open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
विनायक महादेव कुलकर्णी

**वि.म. कुलकर्णी** (ऑक्टोबर ७, इ.स. १९१७ - मे १३, २०१०) हे मराठी भाषेतील कवी आणि बालकुमार-साहित्यिक होते. 

## जीवन 
कुलकर्ण्यांचा जन्म महाराष्ट्रातल्या सांगली जिल्ह्यातील मणेराजुरी येथे झाला. महाविद्यालयीन शिक्षणासाठी पुण्यात आलेल्या कुलकर्णी यांनी १९४० मध्ये तर्खडकर सुवर्णपदकासह बी.ए.ची पदवी प्राप्त केली. ते मुंबई विद्यापीठातून १९४२ मध्ये एम.ए. झाले आणि मराठी विषयात प्रथम क्रमांक मिळवून ते चिपळूणकर पारितोषिकाचे मानकरी ठरले. ’नाटककार खाडिलकर’ या विषयावर प्रबंध लिहून त्यांनी १९५० मध्ये पीएच.डी. संपादन केली. बेळगाव येथील लिंगराज कॉलेजमध्ये १९४४ ते १९५० या काळात ते मराठीचे प्राध्यापक होते. त्यानंतर ते सोलापूरच्या दयानंद कॉलेजमध्ये रुजू झाले आणि १९७७ मध्ये निवृत्त होऊन पुण्याला स्थायिक झाले. 

डॉ. यू.म. पठाण, निर्मलकुमार फडकुले आणि सुशीलकुमार शिंदे हे त्यांचे विद्यार्थी.  यू.म. पठाण पुढे दयानंद कॉलेजमधे प्राध्यापक झाले.   

## प्रकाशित सहित्य 
*अंगत पंगत (बालकवितासंग्रह)
*आश्विनी (काव्यसंग्रह)
*कमळवेल (काव्यसंग्रह)
*गाडी आली गाडी आली झुक झुक झुक (बालगीत)
* गरिबांचे राज्य (चित्रपटकथा)
* चंद्राची गाडी (बालकवितासंग्रह)
* चालला चालला लमाणांचा तांडा(पाठ्यपुस्तकातली कविता)
* छान छान गाणी (बालकवितासंग्रह)
* झपूर्झा (ग्रंथसंपादन)
* नवी स्फूर्तिगीते (बालगीते)
* नौकाडुबी (अनुवादित कादंबरी)
* न्याहारी (कथासंग्रह)
* पहाटवारा (काव्यसंग्रह)
* पाऊलखुणा (काव्यसंग्रह)
* पेशवे बखर (ग्रंथसंपादन)
* प्रसाद रामायण (काव्यसंग्रह)
* फुलवेल (बालकवितासंग्रह)
* भाववीणा (काव्यसंग्रह)
* मराठी सुनीत (ग्रंथसंपादन)
* मला जगायचंय (कादंबरी)
* मुक्तेश्वर सभापर्व (ग्रंथसंपादन)
* मृगधारा (काव्यसंग्रह)
* रंगपंचमी (बालकवितासंग्रह)
* रामजोशीकृत लावण्या (ग्रंथसंपादन)
* रामसुतकृत साधुविलास (संपादित ग्रंथ)
* ललकार (बालकवितासंग्रह)
* विसर्जन (काव्यसंग्रह-१९४३)
* वृत्ते व अलंकार (भाषाशास्त्र)
* साहित्य दर्शन (ग्रंथसंपादन)
* साहित्यशोभा वाचनमाला (संपादित ग्रंथ)

### प्रसिद्ध कविता 
* आम्ही जवान देशाचे (कविता) (गायक : पंडितराव नगरकर)
* एक अश्रू (कविता)
* एक दिवस असा येतो (कविता)
* गाडी आली गाडी आली झुक झुक झुक (कविता)
* माझा उजळ उंबरा (कविता) (गायक : गजानन वाटवे)
* माझा (कविता) (गायक : गजानन वाटवे)
* माझ्या मराठीची गोडी (कविता) (गायक : कमलाकर भागवत)
* लमाणांचा तांडा (कविता)
* सावधान (कविता)(गायक : वसंतराव देशपांडे)
*  ते अमर हुतात्मे झाले

## पुरस्कार 
* गदिमा पुरस्कार
* कविश्रेष्ठ भा. रा. तांबे पुरस्कार
* दिनकर लोखंडे बालसाहित्य पुरस्कार
* उत्कृष्ट प्राध्यापक म्हणून राज्यशासनाचा पुरस्कार

वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:मराठी बालसाहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१० मधील मृत्यू
विनायक जनार्दन करंदीकर

**विनायक जनार्दन करंदीकर** ऊर्फ **कवी विनायक**  (धुळे, सप्टेंबर १५, १८७२ - मार्च ३०, १९०९) हे मराठी भाषेतील कवी होते. यांनी *एक मित्र* या टोपणनावाने देखील लेखन केले. आधुनिक कविपंचकातील ते एक होते. (अन्य चार कवी ...)

त्यांच्या पत्‍नीचे नाव सरस्वतीबाई.

अलिबागजवळील नागाव हे त्यांचे मूळ गाव होते. विनायकांचे थोरले बंधू बळवंतराव ऊर्फ बाळाभाऊ हेही कविता करीत असत. 'रमाकांत नागावकर' या टोपणनावाने त्यांच्या कविता त्या काळी प्रकाशित होत असत. शालेय वयातच विनायकांना काव्यरचनेचा छंद जडला. Green's Fairy Tales या पुस्तकातील शंभराच्या आसपास गोष्टींचे काव्यबद्ध भाषांतर त्यांनी शाळेत असतानाच केले होते! याबरोबरच Gray या कवीच्या Elegy या काव्याचेही मराठीत भाषांतर त्यांनी केले होते. मात्र, आजघडीला यातील काहीही उपलब्ध नाही!  विनायकांचा काव्यरचनेचा झपाटा विलक्षण असे. जलद गतीने ते काव्य रचत असल्याने शीघ्रकवी म्हणूनच ते ओळखले जात.

विनायकांचा जन्म व स्कूल फायनलपर्यंतचे शिक्षण त्यांच्या गावी म्हणजे धुळ्यालाच झाले. एक असा व्यवसाय त्यांनी केला नाही. आधी पोलीस खात्यात, पुढे मिशनमध्ये मास्तर म्हणून आणि शेवटी जहागीरदारांकडील कारभारी या नात्याने त्यांनी व्यवसायांतर केले. पोलीस खात्यात असताना काही किटाळ आले, त्या वेळी त्यांना फरारी व्हावे लागले. बहुधा तेथेच त्यांना साऱ्या संसाराची धुळधाण करणारी व्यसने जडली. त्यामुळे त्यांचे सारे आयुष्य खानदेशातच अस्थिरतेत व व्यसनविवशतेत व्यतीत झाले. फरारी असतानाचा काळ त्यांनी धार व देवास येथे काढला असे म्हणतात.

विनायकांनी विपुल कविता लिहिलेली आहे. राष्ट्रभक्तिपर कविता, प्रणयरम्य कविता, वीररसयुक्त कविता, हिरकणी, अहल्या, पन्ना, पद्मिनी, राणी दुर्गावती, संयोगिता, तारा यांच्यासारख्या वीरांगनांची मुक्तकंठाने प्रशंसा करणारी कविता वगैरे.

विनायकांच्या कविता काव्यरत्‍नावली, मनोरंजन,करमणूक या नियतकालिंकांमधून प्रकाशित होत. त्यांच्या कवितांचे पुस्तक मात्र त्यांच्या मृत्यूनंतर छापले गेले. दत्तात्रेय अनंत आपटे ऊर्फ अनंततनय हे विनायकांच्या कवितासंग्रहाचे पहिले संपादक. त्यांनी अनेक नियतकालिकांमधून विखुररलेल्या एकूण ७३ कवितांचा संग्रह प्रकाशित केला. या पुस्तकाला वा.ब. पटवर्धन यांची प्रस्तावना होती. इ.स. १९४७ साली या पुस्तकाची ३री आवृत्ती निघाली. ४थ्या आवृत्तीत (१९५४, पुनर्मुद्रण १९६०)  एकूण ८५ कविता असून त्या पुस्तकाला प्रा. भवानी शंकर पंडित यांची विवेचक प्रस्तावना आहे. त्यांनी विनायकांचा मराठीतील राष्ट्र्रीय कवितेचे पहिले व श्रेष्ठ उद्‌गाते असा गौरव केला आहे.

कवी विनायकांनी प्रभावती नावाचे एक नाटक लिहिले होते.  प्रासादिक नाट्यकलाप्रवर्तक संगीत मंडळीने ते रंगभूमीवर आणण्याची तयारी केली होती, परंतु ज्वलंत राष्ट्रवादचा पुरस्कार करणारे असल्याने त्या नाटकाचा प्रयोग होऊ शकला नाही.

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १८७२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील मृत्यू
भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०

## संघ
## कसोटी मालिका
### पहिला कसोटी सामना
### दुसरा कसोटी सामना
## संदर्भ आणि नोंदी
## बाह्य दुवे
वर्ग:२०१० मधील आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट
२०१०
बांगलादेश
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे
लेणे

**लेणी** म्हणजे डोंगर, टेकडी, पर्वत, खडक कोरून तयार केलेल्या गुहा होत. ज्यांच्या उपयोग संन्यासी, भिक्खूंना तपस्या,साधना करणे अथवा विश्रांती घेणे ह्यासाठी केला जाई. ही लेणी प्रामुख्याने सातवाहन, वाकाटक व राष्ट्रकूट या राजवंशाच्या काळात कोरली गेली आहेत. अशा वैशिष्ट्यपूर्ण लेण्यांमध्ये महाराष्ट्रातील अजिंठा, कार्ले, कान्हेरी, घारापुरी, पितळखोरे, भाजे, वेरूळ ही जगप्रसिद्ध लेणी आहेत.

लेण्यांमध्ये चैत्यगृहे, विहार व मंदिर यांचा समावेश असतो. प्रारंभी या लेणी अनलंकृत असाव्यात; परंतु पुढे त्यामधे शिल्पे व मूर्ती खोदण्यात आल्या. तसेच लेण्यांतील भिंतीवर चित्रे कोरून त्या सुशोभित करण्यात आल्या. लेण्यांना शैलगृहे, शिलामंदिरे असेही म्हणतात. लेण हा शब्द संस्कृत लयन- गृह या शब्दावरून आला असावा.

लेण्याच्या माहितीबाबत एक ढोबळमानाने असलेली गोष्ट अशी की, पुरातन काली बौद्ध भिक्खु हे धम्म प्रसारार्थ भारतभर फिरत असत. त्यांचे दिनचर्येचे पाळायचे नियम कडक असत. ते नियम पाळणे सुलभ व्हावे आणि धम्मप्रसारार्थ फिरणाऱ्या भिक्खुंची ध्यानधारणेची सोय सहज व्हावी ह्यासाठी तत्कालीन राजांनी अशी लेणी खोदून घेतली. अशी लेणी लेण्याद्री, जुन्नर परिसर, कार्ले, भाजे, नाशिक येथे पाहण्यास मिळतात. बहुतेक प्रत्येक लेण्यातते लेणे ज्याने खोदविले त्याच्या नावाचा उल्लेख शिलालेखातून सापडतो. कोकणात दापोली जवळ पन्हाळकाझी लेणी आहेत.

सबंध भारतात आज माहिती असलेली सुमारे एक हजार लेणी असून त्यापैकी शंभर लेणी ही हिंदू व जैन आहेत. उरलेली ९०० ही बौद्धांची आहेत असे मानले जाते. सातवाहन काळ व त्यानंतर परदेशी व्यापाऱ्यांशी होणाऱ्या व्यापारामुळे आलेली भरभराट ही या लेण्यांच्या निर्मितीला मदत करणारी ठरली असे मानले जाते.

कालानुसार लेण्यांचे तीन विभाग मानले गेले आहेत :

# इ.स.पू. दुसरे ते इ.स.चे दुसरे शतक
# इ.स. ५ ते इ.स. ७चा मध्य 
# इ.स. ७ ते इ.स. १०ची अखेर

लेण्यांच्या अभ्यासातून त्या त्या प्रांताचा राजकीय, सामाजिक, धार्मिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक इतिहास आपल्याला माहिती होतो.

लेण्यांचे दोन प्रकार आहेत. 
**ऐहिक लेणी** -  नाणेघाटात सातवाहनांचे देवकुळ म्हणजे कीर्तिमंदिर -  पूर्वजांच्या प्रतिमांचे मंदिर. हे एकमेव लेणे ऐहिक लेणे म्हणून ज्ञात आहे. 

**धार्मिक लेणी** - बौद्ध, जैन, हिंदू ह्या धर्मियांसाठी त्या त्या काळातील शासकांनी तसेच काही प्रमुख व्यक्तींच्या दानातून ही लेणी बांधलेली असावीत. धार्मिक लेण्यांमध्ये त्या धर्माच्या तत्कालीन रूपाचे दर्शन घडते. तसेच धर्म आणि संस्कृती ह्यांचे चित्रण आपल्याला ह्या लेण्यांमधून पाहायला मिळते.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्रातील लेणींची यादी

## चित्रदालन

File:Cave 26, Ajanta.jpg|२६ अजिंठ्यातील २६ क्रमांकाचे लेणे 
File:Trimurti Elephanta Caves.jpg|घारापुरी लेण्यांतील त्रिमूर्ती 
File:Ajanta (63).jpg|अजिंठ्याचे दृश्य 
File:लेणे पन्हाळेकाजी.jpg|पन्हाळेकाजीची लेणे
File:Kanheri Caves - cave n°1.jpg|कान्हेरीची लेणी
File:Karla Caves,Pune,Maharashtra - panoramio (14).jpg|कार्ल्याची लेणी
File:Dharashiv Caves.jpg|धाराशिवची लेणी
File:Arch of kondana caves.JPG|कोंडाणे लेणी
File:Kuda-caves-04.JPG|कुड्याची लेणी

## संदर्भ
* त्रिरश्मी (बुद्ध लेणी) - (अतुल भोसेकर)
* भारतीय संस्कृती कोश ८वा खंड  
* लेणी महाराष्ट्राची (सु,ह, जोशी)

वर्ग:लेणी
वर्ग:स्थापत्य
वर्ग:शिल्पकला
वर्ग:भारतीय संस्कृती
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:जैन धर्म
वर्ग:बौद्ध स्थापत्य
आहुपे घाट

**आहुपे घाट** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक प्राचीन व्यापारी घाट मार्ग आहे. हा रस्ता पुणे जिल्ह्यातील आंबेगाव तालुक्यातील आहुपे गावातून जातो.

वर्ग:सह्याद्रीतील घाटरस्ते
वाळकी नदी

**वाळकी** ही सातारा जिल्ह्यातून वाहणारी एक नदी आहे.  तिचा उगम साताऱा जिल्ह्याच्या सीमेवरच्या जांभळी या गावात होतो. पुढे १५ किमी वाहून ती वाई तालुक्यातल्या आसगाव या ठिकाणी धोम धरणाच्या जलाशयात कृष्णा नदीशी संगम पावते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
अध्यक्ष

संघटना, संस्था यांचे सर्वसाधारण प्रमुखपद भूषविणाऱ्या व्यक्तीस **अध्यक्ष** असे म्हणतात. यांची निवड ही इतर सभासद किंवा कार्यकारिणी सदस्यांमधून सेवाकाळ, पात्रता, अनुभव यांतील वरिष्ठतेनुसार लोकशाही मतदानपद्धतीने होते.

वर्ग:व्यवस्थापकीय पेशे
कान्होपात्रा

(हा लेख कान्होपात्रा या मराठी संत-कवयित्रीविषयी आहे; कान्होपात्रा या नाट्य-अभिनेत्रीसाठी कान्होपात्रा किणीकर उघडा).

सामान्य कुटुंबात जन्मालाआलेल्या आणि विठ्ठल भक्तीवर अभंगरचना करणाऱ्या **कान्होपात्रा** या इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वारकरी संप्रदायातील एक महत्त्वाच्या संत कवयित्री होत्या. भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील पंढरपूर जवळच्या मंगळवेढा येथे त्यांचे वास्तव्य होते. कर्नाटकातील बिदरच्या बादशहाने मागणी घातली म्हणून कान्होपात्रा यांनी पंढरपूरला विठ्ठलचरणी डोके ठेवून प्राण सोडले.

## अभंग 
कान्होपात्रा यांचे ३३ अभंग ’सकल संत गाथा’ या ग्रंथात समाविष्ट झाले आहेत.

## चरित्र 
* कान्होपात्रा यांचे इ.स. १७७७ मध्ये बसवलिंग यांनी लिहिलेले एक ओवीबद्ध चरित्र जानेवारी २०१५ मध्ये सापडले आहे.
* श्री संत कान्होपात्रा चरित्र (बाळकृष्ण लळीत)
* विजय यंगलवार यांच्या 'भक्तीचा ध्वज उभारभाऱ्या महिला संत' या पुस्तकात कान्होपात्रावर एक प्रकरण आहे. इतर प्रकरणे जनाबाई, बहिणाबाई, मीराबाई, मुक्ताई यांच्यावर आहेत.

## नाटक-चित्रपट 
* संत कान्होपात्रा (नाटक, १९३१, लेखक - ना.वि. कुलकर्णी; संगीत मास्टर कृष्णराव). या नाटकाचा पहिला प्रयोग १९ नोव्हेंबर १९३१ रोजी झाला होता.
* कान्होपात्रा (चित्रपट, १९३७; दिग्दर्शक भालजी पेंढारकर)

## संत कान्होपात्रा नाटकातील गाणी 
* अगा वैकुंठीच्या राया
* अवघाचि संसार सुखाचा
* अशी नटे ही चारुता
* जोहार मायबाप जोहार
* दीन पतित अन्यायी
* देवा धरिले चरण
* धाव घाली विठू आता
* नुरले मानस उदास
* पति तो का नावडे
* पतित तू पावना
* शर लागला तुझा गे

वर्ग:वारकरी संत
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी संत
वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती
ओगलेवाडी

**ओगलेवाडी** हे एक महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे. पूर्वी ओगले ग्लासवर्क साठी ओगलेवाडी ही खूप प्रसिद्ध आहे. हे गाव कराड पासून ४ की. मी. अंतरावर आहे. त्यामुळे गावाचा विकास झाल्याचे दिसून येते. गाव मध्ये 'आत्माराम विद्या मंदिर' व 'न्यू इंग्लिश स्कूल' या दोन शाळा आहेत. तसेच गावामध्ये प्राथमिक आरोग्य केंद्र, राष्ट्रिकयकृत बॅॅंका व पोस्ट ऑफिस इत्यादी सोई आहेत . नजीकच्या काळात, गावा जवळ असणाऱ्या सदाशिवगडाच्या परिसरात 'केंद्रीय भूकंप आभ्यास केंद्र ' लवकरच सुरू होणार आहे. कराडचे रेल्वे स्थानक ओगलेवाडी मध्ये आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:कराड तालुक्यातील गावे
घोनशी

हे एक महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
१ ल्या लोकसभेचे सदस्य

१९५१-५२ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे भारताच्या **१ल्या लोकसभेवर निवडून गेलेल्या खासदारांची** राज्यनिहाय यादी येथे आहे.
## पाक्षिक संख्याबळ
## खासदार
### अजमेर
* **टीप :** १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्रचना अधिनियम, १९५६ द्वारे अजमेर राज्य राजस्थान राज्यात विलीन.

### अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
### आसाम
### भोपाळ
* **टीप :** १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्रचना अधिनियम, १९५६ द्वारे भोपाळ राज्य मध्य प्रदेश राज्यात विलीन. 

### बिहार
### बिलासपूर
* **टीप :** १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्रचना अधिनियम, १९५६ द्वारे बिलासपूर राज्य हिमाचल प्रदेश राज्यात विलीन. 

### बॉम्बे
### कूर्ग
* **टीप :** १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्रचना अधिनियम, १९५६ द्वारे कूर्ग राज्य म्हैसूर राज्यात विलीन. 

### दिल्ली
### हिमाचल प्रदेश
### हैदराबाद
* **टीप :** १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्रचना अधिनियम, १९५६ द्वारे हैदराबाद राज्य आंध्र प्रदेश, बॉम्बे आणि म्हैसूर राज्यात तुकड्या तुकड्यात विलीन.

### जम्मू आणि काश्मीर
१९५१ साली लोकसभा मतदारसंघांचे जम्मू आणि काश्मीर मधील परिसिमन झालेले नसल्याने जम्मू आणि काश्मीरमधून एकूण सहा खासदार हे थेट राष्ट्रपतींद्वारा नियुक्त केले गेले. सदर नियुक्ती ही अशी झाली की जम्मू आणि काश्मीर घटनासभेच्या आमदारांनी खासदारांना निवडून दिले व त्यांस राष्ट्रपतींनी संमती दिली. 

### कच्छ
### मध्य भारत
### मध्य प्रदेश
### मद्रास
### मणिपूर
### म्हैसूर
### पुर्वोत्तर सीमावर्ती प्रांत
### ओरिसा
### पतियाळा आणि पूर्व पंजाब राज्य संघ
### पंजाब
### राजस्थान
### सौराष्ट्र
### त्रावणकोर-कोचिन
### त्रिपुरा
### उत्तर प्रदेश
### विंध्य प्रदेश
### पश्चिम बंगाल
### नामनिर्देशित
## हे सुद्धा पहा 
१ ली लोकसभा

## नोंदी
वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य
वर्ग:लोकसभा सदस्य
पाडळी

हे एक महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे. तीर्थक्षेत्र पाडळी तालुका जिल्हा सातारा.  पाडळी हे गाव प्रसिद्ध आहे ते इथे भरणाऱ्या ससाणकाठी जत्रेसाठी. या गावची ससाणकाठी वाडी रत्‍नागिरी येथे होणाऱ्या चैत्र यात्रे साठी जाते, त्या यात्रेमध्ये या ससाणकाठी ला पहिला क्रमांकाचा मान आहे. 

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
कोळे

**कोळे** एक महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे.

कोळे गाव कराड तालुक्यात पश्चिम दिशेला १४ किलोमीटर अंतरावर वांग नदीच्या काठी वसलेले आहे. 
गावची लोकसंख्या सुमारे १०००० असून गावात हिंदू , मुस्लिम व बौद्ध धर्मीय लोक राहतात.
गावात १ मस्जिद आणि सुमारे १० मंदिरे आहेत. 
गावात श्री घाडगेनाथ महाराज यांचे भव्य व प्राचीन मंदिर आहे.
वांग नदीच्या काठी शिव कालीन भुईकोट किल्ला आहे. 
गावात २ प्राथमिक शाळा व १ माध्यमिक शाळा आहे. 
गावातील लोकांचा मुख्य व्यवसाय शेती असून ८०% क्षेत्र बागायती आहे.
कोळे गाव अणे ,अंबवडे , येनके ,पोतले इ. गावांची मध्यवर्ती बाजारपेठ आहे,
कोळे गाव वांग नदीच्या काठी वसले असून गावाच्या उत्तरेस बुवासाब डोंगर असून त्यावर बुवासाफाचे (पीर )ठिकाण आहे.
दक्षिण दिशेला असलेल्या डोंगरावर महादेवाचे मंदिर आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
येरावळे

**येरावळे** हे एक महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे. हे गाव कृष्णा नदी आणि कोयना नदी यांच्या संगमाजवळ, कराड शहरापासून जवळ वसलेले आहे. गावातील अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेतीवर आधारित असून ऊस, ज्वारी आणि सोयाबीन ही येथील मुख्य पिके आहेत. हे गाव वारणा आणि कृष्णा खोऱ्यातील सुपीक जमिनीच्या पट्ट्यात येते. ग्रामपंचायतीमार्फत गावाचा कारभार पाहिला जातो आणि येथे प्राथमिक शिक्षणाची सोय उपलब्ध आहे. गावामध्ये हनुमान मंदिर आणि इतर स्थानिक दैवतांची मंदिरे असून वार्षिक जत्रा साजरी केली जाते.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येरावळे गावाची एकूण लोकसंख्या सुमारे २,५०० च्या आसपास आहे. 

येरावळे पासून कराड पर्यंतचा रस्ता पक्का असून गाव सार्वजनिक वाहतुकीने जोडलेले आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
विंग

हे एक महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे.

**विंग** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील खंडाळा तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
येथील हवामान थंड व आल्हाददायक आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून वर्षातील सर्वाधिक पाऊस पडतो. येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. जून ते सप्टेंबर हा पावसाळ्याचा मोसम असतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:खंडाळा तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
इंदोली

हे एक महाराष्ट्रील सातारा जिल्हामधील गाव आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:रिकामी पाने
पंचकन्या

हिंदू पुराणांतील पाच स्त्री व्यक्तिरेखांना एकत्रितपणे **पंचकन्या** म्हणून संबोधतात.

* अहल्या
* द्रौपदी
* सीता किंवा कुंती
* तारा
* मंदोदरी

## हे सुद्धा पहा
पतीव्रता

वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
पतिव्रता

पतीशी एकनिष्ठ असणाऱ्या स्त्रीला **पतिव्रता** असे विशेषण लावले जाते. पतिव्रता हा शब्द नामाप्रमाणेही वापरतात.

## पतिव्रतांचे पौराणिक संदर्भ 
* सावित्री - सावित्रीने आपल्या पतीचे प्राण यमाकडून परत आणले व सात जन्म हाच नवरा मिळो हा आशीर्वाद घेतला. सावित्रीचा आदर्श समोर ठेवून स्त्रिया वटपौर्णिमेला वटसावित्री नावाचे व्रत करतात.
* अनुसया - हिचे शील भंग करण्याच्या हेतूने ब्रम्हदेव, विष्णू, महेश हे स्वतः आले, पण अनसूयेचे पातिव्रत्य इतके प्रखर होते की त्या तिघांची बाळे झाली व त्रिमुखी दत्ताची निर्मिती झाली.

## हे सुद्धा पहा 
* सवाष्ण
* विधवा
## संदर्भ
* श्रीमद् भागवत महापुराण
* स्कंध-७ वा-अध्याय ११ वा  (२५-२९) 

वर्ग:महिला
वर्ग:विशेषणे
टिबुकली

## आकार
''''''(डॅबचिक) हा पाठीचा भाग भुऱ्या रंगाचा, पोटाकडे रेशमी पांढऱ्या रंगाचा, शेपटी नसलेला, गुबगुबीत असा साधारण कबुतराएवढा (२३ ते २९ सें. मी.) पाणपक्षी आहे. या पक्षाचे नर-मादी एरवी दिसायला सारखेच असतात. मात्र विणेच्या काळात नराच्या डोक्याचा आणि मानेचा रंग गडद तपकिरी होतो.  पाण्यात बुडी मारते आणि काही अंतरावर गेल्यावर पाण्यातून पुन्हा बाहेर येते.

## वास्तव्य
 संपूर्ण भारतासह, बांगलादेश, श्रीलंका, म्यानमार, पाकिस्तान येथे जोडीने किंवा लहान थव्यात लहान-मोठ्या तलावांत, झिलाणीत राहते.

## आढळस्थान
टिबुकली समुद्रसपाटीपासून सुमारे २५०० मीटर उंचीपर्यंत सर्वत्र आढळते. 

## प्रजाती
रंगावरून आणि आकारावरून टिबुकलीच्‍या किमान नऊ उपजाती आहेत. भारतात आढळणारी एकमेव उपजात Tachybaptus ruficollis capensis ही आहे. 

## खाद्य
 हा पाणकीटक, बेडूक, अळ्या  व इतर छोटे जलचर खाणारा पक्षी आहे. याचे घरटेही पाण्यात तरंगणारे व छोटे असते. ते काटक्यांचे बनलेले असते.

## प्रजनन काळ
विणीचा हंगाम एप्रिल ते ऑक्टोबर असून टिबुकली मादी एकावेळी ३ ते ५ शुभ्र पांढऱ्या रंगाची अंडी देते. अंडी उबविण्यापासून पिलांच्या संगोपनापर्यंत सर्व कामे नर-मादी मिळून करतात.

पहा पक्ष्यांची मराठी नावे 

## चित्रदालन

File:LittleGrebe(छोटी टिबुकली).jpg|LittleGrebe (छोटी टिबुकली)
File:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) in AP W IMG 3476.jpg|
File:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) bathing W IMG 7228.jpg|
File:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis)- breeding plumage- in Hyderabad, AP W IMG 7648.jpg|
File:Little Grebe at Nandur Madhameshwar.jpg|नांदूर मध्यमेश्वर अभयारण्यातील टीबूकली
चित्र:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis)- Non-breeding- preening after bath in an Indian Lotus (Nelumbo nucifera) Pond in Hyderabad, AP W IMG 7611.jpg

## संदर्भ
[[वर्ग:पक्षी]
कराड लेणी

**आगाशिव लेणी** किंवा **जखीणवाडी लेणी** ही महाराष्ट्राच्या कराड शहराजवळची लेणी आहेत. कराडच्या सभोवती असलेल्या डोंगरात ही ६४ बौद्ध लेणी आहेत. ही लेणी बौद्ध भिक्खूंच्या वर्षावासासाठी खोदलेली दिसतात. पावसाळ्यात चार महिन्यात एका ठिकाणी विश्रांतीसाठी स्थिर राहणे याला वर्षावास (पाली वस्सावात) म्हणतात. ही लेणी पावसाळ्यातील विश्रांतीसाठी खोदलेली आहेत. कराडपासून २ किमी अंतरावर जखीणवाडी गाव आहे. ही लेणी अगाशिवजवळच्या डोंगरात असल्यामुळे या लेण्यांस 'अगाशिवची लेणी' असेही म्हणतात.

## स्वरूप
कराडच्या  नैर्ऋत्येला असलेल्या अगाशिव डोंगराच्या परिसरातील डोंगरात एकूण १०१ लेणी कोरलेली आहेत, त्यांपैकी ६४  सुस्थितीत आहेत. या लेण्यांत सहा चैत्यगृहे व इतर विहार आहेत. 

या लेण्यांचा अभ्यास करण्यासाठी भूगर्भशास्त्रात रस असलेले अनेक लोक येतात व लेण्यांविषयी माहिती मिळवतात.

