open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पी-नोट्‌स

**पी-नोट्‌स** हे पार्टिसिपेटरी नोट्‌स या शब्दाचे लघुरूप आहे. परदेशी गुंतवणूकदार भारतीय शेअर बाजारात गुंतवणूक करण्यासाठी त्याचा वापर करतात. यामध्ये त्या गुंतवणूकदारांनी थेट शेअर खरेदी करण्याची किंवा सेबीकडे नोंदणी करण्याची गरज नसते. उदाहरणार्थ, भारतीय ब्रोकर शेअर खरेदी करतात आणि त्याच्या पार्टिसिपेटरी नोट्‌स संबंधित गुंतवणूकदारांना देतात. 

पी-नोट्‌सचा वापर एक प्रकारे हवाला गैरव्यवहारांसाठी होत असल्याची काही प्रकरणे समोर आल्याने त्यांच्याबाबत काही धोरणे आखण्याचा सरकार विचार करत आहे. 

वर्ग:गुंतवणूक
बालमित्र मराठी विभागीय साहित्य संमेलन

पहिले **बालमित्र मराठी विभागीय साहित्य संमेलन** २६-२७ जून २०१० या दिवसांना कऱ्हाड येथे झाले. संमेलनाध्यक्ष दैनिक सकाळचे संपादक सुरेशचंद्र पाध्ये होते.

पहा : साहित्य संमेलने
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
नेपल्सचे राजतंत्र

## हे सुद्धा पहा 
* नेपल्सचे युद्ध

वर्ग:इटलीचा इतिहास
कोबाड गांधी

**कोबाड गांधी** हे नक्षलवादी चळवळीचे महत्त्वाचे नेते आहेत. त्यांचा जन्म पारशी कुटुंबात झाला. देहरादून येथील शाळेत शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर सेंट झेव्हियर्स महाविद्यालयातून त्यांनी शिक्षण घेतले. त्यानंतर लंडन येथेन चार्टर्ड अकाउंटंटचा कोर्स पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी काही काळ इंग्लंडमधील विविध कंपन्यांमध्येही काम केले. 

कोबाड गांधी हे कानू सन्याल यांच्यानंतर नक्षलवादी गटांना वैचारिक खतपाणी देणारे व आपले आयुष्य नक्षलवाद्यांसाठी समर्पित केलेले नेते आहेत. ते माओवाद्यांच्या पॉलिट ब्युरोचे सदस्यही आहेत.

देशात नक्षलवादी जाळे पसरविण्याच्या आरोपाखाली कोबाड गांधी यांना दिल्ली पोलिसांनी २००९ साली अटक केली. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय व्यक्ती
वर्ग:नक्षलवादी चळवळ
सिसिलीचे राजतंत्र

राजतंत्र
वर्ग:इ.स. ११३० मधील निर्मिती
वर्ग:इ.स. १८१६ मधील समाप्ती
इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)

**इटलीचे राजतंत्र** (इटालियन:*रेइन्यो दितालिया*[ˈreɲɲo diˈtaːlja]) हे १७ मार्च, १८६१ ते १० जून, १९४६ दरम्यान इटली व आसपासच्या प्रदेशांतील राज्य होते.

राजतंत्र
वर्ग:इ.स. १८६१ मधील निर्मिती
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील समाप्ती
*
कोरियन साम्राज्य

**कोरियन साम्राज्य** (कोरियन:대한제국 उच्चार:*दाए हान जाए गुक*) हे एक अर्वाचीन साम्राज्य होते.

वर्ग:कोरियाचा इतिहास
वर्ग:साम्राज्ये
शिक्षक साहित्य संमेलन संस्था

१९ जानेवारीला २०१२ला दादरमधील राजा शिवाजी विद्यालयात झालेल्या दुसऱ्या राज्यव्यापी शिक्षक साहित्य संमेलनाच्या निमित्ताने, अशी संमेलने भविष्यकाळात भरवण्यासाठी, शिक्षकांच्या साहित्य प्रज्ञेचा शोध घेण्यासाठी आणि भाषा व साहित्य अध्यापनाच्या आशयसमृद्घीसाठी शिक्षक साहित्य संमेलन या नावाची नवी संस्था स्थापन करण्यात आली आहे. महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती महामंडळाचे अध्यक्ष मधु मंगेश कर्णिक आणि अखिल भारतीय मराठी साहित्य महामंडळाच्या अध्यक्षा उषा तांबे या संस्थेच्या सध्याच्या मानद सचिव असून नीरजा धुळेकर या अध्यक्षा आहेत.

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
गडकरी पुरस्कार

गडकरी या नावाचे मराठी नाटकादी साहित्यासाठी अनेक पुरस्कार आहेत. वेगवेगळ्या संस्था हे पुरस्कार देतात.
त्यांतले  काही पुरस्कार आणि ते मिळवणाऱ्या व्यक्ती अशा : 

* देवयानी प्रकाशन संस्था (ऐरोली, नवी मुंबई) :  नाट्यलेखनासाठी राम गणेश गडकरी पुरस्कार :
** पहिला (२०१०) : प्रवीण बर्दापूरकर  यांना -
** दुसरा - (२०११) : उत्तम कांबळे  यांना -

* अखिल भारतीय मराठी नाट्यपरिषद (पिंपरी चिंचवड शाखा) : स्पर्धेत उत्कृष्टरीत्या एकांकिका सादर करण्यासाठी राम गणेश गडकरी पुरस्कार :
** १५वा (२०१४)
** १४वा (२०१३)
** १३वा (२०१२)
** १२वा (२०११)

* अंकुर वाचनालय, चांदूर (अकोला जिल्हा) : नाट्यलेखनासाठी राम गणेश गडकरी पुरस्कार :
** xxवा (२००६) : कुंडलिक केदारी (कथा इंद्रपुरीची या नाटकासाठी)
* अखिल भारतीय मराठी नाट्यपरिषद (नागपूर शाखा) :  नाट्यलेखनासाठी राम गणेश गडकरी पुरस्कार :
** xxवा (२०११) : प्रतिभा कुळकर्णी यांना
* अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषद (मुंबई शाखा): नाट्यलेखनासाठी राम गणेश गडकरी पुरस्कार :
** xxवा (२०१२)
** xxवा (२०११) :  प्र.ल. मयेकर
** xxवा (२०१०) : गो.पु. देशपांडे (शेवटचा दिस या नाटकासाठी)
** xxवा (२००९) : अशोक समेळ
** xxवा (२००८) : अरुण मिरजकर (निब्बण या नाटकासाठी)
** xxवा (२००७) :
** xxवा (२००६) : दत्ता केशव
** xxवा (२००१) : सुरेश खरे
** xxवा (१९९९) : श्याम मनोहर
** xxवा (१९८५) : कुसुमाग्रज
* यांशिवाय हा पुरस्कार ('लास्ट बॅच'साठी) ह.शी. खरात यांना, ('ओसामा'साठी) असिफ अन्सारी यांना व बालनाट्यासाठी दिनकर देशपांडे यांनाही मिळाला आहे.
* महाराष्ट्र सरकार : दिवंगत नाट्यकलाकाराच्या पत्‍नीला : रमाबाई गडकरी स्मृति पुरस्कार :
** xxवा (२०१०) : पार्वतीबाई मुळूक

वर्ग:पुरस्कार
वर्ग:राम गणेश गडकरी
मधुकर सामंत

महसूल खात्यातून अतिरिक्त जिल्हाधिकारी म्हणून निवृत्त झालेले **मधुकर सामंत** हे प्रेक्षकांसमोर विनोदी मराठी कार्यक्रम सादर करणारे एक कलावंत आहेत. 
## नाटकातून भूमीका
नाटकातून  मध्यवर्ती  भूमिका -- पु. ल. देशपांडे  यांच्या  अंमलदार  मध्ये  सर्जेराव,   बाळ कोल्हटकर  यांच्या  " वेगळे  व्हायचं  मला ! "  मध्ये  काकाजी ,  वसंत  सबनीस  यांच्या  "प्रेक्षकांनी  क्षमा  करावी  " या  नाटकामध्ये  भीम , या भूमिकांसाठी   प्रथम  पारितोषिके  
## स्वलिखीत निर्मीत नाटके
नाटके :  "असा  मी  काय  गुन्हा  केला ! ",    " सोंगट्या ", " ही  व्यथा  मनीची  सांगू  कुणा ? "  इत्यादी  प्रकाशित  नाटकांचे  लेखक , दिग्दर्शक  आणि  सादरकर्ते

## धो धो हसा, ध्यानस्थ बसा
निवृत्त झाल्यावर मधुकर सामंत यांना **धो धो हसा, ध्यानस्थ बसा** हा कार्यक्रम सुरू केला. माणसांमाणसांमधील ताणतणावाचे संबंध, घरातील बिघडलेले नातेसंबंध, समाजात बोकाळलेला चंगळवाद, व्यसनाधीनता, ज्येष्ठ नागरिकांचे प्रश्न अशा अनेक प्रश्नांवर हा कार्यक्रम भाष्य करतो. या कार्यक्रमाचा २००वा प्रयोग, ३१ मार्च २०१२ला पुणे शहरात भोसलेनगरमध्ये झाला.  या कार्यक्रमाचे प्रयोग महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांसह परदेशांतही झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते
वर्ग:मराठी नाटककार
ब्रिक्स बँक

"'न्यू डेव्हलपमेंट बँक'" जिला **ब्रिक्स बँक** असेही संबोधले जाते ही एक बहुराष्ट्रीय वित्तसंस्था असून ती ब्राझिल, रशिया, भारत, चीन व दक्षिण आफ्रिका या देशांच्या बनलेल्या ब्रिक्‍स  गटाद्वारे चालविली जाते. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय संघटना
दुसरे मेक्सिकन साम्राज्य

**मेक्सिकन साम्राज्य** (स्पॅनिश:Imperio Mexicano) हे मेक्सिकोचे १८६४-१८६७ या काळातील नाव होते. नेपोलियन तिसरा याने हे साम्राज्य तयार केले. या साम्राज्याचा मॅक्सिमिलियन पहिला, मेक्सिको हा राजा होता.  

वर्ग:मेक्सिकोचा इतिहास
वर्ग:साम्राज्ये
*
जठराचा कर्करोग

जठराचा कर्करोगचा अर्थ जठराच्या कोणत्याही भागात तयार झालेला कर्करोग असा असतो. संपूर्ण जगात दरवर्षी साधारण ८,००,००० मृत्यु होत असतात.

## लक्षणे
* थोडे जेवल्यावर पोट भरल्यासारखं वाटणे.
* नेहेमी पोट फुगलेले वाटणे
* अकारण वजन कमी होणे
* शौचाला काळ्या रंगाचा रक्तस्त्राव होणे किंवा शौचास काळी होणे
 
## कारणे
एच. पायलोरी हा जंतू जठरव्रणास कारणीभूत असतो. या जंतूमुळे जठराचा कर्करोग होऊ शकतो. एच. पायलोरी हा जीवाणू कर्करोगजनक आहे.

## रोगनिदान
### तपासण्या
### अवस्था
## उपचार पद्धती
### शस्त्रक्रिया
### रसायनोपचार
### किरणोपचार(रेडियोथेरेपी)
## आढळ
## संदर्भ
वर्ग:कर्करोग
वर्ग:विकिप्रकल्प वैद्यकशास्त्र
गोपालदास

१६३५ साली समर्थ राजस्थानात जयपूरला आले.तिथे आचार्य गोपालदास त्यांचे शिष्य झाले.गोपालदासांवर समर्थांनी केलेला देशभक्तीचा संस्कार दीर्घकाळ टिकून होतो. १६७० साली औरंगजेबाच्या धर्मवेडास उधान आले.या देशात राहण्यासाठी हिंदूंनी राहण्यासाठी हिंदू जिझिया कर भरला पाहिजे, असे फर्मान औरंगजेबाने काढले.आचार्य गोपालदास यांनी हा कर भरण्यास नकार दिला.त्यांना अटक करून औरंगजेबाच्या दरबारात आणले गेले. तिथेदेखील त्यांनी स्पष्ट शब्दांत आपली भूमिका मांडली आणि कर भरण्यास नकार दिला. औरंगजेबाने आपल्या मारेकऱ्यांना आचार्यांची हत्या करण्यास सांगितले.परंतु मारेकरी पोहोचण्यापूर्वीच गोपालदासांनी आपल्या कुबडीतील तलवार स्वतःच्या छातीत खुपसून आत्मसमर्पण केले.गोपाल दासांच्याच घराण्यातील १० वे पुरुष रामचंद्रवीर हे भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या बरोबर होते .रामचंद्रवीरांचे सुपुत्र आचार्य धर्मेंद्र महाराज आजही धर्मजागृतीचे काम करीत आहेत.याचा अर्थ समर्थांनी १६३५ साली जयपुरात पेटवलेली देशभक्तीची ज्योत अजूनही तेवत आहे.

वर्ग:समर्थ संप्रदाय
वर्ग:हिंदू संत
वर्ग:जाणकार
नॅशनल लीग फॉर डेमॉक्रसी

**नॅशनल लीग फॉर डेमॉक्रसी** (एनएलडी) हा म्यानमार देशातील लोकशाहीसाठी दोन दशके लढा देणारा व  नोबेल शांतता पुरस्कारविजेत्या ऑंग सान सू क्यी यानी सप्टेंबर 1988 मधे स्थापन केलेला राजकीय पक्ष आहे.

मार्च २०१२ सालच्या ऐतिहासिक पोटनिवडणुकीत या पक्षाने लढविलेल्या 44 जागांपैकी 43 जागांवर पक्षाचे उमेदवार विजयी झाले. 

## संदर्भ 
वर्ग:राजकीय पक्ष
वर्ग:लोकशाही
हाफिज सईद

**हाफिज मुहम्मद सईद** ( १० मार्च, इ.स. १९५० - हयात ) हा मुंबईवर २६ नोव्हेंबर २००८ला झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याच्या कटाचा प्रमुख सूत्रधार व प्रमुख आरोपी आहे. जमात-उद-दवा व  लष्कर-ए-तैयबा या पाकिस्तानी अतिरेकी संघटनेचा तो संस्थापक प्रमुख आहे.  सईद याला पाकिस्तानातील सुप्रीम कोर्टाने सबळ पुराव्याअभावी सोडून दिले असले तरी त्याला कटकारस्थान व भारताविरुद्ध युद्ध पुकारण्याच्या आरोपात भारतीय ट्रायल कोर्टाने दोषी धरले आहे. 

## इनाम  
हाफिज सईद याला पकडणाऱ्या किंवा त्याच्या संदर्भात महत्त्वाची माहिती देणाऱ्या व्यक्तीला अमेरिका सरकारने तब्बल १ कोटी अमेरिकी डॉलरचे इनाम १ एप्रिल २०१२ रोजी घोषित केले आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:इस्लामी दहशतवाद
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
वर्ग:भारतात इस्लामिक दहशतवाद
राफ्लेशिया

**राफ्लेशिया** ही इंडोनेशियामध्ये आढळणारी वनस्पती आहे. याचे फुल १ मीटर रुंदीचे व १० किलोग्रॅम वजनाचे असते.हे एक जगातील सर्वात मोठे फुल आहे.

वर्ग:वनस्पती
टॉलस्टॉय फार्म

**टॉलस्टॉय फार्म** हा महात्मा गांधींनी दक्षिण आफ्रिकेत उभारणी केलेला आश्रम आहे. हेरमन क्लैनबिच या मित्रा सोबत गांधींनी येथे अहिंसेच्या तत्त्वावर आभ्यास व आचार विचार केला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महात्मा गांधी
डेन्मार्क-नॉर्वे

**डेन्मार्क-नॉर्वे** हा युरोप खंडातील एक भूतपूर्व देश आहे.

वर्ग:स्कँडिनेव्हिया
वर्ग:युरोपातील भूतपूर्व देश
कल्मार संघटन

वर्ग:नॉर्वेचा इतिहास
वर्ग:डेन्मार्कचा इतिहास
वर्ग:स्वीडनचा इतिहास
वर्ग:रिकामी पाने
रिसॅट १

**रिसॅट १** हा भारताचा देशांतर्गत बनवलेला १८५८  किलोग्रॅम वजनाचा  उपग्रहाच्या  पहिला  हवामानाचा अंदाज घेणारा उपग्रह आहे. हा उपग्रह  २६  एप्रिल रोजी सकाळी ७ .४७  वाजता  "पीएसएलव्ही' ह्या अग्नी बाणाच्या  माध्यमातून  सतीश धवन स्पेस सेंटर श्रीहरिकोटा भारत येथून  प्रक्षेपित करण्यात आला. या उपग्रहाद्वारे सर्व ऋतूंमध्ये चोवीस तास पृथ्वीची छायाचित्रे काढणे शक्य होणार आहे. त्यामुळे हवामानाचा अचूक अंदाज घेणे शक्य होणार आहे. 

ढगाळ वातावरण असताना भारताचे पूर्वीचे रिमोट सेन्सिंग उपग्रह जमिनीवरील छायाचित्रे घेऊ शकत नाहीत. रिसॅट-१ च्या द्वारे ढगाळ वातावरणातही जमिनीवरील स्पष्ट छायाचित्रे घेता येतात.  

४९८  कोटी रुपयांच्या या मोहिमेत ३७८  कोटी रुपये रिसॅट-१ च्या निर्मितीवर खर्च करण्यात आले आणि  १२०  कोटी रुपये पीएसएलव्ही या रॉकेटच्या बांधणीचा खर्च झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:कृत्रिम उपग्रह
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह
वर्ग:भारतीय उपग्रह
घुमडे

**घुमडे** हे मालवण तालुक्यातील गाव आहे. या गावाची रचना अशी आहे की, चारी बाजूंनी दऱ्या आणि त्या खोलगट बशीसारख्या भागात हा गाव वसलेला आहे. गावात आरोळी दिली की, ती तिथेच घुमते.

** घुमडे** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मालवण तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:मालवण तालुक्यातील गावे
वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे
पी. व्ही. देशमुख

**पी. व्ही. देशमुख**  हे नगरविकास विभागातील माजी उपसचिव आहेत. मुंबईच्या कुलाब्यातील वादग्रस्त आदर्श हाऊसिंग सोसायटी घोटाळ्याप्रकरणी सीबीआयने गुन्हा दाखल केलेल्या आरोपींपैकी ते एक आरोपी आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील भ्रष्टाचाराचे आरोपी
जयराज फाटक

**जयराज फाटक** हे १९७८ च्या बॅचचे आयएएस अधिकारी आहेत. मुंबईच्या कुलाब्यातील वादग्रस्त आदर्श हाउसिंग सोसायटी घोटाळ्याप्रकरणी सीबीआयने गुन्हा दाखल केलेल्या आरोपींपैकी ते एक आरोपी आहेत.  मुंबई महापालिकेच्या आयुक्तपदी असताना "हायराईज बिल्डिंग कमिटी'ची परवानगी न घेता आदर्शच्या इमारतीची उंची वाढविण्यासाठी फाटक यांनी परवानगी दिली व त्या मोबदल्यात या सोसायटीत त्यांच्या मुलाच्या नावे घर मिळविले, असा आरोप सीबीआयने ठेवून याना ४ एप्रिल २०१२ रोजी अटक केली.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील भ्रष्टाचाराचे आरोपी
कन्हय्यालाल गिडवानी

**कन्हैयालाल गिडवानी** हे मुंबईच्या कुलाब्यातील वादग्रस्त आदर्श हाउसिंग सोसायटीचे मुख्य प्रवर्तक आहेत. ते काँग्रेसचे माजी आमदारही आहेत.  आदर्श हाउसिंग सोसायटी घोटाळ्याप्रकरणी सीबीआयने गुन्हा दाखल केलेल्या आरोपींपैकी ते एक आरोपी आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील भ्रष्टाचाराचे आरोपी
टी.के. कौल

निवृत्त मेजर जनरल **टी. के. कौल** हे भारतीय संरक्षण विभागाचे माजी अधिकारी आहेत.  मुंबईच्या कुलाब्यातील वादग्रस्त आदर्श हाउसिंग सोसायटी घोटाळ्याप्रकरणी सीबीआयने गुन्हा दाखल केलेल्या आरोपींपैकी ते आरोपीं आहेत व यांना अटक करण्यात आली आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील भ्रष्टाचाराचे आरोपी
रामानंद तिवारी

**रामानंद तिवारीं** हे माजी माहिती आयुक्त व नगरविकास विभागाचे माजी प्रधान सचिव आहेत. मुंबईच्या कुलाब्यातील वादग्रस्त आदर्श हाऊसिंग सोसायटी घोटाळ्याप्रकरणी सीबीआयने गुन्हा दाखल केलेल्या आरोपींपैकी ते आरोपीं आहेत. यांनी आदर्श सोसायटीला जमीन मिळवून देण्यास मदत केल्याचा आरोप आहे व त्या मोबदल्यात या सोसायटीत घर मिळविले असा आरोप सीबीआयने ठेवून याना ४ एप्रिल २०१२ रोजी अटक केली.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील भ्रष्टाचाराचे आरोपी
कुसुंडा भाषा

**कुसुंडा** ही नेपाळमधे फार कमी बोलली जाणारी व झपाट्याने मृतप्राय होत चाललेली भाषा आहे. 
 
 

## संदर्भ 
वर्ग:भाषा
वर्ग:नेपाळमधील भाषा
साईबाबा संस्थान (शिर्डी)

**साईबाबा संस्थान, शिर्डी** हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर जिल्ह्याच्या  शिर्डी येथील श्री साईबाबांच्या समाधी मंदिराचे कामकाज पाहणारे व साईबाबांच्या दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांना सोयीसुविधा पुरविणारी संस्था आहे. या संस्थानाकडून इतरही अनेक समाजोपयोगी कामे केली जातात. याची स्थापना दिनांक १३ फेब्रुवारी, इ.स. १९२२ रोजी अहिल्यानगरच्या सिटी सिव्हील कोर्टाकडून झाली.

## सभा
साईबाबा संस्थानची पहिली सभा संतकवी श्री. दासगणू महाराज यांच्या अध्यक्षतेखाली संस्थानच्या स्थापनेनंतरच्या पहिल्या रामनवमीला म्हणजेच दिनांक ६ एप्रिल, इ.स. १९२२ रोजी झाली होती.

## उत्पन्न
साईभक्तांकडून मिळणारी देणगी हे संस्थानाचे उत्पन्नाचे प्रमुख साधन आहे. पहिल्या वर्षी म्हणजे इ.स. १९२२ साली रामनवमीला संस्थानला ७७३ रुपये साठ पैसे देणगी जमा झाली होती, तर इ.स. २०१२ साली रामनवमीला तीन कोटी नऊ लाख सदोतीस हजार रोख रक्कम, ६९६ ग्रॅम सोने व पावणेतीन किलो चांदी संस्थानकडे साईभक्तांकडून जमा झाली.

## बाह्य दुवे
साईबाबा संस्थानचे अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:शिर्डी
प्रदीप व्यास

**प्रदीप व्यास**  हे आयएएस अधिकारी आहेत. महाराष्ट्र राज्याचे अर्थ विभागाचे माजी सचिव आणि  मुंबई माजी जिल्हाधिकारी आहेत. मुंबईच्या कुलाब्यातील वादग्रस्त आदर्श हाउसिंग सोसायटी घोटाळ्याप्रकरणी सीबीआयने गुन्हा दाखल केलेल्या आरोपींपैकी ते आरोपीं आहेत. आरोप सीबीआयने ठेवून याना २१ माच २०१२ रोजी अटक केली.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील भ्रष्टाचाराचे आरोपी
मधु कोडा

**मधु कोडा** (६ जानेवारी, १९७१ - ) हे झारखंडचे माजी मुख्यमंत्री आहेत. हे १४ सप्टेंबर, २००६ ते २३ ऑगस्ट, २००८ पर्यंत सत्तेवर होते.

हे झारखंडचे चौथे मुख्यमंत्री होत.

वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म
वर्ग:झारखंडचे मुख्यमंत्री
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:जगन्नाथपूरचे आमदार
नामदाफा राष्ट्रीय उद्यान

right|150px 
**नामढापा अभयारण्य** हे अरुणाचल प्रदेशातील राष्ट्रीय उद्यान आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
सॅम पित्रोदा

**सॅम पित्रोदा** तथा **सत्यनारायण गंगाराम पंचाल** (४ मे, इ.स. १९४२:ओडिशा, भारत - ) पंतप्रधानांचे वैज्ञानिक सल्लागार होते.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सद्य आयपीएल संघ यादी

## चेन्नई सुपर किंग्स
## कोलकाता नाईट रायडर्स
## पंजाब किंग्स
## सनरायझर्स हैदराबाद
## दिल्ली कॅपिटल्स
## मुंबई इंडियन्स
## राजस्थान रॉयल्स
## रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर
वर्ग:भारतीय प्रीमियर लीग
नेल्लियमपथि

**नेल्लियमपथि** हे केरळ राज्यातील शोला पर्वतराजीत वसलेले हे एक प्रेक्षणीय स्थळ आहे. नेल्लियमपथि हे समुदसपाटीपासून पंधराशे मीटर्स उंचीवर आहे. पालक्काड पासून ६० कि.मी वर आहे. हे रेल्वेने केरळातल्या त्रिचुर, पलक्काडहून अगर तामिळनाडूतल्या कोइंबतूरहून इथे दोन-अडीच तासांच्या अंतरावर आहे. नेम्मारा या पायथ्याशी असलेल्या गावातलं चेकपोस्ट पार करून तिथे पर्यटकांची नोंद करूनच पुढे जावे लागते.    

File:Watterfall2.jpg|A small mountain stream in the Nelliampathi mountains
File:Nelliyampathy01.JPG|Estate view
File:Nelliyampathy02.JPG|Hill side
File:Nelliyampathy03.JPG|Hill view
File:Manpara01.jpg | Manpara Hill
File:Manpara View.jpg | Manpara panorama

Image:Manbara.jpg|നെല്ലിയാമ്പതിയിലെ മാമ്പാറ 
Image:Manbara1.jpg|നെല്ലിയാമ്പതിയിലെ മാമ്പാറ 
Image:Manbara2.jpg|നെല്ലിയാമ്പതിയിലെ മാമ്പാറ - മേഘങ്ങൾ ഉയർന്നു വരുന്ന ദൃശ്യം 
Image:Kesavanpara.jpg|കേശവൻ പാറ 
Image:Pothundi1.jpg|നെല്ലിയാമ്പതിയിലെ പോത്തുണ്ടി ഡാം 
Image:Viewpoint.jpg|നെല്ലിയാമ്പതിയിലെ സീതാർകുണ്ട് വ്യൂ പോയന്റ് 
Image:Viewpoint2.jpg|നെല്ലിയാമ്പതിയിലെ സീതാർകുണ്ട് വ്യൂ പോയന്റ് 

## संदर्भ 
वर्ग:पालक्काड जिल्हा
सादी घराणे

**सादी घराणे** (मूळ नाव: बानी झायदान *Bani Zaydan*) हे मोरोक्कोवर १५५४ ते १६५९ या काळात राज्य करणारे अरब घराणे होते.
१५०९ ते १५५४ या काळात हे घराणे केवळ दक्षिण मोरोक्कोवर राज्य करत होते. सुलतानमोहम्मद अश-शेख याच्या कारकिर्दीत हे घराणे संपूर्ण मोरोक्कोवर राज्य करू लागले. १६५९ साली सुलतान अहमद अल अब्बास याची कारकीर्द चालत असताना या घराण्याचे मोरोक्कोवरील वर्चस्व संपूष्टात आले.

वर्ग:साम्राज्ये
वर्ग:मोरोक्कोचा इतिहास
अलोइत घराणे

**अलोइत घराणे** तथा **अलावित घराणे** हे सध्या मोरोक्कोवर राज्य करणारे राजघराणे आहे. अलोइत या नावाची निर्मिती अली या शब्दापासून झाली आहे. अलोइत घराणे मोहम्मद पैगंबर यांचे जावई अली इब्न अबी तालिबचे वंशज आहेत. सध्या पाचवा मोहम्मद हा या वंशाचा राजा आहे.

वर्ग:साम्राज्ये
वर्ग:मोरोक्कोचा इतिहास
भामा नदी

**भामा नदी** महाराष्ट्रातील पुणे जिल्यातील  एक नदी आहे. ही नदी खेड तालुक्यात उगम पावते या नदीवर भामा आसखेडा हे धरन आसुन परीसरातील शेतकऱ्यांना वरदान ठरलेले आहे.

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील नद्या
मोसे नदी

**मोसे नदी** किंवा **मोशी नदी**  ही महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातल्या मावळ तालुक्यातली एक नदी आहे.  या नदीवर **वरसगाव** येथे महाराष्ट्र सरकारने बांधलेले **वरसगाव धरण** (बाजी पासलकर धरण) आहे.  हे धरण आंबी नदीवर असलेल्या पानशेत धरणाला अगदी लागून आहे.लवासा हा प्रकल्प मोसे नदीच्या खोऱ्यात उभारला जात आहे. 

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वेळवंडी नदी

'''''' ही महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्याच्या भोर तालुक्यातली  एक नदी आहे. [वेळवंड खोरे]] व बारा मावळांपैकी एक आहे.
वेळवंडी नदी ही नीरा नदीची उपनदी आहे.  मावळात हिच्यावर वळवंड धरण आहे.  याच नदीला येळवंती (Yelwanti), येलवंती, किंवा येळवंडी म्हणतात. भोर तालुक्यातले भाटघर धरणही याच नदीवर आहे.

## चित्रदालन
## संदर्भ
येलवंती नदी (वेळवंडी, येळवंती (Yelwanti), किंवा येळवंडी) ही महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील एक नदी आहे. हिच्यावर पुणे जिल्ह्यात भोरजवळ भाटघर धरण आहे. याच नदीला मावळात वेळवंडी नदी म्हणतात. वेळवंडी नदीचे खोरे हे बारा मावळांपैकी एक आहे. मावळ तालुक्यातला वळवण बंधारा याच नदीवर आहे.

पहा : जिल्हावार नद्या

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
आंबी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही नदी सुधागड तालुक्यांतील फल्यान ह्या गावांतून उगम पावते.

पहा : जिल्हावार नद्या

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
मेट्रो (रचना भाषा)

मेट्रो ही मायक्रोसॉफ्टने विकसित केलेली रचना भाषा असून ती सेगोए डब्ल्युपी हा टंक वापरते. विंडोज ८ मध्ये तिचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.

वर्ग:मायक्रोसॉफ्ट
आयफोन ४एस

**आयफोन ४ एस** हा एक स्मार्टफोन आहे जो ॲपल इंक द्वारे डिझाइन व बाजारात आला आहे. आयफोनची पाचवी पिढी आहे, आयफोन ४ नंतर यशस्वी करते आणि आयफोन ५च्या आधी असलेले हे स्मार्टफोन आहे. 

वर्ग:आयफोन
पुंताचे राज्य

**पुंताचे राज्य** (प्राचीन इजिप्ती दस्तावेजांनुसार प्वेनेत किंवा प्वेने) हे आफ्रिकेतील प्राचीन साम्राज्य होते. हे सोने, एबनी, आफ्रिकन काळे लाकूड निर्यात करण्याबाबत प्रसिद्ध होते. विद्वानांच्या मते ते दक्षिण इजिप्तच्या प्रदेशात वसलेले होते.

वर्ग:आफ्रिकेचा इतिहास
तांबी

**तांबी** हे एक अंतर्गर्भाशयी उपकरण आहे. हे स्त्रियांच्या गर्भाशयात प्रजनन होऊ न देण्याकरिता वापर केला जातो.
## इतिहास
पूर्वीच्या काळी वाळवंटातून प्रवास करत असताना उंटाचे मालक उंटनीच्या गर्भाशयात छोटा खडा टाकून ठेवत. हा खडा उंटांशी संबंध आले तरी गर्भ धारणा होऊ देत नसे. त्याचाच आधार घेऊन प्रयोगांतून तांबीचा शोध लागला.

## तांबी बसविण्याची पद्धती
## उपयोगिता
## दुष्परिणाम
### तांबी बसविताना
### तांबी बसविल्यानंतर
## प्रसार
## उपलब्ध प्रकार
वर्ग:कुटुंबनियोजन
सुधा नदी

**सुधा नदी** ही पुणे जिल्ह्यातील एक नदी आहे. पुण्याजवळच नाशिक रस्त्यावर भंडाऱ्याचा डोंगर आहे. या डोंगरावर बसून तुकाराम महाराज देवाचे चिंतन करीत असत. डोंगराच्या पश्चिमेस जाधववाडी धरण आहे तेथे मुबलक प्रमाणात पाणीसाठा आहे व तेथून जवळच सुधा नदीचे उगमस्थान आहे., ही नदी जाम्बोडे - सुदवडी- सुदुम्बरे - येलवाडी मार्गे वहात वहात देहूतील इंद्रायणी नदीला जाऊन मिळते. त्यापूर्वी तिला वडगाव मावळातील नवलाख उंब्रे येथे बुधा नदी येऊन मिळते. या सुधा आणि बुधा नद्यांच्या संगमावर एक बाराव्या शतकातील राम मंदिर आहे. सुधा नदीला बाराही महिने पाणी असते.

सुधा नदीवर सुदवडी गावाच्या हद्दीत एक पूल आहे.

पहा : जिल्हावार नद्या

वर्ग :महाराष्ट्रातील नद्या
पुष्पावती नदी

**पुष्पावती नदी** ही पुणे जिल्ह्यातील एक नदी आहे.  जुन्नर शहराच्या पश्चिमेस सुमारे 22 किलोमीटरवर असलेल्या जीवधन किल्ल्याच्या उत्तरेस हरिश्चंद्रगडावर उगम पावणारी पुष्पावती, ही कुकडीची प्रमुख उपनदी आहे. ती कुकडीस जुन्नरच्या पूर्वेला असलेल्या येडगावजवळ मिळते.मांडवी नदी     ही या नदीची एकमेव उपनदी आहे. या नदीवर पिंपळगाव जोगा या ठिकाणी मातीचेधरण आहे.या नदीला आर नदी आसे ही म्हनतात

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील नद्या
महेसाणा म्हैस

**मेहसाणा म्हैस** ही जात सुरती व मुऱ्हा जातींच्या संकरापासून निर्माण झालेली म्हैस असून या जातीची शरीरवैशिष्ट्ये मुऱ्हा जातीशी मिळतीजुळती आहेत. या म्हशी एका वेतात सरासरी ३००० लीटर दूध देतात.

## हे सुद्धा पहा 
* पाण म्हैस
* भारतीय म्हशीच्या जाती
* ए २ दूध
## संदर्भ 
## बाह्य दुवा 
* Buffalo Breeds, dairyknowledge
* Buffalo Breeds, buffalopedia 

वर्ग: म्हशींच्या जाती
म्हैस
मुऱ्हा म्हैस

250px|इवलेसे|उजवे|मुऱ्हा म्हैस
**मुऱ्हा म्हैस** ही उत्तर भारतात उगमस्थान असलेली म्हशीची जात आहे. महाराष्ट्रातही ही जात आढळते. या  म्हशींचा शरीरबांधा मोठा, भारदस्त व कणखर असतो. एका वेतातील दुधाचे प्रमाण ३००० ते ३५०० लिटर असते. 

## हे सुद्धा पहा 
* पाण म्हैस
* भारतीय म्हशीच्या जाती
* ए २ दूध
## संदर्भ 
## बाह्य दुवा 
* Buffalo Breeds, dairyknowledge
* Buffalo Breeds, buffalopedia 
वर्ग: म्हशींच्या जाती
सुरती म्हैस

**सुरती म्हैस** ही एक भारतीय म्हशीची जात आहे. या म्हशींचा शरीरबांधा मध्यम, कान लांबट, रुंद व शिंगांनी झाकलेले असतात व भुवयांचे केस पांढरे, डोळे मोठे व शिंगे मध्यम व विळ्याच्या आकाराची असतात. शरीराचा रंग भुरा व मानेवर ठळक पांढरे आडवे पट्टे असतात. एका वेतातील दुधाचे उत्पादन १८०० लीटर असते. 

## हे सुद्धा पहा 
* पाण म्हैस
* भारतीय म्हशीच्या जाती
* ए २ दूध
## संदर्भ 
## बाह्य दुवा 
* Buffalo Breeds, dairyknowledge
* Buffalo Breeds, buffalopedia 
वर्ग: म्हशींच्या जाती
पंढरपुरी म्हैस

**पंढरपुरी म्हैस** ही एक भारतीय म्हशीची जात आहे. या जातीच्या म्हशी सोलापूर, कोल्हापूर, सांगली, सातारा, बेळगाव येथे आढळतात. या म्हशी आकाराने मध्यम, पण अतिशय काटक असतात. लांब व निमुळता चेहरा, खांद्यापर्यंत पोचणारी लांब व पिळवटलेली शिंगे हे त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. या म्हशींचे वजन साधारण ४०० किलो व रेड्यांचे वजन ५०० किलो असते. पारड्या वयाच्या २५ ते ३० महिन्यांत गाभण राहतात आणि ३५ ते ४० महिन्यांत पहिल्यांदा वितात.

मध्यम शरीर, लवकर वयात येणाऱ्या पारड्या, कमी भाकडकाळ, पहिल्या वेताचे कमी वय, उत्तम प्रजोत्पादन व दुग्धोत्पादन क्षमता आणि दुग्धोत्पादनाचे सातत्य या गुणांमुळे दुधासाठी ही जात ओळखली जाते. या म्हशी एका वेतात १५०० ते १८०० लिटर दूध देतात. 

## हे सुद्धा पहा 
* पाण म्हैस
* भारतीय म्हशीच्या जाती
* ए २ दूध
## संदर्भ 
## बाह्य दुवा 
* Buffalo Breeds, dairyknowledge
* Buffalo Breeds, buffalopedia 
वर्ग: म्हशींच्या जाती
जर्सी गाय

इवलेसे| जर्सी गाय
**जर्सी गाय** हा एक मध्यम आकाराचा ब्रिटिश गोवंश आहे. याचा उगम ब्रिटन मधील जर्सी बेटावर झाला असल्यामुळे या गोवंशाला जर्सी असे नाव पडले आहे. या गोवंशाच्या गाई दूध उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहेत. या गायी प्रत्येक वितीस स्वतःच्या वजनाच्या १० पट जास्त दूध देऊ शकतात. या गाईच्या दुधात स्निग्धांश म्हणजेच फॅट मोठ्या प्रमाणावर आढळते, तसेच दुधाला एक वैशिष्ट्यपूर्ण पिवळसर रंगाची छटा असते. 

जर्सी विविध हवामान आणि वातावरणाशी उत्तम प्रकारे जुळवून घेते आणि समशीतोष्ण हवामानात उद्भवणाऱ्या अनेक जातींप्रमाणे या गायी उष्णता चांगल्या प्रकारे सहन करू शकतात. जगातील अनेक देशांमध्ये या गोवंशाची निर्यात झाली आहे. डेन्मार्क, फ्रान्स, न्यू झीलंड आणि युनायटेड स्टेट्स या देशात ही स्वतंत्र जातीमध्ये विकसित झाली आहे. 

जर्सी गायीचे वजन ४०० ते ५०० किलोग्राम (८०० ते १,१०० पाउंड) पर्यंत असते. शरीराचे वजन कमी असल्यामुळे, कमी देखभालीची आवश्यकता आणि उत्कृष्ट चरण्याची क्षमता आढळते. कमी त्रासाची प्रसूती असल्याने, संकरासाठी त्यांची लोकप्रियता वाढली आहे. उच्च प्रजनन क्षमता, उच्च बटरफॅट (4.84%) आणि प्रथिने (3.95%), आणि स्थानिक पातळीवर उत्पादित खाद्यावर भरभराट होण्याची क्षमता हा सुद्धा एक जर्सी गायीचा फायदा आहे.

जर्सी तपकिरी रंगाच्या सर्व छटामध्ये, म्हणजे अगदी हलक्या रंगछटेपासून ते जवळजवळ काळ्या रंगापर्यंत आढळतात. जर्सी गायीच्या जबड्याभोवती एक फिकट पट्टी असते. शेपूट मध्यम लांब असून शेपूटगोंडा गडद रंगाचा असतो. पाय मजबूत काटक असून खुर काळ्या रंगाचे असतात. सहसा गायी शांत आणि विनम्र असून बैल आक्रमक असू शकतात.
इवलेसे|इंग्लंड मधील जर्सी गाय

भारतात ही गाय शुद्ध स्वरूपात तसेच संकर स्वरूपात आढळते. महाराष्ट्राचे पैदास धोरणात, पशुउत्पादन वाढीविण्याकरिता जर्सी जातीचे वळूचे वीर्य वापरून संकरीत गायी निर्मिती करण्यात आली.

## संदर्भ 
वर्ग:युरोपियन गायीच्या प्रजाती
प्रजाती (जीवशास्त्र)

**प्रजाती** हा शब्द मुख्यता प्राण्यांच्या, सजीवांच्या, इत्यादी वस्तूंच्या वर्गीकरणासाठी वापरल्या जातो. एका मुख्य जाती पासून तयार होणाऱ्या वेग वेगळ्या जातीस प्रजाती असे संबोधतात.

वर्ग:जीवशास्त्र
वज्रच्छेदिकाप्रज्ञापारमितासूत्र

**वज्रच्छेदिकाप्रज्ञापारमितासूत्र** हे भगवान बुद्धांनी निर्दोष ज्ञान अनुभूती (Perfection of wisdom) करून घेण्याबद्दल मार्गदर्शन केलेले एक आख्यान किंवा प्रवचन आहे. या ग्रंथाचे मूळ संस्कृतमधले संपूर्ण नाव 'वज्रच्छेदिकाप्रज्ञापारमितासूत्र' असे आहे. परंतु लघु स्वरूपात वज्र सूत्र किंवा डायमंड सूत्र (Diamond Sutra) या नावाने ते ओळखले जाते. संपूर्ण स्वरूपात उपलब्ध असलेला हा सर्वात प्राचीन छापील ग्रंथ आहे असे मानले जाते.

## मुख्य तत्त्व 
या सूत्राचे मुख्य तत्त्व असे आहे की हे सर्व लौकिक जग भ्रामक आणि मिथ्या आहे त्यामुळे या जगात कोणत्याच वस्तू किंवा व्यक्ती नाहीत. एक मूळ तत्त्व सोडले तर दुसरे काहीच नसल्याने सजीव, निर्जीव असे काहीच नाही व त्यामुळे सुख दुःख वगैरे प्रत्यक्षात काहीच नाही. 

## संदर्भ 
* http://mr.upakram.org/node/3609  ११४३ वर्षे जुने छापील पुस्तक - वज्र सूत्र
मत्स्यशेती

**मत्स्यशेती** म्हणजे तलावामध्ये कृत्रिमरित्या नैसर्गिक वातावरणात केल्या गेलेली माशांची पैदास होय.ही माशांची पैदास कशी होते त्याचा अभ्यास करून, त्यासदृष्य स्थिती निर्माण केल्या जातात. मासे अनेक लोकांच्या जेवणातील पदार्थ असल्यामुळे त्याचे उत्पादन करून त्या पासून व्यवसाय करून उत्पन्न मिळविणे हा त्यातील एक उद्देश आहे.

## समुद्रातील माशांना पर्याय
समुद्रात व नदीत माशांची पैदास मोठ्या प्रमाणात होते परंतु तेथील उत्पन्न अनेक कारणामुळे कमी होत आहे व खाणाऱ्यांची संख्या वाढत असल्यामुळे हा पर्याय समोर आला.
## खाण्यायोग्य माशाचे प्रकार
:कोळंबी (जम्बो प्रॉन्स)(मायक्रोबेकियम रोझेंबर्गी)
:रोहू
:कोटला इत्यादी.
:जीताडा
:टायगर प्रॉन्स (समुद्री कोळंबी)
## प्रकार
मत्स्यशेतीचे सानधारण दोन प्रकार आहेत:
: गोड पाण्यातील मत्स्यशेती
: निमखाऱ्या पाण्यातील मत्स्यशेती

## गोड पाण्यातील मत्स्यशेती
समुद्राच्या व नदीच्या किनाऱ्याव्यतिरिक्त, इतर क्षेत्रात यातून झालेल्या उत्पन्नाची मागणी आहे.समुद्रकिनाऱ्यावरच्या मासे खाणाऱ्या लोकांनाही 'बदलती चव' या दृष्टीनेही तो एक उत्तम पर्याय आहे.याची निर्यातही केल्या जाउ शकते.
## निमखाऱ्या पाण्यातील मत्स्यशेती
क्षाराचे प्रमाण अधिक असलेल्या पाण्यात समुद्री कोळंबीचे उत्पन्न घेता येते.याचे उत्पादनास लागणारी वेळ ही सुमारे १५०-१६० दिवस इतकी आहे.त्यामुळे वर्षातून याचे दोनवेळा उत्पन्न घेता येते.गोड्या पाण्यातील कोळंबीपेक्षा याचे वजन पर्यायाने कमी असते.

## तलाव
हा कृत्रिम तलाव असतो.यास एका बाजूस उतार असतो.त्याने पाणी बदलणे व उत्पादन काढणे सोपे होते.याचे तळाशी चिक्कणमातीचा लेप लावल्या जातो.याची निवड,जागेची निवड, मातीचे परिक्षण व वापरावयाच्या पाण्याचे परिक्षण करून केल्या जाते.ते तज्ञांकडून केल्या जाते.तलावाचे क्षेत्र २० गुंठेते २ एकर पर्यंत राहू शकते.
## माशांचे खाद्य
कॅल्शियम व नत्र अधिक प्रमाणात असलेले सेंद्रिय पदार्थ माशांना खाद्य म्हणून वापरतात.यासाठी पाणशेवाळाचाही उपयोग होतो.कोणी भाताचा कोंडा,शेंगदाण्याची पेंडही वापरतात.

वर्ग:मासे
वर्ग:शेती
अढुळा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील नासिक जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही नदी अकोले गावाच्या उत्तरेस उगम पावते. ती पट्टा व महाकाली च्या उतारावरून धावते.सुमारे  पूर्वेकडे वाहते. यादरम्यान ती समशेरपूर दरीतून वाहते. ती नंतर सुमारे  खाली कोसळते व खडकाळ जमिनीतून वाहते. त्यानंतर ती संगमनेरजवळ समतल भागात पोचते व मग दक्षिणेकडे वळून मग प्रवरा नदीला मिळते.

या नदीची एकूण लांबी सुमारे ४० किमी इतकी आहे. पावसाळ्यात या नदीला फारच त्वरेने पूर येतो.याचे कारण ती डोंगराळ प्रदेशातून वाहते व तिचा प्रवाह वेगवान आहे. समशेरपूर या गावानंतर या नदीवर अनेक बंधारे व सांडवे बांधण्यात आले आहेत ज्यायोगे या नदीचे पाण्याचा वापर सिंचनासाठी होतो.
अढळा नदीवर देवठाण, ता. अकोले, अहमदनगर येथे १TMC क्षमतेचे मातीचे धरण बांधण्यात आले आहे. 

## संदर्भ
वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:भारतातील नद्या
अळवंड नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील नासिक जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
काश्यपी (कास) नदी

**काश्यपी नदी** (**कास नदी**) ही महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

## हे सुद्धा पहा
महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
जाफराबादी म्हैस

**जाफराबादी म्हैस** ही एक म्हशीची जात आहे. या जातीच्या म्हशी आकाराने आणि वजनाने सर्वांत मोठ्या असतात. शरीर लांब आणि शरीराची हाडे पूर्ण वाढलेली पण शरीराच्या मानाने मांसल भाग कमी असतो. शिंगे मुळात जाड आणि चपटी, मुळापासून पाठीमागे आणि खालच्या बाजूने वळलेली असतात. या जातीची म्हैस एका विताला १८०० ते २५०० लीटर दूध देते.  

## हे सुद्धा पहा 
* पाण म्हैस
* भारतीय म्हशीच्या जाती
* ए २ दूध
## संदर्भ 
## बाह्य दुवा 
* Buffalo Breeds, dairyknowledge
* Buffalo Breeds, buffalopedia 

वर्ग:म्हशींच्या जाती
पांझरा नदी

** पांझरा**  ही महाराष्ट्रातील धुळे जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. धुळे जिल्ह्यातील ही नदी तापीची उपनदी आहे. तिची लांबी सुमारे १६० कि.मी. आहे. 

550px|इवलेसे|पांझरा नदी, धुळे

## उगम
हिचा उगम जिल्ह्यातील नैऋत्य कोपऱ्यात, सह्याद्रीतील गाळ्ण्याच्या डोंगरात व उजवीकडील गाळण्याच्या डोंगरात झाला असून, ती पिंपळनेरवरून डावीकडील धानोऱ्याचे डोंगर व उजवीकडील गाळण्याचा डोंगर यांमधून वाहते.
ही पूर्ववाहिनी नदी धुळे शहरापासून पुढे ८ कि.मी. अंतर पूर्वेकडेच वाहत जाते. त्यानंतर तिच्या मार्गात आलेल्या भित्तिप्रस्तराला फोडून ती एका अरूंद दरीतून एकदम उत्तरेकडे वळसा घेते.
## प्रवाह
नंतर थाळनरेपासून सुमारे ८ कि.मी. अंतरावर असलेल्या मुडावद येथे ती तापी नदीस मिळते. नदीच्या पूर्वप्रवाहाच्या भागात तिच्या डाव्या तीराला समांतर पसरलेल्या लांबट आकाराच्या अनेक डोंगररांगा आढळतात. 
## अधिक माहिती
पांझरा नदीपासून वर्षभर पाणीपुरवठा होत असून, अनेक ठिकाणी प्रवाहाचे पाणी अडवून सिंचनाच्या सोयी केल्या आहेत. मुख्यतः साक्री धुळे आणि सिंदखेड या तालुक्यातील जमिनीस जलसिंचनाचा फायदा झाला आहे. तापी-पांझरा संगमाजवळ महाशिवरात्रीस यात्रा भरते. पांझरा नदी काठावर झुलता पुल पर्यटनासाठी आणि १०५ फुट उंचीचा भगवान महादेवांचा पंचधातूचा पुतळा उभारण्यात आला आहे. पांझरा नदीकाठी धुळे शहरात, एकविरा मातेचे मंदिर आहे. या ठिकाणी भाविकांची नेहमी गर्दी असते, नवरात्रला यात्रा भरते, आणि गणपती मंदिरसुद्धा पांझरेचा तिरावरच वसले आहे, त्या ठिकाणी झुलता पूल आणि पूर्वीचा लहान पूल, इंग्रजाच्या काळातला पूल याच नदीवर आहे असे छोटे मोठे एकूण 7 पूल धुळे शहरातच आहेत.

वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या
बाणगंगा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील नासिक जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

पहा : बाणगंगा

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
हानोफरचे राजतंत्र

**हानोफरचे राजतंत्र** () हे जर्मन मंडळामधील एक राजतंत्र होते. इ.स. १८३७ पर्यंत हे राजतंत्र ग्रेट ब्रिटन व आयर्लंडचे संयुक्त राजतंत्रासोबत होते. १८६६ साली प्रशियाने ह्या भूभागावर कब्जा मिळवला व प्रशियाच्या राजतंत्रामधील एक प्रांत बनवला.

१९४६ साली हा जवळजवळ सर्व भूभाग नीडरजाक्सन राज्यामध्ये जोडण्यात आला.

वर्ग:जर्मनीचा इतिहास
वर्ग:युरोपातील भूतपूर्व देश
अझवाद

**अझवादचे स्वतंत्र राज्य** (अरबी:دولة أزواد المستقلة‎, फ्रेंच:État indépendant de l’Azawad) हे एक वादग्रस्त राष्ट्र आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील अमान्य व अंशतः मान्य देशांची यादी
२०१२ इंडियन प्रीमियर लीग

**२०१२ इंडियन प्रीमियर लीग** हंगामाचे लघुनाव **आयपीएल ५** किंवा **आयपीएल २०१२** असून, भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळने २००७ मध्ये सुरुवात केल्या नंतरचा हा पाचवा हंगाम आहे. उद्घाटन सोहळा  एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई, येथे झाला. स्पर्धा ४ एप्रिल ते २७ मे दरम्यान खेळवली जाईल. कोची संघ रद्द झाल्याने ह्या हंगामात केवळ ९ संघ सहभागी होतील.

## कोची संघ रद्द
आयपीएल समितीने कोची टस्कर्स केरळ संघाचा करार भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळचे नियम डावळल्याने रद्द केला. नियमानुसार प्रत्येक संघाला दरवर्षी बीसीसीआयला बँक गॅरंटी द्यावी लागते. कोची संघाला दरवर्षी १५६ करोड २०२० पर्यंत जमा करायचे होते.

## मैदान

## संघ
## खेळाडू
खेळाडूंचा लिलाव ४ फेब्रुवारी रोजी झाला. ट्रांसफर विंडो २० डिसेंबर ते १५ जानेवारी पर्यंत होती.

## संघ गुणांकन
## लीग प्रगती
## निकाल
### साखळी सामने
### कार्यक्रम बदल
दिल्लीत होणाऱ्या महानगर पालिका निवडनुकां मुळे ल्पे ऑफ सामने पुणे व बंगलोरला ठेवण्यात आले.

### प्ले ऑफ सामने
## सामने
### साखळी सामने
#### पहिला आठवडा
#### दुसरा आठवडा
#### तिसरा आठवडा
#### चौथा आठवडा
#### पाचवा आठवडा
#### सहावा आठवडा
#### सातवा आठवडा
#### आठवा आठवडा
### प्ले - ऑफ फेरी
:*सर्व वेळा (यूटीसी+५:३०)*

;पात्रता सामना १

;बाद फेरी

;पात्रता फेरी २

;अंतिम सामना

## विक्रम
### सर्वात जास्त धावा
संदर्भ:  
सर्वात जास्त धावा काढणारा फलंदाज मैदानावर नारंगी(ऑरेंज) टोपी घालतो. शेवटचा बदल :२८-०५-२०१२ (सामना:७६)

### सर्वात जास्त बळी
संदर्भ:  
सर्वात जास्त बळी घेणारा फलंदाज मैदानावर जांभळी टोपी घालतो. शेवटचा बदल :२८-०५-२०१२ (सामना:७६)

## संदर्भ व नोंदी
## बाह्य दुवे
* IPL Schedule
* IPL 2018 Teams - Official IPL T20 Website 
* IPL 2018 Teams - Tv Channels Broadcasting LIVE 
* IPL Tickets 2018 
* IPL Points Table 

वर्ग : २०१२ इंडियन प्रीमियर लीग‎
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
म्हाळुंगी नदी

**म्हाळुंगी नदी **  ही महाराष्ट्रातील नाशिक व अहमदनगर जिल्ह्यांतील एक नदी आहे. ही नदी अहमदनगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यात म्हाळुंगी या गावात उगम पावते म्हणून तिला म्हाळुंगी नदी असे नाव पडले आहे.सिन्नर तालुक्यातील सोनेवाडी या गावात या नदीवर प्रकल्प आहे. पुढे ती नाशिक -अहमदनगर जिल्ह्यांच्या सीमावर्ती भागातून वाहत जाऊन अहमद नगर जिल्ह्यातील संगमनेर तालुक्यात प्रवेश करते. पुढे वाहत जाऊन ती संगमनेर शहरात प्रवरा नदीला मिळते. म्हाळुंगी नदी व प्रवरा नदी यांच्या संगमावर संगमनेर शहर वसलेले आहे.हे शहर अहमदनगर जिल्ह्यातील एक प्रमुख शहर आहे. याच शहरातून वाहणाऱ्या प्रवरा नदीची म्हाळुंगी ही प्रमुख उपनदी आहे. पुढे प्रवरा नदी गोदावरी या नदीस प्रवरासंगम येथे मिळते. 

वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या
वसाहती साम्राज्य

**वसाहती साम्राज्ये** शोध युगामुळे तयार झाली. 
हेन्री द नेवीगेटर याच्या अधिपत्याखाली पोर्तुगालने स्वतःचे साम्राज्य व पहिले जागतिक व्यापार जाळे अस्तित्वात आणले.

वर्ग:वसाहतवाद
उमा नदी

**उमा नदी** ही अकोला जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ती पूर्णा नदीची उपनदी असून अकोला जिल्ह्यातील मूर्तिजापूर तालुक्यात असलेल्या सांगवी या गावाजवळ पूर्णेला मिळते. 

## हे सुद्धा पहा 
* जिल्हावार नद्या

वर्ग: महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:अकोला जिल्हा
मन नदी

''''''  ही विदर्भातील अकोला आणि बुलढाणा या जिल्ह्यांतून वाहते. मन, ही पूर्णा नदीची एक उपनदी आहे. बाळापूर या गावी म्हैस नदी आणि मन नदी या नद्यांचा संगम होतो.

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग: अकोला जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग: बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्या
ग्रंथालय संमेलन

शतायु ग्रंथालय संमेलन नावाने,  महाराष्ट्रातील शंभराहून अधिक वर्षांच्या जुन्या आणि चालू ग्रंथालयांच्या प्रतिनिधींचे एक एकदिवसीय संमेलन २९ एप्रिल २०१२ रोजी मुंबईत मुलुंड येथे झाले.  महाराष्ट्रात आज(२०१२साली) एकूण ८३ शतायु ग्रंथालये आहेत. त्यांच्यापैकी ४५ शतायु ग्रंथांचे प्रतिनिधी संमेलनाला हजर होते.  नागपूर, कागल, कुरुंदवाड, कुडाळ, भंडारा, ब्रह्मपुरी (चंद्रपूर), सांगली, सातारा, पुणे, अहमदनगर, बांदा असे अगदी चांद्यापासून ते बांद्यापर्यंतच्या महाराष्ट्राचे प्रतिबिंब या संमेलनात उमटले होते. हे संमेलन महाराष्ट्र सेवा संघाच्याअमृत महोत्सवानिमित्त त्या संस्थेने आयोजित केले होते. महाराष्ट्र सेवा संघाचे न. चिं. केळकर ग्रंथालय अवघे ३६ वर्षांचे, पण शतायु ग्रंथालयांना सन्मान आणि एक व्यासपीठ मिळावे या उद्देशाने त्यांनी हा उपक्रम स्वतःच्या खिशाला खार लावून केला. या सर्वाचा परिणाम असा की शतायु कारकिर्दीजवळ पोहोचलेली काही ग्रंथालयेदेखील या संमेलनास उपस्थित राहिली होती.

संमेलनाध्यक्ष दैनिक लोकसत्ताचे गिरीश कुबेर होते. कार्यक्रमाला प्रमुख पाहुणे म्हणून मुंबई विद्यापीठ ग्रंथालयाच्या ग्रंथपाल डॉ. प्रतिभा गोखले होत्या.

संमेलनात  ‘ग्रंथ व्यवहार आणि माध्यमे’  आणि ’ग्रंथालयांचे संगणकीकरण’  हे दोन महत्त्वाचे परिसंवाद झाले.

महाराष्ट्र सेवा संघाने, महाराष्ट्रातील ग्रंथालय चळवळीत मोलाचे योगदान दिलेले अरविंद टिकेकर यांच्या स्मृतीस हे संमेलन अर्पण केले होते. टिकेकरांनी लिहिलेले ‘रिफ्लेक्शन ऑफ लायब्ररी’ हे पुस्तक त्यांच्या पत्नींनी ग्रंथालय प्रतिनिधींना भेट दिले. 

पहा :महाराष्ट्रातील साहित्य संमेलने
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
शब्द साहित्य संमेलन

महाराष्ट्र वृत्तपत्र लेखक असोसिएशन (स्थापना ९-८-२००९) या संस्थेच्या अंतर्गत पिंपरी-चिंचवडमध्ये एक शब्द साहित्य मंडळ आहे. या मंडळातर्फे महाराष्ट्रात ‘मराठी शब्द साहित्य संमेलन’ नावाची राज्यस्तरीय संमेलनेे भरवली जातात. या मंडळात कवी, लेखक, साहित्यिक, गझलकार, व्यंगचित्रकार, छायाचित्रकार आदींंचे सदस्यत्व आहे. ही सदस्यसंख्या २०१६ जानेवारीपर्यंत अडीच हजारावर गेली आहे.

या शब्द साहित्य मंडळाचे कार्यालय निगडीमधील सिटीप्राईड इमारतीतील तारांगण येथे आहे. संस्थेचे संमेलनाव्यतिरिक्त अन्य साहित्यिक उपक्रमहीे असतात. ते असे :
* निळा घोडा नावाचा साहित्यिक कार्यक्रम (इ.स. २०१४)
* ‘शब्द मराठी फेसबुक समूह’तर्फे प्रतिभावान कवींच्या कवितांचे संकलन (चालू उपक्रम).

## मंडळाने भरविलेली यापूर्वीची शब्द साहित्य संमेलने 
* १ले संमेलन, सिरकुटणी (वर्धा जिल्हा : संमेलनाध्यक्ष - प्रा. अशोक थोरात
* २रे संमेलन, पुणे : संमेलनाध्यक्ष - गझलनवाज भीमराव पांचाळे
* ३रे संमेलन, नागपूर : संमेलनाध्यक्ष - चित्रपटनिर्माते राजदत्त
* ४थे संमेलन, अलिबाग : संमेलनाध्यक्ष - कवी व निवेदक अरुण म्हात्रे
* १ले मराठी विश्व शब्द साहित्य संमेलन, बँकॉक, इ.स. २०१४, संमेलनाध्यक्ष : कवी सौमित्र
* २रे मराठी विश्व शब्द साहित्य संमेलन,(आगामी), बाली (इंडोनेशिया)

पहा : मराठी साहित्य संमेलने

वर्ग:साहित्य संमेलने
सतरा प्रांत

**सतरा प्रांत** हे पवित्र रोमन साम्राज्याचे प्रांत होते.

वर्ग:नेदरलँड्सचा इतिहास
कुकडी प्रकल्प

महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यामधील कुकडी नदीवर येडगाव व  माणिकडोह ही धरणे बांधली आहेत. मीना नदीवरील वडज धरण, आर नदीवरील पिंपळगाव जोगे धरण व  घोड नदीवरील डिंभे धरण, ही सर्व धरणे, त्यांचे कालवे, इतर पाटबंधारे आणि  बस्ती-सावरगाव येथील एक पिक‍अप वियर यांनी मिळून **कुकडी प्रकल्प** बनला आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील धरणे
वर्ग:पुणे जिल्हा
गोपनीयतेचे अधिकार (खाजगी)

हा लेख व्यक्ती आणि कौटूंबिक खाजगी माहितीच्या गोपनीयतेचा तत्त्वज्ञान आणि अधिकारांच्या अंगाने माहिती देतो.

व्यक्तिस्वातंत्र्यामध्ये व्यक्तिगत अथवा कौटुंबिक अथवा गटास  बाबी उघड न करणे , उघड न होऊ देणे अथवा निवडक परिस्थितीत निवडक लोकांकडे उघड करण्याच्या क्षमता आणि अधिकाराचा समावेश होतो.

is the ability of an individual or group to seclude themselves or information about themselves and thereby reveal themselves selectively.
गोपनीयता विषयक कायदे (खाजगी)

हा लेख व्यक्ति आणि कुटूंबांच्या खाजगी बाबीतल्या स्वातंत्र्याच्या संदर्भाने असणाऱ्या कायद्दांचा आणि न्यायिक निर्णयांचा आढावा घेतो.

व्यक्ती/व्य्क्तींबद्दल व्यक्तिगत माहिती खासगी ठेवण्याचे अधिकार आणि मर्यादा ,व्यक्तीगत माहितीचे इतर व्यक्ती/संस्था/शासना कडून प्राप्ती,  संकलन,साठवण आणि उपयोगाच्या संदर्भाने असलेल्या नीयम कायदे आणि न्यायिक निर्णयांना गोपनीयता कायदे असे संबोधले जाते.
दुर्ग साहित्य संमेलन

**गोनीदां दुर्गप्रेमी मंडळ** ही संस्था साधारणपणे दरवर्षी एक दुर्ग साहित्य संमेलन भरवते. 

* पहिले **दुर्ग साहित्य संमेलन** लोणावळ्याजवळच्या राजमाची येथे १४-१५ फेब्रुवारी २००९ या दिवसांत झाले होते. संमेलनाध्यक्ष बाबासाहेब पुरंदरे होते.
* २रे **दुर्ग साहित्य संमेलन**  कर्नाळा किल्ल्याच्या पायथ्याशी ६ ते ८ जानेवारी २०१२ या काळात झाले.  त्या दुसऱ्या संमेलनाचे अध्यक्ष ब्रह्मानंद देशपांडे होते.
* ३रे तीन दिवसांचे दुर्ग साहित्य संमेलन २५ ते २७ जानेवारी २०१३ दरम्यान विजयदुर्गावर झाले. संमेलनाचे अध्यक्ष भारतीय नौदलाचे निवृत्त व्हाईस ॲडमिरल मनोहर आवटी होते.
* ४थे तीन दिवसांचे दुर्ग साहित्य संमेलन ७ ते ९ फेब्रुवारी २०१४ दरम्यान सातारा जिल्ह्यातील सज्जनगडावर झाले. संमेलनाध्यक्ष डॉ. गो.बं. देगलूरकर होते.
* ५वे दुर्ग साहित्य संमेलन २०१५ साली २० ते २२ फेब्रुवारी या दरम्यान सिंहगडाच्या पायथ्याशी भरले. संमेलनाध्यक्ष महाराष्ट्र राज्याचे माजी संचालक व पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ डॉ. अरविंद जामखेडकर होते.

पहा :मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
वाग नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील नासिक जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या
ब्रुन्सविक-लूनबर्गचे निर्वाचन क्षेत्र

ब्रुन्सविक-लूनबर्गचे निर्वाचन क्षेत्र हा पवित्र रोमन साम्राज्याचा एक प्रांत होता.

वर्ग:पवित्र रोमन साम्राज्य
अडोळा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील अकोला व वाशिम  जिल्ह्यातून वाहणारी  एक नदी आहे. या नदीवर वाशिम जिल्ह्यात असलेल्या मालेगाव तालुक्यातील बोराळा गावाजवळ एक धरण बांधण्यात आलेले आहे. यातील पाणी सिंचनासाठी वापरण्यात येते. या धरणाद्वारे तयार झालेल्या जलाशयास अडोळ जलाशय असे म्हणतात.

वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील नद्या
काटेपूर्णा नदी

**काटेपूर्णा नदी**  ही महाराष्ट्रातील अकोला व वाशीम , (कारंजा) जिल्ह्यांतून वाहणारी  एक नदी आहे. अकोला जिल्हयाच्या मध्य भागातून वाहणाऱ्या पूर्णा नदीची ही उत्तरवाहिनी उपनदी आहे. नदीची लांबी सुमारे ९७ किमी. नदीखोऱ्याचे क्षेत्रफळ १,१६० चौ.किमी. ही वाशिम तालुक्यातील काटा या गावाजवळ अजिंठ्याच्या पर्वतराजीत उगम पावते व उगमस्थानी शिवशक्ती मंदिर व उगमेश्वर असे दोन शिवमंदिर आहे . काटा येथून नदी मालेगाव,मंगरूळ, अकोला आणि मूर्तिजापूर या तालुक्यांतून वाहत जाऊन भटोरी गावाजवळ पूर्णेस मिळते.

वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील नद्या
निर्गुणा नदी

**निर्गुणान दी** ही महाराष्ट्रातील अकोला जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील नद्या
नागझरी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील अकोला जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.   
## इतर माहिती
* पुणे शहरातून वाहत असलेल्या एका नाल्याला नागझरी म्हणतात.  हीच एके काळची नाग नदी आहे. या नागझरीवर ’दारुवाला पूल’ आहे.

* शेगावच्या गजानन महाराजांच्या मंदिरापासून ६-७ किलोमीटर अंतरावर टाकळी गावानजीक एक नागझरी नावाचे गाव आहे. तिथे गजानन महाराजांच्या गुरूंचे मंदिर आहे. श्रीनागझरी माहात्म्य या नावाची दासगणू महाराज यांनी रचलेली एक पोथी आहे.  त्या पोथीत नागझरी गावच्या गोमाजीमहाराजांचे माहात्म्य वर्णिले आहे. हेच गजानन महाराजांचे गुरू असू शकतील.

* दाणोली (सिंधुदुर्ग जिल्हा) गावाजवळ एक नागझरी नावाची विहीर आहे.  ती पूर्वी कोरडी होती.  साटम महाराज(मृत्यू १९३७) नावाच्या एका बाबाच्या केवळ नजरेने त्या विहिरीत पाणी भरले, अशी समजूत आहे. 
विहिरीत बारा महिने पाणीअसते.

* लातूर शहराजवळ मांजरा नदीवर नागझरी नावाचा एक बंधारा आहे. या बंधाऱ्यातून लातूर शहराला पाणीपुरवठा होतो.

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील नद्या
वाकी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील नासिक जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. या नदीच्या उगमस्थानाजवळील इगतपुरी येथे त्रिंगलवाडी किल्ला आहे. किल्ल्याच्या पायथ्याशी झंझराजाने बांधलेले  शंकराचे देऊळ आहे.

ही महाराष्ट्रातील अहमदनगर  जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही नदी अहमदनगर व नाशिक जिल्हांच्या सीमेवर असणाऱ्या कळसुबाई या शिखराजवळ उगम पावते. या नदीचा उगम प्रत्यक्ष रित्या नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यात होतो. या नदीच्या उगमस्थानाजवळील इगतपुरी येथे त्रिंगलवाडी किल्ला आहे. किल्ल्याच्या पायथ्याशी झंझराजाने बांधलेले शंकराचे देऊळ आहे. ही नदी उगम क्षेत्रापासून ५ किमी अंतरानं अहमदनगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यात प्रवेश करते. कळसुबाई डोंगर रांगेत पडणाऱ्या पाऊसामुळे या नदीला दर वर्षी पावसाळ्यात पूर येतो.ही नदी प्रवरा नदीची एक लहान  उपनदी असून ती निळवंडे गावाच्या अलीकडे २ किमी अंतरावर प्रवरेला मिळते. ही नदी अप्पर प्रवरा प्रकल्प म्हणजेच निळवंडे धरण पाणलोट क्षेत्रात येते. त्यामुळे या नदीच्या पुराचे पाणी प्रवरा नदीमार्गे या धरणात येते.

वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या
सॉफ्टवेर परवाना

सॉफ्टवेरचा परवाना ही संगणक सॉफ्टवेरची माहिती देतो.
खोलाट नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील अमरावती जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. चांदुर रेल्वे तालुक्यातील महत्वाची नदी आहे.

नदीची विशेषतः= या नदीवर प्रत्येक गावात महादेवाच्या पिंडी पाहायला मिळतात.ज्यावर भक्तांची मोठी श्रद्धा आहे.

वर्ग:अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
चुडामण नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील अमरावती जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग:अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
बाखली नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातल्या अमरावती जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही नदी वर्धा नदीला मिळते.

वर्ग: अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
यशोदा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील एक नदी आहे. ती अमरावती जिल्हा आणि वर्धा जिल्हा यांमधून वाहते. ही नदी वर्धा नदीला मिळते. 

पहा : जिल्हावार नद्या
वर्ग: अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग: वर्धा जिल्ह्यातील नद्या
निरगुडा नदी

**निरगुडा नदी**  ही महाराष्ट्रातल्या यवतमाळ जिल्ह्यातील  व वणी तालुक्यातील एक नदी आहे. ही वर्धा नदीला मिळते.

## हे सुद्धा पहा 
* जिल्हावार नद्या

वर्ग: अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
इराई नदी

**इराई नदी** किंवा **इरई नदी**  ही महाराष्ट्रातल्या चंद्रपूर जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ही नदी वर्धा नदीला मिळते.

वर्ग:अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
गल्हाटी नदी

'***  ही महाराष्ट्रातील जालना जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

गल्हाटी ही गोदावरी नदीची एक उपनदी आहे. ही नदी अजिंठा आणि एलोरा पठारावरून उगम पावते आणि जालना जिल्ह्यातून वाहते. 2024 मध्ये जालना जिल्ह्यातील अंबड तालुक्यात शहापूर-बारसवाडा येथे गल्हाटी मध्यम प्रकल्प पूर्ण क्षमतेने भरल्याने नदीला पूर आल्याची घटना घडली होती. 

**गल्हाटी नदीबद्दल काही महत्त्वपूर्ण माहिती:**

* **स्थान:**ही नदी महाराष्ट्र राज्यातील जालना जिल्ह्यात आहे. 
* **उगम:**ही अजिंठा आणि एलोरा पठारावरून उगम पावते. 
* **प्रवाह:**ही नदी संपूर्ण जालना जिल्हा गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात मोडत असल्यामुळे, गोदावरी नदीच्या उपनद्यांपैकी एक आहे. 
* **प्रकल्प:*'जालना जिल्ह्यातील अंबड तालुक्यात या नदीवर गल्हाटी मध्यम प्रकल्प आहे. 

वर्ग:जालना जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
भुईकंद नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील अकोला जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. हिला भुकुंड नदी असेही एक नाव आहे.

वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील नद्या
बोर्डी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील अकोला आणि बुलढाणा जिल्ह्यांतून वाहणारी  एक नदी आहे.

’’श्रीक्षेत्र नागझिरा” नावाचे एक रेल्वे स्थानक मुंबई - कलकत्ता लोहमार्गावर मुंबईपासून ५५५ किलोमीटरवर आहे. त्या नागझिरा गावात एक  नागेश्वराचे प्राचीन देऊळ आहे. देवळाच्या आसपासच्या प्रदेशातून पाण्याचे अनेक झरे उगम पावतात. त्यांतल्या काही झऱ्यांच्या मीलनातून, देवळापासून जेमेतेम दीड किलोमीटरच्या अंतरावर  मोहना नदी तयार होते, आणि पूर्वेकडे वाहत राहते.

मोहना नदीला वाटेत अनेक झरे मिळतात.त्याशिवाय रामकुंड, गोपाळकुंड आणि गोरखकुंड या तीन कुंडांतून ओसंडणारे पाणी मोहनेत मिसळते. मोहना नदी पुढे बोर्डी नदीला मिळते. बोर्डी नदी ही पूर्णा नदीची उपनदी आहे.  गोरखकुंडात जमिनीतून येणारे पाणी हे पूर्णा नदीचे असते, अशी समजूत आहे.

* ठाणे जिल्ह्यात बोर्डी नावाच्या गावाला लागून असणारी चौपाटी ही त्या जिल्ह्यातल्या दुसऱ्याच एका बोर्डी नावाच्या नदीमुळे झाली आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जिल्हावार नद्या

वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्या
दुधना नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील जालना जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

वर्ग: जालना जिल्ह्यातील नद्यामराठवाड्यातून वाहणाऱ्या दक्षिण पूर्णा या नदीची प्रमुख उपनदी. लांबी सु. १७७ किमी. पैकी ९६ किमी. जालना जिल्ह्यातून तर बाकीचा प्रवाह परभणी जिल्ह्यातून वाहतो.

छत्रपती संभाजीनगर  जिल्ह्यातील खुल्दाबाद–म्हैसमाळ–सारोळा या अर्धवर्तुळाकार डोंगरागांमध्ये उगम पावून पूर्वेकडे जालना  जिल्ह्यात वाहत जाते आणि पुढे परभणी शहराच्या ईशान्येस सु. १५ किमी. वर दक्षिण पूर्णा नदीला संगमेश्वर संस्थान देवठाना येथे मिळते. उगमापासून ६० किमी.च्या पुढील नदीचे पात्र रुंद होत जाते आणि ती बारमाही वाहते.

दुधनेच्या उत्तरेकडील जिंतूर डोंगरारांगांमुळे दक्षिण पूर्णेचे पाणलोट क्षेत्र अलग झाले आहे. ज्वारी, बाजरी, गहू, कडधान्ये (तूर, मूग, उडीद, वाटाणा, हरभरा), भुईमूग, कापूस ही या नदीखोऱ्यातील मुख्य पिके होत. जालना, परतुर, मंठा, रांजणी, सेलू, मानवत, परभणी ही या नदीखोऱ्यातील शहरे व बाजारपेठा आहेत. नदीवर काही मध्यम प्रतीचे पाटबंधारे बांधलेले आहेत.
मेह नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील जालना जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ती धावडा गावाजवळच्या अजंठा जंगलातील मेहंगाव या लहानश्या गावातून उगम पावते.
मेहनदी हे नाव पडण्या मागचे कारण म्हणजे ही नदी काही वर्षाअगोदार मे महिन्यांपर्यन्त वाहत असायची.
परंतु प्रशासनाच्या दुर्लक्षामुळे या नदीचा विकास घाटमाथ्यावर होऊ शकला नाही.

या नदीचा उगम जरी घाटमाथ्यावरील परिसरातून झाला असला तरी या नदीचे सर्व पाणी खान्देशात वाहून जाते.
जर या नदीवर घाटमाथ्यावर एखादा प्रकल्प तयार झाला तर घाटमाथ्यावरील 20-25 गावांची पिण्याच्या किंवा वापराच्या पाण्याची समस्या कायमची मिटेल.
कुरवली नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
तारळी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे.याच नदीवर ठोसेघर हा धबधबा आहे.

वर्ग: सातारा जिल्ह्यातील नद्या
मोरना नदी

**मोरना नदी** किंवा **मोरणा नदी** किंवा **मोर्णा नदी** ही महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ही वारणा नदीची उपनदी आहे. ह्या नदीवर शिराळा जवळ मोरना धरण आहे. ही नदी शिराळा तालुक्यातील मांगले गावाजवळ (सांगली जिल्हा) वारणा नदीस मिळते.

## संदर्भ
कुंडली (कुडाळी) नदी

**कुडाळी (निरंजना)**  ही महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे. तिचा उगम पाचगणी डोंगरावर भिलार या गावाजवळ भुतेश्वराच्या मंदिराजवळ होतो.  भिलार रुईघर, महू, करहर, हुमगाव, बामणोली, कुडाळ, कळंभे, उडतरे या गावातून वाहत वाहत ही नदी वाई तालुक्यातील उडतरे या गावाजवळ कृष्णा नदीस मिळते.या नदीवर उडतारे-कुडाळ-पाचगणी-महाबळेश्वर वाई पाचवड कुडाळ मेढा आणि पुणे-बेंगलोर असे तीन महामार्गावरील पुल आहेत. 

कुडाळी नदीचा संगम अतिशय रमणीय असा आहे हा संगम वाई तालुक्यातील उडतारे या गावाजवळ होतो त्या ठिकाणी वाकाईदेवीचे मंदिर तसेच पुरातन विठ्ठल मंदिर आहे

## पौराणिक कथा 
कुडाळी नदीचा उगम पाचगणी च्या इथे भिलार या गावी झाला आहे. निर्जना नावाची शबरी (एक आदिवासी भिल्लीण) तिने आंधळेपण दूर व्हावे म्हणून भगवान शंकराची तपश्चर्या केली त्याने तिला महादेव प्रसन्न झाले आणि वर माग सांगितले माझ्या आश्रमाजवळ खदिर वृक्ष आहे, खदिर म्हणजे खैराचे झाड, त्यापासून मी जलरूप व्हावे व तीरावरील मानवाचे कल्याण करून शेवटी भगवान विष्णूच्या पायापासून जिचा जन्म झाला अशा कृष्णा नदीस मिळावे. तेव्हा महादेवाने तिला वर दिला व ती निर्जना नदी वाहू लागली. ती कुडाळ खोऱ्यातून वहाते म्हणून तिला कुडाळी हे नाव पडले. 
पुढे निर्जना  उडतरे ता.वाई गावा जवळ कृष्णेला मिळाली.

 
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील नद्या
वसना नदी

''''''  ही महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे.ती कोरेगावातून वाहते. वांगणा व तीळगंगा ह्या तिच्या उपनदी उपनद्या  आहेत त्या कोरेगाव  येथे वसना नदीस मिळतात . पुढे मंगळापुर तालुका सातारा या ठिकाणी  कृष्णा नदीस मिळते तिचा संगम होतो. सोळशी, सोनके,देऊर,पिंपोडे खुर्द, कोरेगाव,शिरढोण,मंगळापूर इत्यादी गावातून ही नदी वाहते. पिंपोडे खुर्दच्या हद्दीतील सातारा शिरुर रस्त्यावरील पूल बांधण्यात धर नसलेल्या कारणाने विलंब झाला होता.पिंपोडे खुर्द ते पळशी दरम्यान खूप मोठा ब्रिटिश कालीन बंधारा आहे.
वसना नदी हे कोरेगाव तालुक्यासाठी जीवनदायिनी आहे मुगाव याठिकाणी वसना नदीला तिळगंगा नावाची नदी येऊन भेटते तर देऊर याठिकाणी वांगणा नदी येऊन भेटते त्यांचा संगम होतो
तिळगंगा नदी
सोळशी नदी

सोळशी नदी ही जुन्या महाबळेश्वरातील शंकराच्या देवळात उगम पावणाऱ्या ५ नद्यांपैकी एक आहे. हिला गायत्री नदी या नावानेही ओळखतात. (इतर ४ नद्या - कृष्णा, वेण्णा, कोयना, सावित्री).

''''''  ही महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

वर्ग: सातारा जिल्ह्यातील नद्या