open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
जयपूर जलद बस परिवहन प्रणाली

**जयपूर जलद बस परिवहन** ही जयपूर शहरातील वाहतूक समस्या सोडवण्यासाठी जलद बस परिवहन व्यवस्था आहे . अलिकडच्या राजस्थान राज्यातल्या निवडणुकीनंतर, काँग्रेस साकारने  बीआरटीएस जलद बस मार्गामुळे होणाऱ्या अपघातांमुळे जयपूर हा विलगीत मार्ग काढून टाकण्याची घोषणा केली.जलद बस प्रणाली ऐवजी, जयपूर विकास प्राधिकरणाने विद्यमान या मार्गावर मेट्रोनिओ बांधण्याची योजना आखली होती.

## आढावा 
इवलेसे| जयपूर जलद बस थांबा
इवलेसे| जयपूर जलद बस परिवहन मार्ग
ऑगस्ट २००६ मध्ये, जयपूर जलद बस परिवहन सेवेला भारत सरकारने अंमलबजावणीसाठी मान्यता दिली.  जयपूर जलद बस परिवहनाच्या व्यवस्थापनेची जबाबदारी जयपूर विकास प्राधिकरण आणि जयपूर नगर निगम यांनी संयुक्त उपक्रमात स्थापन केलेल्या विशेष उद्देश वाहन जेसीएसटीएलला देण्यात आली आहे.   *उत्तर-दक्षिण मार्ग* आणि *पूर्व-पश्चिम मार्गाच्या* इतर भागाचे काम सुरू झाले आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:स्थापनेचे वर्ष गहाळ
वर्ग:भारतामधील जलद बस परिवहन
वर्ग:जयपूरमधील वाहतूक
अण्णासाहेब पाटील आर्थिक मागास विकास महामंडळ मर्यादित

राज्यातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांच्या विकासासाठी राज्य शासनाने अण्णासाहेब पाटील आर्थिक मागास विकास महामंडळाची स्थापना दिनांक २७/११/१९९८ रोजी केलेली आहे.

## उद्दिष्टे 
* आर्थिकदृष्ट्या मागास असलेल्या घटकापर्यंत विशेषकरून बेरोजगार तरुणांनपर्यत पोहचून त्यांना सक्षम बनविणे.
* योजना राबवून रोजगाराच्या व स्वंयरोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे.
* आर्थिकदृष्ट्या मागासघटकांचा सामाजिक विकास घडवून आणणे.
एम.आर. श्रीनिवासन

**मालूर रामस्वामी श्रीनिवासन** (५ जानेवारी १९३० - २० मे २०२५), हे एक भारतीय अणुशास्त्रज्ञ आणि यांत्रिक अभियंता होते. भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाच्या विकासात आणि 'दाबित जड पाणी अणुभट्टी' (प्रेशराइज्ड हेवी-वॉटर रिॲक्टर) च्या विकासात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांच्या योगदानासाठी त्यांना भारत सरकार तर्फे २०१५ साली पद्मविभूषण पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

श्रीनिवासन यांचा जन्म १९३० मध्ये बंगळुरू येथे झाला. त्यांच्या एकूण आठ भावंडांपैकी ते तिसऱ्या क्रमांकाचे होते.  त्यांनी म्हैसूरच्या इंटरमिजिएट कॉलेजमध्ये विज्ञान शाखेत प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले. शालेय अभ्यासक्रमात त्यांनी भाषा  विषयात संस्कृत आणि इंग्रजी भाषा निवडली होती. भौतिकशास्त्र हे त्यांचे पहिले प्रेम असूनही, ते मोक्षगुंडम विश्वेश्वरैया यांच्या नव्याने सुरू झालेल्या अभियांत्रिकी महाविद्यालयात (सध्याचे विश्वेश्वरय्या विद्यापीठ अभियांत्रिकी महाविद्यालय) प्रवेश घेतला. त्यांनी १९५० साली यांत्रिक अभियांत्रिकी (मेकॅनिकल इंजिनिअरिंग) मध्ये पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर त्यांनी १९५२ मध्ये पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केली आणि १९५४ मध्ये कॅनडातील माँत्रिऑल येथील मॅकगिल विद्यापीठातून त्यांना डॉक्टर ऑफ फिलॉसॉफीची पदवी देण्यात आली. त्यांचे विशेषज्ञता क्षेत्र गॅस टर्बाइन तंत्रज्ञान होते.

श्रीनिवासन यांचे २० मे २०२५ रोजी वयाच्या ९५ व्या वर्षी निधन झाले.

## पुरस्कार आणि सन्मान 
* कन्नड राज्योत्सव पुरस्कार, २०१७
* आशियाई शास्त्रज्ञ १००, *आशियाई शास्त्रज्ञ*, २०१६ 
* २०१५ मध्ये पद्मविभूषण
* १९९० मध्ये पद्मभूषण.
* १९८४ मध्ये पद्मश्री
* केंद्रीय सिंचन आणि वीज मंडळाचा हीरक महोत्सवी पुरस्कार
* इन्स्टिट्यूशन ऑफ इंजिनिअर्स (इंडिया) चा सर्वोत्कृष्ट डिझायनर पुरस्कार
* विज्ञान आणि तंत्रज्ञानासाठी संजय गांधी पुरस्कार
* विज्ञान आणि तंत्रज्ञानासाठी ओम प्रकाश भसीन पुरस्कार
* होमी भाभा यांना भारतीय विज्ञान काँग्रेसकडून सुवर्णपदक
* बंगळुरू येथील विश्वेश्वरय्या अभियांत्रिकी महाविद्यालयाकडून प्रतिष्ठित माजी विद्यार्थी पुरस्कार
* इंडियन न्यूक्लियर सोसायटीचा होमी भाभा जीवनगौरव पुरस्कार

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभियंते
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:विज्ञान व तंत्रज्ञानातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:बंगलोरमधील शास्त्रज्ञ
वर्ग:कर्नाटकातील अभियंते
वर्ग:विज्ञान व तंत्रज्ञानातील पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:विज्ञान व तंत्रज्ञानातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
६ व्या लोकसभेचे सदस्य

१९७७ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह **६व्या लोकसभेवर निवडून गेलेल्या खासदारांची** राज्यनिहाय यादी येथे आहे.

* **टीप १:-** १९७७ च्या निवडणूकांच्या आधी जरी जनता पक्ष स्थापन झाला होता, तरी जनता पक्षाचे उमेदवार हे भारतीय लोक दल आणि काही भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन) पक्षाच्या तिकिटावर लढले. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन) नंतर जनता पक्षात विलीन झाला. जनता पक्षाला कायदेशीर मान्यता निवडणूकीनंतर मिळाली. त्यामुळे भारतीय लोक दल म्हणजेच नंतरचा जनता पक्ष असे समजावे व त्या अनुषंगाने वाचावे. निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत अहवालात विजयी उमेदवारांच्या नावासमोर भारतीय लोक दल लिहिले असल्याने इथे ही तसेच लिहिले आहे. 
* **टीप २:-** १९७७ नंतर जिथे जिथे पोट-निवडणूका झाल्या व ज्या ज्या पोट-निवडणूकीत मान्यताप्राप्त जनता पक्षाचा उमेदवार जिंकला/ली तिथे जनता पक्ष असा उल्लेख केलेला आहे.
* **टीप ३:-** १९७८ साली भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रेक्विझिश्तनीस्त) पक्षाचे नामकरण भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा) असे झाले. तसेच १९७८ नंतर जिथे जिथे पोट-निवडणूका झाल्या व ज्या ज्या पोट-निवडणूकीत मान्यताप्राप्त भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा) पक्षाचा उमेदवार जिंकला/ली तिथे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा) असा उल्लेख केलेला आहे.
* **टीप ४:-** जुलै १९७९ दरम्यान भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा) आणि जनता पक्ष या दोन पक्षांमध्ये फुट पडली व त्यातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू) आणि जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष) हे दोन पक्ष निर्माण झाले.
## खासदार
### अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
### आंध्र प्रदेश 
### अरुणाचल प्रदेश 
### आसाम
### बिहार
### चंदिगढ
### दादरा आणि नगर हवेली
### दिल्ली
### गोवा, दमण आणि दीव 
### गुजरात 
### हरियाणा 
### हिमाचल प्रदेश
### जम्मू आणि काश्मीर
### कर्नाटक
### केरळ
### लक्षद्वीप
### मध्य प्रदेश
### महाराष्ट्र
### मणिपूर
### मेघालय
### मिझोरम
### नागालँड
### ओरिसा
### पाँडिचेरी 
### पंजाब
### राजस्थान
### सिक्कीम
### तमिळनाडू
### त्रिपुरा
### उत्तर प्रदेश
### पश्चिम बंगाल
### नामनिर्देशित
## हे सुद्धा पहा 
सहावी लोकसभा

## नोंदी
*
वर्ग:लोकसभा सदस्य
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)

**भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (उर्स)** हा एक भारतीय राजकीय पक्ष होता. 
* हा पक्ष कर्नाटकचे तत्कालीन मुख्यमंत्री डी. देवराज अर्स यांच्या बंडामुळे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा) पक्षातून जुलै १९७९ मध्ये फुटला.  

१९८१ मध्ये, शरद पवार यांच्याकडे पक्षाध्यक्ष पद आल्यावर ह्या पक्षाचे नामकरण भारतीय काँग्रेस (समाजवादी) असे करण्यात आले.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:इ.स. १९७८ मधील निर्मिती
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील समाप्ती
अमृतसर मेट्रोबस

**अमृतसर मेट्रोबस** ही भारतातील पंजाब राज्यामधील अमृतसर शहरातील जलद बस परिवहन व्यवस्था आहे.  अमृतसर मेट्रोबस शहरात सुवर्ण मंदिर, जालियनवाला बाग, गुरू नानक देव विद्यापीठ आणि खालसा महाविद्यालय  सारख्या ठिकाणी अगदी कमी भाड्याने सहज प्रवास करण्याची सुविधा देते.  या सेवेची वारंवारता पाच मिनिटे आहे. 

