open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
माउंट अबू

**माउंट अबू** हे भारताच्या राजस्थान राज्यातील सिरोही जिल्ह्यातील अरवली पर्वतश्रेणीतील एक उंच शिखर आहे. थंड हवेचे ठिकाण म्हणूनही माउंट अबू प्रसिद्ध आहे.ते गुजरात राज्याच्या पालनपूरपासून ५८ कि.मी.दुर आहे. येथे पर्वताचे २२ कि.मी. लांब आणि ९ कि.मी.रुंद असे खडकाळ पठार आहे. गुरू शिखर हे या पर्वताचे सर्वात उंच शिखर आहे.ते समुद्रसपाटीपासुन १७२२ मीटर उंच आहे.त्यास 'वाळवंटातले नंदनवन' असेही म्हणतात,कारण त्यात अनेक नद्या,तलाव,धबधबे आणि सदाहरीत जंगले आहेत. याचे प्राचिन नाव **अर्बुदांचल** असे आहे.

## इतिहास 
पुराणात या क्षेत्राचा *अर्बुदारण्य* म्हणुन उल्लेख आहे.त्यामुळे 'अबु' हे सध्या असलेले नाव त्याचा अपभ्रंश आहे. असे मानतात कि वशिष्ठ ऋषि यांनी, विश्वामित्र ऋषींशी त्यांच्या मतभिन्नतेमुळे, या पर्वताच्या दक्षिण भागात आपला शेवटचा जीवनकाल घालविला.

## पर्यटन आकर्षण 
माउंट अबू हे राजस्थानमधील एकमेव ठिकाण आहे जे १२२० मीटर उंचीवर आहे. राजस्थान व गुजरात राज्यांमधील गर्मीपासून वाचण्यासाठी याचा अनेक शतके वापर सुरू आहे. माउंट अबू वन्यजीव अभयारण्याची सन १९६० मध्ये स्थापना झाली.त्याचे क्षेत्र २९० चौरस कि.मी. आहे. 
येथे अनेक जैन मंदिरे आहेत.येथील दिलवाडा मंदिर हे संगमरवरावर नक्षिकाम केलेल्या अनेक मंदिरांचा समुह आहे.त्याचे बांधकाम ११ व्या ते १३ व्या शतकाच्या दरम्यान झाले. तेथुन जवळच मेवाडच्या राणा कुंभ ने बांधलेला अचलगढ हा किल्ला आहे.

नखी तलाव हा माउंट अबू येथील पर्यटकांच्या आकर्षणाचा बिंदू आहे.नक्की तलावाशेजारच्या टेकडीवर रघुनाथ मंदिर आणि महाराजा जयपूर यांचा राजवाडा आहे. या पर्वतावर अनेक हिंदू मंदिरे आहेत. यात अधरदेवी मंदिर पण आहे जे सलग दगडात कोरलेले आहे.गुरू शिखर पर्वताच्या टोकावर दत्तात्रेयाचे मंदिर पण आहे.माऊंट अबू वर विष्णूच्या पावलाचा ठसा आहे असा समज आहे.याव्यतिरिक्त, दुर्गा ,अंबिकामाता मंदिरेही येथे जवळच आहेत.

## कसे जाल? 
सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक हे अबू रोड आहे जे माउंट अबू गावापासुन आग्नेयेस २७ कि.मी. वर आहे.ते दिल्ली पालनपूर अमदावाद या रेल्वेमार्गावर आहे.भारताच्या बहुतेक मुख्य शहरांना जाण्यासाठी येथे रेल्वेसेवा आहे

## लोकसंख्या 
भारताच्या इ.स. २००१च्या जनगणनेनुसार या शहराची लोकसंख्या २२,०४५ येवढी आहे.

वर्ग:भारतातील पर्वतशिखरे
वर्ग:राजस्थानमधील शहरे
वर्ग:सिरोही जिल्हा
नागेश जोशी

**नागेश जोशी** (जन्म : इ.स. १९१५;  - १९५८) हे मराठी नाटककार, गीतकार होते.

## नागेश जोशी यांनी लिहिलेली नाटके आणि नाट्यगीते
* संगीत देवमाणूस
* चांद माझा हा हासरा (गायक - छोटा गंधर्व; नाटक - देवमाणूस)
* छळि जीवा दैवगती (गायक - छोटा गंधर्व; नाटक - देवमाणूस)
* दिलरुबा मधुर हा दिलाचा (गायक - छोटा गंधर्व; नाटक - देवमाणूस; राग - भीमपलास)
* सुखवीत या संसारा (गायक - छोटा गंधर्व; नाटक - देवमाणूस; राग - मालकंस)

## बाह्य दुवे  
वर्ग:मराठी गीतकार
वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड डिऑप

**डेव्हिड मॅंडेसी डिऑप** (जुलै ९, १९२७:बोर्दो, फ्रांस - १९६०:डकार, सेनेगल) हे फ्रेंच भाषेचे सेनेगाली कवी होते. त्यांना मुख्यतः त्यांच्या मूळ आफ्रिकन लोकांच्या साहित्यिक चळवळीतील योगदानासाठी ओळखले जाते. त्यांच्या कवितांतून पाश्चात्य वसाहतवादाविषयीची चीड आणि आफ्रिकेच्या स्वातंत्र्याबद्दलचा आशावाद दिसून येतो.

डेव्हिड डिऑप यांचा जन्म फ़्रान्समध्ये बोर्दो येथे झाला. त्यांचे वडील सेनेगाली, व आई कॅमेरूनिअन होती.  त्यांचे प्राथमिक शिक्षण सेनेगालात झाले. डेव्हिड डिऑप यांच्या काव्यरचनेची सुरुवात शालेय वयातच झाली.  त्यांच्या कवितांचा समावेश लेओपोल्ड सेंघोर यांनी संपादलेल्या व फ्रेंच भाषेमधील आफ्रिकन साहित्यातला महत्त्वाचा टप्पा म्हणून पुढील काळात गणल्या गेलेल्या कवितासंग्रहामध्ये करण्यात आला..

डिऑप यांचा मृत्यू १९६० साली डकार येथे एका विमान अपघातात झाला.

## संदर्भ 
वर्ग:फ्रेंच कवी
वर्ग:सेनेगाली कवी
वर्ग:इ.स. १९६० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शंकरराव चव्हाण विधी महाविद्यालय

**शंकरराव चव्हाण विधी महाविद्यालय** पुण्यातील विधी महाविद्यालय आहे. डेक्कन जिमखाना भागात असलेले हे महाविद्यालय मराठवाडा मित्रमंडळ संस्थेने चालविले आहे.

वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये
डीईएस विधी महाविद्यालय

**डीईएस विधी महाविद्यालय** भारताच्या पुणे शहरातील विधी महाविद्यालय आहे.

वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये
आय.एल.एस. विधी महाविद्यालय

पुणे येथील इंडियन लॉ सोसायटीचे ILS विधी महाविद्यालय सामान्यपणे पुण्याचे लॉ कॉलेज म्हणून ओळखले जाते. या लॉ कॉलेजची स्थापना १९२४मध्ये झाली. या महाविद्यालयात तीन आणि पाच वर्षांचे पदवी अभ्यासक्रम चालतात. एकेकाळी या कॉलेजात इंटरनंतर (आताची बारावी) प्रवेश मिळत असे.

वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ
वर्ग:महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये
विधी महाविद्यालय (शारदा भवन शिक्षण संस्था, नांदेड)

वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:नांदेड
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये
शासकीय विधी महाविद्यालय (मुंबई)

मुंबईमधील **शासकीय विधी महाविद्यालय** आशियातील सगळ्यात जुने विधी महाविद्यालय आहे. चर्चगेट भागात असलेल्या या महाविद्यालयाची स्थापना इ.स. १८५५साली झाली होती.

मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न असलेले हे महाविद्यालय महाराष्ट्र सरकारच्या आधीन आहे.

वर्ग:मुंबईमधील शैक्षणिक संस्था
यशवंतराव चव्हाण विधी महाविद्यालय (पुणे)

वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:रिकामी पाने

वर्ग:महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये
श्रीमान भागोजीशेठ कीर विधी महाविद्यालय

**श्रीमान भागोजीशेठ कीर विधी महाविद्यालय** हे महाराष्ट्राच्या रत्‍नागिरी शहरातील विधी महाविद्यालय आहे.

## निवडक माजी विद्यार्थी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:रत्‍नागिरी
वर्ग:महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये
फायर (१९९६ चित्रपट)

**फायर** हा १९९६ साली प्रदर्शित झालेला एक चित्रपट आहे. दीपा मेहताने निर्माण व दिग्दर्शन केलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये शबाना आझमी व नंदिता दास ह्यांच्या आघाडीच्या भूमिका आहेत. ह्या चित्रपटाद्वारे समलैंगिकता हा वादग्रस्त विषय भारतीय सिनेमामध्ये प्रथमच हाताळला गेला. त्यामुळे ह्या चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात अडकला. २ डिसेंबर १९९६ रोजी मुंबईमध्ये शिवसेनेने ह्या चित्रपटाविरुद्ध आंदोलन सुरू करून तोडफोड केली. इतर काही शहरांमध्ये देखील हे प्रकार घडले. तत्कालीन महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री मनोहर जोशी ह्यांनी शिवसेनेच्या कृत्याचे समर्थन करीत भारतीय संस्कृतीमध्ये अशा चित्रपटाला जागा नसल्याचे विधान केले. ह्या घटनांमुळे अभिव्यक्तिस्वातंत्र्यावर गदा येत असल्याचा दावा करून दीपा मेहता, महेश भट्ट, दिलीप कुमार इत्यादींनी सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली. १२ फेब्रुवारी १९९९ रोजी हा चित्रपट पुन्हा प्रदर्शित केला गेला. 

दीपा मेहताने नंतर ह्यासारखे सामाजिक विषय हाताळणारे अर्थ (१९९८) व वॉटर (२००५) हे दोन चित्रपट काढले.

