open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
संजीवनी खेर

**संजीवनी खेर** या ऐतिहासिक स्त्रियांची व्यक्तिचित्रणात्मक तसेच विविध विषयांवर संशोधनात्मक पुस्तके लिहिणाऱ्या मराठी लेखिका, पत्रकार आहे.

## प्रकाशित साहित्य
* अवधची बेगम( १८५७ च्या स्वातंत्र्य समरातील अयोध्येच्या बेगमवरील कादंबरी)
* संचित ( धर्म, कला, इतिहासाचा मागोवा घेणारा लेख संग्रह)
* मालिका-ए-हिंदोस्तान नूरजहान (कलासक्त, धूर्त साम्राज्ञीवरील कादंबरी)
* पंडिता रमाबाई- ज्वालाशिखा (लघु नाटक)
*सर्वसाक्षी ( जगभरातील सूर्य उपासनेचे संशोधन ,लेखन)( १ लाखाचा राज्य पुरस्कार)
*जलसूक्त ( नद्यांभोवतीची संस्कृती आणि जल स्थिती)
*देवानम प्रिय ( सम्राट अशोकावरील कादंबरी)
*ख्रिस्तोफर कोलंबस(दर्यासारंगाच्या धाडसाची कहाणी)
*मायादर्पण (मराठी अभिनेत्रींवरील लेख)
*दर्पण (वर्तमानातील सामाजिक घटनांवर भाष्य)
*शतकाचे ठसे (गतशतकातील थोरांचा परिचय)
*धर्म(भारतातील आठ धर्मांचा परिचय)
*नोबेल साहित्यिक १ (साहित्यासाठी नोबेल पारितोषिक प्राप्त साहित्यिकांचा परिचय)
*नोबेल साहित्यिक २ ( साहित्यासाठी नोबेल पारितोषिक प्राप्त साहित्यिकांचा परिचय -वाढीव)
*क्षण मोलाचा  ( कथासंग्रह)
*पाय मातीचे (कथासंग्रह)
*चित्रकथी ( उत्तुंग प्रतिभेच्या दिग्दर्शकांवरील लेख संग्रह

### अनुवाद 
*अंतरीचा ठेवा( विनी मंडॆलाच्या पार्ट ऑफ माय सोलचे भाषांतर)
*क्षण मोहाचा(अनुवाद) 
*बुद्ध ( दीपक चोप्रांच्या कादंबरीचा अनुवाद)
*ईदगाह  ( अनुवाद)
*बेनझीर भुत्तो अनुवाद- अप्रकाशित 
*संभाजीची कहाणी (अमरचित्रकथा)

### सन्मान 
*नाशिक जिल्हा साहित्य संमेलनाची अध्यक्ष 
*साहित्य संघाचा पत्रकारिता सन्मान
*पत्रकार संघाचा सन्मान
*हेमांगी वार्षिकाचा सन्मान-लेखन आणि पत्रकारितेसाठी
*वनिता समाज लेखन आणी पत्रकारितेतील कामासाठी
*सृजनशील पत्रकारितेसाठी -कै. वसंत उपाध्ये पुरस्कार
*एशियाटिक सोसायटीच्या व्यवस्थापकीय मंडाळावर उपाध्यक्ष
*दूरदर्शन ग्रेडेशन कमिटीवर सदस्य
*

### लेखन- कार्यक्रम 
*आदिवासींच्या जीवनशैलीवर प्रत्यक्ष भेटींवर आधारित रेडिऒ मालिका -, कथांचे दूरदर्शन रूपांतर
*‘ग्लोरी ऑफ इंडिया’ इंदिरा गांधींच्या भाषणाच्या कॅसेटस, मुलांसाठी संस्काराच्या कॅसेटस
*मराठी साम्राज्याचे वैभव साहित्य आणि पराक्रम-ग्वाल्हेर, तंजावूर,  देशाविदेशी रामायणावर लेख. भाषणे, भाषणं  सांस्कृतिक संचितावर ,भाषणे पाक भारत संबंधावर भाषणे 
*८४व्या साहित्य संमेलनासाथी ‘ठाणे सांस्कृतिक संचित ’ एक तासाचा अनुबोधपट -डॉक्युमेंटरी , ‘ सा रम्या नगरी-वाई’ पंचेचाळीस मिनिटांचा अनुबोधपट
*दुबई विश्व साहित्य संमेलनात सहभाग
*मुंबई दूरदर्शन, आकाशवाणीवर असंख्य कार्यक्रमात सहभाग, आयबी एन, मी मराठी  इत्यादी वाहिन्यआंवर कार्यक्रम संचालन आणि सहभाग

इयत्ता चौथीच्या पाठ्यपुस्तकात त्यांनी अनुवाद केलेला ईदगाह हा पाठ समाविष्ट केलेला आहे ( मूळ लेखक प्रेमचंद)

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
लक्ष्मण गायकवाड

"उचल्या" ह्या पारधी समाजाचे अस्वस्थ करणारे चित्रण असलेल्या अतिशय गाजलेल्या आत्मकथनाचे लेखक.

## प्रकाशित साहित्य
* उचल्या
* उठाव 
* परिघाबाहेर
* वकिल्या पारधी
* समाज साहित्य आणि स्वतंत्र
* वडार वेदना 
* दुभंग
* चिनी मातीतील दिवस (प्रवासवर्णन)

## पुरस्कार
१९८८ सालाचा साहित्य अकादमी पुरस्कार 'उचल्या' साठी.

## इतर
* लक्ष्मण गायकवाड यांनी ज्ञानपीठ विजेत्या महाश्वेता देवींबरोबर पारधी समाजासाठी कार्य केले आहे.

## बाह्य दुवे
गायकवाड लक्ष्मण
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
गोविंद राघो खैरनार

**गोविंद राघो खैरनार** ऊर्फ **गो.रा. खैरनार** (एप्रिल १४, इ.स. १९४२ - ) हे महाराष्ट्रातील मुंबई महानगरपालिकेचे माजी उपायुक्त आहेत. उपायुक्तपदावर असताना त्यांनी बेकायदेशीर वास्तूंवर, आणि पदपथावरील बेकायदेशीर विक्रेत्यांवर अतिक्रमणाबद्दल घणाघाती कारवाई केली.  असे करताना त्यांनी ह्या बेकायदेशीर गोष्टींना उत्तेजन देणाऱ्या तत्कालीन राजकीय नेत्यांवर भ्रष्टाचाराचे आरोप केल्यामुळे ते राज्यकर्त्यांच्या काळ्या यादीत आले.

## कारकीर्द
१९६४ मध्ये त्यांनी महाराष्ट्र राज्य सरकारच्या सेवेत कारकून म्हणून सुरुवात केली. इ.स. १९७४ मध्ये ते बृहनमुंबई महानगरपालिका मध्ये रुजू झाले. 

बेकायदा इमारतींवर हातोडा चालविणारे वन मॅन डिमॉलिशन आर्मी व मुंबई महापालिकेचे माजी उपायुक्त गो. रा. खैरनार हे मेधा पाटकर यांनी मुंबईत पुकारलेल्या बिल्डरविरोधी आंदोलनात सहभागी झाले. आपल्या महापालिकेच्या कारकिर्दीत भ्रष्टाचार आणि बेकायदा बांधकामे यांच्या विरुद्ध लढा देतांना कुख्यात गुंडांपासून विख्यात राजकारण्यापर्यंत अनेकांना ते निर्भयपणे सामोरे गेले. खैरनारांनी आपल्या *एकाकी झुंज* या आत्मचरित्रात या सर्व प्रकरणाचा ऊहापोह केला आहे.

## बाह्य दुवे
* रसिक.कॉम   (मराठी मजकूर)
* टाइम्स ऑफ इंडिया  (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
विरोचन

एक पौराणिक असुर राजा. हा भक्त प्रल्हादाचा पुत्र होता. ह्याचा देवराज इंद्राने कपटाने वध केला. बली हा ह्याचा पुत्र.

वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
राजन खान

**राजन खान**  हे एक मराठी कथालेखक आणि कादंबरीकार आहेत.

## प्रकाशित साहित्य
* अजब गजब जगणं वागणं (वैचारिक)
* आडवं आणि तिडवं (कथासंग्रह)
* आणखी एक पंचवटी (अनुवादित कादंबरी, मूळ हिंदी कादंबरी - कुसुम अन्सल)
* आता तू मोठा हो (कादंबरी)
* इह (माहितीपर)
* एक लेखक खर्च झाला (कथा संग्रह)
* एकूण माणसांचा प्रदेश (कथा संग्रह)
* एदेनाच्या बागेतील सर्प (कथा संग्रह)
* कथा आणि कथेमागची कथा भाग - १ 
* कथा आणि कथेमागची कथा भाग - २ 
* कसक 
* काळ (कादंबरी)
* किंबहुना  (ललित)
* गाठी गाठी जीव (कादंबरी)
* गूढ (कथा संग्रह)
* ग्वाही आणि वेगळी नसलेली गोष्ट  (एकत्र २ कादंबऱ्या)
* चिमूटभर रुढीबाज आभाळ (कादंबरी)
* जन्मजंजाळ (कथा संग्रह)
* जमीन (कादंबरी)
* जातवान आणि विनशन (कादंबरी)
* जिनगानी    (ललित)
* जिरायत (ललित)
* तंतोतंत (लेख संग्रह)
* तत्रैव (कथा संग्रह)
* देश (वैचारिक लेखसंग्रह)
* पांढऱ्या जगातला अंधार
* पिढी (वैचारिक)
* फैल आणि रात्र (कथा संग्रह)
* बाईच्या प्रेमाच्या दोन गोष्टी
* बाई जात (कथा संग्रह)
* बाहेरनाती (कथासंग्रह)
* बीजधारणा (कादंबरी)
* मनसुबा 
* मानसमंत्रणा (वैचारिक लेखसंग्रह)
* मीच मला माहिती नाही (कादंबरी)
* यतीम (कादंबरी)
* रजे हो ऊर्फ मुद्दाम भरकटलेली कथा (कादंबरी)
* रसअनौरस (कादंबरी)
* वळूबनातली कामधेनू (कादंबरी)
* संगत विसंगत (वैचारिक लेख संग्रह)
* सत्‌ना गत  (कादंबरी)
* सध्या सारं असं चालू आहे (कथा संग्रह)
* हयात आणि मजार (कादंबरी)
* हिलाल  (कादंबरी)

## पुरस्कार
* महाराष्ट्र शासनाचा उत्कृष्ट पटकथा पुरस्कार (चित्रपट : धुडगूस, २००९)

## इतर
* **राजन खान** हे २००३ साली सावंतवाडी येथे भरलेल्या ५व्या(?) विद्रोही साहित्य संमेलनाचे  अध्यक्ष होते. 
* २००८ साली मराठी साहित्य संमेलनाच्या उमेदवारांपैकी एक  (विरुद्ध : प्रा. हातकणंगलेकर)
* **राजन खान** यांनी २००९ साली मी संमेलन नावाचे एक साहित्य संमेलन पाचगणीजवळच्या एका खेड्यात भरवले होते.
*  **राजन खान** यांच्यावर प्रा. डाॅ. शाम गायकवाड यांनी 'कथाकार राजन खान' नावाचे पुस्तक लिहिले आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
खान राजन
साम्राज्य (जीवशास्त्र)

### साम्राज्य (जीवशास्त्र)
साम्राज्य ही जीवशास्त्रीयवर्ग मांडणीतील (Taxonomy) सर्व सजीवांसाठी वापरली जाणारी सर्वोच्च श्रेणी आहे. प्रत्येक ’साम्राज्य’ हे पुढे 'phyla' मध्ये विभागले गेले आहे.

जीवशास्त्रीयवर्गमांडणी (किंवा-वर्गमांडणी)त पुढे ५ साम्राज्ये आहेत. प्रत्येक सजीव हा या पाच पैकी एका साम्राज्यात येतो. ते असे :

* Monera -सर्वात सामान्य सजीव
* Protista - eukaryotes with only one cell.(एकपेशीय,पेशीपटल असणारे)
* Fungi - mushrooms, mold and other fungi.-कवक, बुरशीवर्गीय
* Plantae - सर्व झाडे, जसे की झुडुपे आणि वृक्ष. वनस्पती
* Animalia - all animals, including people. प्राणी

Kingdom is the king in the mneomic, or a saying to help a person remember something, King Phillip Came Over For Great Spaghetti.

### सारांश तक्ता 
कधी कधी या तक्त्यात शेजारी असलेले वर्ग पूर्णत्वाने सारखे नसतात. तरीही, या त्रुटीखेरीज, हा तक्ता बरीच माहिती पुरवतो.

For example, Haeckel placed the red algae (Haeckel's Florideae; modern Florideophyceae) and blue-green algae (Haeckel's Archephyta; modern Cyanobacteria) in his Plantae, but in modern classifications they are considered protists and bacteria respectively. 

संदर्भ
↑ Carl R. Woese, Otto Kandler, Mark L. Wheelis: "Towards a Natural System of Organisms: Proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya", doi:10.1073/pnas.87.12.4576

वर्ग:वनस्पती
वर्ग:जीवशास्त्र
कन्नमवार नगर

**कन्नमवार नगर** हे मुंबई (राज्य : महाराष्ट्र, भारत) उपनगरातील विक्रोळी येथील एक वसाहत आहे. मुंबई उपनगरातील मध्य रेल्वेच्या विक्रोळी स्थानकाच्या पूर्व बाजूस अवघ्या १५ मिनिटांवर पूर्वद्रूतगती महामार्गास लागून ही वसाहत आहे. ६०,७० च्या दशकात वसलेल्या या वसाहतीने आशिया खंडातील सर्वात मोठी आदर्श गृहनिर्माण वसाहत म्हणुन नाव मिळवलेले आहे.

म्हाडाची वसाहत म्हणून कन्नमवार नगर हे ओळखले जाते. जवळपास ३०० च्या आसपास इमारती असलेले हया नगराचे दोन भाग आहेत कन्नमवार नगर १ व २. प्रत्येक इमारतीस स्वतंत्र क्रमांक दिलेले आहेत. येथील बहुतांश इमारती या चार मजली आहेत. विक्रोळी स्थानकापासून कन्नमवार नगरात येण्यासाठी बेस्टच्या बस क्रं ३९४ व ३९७ उपलब्ध आहेत, तसेच ३५४ (कन्नमवार नगर ते शिवाजी पार्क), ३८८ (कन्नमवार नगर ते सीप्झ), १८५ (कन्नमवार नगर ते मजास आगार) या बेस्टच्या बससेवाही उपलब्ध आहेत ज्या कन्नमवार नगर २ स्थित बेस्टच्या बस आगारातून सुटतात.

वर्ग:मुंबई शहर जिल्हा
नीळकंठ खाडिलकर

"अग्रलेखांचा बादशहा" म्हणून ओळखले जाणारे नीळकंठ (ऊर्फ निळूभाऊ) खाडिलकर (जन्म : ६ एप्रिल १९३४, मृत्यू: २२ नोव्हेंबर २०१९) हे दैनिक नवाकाळ या वृत्तपत्राचे जवळपास २७ वर्षे संपादक होते. संपूर्ण अर्थशास्त्र हा विषय घेऊन ते बी.ए. ऑनर्स झाले होते. ज्येष्ठ नाटककार आणि ‘केसरी’चे भूतपूर्व संपादक कृ. प्र. खाडिलकर यांचे ते नातू होत. ते संध्याकाळ या नावाचे सायंदैनिकही काढीत असत. निळूभाऊ खाडिलकरांचे "हिंदुत्व" हे पुस्तक समीक्षकांच्या व वाचकांच्या पसंतीस उतरले आहे. 

खाडिलकर हे एक उत्तम मुलाखतकार होते. त्यांनी घेतलेल्या गोळवलकर गुुरुजी आणि सत्य साईबाबा यांच्या मुलाखती अतिशय गाजल्या.

नीळकंठ खाडिलकर यांनी आपल्या तर्कशुद्ध आणि संदर्भासहित लेखनातून इतिहासाची मांडणी करत वाचकांना इतिहाससाक्षर केले आणि त्याचवेळी वर्तमान सामाजिक-राजकीय परिस्थितीचे अभ्यासू व विवेकी विवेचन वाचकांपर्यंत पोहचविले. ‘अग्रलेखांचा बादशहा’ ही नीळकंठ खाडिलकर यांची मराठी वाचकांमध्ये ओळख आहे. त्यांच्या झंझावाती, मार्मिक आणि सामान्य वाचकालाही कळेल अशा सोप्या भाषेतील अग्रलेखांनी मराठी वृत्तपत्रसृष्टीत धुमाकूळ घातला.  खाडिलकर यांच्या ग्रंथवाचन व्यासंगाचा अनेक विद्वानांनी गौरव केला आहे. तळागाळातील लोकांसाठी नीळकंठ खाडिलकरांनी आपली लेखणी वापरली.  

खाडिलकरांच्या अग्रलेखांचे ५हून अधिक संग्रह प्रकाशित झाले आहेत.

## प्रकाशित साहित्य (एकूण ४६ पुस्तके)
* टॉवर्स  (परचुरे प्रकाशन)
* संत तुकाराम
* द्रौपदी (नाटक)
* मऱ्हाठाचि बोलु कौतुके (३६ अग्रलेखांचा संग्रह)
* महात्मा गांधी
* यशस्वी कसे व्हाल?
* राजे शिवाजी (या पुस्तकाच्या अडीच लाखाहून अधिक प्रती खपल्याचा तत्कालीन विक्रम)
* रामायण
* शूरा मी वंदिले (मनोरमा प्रकाशन)
* श्रीकृष्ण 
* हिंदुत्व (परचुरे प्रकाशन)

## इतर
* नवाकाळमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका अग्रलेखात "श्रीकृष्ण आयोगा"वर ताशेरे ओढण्यात आल्यानंतर न्यायालयाने त्यांच्यावर कारणे दाखवा नोटीस बजावली होती.

## नीळकंठ खाडिलकर यांना मिळालेले पुरस्कार आणि सन्मान
* महाराष्ट्र सरकारचा पत्रकारितेचा पहिला लोकमान्य टिळक जीवनगौरव पुरस्कार (२००८)
* मुंबई मराठी पत्रकार संघाचे दोनदा अध्यक्षपद.
* भाषिक वृत्तपत्र संघटना ‘आयएलएनए’चे  चिटणीसपद.
* भारत सरकारकडून पद्मश्री.
* कऱ्हाडच्या ‘चौफेर’तर्फे ‘सुधारक’ कार गोपाळ गणेश आगरकर पुरस्कार  (२०११)
* मराठी पत्रकार संघातर्फे आचार्य अत्रे पुरस्कार.
* लोकमान्य टिळक राष्ट्रीय पत्रकारिता पुरस्कार (२०१७)

## बाह्य दुवे
* लोकसत्ता मधील परीक्षण
* इंडियन एक्सप्रेस

खाडिलकर नीळकंठ
खाडिलकर नीळकंठ
खाडिलकर नीळकंठ
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
विजया राजाध्यक्ष

*डॉ.* **विजया राजाध्यक्ष** (५ ऑगस्ट इ.स. १९३३ - हयात) या मराठी भाषेतील स्त्रीवादी लेखिका व समीक्षक आहेत. त्यांनी एल्फिन्स्टन महाविद्यालयात व एस.एन.डी.टी. विद्यापीठात मराठीचे अध्यापन केले आहे. मराठी समीक्षक आणि लेखक मंगेश विठ्ठल राजाध्यक्ष हे त्यांचे पती होते.

विजया राजाध्यक्ष महाविद्यालयात असताना त्यांची पहिली कथा स्त्री मासिकातून प्रसिद्ध झाली. *अधांतर* हा त्यांचा पहिला संग्रह होता. त्यानंतर ‘विदेही’, ‘अनोळखी’, ‘अकल्पित’, ‘हुंकार’, ‘अखेरचे पर्व’, ‘उत्तरार्ध’, ‘आधी...नंतर’ असे त्यांचे एकूण १९ कथासंग्रह प्रकाशित झाले आहेत. विजयाबाईंची कथा प्रामुख्याने मध्यमवर्गीय परिवेशातील स्त्रीजीवन चित्रित करण्यावर भर देते. विशिष्ट कालखंडातील प्रश्नांपेक्षा जन्म व मृत्यू या टोकांतील जीवनाचे प्रयोजन, स्त्री-पुरुषांची आणि आई-मूल, पती-पत्‍नी अशी कौटुंबिक नाती आणि त्यांनी जीवनाला दिलेला अर्थ, यांचा परोपरीने वेध घेणारी त्यांची कथा विशिष्ट मूल्यभाव व्यक्त करते. तरल, काव्यात्म शैलीने त्यांची कथा वैशिष्ट्यपूर्ण ठरते. समीक्षात्मक लेखनात ‘कवितारती’, ‘जिव्हार’ ‘स्वानंदाचे आदिमाया’, ‘करंदीकरांचे समग्र लघुनिबंध’, ‘संवाद’ ही पुस्तके प्रख्यात आहेत. ‘मर्ढेकरांची कविता : स्वरूप आणि संदर्भ’ या ग्रंथाला साहित्य अकादमीने पुरस्कार देऊन गौरविले आहे. इ.स. २००० मध्ये इंदूर येथे भरलेल्या साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद डॉ. विजया राजाध्यक्ष यांनी भूषविले आहे.

## प्रकाशित साहित्य
### समीक्षा
* आहे मनोहर तरी ... वाचन आणि विवेचन (संपादक : विजया राजाध्यक्ष आणि श्री.पु. भागवत)
* करंदीकरांचे समग्र लघुनिबंध
* कवितारती
* काही वाटा काही वळणं (ललितलेखन समीक्षा)
* किती वाटा किती वळणं (कादंबरी समीक्षा)
* जिव्हार
* पुन्हा मर्ढेकर
* प्रभाकर पाध्ये: वाङ्मयदर्शन
* बहुपेडी विंदा (चरित्र-आत्मचरित्र समीक्षा)
* बहुपेडी विंदा खंड २ (दलित साहित्य समीक्षा)
* मराठी कादंबरी आस्वादयात्रा
* 'मर्ढेकरांची कविता : स्वरूप आणि संदर्भ
* वाङ्मयीन पत्रव्यवहार
* वेचक - विजया राजाध्यक्ष
* वेध कवितेचा
* शोध मर्ढेकरांचा
* संवाद
* स्वानंदाचे आदिमाया

### कथा संग्रह
* अकल्पित
* अखेरचे पर्व
* अधांतर
* अनोळखी
* अन्वयार्थ
* आधी...नंतर
* उत्तरार्ध
* कमान
* चैतन्याचे ऊन
* जास्वंद
* दोनच रंग
* पांगारा
* विदेही
* समांतर कथा
* हुंकार

### निबंध
* अनुबंध
* तळ्यात...मळ्यात

### कादंबरी
* उत्तरार्ध

### नाटक
* जानकी देसाईचे प्रश्न

### बालसाहित्य
* कदंब

### संपादित
* आदिमाया (सहसंपादक: विंदा करंदीकर)

### इतर
* प्रबंधसार
* मराठी वाडमयकोश खंड चौथा
* साहित्यः अध्यापन आणि प्रकार

## पुरस्कार
* साहित्य अकादमी पुरस्कार "मर्ढेकरांची कविता : स्वरूप आणि संदर्भ" साठी १९९३
* कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानचा जनस्थान पुरस्कार (पुरस्कार प्रदानाची तारीख २७ फेब्रुवारी २०१७)

## गौरव
* अध्यक्ष, मराठी साहित्य संमेलन (इंदूर, २००१)

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* हिंदू.कॉम (इंग्लिश मजकूर) 

वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शंकरराव काळे

**शंकरराव देवराम काळे** (१९२१-२०१२) हे एक भारतीय राजकारणी होते. ते महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्यातील सहकार चळवळीतील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्व होते. १९७२ ते १९८० पर्यंत ते महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य. ते तत्कालीन महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री शरद पवार यांच्या मंत्रिमंडळात राज्यमंत्री होते. १९९१ ते १९९६ पर्यंत त्यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेससाठी कोपरगाव लोकसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.

त्यांनी शेतकरी आणि कामगारांच्या कल्याणासाठी काम केले. गणपतराव औताडे यांनी १९५३ मध्ये कोळपेवाडी, अहमदनगर जिल्हा, महाराष्ट्र येथे कोपरगाव सहकारी साखर कारखाना लिमिटेडची स्थापना केली. काळे हे संस्थापक संचालक मंडळांपैकी एक होते. त्यांनी अहमदनगर जिल्हा आणि महाराष्ट्र राज्यातही सहकारी चळवळीला शिखरावर नेले.

५ नोव्हेंबर २०१२ रोजी त्यांचे निधन झाले.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* आमदार आशुतोष काळे https://www.ashutoshkale.com 
* कर्मवीर शंकरराव काळे सहकारी साखर कारखाना https://www.karmaveerkalesugar.com

वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म
वर्ग:महाराष्ट्रातील लोकसभा सदस्य
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोक
वर्ग:महाराष्ट्रातील भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे राजकारणी
वाण नदी

''''''  ही पूर्णा नदीची उपनदी आहे. वाण नदी  अमरावती,  अकोला,  बुलढाणा या जिल्हामधून वाहते.

वर्ग: अकोला जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग: अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग: बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्या
जवसाची चटणी

**जवसाची चटणी** ही जवसापासून बनवलेली आणि प्रामुख्याने महाराष्ट्रात व भारतीय उपखंडात प्रचलित असलेली चटणी आहे.
## गुणधर्म
जवस हे आरोग्यासाठी उपयोगी मानले  जाते. जवस खाल्याने हाडांना बळकटी येतात.त्यामुळे आहारात जवसाची चटणी समाविष्ट केली जाते. 

## दुष्परिणाम 
* जवसाच्या तेलाने खालील एलर्जीची लक्षणे उद्भवू शकतात: खाज सुटणारे तळवे आणि डोळे, पुळ्या, मळमळ किंवा उलट्या.

* डायबिटीस मध्ये अँटीडायबेटिक औषधांसह घेतलेल्या जवसामुळे रक्तातील साखर धोकादायक पातळीवर कमी होऊ शकते.

* जवसाने आतड्यातील काम वेगाने होते. जास्त जवस खाल्ल्यास शौचास होते. जवस शक्यतो पुरुषांपेक्षा महिलांसाठीच जास्त फायदेशीर ठरतात.

## संदर्भ 
वर्ग:खाद्यपदार्थ
वर्ग:पाककृती
नागपूर पदवीधर मतदार संघ

नागपूर पदवीधर मतदार संघात, नागपूर प्रशासकीय विभागाचे आयुक्त यांच्या कार्यक्षेत्रांतर्गत असलेल्या विदर्भातील ५ जिल्ह्यांचा समावेश आहे. ते असे :
#नागपूर, 
#भंडारा, 
#गडचिरोली,
#वर्धा, 
#चंद्रपूर, 
# गोंदिया.

महाराष्ट्र
महाराष्ट्र विधानपरीषद|महाराष्ट्रातील विधानपरीषद सदस्यांचे मतदार संघ
वर्ग:महाराष्ट्रातील विधानपरीषद सदस्यांचे मतदार संघ
युकियो हातोयामा

**युकियो हातोयामा** ( ११ फेब्रुवारी १९४७) हे जपान देशाचे माजी पंतप्रधान व जपानी डेमोक्रॅटिक पक्षाचे प्रमुख नेते आहेत. जेमतेम ८ महिने सत्तेवर राहिल्यानंतर ३ जून २०१० रोजी हातोयामांनी पंतप्रधानपदाचा राजीनामा दिला.

वर्ग:जपानचे पंतप्रधान
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वणवा

**वणवा** म्हणजे जंगल, कुरणे, किंवा गवताळ प्रदेशात नैसर्गिक अथवा अनैसर्गिक कारणांमुळे लागलेली अनियंत्रित आग. वणवा एकदा का पेटला की जंगल महिनाभर जळत राहू शकते.

वणवा पेटण्याचे नैसर्गिक कारण खालील पैकी कोणतेही असू शकते:
* आकाशातून पडणारी वीज 
* उन्हाळ्यांतील उष्ण्तेने कोरडी पाने व गवत पेटल्याने.
* मोठी झाडे पडतांना झालेल्या घर्षणामुळे.
* गवत व पाने कुजतांना झालेल्या मिथेन सारख्या ज्वलनशील वायूमुळे.

या व्यतिरिक्त, वैयक्तिक हितासाठीपण जंगलात वणवे पेटविले जातात.

## वणव्याचे परिणाम 
वणव्यामुळे नैसर्गिक साधन संपत्तीचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होते. तसेच काही लहान फायदेसुद्धा होतात. उदा० काही वनस्पती वणवा लागून गेलेल्या जमिनींत अधिक जोमाने वाढतात.

## इतिहासातील घटना 
* वाल्डो कॅन्यन वणवा - कॉलोराडो, अमेरिका - जून २३, इ.स. २०१२ - 

## संदर्भ
वर्ग:नैसर्गिक आपत्ती
*
पेंच नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील नागपूर जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही नदी मध्य प्रदेशातून उगम पावते. नागपूर जिल्ह्यात कन्हान नदीला मिळते. या नदीवर बांधलेल्या पेंच धरणातून नागपूर शहराला काही अंशी पाणीपुरवठा होतो. पेंच नदीवर बांधलेल्या मुख्य धरणामध्ये तोतलाडोह धरणाचा समावेश होतो. 

वर्ग: नागपूर जिल्ह्यातील नद्या

 

वर्ग:मध्य प्रदेश
इंद्रावती राष्ट्रीय उद्यान

छत्तीसगढ राज्यातील बस्तर जिल्ह्याच्या दक्षिण-पश्चिम बाजुला, जगदलपूर शहरापासून सुमारे १७० कि. मी. अंतारावर **इंद्रावती राष्ट्रीय उद्यान** आहे. १९७८ साली या जंगलाला राष्ट्रीय उद्यानचा दर्जा देण्यात आला तर १९८२ साली यास व्याघ्र प्रकल्पांतर्गत **टायगर रिझर्व**चा दर्जा दिला गेला. 

## बाह्य दुवे
* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ 
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ 

वर्ग:छत्तीसगढमधील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
कांगेर घाटी राष्ट्रीय उद्यान

छत्तीसगढ राज्यातील बस्तर जिल्ह्यात जगदलपूर शहरापासून सुमारे २६ कि. मी. अंतारावर, २०० चौ. कि. मी. क्षेत्रावर पसरलेले **कांगेर राष्ट्रीय उद्यान** आहे. १९८५ साली या जंगलास आशियातील पहिले **बायोस्फियर रिझर्व** घोषित करण्यात आले. 

वर्ग:छत्तीसगढमधील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
कन्हान नदी

'''''' ही मध्य प्रदेश व महाराष्ट्र या भारतातील राज्यांतून वाहणारी नदी आहे. ही नदी मध्यप्रदेशात उगम पावते. महाराष्ट्रातील नागपूर व भंडारा जिल्ह्यांतून वाहते. नागपूर शहराचा पाणीपुरवठा काही अंशी या नदीमार्फत होतो.

वर्ग: नागपूर जिल्ह्यातील नद्या
द ३७'स (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)

'''द ३७'स** हे **स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील''' दुसऱ्या पर्वाचा, पहिला भाग आहे आणि संपूर्ण मालिकेतील सत्रावा भाग आहे.
## हे सुद्धा पहा 
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
भैरमगढ अभयारण्य

छत्तीसगढ राज्यातील बस्तर जिल्ह्यात असलेले भैरमगढ अभयारण्य सुमारे १४० चौ. कि. मी. क्षेत्रावर पसरले असून १९८३ साली या जंगलास अभयारण्याचा दर्जा देण्यात आला. छत्तीसगढ राज्याचा राज्य प्राणी रानरेडा (Wild Buffalo) येथे पहावयास मिळतो. 

## बाह्य दुवे
* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ 
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ 

वर्ग:छत्तीसगढमधील अभयारण्ये
वर्ग:बस्तर जिल्हा
इनिशियेशन्स (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)

**इनिशियेशन्स** हे **स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील** दुसऱ्या पर्वाचा, दुसरा भाग आहे आणि संपूर्ण मालिकेतील अठरावा भाग आहे..
## हे सुद्धा पहा
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
बडनेरा

**बडनेरा** हे अमरावतीजवळचे मुख्य रेल्वेजंक्शन आहे.

## इतिहास 
इ.स. १७४१ ते इ.स. १७७२ पर्यंत हे शहर निजामाच्या ताब्यात होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:अमरावती जिल्ह्यातील गावे
टॅटू (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)

**टॅटु** हे **स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील** दुसऱ्या पर्वाचा, नऊवा भाग आहे आणि संपूर्ण मालिकेतील पंचविसावे भाग आहे..
## हे सुद्धा पहा 
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी
## बाह्य दुवे 
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
मोर्णा नदी

**मोर्णा नदी** किंवा **मोरणा नदी** किंवा **मोरना नदी** ही पूर्णा नदीची उपनदी आहे. ही नदी महाराष्ट्राच्या अकोला,  बुलढाणा या जिल्हामधून वाहते. मोर्णा नदीचे उगम स्थान हे पातूर आहे. अकोला जिल्ह्यातील बाळापुर तालुक्यातील अंदुरा या गावी पूर्णा नदी सोबत मोर्णा नदीचा संगम होतो. या ठिकाणाला मेळ असे म्हणतात तेथे शिव शंकराचे पुरातन मंदिर आहे.

अकोला शहरातून जाणाऱ्या ८ किमी लांबीच्या मोरणा नदीच्या प्रवाहाची स्वच्छता करण्यासाठी मोरणा स्वच्छ अभियान सुरू करण्यात आले. अकोला जिल्हाधिकारी श्री. पांडे यांनी याची सुरुवात केली आणि हजारो नागरिक, स्वयंसेवी संस्था, सरकारी कर्मचाऱ्यांनी त्याला पाठिंबा दिला. जून २०१८ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी *मन की बात* मध्ये या स्वच्छता मोहिमेबद्दल उल्लेख केला.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
अनामिका

इवलेसे|उजवे

**अनामिका** हे माणसांच्या हातावरील अंगठ्यापासून तिसऱ्या बोटाचे नामाभिधान आहे.

## कालिदासप्रशंसा
पुरा कवीनाम् गणनाप्रसंगे, कनिष्ठिकाधिष्ठितकालिदासः ।
अद्यापि तत्तुल्यकवयेरभावादनामिका सार्थवती बभूव ॥

जुन्या काळात, कवींची मोजदाद करण्याचे वेळी,(ते तर बोटावर मोजण्याएवढेच असतात, म्हणून)कालिदासापासून सुरुवात करून, त्यास कनिष्ठिकेवर(करांगुळीवर) ठेवले. शेजारच्या बोटावर मोजण्यासाठी कालिदासाहून श्रेष्ठ आत्तापर्यंत कोणीच मिळाले नाही. आणि म्हणून त्या शेजारच्या बोटाचे 'अनामिका' हे नांव सार्थ झाले.

असा अनामिकेबद्दल एक श्लोक आहे.

## शारीरिक कार्य
## हस्तरेखेवरून भविष्यकथन : समज
## धार्मिक आणि सांस्कृतिक समजुती
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:जीवशास्त्र
अनामिक

## व्यूत्पत्ती 
एखाद्या मनुष्यव्यक्तिच्या निनावी व्यवहारास अनामिक असे म्हणले जाते. अनामिक व्यक्तीस उद्देशून केलेल्या संबोधनात शब्दाचे सामान्यरूप 'अनामिका' असे होते. संस्कृतातून मराठी भाषेत आलेल्या अनामिका शब्दाचा अर्थ हाताचे बोट असा होतो.

## अनामिक/निनावी लेखनाचे प्रताधिकार 
अनामिक/निनावी लेखनासही लेखन/प्रकाशन तारखेपासून ६० वर्षेपर्यंत प्रताधिकार लागू रहातात.
सीतानदी वन्यजीव अभयारण्य

छत्तीसगढ राज्यातील रायपूर जिल्ह्यात रायपूरहून सुमारे १७५ कि. मी. अंतरावर असलेले **सीतानदी अभयारण्य** सुमारे ५५३ चौ. कि. मी. क्षेत्रावर पसरले असून १९७४ साली या जंगलास अभयारण्याचा दर्जा देण्यात आला. या अभयारण्यातून वाहणाऱ्या सीतानदीच्या नावावरून या अभयारण्यास सीतानदी अभयारण्य नाव पडले. अभयारण्याच्या जवळच **सांढूर** नावाचे जलाशय असून येथे नेहमी पर्यटक येत असतात.

## बाह्य दुवे
* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ 
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ 

वर्ग:छत्तीसगढमधील अभयारण्ये
वर्ग:रायपूर जिल्हा
अचानकमार वन्यजीव अभयारण्य

छत्तीसगढ राज्यातील विलासपूर जिल्ह्यात बिलासपूर ते अमरकंटक रस्त्यावर असलेले **अचानकमार अभयारण्य** सुमारे ५५० चौ. कि.मी. क्षेत्रावर पसरले असून, १९७५ साली या जंगलास अभयारण्याचा दर्जा देण्यात आला.  हे कान्हा राष्ट्रीय उद्यानाशी कान्हा-अचानकमार नावाच्या टेकड्यांच्या रांगांनी जोडलेले आहे. 

 हे विलासपूर शहरापासून ५५ कि. मी. अंतरावर आहे आणि नर्मदा नदीचे उगमस्थान असलेले अमरकंटकही येथून जवळच आहे.

या अभयारण्यात बांबू, साल, साजा, बिजा ही मुख्य झाडे आणि वाघ, बिबट्या, रानगवा हे मुख्य प्राणी आढळतात.

## चित्रदालन

File:India tiger.jpg|
File:Leopard 2.JPG|
|

## बाह्य दुवे
* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ 
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ 
वर्ग:छत्तीसगढमधील अभयारण्ये
वर्ग:बिलासपूर जिल्हा
तमोर पिंगळा वन्यजीव अभयारण्य

छत्तीसगढ राज्यातील सुरगुजा जिल्ह्यात असलेले **तमोरपिंगला अभयारण्य** सुमारे ६०८ चौ. कि. मी. क्षेत्रावर पसरले असून १९७८ साली या जंगलास अभयारण्याचा दर्जा देण्यात आला. क्षेत्रफळाचा विचार करता हे अभयारण्य छत्तीसगढ राज्यातील सर्वात मोठे अभयारण्य आहे.  

## बाह्य दुवे
* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ 
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ 

वर्ग:छत्तीसगढमधील अभयारण्ये
वर्ग:सुरगुजा जिल्हा
अलायन्सेस (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)

**अलायंसेस** हे **स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील** दुसऱ्या पर्वाचा, चौदावा भाग आहे आणि संपूर्ण मालिकेतील तिसावे भाग आहे..
## हे सुद्धा पहा
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
नरसिंहगढ अभयारण्य

छत्तीसगढ राज्यातील रायगढ जिल्ह्यात असलेले **नरसिंहगढ अभयारण्य** सुमारे ६० चौ. कि. मी. क्षेत्रावर पसरले असून हे अभयारण्य राज्यातील सर्वात कमी क्षेत्रफळाचे अभयारण्य आहे. 

## बाह्य दुवे
* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ 
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ 

वर्ग:छत्तीसगढमधील अभयारण्ये
वर्ग:रायगढ जिल्हा
यिविया

**यिविया** (कातालान व ) हे स्पेनच्या  कातालोनिया संघामधील एक लहान गाव आहे. यिविया भौगोलिक दृष्ट्या संपूर्णपणे फ्रान्सच्या हद्दीमध्ये असून ते सर्वबाजूने फ्रान्सच्या पिरेने-ओरिएंताल विभागाने वेढले गेले आहे. यिविया स्पेन-फ्रान्स सीमेपासून केवळ १.६ किमी अंतरावर स्थित आहे. २००९ साली यिवियाची लोकसंख्या १,५८९ एवढी होती.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:स्पेनमधील शहरे
गोमरदा अभयारण्य

छत्तीसगढ राज्यातील रायगढ जिल्ह्यात रायगढहून सुमारे ६२ कि. मी. अंतरावर असलेले **गोमरदा अभयारण्य** सुमारे २७८ चौ. कि. मी. क्षेत्रावर पसरले असून १९७५ साली या जंगलास अभयारण्याचा दर्जा देण्यात आला. 

## बाह्य दुवे
* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ 
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ 

वर्ग:छत्तीसगढमधील अभयारण्ये
वर्ग:रायगढ जिल्हा
स्पेनचा पहिला हुआन कार्लोस

**हुआन कार्लोस पहिला** (,  ५ जानेवारी १९३८) हा स्पेन देशाचा माजी राजा आहे. नोव्हेंबर १९७५ ते जून २०१४ दरम्यान राज्यपदावर राहिलेल्या हुआन कार्लोसने १९ जून २०१४ रोजी पदत्याग केला व त्याचा मुलगा फेलिपे सहावा स्पेनचा नवा राजा बनला.

१९३९ मधील स्पॅनिश गृहयुद्धानंतर सत्तेवर आलेल्या हुकुमशहा फ्रांसिस्को फ्रांकोच्या १९७५ मधील मृत्यूनंतर केवळ दोन दिवसांनी हुआन कार्लोस राज्यपदावर आला. त्याने फ्रांकोच्या जुलुमी राजवटीनंतर स्पेनमध्ये लोकशाहीवादी सरकार आणण्यामध्ये मोठा वाटा उचलला.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*स्पेनच्या शाही घराण्याचे संकेतस्थळ

वर्ग:स्पेनचे राज्यकर्ते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नवाकसुत

**नवाकसुत** ही मॉरिटानिया ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. नवाकसुत सहारा वाळवंट प्रदेशामधील सर्वात मोठ्या शहरांपैकी एक आहे.

वर्ग:मॉरिटानिया
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
आंदालुसिया

**आंदालुसिया** हा स्पेन देशाचा एक स्वायत्त संघ आहे. लोकसंख्येनुसार आंदालुसिया स्पेनमधील सर्वात मोठा तर क्षेत्रफळानुसार दुसऱ्या क्रमांकाचा संघ आहे. इबेरिया द्वीपकल्पाच्या दक्षिण भागात वसलेल्या आंदालुसिया प्रदेशाच्या दक्षिणेला भूमध्य समुद्र व नैऋत्येला अटलांटिक महासागर आहेत.

सेबिया ही आंदालुसिया संघाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

वर्ग:स्पेनचे स्वायत्त संघ
वागाडुगू

**वागाडुगू** ही पश्चिम आफ्रिकेतील बर्किना फासो ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.,

२०१९मध्ये येील लोकसंख्या २४,१५,२६६ इतकी होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:बर्किना फासोमधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
केट मुलग्रु

**कॅथरीन किरनॅन मुलग्रु** (:डुब्युक, आयोवा, अमेरिका - ) एक अमेरीकी अभिनेत्री आहे, जी "रायन्स होप" मालिकेतील "मेरी रायन" व "स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर" मालिकेतील "कॅथरीन जेनवे" या भूमिकेसाठी सुप्रसिद्ध आहे.

केटने इतर बऱ्याच दूरचित्र मालिका, नाटके व चित्रपटांमध्ये भूमिका केली आहे. तिला या विविध भूमिकांसाठी ओबी पुरस्कार, गोल्डन सॅटलाईट पुरस्कार, सॅटर्न पुरस्कार व अशा अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित केलेले आहेत. 

केट ही अल्झायमर रोगाला लढा देण्यासाठी असलेल्या *अल्झायमर असोसिएशन* ह्या अमेरिकी स्वयंसेवी संस्थेची, *नॅशनल ऍडव्हायझोरी कमीटी*ची कार्यक्षम सदस्या आहे आणि *क्लिवलॅंड मेट्रो हेल्थ सिस्टम* ह्या अमेरिकातील, ओहायो राज्यात असलेल्या क्लिवलॅंड शहरातील स्वयंसेवी संस्थेची सुद्धा कार्यक्षम सदस्या आहे.

## सुरुवातीचे जीवन 
**केट मुलग्रु**चा जन्म  रोजी  डुबूक्यु शहरात झाला, जे अमेरिकेत आयोवा राज्यात आहे. *थॉमस जेम्स मुलग्रु, दुसरे*, हे तिचे वडील जे एक कंत्राटदार होते व *जोऍन व्हर्जिनिया किरनॅन मुलग्रु* ही तिची आई जी एक चित्रकार व कलावंत होती.

केट एक *आयरीश-कॅथोलीक* जातीची होती व तिच्या ८ भावंडांमध्ये ती दुसरी होती. वयाच्या १७व्या वर्षी केटला *स्टेला ऍड्लर स्टूडियो ऑफ ऍक्टींग* मध्ये प्रवेश मिळाला जे न्यू यॉर्क शहरामधील एक प्रसिद्ध अभिनय शिकवणारी संस्था आहे. त्याच वेळेस केटला *युनिव्हर्सिटी ऑफ न्यू यॉर्क* हे न्यू यॉर्क शहरातील सुप्रसिद्ध विद्यापीठ मध्ये सुद्धा प्रवेश मिळाला. केटने १९७६ मध्ये *असोसीयेट ऑफ आर्टस*ची पदवी मिळवल्यानंतर *युनिव्हर्सिटी ऑफ न्यू यॉर्क* सोडले.

## कलाजीवन 
## कारकीर्द 
### चित्रपट 
### दूरचित्रवाणी 
### रंगभूमी 
केट मुलग्रु अभिनित नाटके.

### व्हिडिओ गेम्स 
## पुरस्कार व सन्मान 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
# केट मुलग्रुची अधिकृत वेबसाईट
# आय. एम. डि. बी. वरील केट मुलग्रुचे चरित्र
# केट मुलग्रु - मेमोरी-आल्फा वेबसाईटवर

## हे सुद्धा बघा 
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर

वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
वर्ग:स्टार ट्रेक
वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते
तालिन

**तालिन** ही एस्टोनिया ह्या देशाची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे. तालिन शहर एस्टोनियाच्या उत्तर भागात फिनलंच्या आखाताच्या किनाऱ्यावर वसले आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
* पर्यटन माहिती
* 

वर्ग:एस्टोनियामधील शहरे
वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे
*
बंजुल

**बंजुल** ही गांबिया ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. हे शहर गांबियाच्या पश्चिम भागात अटलांटिक महासागराच्या किनाऱ्यावर व गांबिया नदीच्या मुखापाशी एका लहान बेटावर वसले आहे. २००३ साली बंजुल शहराची लोकसंख्या ३४ हजार होती.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
* 

वर्ग:गांबियामधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
कोर्दोबा

**कोर्दोबा** () हे स्पेन देशाच्या आंदालुसिया स्वायत्त संघामधील एक ऐतिहासिक शहर आहे. कोर्दोबा शहर स्पेनच्या दक्षिण भागात ग्वादालक्विव्हिर नदीच्या काठावर वसले आहे. २०१४ साली येथील लोकसंख्या सुमारे ३.२८ लाख होती.

कोर्दोबा शहराला अनेक शतकांचा इतिहास लाभला आहे. हे शहर रोमन प्रजासत्ताक व रोमन साम्राज्यातील प्रांतांच्या राजधानीचे शहर होते. आठव्या शतकामध्ये आयबेरियन द्वीपकल्प मुस्लिमांच्या अधिपत्याखाली आल्यानंतर कोर्दोबा कोर्दोबाची अमिरात व कोर्दोबाची खिलाफत ह्या राज्यांची राजधानी होती. दहाव्या शतकामध्ये कोर्दोबा जगातील सर्वाधिक लोकसंख्येचे शहर होते असा अंदाज व्यक्त केल गेला आहे. ह्या काळात कोर्दोबा इस्लामिक संस्कृतीचे शैक्षणिक केंद्र होते. सध्या कोर्दोबा युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* संकेतस्थळ
*

वर्ग:स्पेनमधील शहरे
वर्ग:स्पेनमधील जागतिक वारसा स्थाने
नीस

**नीस** हे फ्रान्समधील पाचव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. हे शहर फ्रान्सच्या आग्नेय कोपऱ्यात भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले आहे.

## फूल परेड

File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-43-52.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-47-17.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-50-16.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-53-48.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-56-44.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-00-53.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-18-29.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-23-33.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-15-01.jpg

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ  
* स्वागत कक्ष  
* 

वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
वर्ग:नीस
सगळ्या बॉम्बांचा बाप

**एव्हियेशन थर्मोबेरिक बॉम्ब ऑफ इन्क्रीझ्ड पॉवर** ऊर्फ **सगळ्या बाँबांचा बाप** (रशियन: *Авиационная вакуумная бомба повышенной мощности* (*АВБПМ*) )  हा रशियात तयार होणारा हवेतून टाकण्यात येणारा व जमिनीवर फुटणारा बाँब आहे.

अमेरिकन सैन्याने तयार केलेल्या *मासिव्ह ऑर्डनन्स एर ब्लास्ट बाँब* (MOAB) या बाँबापेक्षा याची विस्फोटक्षमता चौपट आहे. अमेरिकन बाँब *मदर ऑफ ऑल बाँब्स* या नावाने ओळखला जात असल्यामुळे या बाँबाला **सगळ्या बाँबांचा बाप** असे उपनाव देण्यात आले आहे.

## अधिक माहिती
ह्या हवाबंद कुपीतून तयार होणारी ऊर्जा ४४ टन टीएनटी इतकी आहे. ही ऊर्जा बनवण्यासाठी ७.८ टन नवीन प्रकारच्या उच्च विस्फोटकाची गरज असते. हे विस्फोटक नॅनो तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने बनवले आहे. ११ सप्टेंबर २००७ रोजी ह्या बाँबची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली.

## मासिव्ह ऑर्डनन्स एर ब्लास्ट बाँबबरोबर तुलना

वर्ग:रशिया
वर्ग:शस्त्रे
मिंग्लिश

मराठी भाषेच्या परिणमाने बोलल्या जाणाऱ्या इंग्लिश भाषेस, तसेच इंग्लिश भाषेच्या परिणामाने बोलल्या जाणाऱ्या मराठीस **मिंग्लिश** असे म्हणतात.

भारतात आपण हिंग्लिश, बॉंग्लिश, तामिग्लिश, मिंग्लिश वगैरे अनेक प्रकारची इंग्रजी उत्क्रांत करत आपसूक घडवल्या आहेत. 'बंबय्या इंग्लिश' ही एक 'वेगळी चटणी' तयार झाली आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी बोलीभाषा
वीणा देव

**वीणा देव** (२६ नोव्हेंबर १९४८ - २९ ऑक्टोबर २०२४) मराठी लेखिका व समीक्षक होत्या.

यांचे वडील गो.नी. दांडेकर हे मराठी लेखक आणि कादंबरीकार आहेत.

