open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
रुद्र

**रुद्र** (अर्थात शिव) ही एक ऋग्वेदिक देवता आहे. रुद्र वायु, वादळ, औषधी आणि शिकारीचा देव आहे.

ऋग्वेदात रुद्राला "सर्वात पराक्रमी" म्हणून गौरवण्यात आले आहे. रुद्र म्हणजे "जो समस्या त्यांच्या मुळापासून नष्ट करतो तो". नियतकालिक परिस्थितीवर अवलंबून, रुद्राचा अर्थ 'सर्वात गंभीर गर्जना करणारा' किंवा 'सर्वात भयावह' असा होऊ शकतो. हे नाव शिव सहस्रनामात आढळते. यजुर्वेदातील "श्री रुद्रम्" हे स्तोत्र रुद्राला समर्पित आहे आणि शैव पंथात महत्त्वाचे आहे. श्री रुद्रमच्या प्रथम अनुवाक (तैत्तिरीय संहिता ४.५) मध्ये, "सर्वात पराक्रमी" रुद्र, सदाशिव किंवा महादेव म्हणून पूजनीय आहे. शैव पंथाच्या मंत्रमार्ग सिद्धांत पंथातील सदाशिव हे परम प्राणी, भगवान परमशिव आहेत. त्याच अनुवाकामध्ये शिव हे नाव रुद्राला आवाहन करण्यासाठी अनेक वेळा वापरले गेले आहे.

## हे सुद्धा पहा
* रुद्राणी

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:ऋग्वेदिक देवता
वर्ग:हिंदू देव
इंद्राणी

thumb|right|180px|इंद्र व त्याची पत्नी शची ऐरावतावर स्वार होऊन जातांना
**इंद्राणी** ही इंद्रपत्नी व एक सूक्तद्रष्टी आहे. हिला ऐन्द्री, शक्री , वज्री ,पुलोमजा व शची या नावांनीदेखील ओळखले जाते. ऋग्वेदात हिच्या अनेक ऋचा आहेत. तिला अखंड सौभाग्यवती मानलेले आहे. म्हणून लग्नात वाङनिश्चयाच्यावेळी वधूकडून तिची पूजा करवितात. विदर्भात इंद्राणीचे मंदिर आहे. इंद्र-इंद्राणी काही लोकांच्या कुलदेवता आहेत.

## हेही बघा
* मातृका
* सप्तमातृका

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:सप्तमातृका
वर्ग:ऋग्वेदिक देवता
वृषाकपि इंद्रपत्नी इंद्राणी देवीला वेदात संबोधले गेले आहे.ऋग्वेद व अथर्ववेदात विस्ताराने वृषाकपी सूक्त आले आहे..
श्रौत सोमयागात या देवतेसाठी सप्तहौत्रातला ब्राह्मणाच्छंसी नावाचा ऋत्विज पुरोहित या देवतेसाठी सोमरसाचे हवन करण्यापूर्वी वृषाकपी देवतेच्या प्रसन्नतेसाठी शस्त्र शंसन म्हणजे एका विशिष्ट पद्धतीने प्रणवांची योजना करून म्हणत असतो..तसेच बीड माजलगाव जवळ मंजरथ येथे गोदावरी नदी पात्रात वृषाकपीचे पुराणकालीन मंदिर देखिल आहे..
धावदोरा

शिवणकामामध्ये सुरुवातीला काम करण्यासाठी **धावदोऱ्या**चा वापर केला जातो. शिवणकामातील कच्चे काम या टाक्याच्या आधारे केले जाते. यामुळे मशीनवर काम करण्यासाठी धाव दोऱ्याने केले असता नवीन शिवण शिकणाऱ्या व्यक्तिला काम करणे सोपे जाते. धावदोऱ्याचा उपयोग करून बंगाली कांठावर्क या पद्धतीने भरतकाम करता येते. या उपयोग साड्यांवर भरतकाम केले जाते. हे साड्यावरील भरतकाम अतिशय सुंदर दिसते.

वर्ग:शिवणकाम
रुद्राणी

रुद्राणी (संस्कृत: रुद्राणी, रोमनीकृत: Rudrāṇī) ही रुद्राची पत्नी आहे, समकालीन हिंदू धर्मात शिवाचे रूप मानली जाणारी वैदिक देवता आहे. रुद्राणी हे शिवाची पत्नी पार्वतीचे प्रतिक आहे.

**रुद्राणी** ही एक तांत्रिक देवता आहे.  ही रुद्राची (शिव) शक्ती आणि पत्नी आहे.त्रिशूल, डमरू, चंद्रकोर,साप इ. धारण करणारी आहे.

ही द्विभुज असून पद्म व चामर धारण करणारी आहे. रुद्राणीला एक नरबळी दिला तर ती एक हजार वर्षांपर्यंत संतुष्ट राहते असा समज आहे.

ब्रह्माची पत्नी सरस्वती ही ब्राह्मणीचे रूप / ब्राह्मी आहे. विष्णू / नारायणाची पत्नी लक्ष्मी ही वैष्णवीचे रूप  आहे.आणि पार्वतीला नारायणी देखील म्हणले जाते कारण ती नारायणाची बहीण आहे.तिला माहेश्वरी, / शिवानी / महादेवी  म्हणून ओळखली जाणारी सप्तमातृकांमध्ये देखील आहे.

## संदर्भ यादी 
वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:हिंदू तांत्रिक देवता
वर्ग:हिंदू देवी
वर्ग:ऋग्वेदिक देवता
राधा जाधव

**राधा जाधव** या अंत्येष्टी करणाऱ्या पुरोहित आहेत. अंत्येष्टी करणाऱ्या मोजक्या महिला पुरोहितांतील त्या एक आहेत.

या कोपरगाव येथील *अमरधाम* येथे आपली सेवा पुरवितात.

तेथील साई सेवा भक्त मंडळाच्या सदस्यांनी ८ मार्च २०१७ रोजी त्यांच्या या कार्याचा गौरव केला.

वर्ग:महिला
संघमित्रा मौर्य

**संघमित्रा मौर्य** (जन्म ३ जानेवारी १९८५) एक भारतीय राजकारणी आणि १७व्या लोकसभेचे सदस्या आहेत. २०१९ च्या भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकीत समाजवादी पक्षाचे ज्येष्ठ नेते धर्मेंद्र यादव यांचा पराभव करून, भारतीय जनता पक्षाचे सदस्य म्हणून उत्तर प्रदेशमधील बदायूंमधून भारतीय संसदेच्या खालच्या सभागृहात लोकसभेवर निवडून गेल्या. यापूर्वी तिने इ.स. २०१४ मध्ये बहुजन समाज पक्षाच्या सदस्य म्हणून मैनपुरी येथे निवडणूक लढविली होती पण मुलायमसिंह यादव यांच्याकडून त्या पराभूत झाल्या होत्या. 

## वैयक्तिक जीवन 
मौर्य यांचा जन्म ३ जानेवारी १९८५ रोजी उत्तर प्रदेशमधील अलाहाबाद शहरात राजकारणी स्वामी प्रसाद मौर्य आणि शिव मौर्य यांच्या घरात झाला. त्या बौद्ध धर्माची उपासक आहेत. त्यांच्या कुटुंबाने हिंदू धर्म त्यागून बौद्ध धर्म स्वीकारला. त्यांनी एआरएच्या लखनौ मेडिकल कॉलेजमधून एमबीबीएस केले. त्यांचे पती नवल किशोर शाक्य यांनी २०१८ मध्ये समाजवादी पक्षात प्रवेश केला. त्यांना एक मुलगा आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:बहुजन समाज पक्षातील राजकारणी
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:महिला राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील राजकारण
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आलोचना (संस्था)

**आलोचना** हे महिला विषयक संग्रहण व संसाधन केंद्र आहे.

वर्ग:स्त्री प्रश्नांवर कार्यरत संस्था
वेण्णास्वामी

**वेण्णास्वामी** (इ.स. १६२७ - इ.स. १६७८) या समर्थ रामदास स्वामींचा शिष्या व संत कवयित्री होत्या. यांचा जन्म कोल्हापूर येथे देशपांडे नामक एका देशस्थ ब्राह्मण घराण्यात झाला. आठव्या वर्षी मिरज येथील एका तरुणाशी त्यांचे लग्न झाले. पण लग्नानंतर काही दिवसातच त्या विधवा झाल्या. त्यांच्या सासू-सासऱ्यांनी त्यांना लेखन-वाचन शिकवले.

इ.स. १६५० ते १६५६ पर्यंत त्यांनी समर्थ परिवारात शिक्षण घेतले. फक्त त्यांनाच सभेमध्ये उभे राहून कीर्तन करण्याची अनुज्ञा होती. 

संदर्भ : भा. सं.को. खंड ९, पृ.५७ ते ५९

वर्ग:इ.स. १६२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६७८ मधील मृत्यू
वर्ग:समर्थ संप्रदाय
उबाळी

**उबाळी ** हे महाराष्ट्राच्या नागपूर जिल्ह्याच्या कळमेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव नागपूरपासून पश्चिमेस सुमारे ३१ किमी लांब आहे. हे गाव नागपूर- कळमेश्वर-मोहपा रस्त्यावर आहे.

या गावाजवळ सुमारे ६७ प्राचीन अश्मवर्तुळे सापडली आहेत.
अश्मवर्तुळे ही एक प्रकारची थडगी असतात. त्या थडग्यांसभोवताल दगड गोलाकार रचून वर्तुळे करण्यात येतात. त्यांना अश्मवर्तुळे म्हणतात.ही पद्धत भारतात प्राचीन काळी अस्तित्वात होती.

रातुम नागपूर विद्यापीठाच्या इतिहास,संस्कृती व पुरातत्त्व विभागातर्फे या ठिकाणी असलेल्या सपाट टेकडीवर हे उत्खनन सुरू आहे. येथे मानवी हाडांसमवेतच घोड्याचा एक सांगाडाही सापडला आहे. पुरातत्त्वदृष्टीने हे महत्त्वाचे स्थान आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे
परग्रह

सूर्याव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही ताऱ्याभोवती फिरणाऱ्या ग्रहाला **परग्रह** म्हणतात. १९९२ पर्यंत परग्रहांच्या अस्तित्वाची कल्पना शास्त्रज्ञांना नव्हती. १९९२ मध्ये पहिल्या परग्रहाचा शोध लागला. त्यानंतर, १ मार्च २०१७ पर्यंत २,६९२ ग्रहमालांमध्ये ३,५८६ परग्रहांचा शोध लागला आहे. त्यामधील ६०३ ग्रहमालांमध्ये एकापेक्षा जास्त परग्रह आहेत. यांपैकी दोन हजाराहून जास्त परग्रहांचा शोध नासाच्या केप्लर दुर्बिणीने लावला आहे. त्याशिवाय केप्लरने तीन हजाराहून जास्त संभाव्य परग्रहांचा शोध लावला आहे. परग्रहांचे थेट निरीक्षण करणे अत्यंत अवघड (अनेक वेळा अशक्य) असल्याने त्यांचा शोध अप्रत्यक्ष पद्धतीने घेतला जातो. त्यामुळे संभाव्य परग्रहातील किती खरे परग्रह आहेत हे खात्रीशीर सांगणे अवघड आहे.

