open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गोल घुमट

[thumb|right|[विजापूर येथिल गोल घुमट]]

**गोलघुमट** भारतातील कर्नाटक राज्याच्या बिजापूर शहरातील वास्तू आहे. याचे स्थापत्य अशा कौशल्याने केले गेलेले आहे की येथील कक्षिकेतील ध्वनी सात वेळा प्रतिध्वनित होतो. 

याचे बांधकाम १६२६ ते १६५६ असे तीस वर्षे चाललेले होते. याच्या आत मोहम्मद आदिलशाह यांचे (थडगे) मकबरा आहे.

वर्ग:विजापूर
वर्ग:इ.स. १६५६ मधील निर्मितीगोलघुमट

बिजापूर चे सुलतान मुहम्मद आदिलशाह (१६२६–५६) यांनी बिजापूर या राजधानीच्या ठिकाणी बांधलेली कबर ‘गोलघुमट’(गुंबद) या नावाने ओळखली जाते. या घुमटामध्ये उच्चारित आवाजाचे प्रतिध्वनी साधारणपणे दहा-बारा वेळा स्पष्टपणे ऐकू येतात; म्हणून त्यास बोलणारा घुमट या अर्थाने ‘बोलघुमट’ असेही म्हणतात. मुहम्मद आदिलशाहने आपल्या कबरीसाठी प्रारंभी इब्राहिम रोझा (सु.१६२६) या पूर्वकालीन कबरीचा आदर्श पुढे ठेवला होता; तथापि इब्राहिम रोझाचे वास्तुरूप अतिशय परिणत असल्याने, त्या प्रकारात अधिक सरस वास्तुनिर्मिती करणे अशक्य होते; म्हणून त्यांनी वास्तुदृष्ट्या सर्वस्वी आगळा व भव्य असा हा घुमट उभारला.

या घुमटाच्या आखणीनकाशामध्ये (लेआउट प्लॅन) नगारखान्याने युक्त प्रवेशद्वार, मशीद, अतिथिगृह, कबर अशा इमारतींचा अंतर्भाव होता; तथापि प्रत्यक्ष रचना पूर्णपणे ह्या आखणीनकाशाप्रमाणे करण्यात आली

नाही. गोलघुमटाच्या इमारतीचा आराखडा चौकोनी असून आतले क्षेत्रफळ १,७०३·५ चौ.मी. आहे. त्याच्या प्रत्येक बाजूंची रुंदी ही वास्तूच्या एकूण घुमटासहित उंचीइतकीच, म्हणजे ६०·९६ मी. आहे. तळघरात मूळ कबर असून, तिच्या जोत्याच्या पातळीवर, तिच्याच अनुसंधानाने उपासनेसाठी दुसरी कबर बांधली आहे. कबरीच्या पश्चिमेकडील भिंतीमध्ये एक अर्ध-अष्टकोनाकृती महिरप योजली असून, तिच्यायोगे मक्केकडे तोंड करून कुराणपठण करता येते. कबरीच्या चारही कोपऱ्यांवर आठ मजली अष्टकोनी मीनार आहेत. प्रत्येक मजला बाह्यांगी तीरांनी तोललेल्या छज्जांनी वेगळा दर्शविला आहे. मीनारांवर छोटे घुमटाकृती कळस आहेत. नक्षीदार असे चार मिनार आहेत.

कबरीवरील अर्धवर्तुळाकृती घुमटरचना वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. प्रत्येक भिंतीचे प्रायः तीन भाग केले आहेत (चौकोनात अष्टकोन बसविल्यावर होणारे हे छेद आहेत). त्यांतील मध्यभागात भिंतीच्या रचनेतच भित्तिस्तंभ गुंफून त्यावरून बाजूच्या भिंतीवरील स्तंभावर तिरकस कमानी रचल्या आहेत. या गुंफणीमुळे घुमटनिर्मितीसाठी ताराकृती बैठक तयार झाली आहे. ही बैठक घुमटाच्या पायथ्यापासून साधारणपणे ३·६५ मी. पुढे येते व एक वर्तुळाकृती सज्जा तयार होतो. हा सज्जा जमिनीपासून सु. ३०·४८ मी. अंतरावर आहे. सज्जामध्ये येण्यासाठी भिंतीतून मार्ग काढले आहेत. या ठिकाणीच प्रतिध्वनींचा नादचमत्कार प्रत्ययास येतो [ कुजबुजणारे सज्जे]. गोलघुमटाच्या वास्तुशैलीवर इस्लामी वास्तुशैलीची अलंकरणदृष्ट्या छाप आहे. तसेच कमानरचनेवर पर्शियन वास्तुशैलीचा प्रभाव आहे.

घुमटाचा बाह्य व्यास ४३·८९ मी. आहे. तो पायथ्याशी ३·०४ मी. रुंद असून, शिरोभागी २·७४ मी. जाड आहे. या घुमटाने आच्छादलेले एकूण क्षेत्रफळ (सु. १,७०३·५० चौ.मी.) रोमच्या पॅंथीऑन या जगातील सर्वांत मोठ्या मानलेल्या घुमटाने आच्छादलेल्या क्षेत्रफळापेक्षाही (सु.१४७०·८८ चौ.मी.) मोठे आहे. या घुमटाच्या पायथ्याशी उजेडासाठी सहा झरोके आहेत. घुमटाचा उगम एकत्र गुंफलेल्या कमलदलांच्या अलंकरणपट्टातून झाल्याचे दर्शविले आहे. घुमट क्षितिजसमांतर वीटरचनेवर असून, त्यास आतून व बाहेरून चुन्याचा गिलावा आहे.

कबरीच्या दर्शनी भागावर आतील भिंतींमध्ये समावलेल्या स्तंभरचनेचा परिणाम आहे. या स्तंभांनी पाडलेले भाग कमानीच्या आकारांनी सुशोभित केले आहेत. साध्या व भव्य वास्तुरचनेचे गोलघुमट हे एक उत्कृष्ट उदाहरण आहे.
महाबलिपुरम

**महाबलिपुरम**(तमिळ: மகாபலிபுரம்) किंवा **मामल्लपुरम्**(तमिळ: மாமல்லபுரம்) तामिळनाडू राज्यात चेन्नईपासून ६० किमी अंतरावरील एक ऐतिहासिक स्थळ आहे. हे सातव्या शतकापर्यंत महत्त्वाचे बंदर होते.

## चित्रदालन

चित्र:ReliefMahabalipuram.jpg|
चित्र:Ganga Mahabalipuram.jpg|गंगा-अवतरणाचे महाशिल्प
चित्र:Mahabalipuram, Pancha Rathas, India.jpg|पंचरथ
File:Mahishasur mardini complex,malhabalipuam.jpg|महाबलिपुरममधील शिल्प
Mahabalipuram, Arjuna Ratha, Reliefs, India.jpg
Mamallapuram, Shore Temple, Statues, India.jpg
Mamallapuram, Shore Temple, Interior, India.jpg
Mamallapuram, Shore Temple, Reliefs 2, India.jpg

## बाह्य दुवे 
वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे
फ्रान्सचा पाचवा फिलिप

**पाचवा फिलिप** (फ्रेंच: *Philippe V* ;) (इ.स. १२९२ - जानेवारी ३, इ.स. १३२२) किंवा **उंच फिलिप** (फ्रेंच: *Philippe le Long* ;)  टोपणनावाने ओळखला जाणारा, हा इ.स. १३१६ ते इ.स. १३२२ या कालखंडात राज्यारूढ असलेला फ्रान्सचा राजा व सिंहासनस्थ झालेला कापे राजघराण्यातील उपांत्य पुरुष होता. राजकीय अंदाधुंदीच्या काळात राज्यावर आलेला फिलिप आपल्या कुशल राज्यकारभारामुळे पुढे *सामर्थ्यवान* व *लोकप्रिय* राजा म्हणून ख्यातकीर्त झाला. त्याने धर्मयुद्धांच्या अंतिम पर्वात प्रमुख भूमिका बजावली.

## बाह्य दुवे 
फिलिप,०५
वर्ग:इ.स. १२९२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३२२ मधील मृत्यू
कुतुब मिनार

thumb|right|कुतुब मिनार इमारत समूह
**कुतुब मिनार** (उर्दू: **قطب منار**) ही विटांनी बांधलेली जगातील सर्वात उंच इमारत आहे. हा मिनार भारताच्या दक्षिण दिल्ली शहरातील मेहरोली भागात आहे.  हा मिनार पाहायला परदेशातून लोक येत असतात. ही वास्तू युनेस्कोने जागतिक वारसा स्थळ घोषित केले आहे.

१३ व्या शतकात कुतुब मिनाराच्या बांधकामास सुरुवात झाली. हा भारतीय कलेचा एक उत्तम नमुना आहे. कुतुब मिनार लाल दगडानी बांधलेला आहे. कुतुबुद्दीन ऐबकाच्या नावावरून त्याला कुतुब मिनार असे संबोधले जाते. कुतुबुद्दीनने आपल्या हयातीच्या काळात मिनारचे बांधकाम केले. पण तो कुतुब मिनारचा फक्त पाया पूर्ण करू शकला. त्याचा ऊत्तराधिकारी इल्तमश याने मिनारचे पुढील बांधकाम पूर्ण केले. एकूण १०० एकर जागेत मिनार व मिनारचा परिसर आहे. मिनारची उंची  २३७.८ फूट इतकी आहे. मिनारचा घेर जमिनीलगत १४.३२ मीटर इतका आहे. सर्वात शेवटचा मजला फिरोझ शाह तुघलक ह्याने ईसवी सन १३८६ मध्ये पूर्ण केला. कुतुब मिनार वर सर्व बाजुंनी कुराणातिल वचने आणि अनेक अप्रतिम इस्लामिक शिल्प कोरलेली आहेत.

कुतुब मिनारच्या निर्मितीचा इतिहासही तसा फार रोमांचक असा आहे. दिल्लीवर पृथ्वीराज चव्हाण या हिंदू राजाचे राज्य होते. तो अकरा-बाराव्या शतकाचा काळ होता. त्यानंतर मोहंमद घोरीने स्वारी करून दिल्ली आपल्या ताब्यात घेतली. अवघ्या काही वर्षातच कुतुबुद्दीन ऐबकाने मोहंमद घोरीला पराभूत करून दिल्लीवर आपले साम्राज्य स्थापित केले. कुतुबुद्दीनाने घोरीवर मिळविलेल्या शानदार विजयाचे प्रतिक म्हणून कुतुब मिनार बांधावयास घेतले.

कुतुब मिनार दिल्ली मध्ये स्थित असुन ह्याची ऊंची २३७.८ फूट आहे. विटांपासुन बनलेला हा जगातील सर्वात ऊंच मिनार आहे. ह्याच्या बांधकामाची सुरुवात ईसवी सन ११९३ मध्ये कुतुबुद्दिन ऐबक ह्याने सुरू केली. पण तो कुतुब मिनारचा फक्त पाया पूर्ण करू शकला.त्याचा ऊत्तराधिकारी ईल्तुतमिश ह्याने आणखिन ३ मजले चढविले. सर्वात शेवटचा पाचवा मजला फिरोझ शाह तुघलक ह्याने ईसवी सन १३८६ मध्ये पूर्ण केला. कुतुब मिनार वर सर्व बाजुंनी कुराणातिल वचने कोरलेली आहेत.
कुतुब मिनारच्या निर्मिती आधी ह्या परिसरात लाल कोट ही दिल्ली (त्यावेळी धिल्लीका)चे शेवटचे हिंदू राजे तोमर आणि चौहान ह्यांची राजधानी होती. ह्या परिसरात आधी २७ हिंदू आणि जैन मंदिरे होती.
ही मंदिरे उध्वस्त करून त्यांच्या दगड - विटांपासुन कुतुब मिनारची निर्मिती केली गेली. कुतुब मिनारावर एका ठिकाणी "श्री विश्वकर्मा प्रसादे रचिता" असे कोरलेले आढळते. आजही ह्या मंदिरांचे भग्नावशेष ह्या परिसरात पहायला मिळतात. कुतुब मिनार ह्या मंदिरांच्या भग्नावशेषांवर आज ऊभा आहे

## दुर्घटना
सन १९८१ मध्ये कुतुबमिनार, दिल्ली येथे अचानक विद्युत पुरवठा खंडल्यामुळे अंधार झाला.त्यामुळे झालेल्या धावपळीत ४५ लोकांचा मृत्यू. त्यातच कोणीतरी कुतुबमिनार पडतो आहे अशी ठोकलेली अफवा. यात लहान मुलांची संख्या जास्त होती.

## बाह्य दुवे 
वर्ग:दिल्लीमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने
वर्ग:भारतातील मिनार
वर्ग:दिल्लीतील पर्यटक आकर्षणे
वर्ग:मामलुक राजघराण्याचे स्थापत्य (दिल्ली)
पूर्व-पश्चिम व उत्तर-दक्षिण कॉरिडॉर

**पूर्व-पश्चिम व उत्तर-दक्षिण कॉरिडॉर** हा भारतीय राष्ट्रीय राजमार्ग प्राधिकरणाने हाती घेतलेल्या राष्ट्रीय राजमार्ग विकास परियोजनेचा दुसरा टप्पा आहे. हा सध्या भारतातील सगळ्यात मोठा रस्तेबांधणी प्रकल्प आहे. ह्या प्रकल्पांतर्गत भारतातील श्रीनगर, कन्याकुमारी, पोरबंदर व सिलचर ही चार शहरे चौपदरी व सहापदरी महामार्गांनी जोडली जातील. पूर्व-पश्चिम व उत्तर-दक्षिण कॉरिडॉरची एकूण लांबी ७,३०० किमी आहे, ज्यापैकी ६,३७५ किमी लांबीच्या रस्त्यांचे चौपदरीकरण ३१ मार्च २०१५ अखेरीस पूर्ण करण्यात आले आहे.

## कॉरिडॉरसाठी वापरले जाणारे राष्ट्रीय महामार्ग 
* पूर्व-पश्चिम कॉरिडॉर (पश्चिमेकडुन): रा. म. ८-बी, रा. म. ८-ए, रा. म. १५, रा. म. १४, , रा. म. ७६, रा. म. २५, रा. म. २८, , रा. म. ५७, , रा. म. १०६, रा. म. ३१, , रा. म. ३७, , रा. म. ३६, , रा. म. ५४
* उत्तर-दक्षिण कॉरिडॉर (उत्तरेकडुन): रा. म. १-ए, रा. म. १, रा. म. २, , रा. म. ३, रा. म. ७५, रा. म. २६, रा. म. ७

## महत्त्वाची शहरे 
## उल्लेखनीय 
* पूर्व-पश्चिम व उत्तर-दक्षिण कॉरिडॉर एकमेकांना झाशी ह्या शहरापाशी काटतात
* राष्ट्रीय महामार्गांचे खालील पट्टे पूर्व-पश्चिम व उत्तर-दक्षिण कॉरिडॉर आणि सुवर्ण चतुष्कोण दरम्यान समान आहेत:
** रा. म. २ वर दिल्ली ते आग्रा
** रा. म. २ वर सिकंदरा ते कानपूर
** रा. म. ७ वर बंगळूर ते कृष्णागिरी
** रा. म. ७६ वर उदयपूर ते चित्तोडगढ

## संदर्भ 
## हे सुद्धा पहा 
* राष्ट्रीय महामार्ग
* भारतीय राष्ट्रीय राजमार्ग प्राधिकरण
* राष्ट्रीय राजमार्ग विकास परियोजना

वर्ग:भारतातील महामार्ग
दादली

**दादली** हे महाड जवळील खेडेगाव आहे.

** दादली** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील महाड तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:महाड तालुक्यातील गावे
वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
कोणार्क सूर्य मंदिर

कोणार्क येथील सूर्य मंदिर हे तेराव्या शतकात बांधलेले हिंदू मंदिर असून याची निर्मिती राजा नरसिंहदेव (इ.स. १२३६ - १२६४) याने करविली. हे मंदिर ओडिशा राज्याच्या कोणार्क गावामध्ये असून ते युनेस्कोचे एक जागतिक वारसा स्थान आहे. हे मंदिर पुरी पासून ३५ किमी तर भुवनेश्वर पासून ६५ किमी आहे.

## वास्तुकला 
प्रचंड आकाराची बारा चाके असलेला सूर्यरथ आणि त्याला जोडलेले सात घोडे अशी या मंदिराच्या स्थापत्याची कल्पना आहे. येथे असलेली सूर्यरथाची  कल्पना ही अन्य कोणत्या सूर्यमंदिरात दिसत नाही. गाभारा व जगमोहन मंदिर यांच्यापुढे नटमंदिर हा स्वतंत्र मंडप आहे. या सर्वच वास्तू शिल्पांनी सजलेल्या आहेत.

## पौराणिक महत्त्व 
हे मंदिर सूर्य देव यांना समर्पित होते, ज्यांना स्थानिक लोक 'बिरंचि-नारायण' म्हणून संबोधत असत. या कारणामुळे, या प्रदेशास अर्क-क्षेत्र (अर्क=सूर्य) किंवा पद्म-क्षेत्र म्हणले गेले. पुराणानुसार भगवान श्रीकृष्णाचा मुलगा सांब यांना त्याच्या शापामुळे कुष्ठरोगाचा त्रास झाला होता. सांब यांनी मित्रवन येथील चंद्रभागा नदीच्या समुद्राच्या संगमावर कोनार्कमध्ये बारा वर्षे तपश्चर्या केली आणि सूर्य देवाला प्रसन्न केले. सूर्यदेव, सर्व रोगांचा नाश करणारा होता. सूर्यदेवांने सांबचा आजार बरा केला होता. त्यानुसार सांबने सूर्य देवाचे मंदिर बांधायचे ठरवले. सांब यांचा आजार बरा  झालानंतर, चंद्रभागा नदीत स्नान करून त्यांना सूर्यदेवाची मूर्ती सापडली.

ही सूर्यदेवाची मूर्ती  शरीराच्या त्याच भागातून  देवशिल्पी श्री विश्वकर्मा यांनी बनविली होती. सांब यांनी आपल्या बांधलेल्या मित्रवनमधील मंदिरात ही मूर्ती स्थापित केली, तेव्हापासून हे स्थान पवित्र मानले गेले.

## चित्रदालन 
270px|thumb|right|कोणार्क सूर्य मंदिर
[thumb|right|[सूर्य देवतेची मुर्ती]]

[thumb|right|जगमोहन [मंदिर]]
thumb|right|नटंमंडप
thumb|right|कोणार्क चक्र
[thumb|right|[मंदिर|मंदिरावरील शिल्पकला]]

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:भारतामधील हिंदू मंदिरे
विमला ठकार

**विमला ठकार** (१५ एप्रिल, इ.स. १९२१ - ११ मार्च, इ.स. २००९) या मराठी भाषेतील लेखिका आहेत.  
सहज भाषेत अध्यात्मातील अवघड तत्त्वे उलगडणे यांना लेखनातून सिद्ध आहे. 
आत्मोन्नती व मनोविकास या विषयावर लेखन करणाऱ्या या महत्त्वाच्या लेखिका आहेत.

## प्रकाशित साहित्य
* आत्मोल्लास
* आधार, पण आश्रय नव्हे
* प्रयाणोत्सव
* जीवनयोग
* विश्व स्वधर्म सुर्ये पाहो
* ध्यानमय दैनंदिन जीवन

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
होडी

होडी हे पाण्यावर चालवण्याचे वाहन आहे. होडी काही अंतर पाण्यावर जाण्यासाठी वापरली जाते. ही वल्ह्यांनी वल्हवली जाते व पाणी मागे लोटल्यानंतर पुढे ढकलली जाते. होडीच्या आकारामुळे पाणी आत शिरत नाही. मासेमारी साठी होडीचा वापर करतात. होडी जहाजाचा उपप्रकार आहे.

## ओळख
मानवाला माहिती असलेला हा अतिशय प्राचीन वाहन प्रकार आहे. मासेमारी व नदी पार करण्यासाठी पारंपारिक रीतीने याचा उपयोग होत आला आहे.

## प्रकार
* शिडाची होडी 
* स्वयंचलित होडी
* दिशादर्शक नौका
* सुकाणू सहीत
* सुकाणू विरहित
* गोल
* निवासी होडी (पर्यटक वा प्रवासासाठी)

## बांधणी
* रबर
* कॅनव्हास
* लाकूड
* प्लॅस्टिक
* एफ.आर.पी.

## चित्रदालन

चित्र:होड्या.jpg|कोकण किनाऱ्यावरील होड्या
चित्र:मोटारबोट.JPG|स्वयंचलित होडी - मोटारबोट
चित्र:मार्गदर्शक होडी.JPG|जहाजांना बंदरातील मार्ग दाखवणारी मार्गदर्शक होडी
चित्र:जीवरक्षक नौका.JPG|‎जहाजावरील साठवण क्षमतेची जीवरक्षक नौका
चित्र:Backwaters hausboot.JPG|पर्यटक निवासी होडी (केरळ)
चित्र:Shikara Boats - Lifestyle in Dal Lake, Srinagar, Kashmir, India.jpg|काश्मीर येथील शिकारा (होडी)

## बाह्य दुवे
* Sailboats database: sailboat data sheets all over the world 

वर्ग:वाहने
वर्ग:जलवाहतूक
पवनचक्की

**पवनचक्की** हे वाऱ्यापासून ऊर्जा मिळवण्याचे एक साधन आहे. पवनचक्कीपासून कोणतेही प्रदूषण न होता ऊर्जा मिळवता येते. महाराष्ट्रातील पहिली पवनचक्की ही पुण्याच्या वेधशाळेत होती. 

आशिया खंडातील सर्वात मोठा पवनचक्की प्रकल्प भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा शहराजवळील चाळकेवाडी येथे आहे. सातारा परिसरातही कोरेगाव, खटाव व माण या तालुक्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर पवनचक्क्या उभारल्या आहेत. 

[200px|thumb|
[ऑस्ट्रेलिया येथील वीज मिळवण्यासाठी वापरात असलेली पवनचक्की. ही वीज विद्युतसंचात साठवली जाते]]
## प्रकार 
### युरोपीय प्रकार 
## बांधणी 
### आधुनिक पवनचक्की 
## ऐतिहासिक वापर 
## अधिक वाचन 
## बाह्य दुवे
* Earth Science Australia, Wind Power and Windmills
* The International Molinological Society
* Windmills at Windmill World
* The Mill Database, Europe 

वर्ग:ऊर्जास्रोत
वर्ग:यंत्रे
दमाणी पुरस्कार

दमाणी पुरस्कार हा काव्य विषयक पुरस्कार आहे.
आंबेडकरी विचारांचे कवी लोकनाथ यशवंत यांना या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.
## स्वरूप
## अधिक वाचन
## बाह्य दुवे
वर्ग:साहित्य पुरस्कार
लोकनाथ यशवंत

**लोकनाथ यशवंत** (जन्म : १३ मार्च, इ.स. १९५६) हे मराठी भाषेतील आंबेडकरवादी विचारांची प्रेरणा असलेले कवी व दलित विश्वाचा नवा पैलू प्रकट करणारे मराठीतले महत्त्वाचे लेखक आहेत.

## जीवन
## कारकीर्द
## पुस्तके
* आणि शेवटी काय झाले?
* आता होऊन जाऊ द्या!
* ऐलान - हा कवितासंग्रह हिंदी भाषेत अनुवादित झाला आहे.
* जेरबंद - ह्या कवितासंग्रहात उर्दू  भाषेतून मराठीत अनुवाद केलेल्या कविता आहेत.
* पुन्हा चाल करून जाऊ या!..(२००९ )

## लोकनाथांच्या कविता
*  लोकनाथ यांच्या उत्तम निवडक कवितांचा, डॉ. इसादास भडके यांनी संपादित केलेला  ‘आता आणि पुन्हा’ हा संग्रह प्रसिद्ध झाला आहे. 

## आगामी
* मराठी चित्रपटसृष्टीत ‘बायोस्कोप’च्या माध्यमातून नवा चित्र-प्रयोग येतो आहे. चार कवितांवर आधारित चार लघुचित्रपटांचा हा ‘पूर्ण’ चित्रपट. यातील एक लघुचित्रपट लोकनाथ यांच्या ‘बैल’ या कवितेवर आधारित आहे.
* 'यशवंत कविता लोकनाथची’ हे कवितांची चिकित्सक समीक्षा करणा‍ऱ्या विविध साहित्यिकांच्या लेखांचा समावेश असलेले पुस्तक येत आहे. 

## पुरस्कार
* अस्मितादर्श वाङ्मय पुरस्कार
* दमाणी पुरस्कार
* दया पवार स्मृती पुरस्कार
* महाराष्ट्र शासन पुरस्कार
* संजीवनी खोजे स्मृती काव्य पुरस्कार १९९६

## संदर्भ 
यशवंत, लोकनाथ
वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:दलित लेखक 
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बिलियर्ड्स

**बिलियर्डस** हा एक खेळ आहे. या मध्ये चेंडू काठीने ढललला जातो. कमीत कमी फटक्यात जास्तीत जास्त चेंडू घालवणे हे उद्दीष्ट असते. हा खेळ टेबलवर खेळला जातो. हा खेळ पूल या नावानेही ओळखला जातो.
thumb|बिलियर्डस् या खेळाचे टेबल
[250px|इवलेसे|[भारतीय बिलियर्ड्स खेळाडू पंकज अडवाणी]]

## इतिहास
## अधिक वाचन
## हे सुद्धा पहा
## बाह्य दुवे
{{कॉमन्स वर्ग|Billiards|बिलियर्ड्स]]

वर्ग:खेळ
गारज

**गारज** हे महाराष्ट्राच्या छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातल्या वैजापूर तालुक्यातील गाव आहे. गावात १९७९ सालापासून ग्रामपंचायत आहे. गावापासून दोन किलोमीटर अंतरावर ढेकू नदी आहे.

वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील गावे
युनिव्हर्सिटी ऑफ इलिनॉय अर्बाना-शॅम्पेन

**इलिनॉय विद्यापीठ** हे अर्बाना-शॅम्पेन, इलिनॉय ह्या जुळ्या शहरांतस्थित असलेले अमेरिकेतील सर्वात मोठ्या विद्यापीठांपैकी एक विद्यापीठ आहे.

वर्ग:अमेरिकेमधील विद्यापीठे
गुहा

[thumb|right|[अलाबामा अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने येथील एका गुहेचे अंतरंग]]
**गुहा** म्हणजे डोंगर अथवा भूगर्भातील मनुष्य उतरु/जाऊ शकेल इतपत मोठी निसर्गनिर्मित पोकळी. ह्या गुहाचे विविध प्रकार आहेत . निसर्गनिर्मित, मानवनिर्मित 

वर्ग:भौगोलिक रचना
होसूर

**होसूर** हे तामिळनाडू राज्यातील कर्नाटक सीमेवरील शहर आहे. हे शहर बंगलोर शहराचे उपनगर समजले जाते. 

वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे
घालवण

वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:रिकामी पाने
गुरू तेग बहादुर

thumb|right|गुरू तेग बहादूर -  १८व्या शतकातील एक चित्र
**गुरू तेगबहादूर** (पंजाबी : ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦੁਰ ) शीख धर्माचे नववे गुरू होते.

तेगबहादूर
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
खरगपूर

**खरगपूर** तथा **खडगपूर** हे भारताच्या पश्चिम बंगाल राज्याच्या पश्चिम मेदिनीपूर जिल्ह्यातील एक औद्योगिक आहे. खरगपूर बंगालच्या दक्षिण भागात कोलकातापासून ११६ किमी अंतरावर आहे. हावडा-चेन्नई व हावडा-मुंबई ह्या भारतामधील दोन प्रमुख रेल्वेमार्गांवर असलेले खरगपूर रेल्वे स्थानक देशातील सर्वात वर्दळीच्या स्थानकांपैकी एक आहे.

भारत सरकारने १९५० साली स्थापन केलेल्या प्रतिष्ठित भारतीय तंत्रज्ञान संस्था ह्या शैक्षणिक संस्थां(आयआयटी)पैकी एक असलेली भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (खरगपूर) देशातील एक दर्जेदार तांत्रिक शिक्षणकेंद्र मानली जाते.

वर्ग:पश्चिम मेदिनीपूर जिल्हा
वर्ग:पश्चिम बंगालमधील शहरे
वर्ग:खरगपूर
अजीम नवाज राही

**अजीम नवाज राही** (इ.स. १९६५ -) हे मराठी भाषेतील लेखक आणि कवी आहेत. 

त्यांनी गंभीर कविता लिहील्या तसेच सूत्रसंचालनाची श्रोताप्रिय शैली त्यांनी विकसित केली आहे.

## जीवन
यांचा जन्म साखरखेर्डा, तालुका सिंदखेडराजा, जिल्हा बुलढाणा येथे झाला.

राही यांचे इयत्ता सातवीपर्यंतचे शिक्षण साखरखेर्डा (जि. बुलडाणा) या गावी उर्दू माध्यमातून झाले. गावात त्या पुढील शिक्षण उर्दू माध्यमातून उपलब्ध नसल्याने राही यांना इयत्ता आठवीमध्ये मराठी माध्यमात प्रवेश घेतला. ते इयत्ता दहावीत मराठीत नापास झाले. यामुळे त्यांनी शिक्षण सोडले. कालांतराने दहावीच्या मराठी भाषेच्या पुस्तकात राही यांच्या कवितेचा समावेश आहे.

हे पैनगंगा सहकारी सूत गिरणी येथे जनसंपर्क अधिकारी म्हणून कार्यरत आहेत.

## लेखन
त्यांच्या कवितांचे इंग्रजी तसेच हिंदी भाषेतही अनुवाद झाले आहेत.

महाराष्‍ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाने इयत्ता दहावीच्या मराठी पुस्तकात या संग्रहातील आधी ‘दुष्काळ’ नंतर ‘पडझड’ या दोन कवितांचा समावेश केला.

शिवाय गोंडवाना विद्यापीठ गडचिरोली, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद आणि संत विद्यापीठ, अमरावती यांनी आपल्या अभ्यासक्रमात ‘कल्लोळातला एकांत’मधील कवितांचा समावेश केला.

## पुस्तके
### कविता संग्रह
* व्यवहारांचा काळा घोडा
* वर्तमानाचा वतदार
* कल्लोळातला एकांत

## पुरस्कार
* महाराष्ट्र फाऊंडेशन पुरस्कार
* यशवंतराव चव्हाण पुरस्कार
* शरदचंद्र मुक्तिबोध काव्यपुरस्कार
* महाराष्‍ट्र शासनाचा उत्कृष्ट वाङ्मयीन लेखनाचा कवी केशवसुत पुरस्कार 

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुरु ग्रंथ साहिब

[thumb|right|गुरू ग्रंथ साहेब ग्रंथाची [गुरू गोविंदसिंग यांची प्रत, पाटणा. चित्रात दिसत असलेली अक्षरे मूलमंत्र नावाने प्रसिद्ध आहेत]] 
**गुरुग्रंथ साहेब** (हिंदी: **गुरुग्रंथ साहिब**) हा शीख धर्मीयांचा धर्मग्रंथ असून त्यास शिखांचा अकरावा व अंतिम गुरू मानले जाते. शिखांचे दहावे गुरू गुरू गोविंदसिंग यांचा आदेश : 'सब सिखन को हुकूम है, गुरू मान्यो ग्रंथ' (सर्व शिखांना असा हुकूम आहे की त्यांनी 'ग्रंथसाहेब'ला आपला गुरू मानावे.)

या ग्रंथात केवळ शीख गुरूंचाच उपदेश नाही तर यात भारतातील अनेक प्रांत, भाषा व जातीत जन्मलेल्या विविध संतांचे उपदेश आहेत. हा ग्रंथ जुनी पंजाबी (गुरुमुखी), मराठी, ब्रज, अवध आदी बोलींनी सुशोभित आहे.

गुरुग्रंथ साहेबमधील विविध संतांचे **शबद** (रचना) :
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! संत
! शबद (रचना)
|-
|कबीर दास	
||੫੪੧
|-
|नामदेव	
||६१
|-
|संत रविदास	
||४०
|-
|भगत त्रिलोचन जी	
||४
|-
|फरीद जी	
||੧੩੪
|-
|भगत बैणी जी	
||३
|-
|भगत धंना जी	
||३
|-
|भगत जयदेव जी	
||२
|-
|भगत भीखन जी	
||२
|-
|सूरदास	
||१
|-
|भगत परमानन्द जी	
||१
|-
|भगत सैण जी	
||१
|-
||पीपाजी	
||१
|-
|भगत सधना जी	
||१
|-
|रामानंद	
||१
|-
|गुरू अर्जन देव	
||੨੨੧੮
|-}

## महत्त्व 
श्री गुरू ग्रंथ साहिब हा शिखांचा गुरू शब्द आहे. साहिब आणि श्री आदरणीय आहेत; गुरू हा शब्द गुरियाईचा वारस असण्याशी संबंधित आहे आणि आदि हा शब्दशः महिना किंवा पहिला आहे, जो या शास्त्राला दसम ग्रंथ, शिखांचा दुसरा पवित्र ग्रंथ, ज्यामध्ये दहावे गुरू गोविंद सिंग जी यांचे श्लोक आहेत, यापासून वेगळे केले आहे. गुरू ग्रंथसाहिबच्या ग्रंथांचे लेखक विविध वर्ग आणि संप्रदायांचे होते; त्यात हिंदू आहेत, मुस्लिम आहेत आणि नीच-उच्च जातीचे लोकही आहेत.

## गुरुग्रंथ साहेबासंबंधी मराठी पुस्तके 
* श्री गुरू ग्रंथ साहिब : एक अवलोकन (दिलीप गोगटे)

## संदर्भ
ग्रंथ साहिब
ग्रंथ साहिब
गुरू हरगोबिंद

thumb|right|गुरू हरगोबिंद
**गुरू हरगोबिंद** (पंजाबी: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ - गुरू हरगोबिंद साहिब) हे शीख धर्मीयांचे सहावे गुरू होत.

हरगोबिंद
वर्ग:इ.स. १५९५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६४४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुरू हरकिशन

**गुरू हरकिशन** (पंजाबी:ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ;२३ जुलै, १६५६:कीरतपूर साहिब, रूपनगर, पंजाब, भारत - ३० मार्च, १६६४:दिल्ली, भारत) हे शीख धर्मीयांचे आठवे गुरू होत. वयाच्या पाचव्या वर्षी गुरुपद मिळवलेले गुरू हरकिशन आठ वर्षांनी दिल्लीमध्ये रुग्णांची सेवा करीत असताना मृत्यू पावले.

हरकिशन
वर्ग:इ.स. १६५६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६६४ मधील मृत्यू
मंगळावरील मोहिमा

मंगळ हा ग्रह पुर्वीपासूनच सर्वांसाठी कुतूहलाचा विषय ठरला आहे. आधुनिक काळात मंगळावर अवकाशयाने पाठवायचे अनेक प्रयत्न झाले. त्यापैकी काही यशस्वी तर काही अयशस्वी ठरले. 

मंगळावरील मोहिमांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.

  

### रद्द मोहिमा
**Mars 4NM* and *Mars 5NM* - projects intended by Soviet Union for heavy Marsokhod (in 1973 according to initial plan of 1970) and Mars sample return (planned to 1975) missions by launching on N1 superrocket that never flown successfully..
**Voyager* - USA, 1970s - Two orbiters and two landers, launched by a single Saturn V superrocket.
**Mars Aerostat* - Russian/French balloon mission, originally planned for the 1992 launch window, postponed to 1994 and then to 1996 before being cancelled . 
**Mars-98* - Russian mission including an orbiter, lander, and rover, planned for 1998 launch opportunity
**Mars Surveyor 2001 Lander* - October 2001 - Mars lander
**Beagle 3* - 2009 British lander mission meant to search for life, past or present.
**NetLander* - 2007 or 2009 - Mars netlanders
**Mars Telecommunications Orbiter* - September 2009 - Mars orbiter for telecommunications
**Kitty Hawk* - Mars airplane micromission, proposed for December 17, 2003, the centennial of the Wright brother's first flight.

मोहिमा
वर्ग : भाषांतर
कथकली

[thumb|right|[केरळमधील टेकाडी येथील कथकलीचे सादरीकरण]]

**कथकली** किंवा **कथकळि** ही केरळ राज्यातील नृत्यशैली आहे. कथा याचा अर्थ आहे गोष्ट आणि कलीचा अर्थ आहे खेळ.

## स्वरूप
अभिनय, नृत्य आणि नाट्य अशा तीन कलांच्या समन्वयातून हा कलाप्रकार सादर केला जातो. कलाकाराने वेगवेगळ्या प्रकारचे मुखवटे धारण करून संगीताच्या अभिव्यक्तीच्या आधारे गोष्ट सादर करणे असे याचे स्वरूप आहे. यामधे आपले भाव अणि मुद्रा यांच्या समन्वयाने पौराणिक कथेचे सादरीकरण तांडव प्रधान नृत्यशैलीच्या आधारे  केले जाते.प्रामुख्याने रामायण, महाभारत आणि विविध पुराणे यातील कथा या नृत्याच्या माध्यमातून सादर करण्याची परंपरा आहे.

## प्रसिद्ध कलाकार
शंकरन् नंबुद्रीपाद,गोपीनाथ, कनक रेळे, कृष्णनकुट्टी हे या शैलीचे प्रसिद्ध कलाकार आहेत.

## चित्रदालन

File:Kathakali Dancer 2.jpg|कथकली कलाकार

## संदर्भ
वर्ग:अभिजात भारतीय नृत्ये
वर्ग:पौराणिक साहित्य
वर्ग:केरळ
वर्ग:कथकली
मणिपुरी नृत्य

**मणिपुरी ** ही मणिपूर राज्यातील अभिजात भारतीय नृत्यशैली आहे.
thumb|350px|मणिपुरी शैलीतील रासलीला
thumb|right|मणिपुरी नर्तक

## स्वरूप
कृष्णभक्ती हा या नृत्यप्रकाराचा मुख्य गाभा आहे. मणिपुरी शैलीचा उगम प्रामुख्याने पूजाविधी या स्वरूपात झाला. मणिपुरमध्ये वैष्णव पंथाच्या प्रसारासोबत या नृत्यास उत्तेजन मिळाले. पंधरावे ते अठरावे शतक हा मणिपुरी नृत्याच्या विकासाचा काळ मानला जातो. हे नृत्य शब्दाधारित असते. 

## प्रकार
मणिपुरी नृत्याची २ रूपे आहेत.
* रास
*राधा कृष्ण गोपी* या विषयावरिल नृत्य 

* संकीर्तन
संकीर्तन हे प्रामुख्याने पुरुषांद्वारा खोल (पंग) नावाचे वाद्य घेऊन केले जाते.

## अन्य
१९१९ साली रवींद्रनाथ टागोर यांनी सिल्हेट येथील बिष्णुप्रिय़ा मणिपुरी लोकांचे नृत्य पाहिले. या नृत्याने प्रभावित होऊन त्यांनी याचे प्रशिक्षण शांतीनिकेतन येथे सुरू केले. त्यासाठी त्यांनी नीलेश्बर मुखर्जी, गुरू बुद्धिमन्त सिंह (त्रिपुरा) व गुरू सेनारिक सिंह राजकुमार (आसाम) यांना आमंत्रित केले. 

वर्ग:अभिजात भारतीय नृत्ये
*
गुरुद्वारा

[thumb|left|[सुवर्णमंदिर, अमृतसर]]
**गुरुद्वारा** म्हणजे शीख धर्मियांचे प्रार्थनास्थळ होय.

वर्ग:शीख धर्म
वर्ग:प्रार्थनाघरे
पट्टदकल

[thumb|right|पट्टदकल येथिल काशीविश्वनाथ [मंदिर]]
[thumb|right|विरूपाक्ष [मंदिर]]

**पट्टदकल** (कानडी - ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು - पट्टदकल्लु - (स्वैरपणे) राजबैठकीचा दगड). हे भारतातील कर्नाटक राज्याच्या बागलकोट जिल्ह्यात असलेले एक खेडे आहे. या ठिकाणास युनेस्कोने जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा दिलेला आहे. हे खेडे बदामीपासून २२ किलोमीटर व ऐहोळेपासून १० किलोमीटर अंतरावर आहे. येथील ऐतिहासिक मंदिरांसाठी हे ठिकाण प्रसिद्ध आहे. दरवर्षी जानेवारी- फेब्रुवारीत चालुक्य महोत्सव नावाचा वार्षिक नृत्य महोत्सव होतो. या महोत्सवाला खूप पर्यटक   येतात. 

## ऐतिहासिक महत्त्व 
पट्टदकल ही चालुक्य राजघराण्याची राजधानी होती.

कन्नड साहित्यातील सिंगिराज पुराणातील उल्लेखानुसार तत्कालीन पुराणकालीन निग्रा, नहुष, नल, पुरुष, वसु, सागर, नंद आणि मौर्यकालीन राजे इत्यादींनी त्यांचा ‘पट्टबंध’ महोत्सव म्हणजे राज्याभिषेक करण्यासाठी या ठिकाणाची निवड केली होती. मानवी उत्क्रांतीचा प्रारंभ येथे खूप पूर्वी झाला असावा असे मानले जाते. येथील पापनाथ मंदिरापासून सुमारे २०० मीटर अंतरावरील मलप्रभा नदीच्या पात्राजवळ शेकडो दगडी हत्यारे सापडली आहेत; त्यांचा वापर येथील मंदिराच्या शिल्पकलेसाठी झाला असावा असा एक अंदाज व्यक्त केला गेला आहे. ‘ए गाइड टू जॉग्रफी’ या दुसऱ्या शतकाच्या मध्यावरील काळाच्या संशोधन पुस्तकात या शहराचा रोमन साम्राज्याशी व्यापार होता असा उल्लेख आहे. 

म्हणजे त्या काळात हे व्यापारीदृष्टय़ा प्रगत शहर असावे.

## जागतिक वारसा स्थळ 
युनेस्कोने इ.स. १९८७ साली या ठिकाणी असलेल्या मंदिरांचा आपल्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत समावेश केला. इ.स.च्या ८ आठव्या शतकात बांधली गेलेली ही मंदिरे भारतीय द्राविड आणि नागर या दोन्हीही स्थापत्यशैलीत आहेत.

