open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
वीरेंद्रनाथ चट्टोपाध्याय

**वीरेंद्रनाथ चट्टोपाध्याय**(१८८० - २ सप्टेंबर, १९३७) हे एक प्रमुख भारतीय क्रांतिकारक होते. ज्यांनी शस्त्रास्त्रांचा वापर एक साधन म्हणून करून भारतात ब्रिटिश राजवट नष्ट करण्याचा प्रयत्न केला होता. पहिल्या महायुद्धचा काळात त्यांनी जर्मन साम्राज्यांशी संबंध जोडले, त्या वेळी बर्लिन समितीने ब्रिटनच्या विरोधात युरोपमधील भारतीय विद्यार्थ्यांचा सभेचे आयोजन केले व त्या वेळी त्यांनी जपानी कार्यवाहीचा शोध लावला. १९२० मध्ये ते भारतीय चळवळीसाठी कम्युनिस्टांचे समर्थन करण्यासाठी मॉस्को येथे गेले. चट्टोपाध्याय जर्मन कम्युनिस्ट पार्टी (केपीडी) मध्ये सामील झाले. १९३० च्या दशकात त्यांनी मॉस्को येथे वास्तव्य केले. जुलै १९३७ मध्ये जोसेफ स्टॅलीनच्या ग्रेट पर्जमध्ये अटक करण्यात आली, २ सप्टेंबर १९३७ रोजी वीरेंद्रनाथ चट्टोपाध्याय यांना फाशी देण्यात आली.

## सुरुवातीचे जीवन
वीरेंद्रनाथ चट्टोपाध्याय जन्म १८८० साली झाला. त्यांचे लहानपणीचे टोपणनाव बिनी किंवा बिरेन असे होते. विरेन्द्रनाथ हे डॉ अघोरनाथ चट्टोपाध्याय यांचे सर्वात मोठे(द्वितीय) पुत्र होते. ते निजाम महाविद्यालयचे माजी प्राचार्य आणि प्राध्यापक होते, तसेच विज्ञान-तत्त्वज्ञ आणि शिक्षणतज्ज्ञही होते. त्यांची पत्नी बरदा सुंदरी देवी ह्या बंगाली कुटुंबातील एक कवी आणि गायिका होत्या. त्यांची मुले सरोजिनी नायडू आणि हरिंद्रनाथ चट्टोपाध्याय हे सुप्रसिद्ध कवी आणि संसद सदस्य होत्या. त्यांची दुसरी मुलगी मृणालिनी एक राष्ट्रवादी कार्यकर्त्या होत्या, तर मुलगा मारीन राजकीय कार्यात सक्रीय होता. चट्टोपाध्याय यांना धर्मनिरपेक्ष व उदारमतवादी शिक्षण मिळाले होते. त्यांना खुप साऱ्या भारतीय भाषांचे ज्ञान अवगत होते त्यामध्ये ते तेलुगू, तामिळ, बंगाली, उर्दू, पर्शियन, हिंदी, तसेच इंग्रजी भाषेत ते प्रवीण होते. तसेच ते फ्रेंच, इटालियन, जर्मन, डच, रशियन आणि स्कॅन्डिनेव्हियन भाषा शिकत होते.  वीरेंद्रनाथ चट्टोपाध्याय यांनी मद्रास विद्यापीठमधून मॅट्रिक केली व कलकत्ता विद्यापीठमधून आर्ट्समध्ये पदवी प्राप्त केली होती.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:इ.स. १८८० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
इव्हिता (१९९६ चित्रपट)

**इव्हिता** हा १९९६मध्ये प्रदर्शित झालेला अमेरिकन संगीतचित्रपट आहे. हा चित्रपट १९७६ मध्ये प्रकाशित झालेल्या त्याच नावाच्या अल्बमवर आधारीत आहे. यात एव्हा पेरोनच्या जीवनाचे चित्रण आहे.

तिचे सुरुवातीचे दिवस, प्रसिद्धी, राजकीय कारकीर्द आणि ३३ व्या वर्षी मृत्यू. हा चित्रपट ॲलन पार्कर द्वारा निर्देशित, आणि पार्कर आणि ऑलिव्हर स्टोन यांनी लिहिलेला आहे. इव्हिता मध्ये मॅडोना ही इवाच्या भुमिकेत, इवा यांचे पती जुआन पेरोन आणि जो ॲंटोनियो बॅंडरस हे चेच्या भूमिकेत आहेत. १९७६ च्या अल्बमच्या रिलीझनंतर, वाद्यसंगीत फिल्म बनवण्यासाठी पंधरा वर्षांपेक्षा अधिक काळ लागला. कारण बऱ्याच मोठ्या स्टुडिओला हे अधिकार देण्यात आले होते आणि विविध संचालक व अभिनेते यांचा सगळ्यांकडून परवानगी घेण्यात वेळ लागला. १९९३ मध्ये निर्माता रॉबर्ट स्टिगवुडने ॲन्ड्र्यू जी. वाजनाचा अधिकार विकला, जो हॉलीवूड चित्रांद्वारे चित्रपट वितरीत करणाऱया वॉल्ट डिस्ने स्टुडिओसह त्याच्या निर्मिती संस्थेच्या माध्यमातून सिनेरिगी पिक्चर्सद्वारे अर्थसहाय्य करण्यास तयार झाला. १९९४ मध्ये स्टोनने खाली उतरल्यानंतर, पार्करने चित्रपट लिहायला आणि निर्देशित करण्यास सहमती दिली. चित्रपटाच्या सुमारे चार महिन्यांपूर्वी इंग्लंडमधील लंडनच्या सीटीएस स्टुडिओमध्ये गाणी आणि साउंडट्रॅकचे रेकॉर्डिंग सत्राचे आयोजन झाले.

वर्ग:इ.स. १९९६ मधील इंग्लिश चित्रपट
शशिधर भावे

शशिधर भावे हे एक मराठी लेखक त्यांनी लिहिलेल्या 'मनोभावे दर्शन' या मालिकेतील प्रवासवर्णनात्मक पुस्तकांसाठी ओळखले जातात. 

## शशिधर भावे यांनी लिहिलेली पुस्तके
* मनोभावे देशदर्शन - अरुणाचल प्रदेश 
* मनोभावे देशदर्शन - असम 
* मनोभावे देशदर्शन - त्रिपुरा 
* मनोभावे देशदर्शन - नागालॅण्ड 
* मनोभावे देशदर्शन - मणिपूर 
* मनोभावे देशदर्शन - मिझोरम 
* मनोभावे देशदर्शन - मेघालय 
* मनोभावे देशदर्शन - सिक्किम 

वर्ग:मराठी लेखक
सौंदर्य प्रसाधने

चेहरा  उजळण्यासाठीचे उपाय

१ गुलाब जल तुमच्या चेहऱ्याला टोन करून पोषण देते. गुलाब जल दुधामध्ये कळून चेहऱ्याला लावा.

२. टोमाटोचा गर, चिमुटभर हळद, अर्धा चमचा लिंबू रस, आणि थोडे बेसन एक्त्र्त करा. ही पेस्ट तासभर चेहऱ्याला लावल्याने चेरा उजळतो.
ए वतन वतन मेरे आबाद रहे तू (गीत)

**ए वतन वतन मेरे आबाद रहे तू** हे एक देशभक्ती पर गीत आहे. हे गीत २०१८ मध्ये प्रकाशित झालेल्या **राजी** या चित्रपटातील आहे.
अरजीत सिंग यांनी गायलेले हे देशभक्तीपर गीत आहे.
या चित्रपटाला संगीत शंकर एहसान लॉय यांनी दिले आहे तर "ए वतन" हे गीत दिग्दर्शक गुलजार यांनी लिहिले आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:देशभक्ती गीते
चार हुतात्मा

इवलेसे|सोलापूरचे चार हुतात्मे: (डावीकडून) मल्लप्पा धनशेट्टी, किसन सारडा, जगन्नाथ शिंदे, कुर्बान हुसेन
स्वातंत्र्य प्राप्तीपूर्वीच सोलापूर शहराने १९३० मध्ये ९,१० आणि ११ मे असे ३ दिवसांचे स्वातंत्र्य अनुभवलं. मल्लप्पा धनशेट्टी, किसन सारडा, जगन्नाथ शिंदे, कुर्बान हुसेन या सोलापूरच्या चार हुतात्म्यांना १२ जानेवारी १९३१ला येरवडा तुरुंगात फाशी देण्यात आली..हा दिवस सोलापुरात 'हुतात्मा दिन' म्हणून पाळला जातो.

## हे सुद्धा पहा 
* सोलापूर मार्शल कायदा
* सोलापूर स्वातंत्र्य लढा
* सोलापूर

## संदर्भ 
वर्ग: सोलापूर
राष्ट्रीय ग्रामीण आरोग्य अभियान

गावपातळीवर प्रशिक्षित तसेच कायदेशीर प्रमाणपत्र असलेल्या आरोग्य कार्यकर्त्याची व्यवस्था विकसित करणे.
काळ (वृत्तपत्र)

**काळ** या वृत्तपत्राची सुरुवात शिवराम महादेव परांजपे यांनी २५ मार्च १८९८ रोजी केली. हे पत्र सुरू झाले तो काळ राजकीय चळवळीला व वृत्तपत्रांना खूपच प्रतिकूल होता.पण शिवरामपंतंवर झालेल्या शैक्षणिक व इतर संस्कारांमुळे अशा परिस्थितीतहि पत्र सुरू करण्याचे धाडस यांनी दाखविले. "धार्मिक, सामाजिक, राजकीय, ऐतिहासिक आणि वाङ्मयीन विषयांची निःपक्षपाताने व निर्भयपणे पूर्ण चर्चा करणारे साप्ताहिक" अशी जाहिरात करून २५ मार्च १८९८ रोजी हे वृत्तपत्र सुरू झाले.