सुमारे पाच पैकी एका सूर्याएवढ्या आकाराच्या ताऱ्याभोवती पृथ्वीएवढ्या आकाराचा परग्रह त्या ताऱ्याच्या वास्तव्ययोग्य क्षेत्रामध्ये परिभ्रमण करतो असा अंदाज लावला जातो. म्हणजे आकाशगंगेमध्ये २०० अब्ज तारे आहेत असे मानले, तर असा अंदाज लावता येतो की, आकाशगंगेमध्ये पृथ्वीएवढ्या आकाराचे संभाव्य वास्तव्ययोग्य ११ अब्ज ग्रह आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:परग्रह
सरे व्हिलेज क्रिकेट मैदान

**सरे व्हिलेज क्रिकेट मैदान** हे मग्गोना, येथील, २०११ मध्ये खुले झाल्यापासून, प्रथम श्रेणी, लिस्ट अ आणि इतर क्रिकेट सामन्यांसाठी वापरले जाणारे मैदान आहे.
## स्थान
मैदान सरे व्हिलेज, मग्गोना येथे समुद्र आणि मग्गोना रेल्वे स्थानकापासून सुमारे १ किमी अंतरावर आहे. मग्गोना कालुताराच्या दक्षिणेस सुमारे १० किमी अंतरावर आहे.
## इतिहास
२००४ च्या त्सुनामी मधून बचावलेल्या श्रीलंकेच्या काही नागरिकांसाठी, इंग्लंडमधील सरे काउंटी क्रिकेट क्लब आणि श्रीलंका क्रिकेट मंडळ, एक गाव तयार करण्यासाठी पैसे उभारण्याच्या दृष्टीने एकत्र आले. सरेचे होम ग्राउंड द ओव्हल येथे २० जून २००५ रोजी, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू एका ट्वेंटी२० सामन्यात सहभागी झाले, आणि प्रकल्पासाठी सुमारे १० लाख पाऊंड उभारले गेले. वनक्षेत्र साफ करून सरे व्हिलेज नावाचे गाव तयार केले गेले आणि सरेच्या क्रिकेट खेळाडूंची नावे त्या गावातील रस्त्यांना देण्यात आली.

मैदान अधिकृतपणे मे २०११ मध्ये खुले करण्यात आले. तेव्हापासून श्रीलंकेच्या पुरुष, महिला आणि कनिष्ठ खेळाडूंच्या अनेक क्रिकेट स्पर्धा आणि दौरा करणाऱ्या संघांचे सराव सामने येथे खेळवले जातात. 

ह्या मैदानावर पहिला प्रथम श्रेणी सामना फेब्रुवारी २०१२ मध्ये बादुरेलिया स्पोर्ट्स क्लब, ज्यांनी ह्या मैदानाला आपले होम ग्राऊंड बनवले आणि मूर्स स्पोर्ट् क्लब यांच्या दरम्यान खेळवला गेला.. पहिला लिस्ट अ सामान येथे रागामा क्रिकेट क्लब आणि श्रीलकां एयर फोर्स क्लब दरम्यान डिसेंबर २०१३ रोजी खेळवला गेला.

ह्या मैदानावरील सर्वाधिक वैयक्तिक धावसंख्या जानेवारी २०१६ मध्ये सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब तर्फे खेळताना मिनोद भानूका ह्याने बादुरेलिया स्पोर्ट्स क्लब विरुद्ध, ३४२ धावा फटकावून स्थापित केली.  सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी करण्याचा मान बादुरेलियाच्या गयान सिरिसोमा ह्याला मिळाला. त्याने फेब्रुवारी २०१५ मध्ये श्रीलंका एर फोर्स स्पोर्ट्स क्लबविरुद्ध ४६ धावांत ७ गडी बाद केले.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:श्रीलंकेतील क्रिकेट मैदाने
द.ना. धनागरे

डॉ. **दत्तात्रेय नारायण धनागरे** (इ.स. १९३६:वाशीम, महाराष्ट्र - ७ मार्च, इ.स. २०१७) हे कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठाचे कुलगुरू होते.

धनागरे यांचे महाविद्यालयीन शिक्षण नागपूर येथे झाले. अमेरिकेतील एमआयटी या संस्थेतून त्यांनी समाजशास्त्रातील उच्च पदवी घेतली. त्यानंतर आग्रा विद्यापीठात ते प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले. पुढे त्यांनी कानपूरच्या आयआयटीत अध्यापन कार्य केले. त्यानंतर ते पुणे विद्यापीठात रुजू झाले. त्यांनतर ते शिवाजी विद्यापीठचे कुलगुरू झाले. भारतीय समाजविज्ञान संशोधन परिषदेचे (आयसीएसएसआर) सदस्य सचिव म्हणूनही त्यांनी काम पाहिले. इंडियन सोशिओलॉजिकल सोसायटीच्या जीवनगौरव पुरस्कारसह अन्य काही संस्थांचे जीवनगौरव तसेच अन्य पुरस्कारांनीही त्यांना सन्मानित करण्यात आले होते. मुंबईतील एशियाटिक सोसायटीचे ते विश्‍वस्त होते.

तत्त्वज्ञान आणि मानववंशशास्त्र अशा दोन्हींच्या ऐतिहासिक संदर्भामधून भारतात समाजशास्त्रीय विद्याशाखेची रचना झाली आणि त्यामध्ये मूलभूत संशोधन करणाऱ्यांपैकी डॉ. धनागरे हे एक होत. 

त्यांचे वडील वाशीम येथे वकील होते. 

## पुस्तके
* उच्च शिक्षण - ध्येयवादाकडून बाजारपेठेकडे (शैक्षणिक सदर लेखन संग्रह)
* Themes and Perspectives In Indian Sociology (इंग्रजी)
* नागरी समाज, राज्यसंस्था आणि लोकतंत्र : भारतीय संदर्भात विवेचन 
* Peasant Movements in India, 1920-50 (इंग्रजी)
* Populism and Power: Farmers' Movement in Western India: 1980-2014 (इंग्रजी)
* The Writings of D. N. Dhanagare (इंग्रजी, सहलेखक : पार्थनाथ मुकर्जी)
* संकल्पनाचे विश्व आणि सामाजिक वास्तव (वैचारिक)

वर्ग:शिवाजी विद्यापीठाचे कुलगुरू
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
सुसान रिचर्डसन

**सुसान रिचर्डसन** (११ मार्च, इ.स. १९५२:कोट्सव्हिल, पेनसिल्व्हेनिया, अमेरिका - ) ही अमेरिकन दूरचित्रवाणी अभिनेत्री आहे.

हिने १९७३ ते १९८९ दरम्यान अनेक दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये अभिनय केला होता.

वर्ग:अमेरिकन अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
इंदू शहानी

डॉ. **इंदू शहानी** (१७ जुलै, इ.स. १९५१ - ) या भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ आहेत.

त्या २०११ ते २०१४ दरम्यान युनिव्हर्सिटी ग्रॅंट्स कमिशनच्या सदस्या होत्या. या युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया, बर्कली तसेच न्यू यॉर्क युनिव्हर्सिटीमध्ये मानद व्याख्यात्या आहेत.

शहानी या २००८मध्ये काही काळाकरिता मुंबईच्या शेरीफ होत्या.

वर्ग:मुंबईचे नगरपाल
वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ
नसरापूर

**नसरापूर** हे महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील भोर तालुक्यापासून  दार एक गाव आहे.  हे गाव आहे पुण्याहून  दक्षिणेकडे, आणि राज्याची राजधानी, मुंबई, पासून  दार आहे. सासवड, पुणे, वाई आणि पिंपरी-चिंचवड ही या गावाच्या जवळपासची प्रमुख शहरे आहेत. नसरापूरमध्ये सर्वाधिक बोलली जाणारी भाषा मराठी आहे. भोर आणि पुणे रस्तेमार्गाने नसरापूरला जोडलेले आहेत.

## शाळा 
* श्री शिवाजी विद्यालय नसरापूर
* विजय मुकुंद आठवले माध्यमिक विद्यालय नसरापूर
* जि.प. शाळा इंदिरानगर, नसरापूर
* अमृता विद्यालय

### अभियांत्रिकी महाविद्यालय 
* नवसह्याद्री कॉलेज ऑफ इंजिनीअरिंग केळवडे

### इतर महाविद्यालये 
* श्री शिवाजी हायस्कूल नसरापूर

## अर्थव्यवस्था 
नसरापूर गावाची अर्थव्यवस्था शेती, प्रवास आणि पर्यटन याभोवती फिरते.

## संदर्भ 
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
नाट्यवीर

**नाट्यवीर** हे अजय वैद्य यांनी संपादित केलेले पुस्तक आहे. या पुस्तकात मास्टर दत्ताराम वळवईकर यांच्या कारकिर्दीचा आढावा आहे.

पैशांपेक्षा नाट्यनिष्ठेला दिलेले महत्त्व, कलेवरील श्रद्धा, तळमळ, कठोर मेहनत घेण्याची तयारी असे दत्तारामांचे व्यक्तिमत्त्वातील अनेक पैलू या पुस्तकाच्या माध्यमातून रसिकांसमोर आले आहेत. गोवा कला आणि संस्कृती संचालनालयाने या पुस्तकाची निर्मिती केली आहे. 

महाराष्ट्र सरकारला मास्टर दत्ताराम यांच्या कार्याचा विसर पडला असला, तरी गोवा सरकारने या पुस्तकाच्या माध्यमातून त्यांचा योग्य तो गौरव केल्याचे बोलले जात आहे. आपल्या अंगभूत मर्यादांना अवाजवी महत्त्व न देता समोर कितीही दिग्गज नट असला तरीही आपले स्वतंत्र अस्तित्त्व नट कसा निर्माण करू शकतो आणि स्वतःचे स्थान निर्माण करू शकतो याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे मास्टर दत्ताराम असे मानले जाते.

अंगकाठीने बारीक असूनही पौराणिक- ऐतिहासिक नाटकांमधील भीष्म, शिवाजी महाराज किंवा रामशास्त्री अशा प्रत्येक भूमिका त्यांनी मनापासून आणि सक्षमतेने केल्या. 'नाट्यवीर' या पुस्तकामध्ये दत्ताराम यांच्यावरील विद्याधर गोखले, मामा वरेरकर, मोहन वाघ यांच्या लेखांबरोबरच त्यांच्याबरोबर प्रत्यक्ष ज्यांनी काम केले, त्या डॉ. वि.भा. देशपांडे, रामदास कामत, रामकृष्ण नायक, भिकूताई आंग्ले, मोहनदास सुखटणकर आदी ११ जणांच्या नवीन लेखांचाही समावेश करण्यात आला आहे.

एखाद्या नाटकाबद्दलची आत्मीयता, आपल्या भूमिकेबरोबर असलेला प्रामाणिकपणा, चोख अभिनय, योग्य शब्दोच्चार यांची मूर्तिमंत कार्यशाळा म्हणजे मास्टर दत्ताराम होत. नव्या पिढीला त्यांच्याबद्दल माहिती मिळावी यासाठी या पुस्तकाची निर्मिती केली असून या पुस्तकात संपादक अजय वैद्य यांचा "शैलीदार अभिनय‘ नावाचा एक लेखही आहे.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
यशवंतराव चव्हाण राष्ट्रीय पुरस्कार

**यशवंतराव चव्हाण राष्ट्रीय पुरस्कार** हा यशवंतराव चव्हाण यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ राष्ट्रीय पातळीवर *राष्ट्रीय एकात्मता, लोकशाहीमूल्ये, सामाजिक-आर्थिक या क्षेत्रांमध्ये उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या व्यक्तीला* देण्यात येणारा पुरस्कार आहे. ५ लाख रुपये व सन्मानपत्र असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे.

२०१६चा पुरस्कार नंदन निलेकणी यांना जाहीर झाला.

## निवडसमिती
या पुरस्कारासाठी निवड करण्यासाठी डॉ. अनिल काकोडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली एक समिती नेमण्यात आली आहे.

इतर सदस्य
* चार्ल्स कुरिआ
* डॉ. आरमायटी देसाई
* डॉ. रघुनाथ माशेलकर
* डॉ. रूपा शहा
* डॉ. राजन एम. वेळुकर
* डॉ. नरेंद्र जाधव

वर्ग:पुरस्कार
वास्तव्ययोग्य क्षेत्र

[इवलेसे|300px|उजवे|तारकीय [तेजस्विता|तेजस्वितेवर आधारित विविध प्रकारच्या ताऱ्यांचे वास्तव्ययोग्य क्षेत्र कुठे असेल हे दर्शवणारे चित्र. ताऱ्यांचे आकार, ग्रहांचा आकार, कक्षेची लांबी आणि वास्तव्ययोग्य क्षेत्राची रुंदी प्रमाणानूसार दर्शवलेले नाहीत.]]
खगोलशास्त्रामध्ये एखाद्या ताऱ्याभोवती फिरणाऱ्या ग्रहाच्या पृष्ठभागावर पाणी द्रवरूपात राहू शकण्यासाठी त्या ग्रहाची कक्षा ताऱ्यापासून एका विशिष्ट अंतरावरील क्षेत्रामध्ये असवी लागते. अशा क्षेत्राला त्या ताऱ्याचे **वास्तव्ययोग्य क्षेत्र** म्हणतात.

## संदर्भ 
वर्ग:ग्रह
मालदा टाउन रेल्वे स्थानक

**माल्दा टाउन रेल्वे स्थानक** हे भारताच्या पश्चिम बंगाल राज्यातील माल्दा जिल्ह्याच्या इंग्लिश बझार शहरातील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. उत्तर बंगालचे प्रवेश्द्वार समजले जाणारे माल्दा टाउन स्थानक भारतातील सर्वात वर्दळीच्या रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे. कोलकाताहून आसामसह ईशान्येच्या राज्यांकडे धावणाऱ्या सर्व गाड्या माल्दा टाउनमार्गेच जातात. 

१९७१ साली फराक्का बॅराज हा २.२४ किमी लांबीचा रेल्वे व रस्ता वाहतूक करणारा गंगा नदीवरील पूल वाहतुकीस खुला करण्यात आला.ह्यामुळे हावडा रेल्वे स्थानक माल्दामार्गे न्यू जलपाईगुडी रेल्वे स्थानकासोबत जोडले गेले.

## प्रमुख गाड्या
*दार्जीलिंग मेल
* हावडा−न्यू जलपाईगुडी शताब्दी एक्सप्रेस 
* कोलकाता-गुवाहाटी - गरीब रथ एक्सप्रेस
* सियालदाह-गुवाहाटी - कांचनगंगा एक्सप्रेस
* हावडा-दिब्रुगढ - कामरूप एक्सप्रेस
*दिब्रुगढ–कन्याकुमारी विवेक एक्सप्रेस

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:मालदा जिल्हा
निर्मला जोशी

**सिस्टर निर्मला** तथा **निर्मला जोशी** किंवा **कुसुम जोशी** (२३ जुलै, इ.स. १९३४:स्यांजा, नेपाळ - २३ जून, इ.स. २०१५:कोलकाता, पश्चिम बंगाल, भारत) या कॅथोलिक धर्मीय समाजसेविका होत्या. मदर तेरेसा यांनी स्थापन केलेल्या मिशनरीज ऑफ चॅरिटी या संस्थेच्या त्या मुख्याधिकारी होत्या.

१९९७मध्ये मदर तेरेसा यांच्याकडून संस्थेचा पदभार घेतल्यावर सिस्टर निर्मला यांनी संस्थेचा प्रभाव १३४ देशांतून पसरविला. २५ मार्च २००९ रोजी त्यांचा कार्यकाळ समाप्त झाला. 

वर्ग:मिशनरीज ऑफ चॅरिटीच्या मुख्याधिकारी
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
म्हशेळे

**म्हशेळे** अथवा **म्हशेळी** ही केळ्यांची एक जात आहे. या जातीचे केळे जाडजूड असते. 

वर्ग:केळीच्या जाती
वेलची (केळी)

**वेलची केळी** ही केळ्यांची एक जात आहे. सोनकेळ्यांप्रमाणे ही केळी फार छोटी असतात.  या केळ्यात वेलदोड्याच्या दाण्यांप्रमाणे काळे कण असतात. म्हणून यांना वेलची केळी हे नाव पडले आहे.

वर्ग: केळीच्या जाती
ह्यू जॅकमॅन

**ह्यू मायकेल जॅकमॅन** (जन्म १२ ऑक्टोबर १९६८) एक ऑस्ट्रेलियन अभिनेता, गायक आणि निर्माता आहेत. त्यांनी मोठ्या सिनेमांमधील भूमिकांसाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता प्राप्त केली आहे. त्यांना ॲक्शन/सुपरहीरो, ऐतिहासिक आणि रोमँटिक भूमिकांसाठी ओळखले जाते. विशेषतः एक्स-मेन चित्रपट मालिकांमधील वोल्व्हरीन हे पात्र दीर्घकाळ साकारण्यासाठी ते जगभर ओळखले जातात. त्याचबरोबर *केट अँड लिओपोल्ड* (२००१), *व्हॅन हेल्सिंग* (२००४), *द प्रेस्टिज* (२००६) आणि *ऑस्ट्रेलिया* (२००८) या चित्रपटातील प्रमुख भूमिकांसाठी ते प्रसिद्ध आहेत.

## निवडक चित्रपट 
## निवडक नाटके 
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९६८मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बापिणी (जोधपूर)

**बापिणी** एक छोटा सा गाव है जो [//hi.wikipedia.org/wiki/जोधपुर जोधपुर] ज़िले की [//hi.wikipedia.org/wiki/ओसियां_तहसील ओसियां तहसील] में स्थित है गाव का पिन कोड ३४२३११ है जिसका मुख्यालय [//hi.wikipedia.org/wiki/आऊ आऊ] है।  **बापिणी** गाव की [//hi.wikipedia.org/wiki/जनसंख्या जनसंख्या] २०११ की [//hi.wikipedia.org/wiki/जनगणना जनगणना] के अनुसार ३४६७  है।
कनकाडी

**कनकाडी** हे भारतातील महाराष्ट्राच्या दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील संगमेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे
मुंडे (निःसंदिग्धीकरण)

* धर्माजी प्रताप मुंडे
* गोपीनाथ मुंडे
* पंकजा मुंडे-पालवे
* धनंजय मुंडे
* प्रीतम मुंडे-खाडे

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
बे ओव्हल

**बे ओव्हल** (**ब्लेक पार्क** ह्या नावाने सुद्धा ओळखले जाते) हे न्यू झीलंडमधील माऊंट माउंगानुई प्रदेशातील एक क्रिकेटचे मैदान आहे.

## इतिहास 
पूर्वी ब्लेक पार्क म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या, ह्या मैदानावर पहिला लिस्ट अ सामना १९८७/८८ मध्ये शेल चषक स्पर्धेदरम्यान नॉर्दर्न डिस्ट्रिक्ट्स आणि सेंट्रल डिस्ट्रिक्ट दरम्यान खेळवला गेला. १९८० आणि ९० च्या दशकात एक-दिवसीय सामन्यांसाठी ह्या मैदानावर सुटीच्या दिवशी प्रेक्षक मोठ्या संख्येने जमा झाले होते, त्यावेळी १९८७/८८ ते २००१/०२ मोसमादरम्यान मैदानावर २६ लिस्ट अ सामन्यांचे आयोजन करण्यात आले होते. नॉर्दर्न डिस्ट्रिक्ट्स महिला संघ २००४/०५ मध्ये राज्यस्तरीय लीग स्पर्धेत दोन सामने खेळला आहे.

नंतर द बे ऑफ प्लेंटी क्रिकेट असोसिएशनने ब्लेक पार्कवर नवीन क्रिकेट मैदान तयार केले, बे ओव्हल, ज्यावर वरिष्ठ संघाचा पहिला सामना २००८-०९ राज्य ट्वेंटी२० स्पर्धेदरम्यान नॉर्दन डिस्ट्रिक्ट्स आणि ओटॅगो संघांदरम्यान खेळवला गेला. त्या स्पर्धेत आणखी एक ट्वेंटी२० सामना ह्या मैदानावर खेळवला गेला, त्यानंतरच्या मोसमात २००९-१० एचआरव्ही चषक स्पर्धेतील तीन सामने आणि २०१०-११ एचआरव्ही चषक स्पर्धेतील दोन सामने ह्या मैदानावर खेळवले गेले.