## बांधकाम आणि प्रचालन 
या प्रकल्पाचे काम १९ सप्टेंबर २०१३  रोजी सुरू झाले आणि २८ जानेवारी २०१९ रोजी   खर्च करून सुरू करण्यात आला. .   २६ फेब्रुवारी २०१५ रोजी बांधकाम सुरू होऊन सप्टेंबर २०१६ मध्ये, ९०% काम पूर्ण झाले.  अमृतसर जलद बस परिवहन प्रणाली अहमदाबाद जलद बस परिवहन प्रणालीच्या  मॉडेलवर आधारित आहे  आणि मेट्रोबस (इस्तंबूल) च्या धर्तीवर बांधण्यात आले आहे.  अमृतसर मेट्रोबस मध्ये टाटा मार्कोपोलोच्या ९३ वातानुकूलित एटी बस चालतात.  मेट्रोबसच्या उदघाटनानंतर एका आठवड्यात प्रवासी संख्या ४१,०००  झाली.  अमृतसर मेट्रोबूस अधिकाऱ्यांनी एका आठवड्यात दैनंदिन प्रवाशांना ८,००० हून अधिक स्मार्ट कार्ड विकले.  उच्च माध्यमिक वर्गापर्यंत गणवेशातील शालेय विद्यार्थ्यांसाठी वाहतूक व्यवस्था पूर्णपणे मोफत आहे.  उदघाटन झाल्यानंतर, पहिले तीन महिने प्रकल्प प्रवाशांसाठी मोफत होता. 

## महत्वाची वैशिष्टे 
अमृतसर बीआरटीएसची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये अशी आहेत: 

* प्रवाशांच्या सुरक्षिततेसाठी मेट्रो स्थानकांवर स्वयंचलित दरवाजे
* पादचाऱ्यांसाठी उपरि-पूल
* दोन्ही दिशांना बसच्या हालचालीसाठी दोन वेगवेगळे पदरमार्ग
* चौकांमध्ये बस चढण्याचे ठिकाण.
* संपूर्णपणे  वातानुकूलित बसेस
* सर्व बस मध्ये स्वयंचलित दरवाजे
* उन्नत मार्गावरील स्थानकांवर प्रवाशांसाठी लिफ्ट
* मेट्रो रेल्वे प्रमाणेच एक विशेष मेट्रो स्मार्ट कार्ड 
* मेट्रो रेल्वे प्रमाणेच स्थानकांवर आणि मेट्रो बसमध्ये प्रवाशांसाठी घोषणा

## मार्ग 
मेट्रोबसच्या ४६ किमी लांबीच्या जाळ्यात अनेक मार्ग आहेत    

* भंडारी ब्रिज, जीएनडी यु  छेहर्ता मार्गे अटारी मार्ग - आयएसबीटी ते इंडिया गेट (१२ किमी)
*  तारावलन पुल मार्गे जालंधर रोड - आयएसबीटी ते एमसीए गेट (६ किमी)
* हुसेनपुरा ब्रिज, जीटी रोड बायपास  मार्गे वेरका रोड – आयएसबीटी ते वेरका (१३ किमी)
* शामसिंग अटारीवाला गेट आणि भंडारी ब्रिज  ते इंडिया गेट
* भंडारी पूल ते डाबरजी 
* डाबरजी बायपास ते वेरका
* वेरका ते सेलिब्रेशन मॉल 
* सेलिब्रेशन मॉल ते संत सिंग सुखा सिंग चौक
* ४एस चौक ते किचलू चौक
* किचलू चौक ते जुने सदर पोलिस स्टेशन
* अमृतसर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ते सुवर्ण मंदिर /घी मंडी (ऑगस्ट २०२१ मध्ये सुरू)

फेब्रुवारी २०१९ मध्ये, वारंवार वाहतूक कोंडी होत असल्याने नागरिकांनी सेवा सर्कुलर रोडपर्यंत वाढवण्याची मागणी केली. 

ऑगस्ट २०२१ मध्ये, अमृतसर आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला सुवर्ण मंदिराशी थेट जोडणारा १४.१५ किमी लांबीचा एक नवीन मार्ग ५०१  सुरू करण्यात आला, नवीन मार्गावर १४ स्थानके आहेत.

## पर्यावरण अनुकूल 
अमृतसर स्मार्ट सिटी लिमिटेडने अमृतसर जलद बस परिवहन प्रणालीमध्ये फीडर सेवेसाठी अतिरिक्त ३० विद्युत बसेस आणि ९,००० विद्युत ऑटो रिक्षा जोडण्याची योजना आखली आहे. 

## हे देखील बघा 
*
* जलद बस परिवहन

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* अमृतसर बीआरटीएस - संयुक्त राष्ट्रसंघ ईएससीएपी
* अमृतसरसाठी बस रॅपिड ट्रान्झिट सिस्टीम 
वर्ग:भारतामधील जलद बस परिवहन
वर्ग:अमृतसरमधील वाहतूक
एर केरळ

**एअर केरळ** ही केरळ सरकारद्वारे प्रस्तावित असलेली विमान कंपनी आहे. ही भारतात पहिल्यांदा एखाद्या राज्याने विमान सेवा सुरू केलेली कंपनी असेल.  . या प्रकल्पात सुरुवातीची गुंतवणूक २०० कोटी रुपये आहे. सरकार यातील २६ टक्के भार उचलणार आहे आणि उर्वरित रक्कम शेअर विक्रीतून उभारली जाणार आहे. यासाठी सुरुवातीला दोन लाख निश्चित केलेले भागभांडवल नंतर दहा हजार करण्यात आले. मुख्यमंत्र्यांनी घोषणा केली की एर केरलाची पहिली उड्डाण २०२५ मध्ये उड्डाण करणार आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
तेजस (तत्त्व)

**तेजस** हे वैदिक विज्ञानाला ज्ञात असलेले तिसरे आणि मध्यवर्ती भौतिक तत्त्व आहे. (पृथ्वी, आप, तेज, वायू, आकाश) अग्नी ही तेजतत्त्वाची देवता आहे. 

तेजसचे सात प्रकारात वर्गीकरण केले जाते. 

## संदर्भ 
वर्ग:वैदिक ज्ञान
काशिनाथ गावंड

**काशिनाथ गावंड** हे ठाणे शहरातील एक समाजप्रेमी व्यक्ती होते.
## बालपण
काशिनाथ गावंड ह्यांचा जन्म इसवी सन १८७६ मध्ये मुंबई येथील शिवडी येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव नारायणराव पांडुरंगराव गावंड असे होते.मीठशेती हा त्यांचा व्यवसाय होता.काशिनाथरावांनी फायनल परीक्षेपर्यंत शिक्षण घेतले. ते वडिलांच्या मीठशेती व्यवसाय करण्याऐवजी भुलेश्वर येथे फुल व्यवसाय करू लागले. त्यांनी नंतर जमिनी खरेदी करून फुलबागा तयार केल्या.त्यावेळी मुंबई चे लॉर्ड रुक्स आयजक रिडींग गव्हर्नर होते. काशिनाथ गावंडांना नाणी आणि शस्त्र जमवण्याचा छंद होता.
## तरुणपण
नाणी आणि शस्त्र जमवण्याच्या छंदातून सातारा येथील बोरणे गावी त्यांनी कै.काशिबाई माधवराव गावंड संग्रहालय उभे केले आहे.त्या संग्रहालयात तीन पिढ्यांनी संग्रहित केलेला वस्तू, भांडी, शस्त्र, नाणी, कुलूप ह्यांचा अनमोल दुर्मिळ संग्रह आहे.
## परिवार
त्यांच्या परिवारातील दत्तारामजी माधवराव ऊर्फ दादाजी गावंड हे ठाणे नगरपालिकेचे नगरसेवक होते. ते आध्यात्मिक क्षेत्रात सुद्धा कार्य करीत होते. त्यांनी *बियाँड द माइंड* आणि *टोवर्ड्स द अननोन* ही पुस्तके लिहिली.त्यांच्या परिवारातील मेजर सुभाष गोविंदराव गावंड हे लष्करात होते.त्यांच्याच घराण्यातील डॉक्टर किरण राम गावंड ह्यांनी देशाची ३५ वर्षे विना मोबदला सेवा केली. त्यांच्या कार्याबद्दल अमेरिकेतील डेलावेर येथे असलेल्या प्रोवेसा विद्यापीठातर्फे त्यांना मानद डॉक्टरेट देण्यात आली होती.

## समाज ऋण
काशिनाथ गावंड ह्यांचे इसवी सन १८९७ मध्ये देहावसान झाले.काशिनाथ गावंड ह्यांच्या स्मरणार्थ ठाणे शहरातील एका रस्त्याला गावंड पथ हे नाव देण्यात आले आहे.ठाणे शहरात गोखले रस्ता ते तीन हात नाका आणि पुढे मल्हार सिनेमा लागतो. मल्हार सिनेमाच्या पुढे लौकिक सोसायटीच्या जवळून भास्कर वसाहतीकडे एक रस्ता जातो.तो रस्ता गावंड पथ म्हणून ओळखला जातो.गावंड पथ हे रस्त्याचे नाव काशिनाथ गावंड ह्या समाजसेवा करणाऱ्या माणसाच्या आणि त्यांच्या परिवाराच्या स्मृती स्मरण करण्यासाठी दिलेले आहे.

वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९७ मधील मृत्यू
मुंबई जलद बस परिवहन प्रणाली

**मुंबई जलद बस परिवहन प्रणाली** ही भारतातील मुंबई येथील एक प्रस्तावित जलद बस परीवहन व्यवस्था आहे.

## इतिहास 
मुंबईतील वाहतूक व्यवस्था सुलभ करण्यासाठी आणि बस सेवा सुधारण्यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिका, बृहन्मुंबई विद्युतपुरवठा आणि परिवहन उपक्रम आणि मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण यांनी हा प्रकल्प हाती घेतला. २००८ मध्ये बेस्ट अंडरटेकिंगच्या सीएनजीवर चालणाऱ्या जेसीबीएल सेरिटा बस, टाटा स्टारबस आणि टाटा मार्कोपोलो बसचा समावेश असलेला जलद बस ताफा सुरू करण्यात आला. पण, जलद बससाठी समर्पित विलगीत मार्ग नव्हते आणि या बससाठी नियमित वाहतुकीसह रस्ते  वापरावे लागत असून या बसंना मार्गाधिकार नव्हता. यामुळे ही जलद बस परिवहन प्रणाली फक्त नावापुरतीच होती.

समर्पित जलद बस मार्ग बांधायचा प्रकल्प पहिल्यांदा २००३ मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. 

७ सप्टेंबर २०१२ रोजी, बेस्टने घाटकोपर-मानखुर्द लिंक रोड वर समर्पित मार्गांसह जलद बस परिवहन प्रणाली बांधण्याची घोषणा केली.  या प्रकल्पाची किंमत   असेल. आणि त्यासाठी या रस्त्याचे रुंदीकरण आणि सर्व्हिस रोड काँक्रीटने बांधणे आवश्यक ठरले.  मुंबईसाठी बस मार्ग मुंबई बस मार्गांवर  पाहता येतील.

२०१५ मध्ये असे उघड झाले की मुंबईचा पहिला जलद बस परिवहन मार्ग प्रत्यक्षात पश्चिम द्रुतगती महामार्गाच्या बाजूने असेल.  पूर्व द्रुतगती महामार्गाची देखील जलद बस परिवहन सेवा नियोजित केली गेली. 
चित्र:Mumbai-BEST-Kinglong-Bus.jpg|अल्ट=The BEST Air-Conditioned King Long buses.| बेस्टची वातानुकूलित किंगलाँग बस.

## हे देखील बघा 
* बेस्ट बस
* बृहन्मुंबई विद्युत पुरवठा आणि परिवहन उपक्रम

## संदर्भ 
वर्ग:भारतामधील जलद बस परिवहन
वर्ग:मुंबईमधील वाहतूक
गावंड पथ

**गावंड पथ** हा मार्ग ठाणे शहरात आहे.
ठाणे शहरात गोखले रस्ता ते तीन हात नाका आणि पुढे मल्हार सिनेमा लागतो. मल्हार सिनेमाच्या पुढे लौकिक सोसायटीच्या जवळून भास्कर वसाहतीकडे एक रस्ता जातो.तो रस्ता गावंड पथ म्हणून ओळखला जातो.
## पार्श्वभूमी
गावंड पथ हे रस्त्याचे नाव काशिनाथ गावंड ह्या समाजसेवा करणाऱ्या माणसाच्या स्मृती जागृत ठेवण्यासाठी दिलेले आहे.

वर्ग:ठाण्यामधील रस्ते
मागाठाणे मेट्रो स्थानक

**मागाठाणे** हे भारतातील मुंबई येथील मुंबई मेट्रोच्या लाल मार्गिका ७ च्या उत्तर-दक्षिण मार्गावरील एक उन्नत मेट्रो स्थानक आहे. या मेट्रो स्थानकाचे उद्घाटन  रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते झाले.

## स्थानकाची मांडणी 
## हे देखील बघा 
## संदर्भ 
वर्ग:लाल मार्गिका (मुंबई मेट्रो) स्थानके
वर्ग:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
त्र्यंबकराव दाभाडे

**त्र्यंबकराव दाभाडे** (?? – २८ एप्रिल, १७३१:डभोई, गुजरात, भारत) हे १७२९ ते १७३१ या काळात मराठा साम्राज्याचे सरसेनापती होते. ते खंडेराव दाभाडे आणि उमाबाई दाभाडे यांचे पुत्र होते.

दाभाडे घराण्याने मुघल साम्राज्याच्या समृद्ध गुजरात प्रांतावर अनेक वेळा स्वाऱ्या करून तिथून चौथाई आणि सरदेशमुखी कर गोळा केला होता. १७२९ मध्ये खंडेरावांच्या मृत्यूनंतर त्र्यंबकराव सरसेनापती झाले. छत्रपती शाहू यांच्या पेशवे थोरले बाजीराव पेशवे यांनी गुजरातमधील करसंकलन आपल्या हातात घेण्याचा प्रयत्न केला असता, दाभाडे घराण्याने या निर्णयाला विरोध केला. त्र्यंबकरावांना हैदराबादचा निजाम, गायकवाड आणि कदमबांडे यांसारख्या पारंपरिक गुजरातवरील मराठा सरदारांचा आणि शाहूंच्या प्रतिनिधी व सामंतांचा पाठिंबा मिळाला.

२८ एप्रिल १७३१ रोजी डभोईच्या लढाईत त्यांचा मावस भाऊ भाऊसिंह ठोके याने गोळी झाडून त्यांचा वध केला.

त्र्यंबकरावांच्या मृत्यूनंतरही छत्रपती शाहू आणि बाजीराव यांनी दाभाडे घराण्याशी वैर वाढवण्याचे टाळले. त्यांनी त्र्यंबकरावांचे बंधू यशवंतराव दाभाडे यांना नवीन सरसेनापती नेमले. तसेच, दाभाडे घराण्याला गुजरातमधील चौथाई गोळा करत राहण्याची परवानगी देण्यात आली, पण अटीप्रमाणे त्यातील निम्मी रक्कम सातारा दरबारात जमा करणे बंधनकारक होते.

## बाह्य दुवे
* "The First Nizam" – संपूर्ण मजकूर

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. १७३१ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी लोक
वर्ग:जन्म वर्ष अज्ञात
वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:मराठा साम्राज्याचे सेनापती
बानू मुश्ताक

इवलेसे| बानू मुश्ताक
**बानू मुश्ताक** (   , जन्म १९४८) या दक्षिणेकडील कर्नाटक राज्यातील एक भारतीय लेखिका आणि वकील आहेत. २०२५ मध्ये आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार जिंकणाऱ्या दीपा भास्थी यांनी अनुवादित केलेल्या त्यांच्या लघुकथांच्या संग्रह *"हार्ट लॅम्प"* साठी त्या सर्वाधिक ओळखल्या जातात. त्या कन्नड भाषेत लिहितात. त्यांनी सहा लघुकथा संग्रह, एक कादंबरी, एक निबंध संग्रह आणि एक कविता संग्रह प्रकाशित केले आहेत. त्यांच्या पुस्तकांचे  उर्दू, हिंदी, तमिळ, मल्याळम आणि इंग्रजीमध्ये भाषांतर झाले आहे.

वर्ग:कन्नड लेखक
वर्ग:मॅन बुकर पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
८ व्या लोकसभेचे सदस्य

१९८४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह **८व्या लोकसभेवर निवडून गेलेल्या खासदारांची** राज्यनिहाय यादी येथे आहे.

आसाम आणि पंजाब मधील निवडणुका १९८५ साली झाल्या. 
## खासदार
### अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
### आंध्र प्रदेश 
### अरुणाचल प्रदेश 
### आसाम
### बिहार
### चंदिगढ
### दादरा आणि नगर हवेली
### दमण आणि दीव
* १९८७ साली गोवा, दमण आणि दीव पुनर्ररचना अधिनियम, १९८७ द्वारे गोवाला राज्याचा दर्जा दिला गेला तर दमण आणि दीव स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेश म्हणून गठित. दमण आणि दीवसाठी लोकसभेत एक सीट निर्मित

### दिल्ली
### गोवा, दमण आणि दीव 
### गुजरात 
### हरियाणा 
### हिमाचल प्रदेश
### जम्मू आणि काश्मीर
### कर्नाटक
### केरळ
### लक्षद्वीप
### मध्य प्रदेश
### महाराष्ट्र
### मणिपूर
### मेघालय
### मिझोरम
### नागालँड
### ओरिसा
### पाँडिचेरी 
### पंजाब
### राजस्थान
### सिक्कीम
### तमिळनाडू
### त्रिपुरा
### उत्तर प्रदेश
### पश्चिम बंगाल
### नामनिर्देशित
## हे सुद्धा पहा 
आठवी लोकसभा

## नोंदी
*
वर्ग:लोकसभा सदस्य
रश अवर (१९९८ चित्रपट)

**रश अवर** हा १९९८ मध्ये प्रदर्शित झालेला नाट्यमय विनोदी चित्रपट आहे. यात जॅकी चॅन आणि क्रिस टकर यांची पात्रे एकमेकांशी अगदी विरोधाभासी असून ते चिनी राजदूताच्या अपहरण झालेल्या मुलीला वाचवतात. टॉम विल्किन्सन, क्रिस पेन आणि एलिझाबेथ पेन्या यांनीही या चित्रपटात भूमिका केल्या आहेत.

या चित्रपटाला समीक्षकांकडून सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला आणि त्याने २४ कोटी डॉलरपेक्षा जास्त कमाई केली. जगभरात मिळालेल्या व्यावसायिक यशानंतर *रश अवर २* (२००१) आणि *रश अवर ३* (२००७) हे त्याचे पुढील भागही तयार केले गेले.

## सांस्कृतिक प्रभाव 
रॉटन टोमॅटोज या चित्रपटांच्या पुनरावलोकनांचे एकत्रीकरण करणाऱ्या संकेतस्थळाच्या निर्मितीसाठी *रश अवर* हा चित्रपट कारणीभूत समजला जातो. या संकेतस्थळाचे संस्थापक सेन डुओंग हे जॅकी चॅनचे चाहते आहेत. चॅनच्या हाँगकाँगमधील अॅक्शन चित्रपटांची सर्व पुनरावलोकने गोळा केल्यानंतर हे संकेतस्थळ तयार करण्याची त्यांना कल्पना आली. चॅनचा पहिला मोठा हॉलिवूड चित्रपट असलेल्या *रश अवरच्या* प्रदर्शनाआधी त्यांनी दोन आठवड्यात संकेतस्थलाचे कोडिंग करून चित्रपट प्रदर्शित होण्याच्या काही काळापूर्वी ते प्रदर्शित केले.  

## पुढील भाग 
२००१ मध्ये प्रदर्शित झालेला *रश अवर २* हा चित्रपट प्रामुख्याने हाँगकाँगमध्ये आधारित होता. २००७मध्ये याचा तिसरा भाग *रश अवर ३* प्रदर्शित केला गेला. हा चित्रपट प्रामुख्याने पॅरिसमध्ये घडतो. टकरने या तिसऱ्या भागासाठी २.५ कोटी डॉलरचे मानधन मिळाले तर चॅनने आशियामध्ये चित्रपटाचे वितरण हक्क मोबदला म्हणून घेतले. 

२००७ मध्ये *रश अवर ३* च्या प्रदर्शनाच्या सुमारास रॅटनरने चौथा भाग बनवण्याचे सूतोवाच केले होते. हा चित्रपट मॉस्कोमध्ये घडणार होता होता.  अनेक वर्षे नकार दिल्यानंतर २०१७ मध्ये चॅनने  *रश अवर ४* साठी संभाव्य स्क्रिप्टला मान्यता दिली. २०२५ पर्यंत हा चित्रपट तयार झालेला नव्हता.   

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील चित्रपट
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील इंग्लिश चित्रपट
०१
आर.टी. देशमुख

**आर.टी. देशमुख** उर्फ **जिजा** (?? - २६ मे, २०२५)  हे भारतीय जनता पक्षातील मराठी राजकारणी होते. ते १३ व्या महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य होते. त्यांनी २०१४ ते २०१९ पर्यंत माजलगाव विधानसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.

