open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
बेलूर

**बेलूर** हे कर्नाटकातील हासन जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे यगची नदीच्या तीरावर वसले आहे. हे नगर ऐतिहासिक काळातील होयसळ राज्याच्या राजधानीचे शहर होते. येथे *चेन्नकेशवा मंदिर* नावाचे पुरातन व प्रसिद्ध हिंदू मंदिर आहे.

## चेन्नकेशवा मंदिर 
300px|thumb|right|चेन्नकेशवा मंदिर
इ.स. १११७ साली राजा विष्णूवर्धन याने हे मंदिर बांधवले . हासन शहरापासून ४० कि.मी. आणि बंगळूर शहरापासून २२० कि.मी.  अंतरावर असलेले हे मंदिर सुंदर शिल्पकलेसाठी प्रसिद्ध आहे. द्रविड व होयसाळ स्थापत्यकलेत घडवलेले हे मंदिर, युनेस्कोने जागतिक वारसा म्हणून घोषित केले आहे.

मंदिरातील मुख्य आकर्षण सुंदर व बारकाव्याने कोरीव काम केलेल्या मानवाकृती आहेत. मंदिरातील प्रत्येक खांब आकार आणि रचनेमध्ये वेगळा आहे. मंदिराबाहेर रामायण, महाभारत, हिंदू पुराणातील आख्यायिका कोरल्या आहेत. मंदिराच्या दाराबाहेर होयसाळ राज्याचे बोधचिन्ह आहे. चेन्नकेशवा मंदिराच्या दक्षिणेकडे कप्पे चेन्निगाराया मंदिर आहे.  होयसाळांमधील शांतलादेवी नावाच्या राणीने हे मंदिर बांधून घेतले. या मंदिराच्या नैऋत्य दिशेला *सौम्यनायकी मंदिर* आहे.

## चित्रदालन 

चित्र:Belur4.jpg|चेन्नकेशवा मंदिर - गजासुराचा वध करताना शंकराची मूर्ति
चित्र:Relief depicting demon king Ravana balancing the world in Chennakesava temple at Belur.jpg|चेन्नकेशवा मंदिर - कैलास पर्वत डोक्यावर घेतलेला रावण
चित्र:Shilabaalika on pillar bracket in Chennakeshava Temple at Belur2.jpg|चेन्नकेशवा मंदिर - मंदिरातील मदनिका
चित्र:Ornate lintel relief with makara (mythical beasts) at entrance into Chennakesava temple at Belur.jpg|चेन्नकेशवा मंदिर - मुख्य द्वारा वर
चित्र:A profile of the Chennakeshava temple at Belur with the gopura (tower) in background.jpg|चेन्नकेशवा मंदिर - मागील बाजू
चित्र:Belur_Chennigraya_temple1.JPG|कप्पे चेन्निगाराया मंदिर

## संदर्भ 
वर्ग:कर्नाटकमधील गावे
वर्ग:हासन जिल्हा
*
नजूबाई गावित

'''''' (जन्म- १० जानेवारी, इ.स. १९५० बोद्रेपाडा, साक्री, धुळे)या आदिवासी, भूमिहीन, शेतकरी, धरणग्रस्त इत्यादींच्या लढ्यात सहभाग घेणाऱ्या आदिवासी समाजातील कार्यकर्त्या आहेत.'श्रमिक महिला संघ' स्थापन केला.आदिवासी महिलांचे आर्थिक जीवन व आरोग्य सुधारण्यासाठी आवश्यक ते प्रयत्न केले.

## कारकीर्द
सत्यशोधक मार्क्‍सवादी चळवळीत आदिवासी स्त्रियांचं नेतृत्व करण्याचे कार्य नजूबाई गावितांनी केल.

## साहित्य
*"आदोर'- कादंबरी
* "तृष्णा' - कादंबरी 
* "भिवा फरारी' - कादंबरी
* "नवसा भिलणीचा एल्गार' - कथासंग्रह

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नीलसागर

**नीलसागर** किंवा **नीलवर्ण** ही जल्पकाद्य पक्षिकुळातील हिमालयात आढळणाऱ्या पक्ष्यांची जात आहे. उन्हाळ्यात नीलसागर भारतीय उपखंडाच्या दक्षिण भागाकडे स्थलांतर करतात.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:जल्पकाद्य
वर्ग:पक्षी
ॲबर्डीन

**अ‍ॅबर्डीन** (इंग्लिश: ; स्कॉट्स: ; स्कॉटिश गेलिक: Obar Dheathain) हे स्कॉटलंडमधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. अ‍ॅबर्डीन शहर स्कॉटलंडच्या पूर्व भागात उत्तर समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले आहे. २०१० साली सुमारे २.१७ लाख इतकी लोकसंख्या असलेले अ‍ॅबर्डीन युनायटेड किंग्डममधील २५व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:स्कॉटलंडमधील शहरे
हेन्री जॉन टेंपल

**हेन्री जॉन टेंपल, पाल्मर्स्टनचा तिसरा व्हिस्काउंट** (इंग्लिश: *Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston*; २० ऑक्टोबर, इ.स. १७८४ - १८ ऑक्टोबर, इ.स. १८६५) हा ब्रिटिश राजकारणी व दोन वेळा युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १७८४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८६५ मधील मृत्यू
डंडी

**डंडी** (इंग्लिश: ; स्कॉट्स: Dundee; स्कॉटिश गेलिक: Dùn Dè) हे स्कॉटलंडमधील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

डंडी शहर स्कॉटलंडच्या पूर्व भागात उत्तर समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले असून ते एडिनबरापासून ५८ किमी तर लंडनपासून ५८० किमी अंतरावर स्थित आहे. २०१० साली सुमारे १.५२ लाख इतकी लोकसंख्या असलेले डंडी युनायटेड किंग्डममधील ३९व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. मध्य युगात शहराचा दर्जा मिळालेल्या डंडीची येथील ज्युट उद्योगामुळे १९व्या शतकात झपाट्याने प्रगती झाली.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ
*माहिती
*

वर्ग:स्कॉटलंडमधील शहरे
वर्ग:डंडी
मानवेंद्रनाथ रॉय

**मानवेंद्रनाथ रॉय**, मूळ नाव **नरेंद्रनाथ भट्टाचार्य**, (२१ मार्च, इ.स. १८८७ - २५ डिसेंबर, इ.स. १९५४) हे आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे बंगाली-भारतीय साम्यवादी नेते व तत्त्वज्ञ होते. 1934ला सर्वप्रथम संविधान सभेची संकल्पना त्यांनी मांडली. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यासाठीच्या सशस्त्र क्रांतिकार्यात सामील झालेल्या रॉय यांना उत्तरायुष्यात मेक्सिको, रशिया, अफगाणिस्तान, चीन इत्यादी देशांत केलेल्या कार्यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील एक नामवंत साम्यवादी विचारवंत म्हणून मान्यता लाभली. यांनी स्थापन केलेला मेक्सिकन साम्यवादी पक्ष हा सोव्हिएत संघाबाहेरील पहिला साम्यवादी पक्ष होता. यांनी आपल्या आयुष्याच्या अखेरीस साम्यवादाचा त्याग करून जहाल मानवतावाद  पुरस्कारला.

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:साम्यवाद
वर्ग:बंगाली व्यक्ती
वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १८८७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय नास्तिक
खिद्रापूर

**खिद्रापूर** हे महाराष्ट्राच्या कोल्हापूर जिल्ह्याच्या शिरोळ तालुक्यातले एक गाव आहे. हे गाव कृष्णा नदीच्या काठावर वसले आहे. ते कोल्हापूरपासून अंदाजे ८० किलोमीटर दूर व नरसोबाच्या वाडीपासून अदाजे २४ किलोमीटरवर आहे. जयसिंगपूर हे येथून जवळचे रेल्वे स्थानक आहे. खिद्रापूर गावासाठी कुरुंदवाड बस आगरामधून बसगाड्या सुटतात.

खिद्रापूरचे प्राचीन नाव कोप्पम असे असून प्राचीन काळातील ही एक प्रसिद्ध युद्धभूमी असल्याचे संदर्भ आढळतात.

## कोप्पेश्वर महादेव महादेव मंदिर 
येथे कृष्णा नदीच्या काठी कोप्पेश्वर महादेवाचे मंदिर आहे. कोल्हापूरपासून ६० कि.मी. वर असलेले असे शिल्पसमृद्ध मंदिर पश्चिम महाराष्ट्रामध्ये क्वचितच पाहायला मिळते. शिलाहार राजवटीमधील स्थापत्याचे हे एक उदाहरण आहे. शिलाहारांचे स्थापत्य हे उत्तर चालुक्य आणि होयसळ स्थापत्याशी मिळतेजुळते आहे. कोल्हापूरचे महालक्ष्मी मंदिर आणि खिद्रापूरचे कोपेश्वर महादेव मंदिर ही त्याची उदाहरणे होत. या मंदिराला स्वर्गमंडप आहे. १३ फूट व्यासाच्या या स्वर्गमंडपात त्याच मापाची त्याखालची रंगशिळा आहे. मंदिरावर विविध देवदेवता, सुरसुंदरी, अष्टदिक्पाल यांच्या मूर्ती, गजधर आहेत. मंदिराचे खांब शिल्पजडित खांब असून देवळास अनेक गवाक्षे आहेत. हे देउळ बऱ्याचअंशी दुर्लक्षित आहे. याच मंदिरापासून जेमतेम २०० फुटावर अगदी याच शैलीमधील जैन मंदिर आहे. मंदिर स्थापत्य शैली आणि मंदिरावरील मूर्ती एकाच शिलाहार काळात केल्याचे जाणवते.  

## बाह्य दुवे 
* 

## संदर्भ 
वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:शिरोळ तालुक्यातील गावे
वर्ग:शिल्पकला
एड कोवान

**एडवर्ड जेम्स मॅककेन्झी** *एड* **कोवान** (जून १६, इ.स. १९८२:सिडनी, न्यू साउथ वेल्स, ऑस्ट्रेलिया - ) ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू आहे.

कोवान, एड
कोवान, एड
कोवान, एड
कोवान, एड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अक्षीचा शिलालेख

**अक्षीचा शिलालेख** हा शा.श. ९३४ म्हणजेच इ.स. १०१२ मधील मराठीतील पहिला शिलालेख आहे . हा शिलालेख रायगड जिल्ह्यातील अलिबागजवळील अलिबाग-चौल रस्त्यावरील अक्षी या गावात आढळलेला आहे. पुरातत्त्वज्ञ डॉ. शं.गो. तुळपुळे यांच्या संशोधनाप्रमाणे तो मराठीतील पहिला शिलालेख आहे.