२०११-१२ फोर्ट चषक स्पर्धेतील दोन सामन्यांसोबत, २०१०-११ एचआरव्ही चषक स्पर्धेतील चार ट्वेंटी२० सामने येथे खेळवले गेले. डिसेंबर २०११ मध्ये ॲक्शन क्रिकेट चषक स्पर्धेतील नॉर्दन डिस्ट्रिक्ट्स महिला संघाचे सामने येथे आयोजित केले गेले होते. बे ओव्हलवर प्रथम वर्गीय क्रिकेट सामने खेळविण्यास सुद्धा परवानगी आहे.

बे ओव्हलवर पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना २८ जानेवारी २०१४ मध्ये  आणि  ह्या संघांदरम्यान २०१४ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता स्पर्धेचा एक भाग म्हणून खेळवला गेला.

ऑक्टोबर २०१४ मध्ये,  संघाविरुद्ध मायदेशातील एकदिवसीय मालिकेतील पहिले दोन एकदिवसीय सामने ह्या मैदानावर खेळवले गेले, परंतु २०१५ क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेसाठी हे मैदान वापरले गेले नाही. २०१६ च्या सुरुवातीला बे ओव्हलवर  आणि  संघांदरम्यान एकदिवसीय आणि टी२० सामने आयोजित केले गेले होते.

मैदानावर पहिला कसोटी सामना  आणि  संघांदरम्यान जानेवारी २०२० मध्ये खेळवला जाईल.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट मैदाने
रघुनाथ नारायण हणमंते

शहाजीराजे व शिवाजीराजे यांच्या वेळचा एक स्वामिनिषठ मुत्सद्दी. हणमंते भोंसल्याचें पिढीजाद नोकर असून, रघुनाथ नारायण यास शहाजीनें आपल्या कर्नाटकांतील जहागिरीचा इ. स. १६५३ मध्यें दिवाण नेमिलें. त्याप्रमाणें तें काम त्यानें मरेतोंपर्यंत केलें. व्यंकोजीच्या अयोग्य वर्तनास कंटाळून मध्यंतरी हा शिवाजीराजें कडे आला होता व यानेंच छ.शिवाजीला कर्नाटकावर स्वारी करून येण्याबद्दल प्रोत्साहन दिलें होते. ह्या स्वारीमध्यें रघुनाथ नारायण हणमंते याचें शिवाजीस अप्रतिम साहाय्य झालें, म्हणून त्यानें त्यासच नवीन जिंकलेल्या सर्व प्रांतावर आपल्या वतीनें मुख्य, कारभारी नेमिलें; आणि त्याचे बंधु जनार्दनपंत हणमंते यांस पंतसुमंत हा अधिकार देऊन त्यांची आपल्या अष्टप्रधानांमध्यें योजना केली.

शिवाजी राजेंच्या सांगण्यावरून रघुनाथपंतानें 'राजव्यवहार कोश, रचिला. छ.शिवाजीच्या मृत्यूनंतर सर्वत्र अव्यवस्था व गोंधळ माजला, त्यावेळीं रघुनाथपंतानें आपल्या वजनानें व दरा-याने, संभाजी राजेंच्या कारकिर्दीत देखील तिकडील प्रांतांचा उत्तम बंदोबस्त करून व सुरळीत रीतीनें वसूल करून पुष्कळ द्रव्य खजिन्यांत शिल्लक ठेविलें. छत्रपती संभाजीच्या गैरवर्तनाची बातमी रघुनाथपंताच्या कानावर गेली तेव्हां त्याची कानउघाडणी करण्याकरितां इ. स. १६८१ मध्यें तो रायगडावर आला. पंताच्या कळकळीच्या झणझणीत उपदेशाचा संभाजी राजावर क्षणभर तरी अनुकूल परिणाम होऊन, त्यानें त्यास जुन्या प्रधानमंडळास बंधमुक्त करण्याचें वजन दिलें व त्याचप्रमाणें त्याचे बंधु जनार्दनपंत हणमंते व पेशवे मोरोपंत पिंगळे यांस लागलीच सोडून दिलें. रघुनाथपंत हणमंते संभाजी राजाचा निरोप घेऊन कर्नाटकामध्यें परत येण्यास निघाला; परंतु वाटतें चंदी मुक्कामीं पोंचण्यापूर्वीच त्याचा मध्येंच शेवट झाला (१६८२) राजारामाच्या कारकिर्दीत रघुनाथपंताचा भाऊ जनार्दनपंत याजकडे अमात्यपद होतें. यांचें वंशज तंजावरकडे असावेत. रघुनाथपंत ह्याच्या शहाणपणाचा लौकिक कर्नाटक प्रांतीं अद्यापि देखील ऐकू येतो.

## संदर्भ
वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जिजामाता प्रबोधन केंद्र

**जिजामाता प्रबोधन केंद्र** ही ज्ञान प्रबोधिनीच्या प्रेरणेतून  २००७ या साली सुरू झालेली एक संस्था आहे.

## सदस्यत्व
* संस्थेचे सदस्यत्व फक्त महिलांना मिळू शकते.
 
## कार्यक्षेत्र
पुणे जिल्ह्यातील दक्षिण भागात भोर, वेल्हे व हवेली या तालुक्यात संस्थेचे काम चालते. केवळ महिलांनी महिलांसाठीच केलेले काम हे या कामाचे वैशिष्ट्य आहे. संस्था आरोग्य, स्वयंरोजगार व नेतृत्व या विषयावर शिवगंगा व गुंजवणी खोऱ्यात काम करते. सातत्याने केलेल्या कामामुळे महिलांचे सबलीकरण तर होतेच होते पण त्या बरोबरच प्रबोधन सुद्धा होते.

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील संस्था
वर्ग:स्त्री प्रश्नांवर कार्यरत संस्था
घोगस पारगाव

**घोगस पारगाव** हे शिरूर कासार तालुक्यातील बीड जिल्हयातील गाव आहे.

## स्थान
अक्षांश १८.९६ रेखांश ७२.८२ . मुख्ये डाक कार्यालय उमापूर हे असून पिन कोड नं. 431130 आहे. पूर्वेस बीड ,गेवराई तालुका ,पश्चिमेस पाथर्डी तालुका,उत्तरेस शेवगाव,पैठण तालुका,दक्षिणेस पाटोदा तालुकाची हद्द आहे. जवळपास असणारे शहरे पाथर्डी, शिरूर कासार पैठण ,अहमदनगर  औरंगाबाद,बीड ,गेवराई इत्यादी.
## इतिहास
फार प्राचीन खेडेगाव आहे.फार फार वर्षापूर्वी येथे घोगसराजा नावाचा राजा होता,त्यावरून या गावास घोगसपारगाव हे नाव पडले आहे.गावाच्या उत्तरेस कुमांडलेश्वर नावाचे तीर्थक्षेत्रआहे यावरून या गावास कुंडलपारगाव म्हणून सुद्धा ओळखले जाते.गावामध्ये प्रवेश करताना वेशीमध्ये उजव्या बाजूस प्राचीन हेमाडपंथी शंकराचे मंदिर आहे त्याचे जागेश्वराचे मंदिर व डाव्याबाजूस महालक्षमी मातेचे मंदिर आहे.भगवानगड या तीर्थक्षेत्राच्या पायथ्याशी हे गाव वसलेलेआहे.तसेच पश्चिम - उत्तरेस ५ कि.मी.अंतरावर  केदारेश्वर हे एक तीर्थक्षेत्र आहे तेथे रामाने बाणमारून पाणी काढले आहे येथील नदीला पाताळगंगा हे नाव आहे. राम,सीता यांनी चौदा वर्ष वनवासात येथे वास्तव्य केले होते आशी आख्यायिका आहे, त्यांचे काही भांडीकुंडी येथे आजही पहावयास मिळतात. प्रसिद्ध होमिओपॅथी चे डॉक्टर वैजीनाथ गर्कळ यांचे मूळ गाव आहे

## भाषा व लोकजीवन
बोलीभाषा मराठी व राहनीमान सर्वसाधारण आहे.गावातील लोकांचा मुख्ये व्यावसाय शेती हा आहे.घोगस पारगांव  येथिल पिण्याच्या पाण्यासाठी वनवन भटकांती, शेती हा प्रमुख व्यवसाय मत्र अवेळी पावसामुळे दुष्काळी परिस्थिती,ऊस तोड कामगार वर्ग असे हालाकिचे जीवन येथील लोक जगतात.

## अर्थव्यवस्था
मुख्य शेती वरच अवलंबून आहे आणि शेती पावसावर म्हणून गावातील बरेचसे लोक ऊस तोडणीला जातात

## पिण्याचे पाणी
पावसाळ्यातील पाण्याचे योग्य प्रकारे नियोजन न केल्याने उन्हाळ्यात पाण्याच प्रचंड प्रमाणाते दुर्भिक् जाणवते.

## शैक्षणिक सुविधा
गावातच जिल्हा परिषदेची इयत्ता पहिली ते चौथी पर्यंत शाळा आहे आणि इयत्ता पाचवी ते दहावी पर्यंत माध्यमिक शाळा आहे. गावात 11वी 12वी उच्च माध्यमिक विद्यालय आहे आणि अजून एक निवासी माध्यमिक विद्यालय आहे

## आरोग्य सुविधा
आरोग्य सुविधांची तर फक्त नावालाच आहेत
गावात एक प्राथमिक आरोग्य केंद्र आहे पण ते कायमच बंद असतें

## संचार सुविधा
संचार सुविधा बऱ्यापैकी आहेत जवळपास सगळ्याच मोबाईल कंपनीच्या मोबाईल मनोरे गावामध्ये आहेत.

पैठण पंढरपूर राज्य महामार्गावरील एक महत्त्वाचे स्थान आहे

वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे
जागतिक मूत्रपिंड दिवस

**जागतिक मूत्रपिंड दिवस** हा जगभर मार्च महिन्याच्या दुसऱ्या गुरुवारी साजरा केला जातो.

मूत्रपिंडे (किडनी) ही शरीरातील अत्यंत महत्त्वाचे अवयव आहेत. यांची योग्य ती काळजी न घेतल्यामुळे होणाऱ्या आजारांचे प्रमाण खूप वाढले आहे. समाजात याविषयी मोठ्या प्रमाणावर जागृती करण्यासाठी हा दिवस जागतिक पातळीवर साजरा केला जातो.

## महत्त्व
मूत्रपिंडे शरीरातील पाण्याचा व क्षारांचा समतोल राखण्याचे काम करतात. तसेच शरीरातील हजारो विषारी घटक शरीराबाहेर काढण्यासह रक्तदाब नियंत्रण, व्हिटॅमिन डीची निर्मिती, लाल रक्तपेशी वाढवण्याचे कामही करत असतात. व्हिटॅमिन डीमुळे हाडांना मजबुती मिळते. मूत्रपिंडे निकामी होण्यास मधुमेह व उच्च रक्तदाब ही प्रमुख कारणे आहेत. सत्तर टक्के किडनीचे विकार हे मधुमेह व उच्च रक्तदाबामुळे होतात. त्याशिवाय संसर्ग, काही अनुवंशिक आजार व सातत्याने वेदनाशामक गोळ्यांचे सेवन यामुळे किडनीच्या आरोग्यावर परिणाम होतो. पर्यायी औषधे म्हणून अनेक जण भस्म वगैरेचे सेवन करतात. मात्र त्यातून पारा वगैरे विषारी धातू शरीरात शिरतात.

## खबरदारीचे उपाय
#मूत्रपिंडाच्या कार्यक्षमतेची नियमित तपासणी करावी. सिरम क्रिएटीनीन तपासणीमुळे किडनीची कार्यक्षमता तपासता येते.
#योग्य दिनचर्या, व्यायाम व आहार यामुळे सर्वच विकारांना प्रतिबंध घालता येतो.
#शरीरात पाण्याचे प्रमाण कमी होऊ देऊ नये.
#वेदनाशामक गोळ्या तीन- चार दिवसांपेक्षा अधिक काळ घेवू नयेत.
#प्रोटीनयुक्त आहाराचे सेवन योग्य तितकेच करावे.
#साखर, मीठ व मैदा आहारात कमीतकमी ठेवा.

## हे सुद्धा पहा
* गोखरू - मुत्रपिंडावरील आयुर्वेदिक उपचारासाठी.

वर्ग:जागतिक दिवस
एलिनॉर झेलियट

**डॉ. एलिनॉर झेलियट** (ऑक्टोबर ८, इ.स. १९२६ - जून ५, इ.स. २०१६) ह्या अमेरिकन लेखक, इतिहासकार, कार्लटन महाविद्यालयाच्या निवृत्त प्राध्यापिका आणि भारताचा इतिहास, दक्षिण-पूर्व आशिया, व्हियेतनाम, आशियाई स्त्रिया, अस्पृश्यता आणि सामाजिक चळवळीं या विषयांवरील तज्ज्ञ होत्या.

झेलियट यांनी ऐंशी पेक्षा जास्त लेख लिहिले तसेच भारतातील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखालील दलित चळवळ, मध्ययुगीन काळातील संत-कवीं आणि वर्तमानातील डॉ. आंबेडकरांच्या प्रभावाखालील बौद्ध चळवळ या विषयांवरील तीन पुस्तकांचे संपादन केले आहे. भारताच्या अग्रणी दलित लेखक-लेखिकांमधील त्या एक होत्या.

झेलियट यांचा जन्म अमेरिकी क्वेकरपंथीय कुटुंबात १९२६ साली झाला.

## अभ्यास
गुंथर सोंथायमर किंवा मॅक्सिन बर्नसन या अभ्यासकांप्रमाणे एलिनॉर झेलियट यांनीही शेवटपर्यंत महाराष्ट्रात काम केले. अमेरिकेतील कार्लटन महाविद्यालयात अध्यापन करीत असताना भारताची व विशेषतः महाराष्ट्रातील सामाजिक स्थितीच्या इतिहासाचा अभ्यास त्यांनी सुरू ठेवला. त्यांनी चोखामेळा, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, रा. रं. बोराडे, शंकरराव खरात, नामदेव ढसाळ, राजा ढाले यांच्या जागतिक स्थानाचे वेळोवेळी स्पष्टीकरण केले. झेलियट यांनी दलित ही संज्ञा आता अस्मितादर्शक अर्थाने वापरली जात असल्याचे विवेचन केले तसेच *दलित साहित्याची चळवळ लवकरच अखिल भारतीय स्वरूपाची होणार* असे त्यांनी १९८० च्या दशकात भाकित केले. *दलितांचा अभ्यास करते म्हणून मला कोणी इतिहासकार समजतच नाहीत- मानववंशशास्त्रज्ञच समजतात* अशी त्यांची तक्रार होती. “दलितांना इतिहास नाही, हे खरे; पण म्हणूनच अभ्यासकांनी तो शोधायला हवा” हे त्यांचे मत होते.

त्यांनी १९६४पासून पुण्यात येउन *डॉ. आंबेडकर अ‍ॅण्ड द महार मूव्हमेंट* हा पीएच.डी. प्रबंध (पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठ, १९६९) लिहिला.

## निधन 
झेलियट यांचे मिनेसोटा मध्ये ५ जून  इ.स. २०१६ रोजी मिनेसोटा येथे निधन झाले.

## लिखीत पुस्तके 
# डॉ. आंबेडकर अ‍ॅण्ड द महार मूव्हमेंट (१९८९)
# कास्ट इन लाइफ
# डॉ. आंबेडकरांचे नेतृत्व व दलितांचा शिक्षणातील पुढाकार
# आंबेडकर्स वल्ड : द मेकिंग ऑफ बाबासाहेब अँड द दलित मूव्हमेंट (२०१३)
# फ्रॉम अनटचेबल्स टू दलित (१९९६)
# आंबेडकर्स कंव्हर्जन (२००५)
# डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर अँड द अनटचेबल्स मूव्हमेंट (२००४)
# ॲंटोलॉजी ऑफ दलित लिचरेचर्स

## संदर्भ 
## हे सुद्धा पहा 
* गेल ऑम्वेट

वर्ग:अमेरिकन लेखक
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग:अमेरिकन महिला
वर्ग:अमेरिकन इतिहासकार
वर्ग:अमेरिकन मानववंशशास्त्रज्ञ
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नेहरू युवा केंद्र संघटन

नेहरू युवा केंद्र संघटनाद्वारे राबवण्यात आलेले स्वच्छता अभियान, इ.स. २०१६]]

**नेहरू युवा केंद्र संघटना** हे भारत सरकारच्या युवक व क्रीडा मंत्रालयाअंतर्गत असलेली स्वायत्त संस्था आहे. स्थापना १९७२ साली झाली. या संस्थेचे मुख्यालय दिल्ली येथे आहे. ही संघटना युवकांमध्ये, विशेषतः ग्रामीण भागात राष्ट्रनिर्मिती व देशभक्तीच्या भावनेला जागृत करण्याचे कार्य करते. हिचे घोषवाक्य *भविष्याचे सहप्रवासी* असे केंद्राचे घोषवाक्य आहे. वर्षभरात २.२५ लाख कृती आयोजित करून संघटन एक कोटीहून जास्त युवकांपर्यंत पोहोचते. संघटनेने ८०,०००हून जास्त सक्रिय युवक मंडळांचे (युथ क्लब) जाळे विणले असून देशाच्या सर्व जिल्ह्यांमध्ये लाखो कार्यकर्ते कार्यरत आहेत. प्रत्येक वर्षी १२,००० कार्यकर्ते निवडून, प्रशिक्षण देऊन रुजू करून घेतले जातात व देशाच्या प्रत्येक जिल्ह्यात २० ते ३० कार्यकर्ते विखरून ठेवले जातात.

## कार्यविस्तार 
साडेनऊ हजार युवकांची संसद भरवून त्यात ग्रामीण विकासाचे मुद्दे आणि सरकारचे आघाडीचे कार्यक्रम यांवर चर्चा होते. त्याशिवाय स्वच्छ भारत अभियानाअंतर्गत स्वच्छतागृहांची उभारणी, रक्तदान शिबिरे, एकीसाठी धावण्याचा कार्यक्रम व खेळ आयोजित केले जातात. देशातल्या अगदी दुर्गम भागापर्यंत पोहोचून आपत्ती आल्यास (उदा. भूकंप किंवा पूर) संघटना तिथे पोहोचून मदतकार्य करते. राष्ट्रव्यापी वक्तृत्व स्पर्धा आयोजित करून वक्ते घडवले जातात. नेहरू युवा संदेश नावाचे एक त्रैमासिकही चालविले जाते.

## संधीचे आगर 
नेहरू युवा केंद्राशी पुढीलप्रकारे जोडून घेता येते. संघटन कार्यकर्ता, इंटर्न, युवा कार्यक्रम सल्लागार, युवक मंडळे, सक्रिय गटांची उभारणी, युवकांची प्रेरणा व युवकांचे पुढारी, थॉट लीडर्स, प्रेरणादायी वक्ते, कौशल्य विकास तज्ज्ञ, नेतृत्व प्रशिक्षक, साहस प्रशिक्षक, मीडिया भागीदार, सामाजिक मीडिया विशेषज्ञ, आय. टी. सोल्युशन प्रोव्हायडर, युवा कार्यक्रम व्यवस्थापक, युवा घडामोडी आणि सक्षमीकरण विशेषज्ञ इत्यादी. थोडक्यात सांगायचे तर प्रत्येक तरुण/तरुणीला नेहरू युवा केंद्र संघटनेत काम करायला वाव आहे. प्रत्येकाला स्वतःच्या क्षमतेनुसार व गुणांनुसार योगदान देता येते. संघटन ही स्थितिस्थापक सरकारी संस्था नसून एक गतिशील चळवळ आहे. 

## युवक मंडळे 
आपापल्या भागामध्ये युवक मंडळे स्थापन करून त्यांची नेहरू युवा संघटनेकडे नोंदणी करता येते. या नोंदणीची सगळी प्रक्रिया केंद्राच्या वेबसाईटवर दिली आहे. यातूनच नेतृत्वक्षमता विकसित होऊन तिला खतपाणी मिळत जाते. ही युवा मंडळे जनसामान्यांच्या व्यापक स्वरूपाच्या जिव्हाळ्याच्या विषयांवर काम करतात. त्यासाठी संघटन त्यांना मार्गदर्शन करते. 

## कार्यकर्ते होण्यासाठी पात्रता 
कमीत कमी दहावी पास ही शैक्षणिक गुणवत्ता लागते. जर उच्चशिक्षण घेतले असेल व कम्प्युटर हाताळता येत असेल तर प्राधान्य दिले जाते. संघटनेशी जोडलेल्या युवक मंडळांच्या सभासदांना प्राधान्य दिले जाते. वय १८ ते २५ च्या मध्ये हवे. लोकसंख्येतील दुर्बल घटक जसे अनुसूचित जाती/जमाती यांना सदस्य होण्यासाठी प्रोत्साहित केले जाते. युवतींचा सहभाग पुरेशा प्रमाणात राहील याची काळजी घेण्यात येते. ज्यांनी अर्ज केला आहे, त्यांना मुलाखतीसाठी पाचारण करून मग अंतिम निवड केली जाते.

वर्ग:भारत सरकार
वर्ग:जवाहरलाल नेहरू 
वर्ग:स्वयंसेवी संस्था
मालतीताई किर्लोस्कर

प्रा. **मालतीताई किर्लोस्कर** (इ.स. १९२३ - १३ मार्च, इ.स. २०१७) या एक मराठी लेखिका होत्या. त्या शंकरराव किर्लोस्करांच्या कन्या आणि मुकुंदराव किर्लोस्करांच्या भगिनी होत.

सांगली येथे विलिंग्डन कॉलेजात शिक्षण घेऊन तेथेच त्या अध्यापक झाल्या. त्या ३८ वर्षे मराठीच्या प्राध्यापक होत्या. दैनिकांमधून आणि साप्ताहिकांमधून त्यांचे लिखाण प्रसिद्ध होत असे. 

## पुस्तके
* फुलांची ओंजळ
* भावफुले

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
माता अमृतानंदमयी

इवलेसे|माता अमृतानंदमयी
माता **अमृतानंदमयी** तथा **सुधामणी इडामन्नेल** (२७ सप्टेंबर, इ.स. १९५३:अलप्पाड, कोल्लम जिल्हा, केरळ, भारत - ) या भारतीय गुरू आहेत. यांना त्यांचे अनुयायी *अम्मा* म्हणून ओळखतात. त्यांनी स्थापन केलेल्या संस्था नैसर्गिक आपत्तींनंतर मदत करणे तसेच इतर समाजसेवी कामे करतात.

वर्ग:हिंदू आचार्य
पिठापुरम

**पिठापुरम**  हे भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातल्या पूर्व गोदावरी जिल्ह्यातील गाव आहे. हे गाव भारतातल्या ५५ शक्तिपीठांपैकी एक समजले जाते. येथे दत्ताचे देऊळ आहे. दत्ताचा अवतार समजल्या जाणाऱ्या श्रीपाद वल्लभ यांचे हे जन्मस्थळ आहे.

## पौराणिक कथा
गयासुराच्या शरीरावर देवतांनी यज्ञ केला. तेव्हा त्याचे मस्तक गयेस होते. तर पाय पिठापुरम येथे होते. म्हणून या क्षेत्रास पादगया असेही म्हणतात. संपूर्ण भारत देशात काशी येथे बिंदू-माधव, प्रयाग येथे वेणी-माधव, रामेश्वर येथे सेतु- माधव, त्रिवेंदम येथे सुंदर-माधव तर पिठापुरम येथे कुंती -माधव अशी माधवाची पाच मंदिरे आहेत. पांडव माता कुंतीने जेथे माधवाची पूजा केली, ते हे स्थान.

## वाहतूक
### रेल्वे मार्ग
हैद्राबाद-विशाखापट्टणमच्या मार्गावरील गाड्या सामलकोट जंक्शनला थांबतात. येथून पिठापुरम अर्ध्या तासाच्या अंतरावर आहे.

वर्ग:पूर्व गोदावरी जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशातील गावे
ॲझोला

ॲझोला प्रकल्प]]
**ॲझोला ** ही एक वनस्पती आहे. याचा पाला दुधाळ जनावरांसाठी उपयुक्त आहे. ॲझोला जलशैवाळासारखे दिसणारे तरंगते नेचे (fern) वर्गीय वनस्पती आहे. पशुपालनासाठी ॲझोला हे पीक महत्त्वाचे आहे. पशुपालन व दुग्धव्यवसाय हे भारतातील तसेच महाराष्ट्रातील प्रमुख शेतीरपूक व्यवसाय आहेत. देशाच्या अर्थव्यवस्थेत शेती व पशुसंवर्धनाचा मोठा वाटा आहे. अगदी पुरातनकालापासून शेतीला पशुसंवर्धनाची जोड आहे. आजच्या परिस्थितीत युवकांची वाढती बेरोजगारी, दुष्काळी परिस्थिती तसेच ग्रामीण भागातील महिला व पुरुष बचत गट यांना सुद्धा पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय एकप्रकारे रोजगार निर्मितीचे साधन बनले आहे. परंतु या व्यवसायात दुभत्या जनावरांकडून अपेक्षित दूध उत्पादन मिळवण्यासाठी त्यांना संतुलित आहार देणे गरजेचे आहे. हिरवा चारा खाऊ घालणे ही दूध उत्पादन खर्च कमी करण्याची आणि उत्पन्न वाढवण्याची गुरूकेिली आहे. परंतु मागील वर्षी अगदी जूनपासुनच पावसाने पाठ फरवली आहे.

पावसाळी पिकांबरोबरच चाऱ्याच्या पिकांचे उत्पादन धोक्यात आहे. अगोदरच आपल्याकडे असणारी जनावरांची संख्या आणि उपलब्ध चारा, वैरण यामध्ये खूप तफावत आहे. पशुखाद्याच्या किंमती पाहिल्या तर जास्त प्रमाणात पशुखाद्य देणे व्यवसायिकदृष्ट्या परवडत नाही.अशा परिस्थितीत उत्तम व्यवस्थापन करून कमीतकमी खर्चात अधिकाधिक दूध उत्पादन करणे आवश्यक आहे. यासाठी कमी खर्चात व चारा टंचाईत ॲझोलाचा जनावरांच्या आहारात वापर करता येईल. पशुखाद्यात ॲझोलाचा वापर केला तर असे खाद्य किफायतशीर व पौष्टिक बनते. दूध देणाऱ्या जनावरांना महागड्या खाद्याऐवजी ॲझोला खाऊ घातले तर दुधाची गुणवत्ता व प्रत वाढते. ॲझोला हे खाद्य पशुपालकास नेहमीच्या खाद्यापेक्षा खूप स्वस्त पडते.
## ॲझोला वाफ्याचे व्यवस्थापन
*ॲझोलाची वाढ चांगली ठेवण्यासाठी दर आठ दिवसांनी एकदा १ ते १.५ किलो ताजे शेण, ५० ग्रॅम खनिज मिश्रण व ३० ग्रॅम सुपरफॉस्फेट पाण्यात एकजीव करून टाकत राहावे.
*दर १५ दिवसांनी वाफ्यातील २५ टक्के पाणी बदलून स्वच्छ पाणी ओतावे. नंतरच वरीलप्रमाणे मिश्रण पाण्यात मिसळावे दर २ महिन्यांनंतर वाफ्यातील ५० टक्के माती बद्दलून नवीन चांगली काळी माती टाकावी.
*दर सहा महिन्यानंतर ॲझोलाचा वाफा स्वच्छ करावा. याप्रमाणे काळजी घेतली तर ॲझोलाचे चांगले उत्पादन मिळेल.
*याचबरोबर वाफ्यातील पाण्याची पातळी चार ते पाच इंच उंचीपर्यंत कायम ठेवावी.
*ॲझोलाचे रोगराई, किड, मुंग्या व वाळवी इत्यादींपासून संरक्षण करावे. परंतु रोगाचा प्रादुर्भाव आढळून आल्यास नवीन कल्चर वापरून वाफा तयार करावा.
*वाफ्यातील ॲझोलाचे कल्चर दर सहा महिन्यातून बदलत राहावे.
*त्याप्रमाणे वाफ्यातून ॲझोला दररोज काढणे आवश्यक आहे. अन्यथा एकावर एक असे थर तयार होऊन रोग व किडींचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो.
## अनुमान
# प्रतिगादी दोन वेळा पाणी देऊन आठवड्यात ॲझोला गादी पूर्ण भरते.
# ॲझोला काढल्यास दोन-तीन दिवसात परत उगवतो.

## निरीक्षण
# ॲझोला सावलीत असताना पोपटी रंगाचा दिसतो व मोठा झाल्यावर हिरवा-करड्या रंगाचा दिसतो.
 
## ॲझोलाचे फायदे
# पशुखाद्याच्या खर्चात १५ ते २० टक्क्याची बचत 
# जनावरांत गुणवत्ता वृद्धी होऊन रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते, आरोग्य सुधारून आयुष्य वाढते .
# ॲझोलाच्या वापरामुळे फॅट, दूध व वजन यांत वाढ 
# पक्षी (बदक, इमू, लव्ही आदी) खाद्यात मिश्रणस्वरूपात ॲझोलाचा वापर केल्यास मांसल कोंबडयांच्या वजनात वाढ 
# अंडी देण्याच्या प्रमाण वाढ, तसेच अंड्याच्या पृष्ठभाग चकचकीत होतो.
# ॲझोलाच्या वाफ्यातून काढण्यात येणारे पाणी नत्रयुक्त व खजिनयुक्त असल्याने पिकांसाठी, झाडांसाठी वापरात येते.
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:शेती
वर्ग:पशु विज्ञान
वर्ग:पशुआहार
वर्ग:वनस्पती
वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
टाइम्स स्क्वेअर

इवलेसे|right|180px|टाइम्स स्क्वेअर
**टाइम्स स्क्वेअर** हा अमेरिकेच्या न्यू यॉर्क शहरातील मध्यवर्ती भाग आहे. मिडटाउन मॅनहॅटनमध्ये असलेला हा चौक पर्यटन, व्यवसाय आणि मनोरंजनाचे मोठे केन्द्र आहे. टाइम्स स्क्वेअरचा केन्द्रबिंदू ब्रॉडवे आणि सेव्हेन्थ ॲव्हेन्यू असला तरी फॉर्टी सेकंड ते फॉर्टी सेव्हेन्थ स्ट्रीट पर्यंतचा भाग यात समाविष्ट होतो. ब्रॉडवे मनोरंजन प्रभाग येथून जवळ आहे.

टाइम्स स्क्वेअरमधून रोज सुमारे ३,३०,००० लोक ये-जा करतात. यातील बव्हंश पर्यटक असतात. गर्दीच्या दिवशी ४,६०,००० पर्यंत लोक येथे येतात. वर्षाकाठी ५ कोटी लोक या चौकास भेट देतात.

वर्ग:न्यू यॉर्क शहर
वर्ग:मॅनहॅटन
हाओबाम ओंग्बी न्गांगबी देवी

**हाओबाम ओंग्बी न्गांगबी देवी** (१ ऑगस्ट, इ.स. १९२४:इंफाळ, मणिपूर - १२ जून, इ.स. २०१४:इंफाळ) या भारतीय नर्तिका होत्या. या मणिपुरी नृत्यात निष्णात होत्या.

त्या वयाच्या पाचव्या वर्षापासून मणिपुरी नृत्य शिकल्या व सहाव्या वर्षी त्यांनी जलपाईगुडी उत्सवात भाग घेतला. त्या शास्त्रीय संगीतही शिकल्या होत्या. यांनी जवाहरलाल नेहरू मणिपुरी नृत्य अकादमी मध्ये अध्यापन केले.

भारतीय शासनाने २०१० मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्कार दिला.

त्यांनी १९४१ साली हाओबाम अमुबा सिंग यांच्याशी लग्न केले. त्यांना एक मुलगा आहे.

वर्ग:भारतीय नर्तक
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुनयना हझारीलाल

**सुनयना हझारीलाल** तथा **सुनयना अगरवाल** या भारतीय कथक नर्तिका आहेत. त्या बनारस जानकीप्रसाद घराण्यामध्ये शिकल्या. हझारीलाल भारतीय विद्याभवनमधील कथक विभागाच्या प्रमुख आहेत.

हझारीलाल यांचा जन्म मुंबईमध्ये झाला. त्यांचे वडील भारतीय रेल्वेमध्ये अधिकारी होते.

भारतीय शासनाने २०११मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्कार दिला. याशिवाय त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार आणि महाराष्ट्र गौरव पुरस्कारही मिळाले आहेत.

वर्ग:भारतीय नर्तक
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बद्रीनाथ की दुल्हनिया

**बद्रिनाथ की दुल्हनिया** हा २०१७ मध्ये प्रदर्शित झालेला हिंदी चित्रपट आहे.
कार्मेल बर्कसन

**कार्मेल बर्कसन** (इ.स. १९२४:न्यू यॉर्क, अमेरिका) या अमेरिकन शिल्पकार आहेत. यांनी भारतीय शिल्पकला आणि स्थापत्यकलेवर संशोधन करून अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.

बर्कसन यांनी ड्यूक युनिव्हर्सिटीतून इतिहास विषयात पदवी मिळवली व नंतर त्या कोलंबिया युनिव्हर्सिटीमध्ये मिल्टन हेबाल्ड यांच्या मार्गदर्शनाखाली शिल्पकला शिकल्या. बावीस वर्षे शिल्पे निर्माण केल्यावर बर्कसन १९७०मध्ये भारतात पर्यटनासाठी आल्या. त्यावेळी त्या एलिफंटा, वेरुळ आणि महाबलिपुरम येथील शिल्पकृती पाहण्यासाठी गेल्या. प्राचीन भारतीय शिल्पकलेने त्या प्रभावित झाल्या. त्यानंतर त्यांनी भारतास वारंवार भेटी दिल्या व तेथील शिल्पकला आणि स्थापत्यकलेच्या स्थळांना गेल्या. १९७७मध्ये त्या भारतात वास्तव्यास आल्या व भारतीय शिल्पकलेच्या अनुषंगाने भारतीय तत्त्वज्ञान, पुराणे आणि कलाशास्त्राचा अभ्यास करण्यास सुरुवात केली. त्यांनी काढलेल्या भारतीय शिल्पांच्या छायाचित्रांचा एक संग्रह न्यू यॉर्कच्या मेट्रोपॉलिटन संग्रहालयात आहे. २००१मध्ये त्यांनी पुन्हा एकदा शिल्पे निर्माण करण्यास सुरुवात केली. त्यांची यानंतरची शिल्पे मुख्यतः भारतीय पुराणांतील व्यक्तिरेखांवर आधारित आहेत. याशिवाय त्यांनी बौद्ध आणि ख्रिश्चन धर्मग्रंथातील व्यक्तिरेखांचीही शिल्पे साकारली आहेत.

बर्कसन यांनी भारतीय कलेवर अनेक पुस्तकेही लिहिली आहेत.

भारतीय शासनाने बर्कसन यांना २०१०मध्ये पद्मश्री पुरस्कार दिला. त्यानंतर त्यांनी आपली ३८ शिल्पे मुंबईतील नॅशनल गॅलेरी ऑफ मॉडर्न आर्टला भेट दिल्या व आपण निवृत्त होउन अमेरिकेस परतत असल्याचे जाहीर केले.

बर्कसननी त्यांचा कॉलेजमधील वर्गमित्र मार्टिन फ्लाइशर यांच्याशी लग्न केले आहे.

वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय शिल्पकार
वर्ग:अमेरिकन शिल्पकार
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
हेर्ता म्युलर

right|thumb|200px|हेर्ता म्युलर
**हेर्ता म्युलर** (१७ ऑगस्ट, इ.स. १९५३:निचिडॉर्फ, रोमेनिया - ) या रोमेनियन साहित्यिक आहेत. यांना २००९ चे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले. याशिवाय त्यांना क्लाइस्ट पुरस्कार सह इतर अनेक आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले आहेत.

वर्ग:रोमेनियन साहित्यिक
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
पन्हाळेकाजी लेणी

रत्‍नागिरी जिल्यातील दापोली तालुक्यात पन्हाळेकाजी येथे पुरातन लेणी आहेत. प्रणालक दुर्गाच्या दक्षिण भागात गौर लेणे असा एक भाग आहे. या लेणीसमूहात गणपती, त्रिपुरसुंदरी, सरस्वती यांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत. अक्षोभयाची एक डोकेविरहीत मूर्ती येथे पहायला मिळते. शिवलिंग, गाभा-याभोवतीचा प्रदक्षिणा मार्ग, रामायण-महाभारतातील प्रसंगएका लेण्यात पहायला मिळतात. मानुषी बुद्ध, भैरव, हनुमान यांची शिल्पेही वेगवेगळ्या लेण्यात पहायला मिळतात.

## निर्मिती 
हा लेणीसमूह खोदण्याची सुरुवात दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या शतकापासून झाली. त्या ८ ते ११ शतकांपर्यंत खोदल्या गेलेल्या आहेत.

## चित्रदालन 

File:पन्हाळेकाजी लेणी.jpg|पन्हाळेकाजी लेणी
File:Shilppatta.jpg|शिल्पपट
File:Cave temple at panhaalekaji.jpg|लेणी मंदिर

## संदर्भ 
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
प्लांक एकके

कणभौतिकी व भौतिक विश्वउत्पत्तिशास्त्र यांत वापरली जाणारी ''''* ही पाच वैश्विक स्थिरांकांवर आधारित असलेल्या एककांचा संच आहेत. या एककांच्या द्वारे हे पाच वैश्विक स्थिरांक लिहिल्यास त्यांचे मूल्य १ येते.

 पुढील पाच मूलभूत स्थिरांकांचे मूल्य १ मध्ये रूपांतरित करते:
* निर्वात पोकळीतील प्रकाशाचा वेग, *c*,
* गुरुत्व स्थिरांक, *G*,
* घटवलेला प्लांकचा स्थिरांक, *ħ*,
* कूलोंबचा स्थिरांक, ,
* बोल्ट्झ्मनचा स्थिरांक, *k''B
 
## मूलभूत एकके 
वर्ग:मापनाची एकके
गोळी खत

**गोळी खत** हे वेगवेगळ्या खताच्या मिश्रणांच्या गोळ्यांचे खत होय. या गोळीला *ब्रिकेट* असेही संबोधले जाते. शेतातील झाडांच्या मूळाशी जमिनीत गाडून हे खत पिकाला दिले जाते. याची पहिली चाचणी भात पिकावर घेतली गेली. शेती तज्ज्ञ डॉ. सावंत यांनी यावर अभ्यास केला. पहिले प्रयोग युरिया व डी.ए.पी. या दोन खतांच्या मिश्रणाची खतगोळी तयार करून भाताच्या खाचरात भात लावणीच्या वेळी चार चोथ्याच्या मध्ये जमिनीत गाडली. यामुळे खताची मात्रा कमी लागली व उत्पादनात वाढ झाली. चार सूत्री भात लागवडीपैकी हे एक सूत्र आहे.

वर्ग:खते
चार सूत्री भात लागवड

**चार सूत्री भात लागवड** हे भात पिकाचे उत्पादन वाढवण्यासाठीचे प्रयोग होय. त्यात खालील सूत्रे मांडली गेली.

# पिक घेताना रोपाचा जो वाफा तयार करतात त्यावेळी भात तुसाची राख वापरणे 
# रोपे दोरी घेऊन एका ओळीत लावणे 
# रोपे १५-२५ सेमी अशा अंतरावर लावणे
# भात लावणी नंतर गोळीखत वापरणे

या चारसूत्री भात लावणीचे प्रयोग डॉ. सावंत यांनी १९९४-९५ पासून सुरू केले. ज्ञान प्रबोधिनीने याचे यशस्वी प्रयोग शिवगंगा व गुंजवणी खोऱ्यात केले.

वर्ग:शेती
१९०० उन्हाळी ऑलिंपिकमधील क्रिकेट

**१९०० उन्हाळी ऑलिंपिक** मधील एकमेव पुरुष क्रिकेट सामना ग्रेट ब्रिटन आणि फ्रान्स ह्या दोन देशांमध्ये पॅरिस मधील व्हेलोद्रोम दे व्हिन्सेनेस या मैदानावर १९-२० ऑगस्ट १९०० या दरम्यान खेळवण्यात आला. हा सामना ग्रेट ब्रिटनने १५८ धावांनी जिंकत सुवर्णपदक जिंकले. ऑलिंपिक इतिहासात क्रिकेट मध्ये सुवर्णपदक जिंकणारे ग्रेट ब्रिटन हे पहिले आणि आजतागायत एकमेव राष्ट्र ठरले. तर उपविजेत्या फ्रान्सने रजतपदक जिंकले.

जेव्हा पॅरिस ऑलिंपिक खेळांची घोषणा करण्यात आली तेव्हा क्रिकेट या खेळाला पहिल्यांदाच ऑलिंपिकमध्ये स्थान देण्यात आले. ग्रेट ब्रिटन, फ्रान्स, बेल्जियम आणि नेदरलँड्स या चार देशांनी ऑलिंपिक मधील पहिल्या वहिल्या क्रिकेट स्पर्धेसाठी संघ पाठवणार असल्याची घोषणा केली होती . पण ऐनवेळी बेल्जियम आणि नेदरलँड्स यांनी स्पर्धेतून माघार घेतली. त्यामुळे यजमान फ्रान्स आणि ग्रेट ब्रिटन यांच्यामध्ये एकमेव दोन-दिवसीय सामना खेळवण्यात आला. ऐतिहासिक कागदपत्रांद्वारे या स्पर्धेत दोन्ही देशांच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघांनी भाग नव्हता घेतला. तर दोन्ही देशातील क्रिकेट क्लब्सनी भाग घेतला होता. परंतु आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीच्या अधिकृत पदकविजेते पुस्तिकेमध्ये पदके **राष्ट्रीय संघांना** दिलीत असे नमूद केले आहे.

ब्रिटनतर्फे *डेव्हन आणि सॉमरसेट वॉन्डरर्स* तर फ्रान्स कडून *फ्रेंच खेळाडू क्लब संघ* या दोन क्लब्सनी भाग घेतला. दोन-दिवसीय सामना १९ ऑगस्ट १९०० रोजी सुरू झाला. ग्रेट ब्रिटनने पहिल्या डावात ११७ धावा केल्या, आणि फ्रान्सला पहिल्या डावात ७८ धावांवर सर्वबाद केले. दुसऱ्या डावात ग्रेट ब्रिटनने १४५ धावांवर डाव घोषित करत फ्रान्सला १८५ धावांचे लक्ष्य दिले. दुसऱ्या डावात यजमान फ्रान्स सामना थांबायला केवळ ५ मिनिटांचा वेळ असताना २६ धावांवर सर्वबाद झाला. ग्रेट ब्रिटनने सामना १५८ धावांनी जिंकला आणि ऑलिंपिक मध्ये क्रिकेटचे सुवर्णपदक जिंकणारा ग्रेट ब्रिटन पहिला वहिला देश ठरला. सामना दोन्ही बाजूंनी १२ खेळाडू घेऊन खेळवण्यात आला होता. त्यामुळे सामन्याला प्रथम-श्रेणी दर्जा देण्यात आला नाही.

## सहभागी सदस्य
*  ग्रेट ब्रिटन (१२)
*  (१२)
## पदकविजेते
## सुवर्णपदक सामना
वर्ग:इ.स. १९०० मधील क्रिकेट
वर्ग:क्रिकेट
जीवन ज्योती महिला सक्षमीकरण संस्था (आंबवणे)

## स्थापना
ग्रामीण युवतींना व महिलांना सक्षम व सबल करण्याच्या उद्देशाने, स्टरलाईट टेक फाउंडेशन  ने  पुणे जिल्ह्यातल्या वेल्हे तालुक्यातील आंबवणे या गावी ५ सप्टेंबर २०१४ रोजी 'जीवन ज्योती महिला सक्षमीकरण संस्थे'ची स्थापना केली.

## कार्यक्षेत्र
जीवन ज्योती महिला सक्षमीकरण संस्थेत वेल्हे, भोर या तालुक्यांतील  एकूण ७६ गावांतील विद्यार्थिनी प्रशिक्षण घेण्यासाठी येत असतात.

## सहभागी गट
स्टरलाईट टेक फाउंडेशन व ज्ञान प्रबोधनी संस्था

## प्रकल्प
संस्थेमध्ये महाराष्ट्र राज्य व्यवसाय शिक्षण परीक्षा मंडळाची मान्यता असलेले खालील प्रशिक्षण वर्ग घेतले जातात -
#सर्टिफिकेट कोर्स इन नर्सिंग केर- हा कोर्स एक वर्षाचा असून यामध्ये ६ महिने थिअरी क्लासेस घेतले जातात तर उरलेल्या ६ महिन्यांच्या  प्रात्यक्षिक शिक्षणाकरिता हॉस्पिटलमध्ये जावे लागते. विद्यार्थिनीला महाराष्ट्र शासनाचे प्रमाणपत्र मिळत असल्यामुळे तिला नोकरीसाठी पुरेश्या संधी उपलब्ध होतात.
#सर्टिफिकेट कोर्स इन टेलरिंग अँड कटिंग - हा कोर्स ६ महिने कालावधीचा आहे. हा कोर्स पूर्ण करून महिला अगदी घरीच्या घरी कपडे शिवून, शिवणकाम करून पैसे कमवून आर्थिक दृष्ट्या सक्षम होऊ शकतात.
#सर्टिफिकेट कोर्स इन बेसिक फॅशन डिझायनिंग - हा कोर्स ६ महिने कालावधीचा आहे. कोर्स पूर्ण केल्यानंतर युवती व महिला स्वतःचे टेलरिंगचे दुकान सुरू करू शकते किंवा अगदी घरच्या घरी शिवणकाम करू शकते. नोकरी करू शकते.
#सर्टिफिकेट कोर्स इन बेसिक ब्यूटी कल्चर - हा कोर्स ६ महिने कालावधीचा असून हा कोर्स पूर्ण केलेल्या युवती व महिला स्वतःचे ब्यूटी पार्लर सुरू करू शकतात. त्यांना नोकरीच्या संधीही उपलब्ध होतात.
#सर्टिफिकेट कोर्स इन मायक्रो साॅफ्ट ऑफिस - हा कोर्स ६ महिने कालावधीचा असून महाराष्ट्र शासनाचे प्रमाणपत्र असल्यमुळे सरकारी कार्यालयामध्ये नोकरीची/कामाची संधीही विद्यार्थिनीना मिळू शकते.
#सर्टिफिकेट कोर्स इन डेटा एन्ट्री ऑपरेटर - हा कोर्स ६ महिने कालावधीचा आहे. हा कोर्स पूर्ण करणाऱ्या व विद्यार्थिर्नीना  नोकरीच्या भरपूर संधी उपलब्ध आहेत.

युवती व महिला यांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासासाठी संस्थेमध्ये विशेष कार्यशाळा घेतल्या जातात व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.

## वैशिष्ट्ये
* उच्चशिक्षित महिला प्रशिक्षक
* प्रशस्त जागा
* आधुनिक यंत्रसामुग्रीची उपलब्धता
* युवतीना व महिलांना अल्प दरांत प्रशिक्षण 
* योगशाळा
* ग्रंथालय
* डेटा प्रोजेक्टरची सोय

## कार्यक्रम
* नियमित  योगकार्यशाळा  
* पोषक आहार 
* तज्ज् मार्गदर्शन 
* युवती मेळावा
* व्यक्तिमत्त्व विकास शिबीर 
* आरोग्य शिबीर
* श्रमदान
* सांस्कृतिक कार्यक्रम

## चित्र दालन

File:जीवन ज्योती महिला सक्षमीकरण संस्था.jpg|जीवन ज्योती महिला सक्षमीकरण संस्था
File:सी.सी.इन टेलरिंग व कटींग वर्ग.jpg|सी.सी.इन टेलरिंग अँड कटिंग वर्ग
File:सी.सी.इन नर्सिंग केर वर्ग.jpg|नर्सिंग केर प्रात्यक्षिक
File:सी.इन बेसिक ब्युटी कल्चर वर्ग.jpg|बेसिक ब्यूटी कल्चर प्रात्यक्षिक
File:एम.एस.ऑफीस वर्ग.jpg|प्रात्यक्षिक वर्ग|अल्ट=Computer प्रॅक्टिकल वर्ग
File:महाराष्ट्र शासनाचे प्रमाणपत्र वाटप कार्यक्रम.jpg|महाराष्ट्र शासनाचा प्रमाणपत्र वाटप कार्यक्रम
File:जीवनज्योती.jpg|जीवनज्योती महिला सक्षमीकरण केंद्रातील शिवण वर्ग
File:JJ1.jpg|संगणक वर्ग पोस्टर प्रेझेन्टेशन

## बाह्यदुवे
*स्टरलाईट टेक फाउंडेशन 
*ज्ञान प्रबोधिनी 

वर्ग:स्त्री प्रश्नांवर कार्यरत संस्था
वर्ग:सामाजिक संस्था
सत्यार्थ प्रकाश

**सत्यार्थ प्रकाश** हे आर्यसमाजाचे संस्थापक दयानंद सरस्वती यांनी लिहिलेले पुस्तक आहे. हे पुस्तक पहिल्यांदा १८७५मध्ये हिंदीत लिहिले होते. १८८२मध्ये दयानंद सरस्वतींनी त्याची दुसरी आवृत्ती लिहिली. हे पुस्तक संस्कृतसह २० भाषांमध्ये प्रकाशित झालेले आहे.

हे पुस्तक आर्यसमाजाच्या विचारांचे उगमस्थान समजलेल जाते.

वर्ग:आर्य समाज
वर्ग:पुस्तके
द लॉर्ड ऑफ द रिंग्स (चित्रपट शृंखला)

**लॉर्ड ऑफ द रिंग्स** ही याच नावाच्या पुस्तकांवर आधारित चित्रपटांची शृंखला आहे. यात तीन चित्रपट आहेत.

* द फेलोशिप ऑफ द रिंग
* द टू टॉवर्स
* द रिटर्न ऑफ द किंग

वर्ग:चित्रपट शृंखला
वर्ग:द लॉर्ड ऑफ द रिंग्स (चित्रपट शृंखला)
इव्हॅन्स्टन (इलिनॉय)

इवलेसे
इवलेसे

**इव्हॅन्स्टन** हे अमेरिकेच्या इलिनॉय राज्यातील शहर आहे. शिकागोपासून १९ किमी उत्तरेस हे शहर शिकागोचे उपनगर समजले जाते. केलॉग स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट आणि नॉर्थवेस्टर्न युनिव्हर्सिटी येथे आहेत.

वर्ग:इलिनॉयमधील शहरे
वर्ग:इव्हॅन्स्टन (इलिनॉय)
वर्ग:कूक काउंटी (इलिनॉय)
विचिटा ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर राष्ट्रीय विमानतळ

इवलेसे|right|180px|विचिटा विमानतळावर थांबलेली विमाने
**विचिटा ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर राष्ट्रीय विमानतळ**  हा अमेरिकेच्या कॅन्सस राज्यातील विचिटा शहरात असलेला विमानतळ आहे. याला *विचिटा विमानतळ* किंवा *आयझेनहॉवर विमानतळ* या नावांनेही ओळखले जाते. या विमानतळास अमेरिकेच्या ३४व्या राष्ट्राध्यक्ष ड्वाइट डी. आयझेनहॉवरचे नाव देण्यात आलेले आहे.

येथून अमरिकेतील निवडक शहरांना प्रवासी तसेच मालवाहतूक सेवा उपलब्ध आहे. येथील बव्हंश प्रवासी अमेरिकन एरलाइन्स, युनायटेड एरलाइन्स आणि डेल्टा एरलाइन्सचा वापर करतात.

वर्ग:अमेरिकेतील विमानतळ
वर्ग:विचिटा (कॅन्सस)
ॲबिगेल स्पियर्स

**ॲबिगेल मिकाल स्पियर्स** (१२ जुलै, इ.स. १९८१:सान डियेगो, कॅलिफोर्निया, अमेरिका - ) ही अमेरिकेची व्यावसायिक टेनिस खेळाडू आहे.

हिने हुआन सेबास्टियान कबालच्या साथीने २०१७ ऑस्ट्रेलियन ओपन स्पर्धेतील मिश्र दुहेरी प्रकारात सानिया मिर्झा आणि आयव्हन डोडिच यांना हरवून विजेतेपद प्राप्त केले.

स्पियर्स कॉलोराडो स्प्रिंग्ज मध्ये राहते.

वर्ग:अमेरिकेच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख