शांता शेळके

**शांता शेळके** (ऑक्टोबर १२, १९२२ - जून ६, २००२) या एक प्रतिभासंपन्न मराठी कवयित्री होत्या. याशिवाय त्या एक प्राध्यापिका, संगीतकार, लेखिका, अनुवादक, बाल साहित्य लेखिका, साहित्यिक, आणि पत्रकार होत्या.

## जीवन 
शांता शेळके यांचा जन्म १२ ऑक्टोबर १९२२ साली पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर गावी झाला, व शिक्षण पुण्यात (हुजूरपागा शाळा व स.प. महाविद्यालय येथे) झाले. आचार्य अत्र्यांच्या "नवयुग’ मध्ये ५ वर्षे उपसंपादक राहिल्यानंतर त्यांनी नागपुरातील हिस्लॉप महाविद्यालय, तसेच मुंबईतील रुईया व महर्षी दयानंद महाविद्यालयांमध्ये मराठीच्या अध्यापिका म्हणून काम केले. आळंदी येथे १९९६ साली भरलेल्या अखिल भारतीय मराठी संमेलनाच्या त्या अध्यक्षा होत्या.

अनुवादक, समीक्षा-स्तंभ लेखिका, वृत्तपत्र सहसंपादिका म्हणूनही शांता शेळके यांनी साहित्यात मोलाची भर घातली आहे . शांता शेळके या केंद्रीय फिल्म प्रमाण मंडळाच्या, तसेच राज्य नाटक परिनिरीक्षण मंडळाच्या सदस्य होत्या. शांताबाईंनी डॉ. वसंत अवसरे या टोपण नावाने देखील गीते लिहिली.  ६ जून २००२ रोजी ७९ व्या वर्षी शांता शेळके यांचे निधन झाले.

## प्रकाशित साहित्य 
### प्रसिद्ध गीते 
* अजब सोहळा
* अपर्णा तप करिते काननी
* अशीच अवचित भेटून जा
* असता समीप दोघे हे
* असेन मी नसेन मी
* अहो जाई क्ईच्या फुला
* आई बघना कसा हा
* आज चांदणे उन्हात हसले
* आज मी आळविते केदार
* आज मी निराधार एकला
* आज सुगंध आला लहरत
* आधार जिवा
* आला पाऊस मातीच्या वासात
* आली सखी आली प्रियामीलना
* आले वयात मी बाळपणाची
* ऋतु हिरवा, ऋतु बरवा
* एक एक विरते तारा
* कर आता गाई गाई
* कशि गौळण राधा
* कशी कसरत दावतुया न्यारी
* कळले तुला काही
* कळ्यांचे दिवस फुलांच्या
* का धरिला परदेश
* काटा रुते कुणाला
* कान्हू घेउन जाय
* काय आणितोसी वेड्या
* काय बाई सांगू
* किलबिल किलबिल पक्षि
* कुणीतरी सांगा हो सजणा
* खोडी माझी काढाल तर
* गगना गंध आला
* गजानना श्री गणराया
* गणराज रंगी नाचतो
* गाव असानी माणसं अशी
* गीत होऊन आले सुख माझे
* गोंडा फुटला दिसाचा
* घन रानी साजणा
* घरपरतीच्या वाटेवरती
* चंद्र दोन उगवले
* चांदणं टिपूर हलतो वारा
* चांदण्या रात्रीतले ते
* चित्र तुझे हे सजीव होऊन
* छेडियल्या तारा
* जय शारदे वागीश्वरी
* जा जा रानीच्या पाखरा
* जा जा जा रे नको बोलु
* जाईन विचारित रानफुला
* जायचे इथून दूर
* जिवलगा राहिले रे दूर
* जीवनगाणे गातच रहावे
* जे वेड मजला लागले
* जो जो गाई कर अंगाई
* झाला साखरपुडा गं बाई
* झुलतो झुला जाई आभाळा
* टप टप टप टाकित टापा
* डोळ्यांत वाकुन बघतोस
* तळमळतो मी इथे तुझ्याविण
* तुझा गे नितनूतन सहवास
* तुझा सहवास
* तुझी सूरत मनात राया
* तुला न कळले मला न
* तू नसता मजसंगे वाट
* तू येता सखि माझ्या
* तोच चंद्रमा नभात
* दशदिशांस पुसतो
* दाटतो हृदयी उमाळा
* दाटून कंठ येतो
* दिवस आजचा असाच गेला
* दिसते मजला सुखचित्र
* दुःख हे माझे मला
* दूर कुठे चंदनाचे बन
* दैव किती अविचारी
* नको रे नंदलाला
*ना नाना नाही नाही
*ना मानो गो तो दूँगी
* निळ्या अभाळी कातरवेळी
* नाही येथे कुणी कुणाचा
* पप्पा सांगा कुणाचे
* पहा टाकले पुसुनी डोळे
* पाऊस आला वारा आला
* पाखरा गीत नको गाऊ
* पायावरी प्रियाच्या सर्वस्व
* पालखी हाले डुले
* पावनेर गं मायेला करू
* पुनवेचा चंद्रम आला
* प्राणविसावा लहरि सजण
* प्रीतफुले माझी सोनेरी
* प्रीति जडली तुझ्यावरी
* बहरून ये अणुअणू
* बाळ गुणी तू कर अंगाई
* बाळा माझ्या नीज ना
* बोल बोलना साजणा
* मध्यरात्रिला पडे तिच्या
* मनाच्या धुंदीत लहरीत
* मराठी पाउल पडते पुढे
* मला आणा एक हिऱ्यांची
* मागते मन एक काही
* मागे उभा मंगेश
* माजे रानी माजे मोगा
* माजो लवताय डावा डोळा
* माज्या मुखार गर्भच्छाया
* माज्या सारंगा राजा
* माझी न मी राहिले
* माझ्या मना रे ऐक जरा
* माझ्या मायेच्या माहेरा
* माणुसकीचे पाईक आम्ही
* मानत नाही श्याम
* मारू बेडूक उडी गड्यांनो
* मी आळविते जयजयवंती
* मी डोलकर डोलकर
* मी नवनवलाचे स्वप्‍न
* मी ही अशी भोळी कशी गं
* राघुमैना रानपाखरं
* राम भजन कर लेना
* रूपसुंदर सखी साजिरी
* रूपास भाळलो मी
* रेशमाच्या रेघांनी
* वहिनी माझी हसली गं
* वादलवारं सुटलं गो
* विकल मन आज झुरत
* विकल सांजवेळी
* विहीणबाई विहीणबाई उठा
* शारद सुंदर चंदेरी
* शालू हिरवा पाच नि
* शूर अम्ही सरदार
* शोधितो राधेला श्रीहरी
* शोधू मी कुठे कशी
* श्रावणसरी
* संगीतरस सुरस
* संपली कहाणी माझी
* संपले स्वप्‍न ते
* सब गुनिजन मिल गावो
* सांग सांग नाव सांग
* सांगू कशी प्रिया मी
* सांज आली दूरातून
* साजणी सई गं
* सुकुनी गेला बाग
* सुख भरून सांडते
* सुखवितो मधुमास हा
* सूर येती विरून जाती
* स्पर्श सांगेल सारी
* स्वप्‍ने मनातली का
* स्वर्गाहुनही प्रिय आम्हांला
* हा दुःखभोग सारा
* हा माझा मार्ग एकला
* हाऊस ऑफ बॅम्बू
* हिरव्या रंगाचा छंद
* ही कनकांगी कोण ललना
* ही चाल तुरुतुरु
* ही वाट दूर जाते
* हे बंध रेशमाचे
* हे रान चेहऱ्यांचे
* हे श्यामसुंदर राजसा
* क्षणभर भेट आपुली

## ध्वनिमुद्रित न झालेल्या किंवा ध्वनिमुद्रित होऊनही वरील यादीत न आलेल्या कविता
* कोमल हळवी उदास झाली मावळतीची किरणे
* चार दिसावर उभा ओला श्रावण झुलवा, न्याया पाठवा भावाला हिला माहेरी बोलवा 
* देवाच्या देवळातून चोरून आणलेला लोलक
* रिमझिम बरसत आला श्रावण, साजण नाही आला…. वगैरे

## शांता शेळके यांना मिळालेले पुरस्कार 
* गदिमा गीतलेखन पुरस्कार १९९६
* सुरसिंगार पुरस्कार (’मागे उभा मंगेश, पुढे उभा मंगेश’ या गीतासाठी)
* केंद्र सरकारचा उत्कृष्ट चित्रगीत पुरस्कार (चित्रपट भुजंग)
* यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान पुरस्कार (२००१) साहित्यातील योगदानाबद्दल

## शांताबाईंच्या नावाने दिले जाणारे पुरस्कार 
* मंचरच्या कवयित्री शांता शेळके प्रतिष्ठानच्या वतीने दिला जाणारा ’शांता शेळके साहित्य गौरव पुरस्कार. २०१५ साली हा पुरस्कार लेखक गोविंद गणेश अत्रे यांना मिळाला.
* कवयित्री प्रज्ञा दया पवार यांना मा. दीनानाथ मंगेशकर स्मृती प्रतिष्ठानचा "कवयित्री शांता शेळके पुरस्कार' दिला गेला (२००८)
* सुधीर मोघे यांनाही हा पुरस्कार मिळाला होता. (२००७)
* मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाच्या दादर विभागातर्फे दिला जाणारा शांताबाई शेळके साहित्य पुरस्कार. हा पुरस्कार २०१४ साली 'पानिपत'कार विश्वास पाटील यांना मिळाला होता.
* मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाच्या दादर विभागातर्फे आयोजित कार्यक्रमात ललित लेखक व निबंधकार श्रीनिवास कुलकर्णी यांना शांता शेळके साहित्य पुरस्कार मिळाला होता. (२०१३)
* कवयित्री डॉ. प्रभा गणोरकर यांनाही हा शांता शेळके साहित्य पुरस्कार मिळाला होता. (२०१२)

## गौरव 
* १९९६ या वर्षी आळंदी येथे झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद

## शांता शेळके यांच्यावर लिहिलेली पुस्तके 
* आठवणीतील शांताबाई (संपादक - शिल्पा सरपोतदार)
* शांताबाई (अनिल बळेल)
* शांताबाईंची स्मृतिचित्रे (संपादक - यशवंत किल्लेदार)
* शब्दव्रती शांताबाई - (लेखिका नीला उपाध्ये )

## बाह्य दुवे 
* शांता शेळके लिखित चित्रगीते

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी कवयित्री
वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:मराठी बालसाहित्यिक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख