open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
शुक्रवार पेठ (पुणे)

बुधवार व शुक्रवार पेठांच्या सीमेवर वसलेल्या मंडईचे दॄश्य.]]
**शुक्रवार पेठ** ही महाराष्ट्राच्या पुणे शहरातील एक पेठ आहे. 

## महत्त्वाची स्थ़ळे 
* महात्मा फुले मंडई
* राजा दिनकर केळकर संग्रहालय

वर्ग:पुण्यातील पेठा
गुरुवार पेठ (पुणे)

**गुरुवार पेठ, पुणे** हा भारताच्या पुणे शहरातील एक भाग आहे.

गुरुवार पेठ ही पुणे शहरात जागा आपूरी पडल्याने राजा शाहु महाराजाने दयाराम गगाराम खतरी यास बाजारपेठ वसवीन्यासाठई सनद करून दीली.

वर्ग:पुण्यातील पेठा
बुधवार पेठ (पुणे)

**बुधवार पेठ, पुणे** हा महाराष्ट्राच्या पुणे शहरातील एक भाग आहे. पुण्यातील पुस्तकांच्या दुकानांची बाजारपेठ असलेला 'अप्पा बळवंत चौक' इथेच आहे. या भागात अनेक पुरातन मंदिरे आहेत. पुण्याची ग्रामदेवता 'तांबडी जोगेश्वरी' हिचे मंदिर आणि प्रसिद्ध श्रींमंत दगडूशेठ हलवाई गणपतीचे मंदिरसुद्धा याच भागात आहे.
बुधवार पेठेतील काही भागात वेश्याव्यवसायही चालतो.

## संदर्भ
वर्ग:पुण्यातील पेठा
आल्बेर लेब्रन

thumb|right|आल्बेर लेब्रन

**आल्बेर लेब्रन** (ऑगस्ट २९, इ.स. १८७१:मेर्सी-ले-हॉ, फ्रांस - मार्च ६, इ.स. १९५०:पॅरिस) हा फ्रांसचा राष्ट्राध्यक्ष होता.

इ.स. १९३२ ते इ.स. १९४०पर्यंत राष्ट्राध्यक्ष असलेला लेब्रन फ्रांसच्या तिसऱ्या प्रजासत्ताकाचा शेवटचा राष्ट्राध्यक्ष होता.

वर्ग:फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १८७१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५० मधील मृत्यू
सोमवार पेठ (पुणे)

**सोमवार पेठ, पुणे** हा भारतातील पुणे शहराचा एक भाग आहे. सोमवार पेठेचे जुने नावा शाहापूर पेठ असे होते.

जुन्या पुणे शहरातील एक मध्यवर्ती क्षेत्र.

वर्ग:पुण्यातील पेठा
रविवार पेठ (पुणे)

**रविवार पेठ, पुणे** हा भारताच्या पुणे शहरातील एक भाग आहे.

वर्ग:पुण्यातील पेठा
कसबा पेठ (पुणे)

**कसबा पेठ, पुणे** हा भारताच्या पुणे शहरातील एक प्राचीन  भाग आहे. हा पुणे शहराचा केंद्रबिंदू आहे. त्यामुळे या भागात भरपूर वाडे दिसून येतात.

कसबा पेठ हा पुणे, भारतातील सर्वात जुना निवासी भाग, "पेठ" (परिसर) आहे. हे ऐतिहासिक शनिवार वाडा राजवाडा-किल्ल्याला लागून आहे. कसबा पेठ ही पाचव्या शतकात कधीतरी स्थापन झालेली पहिली पेठ होती आणि पुण्यातील सर्वात जुनी पेठ आहे. त्याला "पुणे शहराचे हृदय" असे म्हणतात. पुण्याच्या इतिहासात हे शहर एकेकाळी ‘कसबे पुणे’ म्हणून ओळखले जात असे.

## इतिहास
एकेकाळी पुणे शहर पूर्वी कसबा पेठेपुरते मर्यादित होते. त्यावेळी ते कसबे पुणे या नावाने ओळखले जाई. शिवाजी महाराजांच्या कारकिर्दीत त्याचा विस्तार झाला.  आदिलशाही मध्ये कसबे पुणे हे दुर्लक्षित गाव होते. सर्वत्र रोगराई आणि घाण पसरलेली होती. आदिलशहाने शिवाजीचे वडील शहाजी भोसले यांना पुणे मुलुखाची जहागिरी दिली.१६४२ला आई जिजाबाई या बाल शिवाजीस घेऊन पुण्यात आल्या. त्यावेळी त्यांनी पुण्याची झालेली  दुरवस्था पाहून कसबे पुण्याचे रूप पालटवून टाकण्याचे ठरविले.  या कार्यावर लोकांचा विश्वास बसावा आणि या कामासाठी त्यांचे सहकार्य मिळावे यासाठी शिवाजी महाराजांकरवी जिजाबाईने कसब्यात सोन्याचा नांगर फिरवून कसबे पुणे पुन्हा भरभराटीला आणले. शिवाजीचे महाराजांचे बालपण त्यांची आई जिजाबाई  यांच्या समवेत कसबे पुण्यातील लाल महाल येथे गेले.   कसबा पेठेचे रूप पालटण्यास दादोजी कोडदेव यांचा सक्रिय सहभाग होता. 

## कसबा पेठेतील उल्लेखनीय स्थळे
* कसबा गणपती मंदिर : हे पुण्याचे ग्रामदैवत आहे.
* कुंभारवाडा
* गावकोस मारुती मंदिर 
* झांबरे चावडी 
* तांबट आळी
* त्वष्टा कासार देवी मंदिर : ही देवी कासार समाजाची कुलदेवी समजली जाते..
* त्र्यंबकेश्वर मंदिर 
* पुण्येश्वर मारुती मंदिर
* शिंपी आळी
* शेख सल्ला याचा दरगा
* साततोटी हौद

वर्ग:पुण्यातील पेठा
आघारकर संशोधन संस्था

इवलेसे
पुण्यातील **आघारकर संशोधन संस्था**  ही भारत सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील अनुदानित स्वायत्त संस्था असून ती पुणे विद्यापीठ व ,महात्मा फुले राहुरी कृषी विद्यापीठाशी संलग्न असून त्यांचे जीवशास्त्राशी संबंधीत पदव्युत्तर व पीएच.डी.चे अभ्यासक्रम राबवते. त्या शिवाय ही संस्था भारतीय आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याने जैवविज्ञानाशी संबधित संशोधन प्रकल्प हाती घेते.

आघारकर संशोधन संस्थेची- Agharkar Research Institute (ARI)-स्थापना १९४६ मध्ये  महाराष्ट्र ॲसोसिएशन फॉर कल्टिव्हेशन ऑफ सायन्सेस (MACS) नावाने झाली.  ज्येष्ठ वनस्पती तज्ज्ञ डॉ शंकर पुरुषोत्तम आघारकर यांनी या संस्थेची स्थापना केली. १९९२ मध्ये संस्थेला त्यांचे नाव देण्यात आले. 

## बाह्य दुवे
*आघारकर संशोधन संस्थेचे अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:पुणे
वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था
जिम ट्राउटन

ट्राउटन, जिम
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
शनिवार पेठ (पुणे)

**शनिवार पेठ** हा भारताच्या पुणे शहरातील एक भाग आहे.
हया पेठेला पुण्याच्या इतिहासात मोठे महत्त्व आहे.
शनिवार वाडा ह्या पेठेत आहे. शनिवार पेठेच्या बाजुने नारायण पेठ, कसबा पेठ  इत्यादी पेठा आहेत.अहिल्यादवि होळकर 
चौक तरुण मंडल हे फार पूर्वीचे गणेशोत्स्तव मंडल आहे. 

वर्ग:पुण्यातील पेठा
पोप सिक्स्टस चौथा

**पोप सिक्स्टस चौथा** (जुलै २१, इ.स. १४१४: सव्होना, इटली-ऑगस्ट १२, इ.स. १४८४:रोम) हा पंधराव्या शतकातील पोप होता. हा एक कलासक्त पोप होता. त्याने अनेक कलाकारांना आश्रय दिला होता. याच्या सद्दीत रोममधील सिस्टीन चॅपल उभारले गेले, जेथे अनेक कलाकृती तयार केल्या गेल्या व जतन केल्या गेल्या आहेत.

सिक्स्टस ०४
सिक्स्टस ०४
वर्ग:इ.स. १४१४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १४८४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. ८६

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
* मार्च ३ - युजेनियस चौथा पोपपदी.

## जन्म 
## मृत्यू 
## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. ८६
वर्ग:इ.स.च्या ८० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
एडमुंड पीट

पीट, एडमुंड
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८५५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०० मधील मृत्यू
चुड लँग्टन

**आर्थर चुडलेई** *चुड* **लॅंग्टन** (मार्च २, इ.स. १९१२:पीटरमारित्झबर्ग, नाताल, दक्षिण आफ्रिका - नोव्हेंबर २७, इ.स. १९४२:मैडुगुरी, नायजेरिया) हा कडून १९३५ ते १९३९ दरम्यान १५ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

लॅंग्टन, चुड
लॅंग्टन, चुड
लॅंग्टन, चुड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्टु गिलेस्पी

**स्टुअर्ट रॉस गिलेस्पी** (मार्च २, इ.स. १९५७:वांगानुइ, न्यू झीलँड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणिजलद-मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नौरोसजी वाडिया महाविद्यालय

**नौरोसजी वाडिया महाविद्यालय** पुण्यातील महाविद्यालय आहे.

पुणे विद्यापीठाशी संलग्न असलेल्या या महाविद्यालयाची स्थापना इ.स. १९३२मध्ये झाली. मॉडर्न एज्युकेशन सोसायटी हे महाविद्यालय चालवते.

## निवडक माजी विद्यार्थी 
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
दर्शना गमागे

**दर्शना गमागे** (मार्च २, इ.स. १९७९:कोलंबो, श्रीलंका - ) कडून तीन एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि जलद-मध्यमगती गोलंदाजी करायचा.

वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मार्क व्हर्मुलेन

**मार्क अँड्रु व्हर्मुलेन** (मार्च २, इ.स. १९७९:सॅलिसबरी, ऱ्होडेशिया - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफब्रेक गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कितो

**कितो** ही दक्षिण अमेरिकेतील इक्वेडोर देशाची राजधानी आहे. कितो शहर विषुववृत्तावर वसलेले आहे.

## वाहतूक 
कितो मेट्रो हा भुयारी रेल्वेमार्ग शहरात प्रवासी सेवा पुरवतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इक्वेडोरमधील शहरे
वर्ग:दक्षिण अमेरिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
*
वर्ग:इ.स. १५३४ मधील निर्मिती
इ.स. ४९३

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
## जन्म 
## मृत्यू 
* मार्च १७ - संत पॅट्रिक, ख्रिश्चन संत.

## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. ४९३
वर्ग:इ.स.च्या ४९० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
आयडाहो

**आयडाहो** () हे अमेरिकेचे एक राज्य आहे. अमेरिकेच्या वायव्य भागात वसलेले व कॅनडा देशासोबत सीमा असणारे आयडाहो क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अमेरिकेमधील १४वे तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने ३९व्या क्रमांकाचे राज्य आहे. 

अत्यंत तुरळक लोकवस्ती असणाऱ्या आयडाहोच्या उत्तरेला कॅनडाचा ब्रिटिश कोलंबिया हा प्रांत, पूर्वेला मोंटाना व वायोमिंग, पश्चिमेला वॉशिंग्टन व ओरेगॉन, तर दक्षिणेला नेव्हाडा व युटा ही राज्ये आहेत. बॉइझी ही आयडाहोची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

## गॅलरी

चित्र:Redfish lake.JPG|रेडफिश सरोवर.
चित्र:Shoshone falls.jpg|दक्षिण आयडाहोमधील शोशोन धबधबा.
चित्र:National-atlas-idaho.PNG|आयडाहोमधील प्रमुख रस्ते व महामार्ग.
चित्र:Boise-State-Capitol0601.jpg|१९०५ साली बांधलेले आयडाहो राज्य संसद भवन
चित्|आयडाहोचे प्रतिनिधित्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे

## बाह्य दुवे
*अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ
*पर्यटन

वर्ग:अमेरिकेची राज्ये
मार्कंडेय नदी

**मार्कंडेय नदी** कर्नाटकातून वाहणारी एक नदी आहे. बेळगांव शहर या नदीकाठी आहे.

वर्ग:भारतातील नद्या
नेब्रास्का

**नेब्रास्का** (; पर्यायी उच्चारः नेब्रॅस्का) हे अमेरिकेचे एक राज्य आहे. अमेरिकेच्या उत्तर-मध्य भागात वसलेले नेब्रास्का हे एक कृषीप्रधान राज्य असून येथे मोठ्या प्रमाणावर मक्याची शेती होते. नेब्रास्का हे क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अमेरिकेमधील १६वे तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने ३८व्या क्रमांकाचे राज्य आहे. 

नेब्रास्काच्या उत्तरेला साउथ डकोटा, नैऋत्येला कॉलोराडो, पश्चिमेला वायोमिंग, दक्षिणेला कॅन्सस, आग्नेयेला मिसूरी तर पूर्वेला आयोवा ही राज्ये आहेत. लिंकन ही नेब्रास्काची राजधानी तर ओमाहा हे सर्वात मोठे शहर आहे.

## शहरे 
*ओमाहा - ४,०८,९५८
*लिंकन - २,५८,३७९
*बेलेव्ह्यू - ५०,१३७

## गॅलरी 

चित्र:Skyline of the Downtown Omaha, Nebraska from Heartland of America Park.jpg|ओमाहा.
चित्र:National-atlas-nebraska.PNG|नेब्रास्कामधील प्रमुख रस्ते व महामार्ग
चित्र:USA ne lincoln capitol.jpg|नेब्रास्का राज्य विधान भवन
चित्|नेब्रास्काचे प्रतिनिधित्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ
*पर्यटन

वर्ग:अमेरिकेची राज्ये
फुलराणी (चित्रपट)

***फुलराणी: अविस्मरणीय प्रेम कहाणी*** हा २०२३ चा भारतीय मराठी-भाषेतील रोमँटिक चित्रपट आहे जो विश्वास जोशी यांनी सह-लिखित आणि दिग्दर्शित केला आहे आणि फिनक्राफ्ट मीडिया, अमृता फिल्म्स आणि थर्ड एस एंटरटेनमेंट द्वारे निर्मित आहे. वायाकॉम१८ स्टुडिओ द्वारे वितरित या चित्रपटात सुबोध भावे आणि प्रियदर्शनी इंदलकर यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. हा चित्रपट १९६४ च्या अमेरिकन म्युझिकल कॉमेडी ड्रामा *माय फेअर लेडीचा* रिमेक आहे, जो स्वतः १९१३ च्या *पिग्मॅलियन* नाटकाचे रूपांतर आहे. हे २२ मार्च २०२३ रोजी थिएटरमध्ये प्रदर्शित झाला होता.

## कलाकार 
* सुबोध भावे
* प्रियदर्शिनी इंदलकर
* मिलिंद शिंदे
* विक्रम गोखले
* गौरव घाटणेकर
* सुशांत शेलार

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मराठी चित्रपट
नुरी अल-सैद

**नुरी पाशा अल-सैद अल-करागुली** (डिसेंबर इ.स. १८८८:बगदाद, इराक - १५ जुलै, इ.स. १९५८:बगदाद, इराक) हा १४वेळा निवडून आलेला इराकचा पंतप्रधान होता.

वर्ग:इराकचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८८८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
यष्टिचीत

क्रिकेटच्या खेळात **यष्टिचीत**(stumped-out) हा फलंदाज बाद होण्याचा एक प्रकार आहे.

यष्टिचीत होण्यासाठी खालील गोष्टींची पूर्तता होणे आवश्यक आहे -

* टाकलेला चेंडू नो-बॉल असता कामा नये. वाईड चेंडू चालतो.
* खेळत असलेला फलंदाज धाव काढण्याचा प्रयत्‍न सोडून अन्य कारणास्तव आपली क्रीझ सोडून पुढे गेलेला असला पाहिजे.
* चेंडू बॅटला न लागता यष्टिरक्षकाकडे गेला पाहिजे.
* फलंदाज धाव काढण्याच्या प्रयत्नात असता कामा नये. असे असल्यास फलंदाज धावचीत समजला जाईल.
* यष्टिरक्षकाने चेंडू यष्टीवर फेकून मारून अथवा चेंडू हातात ठेवून आपल्या त्याच हाताने यष्टी मोडली पाहिजे.
* या क्षणी फलंदाज क्रीझच्या बाहेर पाहिजे.

यष्टिचीत झालेल्या फलंदाजाबद्दल गोलंदाजाला व यष्टिरक्षकाला श्रेय देण्यात येते.

वर्ग:क्रिकेट
नेरुर

**नेरुर** हे महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळ तालुक्यातील एक गाव आहे. ह्या गावात ३२ वाडया आहेत. येथे मालवणी भाषा (मराठीतील एक बोलीभाषा) बोलली जाते. नेरुरमध्ये श्री देव कलेश्वर, श्री गावडोबा, श्री भुतनाथ रवळनाथ अशी अनेक मंदिरे आहेत. श्री देव कलेश्वर हे येथील प्रमुख मंदिर. दरवर्षी महाशिवरात्रीला येथे बरीच मोठी जत्रा भरते. श्री देव कलेश्वराचा रथ हे या जत्रेचे प्रमुख आकर्षण असते. पूर्ण जिल्ह्यातून भाविक दर्शनासाठी येथे येतात.

नेरुरकर, गावडे, राऊत, परब, देसाई, प्रभु ही ह्या गावातील प्रमुख आडनावे आहेत. चवाठा, जकात, नेरुरपार ह्या गावातील काही महत्त्वाच्या वाडया. नेरुरपार येथील नदीवरील पुलामुळे कुडाळ आणि मालवणमधील अंतर कमी झाले. त्यामुळे नेरुरला वाहतुकीच्या दृष्टीने महत्त्व आले आहे. वालावल, भोगवे, काळसे, पिंगुळी, कोरजाई, पाट, परुळे ही नेरुरजवळील काही गावे आहेत.

वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्हा
शुभमंगल सावधान (चित्रपट)

**शुभमंगल सावधान**

निर्मिती वर्ष
२००६

निर्मिती
सत्यजीत श्रीराम कुलकर्णी

दिग्दर्शक
महेश कोठारे

कथा लेखक
शेखर ढवळीकर

पटकथाकार
शेखर ढवळीकर

संवाद लेखक
शेखर ढवळीकर

संकलन
संजय दाबक

छायांकन
श्याम चव्हाण

गीतकार
प्रवीण दवणे

संगीत
अनिल मोहिले

ध्वनी दिग्दर्शक
अनिल निकम

पार्श्वगायन
लता मंगेशकर, कुणाल गांजावाला, डॉ. नेहा राजपाल, स्वरूप आनंद, त्यागराज खाडिलकर

नृत्यदिग्दर्शन
उमेश जाधव

वेशभूषा
निलिमा कोठारे, निता खांडके

रंगभूषा
महादेव दळवी

प्रमुख अभिनेते
अशोक सराफ, रीमा लागू, निर्मिती सावंत, विजय चव्हाण, मकरंद अनासपुरे

## कलाकार
*अशोक सराफ = प्रतापराव तुपे
*रीमा लागू = कोमल मुळगांवकर
*निर्मिती सावंत = नाजुका
*विजय चव्हाण = जयंत मुळगांवकर
*मकरंद अनासपुरे = कौतिकराव ढाले पाटील
*निरंजन = यश
*उमिला कानेटकर = सुप्रिया
*स्वाती चिटणीस = माला

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
*ओठ ओलावले
*विठ्ठला विठ्ठला आले तुझ्या दारी

वर्ग:इ.स. २००६ मधील मराठी चित्रपट
अभिनव कला महाविद्यालय (पुणे)

भारतीय कलाप्रसारिणी सभेचे **अभिनव कला महाविद्यालय** ही पुण्यातील प्रसिद्ध कलाशिक्षणसंस्था आहे. १९५२ साली पुडुचेरीचे माजी राज्यपाल सयाजीराव सिलम व सामाजिक कार्यकर्ते एन.ई. पुरम यांच्या पुढाकाराने कलाशिक्षण देण्याकरिता महाविद्यालयाची स्थापना झाली. 

वर्ग:भारतातील कलाशिक्षणसंस्था
वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
सर ज.जी. कलामहाविद्यालय

**सर ज.जी. कलामहाविद्यालय** तथा **सर जमशेटजी जीजीभॉय स्कूल ऑफ आर्ट**  (लघुरूप: जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट) ही भारतातील एक अग्रगण्य कलाशिक्षणसंस्था आहे. जमशेटजी जीजीभॉय (१७८३ - १८५९) यांच्या एक लाख रुपयांच्या देणगीमधून १८५७च्या मार्च महिन्यात मुंबईत ‘सर जे. जे. स्कूल ऑफ आर्ट अँड इंडस्ट्री’ ही संस्था नाना शंकरशेट यांनी दिलेल्या जमिनीवर स्थापन झाली. जमशेटजी जीजीभॉय यांच्या देणगीनिधीचा संस्थेच्या स्थापनेमध्ये मोठा वाटा असल्याने त्यांच्या स्मरणार्थ संस्थेचे नाव त्यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले. मात्र ब्रिटिशांनी या संस्थेच्या नावातले ‘अँड इंडस्ट्री’ हे शब्द हटवले. 

इवलेसे|सर ज. जी. कलामहाविद्यालय, मुंबई
१९८१ सालापासून ही संस्था मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न आहे.

## बाह्य दुवे 
* 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतातील कलाशिक्षणसंस्था
वर्ग:मुंबई विद्यापीठ
रियो ग्रांदे

right|thumb|300 px|उगमापासून मुखापर्यंत रियो ग्रांदेचा मार्ग
**रियो ग्रांदे** (व ) ही उत्तर अमेरिका खंडातील एक प्रमुख नदी आहे. ही नदी कॉलोराडो राज्यातील रॉकी पर्वतरांगेत उगम पावते. तेथून आग्नेयेकडे ३,०५१ किमी लांब वाहत जाउन ती मेक्सिकोचे आखात ह्या अटलांटिक महासागराच्या उपसमुद्राला मिळते. अमेरिकेच्या कॉलोराडो, न्यू मेक्सिको व टेक्सास ह्या राज्यांमधून वाहणारी ही नदी अमेरिका व मेक्सिको राज्याची आंतरराष्ट्रीय सीमा ठरवण्यासाठी वापरली गेली आहे. रियो ग्रांदेच्या उत्तरेस टेक्सास राज्य तर दक्षिणेस मेक्सिकोची चिवावा, कोआविला, नुएव्हो लेओन व तामौलिपास ही चार राज्ये स्थित आहेत.

ह्या नदीचे पाणी शेती व मानवी वापरासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरले जात असल्यामुळे केवळ २० टक्के पाणी समुद्रापर्यंत पोचते.

## मोठी शहरे 
* आल्बुकर्की
* लास क्रूसेस
* एल पॅसो
* सिउदाद हुआरेझ
* लारेडो
* ब्राउन्सव्हिल
* रेनोसा

वर्ग:कॉलोराडोमधील नद्या
वर्ग:न्यू मेक्सिकोमधील नद्या
वर्ग:टेक्सासमधील नद्या
वर्ग:मेक्सिकोमधील नद्या
बॉब हॉक

**बॉब हॉक** ऑस्ट्रेलियाचा पंतप्रधान होता.

हॉक, बॉब
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
चाउ एन-लाय

**चाउ एन-लाय** (मार्च ५, इ.स. १८९८ - जानेवारी ८, इ.स. १९७६) हा चीनच्या साम्यवादी पक्षाचा नेता व राष्ट्राध्यक्ष होता.

चाउ एन-लाय हा इ.स. १९४९ ते मृत्यूपर्यंत राष्ट्राध्यक्षपदावर होता तसेच १९४९ ते इ.स. १९५८पर्यंत त्याने चीनचे परराष्ट्रमंत्रीपदही सांभाळले.

चाउ एन-लाय
वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील मृत्यू
फेलिपे गॉन्झालेझ

thumb|right|250px|Felipe González 
**फेलिपे गॉन्झालेझ मार्केझ** (५ मार्च, १९४२ - ) हे १९८२-९६ दरम्यान स्पेनचे पंतप्रधान होे. गॉन्झालेझ व्यवसायाने वकील आणि प्राध्यापक आङेत.

वर्ग:स्पेनचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वाझ्गेन सर्ग्स्यान

250 px|इवलेसे|
**वाझ्गेन सर्गस्यान** (आर्मेनियन: Վազգեն Սարգսյան; ५ मार्च १९५९, अरारात, आर्मेनियन सोसाग, सोव्हिएत संघ - २७ ऑक्टोबर १९९९, येरेव्हान, आर्मेनिया) हा एक आर्मेनियन लष्करी अधिकारी, देशाचा पहिला संरक्षणमंत्री व १९९९ साली अल्प काळाकरिता आर्मेनियाचा पंतप्रधान होता.

१९८८ ते १९९४ दरम्यान चाललेल्या नागोर्नो-काराबाख युद्धामध्ये सर्गस्यानने मोठी भूमिका निभावली होती. युद्ध संपल्यानंतर त्याने आर्मेनियन लष्कराची सुत्रे हाती घेतली व तो देशातील एक सामर्थ्यशाली नेता बनला. ऑक्टोबर १९९९ मध्ये पंतप्रधानपदावर असताना त्याची काही माथेफिरूंनी गोळ्या घालून हत्या केली.

वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वर्ग:आर्मेनियाचे पंतप्रधान
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डॅनियेल सालामांका उरे

इवलेसे
उरे, डॅनियेल सालामांका
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १८६९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्लोरिडा

**फ्लोरिडा** () हे अमेरिकेचे एक राज्य आहे. अमेरिकेच्या आग्नेय टोकापाशी वसलेले फ्लोरिडा क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अमेरिकेमधील २२वे तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने चौथ्या (कॅलिफोर्निया, टेक्सास व न्यू यॉर्क राज्यांच्या खालोखाल) क्रमांकाचे राज्य आहे. 

फ्लोरिडाच्या पश्चिमेला मेक्सिकोचे आखात, पूर्वेला अटलांटिक महासागर तर उत्तरेला जॉर्जिया व अलाबामा ही राज्ये आहेत. फ्लोरिडाचा राज्याचा बराचसा भूभाग मेक्सिकोचे आखात व अटलांटिक महासागर ह्यंमधील द्वीपकल्पावर वसला आहे ज्यामुळे फ्लोरिडाला २,१७० किमी लांबीचा समुद्रकिनारा लाभला आहे. फ्लोरिडाच्या वायव्य भागात पूर्व-पश्चिम धावणारा एक चिंचोळा पट्टा आहे ज्याला स्थानिक भाषेमध्ये फ्लोरिडा पॅनहॅंडल असे संबोधतात. फ्लोरिडाच्या दक्षिणेला सुमारे ४,५०० लहान-मोठ्या बेटांचा (कीज) एक द्वीपसमूह असून की वेस्ट हे सर्वात पश्चिमेकडील बेट आहे. टॅलाहासी ही फ्लोरिडाची राजधानी, जॅक्सनव्हिल हे सर्वात मोठे शहर तर मायामी-फोर्ट लॉडरडेल, टँपा, सेंट पीटर्सबर्ग, ओरलॅंडो ही येथील इतर मोठी शहरे आहेत.

फ्लोरिडा हे अमेरिकेमधील अतिप्रगत राज्यांपैकी एक आहे. वर्षातील बाराही महिने सूर्यप्रकाशाचे दिवस, सौम्य हवामान, रम्य समुद्रकिनारे इत्यादी कारणांमुळे फ्लोरिडा हे अमेरिकेतील सर्वात लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे. तसेच येथे अमेरिकेमधील व जगभरातील अनेक धनाढ्य उद्योगपती, सिनेकलाकार व खेळाडूंचे वास्तव्य आहे. येथील अंदाजे २ कोटी लोकसंख्येच्या २२ टक्के लोक लॅटिन अमेरिकन वंशाचे आहेत व १८ टक्के लोक केवळ स्पॅनिश भाषा बोलतात.

देशातील चौथ्या क्रमांकावर असलेली फ्लोरिडाची अर्थव्यवस्था मोठ्या प्रमाणावर पर्यटनावर अवलंबून आहे. कृषी हा येथील दुसऱ्या क्रमांकाचा उद्योग असून अमेरिकेमधील ७४ टक्के संत्र्यांचे उत्पादन फ्लोरिडामध्ये होते.

## गॅलरी 

चित्र:STS-60 Launch.jpg|ओरलॅंडोजवळिल नासाचे केनेडी स्पेस सेंटर.
चित्र:Royal Poinciana.jpg|पूर्ण बहार आलेले दक्षिण फ्लोरिडामधील गुलमोहराचे झाड.
चित्र:National-Atlas-Florida-major-road-map.gif|फ्लोरिडामधील प्रमुख रस्ते व महामार्ग.
चित्र:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|फ्लोरिडा राज्य संसद भवन.
चित्र:2004 FL Proof.png|फ्लोरिडाचे प्रतिनिधित्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
*[www.myflorida.com अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ]
*पर्यटन

वर्ग:अमेरिकेची राज्ये
अंतानास मर्किस

इवलेसे|
**अंतानास मर्किस** (लिथुएनियन: Antanas Merkys; २० जानेवारी १८८७, रशियन साम्राज्य - ५ मार्च १९५५, व्लादिमिर ओब्लास्त, सोव्हिएत संघ) हा नोव्हेंबर १९३९ ते जून १९४० दरम्यान अल्पकाळाकरिता स्वतंत्र लिथुएनिया देशाचा पंतप्रधान होता. १९४० साली सोव्हिएत संघाने बाल्टिक देश बळकावल्यानंतर मार्किसची सत्ता संपुष्टात आली.

वर्ग:इ.स. १८८७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील मृत्यू
वर्ग:लिथुएनियाचे पंतप्रधान
वर्ग:लिथुएनियाचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चिपळी

’चिपळी’ हे हातातील बोटांमघ्ये धरून वाजवयाचे एक छोटेखानी वाद्य आहे, जे लाकूड आणि धातूंच्या पातळ झांजा पासून बनविले जाते आणि ते घनवाद्ये ह्या वर्गात मोडले जाते. काही पौराणिक सिनेमा-नाटकांमध्ये श्रीनारद मुनी, ’नारायण, नारायण’ म्हणत डाव्या हाताने हीच ’चिपळी’ वाजवताना दाखवतात. महाराष्ट्रातील संतांनी समाज प्रबोधन आणि हरीभक्तीचा प्रसार आपल्या अभंग, कीर्तन ह्या द्वारे केला, त्यातील संगीताचा एक भाग म्हणजेच त्या कीर्तनकारांच्या हातातील ’चिपळया’.

चिपळीचे मुख्यत: दोन भाग असतात, एक भाग जो साधारणत: जाडा असतो तो अंगठयामध्ये घालतात आणि दुसरा, उरलेल्या चार बोटांनी धरतात आणि दोन्ही भागांचे एकमेकांवर आघात केल्यावर त्यातील पातळ झांजांमुळे एक मधुर नाद उत्पन्न होतो. बहुदा ह्यामुळेच कीर्तनकार ’चिपळी’चा वापर आपल्या भजन-कीर्तनात करत असावेत.

वर्ग:वाद्ये
वर्ग:घनवाद्ये
पावा

वर्धमान महावीर यांनी आपला पहिला उपदेश पावा या ठिकाणी दिला.

वर्ग:वाद्ये
वर्ग:रिकामी पाने
पिएर-सिमोन लाप्लास

इवलेसे|250 px|पिएर-सिमोन लाप्लास
**पियेर-सिमों लाप्लास** (; २३ मार्च १७४९, काल्व्हादोस, नोर्मंदी - ५ मार्च १८२७, पॅरिस) हा एक प्रसिद्ध फ्रेंच गणितज्ञ व खगोलशास्त्रज्ञ होता. त्याला गणितामधील लाप्लास समीकरण व लाप्लास रूपांतर ह्यांचा जनक मानले जाते.

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:इ.स. १७४९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८२७ मधील मृत्यू
वर्ग:फ्रेंच गणितज्ञ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तोडी

हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

हा राग तोडी थाटातून उत्पन्न होतो. याला 'मिया की तोडी' किंवा 'पंचमवाली तोडी' असेही म्हणले जाते.

## तोडी रागातली काही गीते
* चंद्र आहे धूसर, धूसर आहे रात

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:तोडीचे प्रकार
राग मारवा

**राग मारवा** हा हिंदुस्तानी संगीतातील एक राग आहे.

### मारवा रागः थाट आणि इतर वैशिष्ट्ये 
**जातिः** षाढव - षाढव

**थाटः** मारवा

**वादी स्वरः** रिषभ

**संवादी स्वरः** धैवत

**गायन समयः**चौथा प्रहर

**विश्रांती स्थानः** सा; रे१; ध; - ध; रे१; सा;

**मुख्य अंगः** सा ; ,नि ,ध सा ,नि रे१ ; रे१ ग म् ध ; ध म् ग रे१ ; ,नि ,ध रे१ सा ;

**आरोह - अवरोहः** सा ,ध ,नि रे१ ग म् धनी सा' - सा'नी ध म् ग रे१ सा ; ,नि ,ध सा ,नि रे१ सा ;

राग मारवा हा अतिशय मधूर स्वरांचा राग आहे. याच्या सादरीकरणात रिषभ आणि धैवत या स्वरांवर ठहराव घेतला जातो, ज्यातून राग मारवा स्पष्ट होतो. या रागाचं विस्तार-क्षेत्र तसं मर्यादित आहे आणि सहसा मध्यसप्तकात या रागाच्या सादरीकरणाची मांडणी केली जाते. या रागातून वैराग्याची भावना उत्पन्न होते.

अशाच जातकुळीतला आणखी एक राग म्हणजे "राग पुरिया". मारवा ऐकत असताना अनेकदा राग पुरिया ऐकतोय असा संभ्रम निर्माण होऊ शकतो. पण बारकाईने ऐकल्यास चटकन लक्षात येईल की पुरिया रागामध्ये गंधार आणि निषाद या स्वरांवर अधिक ठहराव घेतला जातो आणि मारवाचे वादी - संवादी स्वर रिषभ आणि धैवत हे आहेत.

### मारवा रागाची लक्षण स्वरावली 
सा

नि ,ध ,नि रे१

ग म् ध ; म् ग रे१

नि ,ध रे१ सा

म् ध

धनी रे१'नी ध

म् ध

म् ग रे१

ग रे१ ,नि ,ध रे१ सा

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
राग मल्हार

**राग मल्हार** हा भारतीय अभिजात शास्त्रीय संगीतातील एक लोकप्रिय राग आहे. 

मेघ राग आणि मल्हार राग यांच्या मिश्रणातून मेघमल्हार राग बनला आहे. असे सांगितले जाते की, पूर्वी "मेघमल्हार" राग आळवल्याने मेघ दाटून येत असत व पर्जन्यवृष्टी होत असे, असे सांगतात. 

गौड-मल्हार, मिया-मल्हार, मेघ-मल्हार, सूर-मल्हार हे मेघ रागाची छटा असलेले उपप्रकार आहेत.

## मल्हार रागात बांधलेली काही गीते
* घन घन माला नभी दाटल्या कोसळती धारा : गीतकार - ग.दि. माडगूळकर, संगीत - वसंत पवार, स्वर - मन्‍ना डे, चित्रपट - वरदक्षिणा.

## मेघ मल्हार रागात बांधलेली काही हिंदी चित्रपट गीते (गीताचे बोल; चित्रपट; गायक; संगीत दिग्दर्शक या क्रमाने
* कारे कारे बदरा, सुनी सुनी रतिया (मेरा नाम जोकर; आशा भोसले; शंकर जयकिशन)
* तन रंग लो आज, मन रंग लो, बरसो रे (कोहिनूर; लता-रफी; नौशाद)
* दुख भरे दिन बीते रे भैया (मदर इंडिया; आशा, मन्ना डे, रफी, शमशाद बेगम; नौशाद)
* बरसो रे, कारे बादरवॉं पियां पें बरसो (तानसेन; खुर्शीद; खेमचंद प्रकाश) 
* लपक झपक से आई बदरवॉं (बूटपॉलिश; मन्ना डे, (मोहंमद रफी]]; शंकर जयकिशन)

मल्हार
राग बागेश्री

**राग बागेश्री** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

* थाट  

हा काफी  थाटाचा राग आहे.

* स्वर 

या रागात गंधार (ग) आणि  निषाद (नि) कोमल आहेत.  या रागात पंचम (प) वर्ज्य आहे.  

* आरोह

ऩि॒ सा ग॒ म, ध नि॒ सां

* अवरोह

सां नि॒ ध, म ग॒ रे सा 

* वादी आणि संवादी 

या रागाचा वादी स्वर मध्यम (म) असून संवादी स्वर षड्ज (सा) आहे.

* पकड  

धनी सा,म धनी ध ग॒ म म प, ध,ग म रे सा।

* जवळचे राग 

## संदर्भ 
१. राग-बोध (प्रथम भाग). बा. र. देवधर.

## बागेश्री रागातील गाणी
बागेश्री रागात अनेक मराठी भावगीते आहेत. उदा० 

* कंठातच रुतल्या ताना (कवी - गंगाधर महाम्बरे]], गायिका - आशा भोसले; संगीत - श्रीनिवास खळे)
* केतकीच्या बनी तिथे नाचला गं मोर (कवी - अशोकजी परांजपे, गायिका - सुमन कल्याणपूर, संगीत - अशोक पत्की), वगैरे.

## बागेश्री रागातील हिंदी गीते
* आजा रे परदेसी (चित्रपट - मधुमती)
* घडी घडी मोरा दिल धडके (मधुमती)
* चाह बरबाद करेगी (शहाजहान)
* दीवाने तुम दीवाने हम (बेज़ुबान)
* बेदर्दी दगाबाज़ जा तू नहीं बलमा मोरा (ब्लफमास्टर)
* हमसे आया न गया (देख कबीरा रोया), वगैरे.

बागेश्री
रागेश्री

**रागेश्री** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

वर्ग:राग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग मधुवंती

**राग मधुवंती** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

मधुवंती
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग मालकंस

**राग मालकंस** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.
मालकंस रागाला सर्व रागांचा राजा मानले जाते. हा राग गायची वेळ रात्री १२ ते ३ची आहे. हा काही वेळा मालकौश नावानेही ओळखला जातो. कर्नाटकी गायकीत याच सारखा हिंदोलम हा राग असू शकतो.
मालकंस तीन ही सप्तकात विस्तारक्षम असा हा राग आहे. या रागात सर्व स्वर कोमल असले तरी राग स्वरूप हे शुद्ध आहे कुठल्याही रागाची छाया यावर नाही. गंभीर प्रकृतीचा राग आहे.

## इतिहास
हा सर्वात पुरातन रागांपैकी एक राग आहे. संगीतकार नौशाद यांच्यासह एक वर्ग असे मानतो की या रागाची रचना भगवान शिव यांनी केली आहे.
तर काही लोक मानतात की याची रचना पार्वतीने केली. शिव तांडव करत असताना बेभान झाले असता त्यांना शांत करण्यासाठी हा मालकंस राग पार्वतीने गायला.

## स्वरूप
**आरोह:**नी सा ग' म ध' नि' सां

**अवरोह: सां**  नि' ध' म ग' म ग' सा *अथवा*  सां नि' ध' म ग' सा 
पकड : गमधss गम गसाssनी ग सा 
### वादी व संवादी
वादी स्वर मध्यम (म) आणि संवादी स्वर षड्ज (सा)

## लक्षणगीत
मालकंस गावत गुनिजन रि प वर्जित सूर गधनी कोमल अत गंभीर रस सोहत सुंदर || अंतरा || वादी मध्यम जनको संमत संवादी सूर षड्जही मानत वेळा रजनी मध्य सुहावत

## मालकंस रागातील काही गीते
* अणुरेणियां थोकडा, तुका आकाशाएवढा (कवी - संत तुकाराम, गायक - भीमसेन जोशी, संगीत - राम फाटक)
* उगवला चंद्र पुनवेचा, मम हृदयी दरिया! उसळला प्रीतिचा! (नाट्यगीत: नाटक : पाणिग्रहण; गायिका : बकुळ पंडित; संगीतकार : श्रीनिवास खळे; कवी : प्र.के. अत्रे)
* बन बोलत कोयलिया सूर पंचम लागत अतही मधुर || अंतरा || आयी ऋत केसरी फूली फुलबेलरी तरू तरू न पल्लवित सोहत अत || १ || (त्रितालातील चीज, गायक भीमसेन जोशी व अनेक)
* मन तड़पत हरि दरशन को आज (कवी - शकील बदायुनी, गायक - मोहम्मद रफी, संगीत - नौशाद, चित्रपट - बैजू बावरा)
* मोरी लागी लटक गुरू-चरननकी ।। चरन बिना मुझे कछु नहीं भावे, झूठ माया सब सपननकी ।। १ ।। भवसागर सब सूख गया है, फिकर नहीं मुझे तरननकी ।। २ ।। मीरां कहे प्रभु गिरिधर नागर ! उलट भई मोरे नयननकी (तीन तालातील चीज) 
* विठ्ठल आवडी प्रेमभावो (कवी - संत नामदेव, गायक - सुरेश वाडकर) 
* सावळे सुंदर रूप मनोहर (कवी - संत तुकाराम, गायक - भीमसेन जोशी, संगीत - श्रीनिवास खळे)

मालकंस
राग चंद्रकंस

'''''' हा हा हिंदुस्तानी संगीतातील एक राग आहे. ह्या रागाच्या निर्मितीचे श्रेय प्रो. बी आर देवधर यांना दिले जाते. मालकंस रागातील कोमलनी ऐवजी शुद्ध निचा वापर केला असता चंद्रकंस राग निर्माण होतो. असा चंद्रकंस मालकंस अंगाचा चंद्रकंस म्हणून ओळखला जातो. त्याशिवाय बागेश्री अंगाचा चंद्रकंसही क्वचित ऐकायला मिळतो त्यात कोमल ध ऐवजी शुद्ध धचा वापर केला जातो. 

## आधारित गाणी 
या रागावर आधारित मराठीतील गाणी :
* "विठ्ठला देवा आलासी माझ्या दारी,पण थांब जरासा विटेवरी ।"
*बोलले इतुके मज श्रीराम (गीत रामायण कवि ग दि माडगुळकर, संगीत -सुधीर फडके)
*जेथे जातो तेथे तू माझा सांगाती (अभंग तुकयाचे, संगीत श्रीनिवास खळे , गायिका लता मंगेशकर )
*आठवणी दाटतात (गीत योगेश्वर अभ्यंकर, संगीत एम जी गोखले, गायिका सुमती टिकेकर )

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदुस्तानी राग
राग मारु बिहाग

**मारु बिहाग** हा हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

## मारु बिहाग रागातली प्रसिद्ध गीते
* का धरिला परदेस, सजणा (गायिका बकुळ पंडित)

मारु बिहाग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग भीमपलासी

**राग भीमपलासी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

## भीमपलास रागातली काही लोकप्रिय गीते
* इंद्रायणी काठी, देवाची आळंदी, लागली समाधी ज्ञानेशाची (कवी - ग.दि. माडगूळकर, ,संगीत दिग्दर्शक - पु.ल. देशपांडे, गायक - भीमसेन जोशी, चित्रपट- गुळाचा गणपती)
* सुख देवासी मागावे, दुःख देवाला सांगावे (कवी शांताराम आठवले, गायिका लता मंगेशकर. संगीत दिग्दर्शक सुधीर फडके, चित्रपट शेवग्याच्या शेंगा)

भीमपलासी
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
आरोह नी सा ग म पनी सा
 अवरोह   सानी ध प म ग रे सा
राग दरबारी कानडा

हा कानडा रागाचा एक प्रकार आहे.

## या रागातली काही मराठी गाणी
* तुज स्वप्नी पाहिले रे गोपाला (भावगीत, कवी/संगीतकार - दत्ता डावजेकर, गायिका - लता मंगेशकर)
* नाट्यगाननिपुण कलावतिची (नाट्यगीत, कवी/संगीतकार - गोविंद बल्लाळ देवल, गायक - मूळ ??, अजित कडकडे, विश्वनाथ बागुल, वगैरे अनेक, नाटक - संगीत संशयकल्लोळ)
* मृगनयना रसिक मोहिनी (नाट्यगीत, कवी/संगीतकार - गोविंद बल्लाळ देवल, गायक - मूळ ??, वसंतराव देशपांडे, वगैरे अनेक, नाटक - संगीत संशयकल्लोळ)
* रजनीनाथ हा नभी उगवला (नाट्यगीत, कवी/संगीतकार - गोविंद बल्लाळ देवल, गायक - छोटा गंधर्व, नाटक - संगीत मृच्छकटिक)
* लपक झपक तू आ रे बदरवा (हिंदी चित्रपट - बूट पाॅलिश, गायक मन्ना डे, संगीतकार शंकर जयकिशन)
* वनी एकटी दमयंती (भावगीत, कवी - गंगाधर महाम्बरे, गायक/संगीतकार - दशरथ पुजारी)

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:कानड्याचे प्रकार
राग मधमाद सारंग

**राग मधमाद सारंग** सारंग रागाचा एक प्रकार आहे.

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
वर्ग:सारंगचे प्रकार
राग नारायणी

**नारायणी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

नारायणी
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग गोरख कल्याण

**राग गोरख कल्याण** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

गोरख कल्याण
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग मुलतानी

**राग मुलतानी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

मुलतानी
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग दुर्गा

राग दुर्गा हा बिलावल थाटातील एक लोकप्रिय आणि मधुर राग आहे. हा राग 'ओडव-ओडव' जातीचा आहे, म्हणजेच याच्या आरोह आणि अवरोहामध्ये प्रत्येकी ५ स्वरांचा वापर केला जातो.

### स्वर रचना 
या रागाचे स्वर संकेत खालीलप्रमाणे आहेत:

* **थाट:** बिलावल
* **जाती:** ओडव - ओडव (५ - ५ स्वर)
* **वर्ज्य स्वर:** 'गांधार' (ग) आणि 'निषाद' (नि) हे दोन्ही स्वर आरोह आणि अवरोहात वर्ज्य आहेत.
* **वादी स्वर:** धैवत (ध)
* **संवादी स्वर:** ऋषभ (रे)
* **समय:** रात्रीचा दुसरा प्रहर.

### आरोह आणि अवरोह 
राग दुर्गाची संवादिनीवर वाजवण्यासाठी स्वर रचना खालीलप्रमाणे दर्शवली जाते:

**आरोह:** स रे म प ध सं

**अवरोह:** सं ध प म रे स

**पकड:** म प ध - म प ध म रे - रे प म रे - स

### प्रमुख वैशिष्ट्ये 
* या रागाचा स्वभाव शांत आणि गंभीर आहे.
* हा राग प्रामुख्याने शृंगार आणि भक्ती रसासाठी वापरला जातो.
* दक्षिण भारतीय (कर्नाटक) संगीतात या रागाला 'शुद्ध सावेरी' असे म्हटले जाते.

## संदर्भ 
दुर्गा
वर्ग:हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत
राग काफी

**राग काफी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

## थाट
काफी

## स्वर 
गंधार (ग) आणि निषाद (नि) कोमल असून उर्वरित स्वर शुद्ध आहेत.

## आरोह 
सारेग॒ मप धनि॒सां 

## अवरोह 
सांनि॒धप, मग॒रे, सा 

## वादी आणि संवादी 
वादी स्वर पंचम (प) , संवादी स्वर ऋषभ

## पकड 
सा, रे रे, ग॒ मम, प 

## गायन समय
संध्याकाळ  तसेच रात्रीचा पहिला प्रहर

## गायन ऋतू
सर्व ऋतू

## संदर्भ 
१. राग-बोध (प्रथम भाग). बा. र. देवधर.

## उदाहरण
`घर आंगण न सुहावै, पिया बिन मोहि न भावै॥

दीपक जोय कहा करूं सजनी, पिय परदेस रहावै।

सूनी सेज जहर ज्यूं लागे, सिसक-सिसक जिय जावै॥

नैण निंदरा नहीं आवै॥

कदकी उभी मैं मग जोऊं, निस-दिन बिरह सतावै।

कहा कहूं कछु कहत न आवै, हिवड़ो अति उकलावै॥

हरि कब दरस दिखावै॥

ऐसो है कोई परम सनेही, तुरत सनेसो लावै।

वा बिरियां कद होसी मुझको, हरि हंस कंठ लगावै॥

मीरा मिलि होरी गावै॥`

## हे सुद्धा पहा 
* राग काफी कानडा

काफी
राग हेम बिहाग

**राग हेम बिहाग** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे. हा राग सहसा रात्री उशिरा गायला जातो.

हेम बिहाग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग भूप

**राग भूप** हा हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

हा राग कल्याण थाटाचा राग आहे. या रागामध्ये ‘मध्यम‘ व ‘निषाद‘ हे दोन स्वर वर्ज्य असल्यामुळे या रागाची जाती औडव- औडव अशी होते. या रागाचा वादी स्वर ‘गंधार‘ असून संवादी स्वर ‘धैवत‘ आहे. हा राग रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात गातात. या रागाला समप्रकृती असा देसकार हा राग आहे.
हा भक्तिरसप्रधान राग आहे.
  

**आरोहः-** सा रे ग प ध सा ।   
**अवरोहः-** सा ध प ग रे सा ।   

**पकड-** साऽऽ, ध़ऽ ध़ऽ सा, धसारेग सारेगऽऽ पऽ ग, धऽऽ पऽ ग, रे ग सा रे, ग धऽ धऽ सा । 

भूप/भूपाळी रागात बांधलेली गीते :-
* घन:श्याम सुंदरा श्रीधरा अरुणोदय झाला (चित्रपट - अमर भूपाळी)
* देहाची तिजोरी भक्तीचाच ठेवा (चित्रपट - आम्ही जातो आमुच्या गांवा)
* माझे जीवन गाणे (भावगीत)
* शरयू तीरावरी अयोध्या (गीतरामायण)
* सुजन कसा मन चोरी (नाटक - स्वयंवर)

भूप
राग देशकार

**राग देशकार** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

थाट: बिलावल

जाती: ओडव

वादी: धैवत (ध)

संवादी: गंधार (ग)

वर्ज्य स्वर: म, नी 

या रागात सर्व स्वर शुद्ध लागतात.

गाण्याची वेळ: दिवसाचा दुसरा प्रहर 

हा राग भुपाली/ भूप रागाशी साम्य दाखवतो.
देसकार रागाच्या वादी, संवादी स्वरांमुळे  भुपाली/ भूप रागापासूनची भिन्नता दर्शवली जाते. 

देशकार
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग जैत कल्याण

**राग जैत कल्याण** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.जैत कल्याण हा कल्याण थाटातील एक राग असून,त्याचा वादी स्वर 'प' आहे तर,  संवादी स्वर  'सा' आहे. 

भूप, देसकार  यासारखा असणारा हा राग आहे. त्याचा आरोह सा रे ग प ध सां असा आहे  तर अवरोह रें सां ध प ग रे सा असा आहे. पकड़ /चलन , प ध ग प , प सां प , प ध ग प   

जैत कल्याण
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
शौकत अझीझ

thumb|right|250px|इ.स. २००७ च्या जागतिक आर्थिक मंचावर सहभागी
**शौकत अझीझ** (उर्दू: شوکت عزیز ; रोमन लिपी: *Shaukat Aziz*) (६ मार्च, इ.स. १९४९ ; कराची, तत्कालीन पश्चिम पाकिस्तान - हयात) हे पाकिस्तानी अर्थशास्त्रज्ञ व राजकारणी आहे. यांनी जनरल परवेझ मुशर्रफ यांच्या नेतृत्वाखालील संयुक्त लष्करी राजवटीत २० मे, इ.स. २००४ ते १५ नोव्हेंबर, इ.स. २००७ या कालखंडात पाकिस्तानाचा १५वे पंतप्रधान म्हणून सूत्रे सांभाळली. यांनी आपल्या पंतप्रधानपदाच्या कारकिर्दीत देशाच्या अर्थव्यवस्थेची विस्कटलेली घडी बसवण्यासाठी प्रयत्न केले व त्यात त्यांना काही अंशी यशही आले. पंतप्रधानपदाचा कार्यकाळ संपल्यानंतर हे लंडन, युनायटेड किंग्डम येथे स्थायिक झाला असून *मिलेनियम अँड कॉप्थॉर्न पीएलसी* या कंपनीच्या मंडळावर काम करत आहे.

राजकारणात प्रवेशण्याअगोदर अझीझ अमेरिकेत सिटीबँक समूहात वरिष्ठपदावर काम करत होते. परवेझ मुशर्रफ याच्या आमंत्रणावरून अमेरिकेतून पाकिस्तानात परतून नोव्हेंबर, इ.स. १९९९मध्ये याने पाकिस्तानाच्या अर्थमंत्रिपदाची सूत्रे हाती घेतली. ६ जून, इ.स. २००४ रोजी तत्कालीन पंतप्रधान झफरुल्लाखान जमाली याने पदाचा राजीनामा दिल्यामुळे पाकिस्तान मुस्लिम लीग (क्यू) या राजकीय आघाडीने शौकत अझीझ याचे नाव पंतप्रधानपदाच्या उमेदवारीसाठी पुढे केले. २८ ऑगस्ट, इ.स. २००४ रोजी त्याने पंतप्रधानपदाची शपथ घेतली व १५ नोव्हेंबर, इ.स. २००७ रोजी मुदत संपेपर्यंत पदाची धुरा वाहिली. कार्यकाळाची मुदत पूर्ण केलेला तो पहिला पाकिस्तानी पंतप्रधान ठरला.

वर्ग:पाकिस्तानचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
राग पहाडी

**राग पहाडी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

## पहाडी रागातील काही गीते
* असा मी काय गुन्हा केला (मराठी भावगीत, संगीत - वसंत प्रभू, गायिका - आशा भोसले)  
* केशवा माधवा (गायिका - लता मंगेशकर
* फुलले रे क्षण माझे फुलले रे (मराठी भावगीत, कवी - नितीन आखवे, गायिका - आशा भोसले, संगीतकार - श्रीधर फडके)
* मला लागली कुणाची उचकी (मराठी चित्रपट - पिंजरा)
* माजे रानी माजे मोगा (कोकणी चित्रपटगीत, गीतकार : शांता शेळके; गायक : लता - सुरेश वाडकर, संगीतकार : पं. हृदयनाथ मंगेशकर, चित्रपट : महानंदा)
* लाजून हसणे अन्‌ हासून ते पहाणे (मराठी भावगीत, गीतकार : मंगेश पाडगांवकर; गायक : पं. हृदयनाथ मंगेशकर, संगीतकार : श्रीनिवास खळे)

पहाडी
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग शुद्ध कल्याण

**राग शुद्ध कल्याण** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

शुद्ध कल्याण
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग कामोद

**राग कामोद** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

==थाट== कल्याण

## स्वर
## आरोह
## अवरोह
## वादी व संवादी
## पकड
## गायन समय
## गायन ऋतू
## कामोद रागातील एक चीज

बरजी मैं काहूकी नाहिं रहूं।
सुणो री सखी तुम चेतन होयकै मनकी बात कहूं॥
साध संगति कर हरि सुख लेऊं जगसूं दूर रहूं।
तन धन मेरो सबही जावो भल मेरो सीस लहूं॥
मन मेरो लागो सुमरण सेती सबका मैं बोल सहूं।
मीरा के प्रभु हरि अविनासी सतगुर सरण गहूं॥

## कामोद रागातील काही हिंदी चित्रपटगीते (गीताचे बोल. चित्रपट, गायिका, संगीतदिग्दर्शक या क्रमाने)
* एरी जानेना दूॅंगी (चित्रलेखा, लता मंगेशकर, रोशन)
* छेड दिया मेते दिल के तार को (रागिणी, अमानत अली खान-फतेह अली खान, ओ.पी. नय्यर)
* जाओ रे जोगी तुम जाओ रे (आम्रपाली, लता मंगेशकर, शंकर जय किशन)
* तुम को देखा तो ये खयाल आ गया (साथ साथ, जगजीत सिंह, कुलदीप सिंह)
* शराबी शराबी येह सावन का मौसम (नूरजहान -१९६७, सुमन कल्याणपूर, रोशन)

## बाह्य दुवे
* उस्ताद अमजद अली खान: सरोद वादन: राग कामोद

कामोद
राग नंदकंस

**राग नंदकंस** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

नंदकंस
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग जोगकंस

**राग जोगकंस** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

जोगकंस हा हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतातील एक राग असून आसावरी थाटात ह्याची मांडणी केलेली आहे. 'गुणिदास' उर्फ जगन्नाथबुवा पुरोहित ह्या रागाचे जनक म्हणून ओळखले जातात. राग जोग आणि 'कौंस' अंगाच्या स्वरावलींचा मिलाफ म्हणून हा राग प्रचलित आहे.

मालकंसावर आधारित राग रचण्याचा जगन्नाथबुवांचा मानस होता. मात्र ह्या रागात शुद्ध निषादाला वरचढ ठरवून मालकंसातला कोमल निषाद आटोपता ठेवला. म्हणूनच चंद्रकौंसाशी ह्या रागाचे साधर्म्य जाणवते.

जोगकंस
वर्ग:जोड राग
राग जोग

**राग जोग** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

## रागाची रचना 
या रागात 'रे' व 'ध' वर्ज्य असून दोन्ही गचा उपयोग केला जातो. आरोहात शुद्ध ग तर अवरोहात दोन्ही ग वापरले जातात.

## रागाची वेळ 
हा राग रात्रीच्या दुसऱ्या प्रहरात गायला जातो. 

## जोग रागातील काही गीते 
उनपे युं प्यार आने लगा है (गझल - गुलाम अली)

जीर्ण पाचोळा पडे तो उदास (भावगीत, कवि - कुसुमाग्रज; गायिका - लता मंगेशकर; संगीतकार - वसंत प्रभू)
 
त्या सावळ्या तनुचे मज लागले पिसे ग ( कवि - आत्माराम सावंत; गायिका - माणिक वर्मा;   संगीत -दशरथ पुजारी)

नैन द्वार से मनमें (चित्रपट - सावन; संगीत - हंसराज बेहेल; गायक-गायिका - मुकेश, लता मंगेशकर)

सासुरास चालली लाडकी शकुंतला ( चित्रपट -सुवासिनी, गीत - ग. दि. माडगुळकर; गायक व संगीत  - सुधीर फडके) 

जोग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:हिंदुस्तानी राग
राग पूरिया धनाश्री

**पूरिया धनाश्री** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

थाट 

* कोमल सूर *असा* लिहिला आहे.
* तीव्र सूर **असा** लिहिला आहे.

पूरिया धनश्री
राग बसंत

*बसंत* येथे पुनर्निर्देशित होत आहे.

**राग बसंत** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

बसंत
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग बिभास

**राग बिभास** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

Bibhas (sometimes also called 'Vibhas') isa pentatonic Raga belonging to the Bhairav Thaat. This Raga is sung during day break. It is quite similar to Raga Deshkar as changing the Shuddha Dha and Shuddha Re of Deshkar converts it into Bibhas. The true nature of Bibhas has Re and Dha flat. However it is very rarely performed using the Shuddha Dha. In order to maintain the pure character of Bibhas, it is very important that Pa is not the last note during any alap or taan. The atmosphere created by this raga is serious, as it has Komal 'Re' and 'Dha'

## बिभास रागावर आधारलेली हिंदी चित्रपट गीते
* सांज ढले गगन तले (चित्रपट - उत्सव)
* नीलम के नभ छाई पुखराज़ी झॉंकी (चित्रपट- उत्सव)

बिभास
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग दीपक

**दीपक** हा हिंदुस्तानी संगीतातील एक राग आहे.

दीपक
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग पूरिया

**राग पूरिया** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे. हा राग मारवा या थाटात आहे.

## वेळ (प्रहर) 
सर्वसाधारणपणे मारवा थाटातील रागांची वेळ ही संध्याकाळची, किंबहुना सूर्यास्ताच्या जवळची किंवा सूर्यास्ताच्या जराश्या नंतरची असते. 

## निगडित राग 
पुरिया रागाशी निगडित अन्य राग :  पूरिया कल्याण

पूरिया
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग सोहनी

**राग सोहनी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

सोहनी
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग पूरिया कल्याण

**राग पूरिया कल्याण** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

पूरिया कल्याण
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग चारुकेशी

**राग चारुकेशी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे. यात सगळे सात स्वर असल्याने हा संपूर्ण राग आहे.

चारुकेशी
चारुकेशी
राग देस

**राग देस** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

## या रागातील काही गीते
* आकाशी झेप घे रे पाखरा, सोडी सोन्याचा पिंजरा (भावगीत, कवी : जगदीश खेबूडकर, गायक/संगीत दिग्दर्शक : सुधीर फडके)
* दिसलीस तू फुलले ऋतू, उजळीत आशा,  हसलीस तू (भावगीत, कवी : सुधीर मोघे. गायक : सुधीर फडके, संगीतकार : राम फाटक)
* फिरत्या चाकावरती देसी मातीला आकार, विठ्ठला, तू वेडा कुंभार (चित्रपट गीत, चित्रपट : प्रपंच, कवी : ग.दि. माडगूळकर, गायक/संगीत दिग्दर्शक : सुधीर फडके)
* ब्रह्मा वि़्णू आणि महेश्वर सामोरी बसले (चित्रपट गीत, चित्रपट : आम्ही जातो अमुच्या गावा, कवी : जगदीश खेबूडकर, गायिका : आशा भोसले, संगीतकार : सुधीर फडके)
* भारती सृष्टीचे सौंदर्य खेळे, दावित सतत रूप आगळे (चित्रपट गीत,  चित्रपट : कुंकू, कवी : शांताराम आठवले, गायिका : वासंती, संगीत : केशवराव भोळे)
* रूपास भाळलो मी, भुललो तुझ्या गुणाला (चित्रपट गीत, चित्रपट : अवघाची संसार, कवी : डाॅ. वसंत अवसरे (म्हणजेच शांता शेळके), गायक/गायिका : सुधीर फडके/आशा भोसले. संगीतकार : वसंत पवार)

देस
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग जयजयवंती

**राग जयजयवंती** हा हिंदुस्तानी संगीतातील एक प्राचीन राग असून प्राचीन ग्रंथातही त्याचा उल्लेख आढळतो. जयावंती, जयजयंती, जयंती, वैजयंती अशी त्याची इतरही पूर्वीची नावे आहेत. ह्या रागात दोन गंधार (ग ) व दोन निषाद (नि ) यांचा उपयोग केला जातो.  
हा *राग* बिलावल आणि सोरथ या दोन रागांचे मिश्रण आहे असे ही म्हणतात. 
## वेळ
राग जयजयवंती रात्रीच्या पहिल्या प्रहार दरम्यान सायंकाळ सहा ते नऊ वाजेपर्यंत गायले जातो. 
## आरोह
रे गा (कोमल) रे सा, रे गा (शुद्ध), म प धा प, नि सा.
## अवरोह
सा नि (कोमल) धा पा, धा म गा रे, रे गा (कोमल) रे सा.
## पकड
रे ग कोमल रे सा (मंद्र सप्तक) नि (शुद्ध) सा धा नी रे
## कर्नाटक संगीत
कर्नाटक परंपरेत आणि ''यक्षगान नाट्यपरंपरेत याला द्विजवंती म्हणूनही ओळखले जाते .
## जयजयवंती रागातील काही गीते 
* अजि मी ब्रह्म पाहिले (मराठी भक्तिगीत, कवी - संत अमृतराय महाराज, संगीत - श्रीनिवास खळे, गायिका - आशा भोसले)
* जिंदगी आज मेरे नाम से शरमाती है (चित्रपट - सन ऑफ इंडिया, संगीतकार नौशाद, गायक मोहम्मद रफी)
* बैरन हो गई रैना (चित्रपट - देख कबीरा रोया, संगीतकार मदनमोहन, गायक मन्ना डे)
* मनमोहना बडे झूटे (चित्रपट - सीमा, संगीतकार शंकर जयकिशन, गायिका लता मंगेशकर)
* यह दिल की लगी कम क्या होगी (चित्रपट - मुगले आझाम, संगीतकार नौशाद, गायिका लता मंगेशकर)
* सोनियाचा पाळणा रेशमाचा दोर गं ( मराठी भावगीत, कवयित्री -संजीवनी मराठे, संगीत - प्रभाकर जोग, गायिका मंदाकिनी पांडे )
* मल्याळम - ओरुनेराम एन्किलुम गायक: येसुदास, चित्रा)
* तमिळ - यायुम न्यायुम यारकियारो

### तमिळ
## संदर्भ 
वर्ग:हिंदुस्तानी राग

वर्ग:राग
राग खंबावती

**खंबावती** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील खमाज थाटातील एक राग आहे.

खंबावती
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग तिलंग

'''

राग तिलंग हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.  

ह्या रागात आरोहात शु्द्धनी तर अवरोहात कोमलनी असा दोन्ही निचा उपयोग केला जातो.

## तिलंग रागातील काही गीते 
इतना तो याद है मुझे (चित्रपट - मेहबूब की मेहंदी)

कैसे कहे हम (चित्रपट शर्मिली , गायक - किशोरकुमार , संगीत - एस. डी. बर्मन)

गोरी गोरी गॉंव की गोरी ये (चित्रपट - यह गुलिस्तॉं हमारा)

छोटासा बलमा आखियॉं नींद उडाये ले गयो (चित्रपट - रागिणी) (गायिका आशा भोसले, संगीत दिग्दर्शक ओ.पी नय्यर)

जैसे कहे हम (चित्रपट - शर्मीली)

तारिणी नववसनधारिणी (नाट्यगीत, नाटक - संगीत पट-वर्धन; गायिका - माणिक वर्मा; संगीतकार - गोविंदराव टेंबे) 

मेरी कहानी भूलनेवाले तेरा जहॉं आबाद रहें (जुना दीदार)

मैं अपने आपसे घबरा गया हूॅं, मुझे ज़िंदगी दीवाना बना दें (बिन्दिया)  

लगन तोसे लगी बलमा (देख कबीरा रोया)

हीच ती रामाची स्वामिनी ( गीत रामायण , कवि - ग दि माडगूळकर , संगीत - सुधीर फडके), वगैरे वगैरे.

तिलंग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:हिंदुस्तानी राग
राग आसावरी

**राग आसावरी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक प्राचीन राग आहे. संगीत रत्नाकर ह्या ग्रंथातही त्याचा उल्लेख आला आहे.

आसावरी राग  तीन पद्धतीने गायिला जातो. फक्त कोमल रिषभ वापरून, फक्त शुद्ध रिषभ वापरून आणि हे दोन्ही रिषभ वापरून. फक्त कोमल रिषभ वापरल्यास त्या रागाला कोमल रिषभ आसावरी असे म्हणतात.

## आसावरी रागातील काही गाणी 
अशी पाखरे येती आणिक स्मृती ठेवूनी जाती - सुधीर फडके

काय वधिन मी ती सुमती (नाट्यगीत, संगीत मृच्छकटिक, गो ब देवल , गायक - रामदास कामत )

चले जाना नही नैन मिला के (चित्रपट - बडी बहन)

जादू तेरी नज़र खुशबू तेरा बदन (चित्रपट - डर)

दूर आर्त सांग कुणी छेडली ( भावगीत, कवि - मंगेश पाडगावकर, संगीत - यशवंत देव , गायिका - मधुबाला जव्हेरी )

पिया ते कहा (तूफान और दिया)

लो आगयी उनकी याद वो नहीं आयें (चित्रपट - दो बदन)

वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:हिंदुस्तानी राग
राग खमाज

**राग खमाज** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.विष्णू नारायण भातखंडे यांच्या संगीतशास्त्रीय विचारानुसार खमाज या थाटात मुख्यत्वेकरून पुढील सोळा राग येतात : (१) झिंझोटी, (२) खमाज, (३) तिलंग, (४) खंबायती, (५) बडहंस, (६) नारायणी, (७) प्रतापवराळी, (८) नागस्वरावली, (९) सोरटी, (१०) जयजयवंती, (११) देस, (१२) तिलककामोद, (१३) गौडमल्हार, (१४) दुर्गा, (१५) रागेश्वरी, (१६) गारा. 

निषाद कोमल व बाकीचे स्वर शुद्ध असे या थाटाचे स्वरूप असून प्राचीन ग्रंथांत याला ‘कांभोजी’ म्हणून उल्लेखलेले आढळते. या थाटाचा आश्रय राग झिंझोटी असूनही खमाज या रागाचे नाव थाटाला देण्याचा प्रघात आहे. 

या थाटातील रागांचे स्थूलमानाने दोन वर्ग पडतात : गंधार स्वरास वादी मानणाऱ्या रागांचा पहिला व तसे नसणाऱ्या रागांचा दुसरा. पहिल्यात खमाज, झिंझोटी, रागेश्वरी, खंबायती, तिलंग इ. राग आणि दुसऱ्यात सोरटी, देस, तिलककामोद, जयजयवंती, नारायणी, प्रतापवराळी इ. राग अंतर्भूत होतात. 

खमाज थाटातील खमाज, तिलंग, देस, तिलककामोद या रागांत ⇨*ठुमरी*सारख्या सुगम संगीतप्रकाराचे गायनवादनही बरेच होते.     

 

खमाज
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग ओडव आसावरी

**राग ओडव आसावरी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

ओडव आसावरी
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग शुद्ध नट

**राग शुद्ध नट** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.

शुद्ध नट
वर्ग:राग नटाचे प्रकार
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
राग जौनपुरी

**राग जौनपुरी** हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे. 

त्याला जीवनपुरी असेही म्हणले जाते.  सुलतान शर्की हे अमीर खुश्रू यांचे शिष्य होते त्यांनी ह्या रागाची निर्मिती केली असे म्हणतात.

## जौनपुरी रागातील काही गाणी 
घूंघट के पट खोल तोहे पिया मिलेंगे (कबीराचे भजन)

जायें तो जायें कहॉं, समझेगा कौन यहॉं (टॅक्सी ड्रायव्हर)

देवा तुझा मी सोनार (अभंग, संत नरहरी सोनार, संगीत यशवंत देव , गायक - रामदास कामत)

तुझे रूप चित्ती राहो (चित्रपट - संत गोरा कुंभार, गीत- ग. दि. माडगुळकर, संगीत आणि गायक - सुधीर फडके) 

दिल में हो तुम ऑंखों मे तुम (चित्रपट - सत्यमेव जयते)

पायल की झंकार बैरनिया (भीमसेन जोशी)

जौनपुरी
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने

वर्ग:हिंदुस्तानी राग
किम एल्जी

एल्जी, किम
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
नांटी हेवर्ड

**मोरनांटौ** *नांटी* **हेवर्ड** (मार्च ६, इ.स. १९७७:उइटेनहाग, दक्षिण आफ्रिका - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने जलदगती गोलंदाजी आणि फलंदाजी करीत असे.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड शेपर्ड

**डेव्हिड स्टुअर्ट शेपर्ड**, लिव्हरपूलचा बॅरन शेपर्ड (६ मार्च, १९२९ - ५ मार्च, २००५) हा चर्च ऑफ इंग्लंडचा बिशप होता. हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळला. इंग्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला हा एकमेव ख्रिश्चन धर्मगुरू होय.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
झफर इक्बाल

वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १८९

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
## जन्म 
* मार्च ७ - पब्लियस सेप्टिमियस गेटा, रोमन सम्राट.

## मृत्यू 
## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. १८९
वर्ग:इ.स.च्या १८० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
दिमित्री मेंडेलीव

**दिमित्री मेंडेलीव** (फेब्रुवारी ८, १८३४:तोबोल्स्क, रशिया - फेब्रुवारी २, १९०७:सेंट पीटर्सबर्ग, रशिया)हा रशियन रसायनशास्त्रज्ञ होता. त्याने पहिली मूलद्रव्यांची आवर्त सारणी तयार केली. मेंडेलिव्हना तीन वेळा नोबेल पारितोषिकासाठी नामांकन मिळूनसुद्धा त्यापासून वंचित राहावे लागले. १०१ अणुक्रमांकाच्या मूलद्रव्याला मेंडेलेव्हिअम तसेच चंद्रावरील एका विवराला त्याचे नाव देऊन त्याचा सन्मान करण्यात आला.

मेंडेलीव १७ भावंडांपैकी सगळ्यात छोटा होता. वयाच्या तेराव्या वर्षी मेंडेलीवचे वडील वारले व तत्पश्चात आईचा उद्योगही आगीत जळून नष्ट झाला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:रशियन रसायनशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १८३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप लुशियस पहिला

**पोप लुशियस पहिला** (इ.स. २००:रोम, इटली - मार्च ५, इ.स. २५४:रोम, इटली) हा जून २५, इ.स. २५३ पासून मृत्यूपर्यंत पोपपदी होता. पोपपदी निवड झाल्यावर याला वाळीत टाकले गेले परंतु नंतर याने चर्चची मान्यता मिळवली.

लुशियस ०१
लुशियस ०१
वर्ग:इ.स. २०० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २५४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इल्या रेपिन

**इल्या रेपिन** (रशियन: Илья́ Ефи́мович Ре́пин) (जीवनकाल:ऑगस्ट ५, १८४४:चुगुएव्ह, युक्रेन - सप्टेंबर २९, १९३०) हा नामवंत रशियन चित्रकार होता. रेपिनची चित्रे वास्तववादी ढंगातील असून त्यात तत्कालीन रशियन समाजव्यवस्थेचे, घडामोडींचे चित्रण दिसते.

## जीवन 
इल्या रेपिनचा जन्म ऑगस्ट ५, १८४४ रोजी स्लोबोदा युक्रेन परिसरातील खार्कोव्ह शहरानजीक 'चुगुएव्ह' नावाच्या गावात झाला. तरुणवयात रेपिनने 'बुनाकोव्ह' नावाच्या स्थानिक चित्रकाराकडे उमेदवारी करत चित्रकलेचा, विशेषकरून व्यक्तिचित्रणाचा अभ्यास केला. १८६६ मध्ये तो सेंट पीटर्सबर्गला गेला व त्याला तेथील 'इंपिरियल अकॅडमी ऑफ आर्ट्स' या सुविख्यात कलाशिक्षणसंस्थेत प्रवेश मिळाला. १८७३ - १८७६ या कालखंडात संस्थेने दिलेल्या भत्त्यावर त्याने इटली, पॅरिस या ठिकाणांचा अभ्यासदौरा केला. पॅरिसमध्ये असताना तिथे नव्याने सुरू झालेल्या दृक्‌ प्रत्ययवादी चित्रशैलीशी('इंप्रेशनिझम'शी) त्याची ओळख झाली. दृक्‌ प्रत्ययवादी चित्रशैलीतील प्रकाशाच्या चित्रणाचा प्रभाव पडला तरीही रेपिनची शैली मात्र युरोपातील वास्तववादी चित्रपरंपरेशी नाते सांगणारीच राहिली. आपल्या चित्रांमधून रेपिनने सर्वसामान्य माणसांच्या - विशेषत्वाने ग्रामीण लोकांच्या - भावनांचे, क्रिया-प्रतिक्रियांचे चित्रण केले. याखेरीज उत्तरायुष्यात त्याने रंगविलेली रशियन विद्वज्जनांची, अधिकाऱ्यांची, रशियन राजघराण्यातील व्यक्तींची चित्रेही उपलब्ध आहेत. मूलद्रव्यांची पहिली आवर्त सारणी तयार करणारा रशियन रसायनशास्त्रज्ञ दिमित्री मेंडेलीव याचेही चित्र इल्या रेपिनने चितारलेले आहे.

### पेरेद्विझ्निकी असोसिएशन 
thumb|300px|left|व्होल्गा नदीतीरावरील होड्या ओढणारे बुरलाक(मजूर) (किंवा 'व्होल्गा बार्ज हाउलर्स') (१८७०-७३).
रेपिन जेव्हा सेंट पीटर्सबर्गमध्ये गेला, त्यासुमारास तेथील सरकारी चित्रकला अकादमीतील रूढिप्रिय पद्धतीशी फारकत घेऊन काही चित्रकारांनी 'पेरेद्विझ्निकी कलाकारांची असोसिएशन' सुरू केली होती. १८७८ मध्ये रेपिनही त्यात सामील झाला. सरधोपट मार्गापलीकडे जाऊन अभिव्यक्ती साकारू पाहणाऱ्या रेपिनला त्याच्या 'व्होल्गा बार्ज हाउलर्स' या काबाडकष्ट करणाऱ्या रशियन मजुरांवरील चित्रामुळे प्रतिष्ठा मिळू लागली. परदेश दौरे आणि युक्रेनमधील आपल्या गावी अधूनमधून भेट देण्याव्यक्तिरिक्त १८८२ पासून सेंट पीटर्सबर्गमध्येच रेपिनचे वास्तव्य राहिले.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
रेपिन, इल्या
रेपिन, इल्या
वर्ग:इ.स. १८४४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू
ऱ्हाइन नदी

250 px|इवलेसे|उगमापासून मुखापर्यंत ऱ्हाईनचा मार्ग
**ऱ्हाइन** ही पश्चिम युरोपातील एक प्रमुख नदी आहे. ही नदी स्वित्झर्लंडच्या आल्प्स पर्वतरांगेमध्ये उगम पावते व उत्तरेकडे वाहत येऊन उत्तर समुद्राला मिळते. १,३२० कि.मी. लांबी असलेली व २,००० घन मी./सेकंद सरासरी प्रवाह असलेली नदी युरोपातील सर्वात मोठ्या व सर्वात महत्त्वाच्या नद्यांपैकी एक आहे. तिला आर नावाची प्रमुख उपनदी येऊन मिळते. 

जर्मनमधील *ऱ्हाइन*(*Rhine*) हे नाव 'वाहणे' असा क्रियावाचक अर्थ असलेल्या *reie* शब्दापासून व्युत्पत्ती घडलेल्या *रिन*(*Rin*) या शब्दावरून पडले आहे. इटलीतील रेनो नदीच्या नावाचीही अशीच व्युत्पत्ती आहे.

## मोठी शहरे
* बासेल
* शाफहाउजन
* स्त्रासबुर्ग
* कार्ल्सरूह
* मानहाइम
* लुडविक्सहाफेन
* वीसबाडेन
* माइंत्स
* कोब्लेंत्स
* बॉन
* क्योल्न
* लेफेरकुसन
* ड्युसेलडॉर्फ
* ड्युइसबुर्ग
* आर्नहेम
* नेमेगन
* युट्रेख्त
* रॉटरडॅम

## बाह्य दुवे
*ऱ्हाईन ऑनलाईन
*इतिहास व नकाशा 

वर्ग:जर्मनीमधील नद्या
वर्ग:ऑस्ट्रियामधील नद्या
वर्ग:फ्रान्समधील नद्या
वर्ग:स्वित्झर्लंडमधील नद्या
वर्ग:नेदरलँड्समधील नद्या
वर्ग:लिश्टनस्टाइनमधील नद्या