## प्रकाशित साहित्य
* कादंबरीकर गो.नी.दांडेकर, समीक्षा
* स्मरणे गोनीदांची, ललित
* शाश्वताची शिदोरी 	(वीणा देव आणि डॉ. अरुणा ढेरे)
* स्त्रीरंग, ललित
* वीणाज्जीची पत्रं, शैक्षणिक
* आशक मस्त फकीर, आत्मचरित्र
* कधी कधी, कथा संग्रह

## संपादित साहित्य
* शब्द सुरांचा सांगाती

## संदर्भ
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गोविंद तळवलकर

**गोविंद श्रीपाद तळवलकर** (२२ जुलै, १९२५ - २१ मार्च, २०१७) हे इंग्रजी-मराठीतले पत्रकार व लेखक होते. वृत्तपत्रीय अग्रलेखांकरिता विशेषत्वाने परिचय असलेले ते एक स्तंभलेखक होते. सामाजिक, राजकीय, आंतरराष्ट्रीय घडामोडीचे भाष्यकार, साचेपी संपादक म्हणून त्यांची ख्याती आहे. 

तळवलकर हे लोकसत्ताचे बारा वर्षे उप-संपादक होते, तर महाराष्ट्र टाइम्सचे २७ वर्षे संपादक होते..

## व्यक्तिगत जीवन
गोविंद तळवलकर यांचा जन्म डोंबिवली येथे झाला.

## कारकीर्द
गोविंद तळवलकरांनी १९४७ साली बी.ए. झाल्यानंतर शंकरराव देव यांच्या नवभारतमध्ये काम करण्यास सुरुवात केली. पुढे १९५० ते १९६२ अशी बारा वर्षे ते लोकसत्तामध्ये उपसंपादक म्हणून कार्यरत होते. १९६२-६७ च्या दरम्यान त्यांना महाराष्ट्र टाइम्समध्ये काम करण्याची संधी मिळाली. १९६८ मध्ये महाराष्ट्र टाइम्सच्या संपादकपदाची जबाबदारी त्यांनी स्वीकारली आणि पुढे १९९६ पर्यंत म्हणजे जवळजवळ अठ्ठावीस वर्षे महाराष्ट्र टाइम्ससारख्या अग्रणी वृत्तपत्राचे संपादक म्हणून आपली कारकीर्द त्यांनी गाजवली. महाराष्ट्र टाइम्सला महाराष्ट्रातील  एक प्रभावी व परिणामकारक दैनिक म्हणून घडविण्यात तळवलकरांचा सिंहाचा वाटा आहे.

टाइम्स ऑफ इंडिया, इलस्ट्रेटेड वीकली ऑफ इंडिया, द हिंदू, द डेक्कन हेरॉल्ड, रॅडिकल ह्युमनिस्ट, फ्रंटलाइन मॅगझिन अशा इंग्रजी वृत्तपत्रांतून आणि साप्ताहिकांतूनही तळवलकरांनी लेखन केले.

त्यांचे बरेचसे लेखन पुस्तकरूपातही प्रकाशित झाले आहे. लोकमान्य टिळकांची परंपरा जपणारे आणि संतांप्रमाणे सामान्यांनाही समजेल अशी लेखनशैली जोपासणारे तळवलकर हे खऱ्या अर्थाने 'अग्रलेखांचे बादशहा' होते. भाषेवरील प्रभुत्व, राजकीय आणि सामाजिक भान आणि प्रचंड व्यासंग या जोरावर त्यांनी अग्रलेखांना एका वेगळ्या उंचीवर नेले होते. कवी ग.दि. माडगुळकरयांनी त्यांचा उल्लेख 'ज्ञान गुण सागर' असा केला होता. 

## प्रभाव
तळवलकरांवर सुरुवातीला एम. एन. रॉय यांच्या विचारांचा प्रभाव होता. 

गोविंद तळवळकरांच्या लेखनाच्या प्रभावाने किमान दोन पिढ्यांचे बौद्धिक पोषण झाले.
* न.चिं केळकर पुरस्कार ("सोव्हिएत साम्राज्याचा उदय आणि अस्त" पुस्तकासाठी)
* इ.स. २००७चा जीवनगौरव पुरस्कार
* महाराष्ट्र सरकारचा लोकमान्य टिळक पुरस्कार
* सामजिक न्यायाबद्दल रामशास्त्री पुरस्कार

## बाह्य दुवे
* इराक दहनचे लोकसत्तेतील परीक्षण 
* मनोगत.कॉम येथील तळवलकरांचा लेख

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी संपादक
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वसंत आबाजी डहाके

**वसंत आबाजी डहाके** (३० मार्च १९४२ -हयात )  हे मराठीचे भाषातज्‍ज्ञ, कोशकार तसेच लेखक आणि कवी आहेत.१९६६ साली 'योगभ्रष्ट' या दीर्घ कवितेमुळे ते प्रकाशात आले. "चित्रलिपी" या संग्रहाकरिता २००९ सालच्या साहित्य अकादमी पुरस्काराने त्यांना गौरवण्यात आले होते.
फेब्रुवारी २०१२ च्या चंद्रपूर येथे झालेल्या ८५ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनचे ते अध्यक्ष होते.

## व्यक्तिगत जीवन 
वसंत आबाजी डहाके यांचा जन्म यवतमाळ जिल्ह्यातील **बेलोरा** या गावी ३० मार्च १९४२ रोजी झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण बेलोरा येथे तर पाचवी ते बी.ए. पर्यंतचे शिक्षण चंद्रपूर येथे झाले. त्‍या वेळेपासून ते कविता करीत असत.

## प्रकाशित साहित्य
### काव्यसंग्रह
* शुभवर्तमान (१९८७) 
* योगभ्रष्ट (१९७२)
* शुन:शेप (१९९६)
* चित्रलिपी

### ललित
* अधोलोक (कादंबरी)
* यात्रा-अंतर्यात्रा  (ललितलेख )
* प्रतिबद्ध आणि  मर्त्य  (कादंबरी)
* मालटेकडीवरून (ललित लेखसंग्रह)
* सर्वत्र पसरलेली मुळे (दीर्घ काव्य)

### वैचारिक/ संशोधनपर
* कवितेविषयी
* दृश्यकला आणि साहित्य
* मराठीतील कथनरूपे
* मराठी नाटक आणि रंगभूमी - विसावे शतक
* मराठी समीक्षेची सद्यःस्थिती आणि इतर निबंध 
* मराठी साहित्य : इतिहास आणि संस्कृती (संशोधित लेखन)

### प्रसिद्ध कविता
*योगभ्रष्ट

## संपादित साहित्य
* निवडक सदानंद रेगे (१९९६)
* शालेय मराठी शब्दकोश (१९९७)
* संक्षिप्त मराठी वाङ्मय कोश (१९९८)
* वाङ्मयीन संज्ञा आणि संकल्पना कोश

## अन्य भाषांत भाषांतरित साहित्य 
* टेररिस्ट ऑफ द स्पिरिट - रणजित होस्कोटे, मंगेश कुलकर्णी (अनु.), १९९२ (योगभ्रष्ट ह्या काव्यसंग्रहाचा इंग्लिश अनुवाद) 

## गौरव,  पुरस्कार
*कादंबरी व कवितेसाठी १९८१ व १९८७ साली महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार.
* २००३मध्ये गंगाधर गाडगीळ पुरस्कार.
* २००५मध्ये महाराष्ट्र फाउंडेशन पुरस्कार.
* २००९मध्ये विदर्भ साहित्य संघाचा "जीवनव्रती" पुरस्कार.
* साहित्य अकादमी पुरस्कार २००९: 'चित्रलिपी' या काव्यसंग्रहासाठी.
* २०१०मध्ये मास्टर दीनानाथ प्रतिष्ठानतर्फे 'शांता शेळके' पुरस्कार.
* कविवर्य दामोदर अच्युत कारे पुरस्कार.
* पुणे मराठी ग्रंथालय पुरस्कार.
* ८५व्या मराठी साहित्य संमेलनाचे निर्वाचित अध्यक्ष- (चंद्रपूर, २०१२)

 आणि

* २०१९मध्ये जनस्थान पुरस्कार

## इतर
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवरील छायाचित्रात्मक ग्रंथासाठी विशेष योगदान
## संदर्भ
## संदर्भसूची
* 

* 

* 

* 

## बाह्य दुवे
* म. टा. मध्ये डहाकेंवरील गौरवलेख
*अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षीय भाषण .......आजच्या साहित्यिकांची जबाबदारी 

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नॉन सीक्विटर (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)

**नॉन सीक्विटर** हे **स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील** दुसऱ्या पर्वाचा, पाचवा भाग आहे आणि संपूर्ण मालिकेतील एकविसावे भाग आहे.
## हे सुद्धा पहा
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
#स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
प्रवाळ बेटे

**प्रवाळाची** बेटे ही निसर्गात अस्तित्वात असणाऱ्या असंख्य गुंतागुंतीच्या परिसंस्थापैकी सर्वाधिक वैविध्यपूर्ण आणि रहस्यमय अशी परिसंस्था (ecosystem) आहे. ही बेटे प्रामुख्याने समुद्राच्या उथळ, पारदर्शक भागात वाढतात. प्रवाळाच्या बेटांचा कठीण पृष्ठभाग चुनखडीचा बनलेला असतो.

## प्रवाळाची रचना 
सागरी पाण्याखाली विशिष्ट परिस्थितीत वाढणाऱ्या सिलेंटरेटा (phylum coelenterata) या वर्गातील (class Anthozoa)मधील लहान आकाराच्या प्राण्यांच्या वसाहती म्हणजे प्रवाळ.

## प्रवाळाचे प्रकार 
१)आरोग्यपूर्ण(सक्षम)प्रवाळ
२)तानलेले प्रवाळ
३)पांढरे(मृत) प्रवाळ

## प्रजाती माहिती व नावे 
मालदीव व लक्षद्वीप येथे प्रवाळाची बेटे आहेत.

## प्रवाळ कसे वाढते
## प्रवाळाची वैशिष्ट्ये 
## रासायनिक गुणधर्म 
## नैसर्गिक इतिहास 
## प्रवाळाचे निसर्गचक्रातील महत्त्व 
आधुनिक शास्त्रज्ञांच्या मते बेटांवर आढळणारे प्रवाळ हे तापमान बदलासंदर्भात अतिशय संवेदनशील असतात. समुद्राच्या पृष्ठभागाशी झालेल्या थोड्या बदलाने त्यांच्या रंगावर परिणाम होतो, म्हणूनच प्रवाळ हे जागतिक हवामान बदलाचे अतिसंवेदनक्षम निर्देशक आहेत.:-संदर्भ- 
(महाराष्ट्र राज्य शिक्षणमंडळाचे १० चे भूगोलाचे पुस्तक)

## प्रवाळाची आधुनिक काळातली स्थिती व धोके 
प्रवाळ हे खनिज / दगड नसून वनस्पती /जीव आहेत व त्यांच्या अतिउपयोगाने काही प्रदेशात त्यांची संख्या कमी झाली आहे. प्रवाळांची कमतरता म्हणजे थेट सागरी अन्नसाखळीला धोका आहे. हे लक्षात घेऊन दागिन्यांमध्ये पोवळे/प्रवाळ वापरू नयेत. काही कंपन्या मृत प्रवाळ वापरत असल्याचा दावा करतात मात्र प्रवाळाचे स्थान केवळ अन्नसाखळीत नसून प्रवाळ हे अनेक जिवांचे घरही असते हे सुद्धा लक्षात घेतले पाहिजे.

## जेव्हा तापमानात बदल होतो तेव्हा प्रवाळ आपल्या पेशात राहणाऱ्या शेवाळंना बाहेर काढतात आणि याच शेवाळामुळे प्रवाळांना रंग प्राप्त होतो. सागरी तापमानाची जर दीर्घकाळ वाढ होत राहिली तर विरंजनाची प्रक्रिया घडते ज्यामुळे प्रवाळ रंगहीन होतात. जगातील 1/5 पेक्षा जास्त प्रवाळ कट्टे (समूह) नष्ट झाले आहेत. (ganehsraut) 

## बाह्य दुवे 
वर्ग:समुद्र
वाक्यरचना

एक वाक्य म्हणजे व्याकरणदृष्ट्या एक किंवा अधिक शब्द असणारे भाषेचे एकक आहे. असे एक वाक्य निवेदन, प्रश्न, उद्गार, विनंती, आदेश किंवा सूचना व्यक्त करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. त्यासाठी, वाक्यामध्ये अर्थानुसार हवे ते शब्द समाविष्ट करता येतात. भाषाशास्त्र 

विषयानुरूप वाक्यरचना म्हणजे शब्द एकत्र आणताना अनुचलन,  क्रमवारीसह वाक्य ज्या विशिष्ट पद्धतीने बांधले जाते त्या बांधणीची तत्त्वे आणि प्रक्रिया यांचा अभ्यास होय. 
वैयक्तिक भाषेतील शब्दांचे संचालन, त्याचे नियम आणि तत्त्वे विषद करण्यासाठी सुयोग्य वाक्यरचना वापरली जाते.  वाक्यरचनाशास्त्रात या प्रकारचे नियम याचाही अभ्यास होतो.

वर्ग:भाषाशास्त्र
संजय राष्ट्रीय उद्यान

छत्तीसगढ राज्यातील सुरगुजा जिल्ह्यात (१४७१.१३ चौ. कि. मी.) आणि मध्य प्रदेश राज्याच्या सिधी जिल्ह्यात (४६६.८८ चौ. कि. मी.) एकूण १९३८.०१ चौ. कि. मी. क्षेत्रावर पसरलेले **संजय राष्ट्रीय उद्यान** उर्फ **गुरू घासीदास राष्ट्रीय उद्यान** हे भारतातील मोठ्या क्षेत्राफळाचे राष्ट्रीय उद्यान आहे. १९८१ साली या जंगलास राष्ट्रीय उद्यानाचा दर्जा देण्यात आला.

## बाह्य दुवे
* छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ 
* छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ 

वर्ग:छत्तीसगढमधील राष्ट्रीय उद्याने
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने
संघमित्रा

**संघमित्रा** (पाली: **संघमित्ता**) (इ.स.पू. २८१ – इ.स.पू. २९२) ह्या सम्राट अशोक आणि त्यांची बौद्ध धर्मीय राणी देवी यांची मुलगी व एक अरहंत पद प्राप्त भिक्खुणी होत्या. महेंद्र या आपल्या भावासोबतच त्यांनीही मठवासी बौद्ध भिक्खुणींचे अनुयायीत्व पत्करले होते. पुढे बुद्धांच्या शिकवणीचा प्रसार करण्यासाठी ही दोन्ही भावंडे श्रीलंकेत गेली. श्रीलंकेत त्यांच्या बरोबर इतर भिक्खूणींनाही पाठवण्यात आलं. 

अशोकांच्या बौद्ध धर्मीय पत्नीला आपल्या मुलीचे नाव बौद्ध धर्माशी निगडितच असावं असं वाटतं होतं आणि म्हणून तिने या मुलीचे नाव ‘संघमित्रा’ असं ठेवलं होतं. कलिंग लढाईनंतर सम्राट अशोकांनी जेव्हा आपल्या पत्नीसह बौद्ध धर्म स्विकारला तेव्हाच त्यांनी असा निर्णय घेतला होता की, गौतम बुद्धांची शिकवण आणि तत्त्वे यांचा प्रसार करण्यासाठी, प्रवचनांच्या माध्यमातून त्यांचा उपदेश लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी स्वतःच्या मुलांना आपल्यापासून दूर परप्रांतात पाठवायचे आणि त्यांनी हा निर्णय आमलात आणला. प्रत्येक हिवाळ्यातला सर्वात लहान दिवस, संघमित्राच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो.

## हे ही पहा 
* सम्राट अशोक
* मौर्य साम्राज्य
* महेंद्र
* कुणाल 

वर्ग:मौर्य वंश
वर्ग:बौद्ध भिक्खुणी
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:श्रीलंकन बौद्ध
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
उच्चारशास्त्र

भाषेतील उच्चारांचा व त्यांचा विकारांचा अभ्यास म्हणजे उच्चारशास्त्र होय. उच्चारशस्त्र भाषांमध्ये निर्माण होणाऱ्या नादाच्या पद्धतशीर अभ्यास करणारी भाषाशास्त्र विषयातील एक शाखा आहे. प्राचीन उच्चारशास्त्र 'स्वर' या संज्ञेची 'स्वयं राजते इति स्वरा:।' अशी व्याख्या करते. 
## बाह्य दुवे
*उच्चार व वर्ण 
*भाषा आणि जीवनचे रौप्यमहोत्सवी वर्षाचे अंक
बिसाउ

**बिसाउ** ही गिनी-बिसाउ ह्या देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

वर्ग:गिनी-बिसाउमधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
सर्जनशील भाषाशास्त्र

सर्जनशील भाषाशास्त्र ही एक विचारधारा आहे. ही विचारधारा व्याकरणातील सर्जनशील व्याकरण हीच संकल्पना वापरते "सर्जनशील व्याकरण" ही व्याख्या वेगवेगळ्या प्रकारे वापरली जाते. आणि म्हणून "सर्जनशील भाषाशास्त्र" हे सुद्धा विविध प्रकारे वापरली जाऊ शकणारी संज्ञा आहे.   सर्जनशील व्याकरण यात मर्यादित स्वरूपातील नियम आणि रिती आहेत. हे नियम व रिती शुद्ध वाक्य निर्मिती साठी भाषे मध्ये वापरले जातात. सर्जनशील भाषाशास्त्र ही संज्ञा भाषा शास्त्री नॉम चॉम्स्की यांच्या 'बदलते व्याकरण' या शोध निबंधानंतर त्यांच्या विचारांसाठीही वापरली गेली आहे.

वर्ग:सामाजिक शास्त्रे 
वर्ग:भाषाशास्त्र
भाषाशास्त्र

* खालील भाषांतरात स्वनविज्ञान  आणि  ध्वनिकी या दोन शब्दांची गल्लत झाली आहे.
**भाषाशास्त्र** (philology) हे वैज्ञानिक पद्धतीने नैसर्गिक भाषांचा अभ्यास करण्याचे शास्त्र आहे.

भाषाशास्त्राच्या संकुचित व्याख्येनुसार, ते शास्त्र म्हणजे  वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून नैसर्गिक भाषांचा अभ्यास. भाषेचा अभ्यास अनेक दिशांनी करता येतो व अनेक बौद्धिक ज्ञानशाखा भाषेशी संबंधित असल्याने त्यांचा भाषेच्या अभ्यासावर प्रभाव पडतो. उदाहरणार्थ.. खुणांची व चिन्हांशी भाषा. भाषेच्या अभ्यासात यांचाही अभ्यास करणे क्रमप्राप्त असते.

## या ज्ञानशाखांची नावे 
विसाव्या शतकाआधी, " मानवशास्त्र " (Anthropology) ही संज्ञा,सन १७१६मध्ये प्रथम निश्चित झाली

## प्रमुख शाखा 
भाषाशास्त्र हा मानवी भाषांचे स्वाभाविक वर्णन आणि त्या समजाविण्याबद्दलचा विषय आहे. यासंबंधांत भाषांमध्ये वैश्विक असे काय आहे, भाषा कशी बदलते आणि मनुष्य भाषा कशी शिकतो  वगैरे प्रश्न उपस्थित होतात. सर्व मानवजात वयाने वाढतांना कोणत्याही विशेष सूचनांशिवाय, (काही विशेष अपवाद वगळता) कोणत्याही बोलल्या जाणाऱ्या,  वा खाणाखुणांच्या भाषेत  कशी पारंगतता मिळविते? गैर-मानव हे मानवी पद्धतीची भाषा न घेताही आपली स्वतःची दळणवळण प्रणाली विकसित करतात. (हेही खरे आहे की ते मानवी भाषेस प्रतिक्रिया देण्यास शिकतात, आणि त्यांना एका विशिष्ट पातळीपर्यंत अशा प्रतिक्रिया देण्यास शिकविले जाऊ शकते.)  आधुनिक मानवाच्या जैवपातळीमुळे, चालण्याच्या क्रियेप्रमाणेच सहजपणे व अंतःस्फूर्तीने भाषा शिकण्याची आणि वापरण्याची नैसर्गिक पात्रता असणे त्याला कसे शक्य होते, याचा अभ्यास म्हणजेच भाषाशास्त्र होय. अलीकडच्या काळात भाषाशास्त्र या शब्दाच्या ऐवजी भाषाविज्ञान हा शब्द प्रचलित आहे. त्याचे कारण म्हणजे शास्त्र या शब्दात तुम्हाला चिकित्सा करण्याची मुभा नाही. विज्ञानात ती मुभा आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* भाषाशास्त्राचा इतिहास
* आंतरराष्ट्रीय भाषाशास्त्र ऑलिंपियाड
* विद्यापीठांचे भाषाशास्त्र विभाग यादी
* भाषाशास्त्रज्ञांची यादी

## संदर्भ 

**संदर्भ**

    

## बाह्य दुवे 
* An Academic Linguistics  Forum
* Glossary of linguistic terms
* Glottopedia, MediaWiki-based encyclopedia of linguistics, under construction
* Linguistic sub-fields  - according to the Linguistic Society of America
* भाषाशास्त्र and language-related wiki articles on Scholarpedia and Citizendium
* "भाषाशास्त्र" section  - A Bibliography of Literary Theory, Criticism and Philology, ed. J. A. García Landa (University of Zaragoza, Spain)
* The Linguist List, a global online linguistics community with news and information updated daily.
* The Virtual भाषाशास्त्र Campus
* 


वर्ग:समाजशास्त्र
भाषा विकास

भाषा ही मानवाला मिळालेली एक अनमोल भेट आहे. तिच्या मदतीने लोक एकमेकांशी जोडले जातात आणि संवाद साधतात. संवादासाठी बोलणे, लिहिणे, वाचणे, हावभाव, इशारे किंवा मूक अभिनय अशी अनेक साधने वापरली जातात, पण भाषा हे त्यातले सर्वात शक्तिशाली माध्यम आहे. आपले विचार, भावना, मते आणि अनुभव व्यक्त करण्याचे ते एक प्रभावी साधन आहे. इंग्रजीत भाषेला 'लॅंग्वेज' म्हणतात, जो 'लिंग्वा' या लॅटिन शब्दावरून आला आहे, ज्याचा अर्थ 'जीभ' असा होतो. भाषा वापरणे हेही एक कौशल्य आहे.

**भाषेची कार्ये:** भाषा व्यक्तीला आपल्या गरजा, इच्छा, तक्रारी, मते आणि अनुभव मांडण्यास मदत करते. तिच्या माध्यमातून भावना व्यक्त होतात आणि माहिती तसेच कौशल्ये शिकता येतात. भाषेमुळेच सामाजिक संवाद टिकतो, लोक एकमेकांना ओळखतात आणि संवादाला सुरुवात होते.

## भाषा विकासाचे टप्पे 
भाषेचा विकास अनेक टप्प्यांमधून होतो. त्यापैकी चार मुख्य टप्पे आहेत: आकलन, शब्दसंग्रह वाढवणे, वाक्यरचना आणि शब्दोच्चारण.

१. **आकलन:** हा भाषा विकासाचा पहिला आणि महत्त्वाचा टप्पा आहे. यात दुसऱ्याचं बोलणं समजून घेण्याची क्षमता येते. समोरचा व्यक्ती काय सांगू इच्छितो, त्याच्या बोलण्यातला राग, सौम्यता किंवा भावना यांचा अर्थ आपल्याला कळतो. आकलनामुळे समोरच्याच्या सूचना समजतात आणि त्याप्रमाणे वागता येतं. ही क्षमता व्यक्तीच्या बुद्धिमत्तेवर अवलंबून असते, त्यामुळे प्रत्येकाची आकलनशक्ती वेगळी असते.

२. **शब्दसंग्रह वाढवणे:** याचा अर्थ नवीन शब्द शिकून आपला शब्दांचा साठा वाढवणे. शब्दसंग्रह दोन प्रकारचा असतो - सामान्य आणि विशेष. सामान्य शब्दसंग्रहात रोजच्या जीवनात वापरले जाणारे शब्द, जसे नाम, सर्वनाम आणि क्रियापद येतात. तर विशेष शब्दसंग्रहात व्यक्ती आपल्या अनुभवांतून नवीन शब्द शिकते, जसे रंगांची नावे, नद्यांची नावे किंवा विशिष्ट विषयांशी निगडित शब्द.

३. **वाक्यरचना:** यात शब्दांना व्याकरणानुसार जोडून वाक्य बनवले जाते. वाक्यं वेगवेगळ्या प्रकारची असतात - छोटी, मोठी, गुंतागुंतीची, उद्गारवाचक किंवा प्रश्नार्थी. वाक्यरचनेतून व्यक्तीचं भाषेवरील प्रभुत्व दिसून येतं.

४. **शब्दोच्चारण:** हे म्हणजे शब्दांचं योग्य उच्चारण करणे. ऐकलेले आणि समजलेले शब्द बोलण्यासाठी त्यांचं वाक्यात रूपांतर करून आवाजाद्वारे व्यक्त करणं महत्त्वाचं असतं. शब्दोच्चारणातूनच भाषेचा विकास स्पष्ट होतो.

## संदर्भ
भाषाशास्त्रीय मानवशास्त्र

भाषाशास्त्रीय मानवशास्त्र हा भाषा आणि संस्कृती आणि मानवी जीवशास्त्र, माहिती आणि भाषा दरम्यान संबंध यांचा अभ्यास होय. मनुष्याची उत्पत्ति व विकास यांचें भाषाशास्त्रीय दृष्टया विवरण करणाऱ्या शास्त्राला भाषाशास्त्रीय मानवशास्त्र असें म्हणतात. ही मानवशास्त्र विषयाचीच एक उपशाखा आहे. पारंपारिक भाषिक मानवजातीचा अभ्यास करणारे हे शास्त्र समाजशास्त्र व त्या अनुषंगाने लोक जीवनाचा अभ्यास करते. या अभ्यासांच्या निष्कर्षाने समाजशास्त्र विषयात अनेक बदल घडून आले आहेत.

वर्ग:मानवशास्त्र
वर्ग:भाषाशास्त्र
तौलनिक भाषाशास्त्र

'तुलनात्मक भाषा शास्त्र किंवा तौलनिक भाषाशास्त्र'ही वेगवेगळ्या भाषांमधील ऐतिहासिक परस्परसबंध तौलनिक दृष्ट्या अभ्यासणारी [[ऐतिहासिक भाषाशास्त्र|ऐतिहासिक भाषाशास्त्राची]ची एक शाखा आहे.

वर्ग:भाषाशास्त्र
उपयोजित भाषाशास्त्र

मानववंशविज्ञान, समाजभाषाविज्ञान आणि मनोभाषाविज्ञानाच्या अभ्यासातून जे निष्कर्ष निघतात त्यांचे उपयोजन करणारे शास्त्र म्हणजे उपयोजित भाषाशास्त्र होय. भाषाभ्यासाचे संशोधनातून जे निष्कर्ष निघतात त्याचे उपयोजन कसे केले पाहिजे. उपयोजन करताना त्याची कार्यपद्धती कशी असली पाहिजे त्याचा विचार भाषाशास्त्रात होत असतो. उदा. शालेय महाविद्यालयीन शिक्षण कोणत्या भाषेत द्यावे. शासकीय व्यवहाराची भाषा कोणती असावी. संगणकाच्या शिक्षणात माध्यम म्हणून कोणती भाषा वापरली पाहिजे. अशी सर्व प्रश्नोत्तरे ही उपयोजित भाषाविज्ञानाच्या संबंधी वापरली जातात. भाषेचा अभ्यास करतांना लहान मुले बोलतात ती प्रथम भाषा, त्यानंतरची जराशी प्रगत द्वितीय भाषा, त्यापुढे तृतीय भाषा अशी वर्गवारी भाषाभ्यास करतांना केली जाते. अशी भाषा शिकतांना भाषेची सामाजिक पार्श्वभूमी, भाषा बोलणाऱ्यांचे वय, भाषा शिकण्याचा हेतू, भाषेचे व्याकरण व नियम, भाषेच्या होणाऱ्या चुका वगैरेंचा विचार उपयोजित भाषाशास्त्रात केला जातो. स्थळ, वेळ व काळानुरूप भाषेत बदल घडून येणाऱ्या बदलाचा अभ्यास ह्यात केला जातो.

वर्ग:सामाजिक शास्त्रे
वर्ग:भाषाशास्त्र
वर्ग:मराठी व्याकरण
भाषा शिक्षण

**भाषा शिक्षण** - दुसरी किंवा परदेशी भाषा शिकविण्याची प्रक्रिया आणि सराव - प्रामुख्याने उपयोजित भाषाशास्त्राची एक शाखा आहे, परंतु ते एक आंतरविद्याशाखीय क्षेत्र असू शकते. भाषा शिक्षणासाठी चार मुख्य शिक्षण श्रेणी आहेत: संवादात्मक क्षमता, प्राविण्य, क्रॉस-सांस्कृतिक अनुभव आणि एकाधिक साक्षरता.

## गरज 
वाढत्या जागतिकीकरणामुळे अनेक भाषांमध्ये संवाद साधू शकणाऱ्या कर्मचाऱ्यांची मोठी गरज निर्माण झाली आहे. व्यापार, पर्यटन, मुत्सद्देगिरी, तंत्रज्ञान, माध्यम, भाषांतर, अर्थ आणि विज्ञान अशा क्षेत्रांमध्ये सामान्य भाषा वापरल्या जातात. कोरिया (किम येओंग-सेओ, २००९), जपान (कुबोटा, १९९८) आणि चीन (किर्कपॅट्रिक आणि झिचांग, २००२) सारखे अनेक देश प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळा स्तरावर किमान एक परदेशी भाषा शिकवण्यासाठी शिक्षण धोरणे तयार करतात. तथापि, भारत, सिंगापूर, मलेशिया, पाकिस्तान आणि फिलीपिन्स यांसारखे काही देश त्यांच्या सरकारमध्ये दुसरी अधिकृत भाषा वापरतात. सरकारी उत्तरदायित्व कार्यालय (२०१०) नुसार, चीन अलीकडे परदेशी भाषा शिकण्याला, विशेषतः इंग्रजी भाषेला खूप महत्त्व देत आहे.

वर्ग:रिकामी पाने
भाषाशास्त्रातील न सुटलेले प्रश्न

वर्ग:सामाजिक शास्त्रे 
वर्ग:भाषाशास्त्र
वर्ग:रिकामी पाने