## उद्दिष्टे 
काळ या शब्दाची व्यापक कल्पना स्पष्ट करणारा अग्रलेख शिवरामपंतांनी पहिल्याच अंकात लिहिला. यात प्रतिभा कल्पकता आणि देशभक्तीची चुणूक दिसते. काळ हा सर्वसाक्षी आहे तसा सर्वविनाशीही आहे, आपल्या अग्रलेखात कालतत्त्वाचे मोठे विलोभनीय व व्यापक रूप त्यांनी उभे केले होते. आपल्या पत्राचा उदेश बाळबोधपणे सांगण्यापेक्षा काव्यमय कल्पकतेने त्यांनी सांगितला. शिवरामपंतांना काळ हे नाव टाइम्स या इंग्रजी पत्रावरून सुचले असावे. कारण केसरीत जाहिरात करताना काळच्या नावाखाली त्यांनी इंग्रजीत टाइम्स हा शब्द लिहिला होता काळ या शब्दातून ध्वनित होणारे काळ घडवणारे, काळावर प्रभुत्व गाजविणे, इंग्रजांसाठी काळ असे अनेक प्रकारचे कार्य या पत्राने केले. या पत्रातील शिवरामपंतांच्या लेखनात निबंधात स्वातंत्र्याची आकांक्षा आणि प्रखर राष्ट्रीय बाणा याचा उत्कट आणि प्रभावी अविष्कार झालेला दिसतो वक्रोक्ती-व्याजोक्तीची धार असलेली लेखणी यांनी अस्त्राप्रमाणे वापरून प्रतिपक्षाला नामोहरण केले.

## प्रवास 
वृत्तपत्राचा प्रसिद्धीचा वार शुक्रवार होता. लोकांत दृढमुल व रूढ झालेल्या कित्येक राजकीय कल्पनांच्या उच्छेदासाठी काळाचा जन्म आहे. असे हे पत्र काढण्यामागचे उदिष्ट शिवरामपंतांनी जाहीर केले होते. लोकांच्या मनात पारतंत्र्याची चीड निर्माण व्हावी व त्यांनी स्वतंत्राचा ध्यास घ्यावा, असा आपल्या मनातील विचार लोकांपर्यंत पोचविण्याचे व्यापक व्यासपीठ निर्माण करावे या विचाराने काळची निर्मिती झाली. असा विशिष्ट मताचा प्रचार हेच मुख्य उदिष्ट असल्याने काळ मध्ये बातम्याना फारसे स्थान नव्हते. काही जाहिराती, थोड्या बातम्या वगळल्या, तर सर्व मजकूर शिवरामपंतांचाच असे. त्यांच्या लेखनात भावनेला अधिक प्राधान्य होते आणि लेखनही शैलीदार होते.

काळ मधील कडक लेखनाची छापखानेवाल्यांना भीती वाटली. सरकारच्या रोषाला बळी पडू असे वाटल्याने त्यांनी पत्र छापण्यास नकार दिला. यांची कल्पना असल्याने शिवरामपंतांनी आपला स्वतंत्र छापखाना काढला. पुढे लोकप्रियता वाढत गेल्याने काळ ने लवकरच त्यांना चांगली परिस्थिती प्राप्त करून दिली. अर्थात हा व्यवसाय त्यांनी पैशासाठी अजिबातच सुरू केला नव्हता.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याशी संबंधित साहित्य
वर्ग:वृत्तपत्रे
समूह संवाद

दोन  किवां त्यापेक्षा जास्त व्यक्ती मिळून केलेला संवाद म्हणजे समूह होय.
गोट्या (खेळ)

गोट्या हा फार प्राचीन खेळ आहे . हा खेळ  आतिशय लोकप्रिय खेळ होता.

वर्ग:खेळ
बोधचिन्ह

लोगो ह्याला मराठीत बोधचिन्ह असे म्हणतात.  यावरून आपणास ते वस्तू / पदार्थ हा कोणत्या कंपनीचा आहे हे समजते.

वर्ग:रिकामी पाने
मजकूर संपादक

मजकूर संपादक एक संगणक प्रोग्राम आहे जो वापरकर्त्यास प्रवेश, बदल, संग्रह आणि सहसा मजकूर मुद्रित करू शकतो (वर्ण आणि संख्या, संगणक आणि त्याच्या इनपुट आणि आउटपुट डिव्हाइसेसद्वारे प्रत्येक एन्कोड केलेले, वापरकर्त्यांना किंवा इतर प्रोग्रामांना अर्थ असतो). थोडक्यात, मजकूर संपादक एक "रिकामा" प्रदर्शन स्क्रीन निश्चित-रेखा लांबी आणि दृश्यमान रेषा क्रमांक प्रदान करतो. आपण नंतर मजकूरासह रेखाचित्रे, ओळीने रेखा काढू शकता विशेष कमांड लाईन आपल्याला नवीन पृष्ठावर हलविण्यास, पुढे किंवा मागे स्क्रोल करण्यास, दस्तऐवजात वैश्विक बदल घडवून आणणे, दस्तऐवज जतन करणे आणि इतर क्रिया करण्यास परवानगी देते. एखादा कागदजत्र जतन केल्यावर, आपण ते छापा किंवा प्रदर्शित करू शकता.  मजकूर संपादकाचा  तांत्रिक नियमावली सारख्या दस्तऐवज तयार करण्यासाठी केला जाऊ शकतो.
टिकेंद्रजीत सिंग

**टिकेंद्रजीत सिंग**(२९ डिसेंबर १८५६-१३ ऑगस्ट १८९१) हे ईशान्य भारतातील मणिपूर संस्थानातील एक राजकुमार होते. त्यांना बीर टिकेंद्रजीत आणि कोइरिंग म्हणून ओळखले जात होते. ते मणिपूर सैन्यदलाचे कमांडर होते. त्यांनी कांगला या महालातून ब्रिटीशांशी सशस्त्र सैन्यासह लढा दिला. ज्यामुळे १८९८ चे ॲंग्लो-मणिपूर युद्ध झाले. जे 'मणिपूर एक्सपिडिशन' म्हणूनही ओळखले जाते.

## ॲंग्लो-मणिपूर युद्ध
१८८६ मध्ये महाराजा चंद्रकीर्ती यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचा मुलगा सूरचंद्र सिंग यांनी त्यांची जागा घेण्यात यश मिळवले. त्याआधी अनेक दावेदारांनी नवा राजा होण्याचा प्रयत्न केला. १८९० मध्ये राजाचे दोन भाऊ टिकेंद्रजीत व कुलचंद्र सिंग यांनी राजवाड्यावर हल्ला केला. पहिले तीन प्रयत्न अपयशी झाले. पण नंतर टिकेंद्रजीत यांच्या सेनापतीपदाखाली कुलचंद्र सत्तेवर आले. सूरचंद्र सिंग यांनी मणिपूर सोडून कचर येथे आश्रय घेतला. त्यांनी ब्रिटीशांशी हातमिळवणी करून सत्ता मिळविण्याचे प्रयत्न सुरू केले.

## चाचणी आणि मृत्यू
लेफ्टनंट कर्नल जॉन मिशेल यांच्या विशेष न्यायालयाने ११ मे १८९१ रोजी सुनावणी सुरू केली. न्यायालयाने टिकेंद्रजीत, कुलचंद्रा व थांगल जनरल यांना दोषी ठरवले आणि त्यांना फाशीची शिक्षा सुनावली.१३ ऑगस्ट १८९१ रोजी आदेश घोषित करण्यात आला आणि तिकडे रजित(?) व थांगल जनरल यांना सार्वजनिकरीत्या संध्याकाळी ५ वाजता इंफाळमध्ये पोलो मैदान येथे फासावर लटकविण्यात आले.
फेडी-पुंग येथे बाजारपेठेतील मामल्यासाठीचे कोर्ट होते.
स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून इंफाळमध्ये त्यांना ज्या जागेवर फाशी देण्यात आली त्या जागेचे नाव बदलून 'बीर टिकेंद्रजीत  पार्क' करण्यात आले.
## हे ही पहा
*मणिपुरी राजांची यादी
*[मणिपूर (राज्य)](https://en.wikipedia.org/wiki/Manipur_(princely_state))
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९१ मधील मृत्यू
भाई छ्न्नुसिंह चंदेले

**भाई छ्न्नुसिंह चंदेले** (जन्म : ६ ऑगस्ट १९०६; मृत्य : ?)  हे स्वातंत्र्यसैनिक, कामगार पुढारी आणि महाराष्ट्राच्या राजकारणातील नेते म्हणून परिचित होते.  स्वातंत्र्यलढ्यात भाग घेतल्याबद्दल तुरुंगात शिक्षा भोगत असतानाच पुन्हा एकदा जोमाने स्वातंत्र्यचळवळीत भाग घेण्यासाठी येरवड्याच्या तुरुंगातून त्यांनी यशस्वीपणे पलायन केले होते. व्यायामाची गोडी असल्यामुळे त्यांनी कसून बलदंड शरीरसंपदा प्राप्त केली होती. 
|अल्ट=]]

१९२० साली सोलापुरात झालेल्या राष्ट्रीय परिषदेत लोकमान्य टिळकांचे भाषण ऐकून प्रभावित झालेल्या छ्न्नुसिंहानी दारूच्या दुकानासमोर निदर्शने केली, तसेच परदेशी मालावर बहिष्कार टाकावा म्हणून प्रचारही केला. १९२३ ते १९२५ या काळात निर्माण झालेला हिंदू-मुस्लिमातील तणाव निवळावा म्हणून शहरात शांतता राखण्यासाठी त्यांनी केलेले प्रयत्न यशस्वी झाले. १९२८ साली डॉ. कृ. भी. अंत्रोळीकरांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या गिरणी कामगारांच्या संपात भाई छ्न्नुसिंह कृतिशील होते. 

तरुणांमध्ये स्वातंत्र्याची प्रेरणा जागृत राहावी यासाठी संपूर्ण देशभर सुरू झालेल्या 'युथ लीग' या चळवळीत त्यांनी स्वतःला झोकून दिले. तसेच ते राष्ट्रीय कॉग्रेसचे सभासदही झाले. ९ मे १९३० रोजी महात्मा गांधीजींच्या अटकेच्या निषेधार्थ सोलापुरात उत्पन्न झालेल्या प्रक्षोभात चंदेले क्रियाशील होते. सेशन कोर्ट जाळण्याच्या प्रकरणात त्यांना अटक झाली आणि सात वर्षाच्या कठोर कारावासाची शिक्षा झाली. विजापूर जेलमध्ये शिक्षा भोगत असताना बॅरिस्टर नरीमन, उमाशंकर दीक्षित, माताप्रसाद मिश्रा अशा त्यावेळच्या नामवंत स्वातंत्र्यसैनिकांचा सहवास त्यांना लाभला. त्यांच्याबरोबरील चर्चांतून आणि वादविवादांतून त्यांची समतावादी विचारसरणी घडत गेली. ते जेलमध्ये असतानाच १९३३मध्ये त्यांच्या पत्नीचे आणि वडिलांचे निधन झाले. मुलीच्या लग्नाच्या वेळीही ते तुरुंगातच होते.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
हैपोऊ जादोनांग

**हैपोऊ जादोनांग** (१९०५-१९३१) हे एक रौगमेई नागा जमातीमधील आध्यात्मिक नेते आणि मणिपूरमधील राजकीय कार्यकर्ते होते.त्यांनी हेराक धार्मिक चळवळ याची स्थापना केली व स्वतःच नागाचा *मसीहा राजा* म्हणून घोषित केले.ख्रिश्चन धर्म स्वीकार करण्याआधी झेलियनग्रोंग प्रदेशामध्ये त्यांचे आंदोलन त्यांनी थांबवले.

त्यांनी एक स्वतंत्र नागा राज्य ("मकाम ग्वांगडी" किंवा "नागा राज")चा विचार केला.ज्यानी त्यांना भारतातील ब्रिटिश राज्यकर्त्यांच्या विरोधात आणले.

## सुरुवातीचे जीवन
हैपोऊ जादोनांग यांचा जन्म १० जून १९०५ रोजी तामिळगांव जिल्ह्यातील नुंगबा उपविभागातील पुइलुआन (पुइरॉन किंवा कंबिरोन) गावात झाला. त्याचे कुटुंब रौगोमी नागा जमातच्या मलांगमेई कुळचे होते.हैपोऊ हया त्यांच्या तीन बहिणीमध्ये तेदौई आणि तौनीलु सर्वांत लहान होत्या. त्यांचे वडील थियुडई हैपोऊ एका वर्षाच्या आसपास असताना मरण पावले.आणि त्यांच्या आईने शेती करून मुलांचे पालनपोषण केले.

तामेंगलाँग हे मणिपूर उत्तर-पश्चिम उपविभागाचे मुख्यालय होते.ब्रिटिश भारत सरकारद्वारा नियुक्त ब्रिटिश शासनाने मेईंगिंग्गु चुराचंद यांना मणिपूरच्या नावाचा राजा म्हणून कायम ठेवले होते,तरीही थेट प्रशासन ब्रिटिश राजकारणी जे.सी. हिगिन्स यांच्या हातात दिले. नागा हिल्स गावांवर जिल्हा आयुक्त जे.पी. मिल्स (एक विशेषज्ञ मानववंशशास्त्रज्ञ) आणि कच्छ क्षेत्र जिल्हाधिकारी जिम्सोन यांच्या नेतृत्वाखाली होते. नागा प्रदेश हे संपूर्ण वसाहती नियंत्रणाखाली होते.

## ब्रिटिशविरोधी उपक्रम
हरका आंदोलनात ख्रिश्चन धर्माचा व पारंपरिक श्रद्धावानांचा विरोध होता.त्याच्या धार्मिक पैलूखेरीज, जडोनेंगने चळवळीचे राजकीय हेतू होते.त्यांनी आपल्या गावांना आंतर-गावच्या वैदिक आणि जातीय तणावाच्या भूतकाळातील घृणा,आणि विदेशी लोकांविरुद्ध संघटित व्हावे अशी त्यांची इच्छा होती. जडोनेंगने महात्मा गांधी यांच्या भारतातील सविनय कायदेभंग चळवळीबद्दलची योजना ऐकली होती आणि त्यांनी त्यांच्याशी एकजुटीने व्यक्त करण्याची इच्छा व्यक्त केली होती. जानेवारी १९२७ मध्ये त्यांनी सिल्हास्त येथे गांधीना स्वागत करण्यासाठी २०० नागाच्या दोन मुली आणि मुलींच्या एका नृत्य मंडळाची व्यवस्था केली. तथापि, गांधीजींची भेट रद्द करण्यात आली, त्यामुळे जडानणंग त्यांना भेटू शकले नाहीत.
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विनेश फोगट

**विनेश फोगट** (२५ ऑगस्ट, १९९४ - ) ही भारतीय कुस्तीगीर आहे. कुस्ती खेळणाऱ्या फोगट भगिनींच्यापैकी ती एक आहे. तिने २०१८ साली इंडोनेशिया येथे झालेल्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत कुस्तीमध्ये सुवर्णपदक मिळवले. आशियाई क्रीडा स्पर्धेत कुस्तीमध्ये सुवर्णपदक मिळवणारी ती पहिली भारतीय महिला ठरली. २०२० मध्ये तिला भारतातील सर्वोच्च क्रीडा पुरस्कार असलेल्या खेलरत्न पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. 

ही महावीर सिंग फोगट यांची पुतणी असून महावीर फोगट यांच्या मुली गीता फोगट आणि बबिता कुमारी फोगट तसेच रितू फोगट या सुद्धा आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये भाग घेणाऱ्या कुस्तीगीर आहेत.

## कारकीर्द 
### २०१३ आशियाई कुस्ती स्पर्धा 
२०१३ साली भारतातील नवी दिल्ली येथे झालेल्या आशियाई कुस्ती स्पर्धेत विनेशने ५२ किग्रॅ गटात कांस्य पदक जिंकले.

### २०१३ राष्ट्रकुल कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धा 
२०१३ साली जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका येथे झालेल्या राष्ट्रकुल कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धेत विनेशने ५१  किग्रॅ गटात रजत पदक जिंकले.

### २०१४ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा 
२०१४ साली ग्लासगो येथे झालेल्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत ४८ किग्रॅ गटात  विनेशने सुवर्णपदक जिंकले.

### २०१४ आशियाई क्रीडा स्पर्धा 
२०१४ साली इंचेऑन, दक्षिण कोरिया येथे झालेल्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत  ४८ किग्रॅ गटात  विनेशने कांस्यपदक जिंकले.

### २०१५ आशियाई अजिंक्यस्पर्धा 
२०१५ साली दोहा, कतार येथे झालेल्या आशियाई अजिंक्य स्पर्धेत विनेशने रौप्य पदक जिंकले. इस्तंबूल येथे २०१६ रिओ ऑलिम्पिक स्पर्धेसाठी झालेल्या पात्रता स्पर्धेत तिने अंतिम फेरी जिंकून ऑलिम्पिक स्पर्धेत सहभाग निश्चित केला.

### २०१६ ऑलिम्पिक 
२०१६ साली रीओ येथे झालेल्या ऑलिम्पिक स्पर्धेत विनेशकडून पदकाची अपेक्षा केली जात होती. मात्र चीनच्या सन यानान बरोबर झालेल्या उपांत्यपूर्व लढतीच्या वेळी गुडघ्याला दुखापत झाल्यामुळे तिला सामना सोडून द्यावा लागला.

### २०१८ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा 
२०१८ साली गोल्ड कोस्ट येथे झालेल्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत विनेशने  ४८ किग्रॅ गटात  विनेशने सुवर्णपदक जिंकले.

### २०१८ आशियाई क्रीडा स्पर्धा 
२०१८ साली इंडोनेशिया येथे झालेल्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत विनेशने सुवर्णपदक जिंकले आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकणारी ती पहिली भारतीय महिला कुस्तीगीर ठरली.

### २०२० उन्हाळी ऑलिंपिक 
### २०२४ उन्हाळी ऑलिंपिक 
२०२४ उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये ५० किग्रॅ गटातील अंतिम सामन्या आधी वजन जास्त असल्याचे आढळल्याने तिला स्पर्धेतून बाद केले गेले.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय कुस्तीगीर
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:२०१८ आशियाई खेळातील पदक विजेते
वर्ग:२०१४ आशियाई खेळातील पदक विजेते
वर्ग:राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार विजेते
वर्ग:२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील सुवर्ण पदक विजेते भारतीय
अब्दुल रसूल कुर्बान हुसेन

**अब्दुल रसूल कुर्बान हुसेन** हे सोलापूर येथील स्वातंत्र्य चळवळीतले पत्रकार होते. कुर्बान हुसेन यांना इंग्रजांनी स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभागाबद्दल दोषी ठरवून, १२ जानेवारी १९३१ रोजी फासावर चढविले. त्यावेळी कुर्बान हुसेन यांचे वय अवघे २२ वर्षे होते. एवढ्या तरुण वयात हौतात्म्य लाभलेले ते पहिलेच संपादक असावेत.

सोलापुरातील स्वातंत्र्यलढा दडपण्यासाठी इंग्रजांनी मार्शल कायदा लागू केला. त्यामुळे कुर्बान हुसेन यांचे वृत्तपत्र बंद पडले.त्यांनी १९२७ साली ‘गझनफर’ नावाचे उर्दू भाषेतील साप्ताहिक सुरू केले होते. ‘गझनफर’ या शब्दाचा अर्थ आहे सिंह. लोकमान्य टिळकांच्या ‘केसरी’ वृत्तपत्राने ज्याप्रमाणे स्वातंत्र्यलढ्यासाठी जागृती केली, त्याचप्रमाणे सोलापूर जिल्हयात कुर्बान हुसेन यांच्या ‘गझनफर’ वृत्तपत्राने कार्य सुरू केले होते. गझनफर हे नाव उर्दू भाषेतील होतं, परंतु ते मराठी भाषेत देवनागरी लिपीत छापले जात असे. त्यांनी गझनफर वृत्तपत्रातून स्वातंत्र्यलढा, कामगारांचे प्रश्न, हिदु-मुस्लिम ऐक्य यासह विविध विषयांवर लेखन केले. त्यांची भाषा प्रभावी आणि परखड होती. कुर्बान हुसेन हे एका सामान्य मुस्लिम कुटुंबात जन्माला आले. ते गिरणी कामगार होते. काँग्रेसचे कार्यकर्ते म्हणून ते ओळखले जात होते, ते सभांमध्ये अतिशय प्रभावी भाषणे करीत असत. ५ मे १९३० रोजी महात्मा गांधीजींना अटक झाल्यानंतर सोलापूर शहरात जे सभा झाली, त्यातील त्यांचे भाषण ऐकून तरुण कार्यकर्ते इंग्रजाविरुद्ध पेटून उठले होते. सोलापुरातील तरुण रस्त्यावर उतरल्यानंतर येथील परिस्थिती कलेक्टर यांच्या नियंत्रणाबाहेर गेली. त्यामुळे ९, १०, ११ मे १९३० हे तीन दिवस सोलापूर शहरात इंग्रज सरकारचे शासनच नव्हते. भारताला स्वातंत्र्य मिळण्याआधी तीन दिवस सोलापूर शहराने पूर्ण स्वातंत्र्य अनुभवले.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:भारतीय पत्रकार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील मृत्यू
वर्ग:सोलापूर
वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
बाबुराव जक्कल

सोलापूरचे सार्वजनिक काका ऊर्फ **बाबुराव जक्कल**हे सोलापूरचे स्वातंत्र्यसैनिक आणि 'सोलापूर समाचार' या दैनिकाचे संपादक होते. पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजमध्ये इंटरमध्ये शिकत असताना महात्मा गांधी यांच्या आदेशानुसार १९२० च्या असहकार आंदोलनाला प्रतिसाद देण्यसाठी शिक्षण अर्धवट सोडणारे, सोलापुरात आल्यावर वृत्तपत्र व मुद्रण व्यवसायात आयुष्याच्या अखेरपर्यंत व्यस्त राहिलेले, सोलापुरातील अनेक लोकोपयोगी संस्थेत क्रियाशील भाग घेणारे बाबुराव हे सोलापूरचे भूषण होते. 

## बालपण व शिक्षण 
त्यांचा जन्म १० सप्टेंबर १९०० साली झाला. वयाच्या ८ व्या वर्षी आईचे तर १४ व्या वर्षी वडिलांचे निधन झाले. त्यामुळे त्यांचे संगोपन मोठे बंधू विठ्ठलराव जक्कल यांनी केले. प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळेत त्यांनी शिष्यवृत्ती मिळवली. सोलापुरात त्या काळी उच्च शिक्षणची सोय नसल्याने त्यांनी पुण्यातील डेक्कन कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला पण असहकार चळवळीचा भाग म्हणून त्यांनी कॉलेजवर बहिष्कार घातला. त्यातच ते पुढे आजारी पडल्याने इच्छा असूनही पुढे पदवीपर्यंत शिकू शकले नाहीत.

## कारकीर्द 
१९२४ साली सोलापुरात परत आल्यानंतर ते चालवीत असलेल्या सोलापूर समाचार या साप्ताहिकाच्या कामात लक्ष घालायला सुरुवात केली. सोलापूर शहराला दैनिकाची गरज असल्याचे लक्षात आल्यांनतर त्यांनी सोलापूर समाचारचे दैनिकात रूपांतर केले. १९३६ साली सोलापूर जिल्ह्यावर त्यांनी ज्युबिली आवृत्ती काढली होती. संपादकाने केवळ कार्यालयात बसून अग्रलेख लिहिण्याबरोबरच जनमानस समजून घेण्यसाठी अनेक प्रकारच्या सामाजिक, सांस्कृतिक कार्यात भाग घेतला पाहिजे अशी त्यांची धारणा होती. सोलापूर नगरपालिका कामगार संघटना, साहित्य परिषद अशा विविध संस्थेत ते भाग घेत. लहानपणापासूनच त्यांना समाजसेवेची आवड होती. पूर्व भागातील तेलुगु भाषिक वस्तीमध्ये त्यांनी बालसमाज नांवाची तरुणांची संघटना काढली होती. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म
सोनेरी कोल्हा

इवलेसे|300x300अंश|सोनेरी कोल्हा

सोनेरी कोल्हा (कॅनिस ऑरियस) हा एक लांडग्यासारखी कॅनडिड आहे जो दक्षिणपूर्व युरोप, नैऋत्य आशिया, दक्षिण आशिया आणि दक्षिण-पूर्व आशियाचे प्रदेशात सापडतो. अरेबियन लांडगाच्या तुलनेत, जो सर्वात लहान राखाडी लांडगा (कॅनिस ल्यूपस) आहे, सोनेरी कोल्हा लहान आहे त्याचे लहान पाय, लहान शेपूट आणि टोकदार तोंड असते. सोनेरी कोल्ह्याचा डगला उन्हाळ्यात फिकट गुलाबी असतो आणि थंडीत तो पिवळ्या रंगात बदलतो. हा आययुसीएनच्या रेड लिस्टवरील किमान कन्सर्न सूचीत गणलेला आहे. याचे कारण याचे अस्तित्त्व भरपूर् उपलब्ध अन्न आणि इष्टतम आश्रय असलेल्या भागात आहे. ह्या ठिकाणी यांची संख्या व्यापक आहे आणि उच्च घनतेत अस्तित्त्वात आहे. यांचे पूर्वज पूर्वेकडील अरन नदीतील कुत्रा मानला जातो जो १९ करोड वर्षांपूर्वी भूमध्यसागरीय युरोपमध्ये राहत होता.
बळवंत लिमये

**बळवंत लिमये** (१८८० - १९६१) हे स्वातंत्र्यलढ्यात तुरुंगवासाची शिक्षा झालेले सोलापूरमधील पत्रकार होते. लिमये यांचा जन्म विजापूर जिल्ह्यातील ईंडी तालुक्यातील भतकूणकी गावात वतनदार घराण्यात १८८० साली झाला.

## कार्य 
लिमये हे 'गजनफर' कार अब्दुल रसूल कुर्बान हुसेन यांचे प्रेरक, तर लोकमान्य टिळकांचे अनुयायी होते. ते स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या अभिनव भारत संघटनेचे सदस्य होते. त्यांनी धोका पत्करून सावरकरांच्या १८५७ चे स्वातंत्र्यसमर या पुस्तकाची छपाई केली. याद्वारे त्यांनी सोलापुरात छपाईला प्रारंभ केला होता. याशिवाय लिमये अल्पकाळ जगलेल्या स्वराज्य' साप्ताहिकाचेही संपादक होते.

त्यांचे शालेय शिक्षण पुण्यातील न्यू इंग्लिश स्कूलमध्ये, तर महाविद्यालयीन शिक्षण  फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये झाले. लाठी,दांडपट्टा फिरवणे आणि कुस्ती अशा मर्दानी खेळांची त्यांना विशेष आवड होती. १९०४ साली बी.ए झाल्यानंतर त्यांनी गणेशोत्सव आणि शिवजन्मोत्सव यांसारख्या सार्वजनिक आणि सामाजिक कार्यात भाग घ्यायला सुरुवात केली.ही सुरुवात त्यांचा आतेभाऊ अप्पासाहेब फाटक यांच्यामुळे झाली. टिळकांच्या राष्ट्रीय विचारसरणीची छाप त्यांच्यावर पडल्यामुळे त्यांनी राजकीय चळवळीत भाग घेतला. टिळकांबरोबर त्यांचा वैयक्तिक परिचयही वाढू लागला. टिळकांनी लिमये यांची निर्भयता पाहून त्यांना 'राष्ट्रीय कार्याच्या उत्तेजनार्थ वृत्तपत्रांची गरज आहे' असे सांगून स्वराज्य साप्ताहिक काढण्यास उत्तेजन दिले. १९०७ साली चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला राष्ट्रीय बाण्याचे,तडफदार आणि स्वातंत्र्याचा पुरस्कार करणारे 'स्वराज्य' हे साप्ताहिक बळवंतराव लिमये यांच्या संपादकत्वाखाली सोलापुरातून सुरू झाले. सायन्ना नरसू गानला यांच्या दत्तप्रसाद छापखान्यात ते छापले जाई.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:इ.स. १८८० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जे.सी. कुमारप्पा

**जे सी कुमारप्पा** (४ जानेवारी १८९२-३० जानेवारी १९६०) एक भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ होते आणि ते महात्मा गांधींचे निकटचे सहकारी होते.त्यांचे मूळ नाव 'जोसेफ चेलादुरई कॉर्नेलिअस'असे होते.
## सुरुवातीचे जीवन आणि अभ्यास
जोसेफ चेल्लादुराई कुमारप्पा यांचा जन्म ४ जानेवारी १८९२ रोजी तमिळनाडूमधील तंजार येथील एका  ख्रिश्चन कुटुंबात  झाला.शलमोन दोरिस्मामीचे ते सहावे अपत्य होते.शलमोन हे सार्वजनिक बांधकाम संस्थेचे ऑफिसर होते.त्यांचे लहान भाऊ भरतन कुमारप्पा (१८९६ ते १९९५) हे देखील गांधी आणि सर्वोदय चळवळीशी जुळलेले होते. त्यांनी १९१९ साली ब्रिटनमधील अर्थशास्त्र आणि चार्टर्ड अकाऊंटेंट या विषयांचा अभ्यास केल्यानंतर आपले नाव बदलले. १९२८ मध्ये कुमारप्पा यांनी अमेरिकेला सायराकस विद्यापीठ आणि कोलंबिया विद्यापीठात पदवी मिळविण्यासाठी एडविन रॉबर्ट अँडरसन सेलिगमन यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिक्षण घेतले.
## गांधीप्रणित अर्थशास्त्र
भारतात परतल्यावर कुमारप्पा यांनी 'ब्रिटिश कर धोरण आणि त्याद्वारे भारतीय अर्थव्यवस्थेचे शोषण' या विषयावर एक लेख प्रकाशित केला. त्यांनी १९२९ मध्ये गांधी यांची भेट घेतली. गांधीजींच्या विनंतीनुसार त्यांनी गुजरातच्या ग्रामीण भागाचे आर्थिक सर्वेक्षण केले. 
१९३० आणि  १९३१ फेब्रुवारीच्या दरम्यान मिठाचा सत्याग्रह दरम्यान यंग इंडियाचे संपादक म्हणून काम करताना कुमारप्पा यांनी अहमदाबादमधील गुजरात विद्यापीठातील अर्थशास्त्र विषयातील प्राध्यापक म्हणून काम केले.
१९३५ मध्ये ऑल इंडिया व्हिलेज इंडस्ट्रिज एसोसिएशनची स्थापना करण्यात आणि त्यांना संघटित करण्यास कुमारप्पा मदत केली.
## नंतरचे जीवन
१९४७ मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर,कुमारप्पा यांनी भारतीय नियोजन आयोग आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेससाठी कार्य केले.जे शेती आणि ग्रामीण विकासासाठी राष्ट्रीय धोरणे राबविण्याचे काम करीत होते.त्यांनी चीन,पूर्व युरोप आणि जपानमध्ये राजनैतिक नेमणुकांवर जाऊन त्यांच्या ग्रामीण आर्थिक प्रणालीचा अभ्यास केला.त्यांनी श्रीलंकेत काही काळ घालवला,जिथे त्यांना आयुर्वेदिक उपचार मिळाले.
## कुमारप्पाची कामे
*कायमस्वरुपी अर्थव्यवस्था;सर्व सेवा संघ प्रकाशन,राजघाट,वाराणसी 
*सर्व सेवा संघ प्रकाशन, राजघाट,वाराणसी
*आमच्या अर्थव्यवस्थेत गाय;सर्व सेवा संघ प्रकाशन, राजघाट, वाराणसी
*गांधीवादी आर्थिक विचार; सर्व सेवा संघ प्रकाशन, राजघाट, वाराणसी
*जनतेसाठी स्वराज;हिंद किटब लि. बॉम्बे
*गांधीवादी डोळे माध्यमातून युरोप; मगनवाडी, वर्धा
*शांती आणि समृद्धी; मगनवाडी, वर्धा,१९४८
*युरोपमधील धडे; सर्व सेवा संघ प्रकाशन, वर्धा,१९५४
*माटर तालुक्याचे आर्थिक सर्वेक्षण; गुजरात विद्यापीठ;१९५२
*सध्याची आर्थिक परिस्थिती; मगनवाडी, वर्धा;१९४९
*सार्वजनिक वित्त आणि आमच्या गरिबी; नवजीवन, अहमदाबाद;१९३०
*स्वदेशी सिंधू प्रकाशन;१९९२
*तृणधान्येचे पीस; मगनवाडी, वर्धा;१९४७
*ग्रामोद्योग; मगनवाडी, वर्धा;१९४७
*क्वाईव्ह टू केनेस; नवजीवन, अहमदाबाद;१९४७
*ख्रिस्ती धर्म: त्याची अर्थव्यवस्था आणि जीवन जगता; नवजीवन, अहमदाबाद;१९४५
*स्थापन भाग II अर्थव्यवस्था; मगनवाडी, वर्धा;१९४८
*गांधीवादी अर्थव्यवस्था आणि इतर निबंध; मगनवाडी, वर्धा;१९४९
*स्टोन वॉल आणि लोअर बार; मगनवाडी, वर्धा;१९४९
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:इ.स. १८९२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ
हजरतुल्लाह झझई

**हजरतुल्लाह झझई** (२३ मार्च, १९९८ - हयात), (जन्मस्थळ:पख्तिया राज्य, अफगाणिस्तान) हा अफगाणिस्तानचा क्रिकेट खेळाडू आहे.

* आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण -  विरुद्ध १६ डिसेंबर २०१६ रोजी दुबई येथे.

वर्ग:अफगाणिस्तानचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१८

अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ २०-३१ ऑगस्ट २०१८ दरम्यान ३ टी२० व ३ एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी आयर्लंडच्या दौऱ्यावर गेला होता.

## टी२० मालिका 
### १ली टी२० 
### २री टी२० 
### ३री टी२० 
## एकदिवसीय मालिका 
### १ला एकदिवसीय सामना 
### २रा एकदिवसीय सामना 
### ३रा एकदिवसीय सामना 
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट
वर्ग:आयर्लंडमधील क्रिकेट
वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे
बजरंग पुनिया

**बजरंग पुनिया** (२६ फेब्रुवारी १९९४)  हा भारतीय कुस्तीगीर आहे. २०२० च्या तोक्यो ऑलिम्पिक स्पर्धेत त्याने ६५ किलो वजनी गटात कांस्य पदक जिंकले.

## सुरुवातीचे आयुष्य 
भारतातील हरियाणा राज्यामधील झज्जर जिल्ह्यात असलेल्या खुदान गावी बजरंग पुनियाचा जन्म झाला. वयाच्या सातव्या वर्षापासून त्याने कुस्ती खेळायला सुरुवात केली आणि हा खेळ खेळण्याकरता त्याचे वडील बलवान सिंग यांनी त्याला प्रोत्साहन दिले.हरिंदर सिंह पुनिया हा एक भाऊ आहे. भारतीय खेळ प्राधिकरणाच्या सोनीपत येथील प्रादेशिक केंद्रात त्याला कुस्ती शिकता यावी म्हणून २०१५ मध्ये त्याच्या परिवाराने सोनीपत येथे स्थलांतर केले. सुरुवातीला त्याने सोनीपत येथे आणि नंतर दिल्ली येथील छत्रसाल स्टेडियममध्ये त्याने प्रशिक्षण घेतले. पुढे कर्नालमधील हरियाणा पोलीस अकादमीत तो सराव करत होता. सध्या तो कुस्तीगीर योगेश्वर दत्त यांच्या मार्गदर्शनाखाली गोहना येथे सराव करत आहे. तो भारतीय रेल्वेमध्ये तिकीट परीक्षक म्हणून कार्यरत आहे.

## कारकीर्द 
* २०१३ आशियाई कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धा : नवी दिल्ली येथे झालेल्या या स्पर्धेत बजरंगने ६० किलो वजनी गटात कांस्य पदक मिळवले.
* २०१३ जागतिक कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धा : बुडापेस्ट, हंगेरी येथे झालेल्या या स्पर्धेत बजरंगने ६० किलो वजनी गटात कांस्य पदक मिळवले.
*२०१४ राष्ट्रकुल स्पर्धा: ग्लासगो, स्कॉटलंड येथे झालेल्या या स्पर्धेत बजरंगने ६१ किलो वजनी गटात रजत पदक मिळवले.
*२०१४ आशियाई खेळ: दक्षिण कोरियातील इंचीऑन येथे झालेल्या या स्पर्धेत बजरंगने ६१ किलो वजनी गटात रजत पदक मिळवले.
* २०१४ आशियाई कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धा : अस्ताना, कझाकिस्तान येथे झालेल्या या स्पर्धेत बजरंगने ६१  किलो वजनी गटात रजत पदक मिळवले.
* २०१७  आशियाई  कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धा : नवी दिल्ली येथे झालेल्या या स्पर्धेत बजरंगने ६० किलो वजनी गटात सुवर्ण पदक मिळवले.
*२०१८ राष्ट्रकुल स्पर्धा: गोल्ड कोस्ट, ऑस्ट्रेलिया येथे झालेल्या या स्पर्धेत बजरंगने ६५ किलो वजनी गटात सुवर्ण पदक मिळवले.

*२०१८ आशियाई खेळ : बजरंगने इंडोनेशिया येथील जकार्ता येथे झालेल्या २०१८ सालच्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत बजरंगने ६५ किलो वजनी गटात अंतिम फेरीत जपानच्या ताकातानी दाईईची या मल्लास हरवून सुवर्ण पदक मिळवले.
*२०१८ जागतिक कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धा: बुडापेस्ट येथे झालेल्या जागतिक कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धेत ६५ किलो वजनी गटात अंतिम सामन्यात जपानी मल्ल ताकुतो ओतुगारो याच्याकडून १६-९ असा पराभव पत्करावा लागल्यामुळे बजरंगला रौप्य पदकावर समाधान मानावे लागले.या पदामुळे जागतिक कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धेत दोन वेळा पदके मिळवणारा तो पहिलाच भारतीय ठरला.
*२०२२ राष्ट्रकुल स्पर्धा: बर्मिंगहॅम, इंग्लंड येथे झालेल्या या स्पर्धेत बजरंगने ६५ किलो वजनी गटात सुवर्ण पदक मिळवले.

## पुरस्कार 
* पद्मश्री पुरस्कार(२०१९)

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय कुस्तीगीर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
वर्ग:२०१८ आशियाई खेळातील पदक विजेते
वर्ग:२०१४ आशियाई खेळातील पदक विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:२०२० ऑलिम्पिकमधील कांस्य पदक विजेते भारतीय
वर्ग:२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील सुवर्ण पदक विजेते भारतीय
अरुणोदय (वृत्तपत्र)

**अरुणोदय** हे ठाणे शहरातून प्रसिद्ध होणारे पहिले मराठी दैनिक होते. काशिनाथ विष्णू फडके यांनी हे वृत्तपत्र सुरू केले. २२ जुलै १८६६ रोजी अरुणोदयचा पहिला अंक प्रकाशित झाला. मुंबईतील पहिल्या वर्तमानपत्रानंतर ३४ वर्षानंतर ठाण्यात वर्तमान पत्र सुरू झाले. ठाणे हे मुंबईच्या जवळ असून व रेल्वे सुविधा असूनही ठाण्यात वर्तमान पत्र निघण्यास खूप वर्षाचा काळ लोटला.

## इतिहास 
अरुणोदयचे संपादक फडके हे कोकणातील फणसे गावचे होते. त्यांनी पुण्याच्या एका दैनिकात जुळारी म्हणून काम केले होते. १८६५ साली त्यांनी ठाण्यात शिळाप्रेस क्रमांक १ च्या पोलीस चोकीजवळच्या चाळीत अरुणोदयची स्थापना केली. त्यांनी काढलेल्या छापखान्यातून सुरुवातीची ४ ते ५ वर्षे अरुणोदयचे अंक छापण्यात येत. त्याचवेळी अरुणोदय नावाने साप्ताहिक देखील सुरू करण्यात आले होते. साप्ताहिकाच्या संपादनाचे काम रघुनाथ शास्त्री पाहत. त्यांच्यानंतर रविवार १३ मार्चपासून अरुणोदय सुमारे ४५ वर्षे चालू होते. अरुणोदयचा वाचकवर्ग मुंबई-पुण्यासारखा सुधारलेला नव्हता आणि त्यास इंदुप्रकाशसारखा विद्वान लेखकवर्ग मिळाला नाही. या वर्तमानपत्राचा भर त्याकाळच्या रीतीनुसार बातम्यापेक्षा निबंधवजा लेखांवर असे. अरुणोदयातील लेख विद्वत्तेपेक्षा, सखोल विवेचनापेक्षा, जहाल राजकीय मतप्रणाली मांडणारे आढळतात. सन १८८५मध्ये राष्ट्रीय काँग्रेसचा जन्म होण्याआधी सुमारे २० वर्षे अरुणोदयात राजकारणावर व परकीय सत्तेच्या उच्चाटनासाठी कसे संघटित प्रयत्न व्हावयाला पाहिजेत याविषयीचे विवेचन व मार्गदर्शन असायचे.

## पहिला अंक 
२२ जुलै १८६६ रोजी अरुणोदयचा पहिला अंक प्रकाशित झाला. काशिनाथ विष्णू फडके यांनी अरुणोदय वर्तमान पत्र सुरू केले. त्यावेळी अरुणोदय साप्ताहिकाचे संपादक म्हणून रघुनाथ शंकर शास्त्री हे काम पाहत होते. रघुनाथ शास्त्री यांच्यानंतर १३ मार्च १९०४ रोजीपासून काशिनाथ विष्णू फडके यांचे नाव संपादक म्हणून छापण्यात येऊ लागले.

## संपादकीय मंडळ 
# काशिनाथ विष्णू फडके 
# रघुनाथ शंकर शास्त्री 
# धोंडो काशिनाथ फडके

## अभिनव कार्यपद्धती 
जहाल मतप्रणालीच्या पुरस्काराप्रमाणे अरुणोदयाचे काही नवीन उपक्रमही उलेखनीय आहेत. ठिकठिकाणी बातमीदार नेमून त्यांच्या करवी बातम्या मिळविण्याच्या सध्याच्या बातमीसंस्थांच्या अभावी त्याकाळची वर्तमानपत्रे ही इंग्लिश वृतपत्रांतील वा समकालीन इतर वृत्तपत्रांतील बातम्यांवर आधारित वृतसार देत असत. अरुणोदय स्वतंत्र बातमीदारांकरवी बातम्या मिळवित असे. याशिवाय नव्या वर्षांच्या पहिल्या अंकात मागील वर्षातील लेखांची आद्याक्षरनुसार यादी अरुणोदयमध्ये देण्यात येत असे.

### हिंदुपंच 
अरुणोदयात जहाल राजकीय विचार प्रदर्शित केले जात. याशिवाय अरुणोदयाच्या चालकांनी लंडन येथील पंच व तशाच प्रकारच्या गुजराती पत्राप्रमाणे हिंदूपंच नावाचे एक विनोदी पत्र चालू केले होते. या पत्रात प्रचलित राजकीय घडामोडीचे चित्रमय दर्शन दिले जात असे. चित्रांच्या खाली सूचक वाक्ये घालून चित्रातील विनोद वा प्रचाराकडे विशेष लक्ष वेधले जात असे. नंतरच्या व्यंगचित्राप्रमाणे केवळ काही रेखांच्याद्वारे विशिष्ट अर्थ सूचित करण्याइतकी त्यावेळची चित्रे नसत. हिंदुपंच पत्राचा हा प्रयत्न होता. अरुणोदयाच्या जहाल विचारसरणीमुळे ब्रिटिश राजवटीने पत्राची मुस्कटदाबी केली. सन १९११ मध्ये अरुणोदय पत्र व छापखाना सरकारी रोषाला बळी पडून बंद पडला.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:इ.स. १८६६ मधील निर्मिती
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
तानिया सचदेव

**तनिया सचदेव** (जन्म:२० ऑगस्ट,१९८६) ही एक भारतीय बुद्धिबळपटू आहे.तसेच तानिया हिने FIDEचा आंतरराष्ट्रीय मास्टर (आयएम) आणि महिला ग्रॅंडमास्टर (डब्लूजीएम) किताब जिंकला आहे.तसेच ती बुद्धिबळ या खेळाची प्रस्तुतर देखील आहे.
## सुरुवातीचे जीवन
तानियाचा जन्म दिल्लीत १९८६ साली झाला.तानिया ६ वर्षाची असताना तिच्या आईने म्हणजेच अंजु यांनी तिला या खेळाचा परिचय करून दिला.तिच्या पालकांनी तिला  व्यावसायिक प्रशिक्षण दिले.आठ वर्षांची असताना तिने पहिली आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा जिंकली.के.सी.जोशी यांनी तिला प्रशिक्षित केले.
जोशी आपल्या सुरुवातीच्या काळात आपल्या बालपणी बरेच कार्यक्रम जिंकले होते.तानिया हिने २००२ साली मारवीला मध्ये आशीयाई जूनियर गर्ल्स चैम्पियनशिप जिंकली.
## राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय प्रशंसा
२००५ मध्ये तिने महिला ग्रॅंडमास्टरचा किताब मिळवून देणारी आठवी भारतीय खेळाडू ठरली.तिने २००६ आणि २००७ मध्ये झालेल्या भारताच्या राष्ट्रीय महिला प्रीमियर बुद्धिबळ चॅम्पियनशिप मध्ये विजय मिळवला.२००७ मध्ये तेहरानमध्ये ९ राऊंडमध्ये सहा गुण मिळवून महिला आशियाई बुद्धिबळ चॅम्पियनशिप देखील जिंकली.२०००मध्ये तिला अर्जुन पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. २०१६ मध्ये,तानिया ने रेजिझीक ओपन स्पर्धेत सर्वोत्तम स्त्रीचा पुरस्कार जिंकला आणि राष्ट्रकुल महिला स्पर्धेचे विजेतेपद कलुतारा येथे जिंकले.

२००८ मध्ये महिलांच्या बुद्धिबळ ऑलिम्पियाडमध्ये तिने भारतीय राष्ट्रीय संघाकडून,२००९ व २०११ मध्ये महिला विश्वचषक बुद्धिबळ चॅम्पियनशीप,२००३ मध्ये महिला आशियाई संघ बुद्धिबळ चॅम्पियनशीप,२००६ मध्ये आशियाई खेळ व २००९ आशियाई इंडोर गेम्समध्ये खेळली आहे.सचदेवने इस्तंबूलमध्ये २०१२ मध्ये महिला बुद्धिबळ ऑलिम्पियाडमध्ये ३ संघांसाठी वैयक्तिक कांस्यपदक पटकावले.चार रौप्य पदक (२००८,२००९,२०१२ आणि २०१४)पटकावले.(तीन रौप्य आणि एक कांस्य) महिला एशियन टीक चॅम्पियनशिप जिंकली.
## वैयक्तिक जीवन
तानिया सचदेव हिने दिल्लीतील वसंत विहार येथील मॉडर्न स्कूलमध्ये शालेय शिक्षण पूर्ण केले आणि श्री वेंकटेश्वर कॉलेजमध्ये पदवी प्राप्त केली.
ती रेड बुल याची स्पॉन्सर आहे. नोव्हेंबर २०१४ मध्ये तिने दिल्ली मधील आर्किटेक्ट विराज कटारियाशी विवाह केला. ती एक प्रशिक्षित भारतीय शास्त्रीय नृत्यक आहे. तिचे छंद खरेदी करणे आणि वाचन करणे आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय ग्रँडमास्टर
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
राही सरनोबत

**राही जीवन सरनोबत** (इंग्रजी:Rahi Sarnobat) (३० ऑक्टोबर, १९९०, कोल्हापूर)  ही २५ मीटर पिस्तूल नेमबाजी स्पर्धेत भाग घेणारी एक भारतीय महिला खेळाडू आहे. राही महाराष्ट्रातील कोल्हापूर येथे राहते. 

## सुरुवातीचे दिवस 
५० मीटर रायफल प्रोन प्रकारातील विश्व विजेती नेमबाज तेजस्विनी सावंतकडून राहीने नेमबाजीची प्रेरणा घेतली. 

## कारकीर्द 
२००८ मध्ये राष्ट्रकुल युवा क्रीडा स्पर्धेत तिने पहिले सुवर्ण पदक मिळविले.आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकणारी ती पहिली भारतीय महिला आहे.

तिने महिलांच्या २५ मीटर पिस्तूल नेमबाजीसाठी २०१८ मध्ये आशियाई क्रीडा स्पर्धेत जकार्ता पालेबांग येथे सुवर्णपदक जिंकले. तसेच तिने २०१० च्या नवी दिल्लीमध्ये झालेल्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत दोन सुवर्णपदके पटकावली होती.

विश्वचषक स्पर्धेत सुवर्ण पदक जिंकणारी ती पहिली पिस्तुल नेमबाज ठरली. चॅंगवॉन येथे झालेल्या आयएसएसएफ वर्ल्ड कपमध्ये तिने २५ मीटर पिस्तूल स्पर्धा जिंकली. 

ग्लासगो येथे २०१४ च्या राष्ट्रकुल खेळात,तिने महिलांच्या २५ मीटर पिस्तूलमध्ये सुवर्ण जिंकले. त्याच वर्षी तिने इंचीऑन येथे २०१४ मध्ये आशियाई स्पर्धेत २५ मीटर पिस्तूल प्रकारात कांस्य पदक जिंकले. जिथे ती,अनीसा सय्यद आणि हीना सिद्धू या तिघी विजेत्या ठरल्या. राहीने विश्वचषक २०११ मध्ये कांस्यपदक जिंकले आणि २०१२ मध्ये लंडन ऑलिंपिकसाठी तिची निवड झाली. 

२२ ऑगस्ट २०१८ रोजी, २५ मीटर पिस्तूल प्रकारात ३४ गुण मिळवून आशियाई क्रीडा स्पर्धेत नेमबाजीत सुवर्णपदक जिंकणारी ती पहिली भारतीय महिला नेमबाज ठरली. तिने थायलंडच्या प्रतिस्पर्ध्याला सुवर्ण पदकाच्या शर्यतीत मागे टाकून हा विजय मिळविला.

मार्च २०२१ मध्ये नवी दिल्ली येथे झालेल्या आयएसएसएफ विश्वचषक स्पर्धेत राहीने २५ मीटर पिस्तूल स्पर्धेत  रजत पदक पटकावले. याच स्पर्धेत चिंकी यादव आणि मनू  भाकर यांच्यासह तिने २५ मीटर पिस्तूल सांघिक स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकले.

जून २०२१ मध्ये क्रोएशिया येथे झालेल्या आयएसएसएफ विश्वचषक स्पर्धेत राहीने २५ मीटर पिस्तूल स्पर्धेत सुवर्ण पदक पटकावले. याबरोबरच तिने २५ मीटर पिस्तूल प्रकारात जगात पहिले रॅँकिंग मिळवले.

## पुरस्कार 
२०१८ साली राहीला भारत सरकारचा अर्जुन पुरस्कार देण्यात आला.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय नेमबाज
वर्ग:२०१८ आशियाई खेळातील पदक विजेते
वर्ग:२०१४ आशियाई खेळातील पदक विजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म
बाबर हयात

**बाबर हयात** (५ जानेवारी, १९९२:अटक, पाकिस्तान - हयात) हा पाकिस्तानी जन्मलेला पण हॉंग कॉंगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व त्याच हाताने  गोलंदाजी करतो.

* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पदार्पण -  विरुद्ध १ मे २०१४ रोजी क्वालालंपूर येथे.
* आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण -  विरुद्ध १६ मार्च २०१४ रोजी चितगांव येथे.
बौधायन धर्मसूत्र

**बौधायन धर्मसूत्र** ही एक धर्मशास्त्रीय वचनांचा संग्रह आहे.

## रचना काळ
इसवी सनाच्या सहाव्या शतकानंतर या ग्रंथाची रचना बौधायन याने केली आहे असे मानले जाते. 

## संदर्भ 
वर्ग:संस्कृत साहित्य
वर्ग:हिंदू धर्म
अजय पिरामल

**अजय पिरामल**(जन्म ३ ऑगस्ट १९५५) हे भारतातील आघाडीचे उद्योगपती व पिरामल ग्रुपचे अध्यक्ष आहेत. अजय पिरामल यांची कंपनी पिरामल एंटरप्राइजेज फार्मा, हेल्थकेयर, रिअल इस्टेट, इन्फॉर्मेशन सर्विसेस, ग्लास पॅकेजिंग आणि फायनान्स सर्व्हिसच्या क्षेत्रामध्ये काम करत आहे. पिरामल ग्रुप भारताव्यतिरिक्त, अमेरिका, ब्रिटन, युरोप, जपान, आशिया आणि दक्षिण आशियासह ३० पेक्षा जास्त देशांमध्ये आपला व्यवसाय करत आहे. ह्या कंपनीची उत्पादने जगातल्या १०० पेक्षा जास्त मार्केट मध्ये विकली जातात. पिरामल एंटरप्रायझेसचे बाजार भांडवल गेल्या सात वर्षांमध्ये चार पटींनी वाढले आहे, २०१०-११ मध्ये ते सरासरी १०,००० कोटींवरून ते एप्रिल २०१८ मध्ये ४५,००० कोटी रु. इतके झाले आहे.

## सुरुवातीचे जीवन
अजय पिरामल यांचा जन्म ३ ऑगस्ट १९५५ रोजी राजस्थान मधील बागड (जिल्हा झुंझुनूं) या गावी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव गोपीकिसन पिरामल आणि आईचे नाव ललिता पिरामल होते. १९७७ मध्ये, वयाचा २२ व्या वर्षी त्यांचे आजोबा पिरामल चतुर्भुज यांनी १९३४ साली स्थापन केलेल्या वस्त्रोद्योगात काम करण्यास सुरुवात केली. १९७९ साली अजय पिरामल यांचा वडिलांचा मूत्यू झाला तर १९८४ साली त्यांचा भाऊ अशोक यांचा कर्करोगामुळे मृत्यू झाला, त्यामुळे व्यवसायाची पूर्णं जबाबदारी अजय पिरामल यांचावर येऊन पडली. त्यानंतर ते ‘पिरामल एंटरप्राइजेज’चे अध्यक्ष बनले, त्याचबरोबर मोरारजी मिल्सचे अध्यक्ष व मॅनेजिंग डायरेक्टर म्हणून नियुक्त करण्यात आले.

## व्यवसायातील कारकीर्द
१९८२ च्या दत्ता सामंत यांच्या नेतृत्त्वाखालील हरताळीने मुंबईतील कापड उद्योगाला बाहेर गेला. त्यानंतर पिरामल यांनी इतर व्यापार सुरू केले.

## संचालक आणि मंडळ सदस्य
*अध्यक्ष - पिरामल ग्रुपचे 
*अध्यक्ष - श्रीराम ग्रुप 
*बिगर कार्यकारी संचालक - टाटा सन्स लिमिटेड 
*डिन ॲडव्हायजर्स मंडळ - हार्वर्ड बिझनेस स्कूलचे सदस्य 
*अध्यक्ष आणि संचालक मंडळाचे अध्यक्ष - अनंत नॅशनल युनिव्हर्सिटी 
*अध्यक्ष - प्रथम शिक्षण संस्था 
*सदस्य - सेंट्रल बोर्ड ऑफ स्टेट बँक ऑफ इंडिया
*माजी अध्यक्ष - इंडियन इंस्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, इंदौर
* सदस्य - भारतीय उद्योग संघाच्या राष्ट्रीय परिषद

## पुरस्कार
*बिझनेस लीडर ऑफ द इयर, २०१८, इंटरनॅशनल एडव्हान्सिंग असोसिएशन लीडरशिप अवार्ड्स 
*अचिव्हमेंट अवार्ड्स, एशिया पॅसिफिक उद्यमी पुरस्कार (एपीईए) २०१८
*सीएनबीसी एशिया बिझनेस लीड ऑफ द इयर, २०१७
*सीएनबीसी एशियाचे इंडिया बिझनेस लीडर ऑफ द इयर अवॉर्ड, २०१८
*एआयएमए मॅनेजिंग इंडिया  द्वारा कॉर्पोरेट सिटीझन ऑफ द इयर अवॉर्ड, २०१६
*सेन सस्टेनेबिलिटी अवॉर्ड, २०१५
*क्रिएशेल ग्लोबल अचिवर्स पुरस्कार, २०१०

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हरुन अर्शद

**हरून अर्शद** (?:हाँग काँग - हयात) हा हाँग काँगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. 

हा हाँग काँगकडून एक प्रथम श्रेणी सामना खेळला आहे.

वर्ग:२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीगमध्ये खेळलेले खेळाडू
वर्ग:हाँग काँगचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील जन्म
अंशुमन रथ

**अंशुमन रथ ** (५ नोव्हेंबर, १९९७:हाँग काँग - हयात) हा हाँग काँगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी व त्याच हाताने गोलंदाजी करतो व कधी कधी यष्टीरक्षक म्हणून खेळतो.

* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पदार्पण -  विरुद्ध ५ नोव्हेंबर २०१४ रोजी टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड येथे.
* आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण -  विरुद्ध १४ जुलै २०१५ रोजी बेलफास्ट येथे.

वर्ग:हाँग काँगचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हाँग काँगचे टी२० क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:हाँग काँगचे क्रिकेट खेळाडू
अर्धमागधी

**अर्धमागधी** किंवा **प्राकृत** ही मध्य इंडो-आर्यन भाषांपैंकी एक आहे. या भाषेला आधुनिक उत्तर प्रदेशात प्राकृत म्हणून ओळखले जाते. ही भाषा सुरुवातीच्या काळातील बौद्ध आणि जैन धर्मातल्या लोकांच्या वापरातील पाली व सौरसेनी प्राकृत भाषेजवळची भाषा आहे. ह्या भाषेला मागधी प्राकृतच्या आधीची भाषा समजले जाते, म्हणूनच हीला अर्धमागधी असे नाव दिले गेले आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह
एहसान खान

**एहसान खान** (२७ डिसेंबर, १९८४:? - हयात) हॉंग कॉंगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व त्याच हाताने ऑफब्रेक गोलंदाजी करतो.

* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पदार्पण -  विरुद्ध ८ सप्टेंबर २०१६ रोजी एडिनबरा येथे.

* आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण -  विरुद्ध ५ सप्टेंबर २०१६ रोजी माघेरमासन येथे.

वर्ग:२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीगमध्ये खेळलेले खेळाडू
वर्ग:हाँग काँगचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हाँग काँगचे टी२० क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:हाँग काँगचे क्रिकेट खेळाडू
यिंग (साधू)

यिंग (चीनी: 義 淨; वेड-गॉल्स: आय चेिंग; ६३५-७१३ सीई) हा टॅंग राजघराण्यातील चीनी साधु होता. याचे मुळ नाव जांग वेंमिंग (चायनीज: 張文明) असे होते. आपल्या 25 वर्षांच्या प्रवासाच्या लिखित नोंदीमुळे श्रीविजयच्या प्राचीन साम्राज्याला जागतिक ज्ञान मिळाले, तसेच भारतातील चीन आणि नालंदा बौद्ध विद्यापीठ यांच्यातील वाटेवर पडलेल्या इतर राज्यांविषयी माहिती पुरवली. ते संस्कृतमधून चीनीपर्यंत मोठ्या संख्येने बौद्ध ग्रंथांच्या अनुवादासाठीही जबाबदार होते. यिजिंगचा पूर्ण बौद्ध शीर्षक "तिप्राचल धर्म मास्टर यिंग" (三藏 法師 義 淨) होता. १९व्या शतकाच्या काही प्रकाशनांमध्ये, चिनी रोमनीकरणच्या जुन्या पद्धतीने यिजिंगचे नाव मी त्सिंग असा उल्लेख आहे.
वकास खान

**वकास खान** (१० मार्च, १९९९:? - हयात) हाँग काँगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व त्याच हाताने गोलंदाजी करतो.

* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पदार्पण -  विरुद्ध १८ नोव्हेंबर २०१५ रोजी दुबई येथे.
* आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण -  विरुद्ध १८ नोव्हेंबर २०१४ रोजी कोलंबो येथे.

वर्ग:हाँग काँगचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्रिस्टोफर कार्टर

**क्रिस्टोफर कार्टर ** (९ सप्टेंबर, १९९७:हाँग काँग - हयात) हाँग काँगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी करतो व यष्टीरक्षक आहे.

* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पदार्पण -  विरुद्ध १६ नोव्हेंबर २०१५ रोजी दुबई येथे.
* आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण -  विरुद्ध २१ नोव्हेंबर २०१५ रोजी अबुधाबी येथे.

वर्ग:हाँग काँगचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हाँग काँगचे क्रिकेट खेळाडू
निजाकत खान

**निजाकत खान** (८ जुलै, १९९२:पाकिस्तान - हयात) हा पाकिस्तानी जन्मलेला पण हॉंग कॉंगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व त्याच हाताने लेगब्रेक गोलंदाजी करतो.

* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पदार्पण -  विरुद्ध १ मे २०१४ रोजी क्वालालंपूर येथे.
* आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण -  विरुद्ध १६ मार्च २०१४ रोजी चितगांव येथे.

वर्ग:२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीगमध्ये खेळलेले खेळाडू
वर्ग:हाँग काँगचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हाँग काँगचे टी२० क्रिकेट खेळाडू
लॉर्ड रिपन

**जॉर्ज रॉबिन्सन, रिपनचा पहिला मार्केस** तथा **लॉर्ड रिपन** (१८२७ - १९०९) हे भारतातील ब्रिटिश साम्राज्याचे गव्हर्नर-जनरल होते. हे ८ जून १८८० ते १३ डिसेंबर, १८८४ दरम्यान सत्तेवर होते. यांच्या कारकिर्दीत भारतात पहिला कायदा कारखाना आणि एल्बर्ट बिल हे महत्त्वाचे कायदे केले गेले तसेच स्थानिक वृत्तपत्र कायदा रद्द केला गेला.हंटर आयोगाची नेमणूक. भारतीयांची मने जिंकुन घेणारा व्हाईसराय लार्ड रिपन यांना ओळखले जाते

वर्ग:भारताचे गव्हर्नर जनरल
वर्ग:इ.स. १८२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
किंचित शाह

**किंचित देवांग शाह** (९ डिसेंबर, १९९५:मुंबई, महाराष्ट्र, भारत - हयात) हा भारतात जन्मलेला पण हॉंग कॉंगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी व उजव्या हाताने  गोलंदाजी करतो.

* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पदार्पण -  विरुद्ध ८ नोव्हेंबर २०१४ रोजी टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड येथे.
* आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण -  विरुद्ध २४ नोव्हेंबर २०१४ रोजी कोलंबो येथे.

वर्ग:२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीगमध्ये खेळलेले खेळाडू
वर्ग:हाँग काँगचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हाँग काँगचे टी२० क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:हाँग काँगचे क्रिकेट खेळाडू
जातवेद सुब्रमण्यम

**जातवेद सुब्रमण्यम** (१६ सप्टेंबर, १९९९:हाँग काँग - हयात) हा भारतीय वंशाचा पण हाँग काँगच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व त्याच हाताने लेगब्रेक गोलंदाजी करतो.

त्याने काउंटी चषकाच्या सराव सामन्यात एक प्रथम श्रेणी सामना खेळला आहे.

वर्ग:हाँग काँगचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारती खेर

इवलेसे|भारती खेर
**भारती खेर** (1969) हया एक भारतीय समकालीन कलाकार आहेत.त्यांचे काम पेंटिंग, शिल्पकृती व स्थापणे असे आहे.
## सुरुवातीचे जीवन
१९६९ साली खेर यांचा लंडनमध्ये जन्म झाला.त्यांनी न्यूकॅसल पॉलिटेक्निक मधून १९९१ पासून पेंटिंगचे शिक्षण घेतले. २३ वर्षी त्या भारतातील नवी दिल्लीत, जिथे त्या आधी  राहत होत्या आणि तिथे आज काम करतात. त्यांनी भारतीय समकालीन कलाकार सुबोध गुप्ता यांच्याशी विवाह केला. खेर यांनी कास्ट शिल्पाकृती तयार करण्यासाठी पारंपारिक भारतीय बिंदीच्या उत्पादित आवृत्त्या वापरल्या.
## पुरस्कार
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय चित्रकार
मुहम्मद स्याहादत

**मुहम्मद स्याहादत** (२४ मार्च, १९९४:जोहोर, मलेशिया - हयात) मलेशियाच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. 
मुहम्मद आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१८मध्ये खेळला. त्याला २०१८ मध्ये मलेशियात होणाऱ्या २०१८ आशिया चषक पात्रता स्पर्धेसाठी मलेशियाचा उपकर्णधार म्हणून नेमण्यात आले.

वर्ग:मलेशियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीगमध्ये खेळलेले खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अदी गोदरेज

**आदि गोदरेज**(जन्म ३ एप्रिल १९४२) हे भारतातील प्रसिद्ध उद्योगपति आणि प्रसिद्ध औद्योगिक घराने गोदरेज समूह उद्योगाचे अध्यक्ष आहेत. आदि गोदरेज हे भारतातील अब्जाधीश उद्योगपतीपैकी एक आहे. आदि गोदरेज हे अनेक भारतीय उद्योग संघटनांचे अध्यक्षही होते. २०११ पासून ते इंडियन स्कूल ऑफ़ बिझनेस बोर्डाचे अध्यक्ष आहेत, तसेच कॉन्फ़ेडरेशन ऑफ़ इंडियन इंडस्ट्रीचे पूर्व अध्यक्ष होते. २०१८ पर्यंत, आदि गोदरेज यांची संपत्ती २.९ अब्ज डॉलर्स इतकी आहे.

## सुरुवातीचे जीवन
आदि गोदरेज यांचा जन्म ३ एप्रिल १९४२ रोजी मुंबई येथे झाला. गोदरेज यांनी कॅथेड्रल आणि जॉन कॉनन स्कूल येथून आपले महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण केले, तर एम.आय.टी. स्लोअन स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट येथून एमबीए पूर्ण केले आणि एच एल कॉलेजमधून पदवी प्राप्त केली. त्यांचा व्यवस्थापनाच्या अभ्यासचा वेळेस ते पाई लैम्ब्डा फाई आणि ताऊ बीटा पाई यांचे सदस्य होते. १९६३ मध्ये त्यांनी तो अभ्यासक्रम पूर्ण केला.

## कारकीर्द
अमेरिका मध्ये एमबीए पूर्ण केल्यानंतर ते भारतात परत आले, व त्यांनी आपल्या पारिवारिक व्यवसाया मध्ये सामील झाले. त्यांनी व्यवस्थापन संरचना आधुनिकीकरण केले आणि अंमलबजावणी प्रक्रियेत सुधारणा केली. आदि गोदरेज यांनी गोदरेज समूहाला नव्या उंचीवर नेऊन ठेवले. त्यांचे भाऊ नादिर गोदरेज हे गोदरेज इंडस्ट्रीजचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि गोदरेज एग्रोवेटचे अध्यक्ष आहेत. त्यांचे चुलत भाऊ जमशेद गोदरेज हे गोदरेज अँड बॉयसचे व्यवस्थापकीय संचालक आहेत. त्यांनी मिळून गोदरेज इंडस्ट्रीजचा विकास केला. ते अनेक भारतीय व्यापार व औद्योगिक संस्था आणि संघटनांचे अध्यक्ष आहेत.

## पुरस्कार
*राजीव गांधी पुरस्कार - २००२
*द अमेरिकन इंडिया फाउंडेशन लीडरशिप इन फिलान्थ्रोप्य अवार्ड - २०१०
*‘इंटरप्रेन्योर ऑफ़ द इयर’ पुरस्कार - एशिया पसिफ़िक इंटरप्रेन्योरशिप सन्मान २०१०
*‘बेस्ट बिजनेसमैन ऑफ़ द इयर’ पुरस्कार जी.क्यू मेन ऑफ़ द इयर अवार्ड्स २०१०
*जेआरडी टाटा कॉर्पोरेट लीडरशिप सन्मान - २०१० एआईएमए
*मैनेजमेंट ऑफ़ द इयर पुरस्कार २०१० - २०११ बॉम्बे मैनेजमेंट एसोसिएशन 
*किम्प्रो प्लैटिनम स्टैण्डर्ड अवार्ड फॉर बिज़नस - २०११
*अर्न्स्ट एंड यंग इंटरप्रेन्योर ऑफ़ द इयर २०१२
*पद्म भूषण - २०१२

## वैयक्तिक जीवन
गोदरेज यांनी सामाजिक कार्यकर्त्या परमेश्वर गोदरेज यांचाशी विवाह केला. २०१६ मध्ये परमेश्वर गोदरेज यांचे निधन झाले. अदी गोदरेज मुंबई मध्ये राहतात. त्यांना तान्या दुबाश, निसा गोदरेज आणि पिरोजशा गोदरेज ही तीन मुले आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सीमा अंतिल

**सीमा पुनिया अंतिल** उर्फ **सीमा पुनिया** किंवा **सीमा अंतिल** (२७ जुलै, १९८३ - ) या एक भारतीय थाळीफेक खेळाडू आहेत. यांचे सर्वोत्कृष्ट प्रदर्शन हे २०१६ मध्ये अमेरिकेतील सलिनास (कॅलिफोर्निया) येथे पॅट यंगच्या थ्रोअर्स क्लासिक फेरीत ६२.६२ मीटर (२०५.४ फूट) आहे.

## सुरुवातीचे जीवन
सीमा अंतिल यांचा जन्म हरयाणाच्या सोनेपत जिल्ह्यातील खेढा गावात झाला. वयाच्या ११ वर्षी त्यांनी आपल्या खेळला सुरुवात केली.

सुरुवातीला ते लांब-जम्पर खेळले.  
परंतु नंतर त्यांनी डिस्कस थ्रो केला.सांतियागो येथे २००० साली जागतिक ज्युनिअर चॅम्पियनशिपमध्ये विजय मिळून त्यांना सुवर्णपदकाने सन्मानित करण्यात आले.
त्यानंतर त्यांचे उपनाम 'मिलेनियम चाइल्ड' असे ठेवले.त्यांनी सोनीपाट येथे शालेय व महाविद्यालय शिक्षण पूर्ण केले.

## कारकीर्द
सीमा यांनी २००० च्या जागतिक जुनियर चॅम्पियनशिपमध्ये सुवर्ण पदक जिंकले.परंतु स्यूडोफिड्रिनसाठी सकारात्मक औषधे चाचणीमुळे ती गमावली.त्यावेळेस अशा प्रकारचे गुन्हेगारीसाठी नियमावली लागू झाली त्यानुसार,नॅशनल फेडरेशनने तिला पदक काढून टाकल्यानंतर सार्वजनिक चेतावणी दिली.२००२ मध्ये पुढील विश्व जुनियर चॅम्पियनशिपमध्ये त्यांनी कांस्यपदक पटकावले.

२००६ च्या कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये त्यांनी रौप्यपदक जिंकले आणि २६ जून २००६ रोजी हरियाणा राज्य सरकारद्वारे भीम पुरस्काराने त्यांना सन्मानित केले. त्यांनी खेळांपूर्वी एक स्टिरॉइड (स्टॅनॉओझॉल) साठी चाचणी घेतली. त्यांना नॅशनल फेडरेशनने भाग घेण्यास मान्यता दिली. तथापि, तिने गेमसाठी संघातून वगळले.

२०१० राष्ट्रकुल खेळात त्यांनी कांस्यपदक पटकावले. २०१२ च्या लंडन ऑलिम्पिकमध्ये त्या १३ व्या स्थानावर होत्या. २०१४ मध्ये, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत त्यांनी रौप्यपदक आणि आशियाई खेळांमध्ये सुवर्ण जिंकले.

## वैयक्तिक जीवन
सीमा अंतिल यांचा विवाह त्यांचे प्रशिक्षक अंकिल पुनीया यांच्याशी झाला. ते एक डिस्कस थ्रोअर होते. ज्यांनी अथेन्समध्ये २००४ च्या उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत भारताचे प्रतिनिधित्व केले.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय थाळीफेकपटू
वर्ग:२०१८ आशियाई खेळातील पदक विजेते