## स्वरूप
अक्षीचा शिलालेख मराठीतील आद्य शिलालेख असून त्यावर शके ९३४ म्हणजेच इ.स. १०१२ असा स्पष्ट उल्लेख आहे. शिलाहारवंशीय राजा पहिला केसीदेवराय याचा प्रधान भइर्जू सेणुई याच्या काळात म्हणजे शिलाहार काळात कोरलेला हा शिलालेख असून त्याने देवीच्या बोडणासाठी नऊ कुवली धान्य दिल्याचा यात उल्लेख आहे. हा शिलालेख संस्कृत-मराठी मिश्र देवनागरी लिपीतील असून नऊ ओळींचा आहे. त्या नऊ ओळींच्या वर चंद्र-सूर्य कोरले आहेत. खाली शापवाणीचे चित्र कोरले आहे.

## शिलालेख
गीं सुष संतु । स्वस्ति ओं । पसीमस-
मुद्राधिपती । स्री कोंकणा चक्री-
वर्ती । स्री केसीदेवराय । महाप्रधा-
न भईर्जू सेणुई तसीमीनी काले
प्रव्रतमने । सकु संवतु: ९३४ प्रधा-
वी सवसरे:  अधीकू दीवे सुक्रे बौ-
लु । भईजुवे तथा बोडणा तथा नऊ
कुवली अधोर्यु प्रधानु । महलषु-
मीची वआण । लुनया कचली ज-

## शिलालेखाचा अर्थ
जगी सुख नांदो.पश्चिम समुद्राधिपती श्री कोकणचक्रवर्ती, श्री केसीदेवराय याचा महाप्रधान भइर्जू सेणुई याने शक संवत ९३४ प्रभव संवत्सर अधिक कृष्ण पक्ष शुक्रवार या दिवशी भइर्जूने देवीच्या बोडणासाठी नऊ कुवली धान्य नेमून दिले. लुनया कचली.

## मागोवा
पूर्वी हा ‘दगड’ रस्त्याच्या चिरणीत (गटारात) पडलेला होता. आज तो अक्षी ग्रामपंचायतीशेजारी उभा आहे. 

## संदर्भ आणि नोंदी
## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:मराठी भाषा
वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास
वर्ग:शिलालेख
पुराभिलेखागार

इवलेसे|वर्गीकृत केलेले व रचून ठेवलेले पुराभिलेख
**पुराभिलेखागार** (इंग्लिश: *archive*, *आर्काइव्ह*) म्हणजे कागदपत्रांचा दप्तरखाना होय.

## व्युत्पत्ति 
मराठीत *पुरा* म्हणजे जुने, प्राचीन, *अभिलेख* म्हणजे कागदपत्र, तर *आगार* म्हणजे साठवणुकीची जागा होय. या शब्दांवरून "जुन्या कागदपत्रांच्या साठवणुकीचे आगार" अशा अर्थाचा *पुराभिलेखागार* हा शब्द तयार झाला आहे.

## पुराभिलेखागार 
### महाराष्ट्रातील पुराभिलेखागार 
महाराष्ट्र पुराभिलेखागाराला इ.स. २०११ मध्ये १९० वर्षं पूर्ण झाली. हे मुंबईच्या फोर्ट भागातील एलफिन्स्टन महाविद्यालयाच्या इमारतीत आहे. त्यात मराठा साम्राज्य, इ.स. १८५७चा उठाव, भारतातील ब्रिटिश राजवट ते भारतीय स्वातंत्र्यचळवळीचा संपूर्ण इतिहास आहे. या पुराभिलेखागारातला पहिला कागद इ.स. १६३० सालचा आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या पुराभिलेखागार विभागाने ठिकठिकाणची दप्तरे (विविध सरदार घराणी, महाराष्ट्रातील विविध संस्थानांकडे असलेले कागदपत्रांचे रुमाल) आपल्याकडे घेतली. त्यामुळेच आज केवळ ब्रिटिश आमदनीतलाच नव्हे, तर मराठा साम्राज्य, निजामशाही अशा वेगवेगळ्या कालखंडातील दस्तऐवज महाराष्ट्र पुराभिलेखागाराकडे आहेत. यात प्रामुख्याने मोडी लिपीतील दस्तऐवज आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* पुराभिलेख शास्त्र

## बाह्य दुवे 
* 

## बाह्य दुवे (परभाषी) 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


वर्ग:माहिती व्यवस्थापन
दुसरा विल्हेल्म (जर्मन सम्राट)

**दुसरा विल्हेल्म** (जर्मन: *Wilhelm II*), जन्मनाव **फ्रीडरिश विल्हेल्म फिक्टोर आल्बेर्ट फॉन प्रॉयसेन** (जर्मन: *Friedrich Wilhelm Viktor Albrecht von Preußen*, *प्रशियाचा फ्रीडरिश विल्हेल्म फिक्टोर आल्बेर्ट*) (२७ जानेवारी, इ.स. १८५९ ; बर्लिन, प्रशिया - ४ जून, इ.स. १९४१ ; डूर्न, नेदरलँड्स) हा प्रशियाचा राजा होता.

वर्ग:प्रशियाचे राजे
वर्ग:जर्मन सम्राट
वर्ग:राजे
वर्ग:इ.स. १८५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील मृत्यू
बुर्कहार्ड हाइम

बुर्कहार्ड हाइम (फेब्रुवारी ९, इ.स. १९२५ - जानेवारी १४, इ.स. २००१) हा जर्मनीचा सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ होता. याने युनिफाइड फील्ड सिद्धांत आणि हाइम सिद्धांतावर काम केले.. लहानपणापासून अंतरिक्षप्रवास सोपा करण्याची त्याची महत्त्वाकांक्षा होती व त्यामुळे त्याने या शास्त्रात संशोधन केले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
हाइम, बुर्कहार्ड
हाइम, बुर्कहार्ड
हाइम, बुर्कहार्ड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ग्रेग लव्हरिज

**ग्रेग रियाका लव्हरिज** (जानेवारी १५, इ.स. १९७५:पामरस्टोन, न्यू झीलँड - ) हा कडून एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने लेगस्पिन गोलंदाजी आणि फलंदाजी करीत असे.

लव्हरिज, ग्रेग
लव्हरिज, ग्रेग
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
होट्टलचे शिलालेख

350px|right|thumb|होट्टल येथील शिलालेख
नांदेड जिल्ह्यातील **होट्टल ता. देगलूर** येथे आजपावेतो २ कानडी व एक नागरी भाषेतील शिलालेख उपलब्ध झालेले आहेत.

## पहिला शिलालेख (कानडी)
“ (स्व)स्ती श्रीमत रेब्बे(यना)य(कं) अवरा........(मम)डळीकन इरेया.......नम अवरा प्रधानरम (श्री)(म)क चालुक्य विक्रमा (व)र्शदा २६ नेया विशा (साम)वत्सरदा कार्तिका सु ८ ब्रिहावारदा उत्तरायणा संक्रातीनिमित्तदल आग्रहा राव इरियेगा साळेया त्राईपुरुषदेवरीगम आलिया.......बाळिया .....सर्वनामस्या......कालगरच्ची धारा.....कामयादी....स्वदत्तम परदरा....वा यो हा संधराम शा... हसरानी “
हा शिलालेख कानडी भाषेत दगडाच्या दोन बाजूंवर लिहिलेला असून दुसरी बाजू अतिशय भग्न झालेली आहे.
* यामध्ये उल्लेख केलेले वर्ष म्हणजे चालुक्य विक्रम वर्ष २६ विशु कार्तिकी ८ गुरुवार, उत्तरायण संक्रांती.
** इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी तारीख होती ३१ ऑक्टोबर ११०१. 
संक्रमणानिमित्त रेब्बेयनायक आणि त्याचे काही अधिकारी यांनी त्रैपुरुषदेवालयाला दान दिल्याचा उल्लेख या शिलालेखात येतो.

## दुसरा शिलालेख (कानडी) 
“ स्वस्ती श्रीमक चालुक्य विक्रमा वर्शदा ४५ नेया सर्वारी संवत्सरदा अस्वाईजाद अमावस्ये सूर्य ग्र हनादाम्दु कालेयनायकन अनातीयीम बिरारासम श्री स्वयंभू रेब्बेश्वरदेवा रग्गा अल्वा पोट्टाला मा(दा)नुरा अम्का(दे)रेया धारापुरव्वकम मदि बितारु मंगला महा(श्री) ”
कानडी भाषेतील या शिलालेखातील वर्ष चालुक्य विक्रमवर्ष ४५ सर्वरी अश्वयुज अमावस्या सूर्यग्रहण असे आहे.
* इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी वार होता, रविवार. (दिनांक २४ ऑक्टोबर ११२०).
* कालेयनायकाच्या आज्ञेवरून बिरारसाने पोट्टाला आणि मदनुरु म्हणजेच हल्लीचे होट्टल आणि मदनुर ही गावे स्वयंभू रेब्बेश्वराला दान दिल्याचा उल्लेख येतो.

## तिसरा शिलालेख (देवनागरी) 
“ ……तेन संस्थापित: स्थाणु: कल्याणे गुणिनां गृहे पुरे चालुक्यचंद्रस्य सोमेश्वरमहिपते: ।।३३।। निष्कं द्रम्मंच भूमिशो ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे ददौ तस्मैस देवाय चंद्रराशिगुरो: पुरः ।।३४।। ......”
हा तिसरा शिलालेख नागरी भाषेत पद्यात्मक कोरलेला असून त्यात एकूण ४३ कडवे येतात. पैकी ३३, ३४, ४१ व ४२ क्रमांकाचे कडवे प्रत्येकी दोन ओळींचे व उरलेली ३९ कडवी प्रत्येकी चार ओळींचे म्हणजे एकूण १६४ ओळीत शिलास्तंभाच्या दोन बाजूंवर हा लेख लिहिलेला आहे. या शिलालेखात लेखनकालाचा उल्लेख येत नसला तरी हा लेख चालुक्य नृपती सोमेश्वर दुसरा याच्या काळातील म्हणजेच इ.स. १०६८ ते १०७६ काळातील असावा असे निःसंदिग्ध म्हणता येते.
सुरुवातीला शिवाच्या स्तुतीनंतर गोदावरीची उपनदी असलेल्या मांजरा नदीच्या तीरावरील अगस्ती आश्रमाचे वर्णन सदर शिलालेखात येते.
* त्यानंतर चालुक्यांचे मांडलिक घराणे वन्ही कुळाची माहिती दिलेली आहे. या कुळातील ढोरराजाने चालुक्य राजा तैल दुसरा व परमार मुंजा यांच्यात झालेल्या लढाईत महत्त्वाची कामगिरी केलेली होती. त्याचा मुलगा उत्तम. उत्तमचा मुलगा कालिचोर आणि कालिचोरचा मुलगा अर्ग याची स्तुती पुढील काही कडव्यात येते. अर्ग यास रैभेय असेही म्हटलेले आहे. 
त्याचा मित्र सिद्धुगी याने चालुक्यांची राजधानी कल्याणी येथे सिद्धेश्वराचे मंदिर बांधले व या मंदिरासाठी अर्ग याने त्याच्या अधिकारातील हजार गावातून प्रत्येकी एक द्रम्म (सुवर्ण नाणे) व एक निष्क (चांदिचे नाणे) गोळा केले असा उल्लेख या शिलालेखात आहे. याच शिलालेखातील एका कडव्यात शिलालेख करवून घेणाऱ्याने “ कवी हा राजाचा खरा मित्र असतो, कारण तोच राजाला त्याच्या काव्यातून अजरामर बनवितो.” असे म्हटलेले आहे. शेवटच्या ओळीत लक्ष्मणाने हा लेख लिहिल्याचा संदर्भ येतो.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:शिलालेख
शिवमंदिर (मुखेड)