## शिल्पकला व मंदिरे 
## राजाश्रय 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:चालुक्य साम्राज्य
नवकार मंत्र

**नवकार मंत्र** हा जैन धर्मातील
मूळमंत्र आहे. यास **नमोकार् मंत्र** असेही संबोधलं जात

## मंत्र
:णमो अरिहंताणं
:णमो सिद्धाणं
:णमो आयरियाणं
:णमो उवज्झायाणं
:णमो लोए सव्व साहूणं
:एसोपंचणमोक्कारो, सव्वपावप्पणासणो
:मंगला णंच सव्वेसिं, पडमम हवई मंगलं

## अर्थ
:अरिहंतांना नमस्कार असो.
:सिद्धांना नमस्कार असो.
:आचार्यांना नमस्कार असो.
:गुरूंना नमस्कार असो.
:सर्व साधूनां नमस्कार
:(असे) हे पाच नमस्कार सर्व पापांचे हरण करतात व हा मंत्र सर्व मंत्रांमध्ये सर्वाधिक मंगल मंत्र आहे.

वर्ग:जैन धर्म
अभिजात भारतीय नृत्ये

**अभिजात भारतीय नृत्यांमध्ये** खालील नृत्यप्रकारांचा समावेश होतो. 

भारतीय नृत्याचा उल्लेख वैदिक साहित्यातही आहे.
अभिनयदर्पण ग्रंथातील याची  एक व्याख्या दिलेली दिसते ती अशी—
*रसभावव्यंजादियुतं नृत्यभितीर्यते।*
विविध प्रकारचे पदन्यास, हस्तमुद्रा, नेत्र, अंगविक्षेप आणि अभिनय याद्वारे नृत्यात विविध रसभाव यांची अभिव्यक्ती करायची असते.
संगीत नाटक अकादमी व संस्कृती मंत्रालय (भारत) सरकार यांच्या मार्फत मान्यता प्राप्त एकूण ०८ शास्त्रीय नृत्य भारतात अधिकृत केलेले आहेत.
* भरतनाट्यम् - भरतनाटम् हे मूळ दक्षिण भारतातील तामिळनाडू प्रांतातील नृत्य आहे.
* कथक - कथक- उत्तर भारतातील देवळातील कीर्तनकारांच्या परंपरेतून कथा सांगताना कथक या नृत्यशैलीचा उगम झाला असे मानण्यात येते.
* कथकली - केरळ
* कुचिपुडी - आंध्र प्रदेशातील व तेलंगणातील पारंपरिक नृत्य आहे.
* मणिपुरी - मणिपूर
* मोहिनीअट्ट्म - केरळमधील शास्त्रीय नृत्यप्रकार आहे.
* ओडिसी - ओडिसा
* सत्त्रिय - आसाम च्या या पारंपारिक नृत्याचे शिल्पकार मध्ययुगीन काळातील भक्ति आंदोलनाशी निगडीत संत श्रीमंत शंकरदेव हे आहे 

## संदर्भ
जॉर्जिया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी

**जॉर्जिया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (जॉर्जिया टेक)** हे अटलांटा, जॉर्जिया ह्या शहरात स्थित असणारे अमेरिकेतील सर्वात मोठ्या विद्यापीठांपैकी एक विद्यापीठ आहे. ह्या विद्यापीठाची स्थापना १८८५ साली झाली.

वर्ग:अमेरिकेमधील विद्यापीठे
वर्ग:अटलांटा
न्यू ब्रुन्सविक

इवलेसे|डावे|न्यू ब्रुन्सविक
**न्यू ब्रुन्सविक** हा कॅनडा देशाचा पूर्व भागातील एक प्रांत आहे.

वर्ग:कॅनडाचे प्रांत व प्रदेश
न्यूफाउंडलंड आणि लाब्राडोर

**न्यूफाउंडलंड आणि लाब्राडोर** हा कॅनडाचा सर्वात पूर्वेकडील प्रांत आहे. कॅनडाच्या मुख्य भुमीवरील लाब्राडोर वा भाग व न्यूफाउंडलंड हे बेट ह्यांचा मिळून हा प्रांत बनला आहे.

वर्ग:न्यूफाउंडलंड आणि लाब्राडोर
वर्ग:कॅनडाचे प्रांत व प्रदेश
प्रिन्स एडवर्ड आयलंड

**प्रिन्स एडवर्ड आयलंड** (फ्रेंच: *इले दु प्रिन्स एदुआर्द*) हा कॅनडाचा सर्वात लहान प्रांत आहे. हा प्रांत अनेक बेटांचा मिळून बनलेला आहे.


वर्ग:कॅनडाचे प्रांत व प्रदेश
नोव्हा स्कॉशिया

**नोव्हा स्कॉशिया** (Nova Scotia; ; लॅटिन अर्थ: नवा स्कॉटलंड) हा कॅनडा देशाचा अतिपूर्वेकडील एक प्रांत आहे. नोव्हा स्कोशिया एका द्वीपकल्पावर वसला असून त्याच्या तीन बाजूंना अटलांटिक महासागर आहे. केप ब्रेतॉन द्वीप तसेच इतर अनेक लहान बेटे नोव्हा स्कॉशियाच्या प्रशासनाखाली आहेत.  इतके क्षेत्रफळ असलेला नोव्हा स्कोशिया प्रिन्स एडवर्ड आयलंड खालोखाल कॅनडाचा आकाराने दुसरा सर्वात लहान प्रांत आहे. २०११ साली नोव्हा स्कॉशियाची लोकसंख्या ९.२१ लाख होती. हॅलिफॅक्स ही नोव्हा स्कॉशियाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. 

१ जुलै १८६७ रोजी कॅनडा देश स्थापन करणारा नोव्हा स्कॉशिया हा ऑन्टारियो, क्वेबेक व न्यू ब्रुन्सविक सोबत चार पैकी एक प्रांत होता. 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

*


वर्ग:कॅनडाचे प्रांत व प्रदेश
अल्पेश वाधेर

**अल्पेश वल्लभदास वाधेर** (७ सप्टेंबर, १९७४ - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी करीत असे.

वर्ग:केन्याचे क्रिकेट खेळाडू
वाधेर, अल्पेश
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कोळसा

thumb|right|250px|Coal 
thumb|right|250px|Example. kartikaswani94@gmail.com structure of coal

## दगडी कोळसा कोळशाचे प्रकार 
* ॲंथ्रेसाइट - कडक दगडी कोळसा
* लिगनाईट - मध्यम कडक दगडी कोळसा
* बदामी कोळसा - ब्राउन कोल
* पीट -कच्चा कोळसा
* कोक - दगडी कोळशातून कोलगॅस काढून घेतल्यावर उरणाऱ्या शुद्ध कार्बनी कोळशाला कोक म्हणतात.
उष्णता देण्याच्या क्षमतेनुसार त्याचे पाच प्रकार पडतात. ते खालीलप्रमाणे
1) ॲन्थ्रोसाईट 
2) बिटूमिनस
3) लिग्नाईट
4) पिट
5) कॅनल
1)अँथ्रासाइट: कोळशाचा सर्वोच्च दर्जा. हा एक कडक, ठिसूळ आणि काळा चमकदार कोळसा आहे, ज्याला बऱ्याचदा कठोर कोळसा म्हणले जाते, ज्यामध्ये स्थिर कार्बनची उच्च टक्केवारी आणि अस्थिर पदार्थांची कमी टक्केवारी असते.

2) बिटुमिनस: बिटुमिनस कोळसा हा सबबिट्युमिनस आणि अँथ्रासाइट यांच्यातील मध्यम दर्जाचा कोळसा आहे.  बिटुमिनस कोळशाचे सामान्यत: उच्च तापविण्याचे (Btu) मूल्य असते आणि ते युनायटेड स्टेट्समध्ये वीज निर्मिती आणि पोलाद निर्मितीमध्ये वापरले जाते.  बिटुमिनस कोळसा अवरोधित आहे आणि जेव्हा तुम्ही तो प्रथम पाहता तेव्हा तो चमकदार आणि गुळगुळीत दिसतो, परंतु जवळून पाहिल्यास तुम्हाला त्याचे पातळ, आलटून-पालटणारे, चमकदार आणि निस्तेज स्तर दिसतील.

3) सबबिट्युमिनस: सबबिट्युमिनस कोळसा काळा रंगाचा असतो आणि मुख्यतः निस्तेज (चमकदार नसतो).  सबबिट्युमिनस कोळसा कमी-ते-मध्यम हीटिंग व्हॅल्यू आहे आणि मुख्यतः वीज निर्मितीमध्ये वापरला जातो.

4) लिग्नाइट: लिग्नाइट कोळसा, उर्फ ​​तपकिरी कोळसा, सर्वात कमी दर्जाचा कोळसा आहे ज्यामध्ये कार्बनचे प्रमाण कमी आहे.  लिग्नाईटचे हीटिंग व्हॅल्यू कमी आणि आर्द्रतेचे प्रमाण जास्त आहे आणि ते मुख्यतः वीज निर्मितीमध्ये वापरले जाते.

center|1000px|thumb|जर्मनीतील गार्ज्वेलर येथे ओपनकास्ट कोळसा खाण. उच्च रिझोल्यूशन पॅनोरामा.
## इतिहास 
## आधुनिक वापर
thumb|कोळश्याचे ज्वलन
thumb|कोळश्याच्या वॅगन
thumb|कोळसा बुलडोझरद्वारे एकत्र करतांना

कोळसा हे एक प्रकारचे जीवाष्म इंधन आहे. जळाऊ लाकडे धुमसवून करतात त्या कोळशाला लोणारी कोळसा म्हणतात, तर खाणीत नैसर्गिकपणे बनलेल्या व सापडणाऱ्या कोळशाला दगडी कोळसा म्हणतात..लोणारी कोळशाच्या भुकटीपासून बनणाऱ्या कोळशाला कांडी कोळसा म्हणतात.दगडी कोळश्याचा वापर औष्णिक वीजनिर्मिती केंद्रात केला जातो.

## पर्यटन स्थळे 
*द्रवीकृत नैसर्गिक वायू

*
वर्ग:इंधने
विश्वासराव पेशवे

**विश्वासराव पेशवे** ( ७ मार्च १७४१ - मृत्यू:१४ जानेवारी १७६१,पानिपत हरियाणा) हे पेशवे घराण्याचे युवराज असून नानासाहेब पेशवे यांचे प्रथम पुत्र होते.

वर्ग:पेशवे
वर्ग:इ.स. १७६१ मधील मृत्यू
वर्ग:सैनिकी पेशातील मराठी व्यक्ती
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १७४१ मधील जन्म
डीझेल इंजिन

**डिझेल इंजिन** हे *अंतर्गत ज्वलन* ह्या तत्त्वावर चालणारे  एक प्रकारचे इंजिन आहे. डीझेल हे इंधन पेट्रोल या इंधनाच्या अतिज्वलनशीलतेला पर्याय म्हणून हे वापरतात. रुडॉल्फ कार्ल डिझेल यांनी कोळश्याच्या भुकटीचा इंधन म्हणून वापर करण्यासाठी म्हणून या इंजिनाची रचना केली. त्याच वेळी त्यांनी त्यावर इतर द्रवरूप इंधने जसे भुईमुगाचे तेल ही यशस्वीरीत्या वापरून पाहिली. हे इंजिन त्यांनी इ.स. १९००च्या पॅरिस प्रदर्शनात प्रदर्शित केले.

## डिझेल इंजिनाचे कार्य
पेट्रोल इंजिनमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या उच्चदाबाच्या स्पार्क प्लगचा उपयोग डिझेल इंजिनात केला जात नाही. त्या ऐवजी डिझेल आणि हवेच्या मिश्रणावर अति उच्च दाब जास्त तापमानावर आणला जातो. दाबाचा अनुपात (रेशिओ) १५:१ ते २१:१ असा सर्वसाधारणतः असतो.डिझेल हे कॉंप्रेशन स्ट्रोकच्या शेवटी सिलिंडर मध्ये हवेसोबत सोडले (इंजेक्ट केल्या) जाते. आतील उच्च तपमानामुळे डिझेल व प्राणवायुच्या दरम्यान क्रियेला सुरुवात होते. यामुळे दाब तयार होवून यांत्रिक प्रक्रियेला सुरुवात होते. म्हणजे दाबाने पिस्टन ढकलल्या जातो व तो क्रॅंकला गोल फिरवतो.अत्याधुनिक तंत्रज्ञानानुसार, हे इंजिन चालू करण्यासाठी ग्लो प्लगचा उपयोग होतो. हे प्लग सिलिंडरच्या आतील तापमान वाढवतात. व इंजिन सुरू करणे त्यामुळे सोपे होते.

## उपयोग
उच्च तापमानात ते सहजतेने जळत नसल्याने, डिझेलचा उपयोग चिलखती वाहने, लष्करी वाहने तसेच रणगाडे यात होतो. डिझेल इंजिने ही जास्त ताकदीचा टोला (टॉर्क) देवू शकतात. त्यामुळे मालवाहतूकीचे ट्रक व ट्रॅक्टर मध्ये ही त्याचा वापर होतो.

मोटारींमध्ये ही डिझेलचा उपयोग होतो. यामुळे पेट्रोल इतके प्रदुषण होत नाही. तसेच एका लिटर मध्ये या गाड्या जास्त धाव देतात.

## मर्यादा
डिझेल थंडीत लवकर घट्ट होते. त्यामुळे इंजिन सुरू करणे अवघड बनते. विशिष्ट रसायने मिसळून यासाठी कमी तापमानात घट्ट न होणारे डिझेल बनवले जाते.
तसेच जर डिझेल इंजिनाला डिझेल पुरवणारा पंप उघड्या अवस्थेत बंद पडला तर इंजिन चालूच राहते. इंग्रजी मध्ये याला रनअवे असे म्हणतात. अशा स्थितीत अडकलेले इंजिन बंद करणे अवघड होते. व शेवटी अनियंत्रित अतिवेगात फिरल्याने हे इंजिन झिज होऊन बंद पडते.

वर्ग:इंजिने
तिरुपती

[thumb|180px|तिरुपती मुख्य [मंदिर|मंदिराचे सोन्याच्या पत्र्याने मढवलेले शिखर]]

**तिरुपती** हे स्थान आंध्र प्रदेश राज्यात आहे. बालाजी मंदिरासाठी विख्यात आहे.

तिरुपती बालाजी मंदिर, तिरुमला येथे भारतातील सर्वात प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रांमध्ये मोडते. तिरु म्हणजे लक्ष्मी. लक्ष्मीचा पती म्हणजे तिरुपती(विष्णू). येथे बालाजीचे विख्यात मंदिर आहे. शहरापासून जवळच  असलेल्या डोंगरावर बालाजीचे मंदिर आहे. या डोंगरास तिरुमला असे म्हणतात. तेलुगू व तमिळ भाषेत मला/मलई म्हणजे डोंगर/पर्वत होय.बालाजी हा विष्णूचा अवतार मानला जातो. हे ठिकाण रेल्वे व महामार्गाने चेन्नई व बंगळूर या शहरांशी उत्तम प्रकारे जोडलेले आहे. तिरुपती मंदिर हे देशातील एक श्रीमंत देवस्थान म्हणून ओळखले जाते देशातून व जगभरातून पर्यटक या मंदिराला भेट देतात पर्यटनाच्यादृष्टीने या ठिकाणाचा मोठा विकास करण्यात आलेला आहे.

**तिरुपती** शहर हे आंध्र प्रदेश राज्याच्या दक्षिण टोकावर **तिरुपती** जिल्ह्यात आहे. हे ठिकाण राजधानी हैदराबादपासून ७४० किंमी अंतरावर आहे. येथून ३६ किमी अंतरावर श्री कालाहस्ती नावाचे दक्षिणेतील प्रसिद्ध शिवक्षेत्र आहे.

## चित्र दालन

चित्र:Tirumala Venkateswara temple entrance 09062015.JPG|प्रवेश

चित्र:Lord Venkateswara on Gaja Vahanam..JPG|रात्रीचे दृश्य
चित्र:View of Swami Pushkarni of Tirumala at Daytime.jpg|तिरुपती येथील 'स्वामी पुष्करणी'
चित्र:SwamiPushkarni.JPG|तिरुपती येथील 'स्वामी पुष्करणी' - रात्रीचे दृश्य
चित्र:ElephantsTirumala.jpg|तिरुपती येथील हत्ती
चित्र:One of the Chariots Kept in Sri Venkateswara Swamy Temple.jpg|तिरुपती येथील रथ
चित्र:Tirumala natural stone arch.jpg|दगडांची नैसर्गिक कमान
चित्र:Sri Venkateswara National Park Tirumala Hills 04.jpg|टेकडीवरचे राष्ट्रीय उद्यान-१
चित्र:Sri Venkateswara National Park Tirumala Hills 03.jpg|टेकडीवरचे राष्ट्रीय उद्यान-२

## बाह्य दुवे
* तिरुपती विषयी आधिक माहिती
* तिरुपती येथे जगातील सर्वात्त मोठी सौरचूल आहे
* तिरुमला तिरुपती देवस्थान - आधिकृत संकेतस्थळ 
* श्री वेंकटेश्व्रर विद्यापीठ 
* बालाजी चित्रे 
* वैद्यकीय महाविद्यालय, तिरुपती 
 
वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:तिरुपती
कोलाम आदिवासी समाज

**कोलाम** नावाची आदिवासी जमात प्रामुख्याने यवतमाळ जिल्ह्यातील केळापूर, झरी-जामणी, घाटंजी, वणी, राळेगाव, मारेगाव, कळंब इत्यादी तालुक्यांमध्ये आणि यवतमाळ जिल्ह्याचे शेजारी असलेले नांदेड (माहूर, किनवट), 
* वर्धा आणि आदिलाबाद जिल्हा (तेलंगणा)च्या काही तालुक्यांमध्ये वस्ती करून राहते.

प्रामुख्याने डोंगराळ आणि जंगलाच्या भागात आणि मुख्य गावापासून काही अंतर राखून आपले वेगळे गाव म्हणजे *पोड* तयार करून राहणे यांना आवडते आणि मानवते देखील.
ही मंडळी बहुधा मुख्य गावात राहत नाहीत. स्वजातीय लोकांची एक वेगळी वस्ती करून राहण्याची नेमकी कारणे समजत नाहीत. हा समाज भटक्या नाही, वर्षानुवर्षे एकाच ठिकाणी राहणे यांनाही पसंत आहे. पण काही अपवादात्मक परिस्थितीत कोलाम लोक आपली वस्ती अन्यत्र हलवितात. 
* नवीन पोड वसविण्यापूर्वी कोलामातील निवडक मंडळी वस्तीसाठी योग्य जागा ठरवतात. अशा ठिकाणी *मोराम* देवाची पूजा सगळ्यात आधी करण्यात येते. मोराम देवाचा कौल मिळताच नवीन पोड उदयास येते. अशा नवीन पोडावर पहिल्या ३ वर्षात अन्य कोणत्याही देवाची पूजा होत नाही.
* एकदा ३ वर्षे एका ठिकाणी काढल्यावर त्यांच्या इतर देवतांच्या आराधना आणि सणोत्सव ते साजरे करू लागतात. बहुतेक सणांचा संबंध हा निसर्गाशी जोडला असल्याचे दिसून येते. पण कोलामांचा *गावबांधणी* हा सण त्या सगळ्यात वेगळा आणि महत्त्वाचा आहे. दोन दिवस चालणारा हा उत्सव वैशाख आणि ज्येष्ठ महिन्यातील कोणताही मंगळवार सोडून साजरा केला जातो. कोलामांच्या भाषेत या सणाला *साती* असे म्हणतात.

कोलामांची सगळ्यात महत्त्वाची देवता म्हणजे माहूरची श्री रेणुका देवी (चित्र). सगळ्या कोलाम पोडांवर रेणुका देवीची प्रतिकृती समजली जाणारी **यल्लम्मा/पोचम्मा देवी** या देवतेची स्थापना करण्यात येते. त्याशिवाय इतर अनेक देव आणि देवी यांची स्थापना देखील करण्यात येते. 
right|200px|thumb|माहूरची रेणुका

कोलामांची स्वतंत्र न्यायपंचायत आहे. *नाईक* (नेकुन) हे त्यांचे त्या पोडापुरते प्रमुख. गाव प्रमुख म्हणून त्यांना फार मान असतो. सर्व सण-उत्सवात त्यांचा सहभाग असतो. गाव कारभार त्यांच्या नावाने चालतो. शिकारीची वाटणी, वारसांध्ये मालमत्तेची वाटणी करणे वगैरे कामे नेकुनची.
* त्यांच्यानंतर *महाजन* (महाजन्याक) हे उप प्रमुख.
* *कारभारी* हे गावाचे सचिव, 
* तर *घट्या* म्हणजे आमंत्रक, 
असे चार मुख्य कार्यकर्ते कोलामांमध्ये आहेत.
 या चौघांशिवाय भगत, भूमक, वासकारा आणि सोंगाड्या हे इतर महत्त्वाचे मानकरी आहेत.

## कोलामांची आडनांवे
*कासार,
*टेकाम,
*आजीकर.

## हे सुद्धा पहा
* कोलामी बोलीभाषा

## संदर्भ
* "कोलाम" : लेखक डॉ. भाऊ मांडवकर
* The Tribes and Castes of the Central Provinces, Vol III : Russell-Hiralal

वर्ग:आदिवासी जमाती
की वेस्ट

**की वेस्ट** हे अमेरिकेच्या फ्लोरिडा राज्यातील मेक्सिकोच्या आखातातील एका छोट्या बेटाचे व त्यावर वसलेल्या शहराचे नाव आहे. की वेस्ट हे अमेरिकेच्या ४८ एकसंध राज्यांमधील सर्वात दक्षिणेकडचे शहर आहे.