देशमुख यांच्या गाडीला २६ मे २०२५ रोजी राष्ट्रीय महामार्ग ३६१ वरून प्रवास करत असताना दुपारी लातूर-तुळजापूर-सोलापूर रस्त्यावरील बेलकुंड धाराशिव येथे अपघात झाला. दवाखान्यात दाखल करत असताना त्यांचा मृत्यू झाला. देशमुख हे भाजप चे गोपीनाथ मुंडे यांचे अत्यंत निकटचे विश्वासू सहकारी मानले जात होते. वैद्यनाथ कारखान्यावर सुरुवातीपासून ते संचालक पदावर होते. याशिवाय जिल्हा परिषद सदस्य, विविध संस्थांचे पदाधिकारी तसेच भारतीय जनता पक्षाचे जिल्हाध्यक्ष म्हणून त्यांनी काम केले आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:माजलगावचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कार्तिक शिवकुमार

**कार्तिक शिवकुमार** (जन्म:२५ मे, १९७७), उर्फ **कार्ती** हे एक तमिळ चित्रपटांमधील अभिनेते आहेत. कार्ती हे ज्येष्ठ अभिनेते सिवकुमार यांचा सर्वात धाकटा मुलगा असून,  सूर्या सिवकुमार व ब्रिंदा ही  त्यांची भावंडे आहेत. तर  तमिळ अभिनेत्री ज्योतिका ही त्यांची  मेव्हणी आहे. कार्तिक यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात *आयुद एळुदु* (२००४) या चित्रपटातील छोट्याशा भूमिके पासून केली. त्यानंतर त्यांनी *पारुथिवीरन* (२००७) मध्ये प्रमुख भूमिका साकारली. तीन वर्षांच्या विश्रांती नंतर, त्यांनी पुन्हा एकदा *आयराथिल ओरवुआन*, *पैया* आणि *नान महान अल्ला* सारख्या चित्रपटांमध्ये भूमिका साकारल्या, हे तिन्ही चित्रपट २०१० मध्ये प्रदर्शित झाले. त्यानंतर त्यांनी *सिरुथाई* (२०११), *सगुनी* (२०१२), *ॲलेक्स पांडियन* (२०१३), *ऑल इन ऑल अढागू राजा* (२०१३) आणि *बिरियानी* (२०१३) यांसारख्या चित्रपटांमध्ये काम केले.

इवलेसे|कार्तिक (२०१७)

## वैयक्तिक जीवन 
कार्तीचा जन्म २५ मे १९७७ रोजी मद्रास (सध्याचे चेन्नई), येथे तमिळ अभिनेता शिवकुमार आणि त्यांची पत्नी लक्ष्मी यांच्या पोटी झाला. त्यांना दोन भावंडे आहेत; एक मोठा भाऊ, सूर्या, जो कार्तीच्या चित्रपट कारकिर्दी  पूर्वीपासून एक स्थापित अभिनेता असून एक धाकटी बहीण, ब्रिंदा , जी तमिळ चित्रपटसृष्टीत गायिका आहे. तमिळ चित्रपट अभिनेत्री ज्योतिका ही कार्तीची मेहुणी आहे.

## सामाजिक कार्य 
कार्ती अनेक धर्मादाय संस्था आणि सामाजिक सेवा कार्यात सहभागी आहेत. त्यांच्या ३१ व्या वाढदिवशी, त्यांनी त्यांच्या चाहत्यांना कल्याणकारी कार्यात सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यासाठी मक्कल नाला मंद्रमचे उद्घाटन केले. या कार्यक्रमादरम्यान, कार्ती यांनी रक्तदान केले, अपंगांना सायकली दान केल्या, महिलांना शिवणकामाच्या मशीन आणि मुलांना स्कूलबॅग्ज दिल्या. त्यांनी एड्सग्रस्त मुलांना मदत करणाऱ्या वायआर गायतोंडे सेंटर फॉर एड्स रिसर्च अँड एज्युकेशनला ₹ ५०,००० चा चेक सादर केला.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रामदेवबाबा विद्यापीठ

**रामदेवबाबा विद्यापीठ** (**आरबीयू**), पूर्वी **रामदेवबाबा अभियांत्रिकी आणि व्यवस्थापन महाविद्यालय** ( **RCOEM** ),  हे नागपूर, महाराष्ट्र येथे स्थित एक भारतीय खाजगी विद्यापीठ आहे.  महाराष्ट्र सरकारने महाराष्ट्र खाजगी विद्यापीठे (स्थापना आणि नियमन) कायदा २०२३ (२०२४ चा महा. कायदा क्रमांक VIII) अंतर्गत याला मान्यत्व दिले आहे. विद्यापीठाकडे ISO 9001:2015 प्रमाणपत्र आणि A+ प्रवणीकरणासह NAAC मान्यत्व आहे. नागपूरमधील हे प्रांगण १७ एकर जागेवर पसरलेले आहे. हे विद्यापीठ अनुदान आयोग, नवी दिल्ली आणि महाराष्ट्र सरकार यांनी मान्य केले आहे,  आणि राष्ट्रीय मान्यत्व मंडळ (NBA) द्वारे मान्यत्वप्राप्त आहे. 

वर्ग:भारतातील विद्यापीठे
वर्ग:नागपूरमधील शैक्षणिक संस्था
सुखदेव सिंग धिंडसा

**सुखदेव सिंग धिंडसा** (९ एप्रिल, १९३६ - २८ मे, २०२५) हे राज्यसभेचे सदस्य होते. ते शिरोमणी अकाली दल (संयुक्त) चे एकेकाळी अध्यक्ष होते. या पक्षाची स्थापना धिंडसा यांनी केली होती. त्यांचा यापूर्वीचा पक्ष शिरोमणी अकाली दल (डेमोक्रॅटिक) आणि रणजितसिंग ब्रह्मपुरा यांचा शिरोमणी अकाली दल (टकसाली) यांच्या विलीनीकरणातून स्थापन करण्यात आला होता. मार्च २०२४ मध्ये त्यांनी शिरोमणी अकाली दल मध्ये त्यांचा पक्ष विलीन करत मूळ पक्षात परत प्रवेश केला. ते यापूर्वी पंजाबमधील संगरूर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करणारे भारताच्या १४ व्या लोकसभेचे सदस्य होते. २६ जानेवारी २०१९ साली  त्यांना पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. तथापि, डिसेंबर २०२० मध्ये शेतकरी आंदोलनादरम्यान त्यांनी हा पुरस्कार परत केला होता.

[इवलेसे| ११ मार्च २०१९ रोजी [नवी दिल्ली येथील राष्ट्रपती भवनात झालेल्या नागरी प्रतिष्ठापना समारंभ-१ मध्ये सुखदेव सिंग धिंडसा यांना पद्मभूषण पुरस्कार प्रदान करताना राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद]]

सुखदेव सिंह धिंडसा यांचा जन्म ९ एप्रिल १९३६ रोजी पंजाबमधील संगरूर जिल्ह्यातील उबवाल गावात झाला. त्यांनी संगरूर येथील सरकारी रणबीर कॉलेजमधून पदवी प्राप्त केली.

२००० ते २००४ पर्यंत ते तिसऱ्या वाजपेयी मंत्रिमंडळात क्रीडा आणि रसायने आणि खते मंत्री होते. ते १९९८ ते २००४ पर्यंत राज्यसभेचे सदस्य होते  त्यांचा मुलगा परमिंदर सिंग धिंडसा २०१२ ते २०१७ पर्यंत पंजाबचे अर्थमंत्री होते.

## राजकीय कारकीर्द 
धिंडसा हे माजी मुख्यमंत्री प्रकाश सिंग बादल यांचे सहकारी राहिले आहेत. त्यांचे पुत्र परमिंदर सिंग धिंडसा हे देखील पंजाब सरकारमध्ये अर्थमंत्री राहिले आहेत. धिंडसा यांनी १९७२, १९७७, १९८० आणि १९८५ मध्ये अशा एकूण चार विधानसभा निवडणुका जिंकल्या होत्या. त्यांनी वाहतूक, क्रीडा, पर्यटन, सांस्कृतिक व्यवहार आणि नागरी विमान वाहतूक यासारख्या खात्यांचे मंत्री म्हणून काम पाहिले होते. यासोबतच ते १९९८ ते २००४ आणि २०१० ते २०२२ पर्यंत राज्यसभेचे सदस्य होते. सुखबीरसिंह बादल यांना पक्षात बढती देण्यात आली तेव्हा धिंडसा यांनी अकाली दल सोडले होते. त्यानंतर त्यांनी २०२१ मध्ये शिरोमणी अकाली दल (टकसाली) आणि शिरोमणी अकाली दल (लोकशाही) यांचे विलीनीकरण करून शिरोमणी अकाली दल (संयुक्त) ची स्थापना केली. यानंतर त्यांनी भाजपसोबत युतीही केली. मार्च २०२४ मध्ये त्यांनी या पक्षाचे शिरोमणी अकाली दलात विलीनीकरण केले. २०१४ मध्ये, संगरूर लोकसभा मतदारसंघात सुखदेव सिंह धिंडसा आणि भगवंत मान यांच्यात थेट लढत झाली होती. यामध्ये भगवंत मान जिंकले. ही त्यांची पहिलीच लोकसभा निवडणूक होती. भगवंत मान यांनी आम आदमी पक्षाच्या तिकिटावर निवडणूक लढवली. मान यांना ५,३३,२३७ आणि सुखदेव सिंह धिंडसा यांना ३,२१,५१६ मते मिळाली होती

२०२४ साली, धिंडसा यांना श्री अकाल तख्त साहिबच्या जत्थेदारांनी धार्मिक शिक्षा दिली होती. त्यांनी व्हीलचेअरवर बसून दहा दिवस सुवर्ण मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर द्वारपाल म्हणून सेवा दिली.

## मृत्यू 
धिंडसा यांचे २८ मे २०२५ रोजी वयाच्या ८९ व्या वर्षी निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:सार्वजनिक व्यवहारातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रतुल पुरी

**रतुल पुरी** (जन्म: १९ जुलै १९७२) हे हिंदुस्तान पॉवर प्रोजेक्ट्स बोर्डाचे अध्यक्ष आहेत। २००२ मध्ये त्यांना भारतातील त्यांच्या औद्योगिक योगदाना बद्दल अर्न्स्ट अँड यंग "एंटरप्रेन्योर ऑफ द ईयर" पुरस्कार देण्यात आला। रतुल पुरी यांची कंपनी हिंदुस्तान पॉवर ही भारतातील आघाडीच्या अक्षय ऊर्जा कंपन्यांपैकी एक आहे।

रतुल हे पिट्सबर्ग येथील कार्नेगी मेलॉन विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी आहेत, जेथून त्यांनी संगणक अभियांत्रिकी, गणित आणि संगणक शास्त्रात पदवी प्राप्त केली।

रतुल ने २००८ मध्ये हिंदुस्तान पॉवर प्रोजेक्ट्ससोबत वीज निर्मिती व्यवसाय सुरू केला। पुरी हे काँग्रेस पक्षाचे नेते आणि मध्य प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री कमलनाथ यांचे पुतणे आहेत।{{संकेतस्थळ 

वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म
बैजनाथ (हिमाचल प्रदेश)

**बैजनाथ तालुका** हा हिमाचल प्रदेशातील कांगरा जिल्ह्यातील एक तालुक्याचे ठिकाण आहे.
## भौगोलिक स्थान
## हवामान
## लोकजीवन
## तालुक्यातील गावे
## संदर्भ
# व्हिलेजइन्फो.इन
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:कांगरा जिल्ह्यातील तालुके
वर्ग:हिमाचल प्रदेशातील तालुके
खान सर (भारतीय शिक्षक)

**फैजल खान** उर्फ **खान सर** (जन्म १९९३) हे बिहार राज्यातील पाटणा येथे राहणारे एक भारतीय शिक्षक आणि यूट्यूबर आहेत. खान सर हे विविध प्रकारच्या स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी एक प्रशिक्षण वर्ग (शिकवणी) चालवतात.

## प्रारंभिक आयुष्य 
खान यांचा जन्म १९९३ मध्ये उत्तर प्रदेशातील देवरिया येथील एका मध्यमवर्गीय मुस्लिम कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील कंत्राटदार म्हणून काम करायचे आणि आई गृहिणी होती.  त्यांनी आपले प्राथमिक शिक्षण देवरियाच्या भाटपार राणी येथील परमार मिशन स्कूलमधून पूर्ण केले. त्यानंतर, त्यांनी अलाहाबाद विद्यापीठातून विज्ञान शाखेतील पदवी (बी.एससी.) आणि त्यानंतर विज्ञान शाखेतील पदव्युत्तर पदवी (एम.एससी.) प्राप्त केली. याव्यतिरिक्त, त्यांनी भूगोलात कला शाखेतील पव्युत्तर पदवी (एमए) मिळवली.

२०२५ मध्ये, खान सरांनी एएस खानशी लग्न केल्याची घोषणा केली.

## कारकिर्द 
### युट्यूब 
२०१९ मध्ये, कोविड-१९ मुळे पाटण्यातील प्रशिक्षण वर्ग बंद झाले. त्यावेळी त्यांनी खान जीएस रिसर्च सेंटर नावाचे एक यूट्यूब चॅनल सुरू केले आणि ऑनलाइन शिकवण्यास सुरुवात केली. त्यांनी २०२१ मध्ये एक मोबाइल ॲप्लिकेशन किंवा मोबाइल अनुप्रयोग देखील लाँच केले. याद्वारे जे विद्यार्थी प्रत्यक्ष शिक्षण घेण्यासाठी शहरात येऊ शकत नव्हते त्यांना ऑनलाइन अभ्यासक्रम देण्यास सुरुवात केली.

## वादविवाद 
२४ एप्रिल २०२१ रोजी खान यांनी फ्रान्स-पाकिस्तान संबंधांवर एक चित्रफित प्रसारित केली, जी मोठ्या प्रमाणावर सवंग प्रसिद्ध झाली. अनेक मुस्लिम  मूलतत्ववादी एक्स (ट्विटर) वापरकर्त्यांनी या चित्रफितीवर टीका केली आणि खान सरांना इस्लामोफोबिक म्हटले. अनेक  जननी त्यांचे रक्षाबंधन साजरे करतानाचे काही फोटो प्रसारित केले आणि खान सरांना हिंदू घोषित केले. यावर त्यांना YouTube वर एका  चित्रफिती स्पष्टीकरण द्यावे लागले.

७ डिसेंबर २०२४ रोजी खान यांनी बीपीएससी पूर्व परीक्षेत केलेल्या बदलांविरुद्धच्या निषेधात भाग घेतला.

## संदर्भ 
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय यूट्यूबर
वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती
वर्ग:शिक्षक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स.चे ४०० चे दशक

## महत्त्वाच्या घटना 
## महत्त्वाच्या व्यक्ती 
वर्ग:इ.स.चे ४०० चे दशक
वर्ग:इ.स.ची दशके
वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील दशके
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
वर्ग:रिकामी पाने
इ.स.पू.चे ३१० चे दशक

वर्ग:इ.स.पू.चे ३१० चे दशक
वर्ग:इ.स.पू.ची दशके
वर्ग:इ.स.पू.च्या ४ थ्या शतकातील दशके
वर्ग:इ.स.पू.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
इ.स.पू.चे ९०० चे दशक

वर्ग:इ.स.पू.चे ९०० चे दशक
वर्ग:इ.स.पू.ची दशके
वर्ग:इ.स.पू.च्या १० व्या शतकातील दशके
वर्ग:इ.स.पू.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
कुरडू

इवलेसे|कुर्डू उर्फ कोंबडा

**कुरडू ** किंवा ** कुर्डू** (हि. सफेद मुर्धा गु. लांबडी क. गोरंजि सं. वितुन्न भुरूंडी लॅ. सेलोशिया अर्जेन्शिया कुल-ॲमरँटेसी). ही लहान वर्षायू (एक वर्ष जगणारी) ओषधी  तणाप्रमाणे पावसाळ्याच्या शेवटी भारतात आणि उष्णकटिबंधात शेतात व इतरत्र आढळते. हिला  बोलीभाषेत कोंबडा देखील म्हणतात. खोड व फांद्या पन्हाळीदार पाने साधी, विविध, एकाआड एक अग्रस्थ कणिशावर लहान, सच्छद, प्रथम गुलाबी नंतर पांढरी फुले सप्टेंबर–डिसेंबरमध्ये येतात. परिदले १–५, केसरदले ५ केसरतंतु तळाशी परस्परांशी जुळून पेल्यासारखा व पातळ भाग बनतो किंजपुट ऊर्ध्वस्थ, बीजके ४–८ फळ करंडरूप बिया चापट, काळ्या, चकचकीत असून त्यांचा उपयोग अतिसार, रक्तदोष, मुखव्रण, नेत्ररोग, दृष्टीदोष, मूत्ररोग इत्यादींवर करतात. कुरडूच्या काही शोभिवंत जाती (से. प्ल्युमोजा  व से. क्रिस्टॅटा-मोरशिखा) बागेत लावतात.

## संदर्भ 
वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर
कुलबेहरा नदी

**कुलबेहरा नदी** किंवा **कुलधारा नदी** ही भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील छिंदवाडा जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ही पेंच नदीची उपनदी आहे आणि तिचा मार्ग सुमारे पन्नास मैलांचा आहे.

ही नदी उमरेठ शहराजवळील तीन लहान ओढ्यांच्या संगमावरून सुरू होते. 

या नदीला तिची पहिली उपनदी मिळते - कान्हारगाव धरणातून एक लहान झरा आहे - जी छोटी कुलबेहरा म्हणून ओळखली जाते. नंतर ती छिंदवाडा तहसीलमधून आग्नेय दिशेने वाहते आणि छिंदवाडा शहराच्या दक्षिणेस जाते आणि डावीकडून बोदरी नदीला जोडते, त्यानंतर ती दक्षिणेकडे वळते आणि नंतर मोहखेड तहसीलमध्ये वाहते. तिची प्रमुख उपनदी, उमरा नदी, बिसापूर गावाच्या अगदी दक्षिणेकडून तिला जोडते, त्यानंतर कुलबेहरा पूर्वेकडे जाते जिथे ती चांद गावाच्या उत्तरेकडे जाते आणि चांद गावाच्या अगदी आग्नेयेला पेंच नदीला मिळते.

## संदर्भ 
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील नद्या
किन्नेरसानी नदी

**किन्नेरसानी** ही गोदावरीची एक महत्त्वाची उपनदी आहे जी तेलंगणातील वारंगल आणि भद्राद्री जिल्ह्यांमधून आणि आंध्र प्रदेशातील एलुरू जिल्ह्यातून वाहते.
इवलेसे|300x300अंश| पालोंचा जवळ नदीवर बांधलेले किन्नेरसानी धरण
खम्मम जिल्ह्यात, किन्नेरसानी धरण म्हणून ओळखले जाणारे धरण या नदीवर बांधले आहे. धरणाचे मागील पाणी हिरव्यागार टेकड्यांनी वेढलेले आहे आणि किन्नेरसानी वन्यजीव अभयारण्याच्या परिसरात संरक्षित केले जाते. धरणाची एकूण साठवण क्षमता २३७.८ दशलक्ष घनमीटर (एमसीएम) किंवा ८.४ टीएमसी फूट आहे. ही नदी तेलंगणामध्ये गोदावरीच्या उजव्या तीरावर वाहते आणि मुख्य गोदावरी नदीशी संगमापूर्वी आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा राज्यांमध्ये सामान्य सीमा बनवते.

## संदर्भ 
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील नद्या
वर्ग:गोदावरी नदी
वर्ग:तेलंगणामधील नद्या
फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर

**‘फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर’** हा एक मराठी कथासंग्रह आहे. जयंत पवार लिखित या कथासंग्रहाला २०१२ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. यात सात दीर्घकथा आहे. फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हे कथासंग्रहाचे नाव त्यातील त्याच नावाच्या एका कथेवरून दिलेले आहे. या सातही कथांचे विषय व शैली वेगवेगळी आहे. या कथा महाराष्ट्र टाइम्स, ऋतुरंग, इत्यादी, ऐवजी, शब्द अशा विविध दिवाळी अंकातून २००२ ते २००९ दरम्यान प्रकाशित झाल्या होत्या.

## कथा 
*टेंगशेंच्या स्वप्नात ट्रेन,  साशे भात्तर रुपयांचा सवाल अर्थात युद्ध आमचे सुरू!, फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर, जन्म एक व्याधी…, चंदूच्या लग्नाची गोष्ट अर्थात सड्डम में टढ्ढुम…, एका रोमहर्षक लढ्याचा गाळीव इतिहास,  छटाकभर रात्र तुकडा तुकडा चंद्र* अशा सात कथा यात आहेत. 

## प्रकाशन माहिती 
याची पहिली आवृत्ती जुलै २०१० मध्ये लोकवाङ्मय गृह या प्रकाशनगृहाने प्रकाशित केली. २०२५ च्या सुमारास याची सातवी आवृत्ती प्रकाशित झालेली होती.

कथासंग्रहास लेखक व समीक्षक निखिलेश चित्रे यांची प्रस्तावना आहे. त्यात त्यांनी शीर्षक कथेसह इतर कथांबद्दल लिहिलेले आहे.

## समीक्षण 
या कथा संग्रहाच्या अनेक समीक्षकांमध्ये कवयित्री नीरजा, नितीन रिंढे आणि संदीप दळवी यांचा समावेश आहे.

## कथांवर दीर्घांक व चित्रपट 
संग्रहातील *साशे भात्तर रुपयांचा सवाल अर्थात युद्ध आमचे सुरू!* या कथेवर भाऊबळी हा चित्रपट २०२२मध्ये प्रदर्शित झाला. नितीन वैद्य, निनाद वैद्य आणि अपर्णा पाडगावकर या चित्रपटाचे निर्माते होते व समीर पाटील दिग्दर्शक होते. यात मनोज जोशी, मेधा मांजरेकर, किशोर कदम, रसिका आगाशे, राजन भिसे, विजय केंकरे, आनंद अलकुंटे यांनी भूमिका केल्या होत्या. 

*टेंगशेंनच्या स्वप्नात ट्रेन* या कथेववर यावर एक दीर्घांक जयंत पवार यांनीच लिहिलेला असून त्याचा प्रथम प्रयोग २४ मे २००९ला झाला होता. याचे दिग्दर्शन शशांक शेंडे यांनी केले होते तर नितीन धंदुके प्रमुख भूमिकेत होते. याशिवाय अनुजा साठे, शशांक शेंडे यांनी यात भूमिका केल्या होत्या. याची निर्मिती समन्वय नाट्यसंस्था व किरण यज्ञोपवीत यांची होती.

*टेंगशेंनच्या स्वप्नात ट्रेन  व शेवटच्या बीभत्साचे गाणे* या दोन दीर्घांकाचे पुस्तक शब्द पब्लिकेशनने २०१५ला प्रकाशित केले आहे.

## पुरस्कार 
या कथासंग्रहास २०१२ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार तसेच महाराष्ट्र शासनाचा पु.भा. भावे स्मृती वाङ्मय पुरस्कार मिळाला. याशिवाय २०११मध्ये याला भाऊसाहेब नांदुरकर साहित्य पुरस्कार (यवतमाळ) आणि पु. ना. पंडित पुरस्कार मिळाले.

#### अनुवाद 
फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर या कथासंग्रहाचा प्रकाश भातम्ब्रेकर यांनी *फिनिक्स की राख से उगा मोर* या नावाने हिंदीत तर चंद्रकांत पोकळे यांनी *फिनिक्स बूदियिन्देद्ध* नावाने कन्नडमध्ये अनुवाद केलेले आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
तालीपेरू नदी

**तालीपेरू नदी** ही गोदावरी नदीतील एक नदी आहे जी छत्तीसगडच्या विजापूर जिल्ह्यात उगम पावते. ही गोदावरी नदीची डाव्या तीरावरची उपनदी आहे, जी तेलंगणातील खम्मम जिल्ह्यातील चेरला जवळ असलेल्या संगमातून गोदावरी नदीत वाहते.

त्या प्रदेशात विकसित झालेल्या विस्तृत कालवे प्रणालींद्वारे नदीचा शेतीच्या उद्देशाने वापर केला गेला आहे. यासाठी नदीवर तालीपेरू प्रकल्प धरण बांधण्यात आले आहे. या धरणाने अडवलेल्या पाण्याला तालीपेरू जलाशय म्हणून ओळखले जाते, जे तेलंगणातील खम्मम जिल्ह्यातील चेरला गाव आणि मंडळ येथे स्थित एक मध्यम सिंचन प्रकल्प आहे. या प्रकल्पातून सुमारे ५.० टीएमसी पाणी वापरले जाते आणि खम्मम जिल्ह्यातील चेरला आणि दुम्मुगुडेम मंडळांमध्ये २४५०० एकर अयाकुटची निर्मिती होते.

## संदर्भ 
वर्ग:बीजापूर जिल्हा
वर्ग:छत्तीसगढमधील नद्या
वर्ग:गोदावरी नदी
शापोरा नदी

**शापोरा नदी** ही भारतातील उत्तर गोव्यातील एक नदी आहे. ती पश्चिमेकडे शापोरा येथे अरबी समुद्रात मिळते आणि उत्तर गोवा तालुक्यांतील पेडणे आणि बार्देस यांच्यातील सीमारेषा निश्चित करते. ही नदी शेजारच्या महाराष्ट्र राज्यातील रामघाट येथे उगम पावते, आणि गोव्यात प्रवेश करते आणि अरबी समुद्राला मिळते. व्हेगाटर बीच, एक पर्यटन स्थळ, दक्षिणेस नदीच्या मुहानावर आहे आणि उत्तरेस मोरजिम गाव आहे. मोरजीम ते सिओलिम पर्यंत शापोरा ओलांडण्यासाठी एक पूल आहे. शापोराच्या उपनद्यांमध्ये अंजुना नदी आणि कळना नदीचा समावेश होतो.

१८ व्या शतकात, ही नदी पोर्तुगीज गोवा आणि भारत यांच्यातील सीमारेषा होती.

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:गोव्यातील नद्या
वाल्मिक थापर

**वाल्मिक थापर** हे भारतीय व्याघ्रसंवर्धक व लेखक होते.

## पार्श्वभूमी
त्यांचा जन्म नवी दिल्ली येथे इसवी सन १९५२ मध्ये देशातील प्रतिष्ठित, सधन, सैनिकी पेशा,पत्रकारिता, इतिहास, शिक्षण, कला, साहित्य इत्यादी क्षेत्रात नावलौकिक मिळविलेल्या थापर परिवारात झाला होता.त्यांच्या वडिलांचे नाव रोमेश थापर होते.त्यांचे आजोबा भारतीय सशस्त्र सेनेच्या वैद्यकीय शाखेचे महासंचालक होते. त्यांचे नाव दयाराम थापर होते. आजोबांचे भाऊ भारतीय लष्कराचे चौथे लष्कर प्रमुख होते. त्यांचे नाव प्राणनाथ थापर होते.वडील हे पत्रकार आणि सेमिनार या मासिकाचे मालक व संपादक होते. वडिलांनी नाटक व चित्रपटाचे लेखन केले होते तसेच काही चित्रपटात कामही केले होते. वाल्मिक ह्यांचे काका करण थापर हे दूरचित्रवाणी निवेदक, सूत्र संचालक आणि पत्रकार आहेत. त्यांच्या आत्या रोमिला थापर ह्या इतिहास तज्ञ आहेत. त्यांचे शिक्षण डून स्कूल येथे झाले होते. दिल्ली येथील सेंट स्टीफन कॉलेजमधून त्यांनी समाजशास्त्र ह्या विषयात पदवी प्राप्त केली होती. त्यांना सुवर्णपदक मिळाले होते.

त्यांनी इसवी सन १९८८ मध्ये रणथंभोर फाउंडेशन ची स्थापना केली होती. त्यांनी त्यांचे संपूर्ण आयुष्य राजस्थान येथील रणथंभोर राष्ट्रीय उद्यानातील वाघांचा अभ्यास आणि संरक्षण ह्यासाठी व्यतीत केले.त्यांचा पहिला रणथंभोर व्याघ्रप्रकल्प प्रवास इसवी सन १९७६ मध्ये झाला. त्यांना त्यावेळी असलेले व्याघ्रप्रकल्प वन्यजीव रक्षक तथा सहाय्यक क्षेत्र संचालक फतेहसिंह राठोड ह्यांची मदत झाली. ते दोघे आणि तेजबीरसिंग ३५ वर्षे ह्या प्रकल्पात संशोधन करीत होते.फतेहसिंह राठोड ह्यांचे १ मार्च २०११ रोजी निधन झाले तोपर्यंत त्यांची ह्या प्रकल्पाच्या संदर्भात मैत्री टिकून राहिली होती.त्यांनी एकूण २७ पुस्तकांचे लेखन केले.

त्यांनी खालील पुस्तके लिहिली:-
#लँड ऑफ द टायगर
#टायगर फायर
#मालिका: लँड ऑफ द टायगर
#माहितीपट:माय टायगर फँमिली.

त्यांचे शनिवार दिनांक ३१ मे २०२५ रोजी वयाच्या ७३ व्या वर्षी नवी दिल्ली येथे त्यांच्या निवासस्थानी निधन झाले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय प्राणीसंवर्धक
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
म्हापसा नदी

**म्हापसा नदी** किंवा **म्हापुसा नदी** किंवा  **रिओ दे मापुका** ही भारतातील गोवा राज्यातील मांडवी नदीच्या मुख्य उपनद्यांपैकी एक आहे. ही नदी डुमासेम आणि आमथेनच्या जंगलातून उगम पावते, पूर्वेकडे आणि नंतर दक्षिणेकडे वळते आणि नंतर पेन्हा डी फ्रान्स येथे मांडवी नदीत मिळते. म्हापसा नदीने कॉर्जुएमला मुख्य भूमी अल्डोनापासून वेगळे केले आहे. 

असनोरा नदी ही म्हापसा नदीची मुख्य उपनदी आहे. ही म्हापसा शहरापासून १२ किमी अंतरावरवर स्थित आहे, जे बारदेश तालुक्याची राजधानी आणि गोव्यातील सर्वात मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. म्हापसा हे नदीच्या काठावर वसलेले सर्वात मोठे शहर आहे. नदी पश्चिमेकडे २० किलोमीटर वाहते. पेन्हा दे फ्रांका चर्च हे म्हापसा आणि मांडवीच्या संगमावर वसलेले आहे. 

जवळपासच्या शहरी कचरा साचल्यामुळे ती आता मुख्य बाष्पोत्सर्जन नदी राहिलेली नाही. या कचऱ्यामुळे सागरी जीवसृष्टीचे जगणे कठीण झाले आहे.

## उपनद्या 
**सुर्ला** नदी ही सुर्ला जंगलात उगम पावते व महाराष्ट्राच्या पश्चिम घाटातून वाहते आणि गोव्यात येते. ती सत्तरी प्रदेशात प्रवाह मिळवते जिथे मंद्रिची आणि देउची नद्या एकत्र येतात. 

**रागोडा** नदी पश्चिम घाटाच्या उंच भागात उगम पावते.

गुईरिमच्या उंच प्रदेशात **मोईद** नदीचा प्रवाह उगम पावतो. ती १७ किलोमीटरचा प्रवास करून मुख्य प्रवाहात सामील होते.

**कोत्राची नदी** गोलालीच्या जंगलातून सुरू होते आणि सत्तारी प्रदेशात मुख्य नदीला मिळते.

इवलेसे| म्हापसा नदीच्या उपनदीचे दृश्य

## संदर्भ 
वर्ग:गोव्यातील नद्या
मांडवी नदी

**मांडवी नदी** ही गोवा राज्याची जीवनरेखा समजली जाते. ही नदी उगमापासून पहिले २९ किलोमीटर कर्नाटकातून आणि शेवटचे ५२ किलोमीटर गोव्यातून वाहते. गोव्यातीतील सत्तरी तालुक्यात येईपर्यंत या नदीला म्हादई म्हणतात आणि पुढे मांडवी. या नदीच्या काठाला पणजी येथे छोट्या नौका लागतात. नदीच्या एका बाजूला पणजी शहर आणि दुसऱ्या बाजूला बेती हे बंदर-वजा-गाव आहे. नदीवर या दोन्ही गावांना जोडणारा पूलही आहे आणि याच पुलाला मांडवी पूल म्हणून ओळखले जाते. म्हादेई नदीलाच महादयी नदी म्हणतात.

वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:कर्नाटकमधील नद्या
वर्ग:गोव्यातील नद्या
वर्ग:पश्चिम घाटातील नद्या
वर्ग:पश्चिम घाट
दिना नदी

**दिना नदी** ही भारतातील महाराष्ट्रातील गडचिरोली जिल्ह्यातील चामोर्शी जवळून वाहणारी नदी आहे. ती अहेरी तालुक्यातील वडलापेठ जवळ प्राणहिता नदीला मिळते. या नदीवर दिना धरण आहे. सप्टेंबर २०२२ मध्ये, पुरामुळे दिना धरणाच्या जलाशयाच्य आसपास असलेल्या अनेक गावांचा संपर्क तुटला होता.

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
गार्गी गुप्ता

**गार्गी गुप्ता** ह्या *व्हॉइस ऑफ वर्ल्ड* नामक गैर सरकारी संस्थेच्या संस्थापक आणि सचिव आहेत. ही एक पूर्व भारतातील दृष्टिहीन, अपंग आणि अनाथ मुलांसाठी एक बहु-युनिट ना-नफा तत्वावर चालणारी संस्था आहे. या संस्थेचे मुख्यालय कोलकाता येथे आहे.

## आयुष्य 
गुप्ता यांचा जन्म पश्चिम बंगाल मध्ये झाला. त्यांनी कोलकाता येथे आपले शालेय शिक्षण पूर्ण केले आणि भारतीय रेल्वेमध्ये नोकरीला लागल्या. त्यांच्या पालकांच्या मृत्यूनंतर शहरातील रस्त्यावरील मुलांकडे त्यांचे लक्ष वेधले. या मुलांनी  त्यांना गरिब लोकांच्या परिस्थितीची आणि असहायतेची जाणीव करून दिली.

[इवलेसे| गुप्ता यांना नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करताना [रामनाथ कोविंद]]

गुप्ता यांनी उत्तर कोलकाता येथील त्यांच्या वडिलांच्या भाड्याच्या घरात सहा मुलांसह आपले सामाजिक कार्य सुरू केले. २०१८ मध्ये अनाथ मुलांची संख्या ३०० पर्यंत गेली. ही अशा प्रकारची एकमेव खाजगीरित्या चालवली जाणारी सुविधा आहे. व्हॉइस ऑफ वर्ल्डने १९९८ मध्ये गुप्ता यांच्या वडिलांच्या दुसऱ्या घरात दक्षिण कोलकाता भागातील केंद्र सुरू केले. निवासी बालवाडी शाळा, ब्रेल प्रेस २०१८ मध्ये गुप्ता यांनी अपंग कैद्यांसाठी कोस्टल ट्रेक सुरू केला.

## प्रमुख कामे 
* १९९२ मध्ये गुप्ता यांनी 'व्हॉइस ऑफ वर्ल्ड' ही एनजीओ स्थापन केली, जी पूर्व भारतातील दृष्टिहीन आणि अपंग अनाथ मुलांसाठी काम करते. 
* १९९७ मध्ये ३०० निवासी आणि ३००० अनिवासी लाभार्थ्यांसाठी निवासी सुविधा सुरू केली.   

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म
वर्ग:पश्चिम बंगालमधील महिला शिक्षक
वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या
वर्ग:भारतीय मानवाधिकार कार्यकर्ते
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला
वर्ग:स्त्री  चरित्रलेख
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
गोमाई नदी

**गोमाई नदी** ही तापी नदीची उपनदी आहे. ही सातपुडा पर्वतरांगेत उगम पावते आणि प्रकाशा गावाच्या पूर्वेस सुमारे २ किमीला तापी नदीत विलीन होते. गोमाई नदीमध्येच अनेक लहान उपनद्या आहेत, ज्यात सुसरी नदी (सुलतानपूरजवळून जाणारी), टिपरिया नदी (मंडाणेजवळून जाणारी), उमरी नदी आणि सुखी नदी यांचा समावेश आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील नद्या
केप्लरचे ग्रहांच्या गतीचे नियम

१६०९ मध्ये जोहान्स केप्लर यांनी प्रकाशित केलेले **केप्लरचे ग्रहांच्या गतीचे नियम** (१६१९ मध्ये पूर्णपणे प्रकाशित झालेल्या तिसऱ्या नियमाव्यतिरिक्त), सूर्याभोवतीच्या ग्रहांच्या कक्षांचे वर्णन करतात. या नियमांनी निकोलस कोपर्निकसच्या सूर्यकेंद्री सिद्धांतातील वर्तुळाकार कक्षा आणि उपचक्रांना लंबवर्तुळाकार कक्षाने बदलले आणि ग्रहांचा वेग कसा बदलतो हे स्पष्ट केले. हे तीन नियम असे आहेत :  

# ग्रहाची कक्षा ही एक लंबवर्तुळ असते ज्याच्या दोन केंद्रांपैकी एका केंद्रावर सूर्य असतो.
# ग्रह आणि सूर्याला जोडणारा रेषेचा भाग समान कालावधींमध्ये समान क्षेत्र व्यापतो.
# ग्रहाच्या कक्षीय कालावधीचा वर्ग त्याच्या कक्षेच्या अर्ध-प्रमुख अक्षाच्या लांबीच्या घनाच्या प्रमाणात असतो.

मंगळाच्या कक्षेच्या गणनेद्वारे ग्रहांच्या लंबवर्तुळाकार कक्षा दर्शविल्या गेल्या. यावरून, केप्लरने असा निष्कर्ष काढला की सूर्यमालेतील इतर ग्रहांना, ज्यामध्ये सूर्यापासून दूर असलेल्या ग्रहांचा समावेश आहे, त्यांनाही लंबवर्तुळाकार कक्षा आहेत. दुसरा नियम असा स्थापित करतो की जेव्हा एखादा ग्रह सूर्याच्या जवळ असतो तेव्हा तो वेगाने प्रवास करतो. तिसरा नियम असे व्यक्त करतो की ग्रह सूर्यापासून जितका दूर असेल तितका त्याचा परिभ्रमण कालावधी जास्त असेल.

आयझॅक न्यूटनने १६८७ मध्ये दाखवून दिले की केप्लरसारखे संबंध सूर्यमालेत त्याच्या स्वतःच्या गती नियम आणि सार्वत्रिक गुरुत्वाकर्षणाच्या नियमामुळे लागू होतील.

## संदर्भ 
*Astronomia nova* आणि *Epitome Astronomiae Copernicanae* मध्ये अधिक अचूक ऐतिहासिक दृष्टीकोन आढळतो.

वर्ग:अंतरिक्षशास्त्र
कालपोंग नदी

**काल्पोंग नदी** ही अंदमान आणि निकोबार बेटांमधील उत्तर अंदमान बेटांमधील एक नदी आहे. ती सॅडल पीकपासून उगम पावते, जो अंदमान मधील सर्वात उंच शिखर आहे.  काल्पोंग नदी उत्तरेकडे सुमारे ३५ किलोमीटर लांब वाहते आणि दिगलीपूरजवळ पूर्व किनाऱ्यावरील एरियल बे क्रीकमध्ये सामील होते. ५.२५ मेगावॅट क्षमतेचा काल्पोंग जलविद्युत प्रकल्प, हा उत्तर अंदमानमधील पहिला जलविद्युत प्रकल्प नदीवर कार्यान्वित झाला आहे. या प्रकल्पातून दरवर्षी १४.८३ दशलक्ष युनिट वीज निर्मिती होण्याची अपेक्षा आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
वर्ग:भारतातील नद्या
गौरी मौलेखी

**गौरी मौलेखी** या भारतातील पशु प्रेमी कार्यकर्त्या आहेत.  त्या मनेका गांधी यांनी स्थापन केलेल्या पीपल्स फॉर ॲनिमल्स या पशुप्रेमी संस्थेच्या विश्वस्त आहेत. गांधी यांच्या शिष्या म्हणून, त्यांनी प्राण्यांच्या हक्कांसाठी यशस्वी मोहिमा राबवल्या आहेत, ज्यामध्ये गोवंश हत्या करण्याच्या प्रथेविरुद्धच्या मोहिमेचा देखील समावेश आहे. 

## पार्श्वभूमी 
मौलेखी यांनी १९९५ मध्ये लखनौमध्ये पीपल फॉर ॲनिमल्स करिता स्वयंसेविका म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली, जिथे त्यांनी शहरातील पहिले प्राणी निवारा उभारण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. तिने निवारा संस्थेसाठी निधी उभारण्यास मदत केली, सोडून दिलेल्या कुत्र्यांच्या पुनर्वसनासाठी दत्तक कार्यक्रम राबवले आणि संकटात सापडलेल्या प्राण्यांसाठी प्राणी रुग्णवाहिका सेवेचे समन्वय साधण्यास मदत देखील केली. २००४ ते २००८ पर्यंत, त्यांनी नोएडा येथील सोसायटी फॉर प्रिव्हेन्शन ऑफ क्रुएल्टी टू ॲनिमल्स (SPCA) सोबत काम केले. या संस्थेसाठी प्राण्यांचे आश्रय स्थान निर्मितीत त्यानं योगदान दिले. २००८ मध्ये, त्यांनी देहरादूनमधील राहत या प्राणी कल्याणकारी स्वयंसेवी संस्थेत स्वयंसेवा केली. या काळात, त्यांनी स्वयंसेवी संस्थेसाठी निधी संकलनाच्या कार्यात सक्रियपणे सहभाग घेतला. २०१२ मध्ये, त्यांनी पीपल फॉर ॲनिमल्स उत्तराखंडची स्थापना केली.

मौलेखी या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देखील सक्रिय आहेत. नेपाळ मधील गढीमाई उत्सवात मोठ्या प्रमाणात धार्मिक पशुहत्या थांबवण्यासाठी त्यांनी तेथे सामाजिक आणि राजकीय मोहीम राबवली. २०१३ मध्ये उत्तर भारतात असामान्य मुसळधार पावसामुळे पूर आला होता. मौलेखी यांनी पूरग्रस्त केदारनाथ क्षेत्रातून ६,००० हून अधिक प्राण्यांना बाहेर काढण्यास मदत केली. या प्राण्यांना वाचवल्याने भविष्यातील आपत्तींना तोंड देण्यासाठी राष्ट्रीय धोरणावर परिणाम झाला. आता योजनांमध्ये प्राण्यांच्या कल्याणाचा विचार समाविष्ट आहे. सोनपूर पशु मेळ्यात (बेकायदेशीर) वन्यजीव व्यापार संपवण्याच्या मोहिमेत मौलेखी यांनी मदत केली. अशा कार्यासाठी मौलेखी यांना २०१७ सालचा भारत सरकार तर्फे नारी शक्ती पुरस्कार (राष्ट्रीय पुरस्कार) मिळाला.

 यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना]]

२०१९ मध्ये मौलेखी यांनी प्राण्यांच्या कल्याणासाठी सरकारला त्यांच्या मागील वचनबद्धतेची जाणीव करून देण्यासाठी एक मोहीम सुरू केली. त्यांनी भारतातील प्रत्येक राज्याला राज्य प्राणी कल्याण मंडळे स्थापन करण्याच्या दहा वर्षांपूर्वीच्या निर्देशांबद्दल पत्र लिहिले. अशी मंडळे  स्थापण्याचे निर्देश सर्वोच्च न्यायालयाने दिले होते. पैकी ज्या संस्था स्थापन झाल्या होत्या त्या फक्त नावापुरत्या होत्या कारण त्यांच्याकडे कर्मचारी किंवा बजेट नव्हते. २०२० मध्ये मौलेखी यांनी भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाला राज्यांना राज्य प्राणी कल्याण मंडळे तयार करण्याची आवश्यकता भासविण्यासाठी एक रिट जारी करण्याची विनंती केली.

## पुरस्कार आणि सन्मान 
* २०१३: उत्तराखंडमधील पुरादरम्यान प्राणी संरक्षण आणि आपत्ती व्यवस्थापनात उल्लेखनीय कामगिरी केल्याबद्दल उत्तराखंड सरकारने सन्मानित केले.
* २०१७: प्रयोगशाळांमध्ये प्राण्यांचा अनावश्यक वापर कमी करण्यासाठी योगदान दिल्याबद्दल लश पुरस्कार.
* ८ मार्च २०१८: नारी शक्ती पुरस्कार, भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार.
* २०१८: प्राणी कल्याणातील गुणवंत कार्यासाठी लखनौ विद्यापीठाचा विशिष्ट माजी विद्यार्थी पुरस्कार.
* २०१८: कॅन्सस सिटी, यूएसए येथील ह्यूमन सोसायटी इंटरनॅशनल कडून उत्कृष्ट प्राणी संरक्षण पुरस्कार.

## संदर्भ 
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
साल नदी (भारत)

**साल नदी** ही भारताच्या गोवा राज्यातील साष्टी (सालसेते) येथील एक नदी आहे.

ही नदी वेर्णे जवळ उघडते आणि नैऋत्य दिशेने १६ किलोमीटर वाहते आणि नुवेम, मोंगुल, सेरौलिम, कोल्वा, मडगांव, बाणावली, नावेलिम, वारका, ओरलिम, कार्मोना, ड्रामापूर, चिंचिनिम, असोलना, कॅव्हेलोसिम, मोबोर या गावांमधून जाते आणि बेतुल येथे अरबी समुद्रात जाते. साल नदीतील बोटिंग हे देखील एक पर्यटकांचे आकर्षण आहे.

जुन्या काळात स्थानिक रहिवाशांचा मासेमारी हा सामान्य व्यवसाय होता ज्यामुळे गोव्याच्या अर्थव्यवस्थेला चालना मिळाली परंतु नदीकाठच्या प्रदूषणामुळे तो कमी झाला आहे. गेल्या काही वर्षांत जलद शहरीकरण, अतिक्रमण, जंगलतोड आणि कचरा टाकण्यामुळे गंभीर प्रदूषण आणि सागरी पर्यावरणाचे नुकसान झाले आहे. बेनौलिममधील स्थानिक रहिवासी २००८ पासून प्रदूषण आणि नदीत कचरा टाकण्याबद्दल सरकारकडे तक्रारी करत आहेत आणि कार्मोनाच्या रहिवाशांनी "मेगा-हाऊसिंग प्रोजेक्ट" थांबवण्यासाठी ग्रीनपीस याचिका दाखल केली आहे, ज्यामुळे प्रदूषणात भर पडेल अशी भीती आहे. ४ फेब्रुवारी २०१८ रोजी, भारताच्या केंद्र सरकारने साल नदीवरील प्रदूषण नियंत्रित करण्यासाठी ६१.७४ कोटी रुपयांच्या प्रकल्पाला मंजुरी दिली.

## संदर्भ 
वर्ग:गोव्यातील नद्या
डोनी नदी

**डोनी नदी** किंवा **दोनी नदी**  ही कर्नाटक सीमेजवळील महाराष्ट्रातील सांगलीच्या आसपासच्या भागातून पूर्वेकडे वाहते आणि तिचा बहुतेक प्रवाह उत्तर कर्नाटकात बेळगाव, विजापूर आणि कलबुर्गी जिल्ह्यांमध्ये आहे. ही कृष्णा नदीची उपनदी आहे आणि तिचा कृष्णा नदीशी संगम तालीकोट शहराच्या नैऋत्येस आहे. 

येथे अचानक आणि अनिर्बंध पूर येण्याची शक्यता असते. २००९ मध्ये *द टाईम्स ऑफ इंडियाने* हे पाणी धुण्यासाठी देखील वापरण्यास योग्य नाही असे नोंदवले.

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:कर्नाटकमधील नद्या
साहिबी नदी

**साहिबी नदी**, ज्याला **साबी नदी** देखील म्हणतात, ही एक पावसावर अवलंबून असलेली नदी आहे जी भारतातील राजस्थान, हरियाणा (जिथे तिचा कालव्याबद्ध भाग "आउटफॉल ड्रेन क्रमांक ८" म्हणून ओळखला जातो) आणि दिल्ली राज्यांमधून वाहते. ती सिकर जिल्ह्यातील सैवार संरक्षित वन टेकड्यांच्या पूर्वेकडील उतारांवर उगम पावते, या टेकड्यांच्या पायथ्याशी जयपूर जिल्ह्यात प्रवेश करते आणि सुरुवातीला आग्नेय आणि पूर्वेकडे वाहत राहिल्यानंतर शाहपुरा जवळ ईशान्येकडे वळते आणि राजस्थानमधून बाहेर पडून हरियाणामध्ये प्रवेश करते आणि पुढे दिल्लीतील यमुना नदीमध्ये वाहते, जिथे तिच्या प्रवाहित मार्गाला नजफगड नाला असेही म्हणतात. हे नजफगड नाला पक्षी अभयारण्य म्हणून देखील काम करते. ती ३०० किमी  पर्यंत वाहते, ज्यापैकी १५७ किमी राजस्थानमध्ये, १०० किमी हरियाणामध्ये आणि ४० किमी दिल्लीमध्ये आहे.

साहिबी नदी आणि तिच्या उपनद्या जसे की कृष्णावती नदी, दोहान नदी  आणि सोता नदी आणि हरियाणामध्ये तिचा कालव्याबद्ध भाग यांच्या काठावर अनेक ओचर रंगीत कुंभार संस्कृती स्थळे (ज्यांना सिंधू संस्कृतीचा उत्तरार्ध हडप्पा टप्पा म्हणून देखील ओळखले जाते) आढळली आहेत.

अनेक आधुनिक विद्वान जुन्या घग्गर-हकरा नदीला  सरस्वती नदी आणि साहिबी नदीला वैदिक काळातील दृषद्वती नदी म्हणून ओळखतात, ज्याच्या काठावर ब्रह्मवर्ताच्या वैदिक राज्यात, सिंधू-सरस्वती संस्कृती किंवा वैदिक संस्कृती विकसित झाली. ब्रह्मवर्ताच्या वैदिक राज्याची एक सीमा दृषद्वती नदीने बनवली होती तर दुसरी सरस्वती नदी होती. याचा उल्लेख *ऋग्वेद*, *मनुस्मृती* आणि इतर हिंदू ग्रंथांमध्येही आढळतो.

## संदर्भ 
वर्ग:राजस्थानमधील नद्या
वर्ग:दिल्लीमधील नद्या
वर्ग:हरियाणामधील नद्या
वर्ग:यमुना नदी
वर्ग:भारतामधील पुरातत्त्वीय स्थळे
राघवेंद्र मनोहर भदाणे

धुळे विधानसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय जनता पक्षाने आज जाहीर केलेल्या उमेदवारांच्या दुसऱ्या यादीत विधानसभेच्या धुळे ग्रामीण मतदारसंघातून पहिल्याच क्रमांकावर तालुक्याचे युवा नेतृत्व राम तथा राघवेंद्र मनोहर भदाणे यांना उमेदवारी जाहीर केली आहे. भदाणे यांची उमेदवारी जाहीर होताच नगाव (ता. धुळे) येथील गंगामाई एज्युकेशन संस्थेच्या आवारात समर्थक, विविध गावांतील ग्रामस्थ, भाजप महायुतीचे पदाधिकारी व कार्यकर्त्यांनी एकच जल्लोष केला. यावेळी समर्थकांनी डीजेच्या तालावर नृत्याचा फेर धरत, फटाक्यांची आतषबाजी करत परिसर दणाणून सोडला. यावेळी रामदादा तुम आगे बढो, हम तुम्हारे साथ है, जय श्रीराम" आदी घोषणा देत एकच जल्लोष केला.