right|thumb|250px|मुखेड येथील शिवमंदिर
**महाराष्ट्रातील नांदेड जिल्ह्यातील मुखेड या गावी असलेले शिवमंदिर** हे इसवी सनाच्या अकराव्या शतकात बांधले गेले असावे. 
## मंदिराची रचना
एक मुखमंडप आणि दोन अर्धमंडप असलेला मंडप, अंतराळ आणि गर्भगृह अशी याची रचना आहे. मंदिर उत्तराभिमुख असून मंदिराच्या गर्भगृहात एक मीटर उंचीच्या भद्रपीठावर शिवलिंग आहे. मंदिराच्या बाहेरील मंडोवरावर मूर्तिशिल्पे आहेत. त्यातील सप्तमातृकांच्या मूर्ती उल्लेखनीय आहेत. मंदिराच्या अंतर्भागात मंडपाच्या मधोमध अंकण आहे. चौरस तळखडा, त्यावर अष्टकोनाकृती आणि वर्तुळाकृती घटक, त्यावर शीर्ष आणि कीचकहस्त असा सामान्यपणे मंदिरातील स्तंभांचा घटकक्रम आहे. एक-दोन स्तंभमात्र  याला अपवाद असून त्यांचा घटकक्रम किंचित निराळा आहे. या मंदिराच्या बाहेर एक पुरातन बारव आहे.
## चित्रदालन

चित्र:मुखेड शिवमंदिर शिल्प.JPG | मंदिरावरील शिल्पकला
चित्र:मुखेड बारव.JPG | मंदिराच्या बाहेरील बारव

## आसपास
*होट्टल

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:हिंदू मंदिरे
भारनियमन

सध्या भारतात सर्वत्र भारनियमन आढळून येते.  विजेची निर्मिती जर मागणीपेक्षा कमी असेल तर  भारनियमन  अटळ ठरते.

वर्ग:विद्युतनिर्मिती
माळेगाव (नांदेड)

**माळेगाव(यात्रा) ** हे महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्याच्या लोहा तालुक्यातील एक गाव असून दरवर्षी मार्गशीर्ष महिन्यातील वद्य एकादशीला येथे भरणाऱ्या खंडोबाच्या यात्रेसाठी ते प्रसिद्ध आहे.

## खंडोबाचे मंदिर
माळेगाव येथील खंडोबाचे मंदिर हे हेमाडपंती स्थापत्यशैलीचे असून मंदिराच्या सभोवताली मोठे आवार आहे. मंदिराला दगडी महाद्वार असून त्याला लागूनच छोटा बुरूज आहे. मंदिराच्या सभामंडपात मध्यभागी एका दगडी ओट्यावर मणी मल्लासुराचे दगडावर कोरलेले मुखवटे आहेत. गाभाऱ्यात एका आयताकृती उंच दगडी ओट्यावर मल्हारी व म्हाळसा यांचे मुखवटे आहेत. निजाम राजवटीत मंदिराची व्यवस्था परगण्याचे राजे गोपालसिंग कंधारवाला व त्याचा पुत्र कंधारचा किल्लेदार अजयचंद याच्याकडे होती.

## यात्रेची ईतर वैशिष्ट्ये
खंडोबाच्या यात्रांमध्ये मोठी यात्रा माळेगावच्या खंडोबाची यात्रा. ही यात्रा म्हणजे महाराष्ट्रातील तसेच महाराष्ट्राच्या लगत असणाऱ्या आंध्र, कर्नाटक यांच्या सीमावर्ती प्रदेशातील भटक्या विमुक्तांसाठी . या यात्रेत वाघ्यामुरळींची गाणी, गोंधळय़ांची गाणी, वारू नाचविणे, आराध्यांची गाणी, ढोलकी-फडाच्या तमाशाचे खेळ, संगीत बारी याशिवाय बहुरूपी रायरंद, वासुदेव, स्मशान जोगी, मरीआईवाले अशा विविध लोककलावंतांनी सादर केलेल्या कलांचे दर्शन या यात्रेत होते. खंडोबाचा उत्सव व यात्रा दरवर्षी मार्गशीर्षातील वद्य एकादशीला सुरू होते. या दिवशी देवस्वारीची गावातून पालखी निघते.
* यावेळी रिसनगावचे नाईक यांचा प्रमुख मान असतो. रिसनगाव माळेगावापासून १५ ते २० कि.मी. अंतरावर आहे. या घराण्यातील नागोजी नाईकने निजामशाही विरुद्ध बंडखोरी केली तेव्हा इ.स. १८०९ मध्ये त्यांना पकडल्याचा आणि कंधार येथे तोफेच्या तोंडी दिल्याचा उल्लेख आहे. नागोजी नाईक हे खंडोबाचे मोठे भक्त होते. वंशपरंपरेने आता यात्रेतील पालखीचा मान या नाईकांच्या घराण्याचा आहे.
** तर कंधारजवळ असलेल्या भोसी गावातील लिंगायत वाणी समाजातील पाटील कुटुंबीयांकडे खंडोबाच्या पागोट्याचा मान आहे.

* गुरेबाजार: माळेगावची यात्रा सुप्रसिद्ध असून यावेळी भरणार **गुरांचा बाजार** व विविध भटक्या व विमुक्त जातींच्या जातपंचायती ही तिची प्रमुख वैशिष्टये आहेत. यात्रेला ३०० वर्षाची परंपरा असल्यामुळे जनावरांची खरेदी विक्री, शर्यती, प्रदर्शन, कुस्त्यांची दंगल, लोककला, संगीत वाद्य, लोकनाट्य असे विविध कार्यक्रम स्थानिक समितीच्या सहकार्याने आयोजित केले जातात. पूर्वी ३-३ महिने माळेगावची यात्रा भरत असे. परंतु सध्या ती ५ दिवस भरते.

* जातपंचायत: भटक्या जमातींच्या जीवनप्रणालीचा महत्त्वाचा घटक असलेल्या जात पंचायतींच्या सभाही या यात्रेमध्ये भरविल्या जातात. अशाप्रकारच्या मेळ्यांमधून सामाजिक सुसंवादही घडत असतो. या सभांमध्ये जातीअंतर्गत भांडण, तंटे, गुन्हे, कौटुंबिक प्रश्न, देवाणघेवाण, सोयरीकी इ. गोष्टींवर सखोल चर्चा चालते व नंतर त्यांची सुनावणी होते. या यात्रेत गोसावी, गारुडी, घिसाडी, जोशी, कोल्हाटी, मसणजोगी, नंदीवाले, पांगुळ, वासुदेव, वैदु आदी  विमुक्तजाती व भटक्या जमाती(VJNT) समुहांच्या जातपंचायती भरत असतात.

माळेगावची यात्रा म्हणजे महाराष्ट्रातील लोकसंस्कृतीच्या उपासकांची यात्रा होय.

## परिसरातील हे सुद्धा पहा
*कंधारचा किल्ला
*गुराखी साहित्य संमेलन
## संदर्भ
वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
चरित्रकोश

श्रीधर व्यंकटेश केतकरांनी महाराष्ट्रात कोशयुग सुरू केले असे म्हणतात. केतकरांच्या ज्ञानकोशानंतर महाराष्ट्रात अनेक प्रकारचे कोश निघाले. ज्ञानकोशानंतरच्या कोशवाङ्मयात चित्रावशास्त्रींचे चरित्रकोश महत्त्वाचे आहेत.
डेव्हिड लॉइड जॉर्ज

**डेव्हिड लॉइड जॉर्ज, ड्वायफोरचा पहिला अर्ल लॉइड-जॉर्ज** (; १७ जानेवारी, इ.स. १८६३ - २६ मार्च, इ.स. १९४५) हा एक ब्रिटिश राजकारणी व १९०८ ते १९१६ दरम्यान युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता. 

पहिल्या महायुद्धाच्या काळात ब्रिटनमधील लष्करी व राजकीय आणीबाणीची परिस्थिती हाताळण्यात एच.एच. आस्क्विथला मोठ्या प्रमाणावर अपयश आले. त्यामुळे त्याला हटवून लॉइड जॉर्जला पंतप्रधानपदी आणण्यात आले.

वेल्सचा रहिवासी असलेला तसेच पेशाने वकील असणारा लॉइड जॉर्ज हा आजवरचा एकमेव ब्रिटिश पंतप्रधान आहे. वेल्श ही त्याची मातृभाषा तर इंग्लिश ही दुय्यम भाषा होती. आपल्या उत्साही वृत्तीसाठी प्रसिद्ध असलेल्या तसेच ब्रिटनमध्ये अनेक सामाजिक बदल घडवून आणलेल्या लॉइड जॉर्जचे नाव ब्रिटिश इतिहासात मानाने घेतले जाते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८६३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील मृत्यू
वेल्श भाषा

[right|thumb|250 px|[कार्डिफ विमानतळाजवळ दोन भाषांमध्ये लिहिलेली सूचना]]
**वेल्श** ही सेल्टिक भाषासमूहामधील एक भाषा युनायटेड किंग्डम देशाच्या वेल्स घटक देशाची राष्ट्रभाषा आहे. ही भाषा कॉर्निश व ब्रेतॉन ह्या इतर सेल्टिक भाषांसोबत मिळतीजुळती आहे. वेल्शला वेल्समध्ये राजकीय दर्जा असून येथील २१.७ टक्के लोक वेल्श बोलू शकतात.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:सेल्टिक भाषासमूह
भा
वर्ग:युनायटेड किंग्डममधील भाषा
सेल्टिक भाषासमूह

[right|thumb|300 px|[युरोपातील सेल्टिक भाषिक प्रदेश]]
**सेल्टिक (अथवा केल्टीक)** हा इंडो-युरोपीय भाषा परिवारामधील एक भाषासमूह आहे. ह्या गटात प्रामुख्याने पश्चिम व उत्तर युरोपातील फ्रान्स, आयर्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड इत्यादी प्रदेशांमधील खालील भाषा मोडतात.

## बाह्य दुवे 
* अ‍ॅबर्डीन विद्यापीठ केल्टिक विभाग
*एथ्नॉलॉग अहवाल

## संदर्भ 

वर्ग:इंडो-युरोपीय भाषा
कॉर्निश भाषा

**कॉर्निश** ही सेल्टिक भाषासमूहामधील एक भाषा युनायटेड किंग्डम देशाच्या कॉर्नवॉल भागामध्ये वापरली जाते. ही भाषा वेल्श व ब्रेतॉन ह्या इतर सेल्टिक भाषांसोबत मिळतीजुळती आहे. कॉर्निशला ब्रिटनमध्ये अल्पसंख्य राजकीय दर्जा असून येथील केवळ २,००० लोक कॉर्निश बोलू शकतात.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:सेल्टिक भाषासमूह
वर्ग:युनायटेड किंग्डममधील भाषा
मांक्स भाषा

**मांक्स** ही सेल्टिक भाषासमूहामधील एक भाषा युनायटेड किंग्डम देशाच्या आइल ऑफ मान भागामध्ये वापरली जात असे. इ.स. १९७४ साली ही भाषा बोलणारे स्थानिक लोक शिल्लक नव्हते ज्यामुळे हिला लुप्त दर्जा प्राप्त झाला. 

हल्लीच्या काळात ह्या भाषेचे पुनःरूज्जीवन करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत ज्यामुळे सध्या १०० स्थानिक लोक मांक्स भाषा बोलू शकतात.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:सेल्टिक भाषासमूह
वर्ग:युनायटेड किंग्डममधील भाषा
माना

**माना** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील अकोला जिल्ह्यात असलेले एक गाव आहे.

## भूगोल 
हे गाव उमा नदीच्या काठी वसलेले असून अकोला जिल्ह्यातल्या मुर्तिजापूर तालुक्यात मोडते. ते अमरावती पासून ४० कि.मी. अंतरावर, तर अकोल्यापासून ६० कि.मी. अंतरावर आहे. हे गाव नागपूर-मुंबई महामार्गावर व लोहमार्गावर आहे. माना मुर्तिजापूर विधानसभा मतदारसंघात येते, तर लोकसभेसाठी अकोला लोकसभा मतदारसंघात येते आणि विधान-परिषद (पदवीधर) निवडणुकींसाठी अमरावती मतदारसंघात येते.

## ऐतिहासिक उल्लेख 
left|200x300px|thumb|मान्याजवळ इ.स. १९३२ साली सापडलेली रामाची पुरातन मूर्ती

अर्जुनाचा पुत्र बभ्रुवाहन याने मणिपूर, अर्थात माना, नगरी वसवल्याचा उल्लेख श्री हरिविजय ग्रंथात आढळतो. या गावात मोठमोठी मंदिरे, गोपुरे, वाडे कालौघात भूमीखाली गाडली गेली असावीत असे संकेत मिळतात. उमा नदीच्या तीरावरती गढीवजा किल्ला होता, तेथे खोदकामासाठी गेलेल्या काही मजुरांना ३ जुलै, इ.स. १९३२ रोजी रामाची देखणी मूर्ती सापडली. त्या वेळी ब्रिटीशांची सत्ता होती, तत्कालीन राजवटीने प्रभू रामचंद्रची मूर्ती नागपूरला नेण्याचे ठरविले. पण गावातील नागरिकांनी मोठा सत्याग्रह करून मूर्ती गावतच ठेवण्यासाठी ब्रिटीशाना भाग पाडले. माना गावाच्या मधोमध इंग्रजांची मोठी छावणी होती, ते याच जागेवरून बऱ्याच प्रांतावर नजर ठेवायचे.
[left|200x300px|thumb|मान्याजवळ ८ मे १९५१  साली सापडलेली [कृष्णाची पुरातन मूर्ती]]

भाग्य त्या माना नगरीचे दि ८ मे १९५१ रोजी माना गावाता श्रीकृष्ण प्रभूची मूर्ती नांगरतांना सापडली, भारत स्वातंत्र झाल्यानंतर गावातील काही मंडळी ने पुढाकार घेऊन गावात एक छोटे मंदिर उभारले, पाहता-पाहता गावाची कीर्ती दूरवर पसरली. काही वर्षात मंदिराकाडे बरीच देणगी जमा झाली. आज गावात उभारलेल्या मोठ्या मंदिरात ह्या दोन्ही मूर्त्या विराजमान आहेत.

वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील गावे
पंचधारा

भाषावार प्रांत रचनेनंतर हैद्राबाद संस्थानातील मराठी समाजाचे अस्तित्त्व एक प्रकारे धोक्यात आले. तेलुगू समाजाचे बाहुल्य, उर्दू भाषेचा आणि हिंदी भाषेचा वाढता प्रभाव यामुळे मराठी समाजाची स्वतंत्र ओळख टिकविण्याची गरज तेथील मराठी विचारवंतांच्या लक्षात आली. या गरजेतून आणि ध्यासातून आंध्र प्रदेश मराठी साहित्य परिषद आणि तिचे मुखपत्र त्रैमासिक पंचधाराचा उदय झाला. (१९५८) कै. श्री. रं.कुलकर्णी, भा.शं.कहाळेकर, रा.ब.माढेकर या संस्थापक संपादक त्रयीने भाषा-साहित्याच्या आदान प्रदानाचे अंतर्भारतीय धोरण पंचधारेच्या पहिल्या अंकापासूनच निर्धारित केले. यामध्ये पुढे संपादक द.पं.जोशी यांनी भर घातली. त्यांना अनंत अरगडे, नलिनी साधले, डॉ.पद्माकर दादेगावकर इत्यादींचे मोलाचे सहकार्य लाभले.
पंचाधाराचे विशेषांक संपादकांच्या दृष्टीची यथार्थ कल्पना देणारे आहेत. साहित्य, भाषा, अनुवाद, तत्त्वज्ञान, इतिहास, संस्कृती, ललितकला इ. विषयांना यथोचित स्थान पंचाधारेत मिळालेले आहे असे दिसते. उत्तर आधुनिकतावाद, गजानन माधव मुक्तिबोध, प्रेमचंद, कुमार गंधर्व, वा.वि. मिराशी, नरहर कुरुंदकर, गालिब, दक्षिण भारतीय साहित्यातील समकालीन प्रवाह, मिथक-पुराणकथा, हैद्राबाद मुक्ती, भारतीय साहित्य कल्पना. दक्षिणी भाषा शब्दकोश, नृत्य-नाट्य- शिल्प इत्यादी विषयांवर पंचाधारेचे विशेषांक आहेत. स्त्रीवाद आणि स्त्रीमुक्ती चळवळीबद्दल तीन विशेषांक आहेत. दक्षिणेतील स्त्री साहित्यावर एक अंक आहे. तेलुगू, कन्नड, उर्दू, हिंदी भाषांमधील सुमारे अकरा कादंबऱ्यांचे अनुवाद यातून प्रकाशित झाले आहेत.

## संदर्भ
अष्टावधानी संपादक, लेखक- धनंजय कुलकर्णी, रविवार, १५ जानेवारी २०१२ महाराष्ट्र टाइम्स संवाद

वर्ग:नियतकालिके
युरली भाषा

right|thumb|300 px|युरोपाच्या नकाशावर उरली भाषा
**युरली** हा पूर्व व उत्तर युरोप तसेच उत्तर आशिया खंडांत वापरल्या जाणाऱ्या भाषांचे एक कुळ आहे. युरली भाषासमूहात सुमारे ३६ भाषा असून जगातील (प्रामुख्याने एस्टोनिया, फिनलंड, हंगेरी, नॉर्वे, रशिया, रोमेनिया, सर्बिया, स्लोव्हाकिया व स्वीडन ह्या देशांमधील) २.५ कोटी लोक ह्या भाषा वापरतात.

खालील भाषा ह्या समूहामधील सर्वात लोकप्रिय भाषा आहेत:
*हंगेरियन
*फिनिश
*एस्टोनियन
*मारी
*एर्झ्या
*उद्मुर्त
*कोमी

रशियामधील उरल पर्वतरांगेच्या परिसरात ह्या भाषांची निर्मिती झाले असे मानण्यात येते ज्यामुळे ह्या भाषासमूहाला युरली असे नाव पडले आहे.

## बाह्य दुवे
* एथ्नॅलॉगवरील युरली भाषाकुळ


वर्ग:भाषाकुळे
वर्ग:रशियामधील भाषा
चिनी-तिबेटी भाषासमूह

[right|thumb|350 px|[आशियाच्या नकाशावर चिनी-तिबेटी भाषा]]
**चिनी-तिबेटी** हे जगातील एक प्रमुख भाषाकुळ आहे. ह्या भाषाकुळात दक्षिण, आग्नेय व पूर्व आशियामधील ४०० भाषांचा समावेश होतो. इंडो-युरोपीय भाषाकुळाखालोखाल चिनी-तिबेटी हा दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक भाषिक असणारा भाषासमूह आहे. चीन, तैवान, बर्मा तसेच ईशान्य भारतात ह्या भाषा वापरल्या जातात. चिनी-तिबेट समूहामधील बहुसंख्य भाषा हिमालयामधील अत्यंत दुर्गम भागांमध्ये राहणाऱ्या लहान जमातींद्वारे वापरल्या जातात. अशा अनेक भाषांचे वर्गीकरण सुस्पष्टपणे होऊ शकलेले नाही व अनेक तज्ञांमध्ये ह्यावरून वाद चालू आहेत.

चिनी-तिबेटी कुळाचे ढोबळ रित्या खालील वर्गीकरण होते.
*सिनिटिक भाषासमूह 
** चिनी भाषा व तिचे अनेक प्रकार - उदा. मॅंडेरिन, कँटोनीज
*तिबेटी-बर्मी भाषासमूह
** बर्मी भाषा
** तिबेटी भाषासमूह
***तिबेटी भाषा
***जोंगखा भाषा
***सिक्किमी भाषा
***शेर्पा भाषा
***लडाखी भाषा

मणिपुरी, बोडो, मिझो इत्यादी अनेक भाषांच्या वर्गीकरणावर एकमत नसल्यामुळे त्यांना विविध भाषातज्ञांनी वेगवेगळ्या गटांमध्ये घातले आहे.

वर्ग:भाषाकुळे
भाषाकुळ

right|thumb|550 px|जगातील भाषाकुळांचा नकाशा
**भाषाकुळ किंवा भाषाकुटुंब** म्हणजे एकाच प्रमुख स्रोतामधून उत्क्रांती पावलेल्या भाषांचा समूह. एका भाषाकुळातील भाषांचे मूळ समान असते. एथ्नॉलॉगच्या अहवालानुसार २००९ साली जगात ६,९०९ जागृत भाषा होत्या. प्रत्येक भाषा कोणत्या कुळात मोडावी ह्यासाठी शास्त्रीय पद्धतींचा आधार घेतला जातो. काही भाषा ह्यांपैकी कोणत्याच कुळात चपखल ठरत नसल्याने त्यांना एकाकी भाषा असे संबोधले जाते.

जगातील सर्वाधिक वापरली जाणारी भाषाकुळे खालील यादीमध्ये दिली आहेत. 
#इंडो-युरोपीय: ४५%.
#चिनी-तिबेटी: २२% (पूर्व आशिया)
#नायजर-काँगो: ६.४% (सहाराच्या दक्षिणेकडील आफ्रिका)
#आफ्रो-आशियन: ६% (उत्तर आफ्रिका, आफ्रिकेचे शिंग, मध्य पूर्व)
#ऑस्ट्रोनेशियन: ५.९% (ओशनिया, आग्नेय आशिया, मादागास्कर)
#द्रविडी: ३.७% (दक्षिण आशिया)
#आल्ताय: २.३% (मध्य आशिया, सायबेरिया, अनातोलिया)
#जपानी भाषासमूह: २.१% (जपान)
#ऑस्ट्रो-आशियन: १.७% (आग्नेय आशिया)
#ताई-कदाई:१.३% (आग्नेय आशिया)

## बाह्य दुवे
*एथ्नॉलॉगवरील माहिती


वर्ग:भाषा
मुग्धा वैशंपायन

**मुग्धा वैशंपायन** ही झी मराठी वाहिनी वरील सारेगमपा लिटिल चॅम्प्स या कार्यक्रमातील आघाडीची गायिका होती. वैशंपायनने कोकण एज्युकेशन सोसायटीच्या जगदीश शाह प्राथमिक शाळेत शिक्षण घेतले.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
माउंट न्यिरागोन्गो

इवलेसे|right|180px|ज्वालामुखाचा देखावा
**माउंट न्यिरागोन्गो** हा काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताकमधील ज्वालामुखी आहे. या ज्वालामुखीचा १९७७ आणि २००२मध्ये उद्रेक झाला होता. या ज्वालामुखीची उंची ३,४७० मी (११,३८५ फूट) असून याचे मुख दोन किमी व्यासाचे आहे. यात लाव्हाचे तळे आहे.

वर्ग:काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक
वर्ग:ज्वालामुखी
अजय पोहनकर

**अजय पोहनणर** (जानेवारी २८, १९४८ - ) हे लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायिक आहेत.

## पूर्वायुष्य 
## सांगीतिक कारकीर्द 
## संगीत ध्वनिमुद्रिका 
## पुरस्कार व सन्मान
* संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (२०१२)
* नारायण सन्मान (२००८)
* महाराष्ट्र राज्य सांस्कृतिक पुरस्कार (२०८६)
* ? मद्रास (२०१५)
* वत्सलाबाई भीमसेन पुरस्कार (२०१२)
* संगीतप्रवीण पुरस्कार (१९५९, वयाच्या १२व्या वर्षी)

वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्रान्सचे विभाग

right|300 px|thumb|फ्रान्सची प्रशासकीय रचना
**फ्रान्स** देश एकूण २६ प्रदेशांमध्ये व १०१ विभागांमध्ये विभागला गेला आहे. ह्यांपैकी ९४ विभाग संलग्न फ्रान्स देशात तर उर्वरित ७ दूरवरील प्रदेशांमध्ये आहेत. ह्या १०१ विभागांमध्ये एकूण ३४२ जिल्हे, ४,०३९ तालुके व ३६,६८२ शहरे आहेत.

## तपशील
center|500 px|thumb|फ्रान्सचे १०१ विभाग

चित्र:Petite couronne-2.svg | पॅरिस महानगरामधील विभाग
चित्र:Guadeloupe map.png | ग्वादेलोप
चित्र:Martinique-Map.png| मार्टिनिक
चित्र:Mayotte-CIA WFB Map.png| मायोत
चित्र:French Guiana-CIA WFB Map.png | फ्रेंच गयाना
चित्र:Reunion-CIA WFB Map.png| रेयूनियों


वर्ग:फ्रान्सचा भूगोल
उदय भवाळकर

'''''' (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) हे लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायक आहेत
## पूर्वायुष्य 
## सांगीतिक कारकीर्द 
## संगीत ध्वनिमुद्रिका 
## पुरस्कार व सन्मान
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
ऑर्न

right|thumb|250 px|चा नकाशा
**ऑर्न** () हा फ्रान्स देशाच्या नोर्मंदी प्रदेशातील एक विभाग आहे. हा विभाग फ्रान्सच्या ईशान्य भागात वसला असून येथून वाहणाऱ्या ऑर्न नदीवरून ह्या विभागाचे नाव पडले आहे.

## बाह्य दुवे 
*  प्रिफेक्चर 
*  समिती 

वर्ग:फ्रान्सचे विभाग
वर्ग:बास-नोर्मंदी
वीणा सहस्रबुद्धे

'''''' (जन्मदिनांक : १४ सप्टेंबर, इ.स. १९४८;  - पुणे, २९ जून, इ.स. २०१६) या एक लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायिका होत्या. त्यांचे वडील शंकरराव बोडस. बंधू काशीनाथ आणि चुलत बंधू नारायणराव बोडस हे तिघेही शास्त्रीय गायक होते. संगणक क्षेत्रातले हरी सहस्रबुद्धे हे वीणाताईंचे पती होत.

मूळच्या ग्वाल्हेर घराण्याच्या गायिका असलेल्या वीणा सहस्रबुद्धे किराणा आणि जयपूर घराण्याच्या गायकीतील सौंदर्यस्थळांनाही सामावून घेत. रागसंगीताचा प्रचंड व्यासंग असलेल्या गायिका म्हणून त्यांचा लौकिक होता. गायन शिकवण्याची त्यांची हातोटी जबरदस्त होती.  य्तुसंगीतावर्त्यांनी केलेल काम वाखाणले गेले.

## पूर्वायुष्य 
वडिलांच्या आग्रहाखातर वीणाताई लहानपणी कथ्थक नृत्य शिकल्या..

## सांगीतिक कारकीर्द 
वीणा सहस्रबुद्धे यांच्या शास्त्रीय गायनाचे कार्यक्रम अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, मध्यपूर्वेतील देश, युरोप या देशांतील शहरांसह संपूर्ण भारतातील शहरांत झाले आहेत.

वीणा सहस्रबुद्धे एस.एन.डीटी विद्यापीठात संगीत विभागाच्या काही वर्षे प्रमुख होत्या.

## संगीत ध्वनिमुद्रिका/आल्बम्स/सीडीज 
* One Thousand Minds (अमेरिकेतून प्रकाशन)

## पुरस्कार व सन्मान
* ‘आकाशवाणी’ने घेतलेल्या शास्त्रीय कंठ संगीताच्या राष्ट्रीय स्पर्धेत पहिला क्रमांक (१९७२) 
* उत्तर प्रदेश सरकारचा संगीत नाटक पुरस्कार (१९९३)
* भारत सरकारकडून संगीत नाटक अकादमीचा राष्ट्रीय पुरस्कार (२०१३)

## वीणा सहस्रबुद्धे यांनी लिहिलेली पुस्तके
*

वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अजय चक्रवर्ती

'''''' (जन्म-२५ डिसेंबर १९५२ ) हे पतियाळा घराण्याचे हिंदुस्तानी गायक आहेत.

## पूर्वायुष्य
चक्रवर्ती यांचा जन्म  कोलकाता येथे झाला. हिंदुस्थानच्या फाळणीच्या परिस्थितीत त्यांचे वडील बांग्लादेशातील आपल्या मूळ गावातून भारतात येऊन पश्चिम बंगालमधील श्यामनगर येथे स्थायिक झाले.

## शिक्षण
त्यांनी  संगीत या विषयात पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण कोलकाता येथील प्रसिद्ध रवींद्र भारती विद्यापीठातून पूर्ण केले. दोन्ही अभ्यासक्रमात त्यांनी प्रथम क्रमांक प्राप्त केला.

## सांगीतिक गुरू
पं.अजय चक्रवर्ती यांचे पहिले गुरू म्हणजे त्यांचे वडील. त्यानंतर पन्नालाल सामंत, कनाईदास बैगारी, ज्ञानप्रकाश घोष यांच्याकडे त्यांचे सांगीतिक शिक्षण झाले.
अजय चक्रवर्तींनी याशिवाय हिराबाई बडोदेकर, लताफत हुसेन खॉं, यांच्याकडेही तालीम घेतली. ते कर्नाटकी संगीत एम्.बालमुरलीकृष्णन् यांच्याकडे शिकले.

## संगीत प्रकार
पं.चक्रवर्ती हे ख्यालगायकीसाठी प्रसिद्ध आहेत. त्याव्यतिरिक्त टप्पा, ठुमरी, भजन, कीर्तन, लोकसंगीत असे गायनप्रकारही ते सादर करतात. त्यांनी विविध भारतीय भाषांमधून चित्रपट संगीत,उपशास्रीय गायन असे सांगीतिक प्रकार गायलेले आहेत.

## सांगीतिक सहभाग व सादरीकरण
बीबीसी  या मान्यताप्राप्त व्यासपीठाने भारतीय स्वातंत्र्याच्या सुवर्ण महोत्सवानिमित्त पंडित अजय चक्रवर्ती यांना गायनासाठी विशेष आमंत्रित केले होते. पाकिस्तान आणि चीन या देशांनी गायनासाठी आमंत्रित केलेले ते पहिले हिंदुस्थानी शास्त्रीय गायक असल्याचे मानले जाते. जगभरातील प्रसिद्ध अशा सांगीतिक व्यासपीठावरून पंडित चक्रवर्ती यांनी आपली कला सादर केली आहे.
## प्रशिक्षण संस्था
पंडित चक्रवर्ती यांनी आपल्या वडिलांपासून प्रेरणा घेऊन हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीताचे प्रशिक्षण देणारी "श्रुतिनंदन' नावाची शिक्षण संस्था १९९७ साली कोलकाता येथे स्थापन केली..

## संगीत ध्वनिमुद्रिका 
## पुरस्कार व सन्मान
* पद्मभूषण पुरस्कार (२०२०)

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
काल्व्हादोस

**काल्व्हादोस** () हा फ्रान्स देशाच्या नॉर्मंदी प्रदेशातील एक विभाग आहे. हा विभाग फ्रान्सच्या ईशान्य भागात इंग्लिश खाडीवर वसला असून कां हे फ्रान्समधील मोठे शहर ह्याच विभागात स्थित आहे.

## बाह्य दुवे 
*  प्रिफेक्चर 
*  समिती 

वर्ग:फ्रान्सचे विभाग
वर्ग:बास-नोर्मंदी
राशिद खान (गायक)

**राशीद खान** (१ जुलै, १९६८ - ९ जानेवारी, २०२४) हे लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायक व उस्ताद होते.

वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वाझ

**वाझ** () हा फ्रान्स देशाच्या पिकार्दी प्रदेशातील एक विभाग आहे. हा विभाग फ्रान्सच्या उत्तर भागात वसला येथून वाहणाऱ्या वाझ नदीवरून त्याचे नाव देण्यात आले आहे.

## बाह्य दुवे 
*  प्रिफेक्चर 
*  समिती 

वर्ग:फ्रान्सचे विभाग
वर्ग:पिकार्दी
मोनार्क स्की रिझॉर्ट

इवलेसे
**मोनार्क स्की रिझॉर्ट** अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील स्की रिझॉर्ट आहे. येथे ५४ ट्रेल्स आहेत. पैकी *स्कायवॉकर* ही ट्रेल खंडीय विभाजनरेषेवरून जाते. याच्या डावीकडे अटलांटिक समुद्राचे पाणलोट क्षेत्र (आर्कान्सा नदी मार्गे) तर उजवीकडे पॅसिफिक समुद्राचे पाणलोट क्षेत्र (गनिसन नदी मार्गे) आहेत.

शेफी काउंटीमध्ये असलेले हे रिझॉर्ट सलायडा या गावाजवळ आहे.

वर्ग:कॉलोराडोमधील स्की रिसॉर्ट
वर्ग:शेफी काउंटी (कॉलोराडो)
ॲर्देन (विभाग)

**अ‍ॅर्देन** () हा फ्रान्स देशाच्या शांपेन-अ‍ॅर्देन प्रदेशातील एक विभाग आहे. हा विभाग फ्रान्सच्या वायव्य भागात बेल्जियम देशाच्या सीमेजवळ वसला येथील अ‍ॅर्देन जंगलावरून त्याचे नाव देण्यात आले आहे.

## बाह्य दुवे 
*  प्रिफेक्चर 
*  समिती

वर्ग:फ्रान्सचे विभाग
वर्ग:शांपेन-अ‍ॅर्देन
अँतोनोव्ह एन-२४

**अँतोनोव्ह ए.एन.-२४** (रशियन:Антонов Ан-24) हे रशियन बनावटीचे छोट्या क्षमतेचे मध्यम पल्ल्याचे टर्बोप्रॉप प्रवासी विमान आहे.

अँतोनोव्ह डिझाइन ब्युरो या कंपनीद्वारा रचले गेलेले हे विमान १९५९पासून सेवारत आहे. यात सहसा ४४ प्रवाशांना बसण्याची सोय असते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:अँतोनोव्ह प्रवासी विमाने
शांपेन-अ‍ॅर्देन

**शांपेन-अ‍ॅर्देन** () हा फ्रान्स देशाचा एक भूतपूर्व प्रशासकीय प्रदेश आहे. हा प्रदेश फ्रान्सच्या ईशान्य भागात बेल्जियमच्या सीमेजवळ स्थित असून अ‍ॅर्देन हे मोठे जंगल ह्याच प्रदेशामध्ये आहे. २०१६ साली अल्सास, लोरेन व शांपेन-अ‍ॅर्देन हे तीन प्रदेश एकत्रित करून ग्रांद एस्त नावाच्या नवीन प्रशासकीय प्रदेशाची निर्मिती करण्यात आली.

## विभाग 
शांपेन-अ‍ॅर्देन प्रशासकीय प्रदेश खालील चार विभागांमध्ये विभागला गेला आहे.
*अ‍ॅर्देन 
*ऑब 
*मार्न
*ऑत-मार्न

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश

वर्ग:ग्रांद एस्त
उरल नदी

उजवे|इवलेसे|300 px|उगमापासून मुखापर्यंत उरल नदीचा मार्ग
**उरल नदी** (; ) ही रशिया व कझाकस्तान देशांमधून वाहणारी एक प्रमुख नदी आहे. ही नदी उरल पर्वतरांगेमध्ये उगम पावते व कॅस्पियन समुद्राला मिळते.

वर्ग:रशियामधील नद्या
वर्ग:कझाकस्तानमधील नद्या
ऑत-व्हियेन

**ऑत-व्हियेन** () हा फ्रान्स देशाच्या लिमुझे प्रदेशातील एक विभाग आहे. हा विभाग फ्रान्सच्या मध्य-पश्चिम भागात वसला येथून वाहणाऱ्या व्हियेन नदीवरून त्याचे नाव देण्यात आले आहे.

## बाह्य दुवे 
*  समिती
*  प्रिफेक्चर 

वर्ग:फ्रान्सचे विभाग
वर्ग:लिमुझे
डेव्हिड वॉर्नर

**डेव्हिड ॲन्ड्ऱ्यू वॉर्नर** (ऑक्टोबर २७, इ.स. १९८६:सिडनी, न्यू साउथ वेल्स, ऑस्ट्रेलिया - ) ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू आहे.

वॉर्नर, डेव्हिड
वॉर्नर, डेव्हिड
वॉर्नर, डेव्हिड
वॉर्नर, डेव्हिड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सिद्धनेर्ली

हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या कोल्हापूर जिल्ह्यातील कागल तालूक्यात दुधगंगा  नदी खोऱ्यातील, पुणे-बेंगलोर  महागमार्गा वरील  गाव आहे. गावाच्या वेशीवर सिधेश्वराचे  मंदिर आहे आणि म्हणून गावाचे नाव सिद्धनेर्ली आहे 

## राजकीय संरचना 
**लोकसभा मतदारसंघ** : कोल्हापूर

**विधानसभा मतदारसंघ** :कागल

## उद्योग 
शेती हाच मुख्य व्यवसाय आहे

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे
विश्व मराठी साहित्य संमेलन

मराठी महामंडळातर्फे दरवर्षी विश्व मराठी साहित्य संमेलन भरवले जाते.

**आतापर्यंत भरलेली मराठी विश्व साहित्य संमेलने**:

१. २००९. सान फ्रान्सिस्को - अध्यक्ष : डाॅ. गंगाधर पानतावणे

२. ४-५-६ मार्च, २०१०, दुबई - अध्यक्ष :मंगेश पाडगावकर

३. २०११. सिंगापूर - अध्यक्ष : महेश एलकुंचवार

४. ३१ ऑगस्ट ते २ सप्टेंबर २०१२ - टोरांटो (कॅनडा). अध्यक्ष :

४. ३१ ऑगस्ट ते २ सप्टेंबर. २०१५. पोर्टब्लेअर - अध्यक्ष : शेषराव मोरे

६ . २२-९-२०१६. थिंफू (भूतान) - अध्यक्ष : संजय आवटे

७ . १०-९-२०१७. बाली (इंडोनेशिया) - अध्यक्ष : डॉ. तात्याराव लहाने
                                                                                                                                                                                              
८ . ९-९-२०१८. अबुधाबी (UAE)- अध्यक्ष : भूषण गोखले

९. २८-८-२०१९.  अंग्कोरवाट (कंबोडिया) -अध्यक्ष : "मंदिर स्थापत्य आणि मूर्तिशास्त्राचे' गाढे अभ्यासक डॉ. गो.बं. देगलूरकर

## मराठी नसलेले विश्व साहित्य संमेलन 
मराठी नसलेले असे एक विश्व साहित्य संमेलन पुणे शहरात २५ ते २९ सप्टेंबर २०१८ या काळात झाले होते.  पेन इंटरनॅशनल (PEN= poat, Eseist आणि novelist) ह्या संस्थेने ते भरवले होते. पेनचे हे ८४वे संमेलन होते. संमेलनाला ८० देशांच्या ४०० साहित्यिकांनी हजेरी लावती होती.

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
मुक्त सॉफ्टवेर

जे सॉफ्टवेर वापरण्यास मुक्त असते त्यास मुक्त सॉफ्टवेर असे म्हणतात.
उदा. एपी इन्फो 

वर्ग:सॉफ्टवेर
कंधार किल्ला

**कंधारचा भुईकोट किल्ला ** हा महाराष्ट्राच्या नांदेड जिल्हयातील कंधार या तालुक्याच्या गावी असलेला एक भुईकोट किल्ला आहे.

## इतिहास
या किल्ल्याचे बांधकाम राष्ट्रकूट राजा तिसरा कृष्ण याने सुरू केले होते. नंतरच्या काळात हा किल्ला जिंकणाऱ्या वेगवेगळ्या राजांनी या किल्ल्याच्या बांधकामात भर घालण्याचे काम केले. इ.स. १४०३ साली तुघलकाने वारंगळ जिंकल्यानंतर कंधार त्याच्या अधिपत्याखाली आले. तुघलकाने याठिकाणी नसरत सुलतान याची कारभारी म्हणून नेमणूक केली. परंतु नसरत सुलतानाने येथे अयशस्वी उठाव केला. त्याच्यानंतर काही काळ खतलब व खतलबानंतर इ.स. १३१७ ते इ.स. १३४० या कालखंडात मलिक सैफद्दौला हा कंधारचा कारभारी राहिला. या किल्ल्यातील मछली दरवाजाच्या डाव्या बाजूला असलेल्या शिलालेखात याचे नाव आहे. हा शिलालेख हिजरी ७४४ म्हणजेच इ.स. १३३६ सालातील आहे. इब्राहीम आदिलशहा याच्या काळातील अंदाजे इ.स. १५९० च्या सुमाराचा एक लेख शाही बुरूजावर आहे तर किल्ल्यातीलच मुहम्मदी मस्जिदीवर इब्राहीम आदिलशहाचा इ.स. १६०५ सालातील लेख आहे. कंधारच्या किल्ल्यातील धन बुरूज, रंगीन दरवाजा व त्याशेजारील इमारती इब्राहीम आदीलशहा याने बांधलेल्या आहेत. धनबुरुजावर अंबारी नावाची तोफ आहे. मलिक अंबर या प्रसिद्ध कारभाऱ्यानेही या किल्ल्यातील अनेक इमारती पूर्ण केल्या व बांधल्या. मुहम्मदी मशिदीवर त्याचाही शिलालेख आहे. मुर्तजा निजामाच्या कारकिर्दीत पोलाद खान व घोरी खान यांनी तटाच्या भिंती दुरूस्त करून बुरूज बांधले. औरंगजेबाच्या आदेशावरून मिर्झा हमीदुद्दीन खान याने किल्ल्यात सुंदर बगीचा तयार केला होता. शाह बुरूजावर असलेल्या लेखात या बागेचा उल्लेख *बाग-ए-रश्के कश्मीर* असा आहे.

हा किल्ला १५ एकरात असून त्याच्या भोवती खंदक आहे. रष्ट्रकुल घराण्यात हा किल्ला राजधानी होता. किल्ल्यावर एक टेहळणी बुरूज असून अनेक तोफा अजून चांगल्या स्थितीत आहेत. 

कंधारचे पूर्वीचे नाव **पांचालपूरी** असून पांडवांचा द्रौपदीबरोबर विवाह याच स्थळी झाला, अशी आख्यायिका आहे.या  ठिकानी अतिषय सुंदर अशे शिलालेख आहेत या ठिकानी निसर्ग रम्य असे ठिकाण असुन प्रर्यटकाना नेहमी अकर्षीत करण्याजेगे हा किला आहे...

## चित्रदालन

चित्र:कंधार किल्ला अंतर्गत १.JPG|किल्ल्याच्या आतील दृश्य
चित्र:कंधार किल्ला अंतर्गत ३.JPG|किल्ल्याच्या आतील दृश्य
चित्र:कंधार किल्ला अंतर्गत ४.JPG|किल्ल्याच्या आतील दृश्य
चित्र:कंधार किल्ला बाहेरील बाजू १.JPG|किल्ल्याची बाहेरील बाजू 
चित्र:कंधार किल्ल्यावरील तोफ.JPG|कंधार किल्ल्यावरील तोफ

## आसपास
*मुखेड येथील शिवमंदिर

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:नांदेड जिल्हा
ऑपरेशन कॅक्टस

**ऑपरेशन कॅक्टस** किंवा **ऑपरेशन संध्या** ही सैनिकी मोहीम म्हणजे *पीपल्स लिबरेशन ऑर्गनायझेशन ऑफ तमिळ ईलम* (अर्थात प्लाॅटे) या संघटनेने मालदीवचे शासन उलथून टाकण्यासाठी घडवून आणलेला कट होता. प्लाॅटेच्या अब्दुल्ला लुतुफी याने स्वतःच्या ८० बंदुकधाऱ्यांबरोबर मिळून हा कट केला होता. भारतीय सैन्याच्या हस्तक्षेपामुळे हा कट निष्फळ ठरला. 

वर्ग:भारत सहभागी असलेली युद्धे
वर्ग:मालदीवचा इतिहास
वांद्रे टर्मिनस

**वांद्रे टर्मिनस** (नामभेद: **बान्द्रा टर्मिनस**) हे मुंबई महानगरातील एक प्रमुख रेल्वे टर्मिनस आहे. हे मुंबईमधील लांब पल्ल्याच्या रेल्वे वाहतुकीच्या एकूण ५ रेल्वे टर्मिनसपैकी एक आहे (इतर चार: मुंबई सेंट्रल, छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, लोकमान्य टिळक टर्मिनस आणि दादर टर्मिनस). पश्चिम रेल्वेच्या मुंबई सेंट्रल स्थानकावरील वाढती गर्दी विकेंद्रित करण्याच्या दृष्टिकोनातून 'वांद्रे टर्मिनस' इ.स. १९९० च्या दशकात विकसित करण्यात आले. प्रामुख्याने पश्चिम रेल्वेवरील गुजरात, राजस्थान आणि उत्तर भारताकडे ये-जा करणाऱ्या गाड्या येथून सुटतात. महत्त्वपूर्ण आर्थिक व्यवहारांशी संबंधित वांद्रे-कुर्ला संकुल, तसेच मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ यांपासून जवळ असल्यामुळे वांद्रे टर्मिनस हे मुंबईतील प्रमुख स्थानक आहे.

## येण्या-जाण्याची सुविधा 
वांद्रे टर्मिनस हे वांद्रे रेल्वे स्थानकापासून १ किमी अंतरावर असून मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या पश्चिम मार्गावरील सर्व जलद आणि संथ लोकल वांद्रे रेल्वे स्थानक येथे थांबतात. पश्चिम रेल्वेच्या लोकल मार्गावरील खार रोड हे स्थानक वांद्रे टर्मिनसला चिकटून आहे. वांद्रयाला थांबणाऱ्या लोकल सेवेची उपलब्धता अतिउत्तम असून साधारण दर ३ मिनिटांनी चर्चगेट आणि बोरीवली स्थानकांकडे जाणाऱ्या लोकल गाड्या वांद्रे येथे मिळू शकतात. याव्यतिरिक्त वांद्रे स्थानक हार्बर मार्गाने छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस स्थानकाशी जोडले असून दर १५ मिनिटांनी वांद्रे-सीएसएमटी लोकल उपलब्ध आहेत.

बेस्ट परिवहन सेवेची वांद्रे टर्मिनस आणि वांद्रे पश्चिम ही दोन बसस्थानके वांद्रे टर्मिनसशी संलग्न आहेत. रेल्वे स्टेशनवरून साधारण पहाटे ४.३० ते रात्री १ पर्यंत लोकल मिळतात आणि सकाळी ५:३० ते रात्री ११:३० /१२:०० पर्यंत बससेवा उपलब्ध असते. शहराच्या अंतर्भागात जाण्यासाठी ऑटोरिक्षासुद्धा उपलब्ध असतात. मुंबईमधील पश्चिम द्रुतगती महामार्ग वांद्रे टर्मिनसच्या पूर्वेकडून दक्षिण मुंबई कडे जातो.

## वांद्रे रेल्वे टर्मिनसवरून सुटणाऱ्या अतिमहत्त्वाच्या रेल्वेगाड्या
*महाराष्ट्र संपर्क क्रांती एक्सप्रेस - वांद्रे ते हजरत निजामुद्दीन
*गरीब रथ एक्सप्रेस -वांद्रे ते दिल्ली सराय रोहिला
*स्वराज एक्सप्रेस - वांद्रे ते जम्मू तावी
*सूर्यनगरी एक्सप्रेस - वांद्रे ते जोधपूर
*राणकपूर एक्सप्रेस - वांद्रे ते बिकानेर
*कच्छ एक्सप्रेस - वांद्रे ते भुज
*सयाजीनगरी एक्सप्रेस - वांद्रे ते भुज
*पश्चिम एक्सप्रेस - वांद्रे ते अमृतसर

वर्ग:महाराष्ट्रातील रेल्वे टर्मिनस
वर्ग:मुंबईतील रेल्वे स्थानके
वर्ग:वांद्रे
९२वे अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलन (सांगली)

thumb|350 px|right|

**अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलन**  अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषदेतर्फे भरवले जाते. ९२वे अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलन सांगली येथील नेमिनाथनगर परिसरात ‘बालगंधर्वनगरी’ येथे २१ व २२ जानेवारी इ.स. २०१२ रोजी पार पडले. सांगलीत यापूर्वी इ.स. १९२४ साली बाबासाहेब घोरपडे यांच्या अध्यक्षतेखाली त्याचप्रमाणे १९४३ या वर्षी ना. वी. कुलकर्णी यांच्या अध्यक्षतेखाली आणि त्यानंतर इ.स. १९८८ मध्ये ज्येष्ठ नाट्य कलावंत / निर्माते राजाराम शिंदे यांच्या अध्यक्षतेखाली नाट्य संमेलन मोठ्या उत्साहात पार पडले होते. महापालिका निवडणुकीची आचारसंहिता असल्याने मुख्यमंत्र्यांना उद्घाटन करण्यास निवडणूक आयोगाने मज्जाव केला.

## पूर्वसंध्या
संमेलनाच्या पूर्वसंध्येला १९ जानेवारीला ‘घाशीराम कोतवाल’च्या प्रयोगाने संमेलनास सुरुवात झाली. विष्णूदास भावे नाट्यगृहात या नाटकाचा प्रयोग झाला. विजय तेंडुलकर लिखित या नाटकाची निर्मिती पुणे येथील निलोत्तम पांडव यांची होती. २० जानेवारीला  'आरंभ ते प्रारंभ' या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने कृष्णाकाठी जन्मलेले रंगकर्मी बालगंधर्व, विष्णूदास भावे, काकासाहेब खाडिलकर, पठ्ठे बापूराव अशा अनेक दिग्गजांच्या स्मृतींना स्थानिक कार्यकर्त्यांनी लावणी, गोंधळ, पोवाडा, नाट्यगीते अशा माध्यमांतून अभिवादन केले.

## उद्घाटन
 अमोल पालेकर यांच्या हस्ते उद्घाटन झाले,  श्रीकांत मोघे संमेलनाध्यक्ष होते. श्रीकांत मोघे यांनी नाट्यचळवळीतील नव्या पिढीबाबत आशादायी सूर लावला; तर ज्येष्ठ नाट्यदिग्दर्शक व अभिनेते अमोल पालेकर यांनी अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषदेची वृत्ती, हेतू आणि भूमिकेचा पंचनामा केला.

## कार्यक्रम
आठ नाटके, एक महानाट्य, १५ पथनाट्ये, परिसंवाद, चर्चासत्रे, प्रसिद्ध अभिनेत्यांची ‘कलारंग रजनी’, पाच एकांकिका, एक एकपात्री प्रयोग अशा भरगच्च कार्यक्रमांची संमेलनात रेलचेल होती. अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलनाचे आजी आणि माजी अध्यक्ष यांची प्रकट मुलाखत हे शेवटच्या दिवसाचे आकर्षण होते.

## संदर्भ
मटामधील बातमी 
मटामधील बातमी

वर्ग:अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलने
मोहित्यांची मंजुळा (चित्रपट)

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील मराठी चित्रपट
गोपाळ गोविंद फाटक

**गोपाळ गोविंद फाटक** ऊर्फ *नानासाहेब* **फाटक** हे मराठीतले एक नटश्रेष्ठ म्हणून गणले गेलेले नाट्य-अभिनेते होते.  त्यांचा जन्म २४ जून १८९९ रोजी झाला. त्यांचे निधन ८ एप्रिल १९७४ला झाले.

फाटक, गोपाळ गोविंद
फाटक, गोपाळ गोविंद
फाटक, गोपाळ गोविंद
तामरै

**तामरै** ह्या एक तमिळ कवयित्री व गीतकार आहेत.  अभिजात काव्यात्मक तमिळ भाषेत गीतलेखन करणाऱ्या तामरै यांना त्यांच्या *मिन्नल्ले* या चित्रपटामुळे सर्वप्रथम प्रसिद्धी मिळाली. *विनैत्तांडी वरुवाया* या चित्रपटासाठी त्यांच्या गीतांना ए. आर. रहमान यांनी संगीत दिले आहे.  या चित्रपटासाठी त्यांना दक्षिणेचा फिल्मफेयर पुरस्कार मिळाला.

वर्ग:तमिळ गीतकार
अवेनिदा पाउलिस्ता

**अवेनिदा पाउलिस्ता** (पोर्तुगीज: Avenida Paulista) हा साओ पाउलो, ब्राझिलमधील एक अत्यंत प्रतिष्ठित रस्ता आहे. ब्राझिलमधील अनेक मोठ्या कंपन्यांची मुख्यालये या रस्त्यावर आहेत.

साओ पाउलो राज्यात जन्मलेल्या लोकांना *पाउलिस्ता* असे नामाभिधान आहे व या रस्त्याचे नाव पाउलिस्तांचा रस्ता असे होते.

वर्ग:साओ पाउलो
बेल्जियन काँगो

**बेल्जियन काँगो** (फ्रेंच: *Congo Belge*, *काँगो बेल्ज* ; डच: *Belgisch-Kongo*, *बेल्गिश-काँगो*) हे सध्याच्या काँगोच्या लोकशाही प्रजासत्ताकाचे जुने नाव होते. हा देश बेल्जियन राजा दुसरा लिओपोल्ड याने १५ नोव्हेंबर, इ.स. १९०८ रोजी स्वतःच्या अखत्यारीतून हा प्रदेश सोडून बेल्जियमच्या शासनाच्या नियंत्रणाखाली दिल्यापासून ३० जून, इ.स. १९६० रोजी काँगो स्वतंत्र होईपर्यंत अस्तित्वात होता.

वर्ग:आफ्रिकेतील भूतपूर्व देश

वर्ग:आफ्रिकेतील भूतपूर्व देश
शाहबाग

येथील शाहबाग**]]
**शाहबाग''' हे बांगलादेशची राजधानी ढाका मधील एक विभाग आहे. जुने ढाका आणि नवे ढाका शहर यांच्या मध्ये असलेल्या या भागात दळणवळणांचे मोठे केंद्र आहे.

वर्ग:ढाका
आयएनएस चक्र

250px|इवलेसे|उजवे|आय.एन.एस. चक्र
**आय.एन.एस. चक्र** ही भारतीय आरमाराची अकुला वर्गातील अणुशक्ति चलित लढाऊ पाणबुडी आहे. रशियन बनावटीची ही पाणबुडी जानेवारी २३, इ.स. २०१२ रोजी सेवेत दाखल झाली. ७३ नौसैनिकांसह पाण्याखाली सलग १०० दिवस राहण्याची तिची क्षमता आहे.

याचे पूर्वीचे नाव *के-१५२ नेर्पा* असे होते. ही पाणबुडी दहा वर्षांच्या भाडेतत्त्वावर घेण्यात आली व २०२२मध्ये ती रशियाला परत करण्यात आली.

वर्ग:भारताच्या आण्विक पाणबुड्या
वर्ग:अकुला वर्गाच्या पाणबुड्या
केरसुणी

**केरसुणी** हे घर आणि परिसरातील कचरा साफ करण्यासाठी वापरले जाणारे साधन आहे. मोळ नावाच्या गवतापासून किंवा शिंदीच्या झाडाच्या पानांपासून केरसुणी बनते. महाराष्ट्रात लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशीची केरसुणीची पूजा करण्याचा रिवाज आहे. पुण्याला जवळच्याच जुन्नर शहरातून केरसुण्यांचा पुरवठा होतो. औरंगाबाद जवळच्या सोयगाव तालुक्यात शिंदीच्या पानांच्या केरसुण्या बनविणे हा पिढीजात व्यवसाय आहे. महाराष्ट्राच्या जंगलांतून शिंदीची झाडे संपत आल्याने आता ही पाने परराज्यांतून आणावी लागतात. केरसुणी हा कमी भांडवलातून चालणारा व्यवसाय आहे.

## धार्मिक महत्त्व
दिवाळी उत्सवातील आश्विन अमावास्या या दिवशी लक्ष्मीपूजन  केले जाते. त्या दिवशी अलक्ष्मी घालवून लक्ष्मीचे स्वागत करताना केरसुणी पूजन करण्याची परंपरा महाराष्ट्र राज्यात प्रचलित आहे.
दिवाळीत झाडू विकत घेऊन लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी त्याची पूजा करण्याची परंपरा आहे. झाडूमुळे घरातील साफसफाई होते आणि स्वच्छता तिथे लक्ष्मी वास करते. झाडूप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी त्याची पूजा केली जाते.
## प्रक्रिया
शिंदीच्या पानापासून केरसुणी बनविण्याची प्रक्रिया सोपी आहे.
#शिंदीच्या पन्हाळ्या तोडून आणल्या जातात.
#पन्हाळ्या उन्हात वाळवतात.
#पन्हाळ्या वाळवल्यानंतर सोलतात.
#पन्हाळ्या सोलल्यानंतर बांधणी करून झाडू बनवतात.

## संदर्भ 
वर्ग:अवजारे
प्लेट नदीची लढाई

**प्लेट नदीची लढाई** ही दुसऱ्या महायुद्धातील पहिली नाविक लढाई होती. ही लढाई १३ डिसेंबर इ.स. १९३९ रोजी घडली दक्षिण अटलांटिक महासागरामध्ये प्लेट नदीजवळ घडली.

वर्ग:दुसरे महायुद्ध
वर्ग:इ.स. १९३९
मासावा

**मासावा** किंवा **मित्सिवा** (गीझ भाषा: ምጽዋዕ;*मिसिवा*, अरबी भाषा: مصوع;*मसावा*, इटालियन भाषा:*मस्सौआ*) किंवा पूर्वीचे **बत्सी** (गीझ भाषा: ባጽዕ;*बासी*) किंवा **बडी** (अरबी भाषा: بِضع) हे इरिट्रियामधील लाल समुद्रकिनाऱ्यावर असलेले शहर व बंदर आहे.

इ.स. १९९१मध्ये इरिट्रिया देश उदयास येण्याआधी या शहरावर अक्सुमी साम्राज्य, उम्मयी खिलाफत, बेजा जमाती, ऑट्टोमन साम्राज्य, इजिप्त, युनायटेड किंग्डम, इटली आणि इथियोपियाची सत्ता होती. इ.स. १९००पर्यंत हे शहर इटलीच्या इरिट्रिया प्रांताची राजधानी होते. त्यानंतर राजधानी अस्मारा येथे हलविण्यात आली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इरिट्रियामधील शहरे
आगाशी (वसई)

आगाशी भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील छोटे शहर आहे. येथील लोकसंख्या अंदाजे दोन लाख आहे.

व तसेच सुकेळि/वेलचि केळी च्या उत्पादनासाठि प्रसिद्ध आहे तसेच् येथिल लोक "आगास्कर"  या नावाने ओखलि जातात.

येथे काही शिवकालिन वास्तु अस्तित्वात आहेत,व तेथिल जैन मन्दिर, गणेश मन्दिर,हनुमान मन्दिर व त्याचे तले जे गणपति विसर्जनासाठि वापरले जते जाति विविधतेचे  पुरावे देतात

आगाशी हे वसई तालुक्यात वसलेले असल्याने सुकेलि सथि प्रसिद्ध् आहे

वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
गुराब

**गुराब** ही शिडांवर चालणारी लढाऊ नौका आहे. सहसा या नौकांवर उखळी तोफा तसेच बरकंदाज असत. आता या प्रकारच्या नौका वापरात नाहीत.

वर्ग:आरमारी नौका
वर्सोवा (मुंबई)

**वेसावे** किंवा **वर्सोवा** हा भारताच्या मुंबई शहराचा एक भाग आहे. उच्चभ्रू वस्तीत गणला जाणारा हा भाग अंधेरी उपनगरात मोडतो.

## इतिहास
येथे पूर्वी कोळ्यांची वस्ती होती. इ.स. १७३९पर्यंत हा प्रदेश पोर्तुगीजांच्या ताब्यात असल्याची नोंद आढळते. १७३९ च्या वसईच्या लढाईदरम्यान मराठ्यांनी हा प्रदेश जिंकला व त्याबरोबरच तेथील किल्लाही. नंतर मुंबईतील इंग्रजांच्या अंमलाखाली आलेला हा प्रदेश १९४७मध्ये भारतात विलीन झाला.

## समुद्रकिनारा
येथील खाडीसदृश समुद्रकिनाऱ्यावर अनेक लोक भेट देतात. किनाऱ्याची झीज होण्यापासून रक्षण करण्याकरता प्रचंड आकाराचे दगड समुद्रात टाकण्यात आलेले आहेत परंतु भरतीच्या वेळी हा सगळा किनारा पाण्याखाली जातो. वेसावे खाडीला कांदिवलीतून वहात येंणारी पोयसर नदी मिळते. वेसावे हे मासेमारीचे एक बंदर आहे. 

## किल्ला
पोर्तुगीजांनी बांधलेला *वर्सोवा किल्ला* किंवा *मढ किल्ला* येथून जवळ आहे. मालाड रेल्वेस्थानकापासून १५ कि.मी. अंतरावर अक्सा बीचजवळ असलेला हा किल्ला बेस्टच्या २७१ मार्गाचे शेवटचा थांबा आहे. वर्सोव्याहून फेरी बोटीनेही येथे पोचता येते. येथून मुंबईपासून वसईपर्यंतचा किनारा, समुद्र तसेच मार्वे खाडी टेहळता येते. या किल्ल्याजवळ भारतीय नौदलाचा तळ असून किल्ला भारतीय वायुसेनेच्या ताब्यात आहे. येथे अनेक चित्रपट तसेच दूरचित्रवाणी मालिकांचे फिल्मीकरण होते.

## चित्रदालन

चित्र:Madh-fort1.jpg|लांबून 
चित्र:Madh-fort2.jpg|जवळून
चित्र:Madh-fort3.jpg|बुरूजातून
चित्र:Madh-fort4.jpg|बुरूज
चित्र:Madh-fort5.jpg|विरुद्ध बाजूने (वर्सोव्याकडून)

## संदर्भ
वर्ग:मुंबईची उपनगरे
महाराष्ट्रातील नाट्यसंस्था

इ.स. १८४३मध्ये सांगली येथे विष्णूदास भावे यांनी पहिल्या मराठी नाटकाचा रंगमंचावर पहिला प्रयोग केला. त्यांच्या नाटकाचे नाव सीतास्वयंवर असे होते. त्यानंतर त्यांनी पुढील १०-१२ वर्षे आपली नाटक मंडळी बरोबर घेऊन गावोगाव जाऊन इतर काही नाटकांचे प्रयोग केले. त्यांचा कित्ता समोर ठेवून महाराष्ट्रात अनेक **मराठी नाटक मंडळ्या**  निघाल्या, आणि मराठी नाटकांचे रंगमचांवर प्रयोग होऊ लागले. त्यांतूनच अण्णासाहेब किर्लोस्करांच्या शाकुंतल या मराठीतील पहिल्या संगीत नाटकाचा पहिला प्रयोग ३१ ऑक्टोबर १८८० रोजी झाला.

**महाराष्ट्रातील विविध नाट्यसंस्था आणि नाट्यनिर्माते :**

वर्ग:मराठी रंगभूमी
वर्ग:मराठी नाट्यसंस्था
वर्ग:नाटक