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:इ.स. १९९६ मधील इंग्लिश चित्रपट
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी चित्रपट
तापी नदी (थायलंड)

**तापी**  ही दक्षिण थायलंडमधील सर्वांत लांब नदी आहे..

## हेही वाचा 
* तापी नदी

वर्ग:थायलंडमधील नद्या
द हितवाद

**हितवाद** हे महाराष्ट्रातील नागपूर शहरातून प्रसिद्ध होणारे इंग्लिश भाषेमधील दैनिक वृत्तपत्र आहे. १९११ मध्ये नागपुरातील स्वातंत्र्यसैनिक गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी याची सुरुवात केली होती. १९७८ मध्ये बनवारीलाल पुरोहित यांच्या मालकीच्या "पुरोहित अँड कंपनी" ने ते ताब्यात घेतले. २०११ मध्ये, वर्तमानपत्राने १०० वर्षे पूर्ण केली आणि शताब्दी महोत्सव साजरा केला.

## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील वृत्तपत्रे
लोकमत समाचार

**लोकमत समाचार** हे महाराष्ट्रातील नागपूर शहरातून प्रसिद्ध होणारे हिंदी भाषेमधील दैनिक वृत्तपत्र आहे.
लोकमत समूहाचे हे हिंदी वृत्तपत्र आहे.
मराठीत लोकमत नावाने सुद्धा आवृत्ती प्रसिद्धा होते.

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदी भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील वृत्तपत्रे
कालिदास महोत्सव

*कालिदास महोत्सव*' हा संस्कृत कवी कालिदासाच्या स्मृत्यर्थ महाराष्ट्र शासनातर्फे साजरा करण्यात येणारा महाराष्ट्रातील एक सांस्कृतिक महोत्सव आहे. हा महोत्सव पूर्वी रामटेक येथे आयोजला जात असे, पण सध्या नागपूर येथे होतो. .

पहा : कालिदास : कालिदास सन्मान पुरस्कार : कालिदास स्मारक

## संदर्भ 
वर्ग:कालिदास
वर्ग:नागपूर
वर्ग:सांस्कृतिक उत्सव
वर्ग:चित्र हवे
सत्य शिवाहून सुंदर

सत्य या जीवनमुल्याचे महत्त्व सांगणारा वक्प्रचार म्हणून प्रचलित भारतीय संकल्पना विशेषतः हिंदू धर्मीयात प्रचलित आहे. 

## प्रथम ऊपयोग
## संकल्पनेचे महत्त्व
## संकल्पनेचा आधार घेऊन केले गेलेले  लेखन आणि लेखक
वर्ग:मराठी शब्द व वाक्प्रचार
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विधी महाविद्यालय (नागपूर)

**डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विधी महाविद्यालय** हे नागपुरात असणारे एक विधी महाविद्यालय आहे.
## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची

वर्ग:नागपूर
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:महाराष्ट्रातील विधी महाविद्यालये
महड

महड हे अष्टविनायकां पैकी असलेले वरदविनायक गणपतीचे स्वयंभू स्थान आहे.  महड गाव जुन्या मुंबई-पुणे रस्त्यावर खालापूर तालुक्यात खोपोलीपासून ६ किमी अंतरावर आहे. 
रायगड किल्ले पासून जवळच आहे हे ठिकाण

वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
असहकार आंदोलन

**असहकार चळवळ** ही ४ सप्टेंबर १९२० रोजी महात्मा गांधी यांनी भारतीयांनी ब्रिटिश सरकारकडून, त्यांचे सहकार्य मागे घेण्यासाठी सुरू केलेली राजकीय मोहीम होती.

गांधीजीच्या नेत्र्त्वखाली सुरू झालेल्या या चळवळीला उस्फुर्त प्रतिसाद मिळाला असला तरी ही चळवळ अचानक स्थगित केली गेल्याने चळवळीचे उद्धिष्ट सफल होऊ शकले नाही. तथापि, ही चळवळ पूर्णपणे अयशस्वी झाली असेही मानता येणार नाही. भारताच्या स्वतंत्र -आंदोलनात या चळवळीने दिलेले योगदान अतिशय महत्त्वपूर्ण असून संपूर्ण स्वातंत्र -चळवळीला एक वेगळी दिशा देण्याचे कार्य या असहकार चळवळीने केले. या चळवळीची विहित उद्दिष्टे सफल न झाल्याने तद्वतच एक वर्षात स्वराज्य मिळवून देण्याची गांधीजीनी केलेली घोषणाही प्रत्यक्षात न उतरल्याने काही तरुणांचा गांधीजीच्या अहिंसक ल्द्ध्याव्रील विश्वास उडून स्वराज्यप्राप्तीसाठी अन्य पर्याय शोधण्यास त्यांनी सुरुवात केली.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:महात्मा गांधी
उन्हेरे

**उन्हेरे** हे रायगड जिल्ह्यातल्या, सुधागड तालुक्यातील एक गाव आहे. येथे गरम पाण्याची कुंडे आहेत.

वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
शून्य मैलाचा दगड (नागपूर)

thumb|right|200px|नागपुरातील शून्य मैलाचा दगड
भारतातील महाराष्ट्र राज्याच्या नागपूर शहरामधील **शून्य मैलाचा दगड** हे स्थापत्य अभियांत्रिकीच्या मोजणीच्या दृष्टीने निर्माण करण्यात आलेले एक स्थान आहे. नागपूर शहर भौगोलिकदृष्ट्या भारताच्या मध्यभागात असल्यामुळे, हे स्थान निर्मिण्यात आले आहे.

दगडाच्या खालच्या षटकोनी पायावर चिन्हांकित केल्याप्रमाणे खालील सारणी नागपुरातील Zero Mileपासून अंतर दर्शवते.

वर्ग:नागपूर
वर्ग:भारताचा भूगोल
भारतातील उष्ण पाण्याचे झरे

* अकलोली-भिवंडी तालुका,  ठाणे जिल्हा (महाराष्ट्र)
* उनकेश्वर-किनवट तालुका,  नांदेड जिल्हा (महाराष्ट्र)
* उन्हेरे,  रायगड जिल्हा  (महाराष्ट्र)
* गणेशपुरी- भिवंडी तालुका,  (ठाणे जिल्हा]] (महाराष्ट्र)
* चावलपानी, पंचमढीजवळ, (मध्य प्रदेश)
* तट्टापानी, सिमला (हिमाचल प्रदेश)
* तरम-चू (सिक्कीम)
* तुलशीश्याम - गीरच्या जंगलामधील  तुलशीश्यामचे देऊळ,  अमरेली जिल्हा, (गुजरात)
* देवनवरी,  गडचिरोली जिल्हा  (महाराष्ट्र)
* फुरचाचू (सिक्कीम)
* बाक्रेश्वर, वीरभूम जिल्हा, (पश्चिम बंगाल)
* बेंद्रुतीर्थ, पुट्टूर (कर्नाटक)
* बोरांग (सिक्कीम)
* मणिकरन (हिमाचल प्रदेश)
* वज्रेश्वरी-भिवंडी तालुका  ठाणे जिल्हा (महाराष्ट्र)
* युमथांग (सिक्कीम)
* युमे-सामडोंग (सिक्कीम)
* ललांग (सिक्कीम)

## हे सुद्धा पहा
गरम पाण्याचे झरे
   

 

### संदर्भ
वर्ग:उष्ण पाण्याचे झरे
वर्ग:जलीय रचना
उनकेश्वर

भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या नांदेड जिल्ह्याच्या किनवट तालुक्यातील एक स्थळ.
* येथे गरम पाण्याचे झरे आहेत. माहूरगढ- किनवट रोडवर माहूर शहरापासून २५ किमी अंतरावर सारखणी पासून पूर्वेकडे १५ किमी अंतरावर निसर्ग रम्य वातावरणात किनवट तालुक्यात वसलेले उनकेश्वर हे ठिकाण आहे.
 रामायण अध्याय-१३ मध्ये या ठिकाणाचे वर्णन आलेले आहे. आख्यायिकेनुसार प्रभू रामचंद्र १४ वर्षे वनवास भोगताना सीता व लक्ष्मणासह या ठिकाणी काही काळ व्यतीत केल्याचे वर्णन आहे. 
या ठिकाणी भृगु ऋषींनी तपश्चर्या केल्याचे वर्णन आढळून येते. 
* उनकेश्वर येथे प्राचीन शिवलिंग आहे. येथील महादेवाचे पिंड 'उपलिंग' म्हणून ओळखले जाते. ज्यांना १२ ज्योतिर्लिंगाचे दर्शन करणे शक्य नाही, त्यांनी या उपलिंगाचे दर्शन केल्यास १२ ज्योतिर्लिंगाचे दर्शन केल्यासारखे आहे, अशी आख्यायिका आहे. 
* उनकेश्वर येथे नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत. या पाण्यात सल्फर अंशतः (गंधक) हे मूलद्रव्य (अधातू)आढळतो. या पाण्यात औषधी तत्वे आढळून येतात. या पाण्यात अंघोळ केल्यामुळे त्वचेसंबंधित रोगांचे निर्मूलन होतात, अशी मान्यता आहे. यामुळे अनेक लोक येथे अंघोळ करण्यासाठी येतात. 
* उनकेश्वर येथील परिसरात उपयोगी वनौषधी सापडतात. या वनौषधींपासून पांढरा कोड, सोरॅसिस, मधुमेह इत्यादी रोंगांवर औषध तयार केली जातात. 
उनकेश्वर येथे श्रीसंस्थान, उनकेश्वर ही सेवाभावी संस्था विनामूल्य लोकसेवा करित आहे. 
श्रीसंस्थान मार्फत मोफत अन्नदान केले जाते. यासोबतच ही संस्था कुष्ठरोगीसाठी सेवा देते. 
श्री. संस्थांनतर्फे निराधार वृद्धांना आश्रय दिला जातो. या संस्थेतर्फे वृद्धाश्रम व कुष्ठरोग सेवाश्रम सेवा ही अनमोल समाजसेवा ठरते. 
शासनाकडून कोणतेही अनुदान न घेता ही संस्था भेट देणाऱ्या भाविकांसाठी मोफत अन्नछत्र, रुग्णवाहिनी सेवा व निवास सेवा पुरविते. या संस्थानातर्फे वनौषधींपासून तयार केलेले विविध रोगांवरील औषधी माफक दरात विक्री केली जातात.

वर्ग:नांदेड जिल्हा
वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समिती

**आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समिती** ही लोझान, स्वित्झर्लंड येथे असलेली क्रीडासंघटना आहे. दर ४ वर्षांनी भरवल्या जाणाऱ्या उन्हाळी व हिवाळी ऑलिंपिक खेळांचे आयोजन करण्याची जबाबदारी आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीकडे आहे.

## हे सुद्धा पहा
*आशिया ऑलिंपिक समिती

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
* यजमान शहर निवडणूक माहिती

वर्ग:ऑलिंपिक
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय संघटना
नापोली

**नापोली** किंवा **नेपल्स** ही इटली देशाच्या काम्पानिया प्रदेशाची राजधानी व इटलीमधील एक महत्त्वाचे शहर आहे. सुमारे २,८०० वर्षे जुने असलेले नापोली हे शहर प्राचीन काळापासून संस्कृती, वास्तुशास्त्र, कला, संगीत ह्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. पिझ्झा ह्या जगप्रसिद्ध इटालियन खाद्यपदार्थाचा उगम ह्याच शहरात झाला.

वर्ग:इटलीमधील शहरे
वर्ग:नापोली
वर्ग:इटलीमधील जागतिक वारसा स्थाने
वर्ग:कांपानिया प्रदेश
अंगठी

उजवे|इवलेसे|235px|अंगठी
**अंगठी** हाताच्या बोटांत घालायचा दागिना आहे.पुरातन काळापासून आपल्या देशात अंगठ्या घालताची चाल आहे. पुरुष आणि स्त्रिया, दोघेही अंगठी धारण करू शकतात. सहसा अंगठ्या सोने, चांदी, प्लॅटिनम, इ. मौल्यवान धातूंच्या असतात. अंगठ्या वळ्यांसारख्या गोलाकार किंवा एका बाजूस सपाट पृष्ठभाग आणि नक्षी असलेल्या असतात. अनेकदा या सपाट पृष्ठभागावर कोंदण करून त्यात मौल्यवान खडेही बसविले जातात. अंगठीच्या पृष्ठभागावरील नक्षीमध्ये स्वतःची ओळख पटविणारी चिह्ने घालून त्याचा उपयोग मोहोर किंवा शिक्का म्हणून होत असे.
## इतिहास 
श्राद्धाच्या वेळी यजमान दर्भाची पवित्रके घालतो. त्यासुद्धा एक प्रकारच्या अंगठयाच असे म्हणले पाहिजे.कित्येक धार्मिक लोक आपल्या बोटांत विशिष्ट प्रकारची गाठ असलेले सोन्याचे पवित्रक कायमचे घालून ठेवतात.तजंनीत (अंग्ठ्या जवळील बोट) सोन्याच्या अंगठी घालावी व अनामिकेत (करंगळीजवळ बोट) रुप्याची अंगठी घालाव,असा धार्मिक संकेत आहे.

## प्रकार 
संस्कुत साहित्यात अंगठीचे अनेक प्रकार पुढीलप्रमाणे वर्णिलेले आह	द्विहीरक - दोन बांजूस दोन हिरे व मध्ये पाचूचे खडा मिळून बनविलेली अंगठी.
#	त्रिहीरक - मध्ये मोठा हिरा व दोन बांजूस दोन लहान हिरे अशी बनवलेली अंगठी.
#	वज्र - त्रिकोनाकुती कोंदणात बसवीलेल्या हिरयाची अंगठी
#	रविमंडळ - मध्ये इतर रत्ने व त्यांच्याभोवती हिरे अशा प्रकारची अंगठी.
#	नंद्यावर्ते - चौकोण कोंदणात बसवीलेल्या रत्नांची अंगठी.
#	व्रजवेष्टक - कोंदणाचीभोवती हिरे असलेली अंगठी.
#	सूक्तिमुद्रिका - नागफणीच्या आकुतीच्या कोंदणात रत्ने जडविलेली अंगठी.

## संदर्भ 
वेढणी हा अंगठीचा एक प्रकार आहे. यात नक्षी नसून फक्त सोन्याचे गोल वेढे करून घातले जातात.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:दागिने
लोझान

**लोझान** ही स्वित्झर्लंड देशाच्या व्हो प्रदेशाची राजधानी व स्वित्झर्लंडमधील पाचव्या क्रमांकाचे शहर आहे. लोझान शहर स्वित्झर्लंडच्या पश्चिमेकडील फ्रेंच-भाषिक भागात जिनिव्हा सरोवराच्या काठावर वसले आहे. आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीचे मुख्यालय ह्याच शहरात आहे.

वर्ग:स्वित्झर्लंडमधील शहरे
नटरंग (चित्रपट)

**नटरंग** हा २०१० मध्ये प्रदर्शित झालेला रवी जाधव यांनी दिग्दर्शित केलेला मराठी चित्रपट आहे. या चित्रपटामध्ये अतुल कुलकर्णी, किशोर कदम, विभावरी देशपांडे, प्रिया बेर्डे आणि सोनाली कुलकर्णी यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. हा चित्रपट १ जानेवारी २०१० रोजी सर्वत्र प्रदर्शित झाला. सुप्रसिद्ध संगीतकार अजय अतुल यांचे संगीत या चित्रपटाला लाभले आहे.

## कथानक
या चित्रपटात चाकोरीबाहेर विचार करणाऱ्या एका सृजनशील माणसाची संघर्ष-कथा मांडलेली आहे. एक तरुण पहिलवान गुनवंतराव कागलकर उर्फ़ 'गुणा' (अतुल कुलकर्णी) याला  तमाशामध्ये राजाची मध्यवर्ती भूमिका करायची मनापासून इच्छा असते. ती न मिळाल्याने शेवटी तो स्वतःच तमाशाचा फड काढतो. आणि पुढे...

### स्रोत 
या चित्रपटाची कथा आनंद यादव यांच्या 'नटरंग' या कादंबरीवर आधारलेली आहे.

## कलाकार
* अतुल कुलकर्णी – गुनवंतराव  कागलकर उर्फ़ 'गुणा'च्या भूमिकेत
* विभावरी देशपांडे – द्वारका कागलकरच्या भूमिकेत
* सोनाली कुलकर्णी – नयना कोल्हापूरकरच्या भूमिकेत
* किशोर कदम – पांडबाच्या भूमिकेत
* प्रिया बेर्डे – यमुनाबाई सातारकरच्या भूमिकेत
* अमृता खानविलकर – पाहुणी कलाकार (वाजले की बारा) गाण्यामध्ये
* नंदकिशोर चौघुले – गावकरी

## प्रदर्शन 
नटरंग १ जानेवारी २०१० रोजी सर्वत्र प्रदर्शित झाला.
प्रदर्शित झाल्यानंतर केवळ २१ दिवसात नटरंगने ७ कोटी रु.ची कमाई केली.

## दिग्दर्शकाविषयी 
रवी जाधव ( १९७१) यांनी सर जे.जे.स्कूल ऑफ आर्ट्&zwnj;समधून कला शाखेची पदवी घेतलेली आहे. त्यांनी अनेक भाषांमधील जाहिरात क्षेत्रात कला-दिग्दर्शक म्हणून काम केलेले आहे. त्यांना जाहिरात क्षेत्रातील कामाबद्दल अनेक पुरस्कार मिळाले. नटरंग हा त्यांनी दिग्दर्शित केलेला पहिला चित्रपट होत.

## संगीत
या चित्रपटाचे संगीत ही सर्वात जमेची बाजू आहे. आजच्या काळातले आघाडीचे संगीतकार अजय अतुल यांनी या चित्रपटाला संगीत दिले आहे. या चित्रपटाची कथा / पटकथा मुख्यत्वे लोककला आणि लोकसंगीत (तमाशा) यावर आधारलेली असल्यामुळे त्या अनुषंगाने संगीत रचण्यात आलेले आहे. पिंजरा नंतर मराठीमधला हा एक महत्त्वाचा तमाशावर आधारित संगीत असलेला हा चित्रपट आहे. 'नटरंग'चे संगीत बरेच गाजले.

## गाणी
## समीक्षा
हा चित्रपट मामि (मुंबई अकादमी ऑफ मूव्हिंग इमेज)मध्ये प्रदर्शनापूर्वी दाखवला गेला. या चित्रपटाला चित्रपट रसिकांचा उदंड प्रतिसाद मिळाला.
मराठी चित्रपटांकडे प्रेक्षक पाठ फिरवत असतानाच या चित्रपटाने परत एकदा जादू करून दाखवली व मोठी कमाई केली.

## या चित्रपट महोत्सवांत नटरंग दाखवला गेला 
* मामि - मुंबई चित्रपट महोत्सव.
* गोवा चित्रपट महोत्सव
* थर्ड आय आशियन चित्रपट महोत्सव
* ३३ वा ग्यॉटेबोर्ग महोत्सव 
* म्युनिक चित्रपट महोत्सव

## बाह्य दुवे
* नटरंगचे अधिकृत संकेतस्थळ  विदागारातील आवृत्ती
* डी एन ए न्यूझ
* महाराष्ट्र टाइम्स 
* लोकसत्ता 
* फेसबुक ग्रुप
* ई-सकाळ
* टाइम्स ऑफ इंडिया
* बीगोये
* मराठी मूवी वर्ल्ड 
* फेसबुक अल्बम
* लोकसत्ता
* सकाळ  विदागारातील आवृत्ती
नॅशनल फुटबॉल लीग

**नॅशनल फुटबॉल लीग** (इंग्लिश: National Football League) ही अमेरिका देशातील एक व्यावसायिक अमेरिकन फुटबॉल संघटना आहे. १९२० साली नॅशनल फुटबॉल लीगची स्थापना करण्यात आली. सध्या ३२ खाजगी अमेरिकन फुटबॉल संघ नॅशनल फुटबॉल लीगचे सदस्य आहेत.

## सध्याचे संघ
### अमेरिकन फुटबॉल कॉन्फरन्स 
### नॅशनल फुटबॉल कॉन्फरन्स 
## हे सुद्धा पहा
*नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशन
*नॅशनल हॉकी लीग
*मेजर लीग बेसबॉल

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:अमेरिकन फुटबॉल
वर्ग:अमेरिकेतील व्यावसायिक सांघिक खेळ
बुर्ज अल अरब

इवलेसे|बुर्ज अल अरब 2025
**बुर्ज अल अरब** (अरबी: برج العرب) हे संयुक्त अरब अमिरातीच्या दुबई शहरामधील एक आलिशान हॉटेल आहे. ३२१ मीटर (१,०५० फूट) उंच असलेली बुर्ज अल अरब ही संपूर्णपणे हॉटेल म्हणुन वापरली जाणारी जगातील तिसऱ्या क्रमांकाची सर्वात उंच इमारत आहे. बुर्ज अल अरब दुबईच्या जुमेराह बीचपासुन २८० मीटर अंतरावर एका कृत्रिम बेटावर बांधण्यात आले आहे व त्याचा आकार साधारणपणे जहाजाच्या शिडासारखा आहे.

बुर्ज अल अरबचे बांधकाम १९९४ साली सुरू झाले व २००० साली ह्या हॉटेलचे उद्घाटन करण्यात आले. बांधकाम पूर्ण करण्यासाठी सुमारे ६५ कोटी डॉलर्स इतका खर्च आला. बुर्ज अल अरब हे जगातील सर्वात महागड्या हॉटेलपैकी एक मानले जाते. ह्या हॉटेलमध्ये २०२ खोल्या आहेत.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:दुबईमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:इ.स. २००० मधील निर्मिती
कोळिसरे

**कोळिसरे** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील, रत्‍नागिरी जिल्ह्यातले गाव आहे. रत्‍नागिरी-जयगड रस्त्यापासून सुमारे ३.५ कि.मी. अंतरावर, रत्‍नागिरीपासून सुमारे ४० कि.मी. अंतरावर, शास्त्री नदीच्या काठी वसलेले हे एक निसर्गरम्य गाव आहे.

या गावात श्री लक्ष्मी-केशवाचे देवस्थान आहे.

## बाह्य दुवे 
* कोळिसऱ्याचा नकाशा

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे
नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशन

नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनचा लोगो|right|thumb|120px
**नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशन** (इंग्लिश: National Basketball Association) ही उत्तर अमेरिकेतील एक व्यावसायिक बास्केटबॉल संघटना आहे. सध्या उत्तर अमेरिकेतील ३० खाजगी बास्केटबॉल संघ (२९ अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने व १ कॅनडा) नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनचे सदस्य आहेत.


वर्ग:बास्केटबॉल
वर्ग:अमेरिकेतील व्यावसायिक सांघिक खेळ
मेजर लीग बेसबॉल

मेजर लीग बेसबॉलचा लोगो|right|thumb|200 px
**मेजर लीग बेसबॉल** (इंग्लिश: Major League Baseball) ही उत्तर अमेरिकेतील एक व्यावसायिक बेसबॉल संघटना आहे. सध्या उत्तर अमेरिकेतील ३० खाजगी बास्केटबॉल संघ (२९ अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने व १ कॅनडा) मेजर लीग बेसबॉलचे सदस्य आहेत.

## संघ 
; नोंदी

: a. शिकागो व्हाइट सॉक्स, रॉयल्स, टि्वन्स, इंडियन्स आणि ब्रुअर्स या संघासह अमेरिकन लीग-मध्यची सुरुवात १९९४मध्ये झाली. १९९८मध्ये टायगर्स त्यात शामिल झाले तर ब्रुअर्स नॅशनल लीग-मध्यमध्ये गेले.
: b. शिकागो कब्स, पायरेट्स, रेड्स, ऍस्ट्रोझ आणि कार्डिनल्ससह नॅशनल लीग-मध्यची सुरुवात १९९४मध्ये झाली.
# [Orioles] Milwaukee Brewers (Western League 1894–1899) 1900–1901; St. Louis Browns 1902–1953
# [Red Sox] Boston Americans, 1901–1907
# [Yankees] Baltimore Orioles 1901–1902; New York Highlanders 1902–1912
# [Rays] Tampa Bay Devil Rays 1998–2007
# [White Sox] Sioux City Cornhuskers (Western League) 1894; St. Paul Saints (WL) 1895–1899; [played in AL-West 1969–1993]
# [Indians] Grand Rapids Rustlers (Western League) 1894–1899; Cleveland Blues 1900–1902; Cleveland Naps 1903–1914; [played in AL-East 1969–1993]
# [Twins] Kansas City Blues (Western League) 1894–1900; Washington Senators 1901–1960; [played in AL-West 1969–1993]
# [Angels] Los Angeles Angels 1961–1965; California Angels 1965–1996; Anaheim Angels 1997–2004
# [Athletics] located in Philadelphia 1901–1954, located in Kansas City 1955–1967
# [Rangers] Washington Senators 1961–1971 [played in AL-East 1969-71]
# [Braves] located in Milwaukee 1953–1965, located in Boston 1871–1952 (where they were called the Braves 1912–35 & 1941–52 and the Bees 1936–40; before 1912 known successively as the Red Stockings, Red Caps, Beaneaters, Doves, and Rustlers); [played in NL-West 1969–1993]
# २०१०मध्ये नवीन स्टेडियममध्ये गेल्यावर फ्लोरिडा मार्लिन्सचे नाव बदलून मायामी मार्लिन्स होईल.
# [Nationals] Montreal Expos 1969–2004. Major League Baseball owned the Expos from 2002 to 2004.
# [Astros] Houston Colt .45's 1962–1965; [played in NL-West 1969–1993]
# [Brewers] Seattle Pilots (AL-West) 1969; [played in AL-West until 1971, AL-East 1972–1993 & AL Central 1994–1997]
# [Dodgers] located in Brooklyn, NY, 1883–1957 (where before 1931 they were called successively the Atlantics, Grays, Bridegrooms, Grooms, Superbas, Trolley Dodgers, Dodgers, and Robins)
# [Giants] located in New York 1883–1957
# [Sun Life स्टेडियम] To be replaced in 2012 by a new स्टेडियम currently named "New Marlins स्टेडियम"
: ‡. [Angel स्टेडियम] Hosting 2010 All-Star Game
: †. [Chase Field] Hosting 2011 All-Star Game
: *. [Kauffman स्टेडियम] Hosting 2012 All-Star Game

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:बेसबॉल
बेसबॉल
कँप नोउ

right|300 px
**कॅंप नोउ** हे स्पेन देशाच्या बार्सिलोना शहरातील एक स्टेडियम आहे. कॅंप नोउ हे युरोपातील सर्वात मोठे स्टेडियम मानले जाते. येथे ९८,७८७ लोकांची बसण्याची व्यवस्था आहे. एफ.सी. बार्सेलोना हा फुटबॉल क्लब कॅंप नोउ येथुन खेळतो.

वर्ग:स्पेनमधील फुटबॉल मैदाने
वर्ग:बार्सेलोना
मझार-ए-शरीफ

**मझार-ए-शरीफ** हे अफगाणिस्तानमधील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. येथील निळी मशीद जगप्रसिद्ध आहे.

मझार-ए-शरीफ बल्ख प्रांताचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.

वर्ग:अफगाणिस्तानमधील शहरे
वर्ग:बल्ख प्रांत
वर्ग:मझार-ए-शरीफ
दिवेही भाषा

**दिवेही** किंवा **मालदीवी** ही दक्षिण आशियातील मालदीव ह्या देशाची राष्ट्रभाषा आहे. ही हिंद-आर्य भाषासमूहाच्या दक्षिण विभागातील एक प्रमुख भाषा असली तरीही ह्या गटातील इतर भाषांसोबत तिचे साधर्म्य आढळत नाही.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

## बाह्य दुवे
*माहिती 

वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह
भा
सुपर बोल

इवलेसे|right|150px|सुपर बोल लोगो
**सुपर बोल** (इंग्लिश: Super Bowl) हा अमेरिकन फुटबॉलच्या नॅशनल फुटबॉल लीग साखळीतील अंतिम फेरीचा सामना आहे. सुपर बोल हा अमेरिकेतील दूरचित्रवाणीवर सर्वाधिक पाहिला जाणारा कार्यक्रम आहे. साधारणपणे दर वर्षी फेब्रुवारी महिन्यातील पहिल्या रविवारी हा सामना खेळवण्यात येतो.

वर्ग:नॅशनल फुटबॉल लीग
पोर्टलंड (ओरेगन)

**पोर्टलंड** हे अमेरिकेच्या ओरेगन राज्यातील सर्वात मोठे व अमेरिकेतील २९वे मोठे शहर आहे. पोर्टलंड हे अमेरिकेतील सर्वात हरित तर जगातील दुसरे सर्वात हरित शहर म्हणुन ओळखले जाते.

## वाहतूक 
पोर्टलंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ येथील मुख्य विमानतळ आहे.

वर्ग:ओरेगनमधील शहरे
वर्ग:मल्टनोमाह काउंटी (ओरेगन)
काराकोरम महामार्ग

**काराकोरम महामार्ग** हा जगातील सर्वाधिक उंचीवर बांधला गेलेला रस्ता आहे. काराकोरम पर्वतरांगेतील अत्यंत दुर्गम भागातून वाट काढत हा रस्ता चीनच्या शिंच्यांग प्रांताला पाकिस्तानच्या गिलगित-बाल्टिस्तान ह्या स्वायत्त भागाशी जोडतो. याचे अधिकृत नाव पाकिस्तानात एन-३५ तर चीनमध्ये जी-३१४ आहे.

या रस्त्यावरील सर्वोच्च बिंदू खुंजेराब घाटात ४,६९३ मी उंचीवर आहे.

## इतिहास
प्राचीन काळात सिंधू नदीच्या खोऱ्यातून काश्मीर, अफगाणिस्तान, तसेच चीनकडे जाण्यासाठी हा मुख्य मार्ग होता. चीनमधील काश्गर शहराजवळ हा रस्ता रेशीम मार्गास जाऊन मिळे. १९५९ च्या सुमारास पाकिस्तान व चीनच्या शासकांनी हा रस्ता पक्का करण्यास सुरुवात केली व त्यास 'मैत्री महामार्ग' असे नाव दिले. वीस वर्षे बांधकाम चालल्यावर १९७९मध्ये हा रस्ता बांधून पूर्ण झाला. यात ८१० पाकिस्तानी तर अंदाजे २०० चीनी कामगार मृत्युमुखी पडले. पाकिस्तान व पाकव्याप्त काश्मीर भागात फ्रंटियर वर्क्स ऑर्गेनायझेशन व पाकिस्तान आर्मी कोर ऑफ इंजिनीयर्स यांनी हा रस्ता बांधला.. सुरुवातीस फक्त लष्करी हालचाली करण्यासाठी वापरात असलेला हा रस्ता १९८६ च्या सुमारास आम जनतेस खुला करण्यात आला.

### अट्टाबाद सरोवर
जानेवारी ४, इ.स. २०१० रोजी दुपारी दोनच्या सुमारास या रस्त्यावरील करीमाबाद शहराच्या उत्तरेस प्रचंड दरड कोसळली. यात रस्त्याचा मोठा भाग नाहीसा तर झालाच परंतु या अवाढव्य दरडीने जवळून वाहणाऱ्या नदीचे पात्र रोखले गेले व एक सरोवर तयार झाले. काही महिन्यांत हे सरोवर २२ किमी लांब व २०० मी खोल इतके मोठे झाले व त्यात काराकोरम महामार्गाचा १२ किमी लांबीचा भाग बुडून गेला. यानंतर या रस्त्यावरून होणारी वाहतूक थांबली आहे व चीन-दक्षिण पाकिस्तान यांच्यामधील दळणवळण बंद पडले आहे. हा रस्ता पुन्हा केव्हा व कसा सुरू होईल याबद्दल साशंकता आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:चीनचा भूगोल
वर्ग:पाकिस्तानचा भूगोल
वर्ग:ऐतिहासिक मार्ग
वर्ग:काराकोरम पर्वतरांग
सय्यद अहमद खान

*सर* **सय्यद अहमद खान** (उर्दू:سید احمد خان) (ऑक्टोबर १७, १८१७ - मार्च २७, १८९८) हे १९व्या शतकातील एक भारतीय शिक्षणतज्ञ आणि समाजसुधारक होत. भारतातील मुस्लिम समाजामध्ये इंग्रजी शिक्षणाचा प्रसार करून त्यांचा सामाजिक विकास साधण्यात त्यांचे योगदान महत्त्वाचे मानले जाते.  सर सय्यद यांनी मोहमेडन अँग्लो-ओरिएंटल कॉलेजची स्थापना केली ज्याला त्यांच्या म्रूत्यूनंतर इ.स. १९२० मध्ये अलिगढ मुस्लिम विद्यापीठ म्हणून विद्यापिठाचा दर्जा देण्यात आला.  सर सय्यद यांचा राष्ट्रीय सभेला विरोध होता कारण राष्ट्रीय सभा तिच्या धोरणांमध्ये जहाल आहे अशी त्यांची धारणा होती.

सर सय्यद यांनी भारतीय मुस्लिम समाजातील अनेक अनिष्ट प्रथांवर हल्ला चढवला. त्यांचा *पर्दा*पद्धतीला सक्त विरोध होता. त्यांनी सुफी पीर व फकिरांच्या पद्धतीला विरोध करून इस्लामच्या एकेश्वरवादाच्या शिकवणुकीवर भर दिला.  आपल्या मतांच्या प्रचारासाठी त्यांनी इ.स. १८७० मध्ये तहजी़ब-उल-अखलाक या उर्दू नियतकालिकाची सुरुवात केली. इ.स. १८७७ मध्ये त्यांची **Imperial**

 विधीमंडळात निवड करण्यात आली आणि इ.स. १८८८ मध्ये त्यांना सर या पदवीने सन्मानित करण्यात आले.

हिंदुस्तानच्या तिसऱ्या वर्गाचा तारा हां इंग्राजांकडून किताब

१८६४ ट्रान्सलेशन सोसायटीची स्थापना 

मोहमेडन अग्लो ओरियंटल स्कुलची स्थापना

मार्च २७, १८९८ रोजी वयाच्या ८०व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय समाजसुधारक
वर्ग:मराठी शब्द सुचवा
वर्ग:इ.स. १८१७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९८ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ
सीतास्वयंवर (नाटक)

**सीता स्वयंवर** हे १८४३ साली रंगमंचावर प्रथम आलेले नाटक मराठी आधुनिक नाट्यपरंपरेतील पहिले नाटक मानले जाते. आधुनिक मराठी नाटकांचे जनक मानल्या जाणाऱ्या विष्णूदास भाव्यांनी हे नाटक लिहिले व बसवले होते. नोव्हेंबर ५, १८४३ रोजी या नाटकाचा पहिला खेळ सांगली संस्थानाच्या राजवाड्यातील 'दरबार हॉलात' झाला.

## पार्श्वभूमी 
विष्णूदास भाव्यांचे वडील अमृतराव भावे हे सांगली संस्थानाचे राजे चिंतामणराव पटवर्धन यांच्या दरबारी सेवेत होते. कर्नाटकातील भागवत मंडळी कीर्तनी 'खेळ' / यक्षगान  करीत, त्याप्रमाणे खेळ रचण्याची चिंतामणराव पटवर्धनांनी विष्णूदास भाव्यांना आज्ञा केली. १८४३ साली राजांच्या पाठबळावर भाव्यांनी *सीतास्वयंवर* नाटक उभारले. ५ नोव्हेंबर, १८४३ रोजी चिंतामणराव पटवर्धनांच्या दरबारात नाटकाचा पहिला खेळ रंगला.

## हे सुद्धा पहा 
* विष्णूदास भावे

वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
श्रीधर वि. वर्तक

**श्रीधर वि. वर्तक** (१८८५ (?) / १८९४ (?) - १९५०) हे मराठी नाटककार होते.

## कारकीर्द 
### नाटके 
वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:इ.स. १९५० मधील मृत्यू
वर्तक

**वर्तक** हे मराठी आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* प.वि. वर्तक - मराठी लेखक, संशोधक
* श्रीधर वि. वर्तक - मराठी 
नाटककार.
* अण्णासाहेब वर्तक-सामाजिक पुढारी.

वर्ग:मराठी आडनावे
मधुसूदन कालेलकर

**मधुसूदन कालेलकर** (जन्म : २२ मार्च १९२४;  - वांद्रे, मुंबई, १७ डिसेंबर १९८५) हे मराठी साहित्य आणि चित्रपटसृष्टीतील एक प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांचा जन्म वेंगुर्ले येथे झाला आणि शालेय शिक्षणानंतर ते मुंबईत आले. त्यांनी गिरगावात राहून पहिले नाटक लिहिले आणि लेखनाला सुरुवात केली. नंतर ते वांद्रे येथे स्थायिक झाले आणि साहित्य सहवास वसाहतीत शेवटपर्यंत राहिले.

## साहित्य आणि चित्रपट
ते मराठी नाटककार, कथाकार, कवी तसेच मराठी आणि हिंदी चित्रपटांचे गीतकार आणि पटकथाकार म्हणून प्रसिद्ध होते. त्यांच्या हिंदी चित्रपटांमध्ये ‘बात एक रात की,’ ‘झुमरू,’ ‘दुल्हन वही जो पिया मन भाये’ यांचा समावेश आहे. मराठी चित्रपटांमध्ये ‘आम्ही जातो आमुच्या गावा,’ ‘गुपचूप गुपचूप’ ही त्यांची प्रमुख कामे आहेत.
याशिवाय, त्यांनी नाते युगायुगाचे (नाटक), पेइंग गेस्ट (नाटक), आणि हनीमून (कथासंग्रह) ही पुस्तके लिहिली.

## पुरस्कार
*फिल्म फेअर १९७८: ‘दुल्हन वही जो पिया मन भाये’ साठी सर्वोत्तम पटकथा पुरस्कार.

## स्मरण
१७ डिसेंबर १९८५ रोजी त्यांचे निधन झाले. वांद्रे येथील साहित्य सहवासाकडे जाणाऱ्या रस्त्याला त्यांचे नाव देण्यात आले आहे.
ते मराठी साहित्य आणि चित्रपटसृष्टीतील एक दिग्गज व्यक्तिमत्त्व होते.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
आशा बगे

**आशा बगे** या मराठी भाषेत लिहिणाऱ्या भारतीय कादंबरीकार व लेखिका आहेत. त्यांच्या भूमी या कादंबरीला २००६चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.

आशा बगे यांचे बालपण नागपूर येथे गेले. त्यांचे वडील वकील होते. बगे यांचे मराठी साहित्य व संगीतात पदव्युत्तर शिक्षण झाले आहे. नोकरी न करता घरसंसार सांभाळून लेखनाचा छंद जोपासला. आशा बगे यांच्या लेखनाची सुरुवात ‘सत्यकथे’पासून झाली. त्यांची गाजलेली कथा ‘रुक्मिणी’ १९८० साली प्रसिद्ध झाली. मौजचे श्री.पु. भागवत व राम पटवर्धन यांनी मग आशा बगेंच्या लेखनशैलीला आकार दिला व नंतर मौज व बगे असे समीकरण जुळून गेले. मौजच्या दिवाळी अंकात नेमाने लेखन करणाऱ्या आशा बगे यांचा  २०१८ सालापर्यंतचा प्रकाशित ग्रंथसंभार  १३ लघुकथासंग्रह, सात कादंबऱ्या, ललितलेखांची दोन पुस्तके असा व्यापक आहे.

आशा बगे यांचा ‘मारवा’ हा कथासंग्रह विशेष प्रसिद्ध आहे, तर ‘भूमी’ व ‘त्रिदल’ या कादंबऱ्यांना अनेक सन्मान मिळाले आहेत.  ‘भूमी’ला २००७चा साहित्य अकादमीचा पुरस्कार मिळाला. यात त्यांनी प्रथमच एका तमिळ मुलीचे भावविश्व रेखाटले आहे. ‘दर्पण’ हा त्यांचा गाजलेला कथासंग्रह.  या पुस्तकासाठी केशवराव कोठावळे पुरस्कार त्यांना मिळाला.

आशाताईंना संगीताची खूप आवड आहे. संगीतावर त्यांनी अनेकदा लिहिलेही आहे. त्यांच्या लेखनातसुद्धा संगीताचा संदर्भ हमखास येतोच. त्यांचे आयुष्य मोठय़ा व एकत्रित कुटुंबात गेले. त्याहीमुळे असेल, पण अशा कुटुंबांत होणारी स्त्रियांची घुसमट अनेक कथांमधून त्यांनी समर्थपणे मांडली आहे.

## आशा बगे यांचे प्रकाशित साहित्य 
* अनंत (कथासंग्रह)
* अनुवाद (माहितीपर)
* ऑर्गन (कथासंग्रह)
* आशा बगे यांच्या निवडक कथा (संपादित, संपादक - प्रभा गणोरकर)
* ऋतूवेगळे (कथासंग्रह)
* चक्रवर्ती (धार्मिक)
* चंदन (कथासंग्रह)
* जलसाघर (कथासंग्रह)
* त्रिदल (ललित)
* दर्पण (कथासंग्रह)
* धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे (ललित कथा)
* निसटलेले (कथासंग्रह)
* पाऊलवाटेवरले गाव (कथासंग्रह)
* पिंपळपान भाग १, २, ३ (कथासंग्रह; सहलेखक - शं.ना. नवरे, हमीद दलवाई)
* पूजा (कथासंग्रह)
* प्रतिद्वंद्वी (कादंबरी)
* भूमिला आणि उत्सव (कथासंग्रह)
* भूमी (कादंबरी)
* मांडव
* मारवा (कथासंग्रह)
* मुद्रा (कादंबरी)
* वाटा आणि मुक्काम (अनुभव कथन; सहलेखक - भारत सासणे, मिलिंद बोकील, सानिया)
* वामन चोरघडे यांच्या निवडक कथा भाग  १, २ (संपादित)
* श्रावणसरी
* सेतू (कादंबरी)

## पुरस्कार आणि सन्मान 
* दर्पण या  कथासंग्रहासाठी केशवराव कोठावळे पुरस्कार
* 'भूमी'साठी २००६चा साहित्य अकादमी पुरस्कार 
* २०१२चा मालतीबाई दांडेकर पुरस्कार
* २०१८ : राम शेवाळकर यांच्या नावाचा (पहिला) साहित्यव्रती पुरस्कार
* विदर्भ साहित्य संघाच्या पहिल्या लेखिका संमेलनाचे अध्यक्षपद

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अंतरिम अर्थसंकल्प

ज्यावर्षी लोकसभेची अथवा विधानसभेची सार्वत्रिक निवडणूक घेण्यात येते त्यावर्षी अंतरिम अर्थसंकल्प सादर करण्यात येतो म्हणजेच सरकारची मुदत संपत आली असेल तर सरकार "लेखनुदान" (Votes on Account) सादर करते. यामध्ये जमाखर्चाचा तपशील असतो. संपूर्ण अर्थसंकल्प सादर करायचा अधिकार सत्ताधारी सरकारला असतो. परंतु निवडणुका जवळ आल्यावर, नक्की सत्तेत कुठले सरकार येणार हे माहिती नसल्याने हंगामी अर्थसंकल्प किंवा अंतरिम अर्थसंकल्प तयार केला जातो.

## संदर्भ
वर्ग:अर्थशास्त्र
वर्ग:अर्थव्यवस्था
वर्ग:विकास अभ्यास
जी-२०

thumb|right|300px|जी-२० समूहातील देश दर्शवणारा नकाशा
**जी-२०** हा जगातील २० प्रमुख देशांच्या अर्थमंत्री व मध्यवर्ती बँकेच्या गव्हर्नरांचा एक गट आहे. वास्तविकपणे ह्या गटात १९ देश व युरोपियन संघाचा सहभाग आहे. युरोपीय परिषदेचे अध्यक्ष व युरोपीय मध्यवर्ती बँकेचे अध्यक्ष युरोपियन संघाचे जी-२० मध्ये प्रतिनिधित्व करतात. जी-२० सदस्य देशांचा एकत्रित जीडीपी जगाच्या ८५ टक्के आहे व हे २० देश एकूण जागतिक व्यापाराच्या ७५ टक्के व्यापारासाठी कारणीभूत आहेत. 2008च्या सुरुवातीच्या बैठकीपासून जी -20 देशांच्या प्रमुखानी ठराविक कालावधीत परिषदेत वेळोवेळी सह्भाग घेतला आहे आणि अलिकडच्या वर्षांत आपल्या कार्यसूचीच्या विस्तारामुळे या गटामध्ये वित्त मंत्री आणि परराष्ट्र मंत्र्यांची स्वतंत्र सभा देखील आयोजित केली जातात.

जी - २० च्या सदस्यतेमध्ये १९ वैयक्तिक देश आणि युरोपियन संघ (ईयू) यांचा समावेश आहे. युरोपियन युनियनचे प्रतिनिधित्व युरोपियन कमिशन आणि  याने केले आहे. एकत्रितपणे, जी २० देशांमध्ये एकूण जागतिक उत्पादनापैकी ८५% जागतिक जीडीपी , जागतिक व्यापाराच्या ८०% किंवा (ईयूच्या अन्तर्गत व्यापाराचा समावेश नाही तर ७५%) आणि जगाच्या लोकसंख्येच्या दोन-तृतीयांश व्यापाराचा वाटा आहे.

२००९ आणि २०१० च्या दरम्यान झालेल्या जी २० शिखर परिषदेचे संमेलन अर्ध वार्षिक होती. नोव्हेंबर २०११ च्य कान्स् संमेलना पासून सर्व जी-२० परिषदेचे आयोजन दरवर्षी झाले.

जी-२० सदस्यांमध्ये भारतासह अनेक विकसनशील देशांचा समावेश आहे.

## सदस्य 
## **जी-२० चे आयोजक पद** 
कोणता सदस्य देश जी-२० नेत्यांच्या एका विशिष्ट वर्षासाठी बैठक बोलावतो, कोणता देश या बैठकीचे अयोजन करनार  हे ठरवण्यासाठी सर्व २० सार्वभौम देश पाच वेगवेगळ्या गटांत एकाला विभागले जातात. प्रत्येक समूहात जास्तीतजास्त चार राष्ट्रे आहेत. ही प्रणाली २०१० पासून अस्तित्वात आली आहे, जेव्हा दक्षिण कोरिया जो गट 5 मध्ये आहे, जी -२० बैठक आयोजित केली होती. खालील तक्त्यामध्ये राष्ट्राच्या गटांची सूची दिलेली आहे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संघटना
वर्ग:जी-२०
मुक्तागिरी

**मुक्तागिरी** हे भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील ठिकाण असून जैनधर्मीयांचे प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे. हे ठिकाण महाराष्ट्राच्या अमरावती पासून हे ६५ कि.मी. दूर आहे. हिरव्यागार डोंगराच्या कुशीत ५२ पांढरी शुभ्र संगमरवरी मंदिरे, धबधबा, गोमुखातून येणारे पाणी ही येथील वैशिष्ट्ये आहेत. डोंगरावर असलेल्या येथील मंदिरात जाण्यासाठी सहाशे पायऱ्यांचा प्रवास करावा लागतो. मंदिरात तीर्थंकर पार्श्वनाथांची मूर्ती आहे. जैन धर्मीयांच्या 'अतिशय क्षेत्रांपैकी' हे एक आहे.

## बाह्य दुवे 
* चिखलदरा.ऑर्ग - मुक्तागिरी 
* जैनतीर्थ्स.कॉम - मुक्तागिरी 

वर्ग:जैन तीर्थक्षेत्रे
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
रणगाडा

१ मे हा दिवस भारतात **रणगाडा दिन** (आर्मर डे) म्हणून साजरा केला जातो. १ मे १९३८ रोजी द सिंध हॉर्स या घोडदळाच्या पहिल्या रेजिमेंटचे **रणगाडा** दलामध्ये रूपांतर करण्यात आले होतेthumb|right|300pxहिंदुस्थानच्या संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेने (DRDO) देशातला पहिला मानवरहित रणगाडा तयार केला आहे. या रणगाड्याचे तीन प्रकार असून यातील एक रणगाडा सुरूंगात लपवून ठेवलेला दारुगोळा शोधून काढेल, तर दुसरा गस्त घालून शत्रुंच्या हालचालींची अचूक माहिती टिपेल आणि तिसरा हल्ल्यांची माहिती देण्याचे काम करणार आहे. या रणगाड्याचे नाव मंत्रा  असे ठेवण्यात आले आहे. संपूर्ण देशी बनावटीचे हे रणगाडे असून लढाऊ वाहने संशोधन आणि विकास विभागाने (CVRDE) या रणगाड्याची निर्मिती केली आहे.

नक्षल प्रभावित क्षेत्रात हे रणगाडे उपयुक्त ठरू शकतात असे निमलष्करी दलाने म्हणले आहे. तसेच त्यांच्या रचनेत थोडाफार बदल करण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. रिमोट कंट्रोलच्या मनुष्यहानी टाळता येईल, असे अधिकाऱ्यांनी म्हणले आहे.

राजस्थानच्या वाळवंटात ५२ अंश सेल्सियस तापमानात या रणगाड्यांची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली. अत्याधुनिक सामुग्रीने सज्ज असलेल्या या रणगाड्यांमध्ये कॅमेरा व लेझर रेंज फाइंडर बसवण्यात आले आहेत. ज्यामुळे १५ किलोमीटर अंतरावरूनही शत्रूंच्या हालचाली टिपता येणार आहेत.
चित्र:British prototype tank of 1915, nicknamed "Mother".jpg|Mark I tank, the first combat tank
चित्र:Stuart m5a1 cfb borden 1 2007.jpg|Light Tank M5A1 Stuart
चित्र:British commander and Indian crew encounter elephant near Meiktila.jpg|M4 Sherman next to an Indian elephant
चित्र:Comet Ps 252-24.JPG|Tank, Cruiser, Comet I (A34)
चित्र:The old horse.jpg|टी-54, first generation main battle tank (MBT)
चित्र:AB133 - Vijayanta MBT.JPG|Vijayanta, second at generation MBT
चित्र:Indian Army T-72 image 2.jpg|टी-72, once the most widely deployed MBT in the world
चित्र:Indian Army T-90-2.jpg|टी-90, third generation MBT
चित्र:IA T-90 in action.jpg|टी-90 tanks on manœuvers
चित्र:Arjun MBT bump track test 2.JPG|अर्जुन रणगाडा
चित्र:T72 crew.svg|टी-72 crew: 1. driver, 2. commander, 3. gunner, 4. carousel
चित्र:105mm tank gun Rifling.jpg|Rifling of a 105mm Royal Ordnance L7 tank gun

वर्ग:सैन्य तंत्रज्ञान
वर्ग:लढाऊ वाहने
बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २०१०

**२०१० बांगलादेश त्रिकोणी मालिका** ही ,  व  मध्ये खेळली गेलेली एक-दिवसीय क्रिकेट स्पर्धा होती.

ही मालिका जानेवारी ४, इ.स. २०१० आणि जानेवारी १३, इ.स. २०१० दरम्यान खेळली गेली.

## संघ
## साखळी सामने गुणतालिका
## साखळी सामने
### पहिला सामना
### दुसरा सामना
### तिसरा सामना
### चौथा सामना
### पाचवा सामना
### सहावा सामना
## अंतिम फेरी
वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे
वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे
वर्ग:इ.स. २०१० मधील क्रिकेट
शाकिब अल हसन

**शाकिब अल हसन** हा एक बांगलादेशी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू आहे जो एका दशकासाठी खेळातील तिन्ही स्वरूपात सातत्याने आयसीसीचा अष्टपैलू खेळाडू होता.
शाकिब अल हसन ( बंगाली : সাকিব আল হাসান ;  २ 24 मार्च १ 198 77 ) हा एक बांगलादेशी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू आहे जो दशकासाठी खेळातील तिन्ही स्वरूपात सातत्याने आयसीसीचा अष्टपैलू खेळाडू होता. [१] [२]  विस्डेन क्रिकेटरच्या पंचांगानुसार त्याला शतकाचा दुसरा सर्वात मौल्यवान खेळाडू म्हणून स्थान देण्यात आले .  २०१ 2019 मध्ये ईएसपीएन वर्ल्ड फेम १०० द्वारा त्याला जगातील सर्वात प्रसिद्ध leथलिट्स म्हणूनही स्थान देण्यात आले.  मधल्या फळीत डावखुरा फलंदाजी करणाऱ्या त्याच्या आक्रमक शैलीने डाव्या हाताच्या ऑर्थोडॉक्सवर नियंत्रण ठेवले.गोलंदाजी आणि अ‍ॅथलेटिक क्षेत्ररचनामुळे त्याला जगातील अव्वल लीगमध्ये ट्रॉफी जिंकण्यास मदत झाली आहे.

वर्ग:बांगलादेशचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:खुलन्यातील व्यक्ती
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ब्लॅकबक राष्ट्रीय उद्यान

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राष्ट्रीय उद्याने

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:भावनगर जिल्हा
बुक्सा व्याघ्र प्रकल्प

**बुक्सा व्याघ्र प्रकल्प** भारताच्या बुक्सा राष्ट्रीय उद्यानातील ७६० किमी२ भागात असलेला प्रदेश आहे. येथे वाघ आढळतात.

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राष्ट्रीय उद्याने

वर्ग:भारतातील व्याघ्र प्रकल्प
गिंडी राष्ट्रीय उद्यान

250 px|इवलेसे|ाचे प्रवेशद्वार

**गिंडी राष्ट्रीय उद्यान** हे भारताच्या तामिळ नाडू राज्यातील चेन्नई शहराच्या गिंडी भागामधील एक छोटे उद्यान आहे. केवळ   क्षेत्रफळ असलेले गिंडी उद्यान भारतामधील मोठ्या शहरांमध्ये स्थित असलेल्या फार मोजक्या राष्ट्रीय उद्यानांपैकी एक आहे.
250 px|इवलेसे|डावे|येथील एक काळवीट
## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राष्ट्रीय उद्याने

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:चेन्नई
हेमिस राष्ट्रीय उद्यान

**हेमिस राष्ट्रीय उ्यान** हे भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील संरक्षित उपवन आहे. लद्दाख भागात असलेले या उपवनात हिमबिबट्या आढळतो.

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राष्ट्रीय उद्याने

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीर
हजारीबाग वन्यजीव अभयारण्य

**हजारीबाग राष्ट्रीय उद्यान** भारताच्या झारखंड राज्यातील अभयारण्य आहे. हे रांचीपासून ८९ किमी अंतरावर असून याची रचना इ.स. १९५५ मध्ये करण्यात आली .हजारीबाग राष्ट्रीय उद्यान विविध वनस्पती आणि प्राण्यांनी समृद्ध आहे. हे उद्यान हत्ती, वाघ, जंगली अस्वल, बिबट्या, हरीण आणि इतर अनेक प्राण्यांच्या प्रजातींचे घर आहे. तेथे तुम्हाला अस्वलही पाहालया मिळेल, ते रांचीपासून १९५ किमी अंतरावर आहे. 

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राष्ट्रीय उद्याने

वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
वर्ग:रिकामी पाने
किश्तवाड राष्ट्रीय उद्यान

**किश्तवाड राष्ट्रीय उद्यान** भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील अभयारण्य आहे. हे अरण्य रिनाय नदीच्या दक्षिणेस, किबार नदीच्या उत्तरेस आणि मारवा नदीच्या पूर्वेस आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राष्ट्रीय उद्याने

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीर
बासर

right|thumb|350px|बासर येथील सरस्वतीदेवीचे मंदिर
**बासर** हे भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील आदिलाबाद जिल्ह्यातील गोदावरी नदीच्या काठाजवळ वसलेले एक गाव आहे. या गावात सरस्वतीची वालुकामय मूर्ती असलेले मंदिर आहे. बासर रेल्वे स्टेशनापासून सुमारे एक कि.मी. अंतरावर व्यास सरोवराच्या काठावर हे पुरातन मंदिर आहे.
* जवळच व्यासांचेही मंदिर आहे.
* या सरस्वतीसमोर, मुलांना शाळेत घालण्यापूर्वी आणि शिक्षणास सुरुवात करण्यापूर्वी, पाटी पुजण्याची **अक्षराभ्यास** पद्धत आहे.

जवळच **वेदवती** नावाची एक शिळा आहे. या शिळेवर आघात केल्यास चारही बाजूंनी चार वेगवेगळ्या प्रकारांचे ध्वनी निघतात.

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:हिंदू मंदिरे
सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प

***सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्प*** विदर्भाबाहेर असलेला महाराष्ट्रातील हा एकमेव व्याघ्रप्रकल्प पश्चिम महाराष्ट्रात वसलेला आहे. सातारा जिल्ह्यात असलेले **कोयना अभयारण्य**+ व शेजारच्या सांगली, कोल्हापूर जिल्ह्यात विस्तारलेलं **चांदोली राष्ट्रीय उद्यान** मिळून हा व्याघ्र प्रकल्प निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्रात मेळघाट, ताडोबा-अंधारी व पेंच व्याघ्र प्रकल्पानंतर घोषित झालेला हा ४था व्याघ्र प्रकल्प आहे.

## भौगोलिक क्षेत्रफळ
कोयना आणि चांदोली अभयारण्याचे संरक्षित क्षेत्र मिळून २००७ मध्ये सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाची निर्मिती करण्यात आली. हा व्याघ्र प्रकल्पाचे एकूण क्षेत्र ११६५.५७ किमी२ असून याचे बफर क्षेत्र ६००.१२ किमी२ आणि अतिसंवदेनशील अधिवास क्षेत्र ५६५.४५ किमी२ आहे. सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाचे बफर क्षेत्राच्या सीमा एकूण चार जिल्ह्यात पसरलेल्या आहेत.
(१.सातारा २. सांगली ३.कोल्हापूर & ४. रत्‍नागिरी.)

### पूर्व सीमा
पूर्व सीमे मध्ये नित्रळ, निगुडवाडी, दिघवळे, टेकवली, खडगाव, ठोसेघर, बोपोली, सावघर, निवकणे, दिवशी खुर्द खिवशी, बोंद्री घेरादातेगड येराड, शिरळ, मारुल, वांझोळे, गोपटवाडी, गोवारे, काडोली चाफेर, रिसवड, पांचगणी गुरेघर, काहीर, पळशी, तामीण, उदावळे, रुळे, उमरकांचन, निगडा, घोटील, मेढा, निवी, काळगाव गावांची शीव या गावांचा समावेश आहे.

### पश्चिम सीमा
पश्चिम सीमे मध्ये रत्‍नागिरी जिल्हा हद्द, बामणोली, मारळ, निगुडवाडी, कुंडी गावांची शीव, कुंडी स.नं. ५९, ५२,५१,६७, ६८, रत्‍नागिरी जिल्हा हद्द, रातावी स.नं. २० (भाग), रत्‍नागिरी जिल्हा हद्द, निवे स.नं. ४४, ४२, ३९, ४१, ४०, ३९, ३८, ७२, ७१, कुंभाउ स.नं. १८८, १९७,१०३  इत्यादी भागाचा समावेश आहे.

### दक्षिण सीमा
दक्षिण सीमे मध्ये आरळे, सोनवडे, शितुर गावांची शीव व उदगिरी, गोळवणे, परळे निनाई, वाकोली, चांदोली, केले, तळवडे, आंबा गावांतील वनेत्तर क्षेत्र  इत्यादी गावांचा समावेश आहे.

### उत्तर सीमा
उत्तर सीमे मध्ये दाभे तुर्क, झाडाणी, सालोशी, दोडाणी, रेनोशी, रुळे, गावडोशी, आवळण, वालना, अहिर, दरा (इनाम), बामणोली, फळणी, कास, भांबवली, धावली, नावळी, वेणखोल गावांची शीव यांचा समावेश आहे.

## बाह्य दुवे
*| महाराष्ट्र टाईम्स मधील लेख
*| लोकसत्ता पेपरमधील लेख
*| गर्जा महाराष्ट्र या मराठी संकेतस्थळावरून साभार 

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील व्याघ्र प्रकल्प
वर्ग:महाराष्ट्रातील अभयारण्ये
गंगोत्री राष्ट्रीय उद्यान

250 px|विनाचौकट|right
**गंगोत्री राष्ट्रीय उद्यान** हे भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील उत्तरकाशी जिल्ह्यामधील एक उद्यान आहे. १,५५३ चौरस किमी इतक्या क्षेत्रफळावर पसरलेले हे राष्ट्रीय उद्यान येथील निसर्गसौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राष्ट्रीय उद्याने

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:उत्तराखंड
प्रभाकर ऊर्ध्वरेषे

(९ जानेवारी १८१९:  -     ) हे साम्यवादी विचारसरणीचे मराठी लेखक व पत्रकार होते.

*नवे जग* या साम्यवादाला वाहिलेल्या मराठी नियतकालिकाचे ते १९४० च्या दशकांत मुख्य संपादक होते. १ जानेवारी १९४६ला नागपूरहून सुरू झालेल्या  'युगवाणी' त्रैमासिकाचे  मधुकर आष्टीकर यांच्यानंतरचे संपादक होते. 

भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाची जडण-घडण व स्थित्यंतरे जवळून अनुभवलेल्या ऊर्ध्वरेष्यांनी, पूरण चंद जोशी व भालचंद्र रणदिवे ह्या पक्षातील दोन सर्वोच्च नेत्यांमधील संघर्ष आपल्या आत्मचरित्रात विस्तृतपणे मांडला आहे.

## प्रकाशित साहित्य
* आई (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक - मॅक्झिम गाॅर्की)
* बियॉन्ड द लास्ट ब्लू माऊंटन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक - रूसी लाला)
* शृंखलाबद्ध प्राॅमिथ्यूस (ग्रीक नाट्यकृतीचे भाषांतर)
* सफलतेमधील आनंद - जे.आर.डी. टाटा (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक - रूसी लाला)
* हरवलेले दिवस (आत्मचरित्र)

## इतर
### सहा ग्रीक नाट्यकृतीचे अनुवाद : लेखक आणि (नाट्यकृती)
प्रभाकर ऊर्ध्वरेषे (शृंखलाबद्ध प्राॅमिथ्यूस), माधुरी भिडे (ॲगमेमनॉन, कोईफोरी, युमेनिडीज्‌) व आ.ना. पेडणेकर (थीब्सवर सातांची चढाई, शरणार्थी) यांनी  केले असून, त्यांचा संच महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळातर्फे प्रकाशित करण्यात आला आहे.

## पुरस्कार
* साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९८९): *हरवलेले दिवस*

## संदर्भ
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:साम्यवाद
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
नानासाहेब गोरे

**नारायण गणेश गोरे** तथा **नानासाहेब गोरे** (जून १५, इ.स. १९०७ - मे १, इ.स. १९९३) हे समाजवादी विचारवंत तसेच मराठी लेखक आणि भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील सैनिक होते.

## लेखन 
हैदराबाद संस्थानातील गुलबर्गा तुरुंगात शिक्षा भोगत असताना फेब्रुवारी ते डिसेंबर इ.स. १९४२ पर्यंत त्यांनी लिहिलेली दैनंदिनी *कारागृहाच्या भिंती* ह्या नावाने इ.स. १९४५ साली प्रसिद्ध झाली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* समाजवादी आधारवड नानासाहेब गोरे. म.टा. १ मे, २००८ 

वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:पुण्याचे महापौर
माउंट अबू वन्यजीव अभयारण्य

**माउंट अबू वन्यजीव अभयारण्य** हे भारताच्या राजस्थान राज्यातील अभयारण्य आहे. अरवली पर्वतरांगेतील हे अभयारण्य १९८० साली घोषित केले गेले.

वर्ग:राजस्थानातील अभयारण्ये
रामदास स्वामी स्थापित अकरा मारुती

समर्थ रामदास स्वामी यांनी महाराष्ट्रातील चाफळ व लगतच्या परिसरात **अकरा ठिकाणी मारुतींच्या** मूर्तींची स्थापना केली.

समर्थांच्या शिष्या वेणाबाई ह्यांनी पुढील अभंगात ह्या अकरा मारुतींबद्दल उल्लेख आहे :

'चाफळामाजीं दोन, उंब्रजेसी येक । पारगांवीं देख चौथा तो हा ॥
पांचवा मसूरी, शहापुरीं सहावा। जाण तो सातवा शिराळ्यांत॥
सिंगणवाडीं आठवा, मनपाडळें नववा। दहावा जाणावा माजगांवीं॥
बह्यांत अकरावा, येणें रीतीं गांवा। सर्व मनोरथा पुरवील॥
वेणी म्हणे स्वामी समर्थ रामदास। कीर्ती गगनांत न समावे॥' 

## उंब्रज 
कृष्णा नदीच्या काठावर असलेल्या उंब्रज (सातारा) येथे शके १५७१ मध्ये स्थापिलेली मूर्ती आहे. ही चुना वाळू व ताग यापासून बनविलेली आहे.

## चाफळ
येथे दोन मूर्ती आहेत. या गावी शके १५७० मध्ये मारुतीची मूर्ती रामदासांनी स्थापन केली याची तेथे नोंद आहे. या मूर्तीस *दास मारुती* म्हणतात. ही तेथील श्रीराम मंदिराच्या पुढे आहे. *प्रताप मारुती* ही मूर्ती त्या मंदिराच्या मागील बाजूस आहे.

## पारगाव
मनपाडळे गावापासून सुमारे ८ कि.मी. अंतरावरचे.हे गाव कऱ्हाड कोल्हापूर रस्त्यावरील किनी वाठार-वारणा रस्त्यावर आहे. जुना पारगाव येथे शके १५७४ मध्ये समर्थांनी स्थापिलेली सपाट दगडावर कोरलेली दीड फूट उंचीची मूर्ती आहे.

## बत्तीस शिराळे 
सांगली जिल्ह्यातील बत्तीस शिराळा येथे शके १५७६ मध्ये समर्थांनी मूर्ति स्थापना केली. येथील मारुतीची मूर्ती ७ फूट उंच असून उत्तराभिमुख आहे.

## बहे बोरगाव
हे गाव कृष्णा नदीच्या काठावर आहे. नदी पात्रात 'रामलिंग' नावाचे बेट आहे. तेथील राम मंदिराच्या मागे शके १५७३ मध्ये स्थापिलेली मूर्ती आहे.

## मनपाडळे
येथे कौलारू मंदिरात सुमारे साडेपाच फूट उंचीची मूर्ती आहे. स्थापना - शके १५७३.

## मसूर
येथे शके १५६७ला समर्थांनी या मारुतीची स्थापना केली. यास **महारुद्र हनुमान** म्हणतात. शहापूर ते मसूर अंतर सुमारे साडेतान किलोमीटर आहे. ही मूर्ती ५ फूट उंच असून चुन्याने बनविली आहे.

## माजगांव 
चाफळहून उंब्रज जाणाऱ्या रस्त्यावर सुमारे २.५ कि.मी. दूर माजगांवी एका धोंड्यावर कोरलेली ही मूर्ती आहे.

## शहापूर 
कऱ्हाड-मसूर रस्त्यावर कऱ्हाडपासून सुमारे १० कि.मी. अंतरावर शहापूर फाट्यापासून जवळच नदीच्या किनाऱ्यावर ही मूर्ती स्थापिलेली आहे. ही मूर्ती जवळपास ६ फूट उंच आहे. ह्या मारुतीस **शहापूरचा चुन्याचा मारुती** म्हणतात. या मूर्तीच्या डोक्यावर गोंडा लावलेली टोपी आहे. ही मूर्ती पूर्वाभिमुख आहे.

## शिंगणवाडी 
येथील टेकडीवर असलेल्या गुहेत ही मूर्ती आहे.या मूर्तीची उंची साडेतीन फूट आहे. ही जागा चाफळच्या नैर्ऋत्य दिशेला सुमारे एक किलोमीटर अंतरावर आहे.

## अधिक माहिती
समर्थ रामदास स्वामींनी ११ ठिकाणी स्थापन केलेल्या मारुतींना विशेष महत्त्व आहे. हे सर्व मारुती कृष्णानदीच्या तीरावर आहेत.

समर्थांनी स्थापन केलेले अकरा मारुती - एका दृष्टिक्षेपात : -

ही सर्व मारुती मंदिरे सातारा, सांगली व कोल्हापूर  जिल्ह्यांच्या परिसरात आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* समर्थ रामदास स्वामी

वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे
वर्ग:समर्थ रामदास
बी.टी. रणदिवे

**भालचंद्र त्र्यंबक रणदिवे ** (डिसेंबर १९, इ.स. १९०४ - एप्रिल ६, इ.स. १९९०) हे मराठी, भारतीय साम्यवादी राजकारणी व कामगारनेते होते.  जनसामान्यांत ते  **बीटीआर** (बी.टी.रणदिवे) या लघुनामाने परिचित होते.

१९२८ साला पासून त्यांनी भारतीय कम्युनिस्ट पक्षासाठी काम करण्यास सुरुवात केली. ते मुंबईतल्या कापड गिरणी कामगारांच्या *गिरणी कामगार युनियन* आणि रेल्वे कामगारांच्या युनियनचे प्रमुख नेते होते.त्यांचा विवाह कामगार चळवळीतल्या कार्यकर्त्या विमल ह्यांच्याशी १९३९ साली झाला.
१९४३ साली ते साम्यवादी पक्षाच्या केंद्रीय समितीवर निवडून आले. १९४६ साली झालेल्या नौदलातील खलाशांच्या देशव्यापी संपात तसेच तेलंगणात १९४६ ते १९५१ चाललेल्या शेतकऱ्यांच्या उठावात त्यांची मोठी भूमिका होती.  १९४८ साली कोलकाता येथे झालेल्या द्वितीय अधिवेशनात त्यांची पक्षाच्या राष्ट्रीय सरचिटणीसपदी (पूरण चंद जोशी यांच्या जागी) नियुक्ती झाली  त्या पदावर ते १९५० पर्यंत होते. पण देशभरात साम्यवादी पक्षाने केलेले संप, व काही सशस्त्र उठाव त्यांच्या कारकिर्दीत घडले या कारणास्तव त्यांना पक्षाच्या सरचिटणीसपदावरून व केंद्रीय समितीच्या सभासदत्वावरून  पायउतार व्हावे लागले.  (पक्षाने त्यांना केंद्रीय समितीत १९५६ साली पुनःप्रवेश दिला.)

१९६२ साली झालेल्या भारत-चीन युद्धाच्या वेळेस सरकारने त्यांना नजरकैदेत ठेवले होते. त्यांनी १९६४ नंतर काही काळ त्यांनी भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)साठी सुद्धा काम केले.
त्या पक्षाच्या ज्येष्ठ नेत्या अहिल्या रांगणेकर यांचे ते थोरले बंधू होते.

[thumb|left|200px|रणदिव्यांचे अलेप्पी, [केरळ येथील स्मृतिस्थळ ]]

## साहित्य, पत्रकारिता व अन्य लेखन 
* द डीव्हॅल्युएशन सरेंडर (विषयः रुपयाचे अवमूल्यन)
* बी.टी रणदिवे ऑन ट्रेड युनियन मूव्हमेंट (विषय : भारतातील कामगार संघटनांचे कार्य)
* पॉप्युलेशन प्रॉब्लेम ऑफ इंडिया
* *द मार्क्सिस्ट* या इंग्लिश भाषेमधील नियतकालिकातून स्तंभलेखन

## बाह्य दुवे
* बी.टी. रणदिवे : जीवन आणि मूल्ये (इंग्लिश)
* पॉप्युलेशन प्रॉब्लेम ऑफ इंडिया

## संदर्भ
वर्ग:साम्यवाद
वर्ग:इ.स. १९९० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय राजकारणी