वर्ग:फ्लोरिडामधील शहरे
वर्ग:मन्रो काउंटी (फ्लोरिडा)
कोलंबिया (निःसंदिग्धीकरण)

कोलंबिया ह्या नावाच्या मथळ्याचे खालील लेख असू शकतात:
*कोलंबिया: दक्षिण अमेरिका खंडातील एक देश
*कोलंबिया शहर: अमेरिकेच्या साउथ कॅरोलिना राज्याची राजधानी
*कोलंबिया नदी: अमेरिका व कॅनडा देशांमधील एक नदी
*कोलंबिया यान: नासाने अंतराळात पाठवलेले एक यान

नोंद - इंग्लिशमध्ये Colombia व Columbia असे दोन वेगळे शब्द आहेत, पण मराठीमध्ये लिहिताना दोन्ही शब्द *कोलंबिया* असेच लिहिले जातात.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
खजुराहो

[thumbnail|right|250px|खजुराहो [मंदिर.]]
[thumbnail|right|[लक्ष्मण मंदिर]]
[thumbnail|right|250px|[विष्णू मूर्ती.]]
thumbnail|right|250px|काम शिल्पे.
thumbnail|right|250px|काम शिल्पे.
खजुराहो हे ठिकाण भारतातील मध्य प्रदेश राज्यात आहे. १०-१२ शतकात चंदेल्ल राजपूत राजांनी बांधलेल्या मंदिर समूहासाठी हे ठिकाण प्रख्यात आहे.

## बाह्य दुवे
बिपाशा बासू

## सुरुवातीचा काळ
## कार्य्कीर्द 
## व्यक्तिगत जीवन 
## फिल्मोग्राफी 
## पुरस्कार
## संदर्भ 
* 
* 
*

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ज्याँ क्रेटियें

thumb|200px|ज्याँ क्रेटियें
**जोसेफ जाक ज्याँ क्रेटियें** (११ जानेवारी, १९३४:शॉविनिगान, क्वेबेक, कॅनडा - ) हा कॅनडाचा २०वा पंतप्रधान होता.

वर्ग:कॅनडाचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रुडॉल्फ कार्ल डीझेल

रुडॉल्फ कार्ल डीझेल हे एक जर्मन शास्त्रज्ञ होत. यांनी इ.स. १८९२ मध्ये डीझेल या इंधनाचा शोध लावला. डीझेल हा शब्द रुडॉल्फ कार्ल डीझेल यांच्या नावरून घेतला गेला आहे. 
## ओळख
## कारकीर्द
## महत्त्वाचे शोध
* डीझेल इंजिन
## अधिक वाचन
## बाह्य दुवे
वर्ग : शास्त्रज्ञ
वर्ग:जर्मन संशोधक
पेट्रोल

**पेट्रोल** हे द्रवरुप इंधन असून पेट्रोलियमजन्य पदार्थ आहे. हे अतिज्वलनशील असते. याचा वापर मुख्यतः वाहनांची स्वयंचलित इंजिने चालवण्यासाठी होतो.
## उगम 
## उपयोग 
* आटोमोबाइल इंजिनसाठी

## प्रकार 
पेट्रोलचे अनेक प्रकार असतात व प्रत्येकाला विशिष्ट उपयोग आहे.

## प्रदूषण 
* हवा प्रदूषण होते

## अर्थशास्त्र व कर 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:इंधन
वर्ग:ज्वलनशील पदार्थ
वर्ग:द्रवरूप इंधने
वर्ग:द्रव इंधने
बायो डीझेल

इवलेसे|जुन्या डिझेल मर्सिडीज बायो डीझेलवर चालण्यासाठी लोकप्रिय आहेत
इवलेसे|काही देशांमध्ये बायो डीझेल पारंपारिक डिझेलपेक्षा कमी खर्चिक असते
**बायो डीझेल** म्हणजे अपारंपारिकरित्या मिळवलेले इंधन.
कुठल्याही वनस्पतीजन्य तेलाचे ट्रांसईस्टरिफिकेशन या रासायनिक प्रक्रियेद्वारे मोनो अल्कलीमध्ये रूपांतर केले तर मिळणारा पदार्थ म्हणजे बायो डिझेल. बायो डिझेलचे इंधन गुणधर्म हे पेट्रोलियम डीझेलसारखे असतात. मात्र यात गंधकाचे प्रमाण नगण्य असते. म्हणून सल्फर अथवा गंधकाचे हवेतले प्रदूषण होत नाही. यासाठी लागणारे तेल हे वनस्पतीजन्य (तेल बिया) असल्याने हा नैसर्गिक व अपारंपारिक असा उर्जास्त्रोत आहे. 

## वापर 
अमेरिकेत मका तसेच सोयाबीनचे तेल यासाठी वापरले जाते. तर पाम तेलाचा वापर युरोप खंडातील देश आणि भरपूर उपलब्धी मुळे मलेशियामध्येकरतात. 
भारतात खाद्यतेल बिया बायो डिझेलसाठी वापरल्या जात नाहीत त्या ऐवजी करंजी नामक झाडापासून मिळणाऱ्या बियांचा वापर केला जातो.
मर्सिडीज ह्या प्रतिष्ठीत मोटारींच्या उत्पादकांकडून प्रायोगिक तत्त्वावर राबवण्यात आलेल्या बायोडिझेलच्या प्रोजेक्ट यशस्वी झाला आहे. बायोडिझेलच्या निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या करंजीच्या लागवडीसंदर्भात शेतकऱ्यांमध्ये प्रबोधन व्हावे, म्हणून ही कंपनी एनजीओच्या माध्यमातून उपक्रम राबवते आहे. सुरुवातीला महाराष्ट्र आणि तमिळनाडू या राज्यांमध्ये हा उपक्रम राबविला जाईल. पडीक जमिनीमध्ये करंजीची लागवड करता येते, त्यामुळे शेतकऱ्यांना त्यातून उत्पन्न मिळवता येईल. डेम्लर क्रायस्लर इंडिया या कंपनीने आतापर्यंत काही बायोडिझेलचे प्रकल्प प्रायोगिक तत्त्वावर राबवले आहेत. मर्सिडीजच्या बायोडिझेल कारच्या रॅलीचे आयोजन करण्यात येते.

## बाह्य दुवे 
* बायोडीझेल.ऑर्ग
* भारतात बायो डीझेल

वर्ग:इंधने
जॉनी हेस

**जॉन आर्थर** *जॉनी* **हेस** (जानेवारी ११, इ.स. १९२७ - डिसेंबर २५, इ.स. २००७) हा कडून १५ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. हा उजव्या हाताने जलदगती गोलंदाजी आणि फलंदाजी करीत असे.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॅक सीडल

**आयव्हन जुलियन** *जॅक* **सीडल** (११ जानेवारी, इ.स. १९०३ - २४ ऑगस्ट, इ.स. १९८२) हा कडून १९२७ ते १९३६ दरम्यान १८ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आल्बर्ट हॉफमन

thumb|220px|आल्बर्ट हॉफमन
**आल्बर्ट हॉफमन** (जर्मन: Albert Hofmann; ११ जानेवारी, इ.स. १९०६:बाडेन, स्वित्झर्लंड - २९ एप्रिल २००८, बुर्ग इम लाइमेंटाल) हा एक स्विस रसायनशास्त्रज्ञ होता. 

## बाह्य दुवे
* व्यक्तिचित्र 

वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू
वर्ग:स्विस रसायनशास्त्रज्ञ
इंधन

**इंधन** (इंग्रजी:Fuel) इंधन म्हणजे असा पदार्थ की ज्याच्या ज्वलनाने अथवा बदलण्याने हालचाल अथवा उष्णता मिळवण्यासाठी उपयुक्त अशी उर्जा मिळते. इंधन हे त्यातील रासायनिक गुणधर्मामुळे व प्रक्रियेने उर्जा मुक्त करते. हवी तेंव्हा उर्जा साठवून हवी तेंव्हा उपलब्ध करता येणे हे चांगल्या इंधनाचे लक्षण आहे. याचे उदाहरण म्हणजे पेट्रोल व डीझेल ही द्रवरूप इंधने तसेक कोळसा हे घनरूप इंधन. इंधनामध्ये इंधनाची उष्णतामान, ज्वलनउष्मा यातील कार्यक्षमता महत्त्वाची असते.

## रासायनिक 
### घन इंधन 
इंधनाचे तीन प्रकार आहेत. घन, द्रव आणि वायू.

*घन इंधने – लाकूड, कोळसा, दगडी कोळसा
*द्रव इंधने– खनिज तेल, अशुद्ध तेल
*वायूरूप इंधने– द्रविकृत पेट्रोलियम वायू, नैसर्गिक वायू, सी.एन.जी., मिथेन वायू

### जीवाष्म इंधन 
पेट्रोल, केरोसीन, डिझेल

### जैवइंधन 
वनस्पतिजन्य तेल,प्राणीजन्य पदार्थ , टाकाऊ अन्नधान्य,घनकचरा   इ.

### अणु इंधन 
## बाह्य दुवे 
## संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:रसायनशास्त्र
वर्ग:ऊर्जास्रोत
केनिची फुकुई

फुकुई, केनिची
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
खनिज तेल

क्रूड तेल हे जमीनीच्या पोटातून काढले जाणारे खनिज तेल आहे. याच्या शुद्धीकरणा नंतर पेट्रोल, डीझेल व इतर उत्पादने मिळतात.
[thumb|right|250px|[टेक्सास प्रांतात लुब्बॉक येथे एका विहिरीतून तेल काढले जातांना]]

## ओळख 
thumb|right|250px|तेलाचा एक नमुना

जमिनीखालच्या गाडल्या गेलेल्या सेंद्रिय पदार्थाच्या विघटन क्रियेतून तयार झालेले द्रवरूप इंधन म्हणजे खनिज तेल होय. लाखो वर्षांपूर्वी समुद्री जीव मृत झाल्यावर ते समुद्राच्या तळाशी गेले. त्याच्यावर माती व वाळूचा थर तयार झाले, जास्त दाब व उष्णता यामुळे या मृत जीवांच्या अवशेषांचे खनिज तेलात रूपांतरण झाले. खनिज तेल हे भूगर्भातील विहिरीद्वारे काढले जाते. खनिज तेल हे प्रामुख्याने पंकाश्म, शेल, वाळुकाश्म व चुन खडक यामध्ये  भूभागामध्ये सुमारे १००० ते ३००० मीटर खोलीवर सापडते. खनिज तेल हे पेट्रोलियम किंवा कच्चे तेल म्हणून ओळखले जाते ते हिरवट, तपकिरी रंगाचे असते. पेट्रोलियम हे प्रामुख्याने हायड्रोकार्बन या प्रकारच्या अनेक संयुगाने मिश्रण असून त्यामध्ये आँक्सीजन, नायट्रोजन तसेच अनेक गंधकाची संयुगेही असतात. तेल विहिरीच्या माध्यमातून पेट्रोलियमचे उत्खनन करून, प्रभाजी उर्ध्वपतनाने त्यातील अन्य घटक वेगळे केले जातात. पेट्रोलियम पासून विमानाचे पेट्रोल, डिझेल, केरोसीन, नॅफ्था, वंगण, डांबर हे घटक बनवले जातात, त्यांचा उपयोग इंधन म्हणून तसेच रंग, जंतुनाशके, सुगंधी द्रव्य आणि कृत्रिम धागे तयार करण्यासाठी देखील केला जातो.

खडकात आढळणाऱ्या नैसर्गिक तेलाला खनिज तेल म्हणतात.त्यामध्ये मृत्तिका, काही खनिजे, धातू इ. पदार्थही अल्प प्रमाणात असतात. अशा तेलाचे ऊर्ध्वपातनाने (वाफ करून व मग ती थंड करून द्रव पदार्थ मिळविण्याच्या क्रियेने) परिष्करण (शुद्धीकरण) करून त्यापासून गॅसोलीन (पेट्रोल), केरोसीन (रॉकेल), जळणासाठी वापरण्यात येणारा वायू इ. पदार्थ मिळवितात. म्हणून नैसर्गिक खनिज तेलाला कच्चे तेल(क्रूड ऑइल) असेही म्हणतात. पेट्रोल हा शब्द भारतात व इतर काही देशांत सामान्यपणे मोटारगाड्यांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या गॅसोलिनासाठी वापरतात. हे पेट्रोल खनिज तेलाचा केवळ एक भाग असते. पेट्रोलियम ही संज्ञा लॅटिन भाषेतील ‘पेट्रा’ म्हणजे खडक आणि ‘ओलियम’ म्हणजे तेल या शब्दांपासून तयार झालेली आहे. म्हणजे पेट्रोलियमाचा शब्दशः अर्थ शिला–तेल असा आहे.

निरनिराळ्या तेलक्षेत्रांतील खनिज तेलांचे रासायनिक संघटन अगदी सारखेच नसते, पण ती मुख्यतः हायड्रोकार्बनी संयुगांच्या मिश्रणांची बनलेली असतात. खडकात आढळणारी हायड्रोकार्बने कधीकधी वायूच्या, तर कधी अतिशय श्यान (दाट) द्रवाच्या किंवा कधीकधी घन स्वरूपात असतात. हायड्रोकार्बनांची घनस्थिती म्हणजे बिट्युमेन व अस्फाल्ट, द्रवस्थिती म्हणजे तेल व वायुस्थिती म्हणजे नैसर्गिक वायू होय. कित्येक ठिकाणी तेलाबरोबर वायुरूप वा घनरूप हायड्रोकार्बने कमीअधिक प्रमाणात आढळतात. म्हणून कधीकधी त्यांचाही समावेश खनिज तेल या संज्ञेत केला जातो.

## चित्रदालन 
[thumb|right|250px|क्रूड तेलात [ऑक्टेन आणि कर्बोदक आढळते.]]
thumb|right|200px
thumb
इवलेसे
thumb|250px
thumb|200px|right|तेल सांडल्या नंतर स्वच्छता करण्याचा प्रयत्न करणारे स्वयंसेवक
180px|किंमतीचा तक्ता

## बाह्य दुवे
* US Energy Information Administration
* US Department of Energy EIA - World supply and consumption
* American Petroleum Institute - the trade association of the US oil industry.
* Oil survey - OECD International Energy Agency 
* Oil volume-weight and price converter 

वर्ग:खनिजे
वर्ग:रसायनशास्त्र
फैझ अहमद फैझ

**फैझ अहमद फैझ** (उर्दू : فیض احمد فیض, १९११-८४) एक पाकिस्तानी कवी होते. त्यांच्या क्रांतिकारी रचनानांमध्ये इंकलाबी आणि रूमानी रसिक भावांच्या मेळासाठी त्यांना ओळखले जाते. लष्कर, तुरुंग व निर्वासनेत जीवन व्यतीत करताना फैझ ह्यांनी बऱ्याच उर्दू नज्म व गझल लिहिल्या. तसेच उर्दू शायरीमध्ये आधुनिक प्रगतिवादी (पुरोगामी) काळाच्या रचना घडवल्या. त्यांना नोबेल पारितोषिकासाठी पण नामांकित करण्यात आले होते. फैझ वर बरेच वेळी कम्युनिस्ट (साम्यवादी) असल्याचे आणि इस्लामपासून वेगळे राहण्याचे आरोप लावले जायचे पण त्यांच्या रचनांमध्ये गैरइस्लामी रंग सापडत नाही. तुरुंगवासात त्यांनी लिहिलेली कविता 'ज़िन्दान-नामा' हिला प्रचंड पसंती मिळाली होती. त्यांनी लिहिलेल्या काही ओळी आता भारत-पाकिस्तानच्या सर्वसामान्य बोली भाषेचा हिस्सा बनल्या आहेत, उदा. 'और भी ग़म हैं ज़माने में मुहब्बत के सिवा' (अर्थ : समाजात प्रेमाव्यतिरिक्त इरतही दुःख आहेत.)

वर्ग:उर्दू कवी
वर्ग:इ.स. १९११ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू
अगुल्हास प्रवाह

**अगुल्हास प्रवाह** आफ्रिकेच्या पूर्व किनाऱ्यालगत उत्तरेकडून दक्षिणेकडे वाहत असलेला समुद्री प्रवाह आहे.

वर्ग:समुद्री प्रवाह
पेट्रोल इंजिन

**पेट्रोल इंजिन** हे पेट्रोल हे द्रवरूप इंधन वापरून चालणारे यंत्र आहे. हे सर्वसाधारणपणे 'आंतरस्फोट' करून चालणारे इंजिन असते.यातील इंधनाचे ज्वलन होण्यासाठी, स्पार्कप्लगचा उपयोग केला जातो.
thumb|180px|right|बुगाटी या गाडीचे पेट्रोल इंजिन

## प्रकार 
पेट्रोलचलित इंजिनाचे दोन प्रकार आहेत:
* ४ स्ट्रोक (फोर स्ट्रोक इंजिन)
* २ स्ट्रोक (टू स्ट्रोक इंजिन)
यात आणखी एक सिलेंडर (सिंगल सिलेंडर) आणि अनेक सिलेंडर (मल्टी सिलेंडर) असेही प्रकार आहेत. जेव्हा जास्त उर्जा हवी असते(उदा.-कार) तेंव्हा मल्टी सिलेंडर इंजिन वापरतात.

## कार्य(४ स्ट्रोक) 
right|4-Takt Petrol engine...
शेजारची आकृती कृपया बघा.ती,एक सिलेंडर असलेले, ४ स्ट्रोक पेट्रोल इंजिन कसे कार्य करते हे दर्शविणारी आहे.आकृती शेजारील डाव्या बाजुस, बदलणारे इंग्रजी आकडेही बघा. ते स्ट्रोकची स्थिती दर्शवितात.

स्ट्रोक **1** (इनलेट स्ट्रोक): दट्टया(पिस्टन) खाली जाते. पोकळीत निर्वात प्रदेश निर्माण होतो. त्याच सुमारास पेट्रोल व हवेचे मिश्रण (निळा रंग) उजवीकडील झडप (व्हाल्व) उघडल्यामुळे आत येते.

स्ट्रोक **2** (कॉम्प्रेशन स्ट्रोक): दोन्ही व्हाल्व बंद असतात.पिस्टन वर येते.पोकळीतील मिश्रण दाबल्या जाते.तेथे उच्च दाब निर्माण होतो.
 
स्ट्रोक **3** (पॉवर स्ट्रोक): ते पूर्ण दाबले जाताच स्पार्क प्लग मधुन ठिणगी पडते.उच्च दाबावर असलेल्या त्या मिश्रणाचा स्फोट होतो. त्याने दट्टया (पिस्टन) पूर्ण जोराने खाली ढकलल्या जाते(लाल रंग).या स्थितीत इंजिनाला उर्जा मिळते.

स्ट्रोक **4** (एक्झॉस्ट स्ट्रोक): डावीकडील निकास(एक्झॉस्ट) व्हॉल्व उघडल्या जातो. जळलेल्या मिश्रणाचा धुर त्यातुन बाहेर पडतो.(पिवळसर- कथ्था रंग) 

ही क्रिया सतत, लागोपाठ आणि वारंवार होते. याने इंजिनास उर्जा मिळत जाते. इंजिनमध्ये या क्रिया बरोबर वेळेनुसार घडाव्या यासाठी आवश्यक ती रचना केली असते. हे इंजिन प्रत्येक चवथ्या स्ट्रोकला उर्जा देते.

**4 स्ट्रोक इंजिन वंगण कसे केले जाते?**

4 स्ट्रोक इंजिन ऑइल संपमध्ये ठेवलेल्या तेलाने वंगण घालतात. 2 स्ट्रोक इंजिननुसार इंजिनला वंगण घालण्यासाठी 4 स्ट्रोक इंजिन तेल इंधनासह जळत नाही. जाळण्याऐवजी ते इंजिनभोवती पुनर्वापर केले जाते. 4 स्ट्रोक इंजिन ऑइल इंजिनभोवती रिक्रिक्युलेट केल्यामुळे ते वंगण घालते, उष्णता पसरवते, स्वच्छ करते आणि तेल बदलेपर्यंत सस्पेंशनमध्ये अशुद्धता ठेवते.

## कार्य (२ स्ट्रोक) 
याचे कार्य वरील ४ स्ट्रोक इंजिनप्रमाणेच असते.फक्त यात दोनच स्ट्रोक असतात.यात वरील स्ट्रोक १ व ४ची क्रिया एकत्र घडते,तसेच २ व ३ची एकत्रपणे घडते. हे इंजिन प्रत्येक दुसऱ्या स्ट्रोकला उर्जा देते.{सविस्तर माहतीसाठी}

## वापर 
साधारणतः मोटरसायकल, स्कुटर मध्ये २ स्ट्रोक पेट्रोल इंजिन वापरतात.(अपवाद- रॉयल एनफिल्ड आणि हीरो होंडा मोटरसायकल)  
कोणत्या प्रकारचे इंजिन वापरायचे हे आवश्यकता बघुन उत्पादक ठरवितो.

वर्ग:इंजिने