर्पणपत्रिकेखाली तारखेचा उल्लेख असणारा हा ग्रेस यांचा दुसरा आणि अखेरचा संग्रह ठरतो. 

## परिचय
या संग्रहात एकूण ५१ ललित लेख समाविष्ट आहेत. चंद्रउदयिनी वेळा आणि गणमात्रांचे गणगोत असे या संग्रहाचे दोन विभाग आहेत.

वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी ललित लेखसंग्रह
चर्चबेल (ललित लेखसंग्रह)

**चर्चबेल** हा  मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा पहिला लघुनिबंधसंग्रह होय. इ.स. १९७४ मध्ये त्याची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. या संग्रहात पस्तीस ललित लेख आहेत. त्यांपैकी चौतीस लेख नागपूरच्या  'तरुण भारत'च्या साप्ताहिक आवृत्तीत प्रसिद्ध झालेले होते.

## अर्पणपत्रिका
अवलिया
ताजुद्दीन
व
संगीतकार 
रोशन यांच्या
पवित्र
स्मृतीस...

## परिचय
आत्मपर आशय असूनही भावमधुर काव्याची प्रचिती देणारे लेख या संग्रहात आहेत. '**चर्चबेल**'मध्ये ग्रेसच्या अन्य कवितांच्या तुलनेत अधिक सुगमता आहे आणि लक्षपूर्वक वाचल्यास 'कवी' ग्रेस समजून घेण्यासाठी त्यांचे ललित लेख फारच महत्त्वाचे ठरतील हे लक्षात येते.

## भाषांतर
डॉ. जया मेहता यांनी **चर्चबेल**चा गुजराती भाषेत केलेला अनुवाद प्रकाशित झालेला आहे. 

## संदर्भ
वर्ग:मराठी ललित लेखसंग्रह
वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
ओल्या वेळूची बासरी (ललित लेखसंग्रह)

right|thumb|ओल्या वेळूची बासरी या ललितबंधसंग्रहाचे मुखपृष्ठ 

ओल्या वेळूची बासरी हा प्रसिद्ध मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा सातवा ललित लेखसंग्रह आहे. इ. स. २०१२ मध्ये त्याची पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. 

## अर्पणपत्रिका
वेगवेगळ्या कारणांसाठी ग्रेस यांनी हा संग्रह शहामृगास आणि कस्तुरीमृगास अर्पण केलेला आहे. 

## परिचय
या संग्रहात एकूण १७ ललित लेख आणि 'हॉस्पिटलमधील स्वगताची पत्रलिपी' या शीर्षकाचा एक पत्ररूपी लेख समाविष्ट आहे. अखेरचे सहा ललित लेख 'बासरीच्या अनुबंधाचे परिशिष्ट' या विभागात आहेत. इतर अकरा लेखांच्या विभागाचे वेगळे शीर्षक आढळत नाही. ग्रेस यांच्या  प्रकाशित साहित्यामध्ये अभावानेच आढळणाऱ्या मुद्रणातील चुका या संग्रहात मात्र तुलनेने जास्त आहेत.

वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी ललित लेखसंग्रह
महाराष्ट्र राज्य हिंदी साहित्य अकादमी

**महाराष्ट्र राज्य हिंदी साहित्य अकादमी** हीची  स्थापना इ.स. १९८२ साली तत्कालीन आमदार व हिंदी लेखक-पत्रकार डॉ. राममनोहर त्रिपाठी यांच्या अध्यक्षतेखाली झाली.परंतु आवश्यक सरकारी अनुदान, कर्मचारीवर्ग आणि कार्यालय न मिळाल्याने संस्था काहीही काम करू शकली नाही. कंटाळून त्रिपाठींनी राजीनामा दिला. त्यानंतर महाराष्ट्राचे शिक्षणमंत्री प्रा. राम मेघे यांच्या अध्यक्षतेखाली इ.स. १९८६ मध्ये अकादमीचा पुनर्जन्म झाला.

## इतिहास
## कामकाज
## पुरस्कार योजना
;महाराष्ट्र राज्य हिंदी अकादमीने यापूर्वी प्रदान केलेले पुरस्कार:

* काव्यासाठी संत नामदेव पुरस्कार :
** हरि मृदुल(मुंबई) यांना  ’सफेदी में छुपा काला’ या काव्यरचनेसाठी
** डॉ.ज्योति व्यास(अमरावती) यांना  ’चॉंद पिघल रहा था’ या काव्यरचनेसाठी
** विनोद कु.उडके (कवी दीप-नागपूर) यांना ’मौन के अधुरे अर्थ’ या काव्यरचनेसाठी
* लघुकथेसाठी मुन्शी प्रेमचंद पुरस्कार :
** नरेंद्र कौर छाबडा(औरंगाबाद) यांना ’एक और गांधारी’ या कथेसाठी
** कविता शनवारे(नागपूर) यांना ’मेरा चंदोरा बह गया’ या कथेसाठी
** जीवितराम सेतपाल(मुंबई) यांना ’पोस्टकार्ड’ या कथेसाठी (मृत्युपश्चात)
* निबंधासाठी आचार्य रामचंद्र शुक्ल पुरस्कार :
** शशिकांत नेत्रपाल शर्मा(नागपूर) यांना ’मखमली जूते’साठी
** राजेंद्र पटौरिया(नागपूर) यांना ’नेकी कर जूते खा’साठी
** कमला सेतपाल(मुंबई) यांना ’चक्रव्यूह’साठी
* नाट्यरचनेसाठी विष्णूदास भावे पुरस्कार :
** डॉ.सुनील केशव देवधर(पुणे) यांना ’मोहन से महात्मा’साठी
* कादंबरीसाठी जैनेंद्र कुमार पुरस्कार : 
** अनीता मनोहर नाईक यांना ’कन्यादान’ या कादंबरीसाठी
* बालसाहित्यासाठी सोहनलाल द्विवेदी पुरस्कार :
** प्रेमा शुक्ल(अकोला) यांना ’जीवन के मुस्काते क्षण’साठी
** वृंदा भुसारी(नागपूर) यांना ’टफ़ी ने बचाई राजू की जान’साठी
* पत्रकारितेसाठी बाबूराव विष्णू पराडकर पुरस्कार :
** विनोद तिवारी(मुंबई) यांना ’फ़िल्मपत्रकारिते’साठी
** राजेंद्र पांडे(मुंबई) यांना ’पटकथा कैसे लिखें’साठी (मृत्युपश्चात)
* समीक्षेसाठी आचार्य नंददुलारे बाजपेयी पुरस्कार :
** उषा कीर्ति राणावत(मुंबई) यांना ’प्रभा खेतान का औपचारिक संसार’साठी
** सत्यदेव त्रिपाठी(मुंबई) यांना ’तीसरी ऑंख का सच’साठी
* अनुवादासाठी मामा वरेरकर पुरस्कार :
** प्रतिमा दवे शास्त्री(मुंबई) यांना ’आनंदी गोपाल(गद्य)’साठी
** किरण मेश्रामी(नागपूर) यांना ’ऐलान(पद्य)’साठी
* हिंदी भाषा, भाषाशास्त्र, किंवा हिंदी व्याकरणासाठीचा पं.महावीर प्रसाद द्विवेदी पुरस्कार
** अंबादास देशमुख(औरंगाबाद) यांना ’प्रयोजन मूलक हिंदी अधुनातन आयाम’साठी
* जीवनप्रेरक साहित्यासाठी काका कालेलकर पुरस्कार
** कोणीही नाही.
* लोकसाहित्यासाठी फणीश्वरनाथ रेणु पुरस्कार
** कोणही नाही.
* हिंदीत विज्ञानविषक किंवा तांत्रिक विषयावरील लेखनासाठी डॉ.होमी भाभा पुरस्कार
** कोणीही नाही.

## प्रकाशने
वर्ग:हिंदी भाषा
वाऱ्याने हलते रान (ललित लेखसंग्रह)

***वाऱ्याने हलते रान*** हे मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ "ग्रेस" यांचा पाचवा ललित लेखसंग्रह आहे ज्याची २००८ मध्ये पहिली आवृत्ती प्रकाशित झाली. ह्यासाठी गोडघाटेंना २०११ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार (मराठी) मिळाला.

## अर्पणपत्रिका
या संग्रहाच्या अर्पणपत्रिकेत "तुमचे तुम्हांलाच अर्पण करतोय" असे लेखकाने म्हटलेले आहे.  तारखेची नोंद असणारी ग्रेस यांची ही पहिलीच अर्पणपत्रिका ठरते. या तारखेखालीही 'अस्तपर्वाच्या प्रारंभकाळी...' असे सूचक शब्द आहेत.

## परिचय
या संग्रहात एकूण २५ ललित लेख समाविष्ट आहेत. "कला ही जीवनाची पुनर्निर्मिती आहे. थेट निर्मिती सदोष राहणारच, पुनर्निर्मिती सदोष राहणार नाही, तर तिचा कल अपर्यायी परिपूर्णतेकडे झुकणारा असेल...पूर्णाकृती पुनर्निर्माणाच्यासाठी, कलावंताला जीवनाची समग्र सामग्री, कृतज्ञतापूर्वक उचलूनही, जीवनाशीच कायमचे ताटातुटीने, हेतुपूर्ण क्रूर अनुसंधान जुळवावे लागते," असे निर्मिती आणि निर्मितिप्रक्रियेच्या संदर्भातील तत्त्व कवी ग्रेस यांनी या संग्रहात मांडले आहे, असे वीणा आलासे यांनी मलपृष्ठावर म्हटलेले आहे. "परमेश्वराने विश्वाची निर्मिती करताना काही चुका केलेल्या आहेत. त्या सुधारून पुनर्निर्मिती करणे हे कलावंताचे कार्य आहे, म्हणून कलावंताला चुका करण्याचा अधिकार नाही," अशी आपली काव्यभूमिका ग्रेस यांनी वेळोवेळी मांडली होती.

कवी ग्रेस यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी ललित लेखसंग्रह