## कसे जाल ?
१. कऱ्हाडपासून
२. मलकापूरमधूनही या लेण्यांकडे जाणारा रस्ता आहे. तो बऱ्यापैकी चांगला आहे.
३, रेल्वेमार्ग-
येथून जवळचे रेल्वे स्थानक हे कराड-ओगलेवाडी येथे आहे.हे सुमारे लेण्यांपासून ८ किमी वर् आहे.
४. बसमार्ग-
महाराष्ट्र राज्य शासनाच्या एस.टी बसेस कराडला जातात.त्यामुळे बसने लेण्यांपर्यंत येणे सोईस्कर पडते.
५, विमानमार्ग-
येथे जवळचा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ  पुणे येथे आहे.तेथून बसने, रेल्वेने वा खाजगी वाहनाने लेण्यांपर्यंत येता येते. कराड येथे असणाला विमानतळ हा फक्त राजकीय वापरासाठी आहे. लहान व मध्यम आकाराची खाजगी विमाने येथे क्वचित उतरवली जातात.

## संदर्भ
*सह्याद्री बाणावरील लेख  
*जोशी सु.ह.-महाराष्ट्रातील लेणी
 

वर्ग:महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळे
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:सातारा जिल्हा
प्रीतिसंगम

कऱ्हाडच्या उत्तर सीमेवर परस्परांना १८० अंशात येऊन समोरासमोर भेटणाऱ्या कृष्णा-कोयनांचा **प्रीतीसंगम** जगात एकमेव असल्याचे सांगतात. कृष्णा नदीवर खोडशी येथे इ.स.१८६०-६६  मध्ये झालेल्या बंधाऱ्यामुळे कृष्णेचे पात्र कऱ्हाडपासून उत्तरेकडे सरकले.त्यामुळे नदीपलीकडे असलेले वीर मारुतीचे मंदिर अलीकडे आले. नदीकाठी म्हणून बांधलेले घाट नावापुरतेच राहिले तरी कराडचा प्रसिद्ध कृष्णाबाई उत्सवात आधुनिक प्रेक्षागृहासारखे उपयोगी पडतात. पुढे कोयनानगर व धोम येथे झालेल्या धरणांमुळे संगमाचा डोह सोडल्यास कृष्णेचे पात्र संथ व क्षीण झाले आहे.  

## स्थळे
*यशवंतरावांच्या निधनानंतर प्रीतिसंगमावर त्यांच्या समाधी नजीक 'प्रीतिसंगम उद्यान'
*कृष्णामाईचे मंदिर आहे.

## महत्त्वपूर्ण घटना 
* ८४वे अखिलभारतीय नाट्य संमेलन 
* गणेशमूर्ती विसर्जन

वर्ग:सातारा जिल्हा
२०१० हैती भूकंप

right|thumb|300 px|भूकंपाचे केंद्र
**२०१० हैती भूकंप** हा कॅरिबियनमधील  ह्या देशात झालेला एक विनाशक भूकंप होता. मंगळवार, जानेवारी १२ २०१० रोजी दुपारी ४:१३ वाजता झालेल्या व रिश्टर स्केलवर ७.० एवढ्या क्षमतेने मोजल्या गेलेल्या ह्या भूकंपाचे केंद्र राजधानी पोर्ट-औ-प्रिन्सच्या २५ किमी पश्चिमेला होते.

right|thumb|300 px|भूकंपामध्ये ढासळलेले राष्ट्रपती भवन
ह्या भूकंपाने हैतीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर जीवितहानी व वित्तहानी घडवून आणली. सुमारे २ ते ३ लाख लोक मृत्यूमुखी पडल्याची भिती व्यक्त करण्यात येत आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघाने ह्या भूकंपाचे *आजवरील सर्वात भयानक नैसर्गिक आपत्ती* असे वर्णन केले आहे. जगभरातील अनेक देशांनी हैतीला मदत करण्यात पुढाकार घेतला होता. हैती सरकारच्या अंदाजानुसार २,५०,००० घरे आणि ३०,००० इतर इमारती या भूकंपात नष्ट झाल्या.

वर्ग:भूकंप
वर्ग:हैती
हैती भूकंप
वर्ग:२०१० मधील नैसर्गिक आपत्ती
वर्ग:हैतीवरील नैसर्गिक आपत्ती
गणेश वासुदेव जोशी

**गणेश वासुदेव जोशी** ऊर्फ **सार्वजनिक काका** (९ एप्रिल, इ.स. १८२८ - २५ जुलै,इ.स. १८८०) हे मराठी समाजसुधारक, सामाजिक कार्यकर्ते होते.

## जीवन 
गणेश वासुदेव जोशी यांचा जन्म सातारा येथे वडिलोपार्जित घरात ९ एप्रिल  इ.स. १८२८ रोजी झाला. सर्व भावंडात ते धाकटे होते. त्यांचे बालपण सातारा या शहरी गेले. प्राथमिक शिक्षण,मुंज,लग्न हेही सातारी येथेच झाले. वयाच्या विसाव्या वर्षापर्यंत ते सातारा येथे होते.  इ.स. १८४८ साली ते पुण्यास आले आणि त्यांनी नाझर कोर्टात नोकरी धरली. यानंतर आयुष्यभर पुणे हेच त्यांच्या वास्तव्याचे क्षेत्र होते. त्यांना एकूण ५२ वर्षांचे आयुष्य लाभले. इ.स. १८४८ ते इ.स. १८६९ ह्या सुमारे बावीस वर्षांच्या काळात त्यांनी नोकरी केली. ती सोडल्यावर वकिली आणि सार्वजनिक कार्यातील उमेदवारी केली. यानंतरची १० वर्षं त्यांच्या आयुष्यात महत्त्वाची ठरली.

शेतकी व आरोग्य हे त्यांचे आवडते विषय होते.  शास्त्रीय ज्ञानाची जोड देऊन शेतीत नवे प्रयोग करावेत व संशोधन करावे असे त्यांना वाटत असे.

### पुणे सार्वजनिक सभा 
गणपतरावांनी २ एप्रिल १८७० रोजी 'पुणे सार्वजनिक सभे'ची स्थापना केली. या संस्थेतर्फे गणपतरावांनी जी विधायक व समाजोपयोगी कामे केली, त्यामुळे त्यांना 'सार्वजनिक काका' हे टोपणनाव मिळाले. राजकारणाचे आद्यपीठ किंवा कांग्रेसची जननी म्हणता येईल अशी 'सार्वजनिक सभा' ही जनतेची गाऱ्हाणी सरकारदरबारी आणि वेशीवर टांगणारी क्रियाशील संस्था होती. इ.स. १८७० ते इ.स. १९२० या पन्नास वर्षांच्या काळात, विशेषतः इ.स. १८९६-९७ पर्यंत सार्वजनिक सभेचा राजकीय क्षेत्रावर चांगला प्रभाव होता. या संस्थेचे पालनपोषण पहिली दहा वर्ष मुख्यतः सार्वजनिक काकांनी केले.  तिच्यामार्फत विविध उपक्रम करून त्यांनी लोकजागृती केली. सभेचे कार्य घटनानियमांनुसार जरी चालू होते तरी तिच्या सर्व कार्यामागे काकांची प्रेरक शक्ती होती. 

वासुदेव बळवंत फडक्यांच्या खटल्यांचे वकीलपत्र घेणारे गणेश वासुदेव उर्फ सार्वजनिक काका जोशी हे न्या.रानडे यांचे चांगले स्नेही होते.

## संदर्भ 
## अधिक वाचन 
* वासुकाका जोशी व त्यांचा काल - त्र्यं.र.देवगिरीकर 
* सार्वजनिक काका - म.श्री.दीक्षित

## बाह्य दुवे 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:मराठी समाजसुधारक
वर्ग:इ.स. १८२८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८८० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हिरण्यकेशी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील कोल्हापूर जिल्ह्यातील एक नदी आहे. 

या नदीचा उगम सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील आंबोली गावाजवळ होतो. ही नदी कोल्हापूर जिल्ह्यातील आजरा व गडहिंग्लज तालुक्यांतून वाहत जाऊन पुढे घटप्रभा नदीला मिळते.हिरण्यकेशी नदीलाच पुढे जाऊन घटप्रभा नाव पडले आहे.हिरण्यकेशी नदीवर आजरा येथे रामतीर्थ धबधबा आहे. तेथे  एक प्राचीन राममंदिर आहे. आंबोलीतील हिरण्यकेशी नदीपात्रातून गोड्या पाण्यातील या (Schistura hiranyakeshi)  स्चीस्टुरा हिरण्यकेशी माशाची नवीन प्रजात डॉ. प्रविनराज जयसिम्हन, शंकर बालसु ब्रमनिअन, तेजस ठाकरे या संशोधकांनी संशोधनाअंती जगाच्या समोर आणली आहे.

आंबोली हे गाव पश्चिम घाटामध्ये जैवविविधता दृष्ट्या अतिशय संपन्न व संवेदनशील समजल जात. या ठिकाणी नेहमीच विविध क्षेत्रातील संशोधकांकडून संशोधन करण्यात आली आहे.

यामध्ये विविध प्रकारचे बेडूक, साप, पक्षी, फुलपाखरे, वनस्पती यांच्या नवनवीन प्रजाती संशोधनाअंती जगाच्या समोर आली आहे. यातल्या काही प्रजाती तर जगाच्या पाठीवर केवळ आंबोलीमध्ये सापडतात, त्यामध्येच आणखी एक म्हणजे या गोड्या पाण्यातील माशाची भर पडली आहे.

हा मासा सध्यातरी हिरण्यकेशी येथील उगमापाशी असलेल्या कुंडामध्ये आढळून आलेला आहे. अद्याप या माशाची नोंद इतरत्र कुठेही आढळून आलेली नाही. हा मासा हिरण्यकेशी नदी पात्रात सापडल्याने या माशाला या नदीच्याच नावावरून हे स्चीस्टुरा हिरण्यकेशी (Schistura hiranyakeshi)  असे नामकरण करण्यात आले आहे.

आंबोलीच्या नावांमध्ये या संशोधनामुळे आणखी एक मानाचा तुरा रोवला गेला आहे. मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांचे धाकटे चिरंजीव तेजस ठाकरे हेही या संशोधनात सहभागी असल्याने महाराष्ट्रातील विविध संशोधकांकडून आनंद व्यक्त होत आहे.हिरण्यकेशी नदी ही महाराष्ट्राची दक्षिणेकडील नैसर्गिक सिमा निर्माण करते.

## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग: कोल्हापूर जिल्ह्यातील नद्या
प्रीतिसंगम (निःसंदिग्धीकरण)

**प्रीतिसंगम** या शब्दाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत :

* प्रीतिसंगम (नाटक) - १९७१ सालातील मराठी नाटक.
* प्रीतिसंगम - कराड, महाराष्ट्र येथील कृष्णा व कोयना नद्यांचा संगम.
* प्रीतिसंगम (कविता) - कवी यशवंत यांची कविता.
* प्रीतिसंगम (मूकपट) - १९३२ मधील आनंद फिल्म्स कंपनीचा, चंद्रकांत यांनी अभिनय केलेला मूकपट.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
सवाष्ण

ज्या महिलेचा पती हयात आहे अशा महिलेला सुवासिनी किंवा मराठीत सवाष्ण असे म्हणले जाते. महाराष्ट्रात सतीचे दगड आढळतात. ज्यामध्ये एखादी स्त्री पतीसह सती गेली असेल तर तिचा गौरव म्हणून असे दगड घडविले जात. या दगडावर  बांगड्या भरलेला सुवासिनीचा हात कोरलेला असतो. बाजूला चंद्र-सूर्यही कोरलेले असतात.जोपर्यंत चंद्र सूर्य आहेत तोपर्यंत या सुवासिनीचे स्मरण होत राहील असा भाव त्यामागे असतो. सवाष्ण हा शब्द विवाहित स्त्री दर्शवितो आणि त्याच्या विरोधात विधवा स्त्रीची प्रतिमा उभी करतो. १९ व्या शतकामध्ये सवाष्ण असणे हे स्त्रियांच्या स्वाभिमानाची स्थिती दर्शवत होते.  

## संस्कृती
### वटपौर्णिमा
ज्येष्ठ महिन्याच्या पौर्णिमेला हे व्रत करतात.

### सवाष्ण ब्राह्मण
### हळदीकुंकू- 
महाराष्ट्रात हळदीकुंकवाची विशेषत्वाने परंपरा आहे. साधारणपणे संक्रातीच्या निमित्ताने ह्यास सुरुवात होते. संक्रांतीच्या हळदीकुंकवात सुगडाचे वाण देण्याची प्रथा आहे.   चैत्र महिन्यात आणि गौरीपूजनाच्या निमित्ताने देखील हळदीकुंकवाला सवाष्ण स्त्रियांना  बोलावले जाते. पूर्वीच्या काळी स्त्रियांना फारसे घराबाहेर पडता येत नव्हते पण ह्या निमित्ताने स्त्रिया एकत्र येत असत. त्यांना मोकळेपणाने चर्चा करता येत असे. स्वतःच्या सुखदुःखांविषयी बोलता येत असे.

## हेसुद्धा पहा
* विधवा
* पतिव्रता

वर्ग:इतिहास
वर्ग:महिला
वर्ग:हिंदू परंपरा
वर्ग:महिला स्वास्थ्य
वर्ग:महिला स्वास्थ्य अभियान २०१८
उत्तरक्रिया

**उत्तरक्रिया** ही माणसाच्या मृत्यूनंतर करण्यात येणाऱ्या कार्यक्रम असतात.

## हिंदू प्रथा
मरणानंतर सुतक पाळतात आणि बाराव्या अथवा तेराव्या दिवशी उत्तरक्रिया केली जाते. त्याप्रसंगी भोजन आयोजित करतात. भाद्रपद महिन्यातील पितृपक्षात गांभीर्यपूर्वक भरणीश्राद्ध करण्याची प्रथा आहे. सवाष्ण मेलेल्या सुवासिनीच्या नावे तिचा पती हयात असेप्रर्यंत भाद्रपदातील अविधवा नवमीला विशेष अर्घ्य करतो. आपल्या मृत पूर्वाजांच्या नावे अक्षय्य तृतीयेला त्यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ दान आणि अर्घ्यदान करण्याची प्रथा रूढ आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिंदू धर्म उपासना पद्धती
वर्ग:मृत्यू
विधवा

ज्या स्त्रीचा नवरा मरण पावला आहे तिला **विधवा** म्हणतात. ज्या पुरुषाची पत्नी मरण पावली आहे त्याला विधुर म्हणतात. आपल्या भारतीय संस्कृतीत अनेक धर्मांचा समावेश झालेला दिसतो. या धर्मांमध्ये अनेक संस्कार दिसतात, जसे की जयंती, विवाह, अंतिम संस्कार इत्यादी. विवाह संस्कार हे सर्व धर्मांद्वारे सन्माननीय पवित्र संस्कार आहेत. पत्नीच्या आधी पती मरण पावला की पत्नीला विधवा नावाचे नवीन नाते मिळते.

## संस्कृती
भारतात, विधवा पुनर्विवाहाला कायदेशीर मान्यता आहे. तरीही पुराणमतवादी समाजांत विधवांना कमनशिबी समजले जाते. अनेकदा विधवेचे  नातेवाईक तिला आधार देत नाहीत. 

## हे सुद्धा पहा
*विधूर
*सवाष्ण
*विवाह
*पुनर्विवाह
*केशवपन

## बाह्य दुवे
*to Go Back To - The Fate of the Widows of Vrindavan, India"  WNN - Women News Network Nov 5, 2007
*Grief's Journey (focuses on spousal loss)
*GriefAngels - Activities for Widows 
*http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/07/05/damon.india.widows/#cnnSTCText *Shunned from society, widows flock to city to die*
*Ill-treatment of widows in India
सुतक

**सुतक** ही हिंदू धर्मातली एक प्रथा आहे. नात्यातल्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर काही दिवस सुतक पाळले जाते. नाते किती जवळचे आहे यावर सुतकाचे दिवस अवलंबून असतात. ही सर्व माहिती पंचांगात असते. बाहेरगावच्या माणसाठी मृत्यूची वार्ता समजल्यानंतर सुतक सुरू होते. सुतक म्हणजेच अशौच, मृत माणसाबद्दल धरावयाचा विटाळ.

सुतकालाच अशौच असेही म्हणले जाते. व्यक्तीच्या निधनानंतर १ ते १३ दिवस अशौच पाळण्याची प्राचीन प्रथा आहे. रामायण, स्मृतिग्रंथ, पुराणे, गृह्यसूत्रे अशा विविध ग्रंथांत याविषयी उल्लेख किंवा माहिती दिलेली आहे. वस्तुतः ज्या काळात स्वच्छतेची आणि जंतुसंसर्ग टाळण्याची साधने पुरेशा प्रमाणात उपल्ब्ध नव्हती, त्याकाळात ही प्रथा अस्तित्वात आली असावी. सुतक संपल्यावर निधनाचा शोक कमी झाला असल्याने पुनः आपल्या दिनक्रमाची सुरुवात करण्याचा संकेत प्राचीन काळी रूढ होता.

### सुतक कसे पाळावे नियम 
* सुतकामध्ये घरातील देवपूजा व कोणतेही मंगल कार्य करू नये अथवा कुठल्याही मंगल कार्यास जाऊ नये.
* कुठल्याही देवळात जाऊ नये मात्र देवतेचे बाहेरून दर्शन घेण्यास हरकत नाही.
* आपला जो नित्यक्रम आहे तो करावा, उदाहरणार्थ हरिपाठ वाचन, गायत्री मंत्र सोडून इतर नाम जप, किर्तन, प्रवचन करण्यास हरकत नाही.
* नित्याची नोकरी, कामधंद्यास जायला हरकत नाही. मात्र ज्याने अग्नी दिला आहे, त्याने वरील कोणत्याही गोष्टी करू नयेत व दहा दिवस घराबाहेर जाऊ नये.
* सुतकामध्ये पलंग, गादीवर झोपू नये.
* दररोज आंघोळ करावी मात्र कपाळाला तिलक लाऊ नये.
* अत्तर किंवा सेंट वापरू नये.
* नवीन वस्त्र परिधान करू नये. बाकी नित्याचे व्यवहार चालू ठेवावेत.
* दहाव्या व अकराव्या दिवशी घरातील सर्वांनी डोक्यावरून आंघोळ करावी, सूतकातील सर्व कपडे धुवावीत आणि घरात गोमूत्र शिंपडावे.
* अकराव्या दिवशी कपाळाला कुंकू, टिकली किंवा गंध लावावे.
* या आत्म्याला पुढील गतीकरता अकरावा, बारावा व तेराव्या दिवशीचे विधी करावे.
* चौदाव्या दिवशी घरात निधनशांत व उदकशांत करावी आणि मगच घरातील देवपूजा करावी. त्या दिवशी खांदेकऱ्यांना, नातेवाईकांना गोडाचे भोजन द्यावे. संध्याकाळी अग्नी देणाऱ्याने डोक्यावर नवीन टोपी घालावी. खांद्यावर टॉवेल किंवा उपर्णे घ्यावे व शंकराच्या मंदिरात जाऊन गाभाऱ्यात तुपाचे निरांजन लावून ठेवावे, शंकर ही मृत्यूची देवता आहे, आत्म्यास सद्गती प्राप्त व्हावी व कुटुंबातील सर्वांचे रक्षण करावे, अशी प्रार्थना करून डोक्यावरील टोपी व उपर्णे तेथेच काढून ठेवावे. लावलेले निरांजन घरी आणू नये.

**आधार : निर्णयसिंधू, गरूड पुराण .....**

## संदर्भ 
सुतकात उपवास पकडता काय

वर्ग:संस्कार
वर्ग:रूढी परंपरा
विटाळ

मासिक पाळीबद्दल अंधश्रद्धा

## कुरमा
गडचिरोली जिल्ह्यात गोंड आदिवासी आणि त्याच्या काही उपजातींमध्ये कुरम्या'सारखी प्रथा मात्र अद्याप टिकून आहे. कुरमा म्हणजे पालापाचोळ्याची वस्तीबाहेर बांधलेली झोपडी. मासिक पाळीच्या काळात प्रत्येक महिलेने या कुरम्यांत राहावे, अशी ही प्रथा आणि तसा दंडकही.

चंद्रपूर आणि गडचिरोली जिल्ह्यात गोंड समाज आणि त्याच्या उपजाती असलेल्या माडियासारख्या जातींमध्ये वर्षानुवर्षे ही प्रथा आहे. काळानुसार तिच्यात थोडाफार बदल होत असला, तरी मूळ प्रथा कायम ठेवण्याकडे समाजाचा कल आहे. महिलेची मासिक पाळी सुरू झाल्यानंतर चार-पाच दिवस तिला कुरम्यांत मुक्काम करण्यासाठी पाठवले जाते. या काळात ती कुटुंबातल्या कुणाला स्पर्श करत नाही. तसे झाल्यास तो विटाळ मानला जातो. या कालावधीत कुरम्यांत राहणाऱ्या महिलेला तिच्या कुटुंबातील सदस्य स्पर्श न करता बाहेरून अन्न-पाणी पुरवतात. या काळात तिचा व समूहाचा संपर्क तोडला जातो.

पूर्वी पालापाचोळा गोळा करून आणि श्रमदान करून कुरमा उभारला जात असे. पाड्यालगतच तो असतो. उन्हा-पावसापासून, थंडीपासून संरक्षण होणेही कठीण बनत असे. आता त्यात सुधारणा होत आहे. लोकसंख्या वाढल्याने कुरम्यांची संख्याही वाढते आहे. शासकीय मदत घेऊन, ग्रामसभेत तसा ठराव आणून बांधकामाचे कुरमे उभे करण्याचे प्रयत्नही काही काही ठिकाणी सुरू आहेत.

कुरम्यात राहण्याविषयी महिलांची तक्रार सहसा दिसत नाही. कुरमा चांगला असावा, साप-विंचू व वन्यप्राण्यांचा त्रास होऊ नये, अशी त्यांची इच्छा आहे. 

संस्कृतीचा एक भाग म्हणून पाळली जात असलेली किंवा पाळण्यास भाग पाडली जात असलेली ही प्रथा बंद होणार की नाही आणि त्यासाठी कोण पुढे येणार, हा प्रश्‍न आहे. असे प्रयत्न या समाजात अद्याप तरी पाहावयास मिळत नाहीत.

## समर्थन आणि टीका
कुरमा म्हणजे विटाळ नव्हे, तर विहार आहे, असे आधुनिक विश्‍लेषणही काही मंडळी करू लागली आहेत. कष्टापासून, नेहमीच्या रहाडग्यापासून ती निवांतपणे चार-सहा दिवस स्वतंत्र राहते. यात वाईट काय आहे, असे प्रतिप्रश्‍नही विचारले जातात. पण, मासिक पाळीचे वय संपल्यावर अशा आरामाची व्यवस्था महिलांसाठी आहे का, यावर कुणाकडेच उत्तर नसते.
बऱ्याच वेळेला एका कुरमात अनेक महिला असतात. कुरम्यातील वातावरण तसे आरोग्यदायी नसते. कुरम्यात एखादी महिला गंभीर आजारी पडली की पूर्वी वैदू तेथे जाऊन दुरून उपचार करायचा. आता दवाखान्यात नेण्याचा प्रयत्न होतो. काही ठिकाणी कुरम्यात राहणारी महिला या विजनवासात आजूबाजूच्या विहिरी, नदी, नाल्यांनाही स्पर्श करीत नाही. जेव्हा केव्हा ही प्रथा सुरू झाली असेल, तेव्हा "विटाळ' हेच कारण प्रमुख असावे आणि नंतर आरामाचे कारण जोडले असावे, असे मानले जाते.

## संदर्भ 
वर्ग:विश्वास
वरप्रस्थान

**वरप्रस्थान** हे हिंदू लग्नपद्धतीमधील एक विधी आहे.

वरपक्ष वाजतगाजत वधूगृही जातो. मंडपप्रवेशद्वारावर वरास पंचारती ओवाळून सुवासिनी त्याचे स्वागत करतात. नवरदेवास मंडपात समारंभपूर्वक नेऊन चौरंगावर बसतात. शुभ मुहूर्ताची योग्य वेळ कळण्यास्तव पुरोहित घटिकापात्राची योजना करतो.
मंगलाष्टके
लग्न लागण्याचा प्रारंभी नवरदेव पूर्वाभिमुख उभा राहतो. त्याचे समोर स्वस्तिक चिन्ह रेखांकित केलेला अंतरपाट धरतात. वराच्या पुढ्यात अंतरपाटाच्या दुसऱ्या बाजूला नवऱ्या मुलीस उभी करतात. पुरोहित मंगलाष्टके पठन करीत असताना वधू-वरांच्या हातात पुष्पहार असतात. शुभ मुहूर्ताचा क्षण येताच मंगलाष्टक पठन बंद होते. पुरोहित अंतरपाटा उत्तरेकडे ओढून घेतात. वादक वाजंत्री वाजवतात आणि आमंत्रित पाहुणे वधू-वरांवर अक्षता टाकतात. प्रथम वधू वरास वरमाला घालते. नंतर वर वधूस पुष्पहार घालतो; तसेच तिच्या गळ्यात मंगलसूत्र बांधतो. मंगलसूत्रबंधानाने वधू विवाहबंधनात अडकते.
कन्यादान
कन्यादान विधिद्वारे वधूपिता आपल्या कन्येचे पवित्र दान करतो. आपल्या कन्येची धर्म, अर्थ आणि कर्माचे बाबतीत कुठल्याही प्रतारणा करू नये असे वधूपिता वरास आवर्जून सांगतो. `नातिचरामि' या शब्दांनी नवरदेव प्रतिसाद देतो.

वर्ग:हिंदू लग्न
मंगलाष्टक

**मंगलाष्टक :** हिंदूंमध्ये मातापित्यांच्या पुढाकाराने किंवा संमतीने होत असलेल्या धार्मिक पद्धतीच्या विवाहाप्रसंगी महाराष्ट्र आणि त्याच्या आसपासच्या भागांत म्हटल्या जात असलेल्या पद्यरचनांना मंगलाष्टक या नावाने ओळखले जाते. मंगलाष्टकाची प्रथा विशेषकरून महाराष्ट्रीय हिंदू समाजात प्रचलित आहे. विवाह समारंभात वधूवरांवर फुले आणि अक्षतांचा वर्षाव करून त्यांना आशीर्वाद देण्याच्या प्रथेचा एक भाग म्हणून मंगलाष्टके आपली ओळख राखून आहेत.

मंगलाष्टकांचे मूळ विवाहप्रसंगी ज्येष्ठांनी वधूवरांना त्यांच्या दांपत्यजीवनासाठी द्यावयाच्या आशीर्वचनात आहे.पारंपरिकरीत्या मंगलाष्टक ही आठ ओळींचा चरण असलेली, विशिष्ट सुरांत म्हणण्याची पद्यरचना असते. तिचा एक चरण संपल्यानंतर जमलेली मंडळी वधूवरांवर फुले आणि अक्षतांचा वर्षाव करतात. ही पद्यरचना मराठी किंवा संस्कृतमध्ये असते. मात्र विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धापासून मंगलाष्टके स्वरचित म्हणण्याचा परिपाठही वधू वराचे नातेवाईक आणि निकटवर्तीयांनी सुरू केला आहे. वधू आणि वराला त्यांच्या दांपत्यजीवनासाठी शुभेच्छा आणि आशीर्वाद हा या रचनांचा मुख्य गाभा मात्र टिकून आहे. 

## उदाहरण
```
स्वस्ति श्री गणनायकम् गजमुखम् । मोरेश्वरम् सिद्धीदम् ।
बल्लाळम् मुरुडम् विनायक महम् । चिंतामणिम् थेउरम् ।
लेण्याद्रीम् गिरिजात्मजम् सुवरदम् । विघ्नेश्वरम् ओझरम् ।
ग्रामे रांजणनामके गणपतीम् । कुर्यात सदा मंगलम् ।।
```

## हे सुद्धा पहा
* धवळे

वर्ग:हिंदू लग्न
अपौरुषेय

**अपौरुषेय** म्हणजे पुरूषाने (किंवा मानवाने) निर्माण न केलेली गोष्ट म्हणजे एकंदर इश्वरकृत (देवाने निर्मिलेली) गोष्ट होय. हिंदू परंपरेत वैदिक साहित्याला अपौरुषेय आहे मानले जाते. वेद हे परमेश्वराचे निःश्वास आहेत त्यामुळे ते कोणी पुरुषाने म्हणजे व्यक्तींनी रचलेले नाहीत असे मानले जाते. साधारणपणे अपाेेैरुषेय हा शब्द वेदांबद्दल वापरला जातो. जे काम सहज होणे कठीण आहे, ते अपौरुषेय मानले जाते.
चौदा विद्या

पुरातन काळी मनुष्यानी ज्या चौदा विद्यांमध्ये पारंगत असणे अपेक्षित होते त्यांची यादी- 
१.  ब्रह्मज्ञान
२.  रसायन
३.  श्रुतीकथा
४.  वैद्यक
५.  ज्योतिष
६.  व्याकरण
७.  धनुर्विद्या
८.  संगीत
९.  व्याधी (अश्व)
१०. पयःसंचार
११. नाटक
१२. चोरी
१३. कोक
१४. पटुत्व

## हे सुद्धा पहा
* चौसष्ट कला
वर्ग:हिंदू संस्कृती
सीमांतपूजन

वधूगृही जातांना वराने वधूच्या गावाची सीमा ओलांडल्यानंतर सीमांतपूजन करण्याची पूर्वीच्या काळी प्रथा होती. आजकाल विवाहदिनी देवळात सीमांतपूजन करण्याची प्रथा आहे. वधूचे आई-वडील व नातलग वरपक्षाचे स्वागत करण्यास्तव देवळात असलेल्या वराकडे जातात. गणपती आणि वरुण देवतांचे प्रतीक असलेली सुपारी व कलश यांची पूजा करतात. विष्णूस्वरूप नवरदेवास आपली लक्ष्मीसारखी कन्या द्यावयची असल्यामुळे आई-वडील वराची पूजा करतात आणि त्यास नवीन पोषाख अर्पण करतात. वधूची आई वरमातेचे पाय धुते, आणि वरमाता तसेच वराकडील इतर आप्तेष्ट महिलांचा यथास्थित ओटीभरण विधी करते.

वर्ग:हिंदू लग्न
अश्मारोहण

वधूने शिलेवर पाट्यावर/सहाणेवर उभे रहावे. त्यावेळी म्हणण्यात येणाऱ्या मं ाचा अथर् असा आहे 'तू या दगडासारखी िस्थर हो. जो कोणी भांडण्यास येईल, त्याचा िततक्याच क्षमतेने ितकार कर'.
`तू ह्या दगडावर चढ आणि दगडासारखी स्थिर हो. जे कोणी भांडण्यास किंवा लढण्यास येतील त्यांचा प्रतिकार कर आणि त्यांना वश करून घे.'

वर्ग:हिंदू लग्न
व्रोत्सवाफ

**व्रोत्सवाफ** (पोलिश: ; जर्मन: ; चेक: Vratislav) ही पोलंड देशाच्या डॉल्नोश्लोंस्का प्रांताची राजधानी व देशामधील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

व्रोत्सवाफची २०१६ मधील युरोपियन सांस्कृतिक राजधानीसाठी निवड करण्यात आली आहे.

[left|250 px|thumb|व्रोत्सवाफमधील सेंटेनियल हॉल हे [युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे.]]

## जुळी शहरे 
जगातील खालील शहरे व्रोत्सवाफची जुळी शहरे आहेत.

## बाह्य दुवे 
* संकेतस्थळ
*

वर्ग:पोलंडमधील शहरे
वर्ग:डॉल्नोश्लोंस्का प्रांत
विधूर

विधुरमधला धु ऱ्हस्व हवा.. संस्कृत तत्सम शब्दातला उपांत्य इकार-उकार शब्द मराठीत आल्यावरही तसाच राहतो.
उदा. तरुण, वरुण, करुण, दारुण, मलिन, जटिल, सलिल(=पाणी), सलील(=खेळकर), समीप, प्राचीन, कुलीन, (सुस्व)रूप,  वगैरे. कठिन(परंतु मराठीत कठीण), त्यामुळे काठिन्यस्तर(सं) आणि काठीण्यपातळी(म)--दोन्ही बरोबर..J १०:४३, २३ जानेवारी २०१० (UTC)
प्रीतिसंगम (नाटक)

**प्रीतिसंगम** हे मराठी भाषेतील आचार्य अत्रे यांनी लिहिलेले आणि गाजलेले संगीत नाटक आहे. हे नाटक संत सखूच्या जीवनावर आधारले आहे. विश्वनाथ बागुल, ज्योत्स्ना मोहिले आणि उदयराज गोडबोले यांनी या नाटकाच्या पहिल्या प्रयोगांत भूमिका केल्या होत्या.  वसंत देसायांनी या नाटकातील गाण्यांना चाली दिल्या होत्या. 

हे नाटक पुढे प्रशांत दामले, क्षमा वैद्य व मोहन जोशी यांनीही केले. 

## प्रीतिसंगममधील नाट्यगीते
* आज आपुल्या प्रथम प्रीतिचा
* किती पांडुरंगा वाहू
* कृष्ण माझी माता
* तू सुंदर चाफेकळी
* देह देवाचे मंदिर 

वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
वर्ग:प्रल्हाद केशव अत्रे यांचे साहित्य
जेनोवा

**जेनोवा** () ही इटली देशाच्या लिगुरिया प्रदेशाची राजधानी व देशामधील सहाव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. लिगुरियन समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले व सहा लाखांहून अधिक लोकसंख्या असलेले गेनोवा हे इटलीमधील सर्वात मोठे बंदर व युरोपातील भूमध्य समुद्रकिनाऱ्यावरील मोठ्या शहरांपैकी एक आहे.

क्रिस्तोफर कोलंबसचे जन्मस्थान असलेल्या जेनोवामध्ये अनेक ऐतिहासिक इमारती व वास्तू आहेत ज्यांसाठी त्याला युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थान यादीत २००६ साली स्थान मिळाले. जेनोवाच्या कला व संस्कृतीला मान देण्यासाठी २००४ साली हे शहर युरोपियन सांस्कृतिक राजधानीसाठी निवडले गेले.

## खेळ
फुटबॉल हा जेनोवामधील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून सेरी आमध्ये खेळणारे जेनोवा सी.एफ.सी. व यू.सी. संपदोरिया हे दोन क्लब येथेच स्थित आहेत. 

## प्रसिद्ध व्यक्ती
*क्रिस्तोफर कोलंबस
*पोप इनोसंट चौथा
*पोप एड्रियान पाचवा
*पोप बेनेडिक्ट पंधरावा
*ज्युझेप्पे माझ्झिनी
*निकोलो पागानिनी
*रिकार्दो जियाकोनी

## जुळी शहरे
खालील शहरे जेनोवाची जुळी आहेत:
* बॉल्टिमोर
* चिओस
* कोलंबस
* ओदेसा
* मार्सेल
* रियेका

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ
*पर्यटन 

वर्ग:इटलीमधील शहरे
वर्ग:जेनोवा
वर्ग:लिगुरिया प्रदेश
कॉर्पस क्रिस्टी (टेक्सास)

**कॉर्पस क्रिस्टी** हे अमेरिकेच्या टेक्सास राज्यातील एक शहर आहे. कॉर्पस क्रिस्टी दक्षिण टेक्सासमध्ये मेक्सिकोच्या आखाताच्या किनाऱ्यावर वसले आहे व टेक्सासमधील आठव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
* स्वागत कक्ष
* 

वर्ग:टेक्सासमधील शहरे
वर्ग:नुएसेस काउंटी (टेक्सास)
वर्ग:क्लेबर्ग काउंटी (टेक्सास)
वर्ग:सान पात्रिसियो काउंटी (टेक्सास)
वर्ग:अरान्सास काउंटी (टेक्सास)
विशाखा (कवितासंग्रह)

**विशाखा** हा वि. वा. शिरवाडकर यांचा ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेता कवितासंग्रह आहे. १९४१ साली  हा कवितासंग्रह प्रसिद्ध झाला. मराठी लेखक वि.स. खांडेकर यांनी या कवितासंग्रहाला प्रस्तावना लिहिलेली आहे. 

## कवितासूची
विशाखा या काव्यसंग्रहात एकूण ५७ कविता आहेत. त्यांची अनुक्रमे सूची पुढीलप्रमाणे-

१. दूर मनोऱ्यात२. हिमलाट३. स्वप्नाची समाप्ती४. ग्रीष्माची चाहूल५. अहि-नकूल६. किनाऱ्यावर७. अवशेष८. मातीची दर्पोक्ती९. गोदाकाठचा संधिकाल
१०. स्मृति११. हा काठोकाठ कटाह भरा!१२. आगगाडी व जमीन१३. क्रांतीचा जयजयकार१४. जालियनवाला बाग१५. जा जरा पूर्वेकडे१६. तरीही केधवा१७. मूर्तिभंजक१८. कोलंबसाचे गर्वगीत१९. आस२०. बळी२१. लिलाव२२. पृथ्वीचे प्रेमगीत२३. गुलाम२४. सहानुभूती२५. सात२६. माळाचे मनोगत२७. ऋण२८. उमर खय्याम२९. विजयान्माद३०. शेवटचे पान३१. उषःकाल३२. तू उंच गडी राहसि-३३. प्रीतिविण३४. नदीकिनारी३५. पाचोळा३६. बंदी३७. आव्हान३८. बायरन३९. प्रतीक्षा४०. आश्वासन४१. प्रकाश-प्रभु४२. मेघास४३. भाव-कणिका४४. ध्यास४५. निर्माल्य४६. जीवन-लहरी४७. पावनखिंडीत४८. सैगल४९. कुतूहल५०. अससि कुठे तू-५१. भक्तिभाव५२. नेता५३. बालकवी५४. वनराणी५५  . देवाच्या दारी५६. टिळकांच्या पुतळ्याजवळ५७. समिधाच सख्या या-

वर्ग:वि.वा. शिरवाडकर यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:मराठी कवितासंग्रह
आराध्यदैवत

* महाराष्ट्राचे हिंदू आराध्यदैवत प्रभु विठ्ठल पांडुरंग आहेत.
----
* महाराष्ट्राचे मुस्लिम आराध्यदैवत हजरत अब्दुल रहेमान शहा ऊर्फ हजरत सैलानी बाबा आहेत.
----
* एखादा व्यक्तीने किंवा कुटुंब समूदायाने हिंदू धर्म किंवा मुस्लिम धर्म संस्कृती, रुढी, परंपरा व प्रथेनुसार एखाद्या देव किंवा देवतेची ज्या देव किंवा देवतेची तसेच परमेश्वराची नित्य आराधना,पूजा केली जाते ते **आराध्यदैवत** होय.
----

## हे सुद्धा पहा 
* कुलदैवत

वर्ग:हिंदू दैवते
परशू

150px|right|thumb|परशू
**परशू** एक कुऱ्हाडीसारखे दिसणारे शस्त्र आहे. याचा उपयोग लाकूडतोडी तसेच युद्धात असा दोन्ही प्रकारे होऊ शकतो.

परशुराम याचा वापर करीत असत. त्यावरूनच त्यांचे नाव पडले.

वर्ग:हिंदू देवतांची शस्त्रे

वर्ग:शस्त्रे
टिकास

right|thumb|250px|टिकाव, अर्थात कुदळ
**कुदळ** किंवा **टिकाव** 

हे हाताने वापरायचे अवजार आहे. याला दोन टोके असलेले पाते असून पात्याच्या मधोमध काटकोनात जोडलेला लाकडी दांडा असतो. कुदळीचा वापर शेती व स्थापत्य अभियांत्रिकीत जमीन खोदण्यासाठी केला जातो.याचे एक टोक टोकेरी तर दुसरे टोक पातळ असते.

{कॉमन्स वर्ग|Pickaxes|}}
वर्ग:शेती
वर्ग:स्थापत्य अभियांत्रिकी
वर्ग:हाताने वापरावयाची उपकरणे
फावडे

**फावडे** (इंग्लिश: *hoe*) हे मातीच्या खोदकामासाठी किंवा माती, वाळू, कचरा वगैरे पदार्थ गोळा करून घमेल्यात भरण्यासाठी  वापरण्यात येणारे एक अवजार आहे.  याला मराठीत खोरे असेही म्हणतात.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:स्थापत्य अभियांत्रिकी
वर्ग:शेती
वर्ग:शेतीची अवजारे
घमेले

लोखंडी पत्र्यापासुन बनविलेले माती उचलावयाचे एक उपकरण..

वर्ग:शेती
वर्ग:स्थापत्य अभियांत्रिकी
सब्बल

**सब्बल** कठीण पोलादापासून बनविलेले माती खोदण्याचे एक उपकरण आहे.

वर्ग:शेती
वर्ग:स्थापत्य अभियांत्रिकी
मुद्रा (नाणे)

, मौर्य साम्राज्यातील एक नाणे. यात बलराम ही देवता गदा व नांगर घेऊन उभी आहे. हे नाणे इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकातील आहे. ब्रिटिश संग्रहालयातील चित्र नाणे म्हणजेच मुद्रा हे विनिमय किंवा कायदेशीर पैसे म्हणून वापरले जाणारे एक माध्यम होय. नाणी ही प्रामुख्याने धातूच्या किंवा टिकाऊ पदार्थांच्या चकत्या असतात. या चकत्या अनेकदा वजनाची मानके म्हणूनही वापरता येतात. व्यापाराची सोय करण्यासाठी नाण्यांची मोठ्या प्रमाणात निर्मिती केली जाते. नाणी बहुतेकदा सरकारद्वारे अधिकृतरीत्या वापरात आणली जातात.

## स्वरूप
नाणी बहुधा धातूंपासून किंवा मिश्र धातूंपासून घडवली जातात. कधी कधी कृत्रिम साहित्याद्वारेही याची निर्मिती केली जाते. नाण्यांचे आकार सामान्यतः वर्तुळाकार असतात.यात सामान्यत मौल्यवान धातूंची नाणी सोन्याचा किंवा चांदीचा साठा म्हणून मोठ्या प्रमाणात साठवली जातात. इतर नाणी जसे की नोटा, दररोजच्या व्यवहारात पैसे म्हणून वापरली जातात. नाणी ही बहुधा नोटांपेक्षा कमी किमतीची असतात. महागाईमुळे काहीवेळा नाण्याच्या मूल्यापेक्षाही त्यातील धातूचे मूल्य जास्त होते. अशा वेळी धातू बदलला जाऊ शकतो.

## हेही पहा
* नाणेशास्त्र
* ननाणेशास्त्र
* शिवराई
* भारतीय नाणेशास्त्र शोधसंस्था, अंजनेरी, नाशिक
## छत्रपति शिवाजी महाराजांची मुद्रा, पेशवे कालीन मुद्रा व नागपूरचे भोसले यांच्या मुद्रा

चित्र:Suvarna hon.JPG|छत्रपति शिवाजी महाराजांच्या सुवर्ण होनाचे चित्र व माहिती
चित्र:Peshwe mudra.JPG|पेशव्यांच्या मुद्रा
चित्र:Peshave mudra.JPG|पेशव्यांच्या मुद्रा
चित्र:Peshwe mudra2.JPG|पेशव्यांच्या मुद्रा
चित्र:Nagpur nagmudra.JPG|नागपूरची नागमुद्रा
चित्र:Bhosla mudra.JPG|नागपूरकर भोसल्यांच्या मुद्रा
चित्र:Bhosle mudra2.JPG|नागपूरकर भोसल्यांच्या मुद्रा
चित्र:Bhosle mudra3.JPG|नागपूरकर भोसल्यांच्या मुद्रा
चित्र:Bhosle mudra4.JPG|नागपूरकर भोसल्यांच्या मुद्रा
चित्र:Mudra south1.JPG|दक्षिणी भारतातील एक राजमुद्रा

वर्ग:इतिहास
वर्ग:इतिहासातील चलने
वर्ग:सामाजिकशास्त्रे
हळद (विवाह विधी)

विवाह संस्काराचा प्रारंभ मुलास हळद लावण्याने होतो. त्याची आई, बहिण व नात्यातील बायका त्याला सुगंधी तेलात भिजविलेली हळद लावतात. ह्या रंगतदार समारंभात हळदीची गाणी आणि वाजंत्री यांसह मुलास समारंभपूर्वक आंघोळ घालतात. उर्वरित म्हणजे उष्टी हळद, साडी आणि पूजा साहित्यासह, वधूगृही नेतात. वरपक्षाकडे ज्याप्रमाणे हळदीचा कार्यक्रम झालेला असतो त्याचीच वधूकडे पुनरावृत्ती करतात. वधूला हळद लावताना नारळ व पाच मूठभर तांदळांनी तिची समारंभपूर्वक ओटी भरतात. हळद लावल्यावर मुला-मुलीस नवरदेव-नवरी असे संबोधिले जाते.

## हे सुद्धा पहा
* धवळे

वर्ग:हिंदू लग्न
छिन्नी

**छिन्नी** हे लाकूडकाम किंवा खडक तोडण्यासाठी वापरण्यात येणारे उपकरण आहे. सहसा हातोडीने यावर प्रहार करून लाकूड, खडक किंवा इतर कठीण पदार्थांमध्ये छेद केले जातात.	

वर्ग:हाताने वापरावयाची उपकरणे
ए.जी.एस. रामबाबू

**ए.जी.एस. रामबाबू** (१६ जुलै, १९६२ - ११ जानेवारी, २०२२) हे तमिळनाडू राज्यातील राजकारणी होते. ते इ.स. १९८९ आणि इ.स. १९९१च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून तर इ.स. १९९६च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये तमिळ मनिला काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून तमिळनाडू राज्यातील मदुराई लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

## संदर्भ 
वर्ग: पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:तमिळ मनिला काँग्रेस नेते
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:मदुराईचे खासदार
वर्ग: इ.स. १९६२ मधील जन्म
वर्ग: इ.स. २०२२ मधील मृत्यू
गिरमीट

गिरमीट हे लाकडामध्ये भोक करण्यासाठी हाताने वापरण्यात येणारे एक उपकरण आहे.

वर्ग:हाताने वापरावयाची उपकरणे
वर्ग:सुतारकाम
हातोडा

thumb|right|250px|अत्याधुनिक हातोडा
**हातोडा** (अन्य नावे: **हातोडी** ; इंग्रजी: *Hammer*, *हॅमर* ;) हे हाताने गती देऊन लक्ष्यावर ठोका मारण्यासाठी वापरले जाणारे अवजार आहे. याच्या संरचनेत हातांत धरण्यासाठी एक दांडा व दांड्याला अग्रास धातू किंवा तत्सम पदार्थाचा वजनदार तुंबा, अर्थात ठोकळा, असतो. हातोड्याचा दांडा हातांत धरून त्यास गती दिली जाते व नेम धरून तुंब्याचा प्रहार लक्ष्यावर केला जातो. आकारमानाने लहान असणाऱ्या, हलक्या वजनाच्या हत्यारांस **हातोडी** अशी संज्ञा वापरली जाते.

हातोडा हे मानवी इतिहासातले बहुदा सर्वांत प्राचीन हत्यार आहे. ज्ञात पुराव्यांनुसार इ.स.पू. २६,००,००० च्या सुमारासदेखील दगडी हातोडे प्रचलित होते.

## चित्रदालन 

image:hammer2.jpg|खिळे काढण्याचीही सोय असलेली हातोडी
Image:Framing hammer.jpg|चित्रास चौकट(फ्रेम) करण्यासाठी वापरण्यात येणारी हातोडी 
Image:BrokenConcretion22.jpg|भूशास्त्रज्ञाची हातोडी
Image:Hammer tapissier.jpg|सोफा वगैरे बनविण्यासाठी वापरण्यात येणारी हातोडी
Image:Hammer-1.jpg|Cross-peen hammer
Image:Ball-peen hammer 380mm.JPG|गोल तुंब्याची हातोडी
Image:Mallet.jpg|रबरी हातोडी
Image:Wooden mallet.jpg|पत्र्यावर काम करण्यासाठी वापरण्यात येणारी लाकडी हातोडी
Image:Hammer stone head.jpg|दगडास खाच पाडून बनविलेली हातोडी
Image:Hammer Long cross-face.jpg|लोहारकामासा ठी वापरण्यात येणारी हातोडी
Image:Hammer twist.jpg|लोहारकामासाठी वापरण्यात येणारी हातोडी
Image:Hammer dog-head.jpg|लोहारकामासाठी वापरण्यात येणारी हातोडी
Image:Hammer ball pane.jpg|गोल तुंब्याची हातोडी
Image:Hammer straight pane sledge.jpg|सपाट बुडाची हातोडी
Image:Stockhammer.JPG|Bush hammer
Image:HammerSRM.jpg|यांत्रिक हातोडा

## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:अवजारे
बागकाम

right|thumb|250px|बागकामास लागणारी उपकरणे व हत्यारे
right|thumb|250px|बागकामास लागणारी उपकरणे व हत्यारे
**बागकाम** हे वनस्पती लावण्याची, जगविण्याची, वाढविण्याची व निगा राखण्याची एक पद्धत आहे. बगिच्यांमध्ये अथवा बागेत झाडे अथवा वनस्पती या फुलांसाठी, फळांसाठी व शोभेसाठी लावल्या जातात. फळझाडे व भाजीपाला हा विविध उपयोगासाठी लावला जातो जसे, रंग तयार करण्यास, वैद्यकिय उपयोगासाठी, किंवा सौंदर्यप्रसाधने बनविण्यासाठी. अनेक लोकांसाठी बागकाम हे ताण हलका करण्याची एक क्रिया असते.

बागकाम हे विविध स्तरांवर करण्यात येते. घरघुती बागकाम ते मोठमोठ्या उद्योगांमध्ये, जसे लॅंडस्केपिंग इत्यादी. 

वर्ग:कला
वर्ग:उद्याने
मोरगाव

**मोरगाव** भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे. येथे मयुरेश्वराचे मंदिर आहे. हे गाव कऱ्हा नदी किनारी वसलेले आहे.अष्टविनायकाची यात्रा मोरेश्वराच्या  दर्शनाने सुरू होते.

मोरावर बसून दैत्यांच्या पराभव केला म्हणून गणेश "मोरेश्वर" किंवा "मयुरेश्वर" या नावाने ओळखले जाऊ लागले. म्हणून गावास मोरगाव म्हणून ओळखले जाते.
## भौगोलिक स्थान
 मोरगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्याच्या बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे.हे गाव बारामती - पुणे या राज्य महामार्गावर वसलेले आहे. येथे महाराष्ट्रातील सात अष्टविनायकांपैकी एक अष्टविनायक श्री.मयुरेश्वर आहे. हा गणपती अष्टविनायकांपैकी मुख्य मानला जातो व अष्टविनायक यात्रा येथुनच सुरू होते. 
पुणे शहरापासून मोरगाव 67 कि.मी अंतरावर आहे व बारामती पासून
32 कि.मी अंतरावर आहे. जवळच संपूर्ण देशभरातील लाखो भाविकांचे कुलदैवत श्री क्षेत्र जेजुरी हे 17 कि.मी अंतरावर आहे.

## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४६० मिमी पर्यंत असते.

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे