open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कणिक्कर जमात

कणिक्कर ही भारताच्या केरळ राज्यातील त्रिवेंद्रम व क्विलॉन जिल्ह्यातील एक जमात आहे. तमिळनाडूतही यांची थोडी वस्ती आहे. १९६१ च्या जनगणनेनुसार त्यांची संख्या १०,००० होती. २००७ च्या अंदानुसार ही स्ख्या १९,००० झाली.
कणिक्कर बुटके व रंगाने पिंगट असतात. त्यांच्या नाकपुड्या रुंद, जबडा पुढे आलेला व डोकी रुंद असतात. पुरुष व स्त्रिया लांब केस ठेवतात आणि त्यांची पाठीमागे गाठ बांधतात. तमिळ व मलयाळम्‌ यांचे मिश्रण असलेली यांची बोली आहे.
## परंपरा व् श्रद्धा
जमातीत कुळींचे विभाजन विस्तृत आहे. मुट्टि-इल्लोम व मेर-इल्लोम या कुळी आपापसांत विवाह संमत करतात; परंतु इतर कुळींना निकृष्ट मानल्यामुळे या दोन कुळी त्यांच्याशी विवाहसंबंध ठेवीत नाहीत. त्यांच्यात पूर्वी मातृसत्ताक कुटुंबपद्धती अस्तित्वात असली, तरी पितृसत्ताक कुटुंबपद्धती हळूहळू अलीकडे प्रचारात येत आहे. जमातीच्या प्रमुखास वेट्‌टु-मल व देवऋषीस‘ल्पाथी’म्हणतात. आते-मामे भावंडाच्या (मुरापेन्नू) विवाहास अधिक्रम देण्यात येतो. देवरविवाह संमत आहेत. बहुपत्नीविवाह रूढ आहे. घटस्फोटाचे प्रमाण बरेच आहे. मूल जन्मल्यानंतर पंधरा दिवस ते एक महिना स्त्रिया विटाळ पाळतात. स्त्रियांना पुरुषांच्या बरोबरीने वागणूक मिळते.

सर्पाने चंद्राला गिळल्यामुळे ग्रहण लागते, असा त्यांचा समज आहे. दक्षिणेकडील द्रविड लोकांचा रक्षणकर्ता अगस्ती यास त्यांच्या धर्मविधीत महत्त्वाचे स्थान आहे. अलीकडे ख्रिस्ती धर्माचाही प्रसार वाढला आहे.
कणिक्कर पूर्वी स्थलांतरित शेती करीत. ते हल्ली स्थिर शेती करून धान्याबरोबर डाळी, रताळी, गांजा, तंबाखू इ. पिके पिकवितात. काही जंगलखात्यात मजुरीचे कामही करतात. मध गोळा करण्यात हे लोक निष्णात आहेत. त्यांच्या जेवणात रानडुक्कर, हरिण, ससा, वानर, बोकड, कोंबडी, उंदीर इत्यादींच्या मांसाचा अंतर्भाव असतो. कणिक्कर मृतांना पुरतात. सुतक पंधरा दिवस पाळतात. त्यांचा आत्म्याच्या अमरत्वावर विश्वास आहे.

## संदर्भ
* Luiz, A. A. D. Tribes of Kerala, New Delhi, 1962.
* मराठी विश्वकोश
* http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:भारतामधील जाती व जमाती
कमार जमात

कमार ही भारताच्या मध्य प्रदेशाच्या मुख्यत्वे रायपूर जिल्हा व त्याच्या आसपासचा प्रदेश यांत आढळणारी एक जमात आहे. १९६१ च्या जनगणनेनुसार त्यांची लोकसंख्या ११,७८१ होती. कमार मध्यम बांध्याचे, रंगाने काळे, कुरळ्या व राठ केसांचे आहेत. पूर्वी हे लोक कपडे वापरीत नव्हते, मात्र अलीकडे पुरुष लंगोटी घालतात किंवा पंचा लंगोटीसारखा बांधतात आणि बायका गुडघ्यापर्यंत लुगडे नेसतात, पण चोळी वापरत नाहीत. मुख्यत्वे डोंगरमाथ्यावर किंवा जंगलात यांची वस्ती आढळते.
## उदरनिर्वाह
शेती, शिकार, मासेमारी, टोपल्या विणणे किंवा मजुरी हे ह्यांचे धंदे असून शेती बहुधा स्थलांतरित पद्धतीची करतात. त्यास दोही व बेवरा म्हणतात. जंगलाच्या एका विशिष्ट भागातील झाडे कापून ती जाळतात व तेथे दोन-तीन वर्षे शेती करतात. नंतर दुसरी जागा शोधतात. बहुधा तांदूळ व मका ही पिके काढतात. चिंचेच्या व पिंपळाच्या कोवळ्या पानांची भाजी हे लोक खातात. मोहाची दारू यांना प्रिय असते.
## पोटविभाग
कमार जातीचे सात बहिर्विवाही कुळींत विभाजन झालेले आढळते. जगत, नेतम, मरकाम, सोरी, कुंजम, मरई, चेदैहा ही त्या कुळींची गणचिन्हे आहेत. कासवाने काही कमारांना महापुरातून वाचविले, म्हणून त्यांचे गणचिन्ह कासव (नेतम) आहे. कासवास ते मारीत नाहीत. बुधादेवाच्या बोकडापासून एका कमार स्त्रीस संतती झाली, त्यावरून एका कुळीचे गणचिन्ह कुंजम झाले.
## परंपरा व श्रद्धा
पितरात्म्यास पुनर्जन्माची इच्छा होईपर्यंत संतती होत नाही, असा त्यांचा समज आहे. मासिक पाळीच्या वेळी तीन ते पाच दिवस स्त्री कुटुंबापासून अलिप्त राहते. आते-मामे भावंडाच्या विवाहास अधिक्रम देण्यात येतो. विवाह वयात आल्यानंतरच करतात. देज द्यावे लागते, पण ते नाममात्रच असते. गांधर्वविवाह किंवा सेवाविवाह सर्वमान्य आहे. सेवाविवाहात मुलाने मुलीच्या घरी काम करून वधूमूल्याची फेड करावयाची असते. कधीकधी मुलगी जबरदस्तीने मुलाच्या घरी येऊन राहते व त्यास विवाह करावयास भाग पाडते; यास पैथुविवाह म्हणतात. बहुपत्‍नीत्वाची प्रथा रूढ आहे, तसेच घटस्फोटही त्यांना मान्य आहे.

जादूटोणा, जीवात्मे किंवा दैवीशक्ती रागावल्याने मृत्यू येतो, असा त्यांचा समज आहे. बहुधा मयताचे दफन करतात, पण अलीकडे वृद्ध माणसे व उपाध्याय  वारल्यास त्यांचे दहन करतात. नैसर्गिक मृत्यू आल्यास जीव भगवानाकडे जातात, अपघाती मृत्यू आल्यास त्यांचे भूतात्मे बनतात, गर्भारशी स्त्री वारल्यास तिची‘चुंडेलन’ होते व ती स्त्रियांना आणि मुलांना त्रात देते, असा कमारांत समज आहे.

कमार महादेवाला विश्वकर्ता मानतात. देवीच्या पूजेसही कमारांत महत्त्व आहे. धरतीमातेची जागा स्वयंपाकघरात असते. हरेली व पोरा असे त्यांचे दोन प्रसिद्ध सण आहेत. त्यांच्या सणांत दसरा, दिवाळी आणि होळी यांनाही महत्त्व आहे; पण इतर हिंदुजातींप्रमाणे हे सण ते मोठ्या समारंभपूर्वक साजरे करत नाहीत. दसऱ्यास बोकडाचा किंवा कोंबडीचा बळी देवास देतात. दिवाळीत गुराढोरांना खिचडी देतात. हिंदूंच्या सान्निध्याने कमारांत हळूहळू बदल होत आहे.

## संदर्भ
*Dube, S. C. The Kamar, Lucknow, 1951.
*मराठी विश्वकोश
* http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:भारतामधील जाती व जमाती
कंवार जमात

**कवार**, **कंवार** किंवा **कौर** या नावाने ओळखली जाणारी भारतातील ही वन्य जमात मध्य प्रदेश राज्यातील छत्तीसगढ जिल्ह्यात व त्याच्या आसपासच्या प्रदेशात मुख्यत: आढळते. १९६१ च्या जनगणनेनुसार यांची संख्या ३,२७,७१५ होती. आपण कौरवांचे वंशज आहोत असे ते म्हणतात.
## उपगट
आठ अंतर्विवाही गटांत ही जमात विभागली आहे. त्यांची तनवार, कमलबन्सी, पैकारा, दूध-कवार, रथिया, चांटी, चेखा आणि राऊटिया अशी नावे आहेत. तनवार कुळीला उमराव असेही नाव आहे. जमीनदार लोक याच कुळीचे असून आपण तोमरा राजपूत आहोत, असे ते सांगतात व जानवे घालतात. ते विधवाविवाह करीत नाहीत, मांस खात नाहीत व मद्य पीत नाहीत. दूध-कवार हे स्वतःला सर्वश्रेष्ठ कवार समजतात. कमलबन्सी म्हणजे कमलनालवंशी कवार होत. आपण कमळापासून झालो असे ते सांगतात. कमळनालापासून ब्रह्मदेव झाला म्हणून आपण जगातले प्राचीन जन आहोत असे ते म्हणतात. वर उल्लेखिलेल्या कुळींची आपापसांत लग्ने होत नाहीत. कवारांत ११७ बहिर्विवाही कुळी आहेत. झाडे किंवा प्राणी ही त्यांची गणचिन्हे आहेत. उदा., आंडिल (अंडे), बाघ (वाघ), बिच्छि (विंचू), बिलवा (मांजर), बोकरा (बोकड), चंद्रमा, चीता (चित्ता), दर्पण (आरसा), हुंदार (लांडगा), सेंदुर, महादेव इत्यादी.

## श्रद्धा व परंपरा
कवारांत लग्नाची मागणी मुलाकडून मुलीला येते. ‘तुमच्याकडून अमक्या अमक्याला द्रोणभर पेज हवी आहे’, अशी लग्नाची मागणी होते. मुलीला देज द्यावे लागते. त्याला सुक (शुल्क) म्हणतात. लग्न मुलीच्या घरी होते. पहिल्या दिवशी सहा फेरे वधू-वर घालतात व दुसया दिवशी सातवी फेरी घालतात. हाच मुख्य लग्नविधी असतो. लग्न झाल्यावर मुलगी सासरी जाताना मुलीचे आईबाप वधूवरांचे पाय दुधाने धुतात व मुलीस जन्म दिल्याचे प्रायश्चित्त म्हणून ते दूध पितात. मुलगी सासरी गेली की चौथ्या दिवशी माहेरी येते. आषाढात ती गौर खेळण्यासाठी माहेरी फिरून येते.
कवार परमेश्वरास भगवान म्हणतात. सूर्यास भगवान समजतात, पण त्यास केवळ प्रणाम करण्यापलीकडे काही करीत नाहीत. कवारांचे मुख्य दैवत ‘झागरा खांड’ आहे. झागरा खांड म्हणजे दुधारी तलवार. बाघ किंवा बाघरा देव, मांडवा रानी व सात बहिणी वगैरे देवता ते मानतात.
कवार मुख्यत: शेती किंवा शेतमजुरी करतात. मृताला ते पुरतात. आता त्यांच्यात अग्निसंस्कार करण्याची प्रथा वाढत चालली आहे.
## संदर्भ
* Russell, R. V.; Hiralal, Tribes and Castes of the Central Provinces of India, 4          Vols., London, 1916.
* मराठी विश्वकोश
* http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:भारतामधील जाती व जमाती
कादर जमात

**कादर** ही भारताच्या तामिळनाडू व केरळ राज्यांतील एक वन्य जमात आहे. `काद' म्हणजे जंगल. कादर म्हणजे वनात राहणारे लोक. केरळात त्यांची वस्ती पालघाट व त्रिचुर जिल्ह्यांत आहे. १९६१ च्या जनगणनेनुसार त्यांची लोकसंख्या १,२०० होती.

## वर्णन
कादर मध्यम उंचीचे, मजबूत बांध्याचे, रंगाने काळे, लांब दात असलेले, चपट्या नाकाचे, रूंद नाकपुड्या व कुरळे केस असलेले लोक आहेत. यांचे जीवनमान निकृष्ट असूनही ते आनंदीपणाचे मूर्तिमंत प्रतीक वाटतात. सौम्य स्वभावाचे लोक इतर जातींशी मिळून-मिसळून वागतात. ते शिकार करतात; कुरूंब जमातीप्रमाणेच हे हत्तींची निर्भयपणे शिकार करतात. जंगलात हे कंदमुळे व मध गोळा करतात. कादरांना स्वतःची भूमी नाही. ते शिकार करीत हिंडत असतात. अजगर, हरिणे, वानरे, उंदीर व डुकरे यांना मारून त्यांचे मांस ते खातात. नीलगिरीतील कोटांप्रमाणे रानातल्या मृत जनावरांचे मांसही ते खातात. बाबूंचे बी, भात, नाचणी वगैरे धान्य ते खातात. हल्ली काही कादर मजुरीही करतात.
## जीवनमान, परंपरा व श्रद्धा
कादरांना दागिन्यांची फार हौस आहे. पुरूष बांबूच्या फण्या करून त्या केसात घालतात. तासलेले दात त्यांच्यात सौंदर्याचे लक्षण समजतात. म्हणून ते पुढले दात मुद्दाम तासून घेतात. नाच, गाणे व मद्य यांची त्यांना आवड आहे.
त्यांच्या झोपड्या अथवा `पाठी' उंच ओट्यावर बांधलेल्या असतात. आयप्पन, काली व मालावाझी या त्यांच्या आवडत्या देवता. त्यांच्या मुख्याला `मुप्पन' म्हणतात. तोच सर्व धर्मविधी करतो. अलीकडे मुप्पनची जागा पंचायतीने घेतली आहे. लग्नात मुलीचे देज देतात. लग्नात वधूवर मांडवाभोवती हातात हात घालून फेऱ्‍या घालतात. वर वधूच्या गळ्यात ताली बांधतो. कादर तऱ्हेतऱ्हेच्या फण्या करतात. लग्नातील अखेरचा विधी म्हणजे वर वधूला आपण केलेल्या फण्या देतो. लग्नाच्या प्रसंगी स्त्री पुरूष वेगवेगळे नाचतात. देवर-विवाह व मेहुणी-विवाह संमत आहेत. बायकांचे विटाळ मानतात. ते मृतांना दूर नेऊन पुरतात. सोळा दिवसांच्या सुतकात भुतांच्या भीतीने ते दफनभूमीत फिरकत नाहीत. सुतक संपल्यानंतर जेवण देतात.
## संदर्भ
*Ehrenfels, O. R.L. Kadar of Cochin, Madras, 1952
*मराठी विश्वकोश
* http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:भारतामधील जाती व जमाती
कुरिचियन जमात

कुरिचियन ही भारताच्या केरळ राज्यातील एक अनुसूचित जमात आहे. तमिळनाडूतही त्यांची थोडीफार वस्ती आहे. कुरूचियन, कोवोहन, कुरिच्छन, कुरिचियार, कुरिच्छियन वगैरे नावांनीही ही जमात प्रसिद्ध आहे. कुरि म्हणजे टेकडी आणि चियन म्हणजे लोक या दोन कानडी शब्दांवरून हा शब्दप्रयोग तयार झाला असावा, असे काहींचे म्हणणे आहे. १९६१ च्या जनगणनेनुसार त्यांची संख्या ११,८५४ होती. हे काळे व कुरळ्या केसांचे लोक मल्याळम् भाषाच बोलतात.

कुरिचियन आपण नायर योद्धयांचे वंशज आहोत आणि त्यांनीच आपल्याला हे नाव दिले, असे सांगतात. वायनाडच्या वेदन राजाचा पराभव केल्यानंतर त्रिवांकुरच्या नायरांनी परतल्यावर कुरिचियनांना आपल्या जातीत घेण्याचे नाकारले, म्हणूनन ते वायनाडला आले आणि पहाडात वस्ती करून राहू लागले. हे तेथील मूळ रहिवासी असावेत. कारण नायर व त्यांमध्ये अनेक बाबतीत साम्य आहे. वायनाडच्या इतिहासात त्यांना महत्त्वाचे स्थान असून त्यांनी १८०२ मधील बंडात ब्रिटिश सैन्याची कत्तल केली आणि १८१२ मध्ये पळासी राजाच्या बंडात भाग घेतला. हे लोक स्वतःला श्रेष्ठ मानतात. त्यांचे सोवळे-ओवळे फार कडक आहे. इतरांचा स्पर्शही त्यांना खपत नाही. तसेच चालीरीतींचे उल्लंघन करणाऱ्यास ते वाळीत टाकतात. अशांपैकी बहुतेकांनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला आहे.
## जीवनमान परंपरा व श्रद्धा
यांचा मुख्य व्यवसाय स्थलांतरित पद्धतीची शेती असून त्यास पुनम म्हणतात. काही जण मजुरीही करतात. अद्यापि शिकार हाही व्यवसाय टिकून आहे. जमिनीजवळच थोड्या उंचीवर यांची झोपडी असते. स्वतः विटा रचून ते घरांच्या भिंती घालतात.

मुलगी वयात येण्याअगोदरच नाली-केत्तु-कल्याणम्‌ विधी करून मुलीच्या गळ्यात ताली बांधतात, नंतर लग्नप्रसंगी नवऱ्याघरी जाऊन ही ताली (दोरा) काढून नवीन बांधतात. देज देण्याची पद्धत आहे. आते-मामे भावंडात लग्न होते.

यांच्यात मातृसत्ताक पद्धती रूढ असली, तरी स्त्री नवऱ्याच्या घरीच राहते. वारसाहक्क काही ठिकाणी मातृसत्ताक आणि काही ठिकाणी पितृसत्ताक पद्धतीनुसार आहे.

गाव-प्रमुख व देवऋषी हे वंशपरंपरागत नाहीत. दैवी शक्ती प्राप्त होणाऱ्यालाच हा अधिकार मिळतो. मुत्तप्पन व विष्णू या देवतांना ते भजतात. स्त्रिया व मुले यांना त्यांचे दर्शन घेण्यास बंदी आहे. प्रमुखाला  मोथपणिक्कर म्हणतात. ते मृताला पुरतात. अकरा दिवस सुतक पाळतात. मृताच्या भाच्याकडून अंत्यविधी करविले जातात.

## संदर्भ
* Luiz. A.A.D. Tribes of Kerala, New Delhi, 1962.
* मराठी विश्वकोश
*  http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:भारतामधील जाती व जमाती
वर्ग:केरळमधील संस्कृती
कोंडा रेड्डी जमात

कोंडा रेड्डी ही भारताच्या आंध्र प्रदेशातील डोंगरांत राहणारी एक जमात. तमिळनाडू व केरळ या राज्यांतूनही यांची वस्ती आढळते. यांची लोकसंख्या (१९६१ च्या जनगणनेनुसार) ३५,४५६ होती.

## वर्णन
हे लोक काळे, मध्यम उंचीचे व मजबूत बांध्याचे असून यांची भाषा तेलुगू आहे. यांचा मुख्य व्यवसाय फिरती शेती हा आहे; पण नांगरणीची शेतीसुद्धा ते काही ठिकाणी करतात.

## परंपरा
यांच्यामध्ये अनेक कुळी असून त्यांची एकमेकांत लग्ने होतात. गावपंचायतीच्या प्रमुखाला ‘पेद्दाकापू’ म्हणतात. हे प्रमुखत्व वंशपरंपरेने चालते व तो गावचा पुजारीही असतो.

त्यांच्यात अनेक ग्राम-देवता असून मुथियलम्मा ही मुख्य देवता आहे. उत्सवाच्या वेळी डुक्कर व कोंबडी यांना बळी देतात. पूर्वी माणसे बळी देण्याची प्रथा होती. त्यांचा भुताखेतांवर विश्वास नाही. मात्र ते दैवी शक्ती मानतात. वेजू हा भगत वैदू असतो.

पूर्वी मृताला पुरत, पण अलीकडे इतरांशी हळूहळू संपर्क आल्यामुळे जाळण्याची प्रथा अस्तित्वात येत आहे.

## संदर्भ
*Furer-Haimendorf, C.; Furer-Haimendorf, Elizabeth, TheReddis of Bison Hills, Toronto, 1946.
*मराठी विश्वकोश
*http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:भारतामधील जाती व जमाती
पिट्सबर्ग पायरेट्स

इवलेसे
**पिट्सबर्ग पायरेट्स** ही अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ पेनसिल्व्हेनियाच्या पिट्सबर्ग शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने पीएनसी पार्क या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १८८१मध्ये *ॲलिघेनी* नावाने झाली. १८९१मध्ये संघाने सध्याचे नाव घेतले.

वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:पिट्सबर्गमधील खेळ
*
सेंट लुईस कार्डिनल्स

इवलेसे
इवलेसे

**सेंट लुईस कार्डिनल्स** हा अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ मिसूरीच्या सेंट लुईस शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने बुश स्टेडियम या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १८८२मध्ये सेंट लुईस ब्राउन स्टॉकिंग्ज नावाने झाली. एक वर्षाने याला सेंट लुईस ब्राउन्स असे नाव दिले गेले. १८९९ साली हा संघ सेंट लुईस परफेक्टोस नावाने ओळखला गेला व १९०० पासून त्याला सध्याचे नाव मिळाले.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:सेंट लुईस
लॉस एंजेलस डॉजर्स

इवलेसे
इवलेसे
**लॉस एंजेलस डॉजर्स** हा अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ कॅलिफोर्नियाच्या लॉस एंजेलस शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने डॉजर स्टेडियम या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १८८३मध्ये न्यू यॉर्क शहराच्या ब्रूकलिन या बोरोमध्ये *ब्रूकलिन अटलांटिक्स* नावाने झाली. तेथे १९३२पर्यंत अनेक नामांतरे झाल्यावर संघाला *ब्रूकलिन डॉजर्स* नाव दिले गेले. १९५८ साली हा संघ लॉस एंजेलसला आला.

## हे सुद्धा पहा
* लॉस एंजेलस एंजेल्स

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:लॉस एंजेलसमधील खेळ
सॅन फ्रान्सिस्को जायंट्स

इवलेसे
'*सॅन फ्रान्सिस्को जायंट्स* हा अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ कॅलिफोर्नियाच्या सॅन फ्रान्सिस्को शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने एटीअँडटी पार्क या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १८८३मध्ये न्यू यॉर्क शहरात न्यू यॉर्क गॉथॅम्स नावाने झाली. तीन वर्षांनी या संघाने न्यू यॉर्क जायंट्स नाव घेतले व १९५३मध्ये हा संघ सान फ्रांसिस्कोला आला.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:सॅन फ्रान्सिस्कोमधील खेळ
कॅपिटल इनडोर स्टेडियम

**कॅपिटल इनडोर मैदान** (चिनी:首都体育馆) हे चीनच्या बीजिंग शहरातील खेळाचे मैदान आहे. इमारतीच्या आत असलेले हे मैदान १९६८मध्ये बांधले गेले.

येथे अनेक क्रीडास्पर्धा तसेच संगीत कार्यक्रम होतात. १७,३४५ प्रेक्षकांची क्षमता असलेल्या या मैदानात २००८ च्या ऑलिंपिकमधील व्हॉलिबॉलच्या स्पर्धा झाल्या होत्या.

वर्ग:बीजिंग
वर्ग:२००८ उन्हाळी ऑलिंपिक मैदान
पेत्रोपावलोव्स्क-कामचत्स्की

**पेत्रोपावलोव्स्क-कामचत्स्की** () हे रशिया देशाच्या कामचत्का क्रायचे मुख्यालय व सर्वात मोठे शहर आहे. आहे. पेत्रोपावलोव्स्क-कामचत्स्की शहर रशियाच्या अतिपूर्व भागात सायबेरियामधील कामचत्का द्वीपकल्पावर वसले असून ते मॉस्कोपासून ६७६६ किमी तर व्लादिवोस्तॉकपासून २२२० किमी अंतरावर स्थित आहे. २०१० सालच्या गणनेनुसार येथील लोकसंख्या सुमारे १.७९ लाख होती.

पेत्रोपावलोव्स्क-कामचत्स्की शहरापर्यंत पोचण्यासाठी केवळ हवाई वाहतूकच उपलब्ध आहे. रशियाच्या इतर भागांतून येथे रस्ते अथवा रेल्वेमार्ग नाहीत. समुद्रकाठाच्या जवळ असल्यामुळे येथील हवामान सायबेरियाच्या तुलनेत सौम्य आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:रशियामधील शहरे
वर्ग:कामचत्का क्राय
कासुर्डी (भोर)

**कासुर्डी** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील भोर तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
कासुर्डी हे पुणे जिल्ह्यातल्या भोर तालुक्यातील ५२८.५३ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ३५० कुटुंबे व एकूण १५१२ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर पुणे २५ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये ७७५ पुरुष आणि ७३७ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक १८५ असून अनुसूचित जमातीचे ३४ लोक आहेत.

## साक्षरता 
* एकूण साक्षर लोकसंख्या: ११४७ (७५.८६%)
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: ६०६ (७८.१९%)
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ५४१ (७३.४१%)

## वैद्यकीय सुविधा (अशासकीय) 
﻿गावात १ बाह्यरुग्ण वैद्यकीय सुविधा आहे.

﻿गावात १ इतर पदवीधर वैद्यक व्यवसायी आहे.

## संपर्क व दळणवळण 
गावाचा पिन कोड  गावात दूरध्वनी आणि सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आहेत. गावात मोबाईल फोन सुविधा उपलब्ध आहे. गावात शासकीय बस सेवा उपलब्ध आहे. राष्ट्रीय महामार्ग गावाला जोडलेला आहे. राज्य महामार्ग गावाला जोडलेला आहे. जिल्यातील मुख्य रस्ता गावाला जोडलेला आहे. जिल्ह्यातील दुय्यम रस्ता गावाला जोडलेला आहे.

## आरोग्य 
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आहे. गावात आशा स्वयंसेविका उपलब्ध आहे. गावात वृत्तपत्र पुरवठा उपलब्ध आहे. गावातविधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आहे. गावात जन्म व मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आहे.
## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १,००० मिमी पर्यंत असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:भोर तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
क्रिस प्रॅट

**क्रिस्टोफर मायकेल प्रॅट** (२१ जून, १९७९:व्हर्जिनिया, मिनेसोटा, अमेरिका - ) हा एक अमेरिकन सिने अभिनेता आहे. २००९ ते २०१५ दरम्यान प्रसारित झालेल्या पार्क्स अँड रिक्रियेशन नावाच्या दूरचित्रवाणी मालिकेमधील भूमिकेसाठी प्रॅट ओळखला जातो. त्याने ज्युरॅसिक वर्ल्डसह अनेक चित्रपटांमध्ये भूमिका केल्या आहेत. 

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:अमेरिकन चित्रपट अभिनेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शेड्युल्ड बँक

**अनुसूचित बँक** तथा **शेड्युल्ड बँक** ही रिझर्व्ह बँक कायदा , १९३४च्या अन्वये असणाऱ्या दुसऱ्या अनुसूचित समाविष्ट असणारी बँक होय,

अनुसूचित बँकेला आपल्या व्यवहारांची माहिती रिझर्व्ह बँकेला दर आठवड्याला द्यावी लागते. ठेवीदारांच्या संरक्षणासाठी रिझर्व्ह बँक अनुसूचित बँकावर कडक लक्ष ठेवून असते.

उदा.  
# कॉसमॉस बँक, पुणे 
# जनता सहकारी बँक, पुणे

## अनुसूचित आणि विना-अनुसूचित बँकेतील फरक
वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था
गुजराती लिपी

**गुजराती लिपी** गुजराती भाषा लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी लिपी आहे. ही लिपी नागरी लिपीपासून उत्पन्न झाली. गुर्जरवंशीय राजा तिसरा जयभट याच्या सातव्या शतकातील ताम्रपटातील लेखनपद्धती जरी दाक्षिणात्य असली, तरी लेखातील शेवटची अक्षरे (‘स्वहस्तो मम श्रीजयभटस्य’) नागरी लिपीतील आहेत. चालुक्य राजांच्या ताम्रपटांतून नागरी लिपी दिसून येते. हे ताम्रपट अकराव्या शतकातील उत्तरेकडील नागरी लिपिपद्धतीमध्ये लिहिलेले आहेत. चालुक्य राजा दुसरा भीम याच्या ११९९ आणि १२०७ मधील दोन ताम्रपटांतील लिपी नागरी आहे. गुजरातमध्ये अकराव्या शतकात लिहिलेल्या ताडपत्रांवरील हस्तलिखित पोथ्या सापडल्या आहेत. त्या हस्तलिखितांची लिपीही नागरी आहे. या नागरी लिपीपासूनच प्रचलित गुजराती लिपी उत्पन्न झाली. पंधराव्या शतकापासून गुजराती किंवा बोडिया लिपीमध्ये लिहिलेली हस्तलिखिते सापडली आहेत. ही लिपी नागरीपासून उत्पन्न झाली; तथापि ‘अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, क, च, ज, झ, ण, फ, ब’ आणि ‘भ’ ही अक्षरे नागरी लिपीपेक्षा वेगळी आहेत. या लिपीमध्ये ‘ए’ या स्वराला वेगळे अक्षर नाही; ‘अ’ या स्वराच्याच डोक्यावर मात्रा देऊन तो दर्शविला जातो. ‘क्ष’ आणि ‘ज्ञ’ ही जोडाक्षरे मानली आहेत. काना, मात्रा, वेलांटी, जोडाक्षरे इ. नागरीप्रमाणेच असली, तरी गुजराती लिपीत अक्षरांवर शिरोरेषा नाहीत.

## गुजराती वर्णमाला
**मराठी**-
अ आ इ ई उ ऊ ऋ लृ ए ऐ ओ औ अं अः क ख ग घ ङच छ ज झ ञ ट ठ ड ढ णत थ द ध न प फ ब भ म य र ल व श षस ह ळ क्ष ज्ञ
**गुजराती**-
અ આ ઇ ઈ ઉ ઊ ઋ લૃ એ ઐ ઓ ઔ અં અઃ ક ખ ગ ઘ ઙ ચ છ જ ઝ ·ઝ ટ ઠ ડ ઢ ણ ત થ દ ધ ન પ ફ બ ભ મ ય ર લ વ શ ષ સ હ ળ ક્ષ જ્ઞ

## संदर्भ
*Buhler, George, Indian Paleography, Calcutta, 1962.
*ओझा, गौरीशंकर, भारतीय प्राचीन लिपिमाला, दिल्ली, १९५९.
*मराठी विश्वकोश
* http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:लिप्या
माधवी ठाकूरदेसाई

डॉ. **माधवी ठाकुरदेसाई** या मराठी लेखिका आहेत. या कल्याणच्या बिर्ला कॉलेजमध्ये भौतिकशास्त्राच्या शाखाप्रमुख आहेत.

## पुस्तके
* गणिती (सहलेखक अच्युत गोडबोले)
* नॅनोदय (सहलेखक अच्युत गोडबोले). (या पुस्तकाला न.चिं  केळकर यांच्या स्मरणार्थ दिला जाणारा ग्रंथोत्तेजक पुरस्कार मिळाला आहे.) 
* प्रकाशवेध ((या पुस्तकाला २०१७ साली महाराष्ट्र सरकारचा पुरस्कार मिळाला आहे.) 

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नेटवर्क अभियांत्रिकी

नेटवर्क इंजिनिअरिंग हे संगणक प्रणालीचे एक महान व विस्तृत जाळे आहे. यांच्या सहाय्याने माहितीची आपआपसात देवाणघेवाण करता येऊ शकते, यासाठी वेगवेगळ्या साधनाचा उपयोग होतो. माहितीची देवाणघेवाण करण्याची वेगवेगळी साधने एकमेकांना जोडल्यामुळे जे नेटवर्क तयार होते त्याद्वारे डेटाची ने-आण करणे, डेटा सुरक्षित ठेवणे व परस्परांशी संवाद साध सोपे जाते.अशा प्रकारे एका कंपनीचे मुख्य कार्यालय जगातील कुठल्याही ठिकाणी असलेल्या कचेरीशी संवाद साधू शकते. जगाच्या एका टोकावरील एखादा माणूस जगाच्या कोणत्याही भागात असलेल्या माणसाशी संपर्क करू शकतो.

## माहितीची देवाणघेवाण करण्याची साधने 
* ट्विस्टेड पेर वायर - माहितीची ने-आण करण्यासाठी पूर्वीपासून वापरण्यात येणारी वायर. यात तांब्याच्या दोन तारांना पीळ दिलेला असतो. जगभर या प्रकारच्या वायर माहिती व ध्वनी (voice) या दोन्हीची ने-आण करण्यासाठी वापरल्या जातात. मात्र, माहिती ने-आण करण्याचा यांचा वेग कमी असतो व या वायर्स तुलनेने कमी सुरक्षित असतात.

* फायबर ऑप्टिक केबल्स् - फायबर ऑप्टिक केबल्स् या प्रकारच्या वायर्स काचेपासून बनविलेल्या असतात. काचेच्या अतिशय पातळ नळ्यांभोवती एक सुरक्षा कवच दिलेले असते. यामध्ये लेझर किरणांचा वापर होत असल्याने डेटा वाहून नेण्याचा वेग खूपच जास्त आहे. नळ्या आकारमानाने कमी व वजनाने अत्यंत हलक्या असल्याने जास्तीत जास्त डेटा वेगाने वाहून नेला जातो. फायबर ऑप्टिक केबलमध्ये कुठेही इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक रेडिएशन उत्पन्न होत नसल्याने व त्यावर या रेडिएशनचा परिणाम होत नसल्याने अनेक वायर्सची एक मोठी केबल बनवता येते. यामुळे डेटा पाठवण्यात किंवा घेण्यात त्रुटी राहत नाहीत. 

* कोॲक्शियल केबल - कोॲक्शियल केबल यामद्धे तांब्याच्या किंवा ॲल्युमिनियमच्या तारांभोवती आवरण दिलेले असते. त्यामुळे या वायर्स, सुरक्षित असतात. आवरणामुळे डेटा वाहून नेताना जे सिग्नल्स् पाठवले जातात त्यात (interference & disturbances) अडथळे येत नाहीत. या वायर जमिनीखालून किंवा पाण्यातूनही टाकता येतात. अनेक वायर्सच्या एका गठ्ठ्याभोवतीही आवरण देता येते. यामद्धे माहिती वाहून नेण्याचा वेग अर्थातच जास्त असतो.

* मायक्रोवेव्ह सिस्टीम्स् - यामध्ये कोणत्याही बाह्य साधनाचा उपयोग केलेला नसतो, तर High Frequency Radio wavesचा वापर केलेला असतो. या वेव्हज् हवेतून प्रवास करत असल्याने वायर्सची आवश्यकता नसते, वेल्ह एका ठिकाणाहून दुस-या ठिकाणी पाठवण्यासाठी अरिना वापरले जातात. रेडिओ सिग्नल्सच्या रूपात डेटा एका रीले स्टेशनकडून दुस-या रीले स्टेशनकडे पाठवला जातो. हे ॲंटेना एखाद्या उंच ठिकाणी, डोंगरावर, उंच बिल्डींगवर बसवलेले असतात. कारण मायक्रोवेव्हज पृथ्वीच्या उंच सखल भागावरून कुठेही परावर्तित करता येत नाहीत, तसेच या वेव्हज् वाहुन नेताना डेटा पाठवण्याचे स्थान व डेटा एकत्रित करण्याचे स्थान यामध्ये कोणताही अडथळा चालत नाही. दूरध्वनी मद्धे मायक्रोवेव्हचा वापर केला जातो. 

* सॅटेलाईट - पृथ्वीभोवतालच्या अवकाशात स्थापित केलेले सॅटेलाईटस् हे मायक्रोवेव्ह रिले स्थानक म्हणून वापरले जातात. या उपग्रहांवर सौरशक्तीचे कार्य करणारे काही Receivers व Transmitters बसवलेले असतात. Receive पृथ्वीवरून पाठवला गेलेला सिग्नल पकडतात, anmplify करतात व पृथ्वीवरील Transmitters हा सिग्नल दुसन्या स्थानकाकडे पाठवतात, पृथ्वीवरून उपग्रहाकडे सिग्नल पाठविण्याच्या क्रियेला अपलिंकिंग असे म्हणतात. उपग्रहाकडून पृथ्वीकडे सिग्नल पाठविण्याच्या क्रियेला डाऊनलिंकिंग असे म्हणतात.

  

वर्ग:संगणक अभियांत्रिकी
बंगाली लिपी

**बंगाली लिपी** बंगाली भाषा लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी लिपी आहे. सध्याचा बिहार, प. बंगाल, बांगला देश, आसाम, नेपाळ व ओरिसा या प्रदेशात दहाव्या शतकानंतर सापडणाऱ्या शिलालेखांतून आणि बाराव्या शतकानंतरच्या हस्तलिखितांतून ही लिपी आढळून येते.

ही लिपी नागरी लिपीपासून उत्पन्न झाली. दहाव्या शतकातील बंगालचा राजा नारायणपाल याच्या लेखात जवळजवळ सर्व लिपी नागरी आहे; फक्त ‘ए’ आणि ‘ख’ ही अक्षरे बंगाली लिपिकडे झुकणारी आहेत. अकराव्या शतकातील पालवंशी विजयपाल याच्या देवपाडा लेखात ‘ए’, ‘ख’, ‘ञ’, ‘त’, ‘थ’, ‘म’, ‘र’, ‘ल’ आणि ‘स’ ही अक्षरे नागरी लिपीपेक्षा वेगळ्या वळणाची आहेत. यानंतरच्या काळात उपलब्ध झालेल्या लेखांतून नागरी अक्षरांचे प्रमाण हळूहळू कमी होऊ लागले आणि त्यातूनच बंगाली लिपी उत्क्रांत झाली. बाराव्या शतकातील वैद्यदेवाच्या लेखात ‘ॠ’, ‘ए’, ‘ऐ’, ‘ख’, ‘ग’, ‘ञ’, ‘त’, ‘थ’, ‘न’, ‘म’, ‘य’, ‘र’, आणि ‘व’ ही बंगाली अक्षरे आली आहेत.त्या लिपीस प्राक् बंगाली म्हणता येईल. प्राक् बंगाली व आधुनिक बंगाली लिपीमध्ये महत्त्वाचा फरक म्हणजे या काळात अक्षरांच्या डोक्यावर त्रिकोण दिसू लागले. याशिवाय अक्षरावर डावीकडे आडवी रेघ असे आणि ती ‘हूक’ प्रमाणे म्हणजे आकड्यांप्रमाणे वळलेली असे. त्यास ‘नेपाळी हूक’ असे म्हणत. देवपाडा लेखात ‘क’ आणि ‘त’ या अक्षरांवर असे हूक दिसून येतात. लक्ष्मणसेनाच्या बाराव्या शतकातील तर्पणदिघी लेखात नेपाळी हूक एका आड एक अक्षरांवर दिसून येतात.
बंगाली लिपीतील ‘अ’, ‘आ’, ‘क’, ‘ञ’, आणि ‘र’ या अक्षरांतील उभा दंड डाव्या बाजूला वळला आहे. ‘ए’, ‘ॠ’, ‘र’, या अक्षरांचे दाक्षिणात्य लिपीशी साम्य आहे. त्याचप्रमाणे ‘ख’, ‘ग’, आणि ‘श’ ही अक्षरेही दाक्षिणात्य तमिळ लिपीमध्ये सापडतात. मुसलमानी आक्रमणामुळे भारताचे सामाजिक व राजकीय जीवन ढवळून निघाले. या काळात लिपीतही फरक पडला. अठराव्या शतकात पाश्चात्य संस्कृतीच्या संपर्कामुळे व मुद्रण कलेमुळे पुन्हा अक्षराच्या वळणात फरक पडला. बंगाली लिपीपासूनच मैथिली लिपीची उत्पत्ती झाली. मिथिला भागातील ब्राह्मणवर्ग या लिपीमध्ये संस्कृत ग्रंथ लिहीत असत.
## संदर्भ
*Banerji, R. D. Origin of the Bengali Script, Calcutta, 1919.
*Buhler, George, Indian Palaeography, Calcutta. 1962.
*ओझा, गौरीशंकर, भारतीय प्राचीन लिपिमाला, दिल्ली, १९५९.
*मराठी विश्वकोश
*http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:लिप्या
अलेक्सांद्रा एल्बाक्यान

thumb|अलेक्सान्द्रा एल्बाक्यान
**अलेक्सान्द्रा असानोव्ह्ना एल्बाक्यान** (रशियन : Алекса́ндра Аса́новна Элбакя́н) ह्या एक कझाकस्तानी स्नातकोत्तर विद्यार्थिनी, संगणक प्रोगामर व भूमिगत महाजाल लुटारू कार्यकर्त्या आहेत. त्या साय-हब ह्या संकेस्थळाच्या निर्मात्या आहेत. नेचर ह्या विज्ञानासंबंधी साप्ताहिकाने विज्ञानक्षेत्रातील सर्वांत महत्त्वाच्या १० लोकांच्या यादीत त्यांचा समावेश केला आहे, तर आर्झ टेक्निका ह्या संकेतस्थळाने त्यांची तुलना अ‍ॅरन स्वॉर्ट्झ ह्या महाजाल कार्यकर्त्याशी केली आहे.

वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वडाप

वडाप ही महाराष्ट्रातल्या ग्रामीण भागात वाहतुकीसंदर्भात वापरली जाणारी एक संज्ञा आहे.याचा निर्देश वेगवेगळ्या प्रकारच्या अनधिकृत वाहतूकींकडे असतो.

ग्रामीण भागात एखाद्या खेडेगावातून तालुक्याच्या ठिकाणी किंवा अन्य एखाद्या मोठ्या / महत्त्वाच्या गावात जाण्यासाठी जीप सारख्या चार चाकी वाहनांचा वापर केला जातो.

त्या वाहनास वडाप असे म्हणतात.

## *वडाप  या नावाच्या उत्पत्तीची आख्यायिका* 
१) या ठिकाणी वापरल्या जाणाऱ्या वाहनामधे त्याच्या क्षमतेपेक्षा जास्त प्रवासी वाहतूक केली जाते. म्हणजेच ते वाहन अधिकाधिक प्रवासी ओढून घेते किंवा प्रवासी वडते ... म्हणून त्यास वडाप असे नाव पडले असे म्हणतात. 

२) बऱ्याच गावांच्या गावठाणामधे (शक्यतो मंदिराजवळ किंवा चावडीजवळ) एक सामायिक मोकळी जागा असते; ज्याठिकाणी बऱ्याचदा एक वडाचे झाड असते. या वडाच्या झाडाखाली जीपगाड्या प्रवाश्यांची प्रतिक्षा करत थांबतात.... म्हणून त्यास वडाप असे नाव पडले असे म्हणतात. 

 
वर्ग:महाराष्ट्रामधील वाहतूक
वर्ग:वाहने

## हे सुद्धा पहा
* काळीपिवळी
काळी-पिवळी

**काळी-पिवळी** ही महाराष्ट्रातल्या ग्रामीण भागात वाहतुकीसंदर्भात वापरली जाणारी एक संज्ञा आहे. महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागात प्रवाशी वाहतूक करण्यासाठी जी वाहने वापरतात; त्यापैकी काळ्या व पिवळ्या रंगाने रंगविलेल्या जीपसारख्या वाहनांना काळी-पिवळी असे म्हणतात.

ही वाहने अनेक प्रवाशांना वेगवेगळ्या ठिकाणी घेतात आणि सोडतात.

ज्या ठिकाणी एसटी बसची कमतरता असते त्या ठिकाणी प्रवाशांना काळी-पिवळीचा मोठाच आधार वाटतो. याला एसटी बसच्या तिकीट दराच्या जवळपास भाडे आकारले जाते.

## हे सुद्धा पहा
* वडाप

वर्ग:वाहने
वर्ग:महाराष्ट्रामधील वाहतूक
तिबेटी लिपी

**तिबेटी लिपी** ही तिबेटी भाषासमूहामधील तिबेटी, लडाखी, जोंगखा, सिक्कीमी, बाल्टी इत्यादी भाषा लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी एक लिपी आहे.

तिबेटी लिपीच्या उत्पत्तीबाबत दोन मते रूढ आहेत. मध्य तिबेटातील मताप्रमाणे स्रोंग्–चन्–गम्पो या तिबेटच्या राजाने थोन्–मि–संभोत (सुमारे सन ६००–सुमारे सन ६५०) नावाच्या प्रधानाला लेखनविद्या शिकण्यासाठी भारतात पाठविले. त्याने मगधदेशात लि ब्यिन याच्याकडून लान्त्सा आणि वर्तुल अशा दोन लिपी आत्मसात केल्या. लान्त्सा लिपीपासून द्‌बु–चन (शीर्ष असलेली) व वर्तुल लिपीपासून द्‌बु–मेद (शीर्षहीन) या दोन तिबटी लिपी त्याने शोधून काढल्या (सन ६३९). भारतीय चोवीस व्यंजनांमध्ये सहा तिबेटी व्यंजनांची आणि चार स्वरांची त्याने भर घातली. ए. एच्. फ्रांके आणि होर्न्ले यांना हे मत मान्य नाही. त्यांच्या मते ह्या लिपीचा उगम भारतीय लिपीतून झाला नाही.

पश्चिम तिबेटातील प्रचलित मताप्रमाणे स्रोंग्–चन्–गम्पो या राजाने थोन्–मि–संभोत या प्रधानाला सोळा विद्यार्थी बरोबर देऊन लेखनविद्या शिकण्यासाठी काश्मीरमध्ये पाठविले. लि ब्यिन या ब्राह्मणाने त्यांना लेखनविद्या शिकविली आणि पंडित सेंगे याने त्यांना संस्कृत शिकविले. थोन् मि–संभोत याने तिबेटी भाषेतील उच्चारणासाठी योग्य अशी चोवीस व्यंजने आणि सहा स्वर यांनी युक्त अशी लिपी निर्माण केली.

च्सोम द कोरो याने आपल्या 'नेस्टर ऑफ तिबेटन स्टडीज' या व्याकरणाच्या पुस्तकात लिहिले आहे, की तिबेटी लिपी सातव्या शतकात प्रचलित असलेल्या उत्तर भारतातील गुप्त लिपीपासून निर्माण झाली. या लिपीचा चिनी तुर्कस्तानमध्ये संस्कृत भाषा लिहिण्यासाठी उपयोग करीत. तेथील मठांतच या लिपीमध्ये सुधारणा होत गेल्या. तिला मध्य आशियाई ब्राह्मी म्हणत असत. लडाखमध्ये सहाव्या ते आठव्या शतकांत संस्कृत लिहिण्यासाठी हीच लिपी प्रचलित होती.
तिबेटी लोक दोन तऱ्हेची अक्षरवटिका मानतात. एक भारतीय लिपीपासून उत्पन्न झालेली आणि दुसरी थोन्–मि–संभोत याने शोधून काढलेली. पहिलीचे नाव ‘ग्सल ब्येद’ आणि दुसरीचे नाव ‘रिंस’. तिबेटी लिपीमध्ये अक्षरांचा अनुक्रम भारतीय आहे. फक्त ‘अ’ हे अक्षर तिबेटी लिपीमध्ये शेवटी आहे. तिबेटमधील प्राचीन लिपीला ‘लान्त्सा’ हे नाव आहे. ही लिपी भारतातील दहाव्या शतकातील लिपीशी मिळतीजुळती आहे. या लिपीचे वैशिष्ट्य म्हणजे अक्षरांतील शिरोमात्रा. याशिवाय अक्षरांतील उभा दंड शेवटी शेपटीप्रमाणे तीत वळलेला असतो. ए. एच्. फ्रांके यांच्या मते तिबेटात १००० मध्ये लान्त्सा ही लिपी प्रचलित होती. तिचे पूर्व भारतातील अक्षरवटिकांशी विशेषतत्त्वाने साम्य आढळून येते. लान्त्सा लिपीचे नागरी अक्षरांशी जेवढे साम्य आढळून येते, तेवढे शारदा लिपीशी आढळून येत नाही. लान्त्सा लिपी पवित्र मानली जात होती. तीपासून प्रचलित तिबेटी लिपी उत्पन्न झाली. आठव्या शतकानंतर तिबेटी लिपीमध्ये फारसा फरक आढळून येत नाही. प्रचलित द्‌बु–चन या लिपीमध्ये स्वरचिन्ह व्यंजनाला जोडले जाते; परंतु द्‌बु–मेद या लिपीमध्ये ‘उ’ हा स्वरच व्यंजनाला जोडला जातो. कधीकधी व्यंजनांनाही स्वर जोडलेले आढळून येतात.
## तिबेटी देवनागरी तुलना 
right|thumb|200px|रोमन आणि तिबेटी लिपिमध्ये जम्मू कश्मीर मध्ये नोंदणी केलेली कारची नंबर प्लेट

### स्वर 
### व्यंजन 
### तिबेटी अंक 
thumb|350px|center|तिबेटी अंक

## संदर्भ
*Diringer, David, The Alphabet, 2 Vols., London, 1964.
*Jansen, Hans, Sign, Symbol and Script, London, 1970.
*Konow, Sten, Ed. Epigraphia Indica, Vol. XI, Part 6, Calcutta, 1912.
*मराठी विश्वकोश
*http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:लिप्या
वर्ग:जोंगखा भाषा
कॅन्सस सिटी रॉयल्स

इवलेसे
**कॅन्सस सिटी रॉयल्स** हा अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ मिसूरीच्या कॅन्सस सिटी शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने कॉफमन स्टेडियम या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १९६९मध्ये झाली.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:कॅन्सस सिटी (मिसूरी) मधील खेळ
दास कॅपिटल

***कॅपिटल. क्रिटिक ऑफ पॉलिकल इकॉनोमी*** (भांडवल. राजकीय अर्थव्यवस्थेचे समालोचन) (  किंवा  *दास कॅपिटाल*; १८६७-१८८३) हे कार्ल मार्क्सचे भौतिकवादी तत्त्वद्यान, अर्थशास्त्र, व राजनिती ह्या वषयांवर एक मूलभूत पुस्तक आहे. ह्या पुस्तकामध्ये मार्क्सने भांडवलदारी उत्पादन पद्धती मध्ये असलेल्या आर्थिक पुनरावृत्ति समोर आणणयाचा प्रयत्न केला आहे, जो शास्त्रीय अर्थशास्त्रांच्या (उदा. आदम स्मिथ, जोन-बापतिस्त से, डेविड रिकार्डो, जाॅन स्टुअर्ट मिल) तत्त्वांच्या परस्परविरोधी आहे. मार्क्स नियोजित केलेल्या पुस्तकाच्या दुसऱ्या व तिसऱ्या आवृत्ती प्रकाशीत होइपर्यंत जगला नाही. त्या आवृत्त्या त्याच्या लेखांमधून त्याच्या सहकारी फ्रेडरीक एंगल्स याने त्याच्या देहांतानंतर प्रकाशीत केल्या. समाजशास्त्रांमध्ये १९५० पुर्वीच्या पुस्तकांमध्ये सर्वात जास्त उद्धरण केले गेलेले हे पुस्तक आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:साम्यवाद
वर्ग:कार्ल मार्क्स
थेट विक्री प्रतिनिधी

**थेट विक्री प्रतिनिधी** हे उत्पादकांच्या वतीने थेट ग्राहकांना माल किंवा सेवा विकणारे प्रतिनिधी असतात.

## बँक
बँकांनी आपल्या सेवा तसेच विविध आर्थिक उत्पादने ग्राहकांना विपणीत करण्यासाठी ठेवलेल्या कर्मचाऱ्यांना 'थेट विक्री प्रतिनिधी ' असे संबोधले जाते.

थेट विक्री प्रतिनिधी हे बँकेचे पगारी कर्मचारी नसतात पण बँकेच्या उत्पादनाचे विक्री करण्याचे तसेच बँकेला नवे ग्राहक मिळवून देण्याचे अधिकार थेट विक्री प्रतिनिधीना असतात.

या कामाबद्दल थेट विक्री प्रतिनिधीना काही ठराविक रक्कम (उदा. विपणीत केलेल्या प्रत्येक खात्यामागे ठराविक रक्कम) अथवा टक्केवारी (उदा  प्रत्येक कर्जाच्या काही टक्के )नुसार मोबदला दिला जातो.

### कामे
१) बँकेच्या सेवा तसेच विविध उत्पादनाची जाहिरात करणे.

२) नवीन ग्राहकांचे ' आपल्या ग्राहकास ओळखा' (इंग्लिश : KYC)  कागदपत्र गोळा करून बँकेला देणे.

३) ग्राहकाच्या खरेपणाची खात्री करून घेणे.

४) ग्राहकाचे कर्ज प्रकरण मंजूर होण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे धारिणीत लावून बँकेला सदर करणे.

५) कर्जाचे वितरण सुरळीत व्हावे म्हणून ग्राहक तसेच बँकेमध्ये मध्यस्थाचे काम करणे.

वर्ग:बँकिंग
वर्ग:व्यापार
अनुदान

**अनुदान** हे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल ग्राहकास माल किंवा सेवा देण्यासाठीची सोय असते. अनुदान सामन्यतः अनुदान हे सरकारतर्फे दिले जाते परंतु उत्पादक स्वतः किंवा तिऱ्हाइत संस्थाही अशी मदत पुरवू शकतात.

## उदाहरणे
१) खतांच्या किमती कमी होऊन सामान्य शेतकऱ्यांना खते परवडावी.

२) सरकारच्या प्राधान्यक्रमावर असणारे उपक्रम लोकप्रिय व्हावेत म्हणून. उदा. शौचालय बांधणी, शेतातील तळ्यांची बांधणी, वृक्षारोपण इत्यादी.

३) विशिष्ट उत्पादनाची किंमत फार वाढून त्याची मागणी घटू नये या साठी अनुदान देऊन किंमत कमी ठेवली जाते. उदा. विविध रोगांवरील लस

४) बँकाची कर्जे स्वस्तात उपलब्ध व्हावी म्हणून. उदा. अल्पभूधारक शेतकरी, निर्यातक्षम उद्योग, ठिबक सिंचन योजनेसाठी असणारी कर्जे इत्यादी.

५) आंतरराष्ट्रीय बाजारात आपल्या उत्पादनाची किंमत कमी होऊन माल खपावा यासाठी सरकार अनुदान देऊ शकते.

## प्रकार
* प्रत्यक्ष अनुदान - मदत करणारी संस्था लाभार्थीला खरेदी साठी रोख रक्कम देते.
* अप्रत्यक्ष अनुदान -मदत करणारी संस्था परस्पर उत्पादकाला विक्री किंमत आणि लावलेली किंमत यांतील फरक अदा करते. खताच्या कारखान्याला सरकारी मदत मिळून अथवा कर्जावरील व्याजाचा बोजा सरकारने सहन करून लाभार्थीला स्वस्तात उत्पादने मिळणे. या मध्ये लाभार्थीला त्याच्या खात्यात काही पैसे जमा होत नाही पण सरकारच्या धोरणांचा आणि अनुदानाचा लाभ तर होतो.

वर्ग:शेती
वर्ग:व्यापार
वर्ग:बँका
वृक्षारोपण

**वृक्षारोपण** ही विविध प्रकारच्या झाडांची जाणीवपूर्वक केलेली लागवड होय. 

शासकीय banyan जंगलाखाली असणारे भूक्षेत्र वाढावे या साठी मोठ्या पातळीवर वृक्षारोपणाचे कार्यक्रम हाती घेतले जातात. पूर्वी या वृक्षारोपण कार्यक्रमामुळे सुबाभूळ, गुलमोहोर, निलगिरी अशी परदेशी झाडे भारतात लावली गेली. या झाडांची आपल्या स्थानिक पक्ष्यांना सवय नसल्याने या झाडांचा अथवा या झाडांची पाने फुले फळे यांचा वापर भारतीय पक्षी करत नाहीत. कालांतराने शासकीय यंत्रणेला या वृक्षारोपण कार्यक्रमातील त्रुटी लक्षात आल्या. सध्या भारतातील स्थानिक प्रजातींची लागवड करण्याकडे सर्व शासकीय यंत्रणा तसेच गैर सरकारी संस्थांचा कल आहे.

## उद्देश
१) जमिनीवरील झाडांची संख्या वाढवणे

२) जीव विविधता जपण्यासाठी 

३) कीटक, पक्षी, सरीसृप , प्राणी यांना हक्काचा अधिवास निर्माण करून देण्यासाठी

४) जमिनीची धूप होऊ नये म्हणून.

५) पाणी अडवून जमिनीत जिरवता यावे.

६) वाळवंटीकरण रोखण्यासाठी.
 पावसाचे प्रमाण वाढवण्यासाठी

## प्रसिद्ध व्यक्ती
वृक्षारोपण तसेच वृक्षसंवर्धन क्षेत्रातील प्रसिद्ध व्यक्ती

१) जादव पायेंग - आसाम मधील या सामान्य माणसाने ब्रह्मपुत्रा नदीच्या पुरात मरण पावलेल्या सापांकडे आणि प्राण्याकडे पाहून उजाड बेटावर झाडे लावण्यास सुरुवात केली. गेल्या अनेक वर्षात या जंगलाचा पसारा १३३० एकरांपेक्षा जास्ती भूभागावर पसरला आहे. २०१५ साली भारत सरकारने पद्मश्री पुरस्काराने यांना सन्मानित केले आहे.

२) वांगारी मथाई - केन्यामधील या पर्यावरण चळवळीच्या कार्यकर्तीने 'हरित पट्टा चळवळ' ही मोहीम चालवून वृक्षारोपणाचे मोठे काम केले. या त्यांच्या योगदानाबद्दल वांगारी मथाई यांना २००४ सालचा शांततेसाठीचा नोबेल पुरस्कार प्रदान केला गेला.

वर्ग:पर्यावरण
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
डीट्रॉइट टायगर्स

इवलेसे

**डेट्रॉईट टायगर्स** अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ मिशिगनच्या डेट्रॉईट शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने कोमेरिका पार्क या मैदानात खेळले जातात. या संघाची स्थापना १९०१मध्ये झाली.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:डीट्रॉइटमधील खेळ
धर्मपाल कांबळे

**धर्मपाल कांबळे** (जन्म : पुणे, २९ जून १९६३;  - पुणे, - ९ डिसेंबर, २०१७) हे एक मराठी साहित्यिक आणि संशोधक होते. त्यांनी अण्णा भाऊ साठे यांच्या संपूर्ण वाड्मयाचे संपादन करून त्याचे तीन खंड प्रसिद्ध केले होते. पहिला खंड हा पोवाडे, लावण्या आणि गाणी या विषयीचा, दुसरा खंड हा लोकनाट्याविषयीचा तर तिसरा खंड हा अण्णा भाऊ साठेंच्या कथांविषयींचा आहे. हे तिन्ही खंड २०१० साली प्रकाशित झाले आहेत. धर्मपाल कांबळे यांनीच अण्णा भाऊ साठे यांच्या मूळ घराचा शोध लावला.

कांबळे हे पुण्यातील मार्केट यार्ड येथील पोस्ट ऑफिसमध्ये पोस्टमनची नोकरी करीत होते. त्यांनी *अण्णा भाऊ साठे यांचे आत्मचरित्र* आणि *शोध अण्णा भाऊ साठे यांच्या घराचा* ही पुस्तके स्वखर्चाने प्रकाशित केली होती..

## पुस्तके 
* अण्णा भाऊ साठे यांचे आत्मचरित्र (संपादित)
* अण्णा भाऊ साठे समग्र वाङ्मय (३ खंड)
* अण्णा भाऊ साठे - आंबेडकर चळवळीचे वारसदार (लेख)
* प्रबोधनकार केशवसीताराम ठाकरे : व्यक्तित्व, कार्य, साहित्य
* संक्षिप्त रूपांतर-भारतीय राज्यघटना
* मृत्यूकडून जीवनाकडे
* भारतरत्न राजीव गांधी
* शोध अण्णा भाऊ साठे यांच्या घराचा
* राज्यपाल सुशीलकुमार शिंदे

## व्याख्याने 
* पुणे विद्यापीठाच्या लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे अध्यासनात अण्णाभाऊंच्या विविध पैलूंविषयी २००५ ते २००८ अशी सलग ३ वर्षे व्याख्याने.
* पुण्यातील सर परशुरामभाऊ महाविद्यालयातील बाबासाहेब आंबेडकर अध्यासनात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांविषयी व्याख्याने.

## पुरस्कार आणि सन्मान 
* चंद्रशेखर आगाशे शारीरिक शिक्षण महाविद्यालयाचा पुरस्कार
* नाट्य चित्र कला अकादमीचा लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे साहित्यिक पुरस्कार
* पुणे पोस्ट्स टेलिकॉम सोसायटीच्या वतीने 'गुणवंत कामगार पुरस्कार'
* पुण्यातील दैनिक प्रभातमध्ये कांबळे यांच्यावर *पोस्टमन बनला साहित्याचाही दूत* आणि सण्डे पुणे मिरर या वृत्तपत्रात *पोस्टमन्स ट्रिपल ट्रिब्युट टु रायटर* असे प्रशंसापर लेख प्रसिद्ध झाले आहेत.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
काक्षिवत

**काक्षिवत** हा वैदिक कालातील एक विद्वान होता. हा दीर्घतमसचा मुलगा होता. याने अनेक वैदिक सूक्तांची रचना केली. याने आपली मुलगी घोषा हिला शिष्या केले होते.

वर्ग:वेद
खरीव

**खरीव** हे पुणे जिल्ह्यातल्या वेल्हे तालुक्यातील गाव आहे.

## भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
हे गाव २३७ हेक्टर क्षेत्राचे असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ५८ कुटुंबे व एकूण २९२ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर पुणे ५३ किलोमीटर अंतरावर आहे.  यामध्ये १४५  पुरुष आणि १५५  स्त्रिया आहे 
## साक्षरता
* एकूण साक्षर लोकसंख्या: १७७ (६०.६२%)

* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: १०३ (७३.५७%)

* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ७४ (४८.६८%)

## शैक्षणिक सुविधा 
सर्वात जवळील माध्यमिक,उच्च माध्यमिक,कनिष्ठ माध्यमिक शाळा ३ किलोमीटर अंतरावर दापोडे या ठिकाणी आहे.सर्वात जवळील पदवी महाविद्यालय  ७ किलोमीटर अंतरावर विंझर या ठिकाणी आहे. सर्वात जवळील पॉलिटेक्निक चेलाडी या ठिकाणी ३० किलोमीटर अंतरावर आहे.

## वैद्यकीय सुविधा (शासकीय)
सर्वात जवळील सामूहिक आरोग्य केंद्र, प्राथमिक आरोग्य ,पशुवैद्यकीय रुग्णालय १० किलोमीटर अंतरावर वेल्हे या ठिकाणी आहे.सर्वात जवळील पर्यायी औषधोपचार रुग्णालय ३ किलोमीटर अंतरावर दापोडे येथे आहे.

## पिण्याचे पाणी
गावात शुद्धीकरण केलेल्या नळाच्या पाण्याचा,विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.

गावात हॅन्डपंपच्या पाण्याचा, बोअरवेलच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.

गावात नदी / कालव्याच्या पाण्याचा  पुरवठा आहे.

## स्वच्छता 
गावात बंद गटारव्यवस्था उपलब्ध आहे.
या क्षेत्राचा संपूर्ण स्वच्छता अभियानात समावेश आहे.
गावात न्हाणीघरासह सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध आहे.

## संपर्क व दळणवळण 
गावात मोबाईल फोन सुविधा उपलब्ध आहे.गावात ट्रॅक्टर उपलब्ध आहे.
सर्वात जवळील डांबरी रस्ता २ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१४ डिसेंबर कार्यशाळा
वर्ग:वेल्हे तालुक्यातील गावे
वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
सुश्रुत कुलकर्णी

**सुश्रुत कुलकर्णी** हे एक मराठी लेखक-अनुवादक आहेत. ते संगणक तज्ज्ञही आहेत. त्या विषयावर ते नियतकालिकांमध्ये लिखाण करतात. 

३१ मे २०२० च्या दैनिक सकाळमध्ये सुश्रुत कुलकर्णी 'डेटासज्जतेची नवी भरारी' नावाचा लेख आला आहे.

## पुस्तके
* अष्टपैलू स्मार्टफोन 
* आरुषी (अनुवादित, मूळ इंग्रजी, लेखक - अविरुक सेन)
* झिरो टु वन : यशस्वी उद्योजक बनण्यासाठी आणि उज्ज्वल भविष्यासाठी मार्गदर्शन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक : पीटर थील - ब्लेक मास्टर्स)
* पोलीस फाईल्स (सहलेखक - आश्लेषा गोरे, ओमकार कुलकर्णी, केदार वाघ) 
* शेड्स ऑफ सॅफ्रन : भगव्याच्या छटा - वाजपेयी ते मोदी (अनुवादित, मूळ इंग्रजी, लेखक - सबा नक्वी)
* हुप्पराम (अनुवादित बालसाहित्य, मूळ इंग्रजी, लेखिका - ॲनेटी पेन्ट- Annette Pehnt)  
* होमो डेअस : मानवजातीच्या भविष्याचा रोमांचक वेध (अनुवादित, मूळ इंग्रजी, लेखक - युव्हाल नोआ हरारी)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:भाषांतरकार
वाङ्मयीन पुरस्कार

वाङ्मयीन पुरस्कार देणाऱ्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत. त्यांपैकी काही संस्था आणि त्या देत असलेले पुरस्कार - 
# महाराष्ट्र सरकार :  हे पुरस्कार यशवंतराव चव्हाण राज्य वाङ्मयीन पुरस्कार या नावाने दिले जातात. 
; पुरस्कारांची नावे :
* प्रथम प्रकाशन - कादंबरी- श्री. ना. पेंडसे पुरस्कार
* प्रथम प्रकाशन - काव्य-बहिणाबाई चौधरी पुरस्कार
* प्रथम प्रकाशन - नाटक / एकांकिका- विजय तेंडुलकर पुरस्कार
* प्रथम प्रकाशन - लघुकथा- ग. ल. ठोकळ पुरस्कार
* प्रथम प्रकाशन - ललितगद्य-ताराबाई शिंदे पुरस्कार
* प्रथम प्रकाशन - समीक्षा/ सौंदर्यशास्त्र- रा. भा. पाटणकर पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - अनुवादित- तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - अर्थशास्त्र व अर्थशास्त्र विषयक लेखन- सी.डी. देशमुख पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - आत्मचरित्र- लक्ष्मीबाई टिळक पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - इतिहास- शाहू महाराज पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय-कादंबरी- हरी नारायण आपटे पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - चरित्र- न. चिं. केळकर पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - तत्त्वज्ञान व मानसशास्त्र- ना.गो. नांदापूरकर पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - दलित साहित्य- लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - नाटक/एकांकिका-राम गणेश गडकरी पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - पर्यावरण- डॉ. पंजाबराव देशमुख पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - भाषाशास्त्र/ व्याकरण- नरहर कुरुंदकर पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - राज्यशास्त्र / समाजशास्त्र- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - लघुकथा- दिवाकर कृष्ण पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय ललितगद्य- अनंत काणेकर पुरस्कार 
* प्रौढ वाङ्मय - विनोद- श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - विज्ञान व तंत्रज्ञान (संगणक व इंटरनेटसह)- महात्मा ज्योतीराव फुले पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - शिक्षणशास्त्र- कर्मवीर भाऊराव पाटील पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - शेती व शेतीविषयक पूरक व्यवसाय लेखन- वसंतराव नाईक पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - संपादित/ आधारित- रा. ना. चव्हाण पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - समीक्षा/संशोधन/सौंदर्यशास्त्र/ललितकला आस्वादपर लेखन- श्री. के. क्षीरसागर पुरस्कार
* प्रौढ वाङ्मय - संकीर्ण (क्रीडासह)- भाई माधवराव बागल पुरस्कार
* बाल वाङ्मय - कथा (छोट्या गोष्टी, परिकथा, लोककथांसह)- राजा मंगळवेढेकर पुरस्कार
* बाल वाङ्मय - कविता- बालकवी पुरस्कार
* बाल वाङ्मय - कादंबरी- साने गुरुजी पुरस्कार
* बाल वाङ्मय - नाटक व एकांकिका - भा.रा. भागवत पुरस्कार
* बाल वाङ्मय - सर्वसामान्य ज्ञान (छंद व शास्त्रे)- यदुनाथ थत्ते पुरस्कार
* बाल वाङ्मय - संकीर्ण- ना. धो. ताम्हणकर पुरस्कार
* सयाजी महाराज गायकवाड पुरस्कार
* सरफोजीराजे भोसले बृहन्महाराष्ट्र पुरस्कार 
# कोकण मराठी साहित्य परिषद. यांचे कडून देण्यात येणारे १५ पुरस्कार 
* एकांकिका – रमेश कीर पुरस्कार
* कथासंग्रह – वि. सी. गुर्जर स्मृती पुरस्कार 
* कविता – आरती प्रभू पुरस्कार
* चरित्र – आत्मचरित्र – धनंजय कीर स्मृती पुरस्कार
* दृकश्राव्यकला, सिनेमा - भाई भगत स्मृती पुरस्कार
* बालवाङ्मय – प्र.श्री.नेरुरकर स्मृती पुरस्कार
* ललित गद्य – अनंत काणेकर स्मृती पुरस्कार
* संकीर्ण वाङ्मय – वि. कृ. नेरुरकर स्मृती पुरस्कार

* 
*
* 
* 
*  

#
#
#
चिक्कण माती

**चिक्कण माती** (इंग्लिश: Clay)  हा काळ्या मातीचा एक प्रकार आहे. ही माती भिजली की चिकट होते. या प्रकारची माती भांडी तसेच मूर्ती बनविण्यासाठी वापरली जाते.

वर्ग:पर्यावरण
सिबिल

**क्रेडिट इन्फर्मेशन ब्युरो इंडिया लिमिटेड** (लघुरूप -**सीआयबीआयएल**) ही पतमानांकन करणारी संस्था आहे. हिची स्थापना रिझर्व्ह बँकेच्या सिद्दिकी समितीच्या शिफारशीनुसार २००० साली करण्यात आली.

भारतीय नागरिकांच्या तसेच कंपन्यांच्या पत निर्धारणासंबंधी माहिती गोळा करणे तसेच पतमानांकन करणे हे सिबिलचे काम आहे.

साधारणतः २४०० बँका, आर्थिक संस्था तसेच बँक नसलेल्या अन्य आर्थिक संस्था सिबिलच्या सदस्य आहेत. या सर्व सदस्यांकडून आलेली सुमारे ५५ कोटी लोकांची पतविषयक माहिती सिबिलकडे जमा आहे.

२०१६ साली ट्रान्स युनियन या कंपनीने सिबिल मधील ८२ टक्के भाग भांडवल खरेदी केले. आता सिबिलचे नाव **ट्रान्स युनियन सिबिल** असे आहे

## सिबिल स्कोअर 
२००७ साली सिबिलने बँका आणि आर्थिक संस्थांना उपयुक्त अशा पहिल्या भारतीय पतमानांकनाचे - 'सिबिल  स्कोअर'चे - प्रतिरूप बनवले. २०११ पासून वैयक्तिक ग्राहकांनासुद्धा हा सिबिल स्कोअर देण्याची सोय करण्यात आली. आजकाल कर्ज देण्यापूर्वी सर्व बँका ग्राहकाचा सिबिल स्कोअर बघून कर्ज देण्याबद्दल निर्णय घेतात.

## सिबिल स्कोअरसाठी माहिती जमा करण्याची पद्धत 
सिबिल स्कोअरसाठी बँकांकडून जमा झालेली माहिती वापरली जाते. दर तिमाहीच्या शेवटी सदस्य असणाऱ्या सर्व बँका सिबिलला आपण मंजूर केलेली कर्जे, परतफेडीची माहिती, तिमाहीत बुडीत गेलेली कर्जे, ग्राहकाचे के वाय सी  तपशील (म्हणजे नाव, गाव, पत्ता, पॅन क्रमांक इत्यादी ) सिबिलकडे सोपवतात. सर्व बँकाकडून आलेला हा माहितीसाठा सिबिल जमा करून घेते. 

बँकेकडे कुणी ग्राहक कर्ज मागण्यासाठी आला की बँका सिबिलकडे त्या ग्राहकाची माहिती मागतात. इतर सर्व सदस्य बँकाकडून आलेल्या माहितीचा धांडोळा घेऊन सिबिल त्या ग्राहकाची आर्थिक कुंडली बनवते. या ग्राहकाने कुठल्या बँकेकडून कर्ज घेतले, किती घेतले, परतफेड कशी केली, बुडीत झाले का? इत्यादी अनेक गोष्टी, ग्राहकाचा सिबिल स्कोअर मोजताना ध्यानात घेतल्या जातात.

## औद्योगिक सेवा
सिबिलने २०१० पासून खालील दोन सेवा खास औद्योगिक ग्राहकांसाठी देणे सुरू केले आहे.

१) **सिबिल डिटेक्ट** - अति जोखीम असणाऱ्या उद्योगांसाठी माहितीचा साठा

२) **सिबिल मॉर्गेज चेक** - मालमत्ता तारणाची माहिती असणारा भारतातील पहिला केंद्रीय माहितीसाठा

## बाह्य दुवे 
* सिबिलची वेब साईट 
* व्यक्तिगत उपयोगासाठी सिबिल वेब साईट 

वर्ग:व्यापार
वर्ग:बँकिंग
पतमानांकन

**पतमानांकन** हे ठराविक निकषांवर ग्राहकाची पत जोखून त्यांचे एका मोजपट्टीवर केलेले मूल्यांकन होय.

पतमानांकनाची प्रक्रिया प्रत्येक धनको वेगवेगळ्या प्रकारे करतात. पतमानांकन उच्च असेल तर अशा ग्राहकास कमी दराने कर्ज मिळते. जर पतमानांकन कमी असेल तर कर्ज नाकारले जाते किंवा अधिक व्याजदराने कर्ज दिले जाते.

आर्थिक संस्था तसेच कंपन्यांचे सुद्धा पतमानांकन केले जाते.

भारतामध्ये सिबिल सारखी संस्था सामान्य नागरिकांचे तसेच कंपन्यांचे पतमानांकन करते.

एखाद्या देशाचे पतमानांकन मूडीज, एस अँड पी अश्या संस्था करतात. देशातील आर्थिक तसेच राजकीय स्थिरतेचा अंदाज या मानांकनावरून करता येतो

## वैयक्तिक पतमानांकनाचे निकष 
१) ऋणकोचे मासिक उत्पन्न

२) सामाजिक दर्जा

३) परतफेडीची क्षमता

४) चल आणि अचल मालमत्ता

५) गुंतवणूक

६) जबाबदाऱ्या तसेच सांप्रत कर्ज

## संस्था, कंपन्यां, आदींच्या पतमानांकनाचे निकष 
१) भाग भांडवल

२) व्यवसायाचे स्वरूप आणि त्यातील जोखीम

३) प्रवर्तक आणि त्यांचा व्यवस्थापनातील तसेच भांडवलातील सहभाग

४) भविष्यातील मागणीचे आणि विक्रीचे अंदाज

५) आर्थिक शिस्त

६) ताळेबंदातील खात्यांची विविध गुणोत्तरे

७) सध्याच्या कर्जांची परतफेड

८) संचालक मंडळातील व्यक्तींची पत

९) मागील वर्षातील विक्री, नफा, नफ्याचे प्रमाण

## देशांसाठी पतमानांकनाचे निकष 
१) देशाची आर्थिक स्थिती - आयात निर्यात, राष्ट्रीय उत्पादन, राष्ट्रीय कर्ज, व्याजाच्या रकमेचे राष्ट्रीय सकल उत्पन्नाशी असणारे प्रमाण, देशाचे ऋणको कोण आहेत ?

२) आर्थिक धोरणे - आर्थिक समानता, व्यवसाय करण्यातील सहजता, ऋण उपलब्धता, परकीय चलनाची उपलब्धता

३) देशातील चळवळी, कामगार क्षेत्रातील अस्वस्थता

४) सरकारविरुद्ध सुरू असणारा असंतोष - राजकीय विरोध, विकास प्रकल्पांना मिळणारा पाठिंबा अथवा विरोध

५) आर्थिक धोरणाची अंमलबजावणी - नोकरशाहीची उत्पादकता, भ्रष्टाचाराचा नायनाट, सरकारी खात्यातील समन्वय

६) परराष्ट्र संबंध - शेजारी देशांशी शांततापूर्ण संबंध, सौहार्द

७) मानवी विकासासाठी केले जाणारे प्रयत्न -  शिक्षण, आरोग्य इत्यादी क्षेत्रात होणारी प्रगती

वर्ग:व्यापार
वर्ग:बँकिंग
टांकसाळ

नाणी बनवणाऱ्या कारखान्याला **टांकसाळ** असे म्हणतात. टांकसाळी सामान्यतः सरकारी मालकीच्या असतात. खाजगी टांकसाळींवर कडक सरकारी नियंत्रण असते. एखाद्या देशातील टांकसाळी इतर देशांसाठीही नाणी तयार करतात.

## कामे 
१) देशात रोज वापरली जाणारी नाणी बनवणे

२) अचूक मापाची वजने तथा मापे बनवणे

३) सरकारी सोने तथा चांदीच्या लगडी बनवणे

४) विविध सरकारी खाते तसेच सेना दलांसाठी गौरवपर पदके, मानचिन्हे (वीरचक्र ,कीर्तिचक्र इत्यादी), गणवेशावरील बिल्ले बनवणे

५) अधिकृत व्यापाऱ्यांकडून कच्चे सोने घेऊन त्यांना शुद्ध सोन्याच्या लगडी बनवून देणे.

## टांकसाळ खूण 
प्रत्येक नाण्यावर ते नाणे कुठल्या टांकसाळीने बनवले आहे याची खुण असते. सामान्यतः नाणे कुठल्या साली बनवले गेले या वर्षाच्या आकड्याखाली टांकसाळ खुण असते.
नाणेसंग्रह करणारे अनेक जण विशिष्ट टांकसाळ खुणेची नाणी जमवत असतात.

भारतातील नाण्यांवरच्या टांकसाळीच्या खुणा खालील प्रमाणे असतात -

१) **मुंबई टांकसाळ** - वर्षाच्या आकड्या खाली पत्त्यातील चौकटची खूण किंवा B हे अक्षर किंवा M हे अक्षर (१९९६ नंतर छापलेल्या नाण्यासाठी).

२) **कलकत्ता टांकसाळ** - कुठलीही टांकसाळ खूण नसते

३) **हैदराबाद टांकसाळ** - पंचकोनीय तारा (*)

४) **नॉयडा टांकसाळ** - छोटा किंवा मोठा ठिपका (° किंवा o)

## भारतातील आधुनिक टांकसाळीचा इतिहास 
१) १७५७ साली इंग्रजांनी कोलकाता येथे पहिली टांकसाळ उघडली. सध्या वापरात असणारी कोलकाता येथील 'अलीपूर टांकसाळ' दुसऱ्या महायुद्धापूर्वी बांधणे सुरू झाले. १९५२ साली तत्कालीन अर्थमंत्री श्री चिंतामणराव देशमुख यांनी तिचे उद्घाटन केले.

२) सिकंदराबाद (हैदराबादचे जुळे शहर) येथे असणारी चेरलापल्ली टांकसाळ १८०३ साली निजामाच्या शासनासाठी चालू झाली. १९९७ साली या टांकसाळीची जुनी जागा बदलून ती सध्याच्या जागी हलवली.

३) मुंबई येथील फोर्ट विभागात असणारी भारतीय टांकसाळ १८२९ साली तत्कालीन इंग्रज गव्हर्नर यांनी सुरू केली.

४) १९८८ साली सुरू झालेली उत्तर प्रदेश राज्यातील नॉयडा येथील टांकसाळ ही स्वतंत्र भारतात उभारली गेलेली पहिली टांकसाळ आहे. स्टेनलेस स्टील पासून बनवलेली भारतीय नाणी नॉयडा टांकसाळीत प्रथम बनवली गेली.

## बाह्य दुवे 
* मुंबई टांकसाळ 
* कोलकाता टांकसाळ 
* हैदराबाद टांकसाळ
* नॉयडा टांकसाळ 

वर्ग:व्यापार
वर्ग:अर्थशास्त्र
वर्ग:शासनसंस्था
वर्ग:नाणकशास्त्र
वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख