open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
चिन्नूर

**चिन्नूर** आंध्र प्रदेश राज्याच्या आदिलाबाद जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे.

वर्ग:आंध्र प्रदेशातील गावे
नारायणगाव

**नारायणगाव** हे महाराष्ट्राच्या पुणे जिल्ह्यातील पुणे-नाशिक गाडीरस्त्यावरील छोटे शहर आहे.
## हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सियसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १,००० मिमी पर्यंत असते.

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
मुळा नदी (अहिल्यानगर जिल्हा)

**मुळा नदी** सह्याद्री पर्वताच्या आजोबा डोंगराजवळ उगम पावते. ही प्राचीन नदी आहे. उगमापासून १३६ किलोमीटर वाहत आल्यावर बारागाव (नांदूर तालुका राहुरी जिल्हा अहिल्यानगर) परिसरात तिला अडवून तिच्यावर धरण बांधण्यात आले आहे. इसवी सन १९५८ ते १९७२ दरम्यान बांधण्यात आलेले हे मातीचे धरण जिल्ह्यातील सर्वांत मोठे म्हणजे २६ दशलक्ष घनफूट क्षमतेचे आहे. धरणाचा पाया खोदताना काही भागात वाळू, काही भागात चिकणमाती, गेरू व कारा दगडाचे थर सापडले. त्यामुळे बऱ्याच अडचणी आल्या. देशात पहिल्यांदा जलविरोधी कॉंक्रीटचा पडदा या धरणाच्या पायात बांधून त्याला मजबुती देण्यात आली. धरणाच्या भिंतीची लांबी २८५६ मीटर, तर उंची ४८.१७ मीटर आहे. धरणाचे पाणलोट क्षेत्र २३४८ चौरस किलोमीटर आहे. पाण्याखाली १३ हजार २०० एकर जमीन गेली आहे. धरणाला डावा व उजवा असे दोन कालवे असून त्यातून राहुरी, नेवासे, शेवगाव व पाथर्डी तालुक्यातील शेतीला पाणी पुरवले जाते. धरणाच्या भिंतीलगत पाटबंधारे विभागाचे विश्रामगृह असून तेथून जलाशयाचे विहंगम दृश्य दिसते. या जलाशयाला 'ज्ञानेश्वर सागर' असे नाव देण्यात आले आहे. तेथे मोठय़ा प्रमाणात मासेमारी चालते. नौकानयनासाठी हे उत्तम स्थान आहे. नगरपासून सुमारे ३५-४० किलोमीटर अंतरावर असलेले हे मुळा धरण पाहण्यासारखे आहे.   

पुढे मुळा नदी  राहुरी शहरामधून पुढे जाऊन नेवासे आणि राहुरीच्या सीमेवर असलेल्या राहुरी तालुक्यातील तिळापूर येथे प्रवरा नदीला मिळते, त्या ठिकाणी संगमेश्वराचे मंदिर असून निसर्गरम्य असे वातावरण आहे. प्रवरा ही गोदावरी नदीची उपनदी आहे.

## विशेष
पुणे जिल्ह्यातली मुळा नदी वेगळी आहे.

पहा: जिल्हावार नद्या, जिल्हावार धरणे

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नद्या
मंचर

**मंचर** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील आंबेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
## भौगोलिक स्थान
मंचर हे नाशिक-पुणे राष्ट्रीय महामार्गावर आहे. आंबेगाव तालुका पुणे जिल्हा

अ.१९°००'१९"

रेखांश- ७३°५६'४०"
## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
मंचर गावाजवळ भीमाशंकर आयुर्वेद कॉलेज व हॉस्पिटल आहे.

## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:आंबेगाव तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
*
रायाचोटी

**रायाचोटी**, **राचावीडू** तथा **राजावीडू** आंध्र प्रदेशच्या अन्नमय्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:आंध्र प्रदेशातील गावे
शेल्टी

**शेल्टी** ही कुत्र्याची जात आहे. या जातीची कुत्री जात शेळ्या, मेंढ्यांसारखे प्राणी राखण्यात मदत करतात.

वर्ग:कुत्र्यांच्या जाती
भैदिक कलन

[thumb|right|250px|एका गणितीय फलाचा आलेख काळ्या रंगात व त्या फलाच्या एका बिंदूवर काढलेली स्पर्शरेषा तांबड्या रंगात दर्शवली आहे. फलावरील त्या विशिष्ट बिंदूपाशी असलेला फलाचा [विकलज स्पर्शरेषेच्या उताराएवढा असतो.]]
**भैदिक कलन**, किंवा **विकलन**  (इंग्लिश: *Differential calculus*, *डिफरन्शियल कॅल्क्युलस* ; अर्थ: *भेद* -फरक, *कलन* -कलाचा अभ्यास, *कलातल्या भेदांचे शास्त्र* ;) ही राशींमधील बदलांचा अभ्यास करणारी कलनाची उपशाखा आहे. कलनाच्या अभिजात दोन उपशाखांमधील ही एक उपशाखा असून संकलन ही दुसरी प्रमुख उपशाखा आहे.

एखाद्या गणिती फलाच्या विकलजाचा व त्याच्या उपयोजनांचा अभ्यास भैदिक कलनात प्रामुख्याने केला जातो. एखाद्या निर्वाचित मूल्यापाशी फलातील बदलाचा दर, म्हणजेच फलाचे त्या मूल्यापाशी आढळणारे विकलज होय. विकलज निश्चित करण्याच्या या गणिती क्रियेला **विकलन** असे म्हणतात. भौमितिक दृष्ट्या फलाच्या आलेखावरील एखाद्या बिंदूपाशी काढलेल्या स्पर्शरेषेच्या उताराएवढा सदर फलाचा त्या विशिष्ट बिंदूपाशी आढळणारा विकलज असतो.

## हे सुद्धा पहा 
* विकलज

## संदर्भ 
वर्ग:कलन
जस्टिन बीबर

कॅनेडियन गायक, गीतकार, रेकॉर्ड उत्पादक आणि अभिनेताthumb|right|200px|
**जस्टिन बीबर** (इंग्लिश: *Justin Drew Bieber*, *जस्टिन ड्र्यू बीबर* ;) (मार्च १, इ.स. १९९४ - हयात) हा कॅनडात जन्मलेला पॉप - ऱ्हिदम अँड ब्लूज संगीतशैलीतील गायक आहे. त्याने पॉप गायनासोबत इंग्लिश भाषेतील दूरचित्रवाणी व चित्रपट माध्यमांतून अभिनयही केला आहे.

मे २०१७ मध्ये बीबरने मुंबई गीत गायन केले आहे.

## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:कॅनडाचे गायक
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म
वर्ग:पॉप गायक व गायिका
वर्ग:गायक
एचटीसी

**एचटीसी कॉर्पोरेशन** (इंग्लिश: *HTC Corporation* , चिनी: 宏達國際電子股份有限公司 ;) ही तैवान येथील मोबाईल फोन आणि स्मार्टफोनांचे उत्पादन करणारी एक दूरसंचार कंपनी आहे. पूर्वी ही कंपनी मायक्रोसॉफ्टच्या विंडोज मोबाईल संचालन प्रणालीवर चालणारे स्मार्टफोन तयार करण्यावर लक्ष एकवटत होती. परंतु इ.स. २००९ सालापासून एचटीसीने आपले लक्ष गूगलच्या ॲन्ड्रॉइड मोबाईल संचालन प्रणालीवर, तसेच इ.स. २०१० सालामध्ये मायक्रोसॉफ्टच्या विंडोज फोन प्रणालीवर चालणारे स्मार्टफोन तयार करण्यात केंद्रित केले आहे. या कंपनीचे मोबाईल फोन आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* ॲन्ड्रॉइड
* विंडोज फोन ७
* स्मार्टफोन

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:मोबाईल फोन
वर्ग:मोबाईल फोन उत्पादक कंपन्या
वर्ग:तैवानमधील कंपन्या
मांगरोळ

**मांगरोळ** हे गुजरातच्या जुनागड जिल्ह्यातील शहर व बंदर आहे. २००१ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ५५,०९४ होती.

खंभातच्या अखातावरील छोटे बंदर असलेले हे शहर मांगरोळ संस्थानाची राजधानी होते.

वर्ग:गुजरातमधील शहरे
वर्ग:जुनागढ जिल्हा
क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - उद्घाटन सोहळा

क्रिकेट विश्वचषक, २०११ स्पर्धेचा  **उद्घाटन सोहळा** बांगलादेशच्या बंगबंधू मैदानावर फेब्रुवारी १७ २०११ रोजी संध्याकाळी ५:३० वाजता सुरू झाला.

## कार्यक्रम
उद्घाटन समारोह मध्ये झालेल्या कार्यक्रमांची माहिती:

*शंकर-एहसान-लॉय - दे घुमा के
*रूना लैला
*सबिना यास्मिन
*मोमताझ बेगम
*सोनु निगम
*बथिया आणि संथुश सोबत इराज वीररत्ने - लायन नेशन.
*ब्रायन ॲडम्स - समर ऑफ ६९ , १८ टिल आय डाय

## प्रक्षेपण
आयसीसी स्पर्धेचे मुख्य प्रेक्षेपक इएसपीएन ने हा सोहळा प्रक्षेपीत केला व जगभरातल्या अनेक वाहिन्यांनी तो लाईव्ह दाखवला.

## हे सुद्धा पहा
क्रिकेट विश्वचषक, २०११

## संदर्भ व नोंदी
## बाह्य दुवे
*Live coverage of the World Cup opening ceremony

वर्ग:२०११ क्रिकेट विश्वचषक
मोटोरोला

**मोटोरोला इन्कॉ.** (इंग्लिश: *Motorola, Inc.*) ही एक शॉमबर्ग, इलिनॉय येथे मुख्यालय असलेली अमेरिकन दूरसंचार-इलेक्ट्रॉनिकी कंपनी होती. जानेवारी ४, इ.स. २०११ रोजी या कंपनीचे मोटोरोला मोबिलिटी व मोटोरोला सोल्यूशन्स नावाच्या दोन कंपन्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले. विभाजनाअगोदर मोटोरोला इन्कॉ. मोबाइल फोन, बिनतारी दूरध्वनी, तसेच वायरलेस नेटवर्क क्षेत्रातील पायाभूत सुविधांचे उत्पादन करत होती. याशिवाय मोटोरोला सेटटॉप बॉक्स, डिजिटल व्हिडिओ रेकॉर्डर, हाय-डेफिनिशन दूरचित्रवाणी इत्यादी ग्राहकोपयोगी उत्पादनेदेखील बनवत असे.

## हे सुद्धा पहा 
* मोबाईल फोन
* ॲन्ड्रॉइड
* स्मार्टफोन

## बाह्य दुवे 
* 


वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या
वर्ग:अमेरिकेमधील कंपन्या
वर्ग:मोबाईल फोन उत्पादक कंपन्या
वर्ग:इलेक्ट्रॉनिक्स कंपन्या
गोंदेश्वर मंदिर (सिन्नर)

येथील गोंदेश्वर मंदिर]]
**गोंदेश्वर मंदिर** हे महाराष्ट्र राज्याच्या नाशिक जिल्ह्यातील  सिन्नर या तालुक्याच्या गावी असलेले महादेवाचे मंदिर आहे. भारत सरकारने या मंदिराला महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून दिनांक ४ मार्च, इ.स. १९०९ रोजी घोषित केलेले आहे.

हे मंदिर पुरातन हेमाडपंती शैलीतील बांधकामाचा उत्तम नमुना आहे. हे मंदिर १२ व्या शतकात गवळी राजकुमार राजगोविंद याने बांधलेले आहे. हे मंदिर १२५ फुट Χ ९५ फुट आहे. हे मंदिर पाच मुख्य मंदिरांचा समूह असल्याने त्याला शैवपंचायतन म्हणले जाते. यांतील गोंदेश्वराचे मुख्य शिवमंदिर मध्यावर असून सभोवतीची चार उपदिशांना असणारी मंदिरे पार्वती, गणपती, सूर्य आणि विष्णू यांची आहेत. मंदिरात सभामंडप व गाभारा आहे. गर्भगृहावर बांधलेले, आकाशाकडे झेपावणारे मंदिराचे पटईचे शिखर अतिशय देखणे असून अप्रतिम कोरीवकामाने सजवलेले आहे. गर्भगृहात रेखीव शिवपिंडी आहे. सभामंडपातील खांब नक्षीने कोरलेले असून त्यांवर आणि मंदिरांच्या भिंतींवर देव-देवता, गंधर्व-अप्सरा, पौराणिक आणि रामायणातील प्रसंग कोरलेले आहेत. मंदिरातील शिल्पकाम त्रिमित असून त्यावर पडणाऱ्या परावर्तित प्रकाशाच्या आणि सावलीच्या छटांतून मंदिराचे देखणेपण अधिकच उठावदार दिसते.

रथसप्तमीनिमित्त अनेक भाविक या मंदिरात येऊन सूर्यपूजन करतात. तसेच विद्यार्थ्यांकडून मंदिराच्या प्रांगणात सूर्यनमस्कार काढून बलोपासनेचा संकल्प केला जातो.

साधारण बाराव्या शतकाच्या सुरुवातीला बाधलेले दक्षिण शैलीतील सिन्नर येथील पुरातन गोंदेश्र्वर मंदिर हे स्थापत्यकलेचे उत्तम उदाहरण होय. मंदिराचे बांधकाम गवळी राजकुमार राजगोविंद यांनी केलं आहे. दख्खन पठारावर बांधलेली मंदिरे ही साधारण काळ्या पाषाणातील असतात. पण या मंदिराच एक आचार्य म्हणजे हे मंदिर गुलाबी व्हेसिक्युलर खडकांपासून बनवलेले आहे. या मुळे मंदिराला नैसर्गिक गुलाबी रंग प्राप्त झाला आहे. व्हेसिक्युलर खडकाची झीज ही लवकर होते हे मंदिर पाहताना आपल्याला हे प्रकर्षाने लक्षात येईलच. तसेच त्यावर कोरीव काम करणे हे देखील अवघड असते. तरीही यावर अप्रतिम केलेली कलाकुसर पाहतच रहावी अशीच आहे.

या मंदिराचा अजून एक वैशिठ्ये म्हणजे गर्भगृहात देवतेवर अभिषेक केल्यानंतर ते वाहून जाणारे पवित्र जल मंदिराच्या बाहेर सोडले जाते तिथे मगरीचे तोंड शिल्पित केलेले दिसते. बऱ्याच मंदिरात आपल्याला गाईचे तोंड (गोमुख) शिल्पित केलेले दिसते आणि त्यातून ते जल बाहेर येते. गोमुखातून आलेले जल हे पवित्र मानले जाते. परंतु हे गोमुख इ.स.च्या तेराव्या शतकानंतर दिसू लागते. त्याआधी मकरप्रणाल अर्थात मगरीचे तोंड कोरलेले दिसते आणि ते पवित्र जल मगरीच्या तोंडातून बाहेर पडत असते. मगर हे गंगेचे वाहन आहे. त्याच्या तोंडातून येणारे जल ते गंगाजल हे सांगण्यासाठी, मगरीचे गंगेचे असेलेले नाते स्पष्ट करण्यासाठी मकरमुख कोरलेले दिसते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:नाशिक जिल्हा

वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
वर्ग:गोंदेश्वर मंदिर, सिन्नर
स्मार्टफोन

right|200px|thumb|स्मार्टफोन
right|200px|thumb|एचटीसीचा एक स्मार्टफोन

**स्मार्टफोन** हा एक मोबाईल फोनचा प्रकार आहे. स्मार्टफोन मध्ये उच्चस्तरीय क्षमता आणि संगणकाशी साधर्म्य असणारी कार्यप्रणाली असते. स्मार्टफोनची उद्योगमान्य व्याख्या देणे तसे कठीण आहे. काही लोकांच्या मते स्मार्टफोन पूर्णतः संचालन प्रणालीवर चालतात तर काहींच्या मते ईमेल, इंटरनेट, मल्टिमीडिया, रेडियो, ई-बुक रीडर, इत्यादी सुविधा असणारे मोबाईल फोन म्हणजे स्मार्टफोन होय. नोकिया, अ‍ॅपल, ब्लॅकबेरी, सॅमसंग, एलजी, सोनी एरिक्सन, मोटोरोला, एचटीसी, डेल, इत्यादी मोबाईल उत्पादक कंपन्या स्मार्टफोन बनवण्यात अग्रेसर आहेत. गूगलचा ॲन्ड्रॉइड, नोकियाचा सिंबियन, एपलचा आय.ओ.एस्, मायक्रोसॉफ्टचा विंडोज फोन ७ आणि विंडोज मोबाईल, ब्लॅकबेरीचा ब्लॅकबेरी ओ.एस्., इत्यादी आघाडीच्या कार्यप्रणाली खासकरून स्मार्टफोनसाठी तयार करण्यात आल्या आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* ॲन्ड्रॉइड
* सिंबियन
* विंडोज फोन ७
* मोबाईल फोन
* अ‍ॅपल
* नोकिया
* एचटीसी
* ऑपरेटिंग सिस्टम

वर्ग:मोबाईल फोन
गॅरी कर्स्टन

इवलेसे

**गॅरी कर्स्टन** हे दक्षिण अफ्रिकेचे महान क्रिकेट खेळाडू व २०११ साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकणाऱ्या भारतीय संघाचे मुख्य कोच होते. त्यांना ब्रायन लारा व सुनिल गावसकर यांच्या समवेत विसाव्या शतकातील महान क्रिकेट खेळाडू म्हणून गौरवल्या जाते.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - प्रक्षेपण माहिती

आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनने क्रिकेट विश्वचषक, २०११स्पर्धेचे अधिकार इएसपीएन-स्टार स्पोर्ट्सला US$ २ बिलियन डॉलरला विकले. स्पर्धेचे प्रक्षेपण २२० देशात केल्या जाणार आहे

सर्वप्रथमच क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धा  **हाय डेफिनिशन** फॉर्मट मध्ये दाखवली जाईल तसेच **३जी** मोबाईल स्ट्रीमिंग सुद्धा केली जाणार आहे.

प्रत्येक सामन्यासाठी २७ कॅमेरे वापरले जातील.

### दुरचित्रवाणी
### रेडीओ
### इंटरनेट
## हे सुद्धा पहा
क्रिकेट विश्वचषक, २०११

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:२०११ क्रिकेट विश्वचषक
अडसूळ

**अडसूळ** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
## कसे जाल ?
## इतिहास
## छायाचित्रे
## गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे
## गडावरील राहायची सोय
==गडावरील खाण्याची सोय अजिबात नाही. तुम्हाला खाली गावातूनच खाण्या पिण्याची सोय करावी लागेल

## गडावरील पाण्याची सोय
## गडावर जाण्याच्या वाटा
## मार्ग 
## जाण्यासाठी लागणारा वेळ
## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर
## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
मान

thumb|right|250px|मानवी शरीरातील मान व खांदे
**मान** (इंग्लिश: *Neck*, *नेक* ;) हा भूचर व द्वितीय-स्तरीय जलचर पृष्ठवंशी प्राण्यांच्या शरीरातील एक अवयव असतो. पृष्ठवंशी प्राण्यांच्या शरीरांतील डोके व धड मानेने जोडलेले असते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
फकिरा

**फकिरा** ही अण्णाभाऊ साठे यांनी लिहिलेली मराठी भाषेतील कादंबरी आहे. ही कादंबरी इ.स. १९५९ साली प्रकाशित झाली. इ.स. १९६१ मध्ये महाराष्ट्र सरकारचा उत्कृष्ट कादंबरीचा पुरस्कार या कादंबरीला दिला आहे. "फकिरा" या कादंबरीला मराठी साहित्यात *मानाचे पान* लाभले गेले आहे. या कांदबरीत मांग समाजातील फकिरा नावाच्या तरुणाचे कथानक मांडले आहे. ब्रिटिश सत्तेला आव्हान देणारा फकिरा आणि त्याची शौर्यगाथा सांगणारी कलादृष्टया उत्तम अशी ही कादंबरी आहे.

वर्ग:अण्णा भाऊ साठे यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
वर्ग:कादंबऱ्या
संकलन

thumb|right|250px|एखाद्या फलाचे *निश्चित संकलन*, त्या फलाला दर्शवणाऱ्या आलेखाखालील चिन्हांकित क्षेत्रफळांची बेरीज असते
**जोड कलन**, किंवा **संकलन**  (इंग्लिश: *Integral Calculus*, *इन्टिग्रल कॅल्क्युलस* ; अर्थ: *कलांच्या समुच्चयाचा अभ्यास करणारे शास्त्र* ;) ही गणित राशींमधील सूक्ष्म संबंधांवरून स्थूल संबंध काढणारी व त्याचा अभ्यास करणारी कलनाची उपशाखा आहे. कलनाच्या  दोन अभिजात उपशाखांमधील ही एक उपशाखा असून भैदिक कलन ही दुसरी प्रमुख उपशाखा आहे. 

समजा, *f*&nbsp;&nbsp;हे *x*&nbsp;&nbsp;या वास्तव चलावर अवलंबून असणारे एक फल आहे, तर वास्तव रेषेवरील *a*,&nbsp;*b* या अंतराळातील या फलाचा **निश्चित संकलक** खालील सूत्राने मांडला जातो :

: \int_a^b \! f(x)\,dx \,

भौमितिक दृष्ट्या हा निश्चित संकलक *xy*&nbsp;-प्रतलात *f*&nbsp;&nbsp;फलाचा आलेख, *x*&nbsp;-अक्ष आणि *x*&nbsp;= *a* व *x*&nbsp;=&nbsp;*b* या दोन उभ्या लंबांनी वेढलेल्या क्षेत्राचे निव्वळ सचिन्ह क्षेत्रफळाएवढा असतो.

## स्पष्टीकरण
*f(x)* हे *x* या चलाचे एक फल आहे.  म्हणजे *f(x)* ही बीजगणितातली राशी *x* वापरून बनलेली संख्या आहे. उदा., 3x^2 + 9x + _/ x + 31.  जर *x*ची किंमत *a* मूल्यापासून b मूल्यापर्यंत बदलत गेली, तर 3x^2 + 9x + _/ x + 31 याचे मूल्यही बदलेल. या बदलाच्या प्रत्येक पायरीला या राशीची जी जी किंमत असेल त्या सर्व किमतींची बेरीज  \int_a^b \! f(x)\,dx \, अशी दाखवली जाईल. प्रत्यक्षात ही बेरीज, *x* आणि *y* हे दोन अक्ष असलेल्या आलेख-कागदावर जर *f(x)* फलाचा म्हणजे त्या बीजगणिती राशीचा आलेख काढला, तर त्या आलेखाखाली येणारी जी धन किंवा ऋण क्षेत्रे असतील त्या सर्व क्षेत्रांच्या क्षेत्रफळांच्या बेरजेइतकी असेल. हेच ते *f(x)* फलाचे  *x* चलाच्या दृष्टीने  *a*पासून *b*पर्यंत केलेले *निश्चित संकलन* होय.

## संदर्भ 
वर्ग:कलन
रोटी प्राटा

thumb|right|250px|डावीकडे *साधा रोटी प्राटा*, मध्यभागी *रोटी प्राटा तलूर* (*अंड्याचा रोटी प्राटा*) आणि उजवीकडच्या वाडग्यात चिकन करी
**रोटी प्राटा** (अन्य नावे: **रोती प्रात्ता**, **रोटी प्राता** ; इंग्लिश, भासा मलायू: *Roti prata* ; चिनी: 印度抛饼 ;) हा मलेशिया, सिंगापूर येथे खाल्ला जाणारा, मैद्यापासून किंवा गव्हापासून बनवला जाणारा चपातीसदृश खाद्यपदार्थ आहे. तव्यावर भाजून बनवला जाणारा हा प्रकार पाकिस्तान, भारत, बांग्लादेश इत्यादी दक्षिण आशियातील देशांत आढळणाऱ्या पराठा किंवा परोठा या खाद्यपदार्थाशी जवळचे साधर्म्य राखून आहे. प्राट्यात भरलेल्या सारणानुसार रोटी प्राट्याचे *साधा*, *अंडा*, *चीज*, *कांदा*, *केळी*, *अळंबी* (*मशरूम*), *रेड बीन* असे नानाविध प्रकार प्रचलित आहेत. रोटी प्राट्यासोबत साधारणपणे चिकन, मटण, गोमांस यांची करी किंवा भाज्यांची शाकाहारी करी खातात.

## पाकप्रकिया 
thumb|left|200px| बनवणारा आचारी
मैद्याच्या किंवा गव्हाच्या कणकेचा गोळा सुरुवातीस चेपून, नंतर त्याला वारंवार हवेत उडवून तव्यावर फैलावत नेतात. या प्रक्रियेने रोटी प्राटा लाटल्याविना किंवा थापल्याविना फैलावत पातळ होतो. रोटी प्राटा पुरेसा विस्तीर्ण अन् पातळ झाल्यावर त्याच्या कडा आत दुमडल्या जातात. अंडे, कांदा, चीज किंवा केळी यांचे सारण भरायचे असल्यास, ते सारण मध्ये भरून कडा दुमडल्या जातात. बाजू पालटत रोटी प्राटा तव्यावर भाजला जातो. भाजल्यानंतर रोटी प्राटा तव्यावरून काढून दोन्ही हातांच्या "टाळीने" फोडला जातो; यामुळे प्राट्यातली वाफ बाहेर पडते व प्राट्याची पारी कुरकुरीत राहते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:मलेशियन खाद्यपदार्थ
वर्ग:सिंगापुरी खाद्यपदार्थ
वर्ग:पराठे
सिद्धटेक

thumb|right|300px|सिद्धटेक येथील सिद्धिविनायक मंदिर
**सिद्धटेक** हे महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यातील गाव आहे.

भीमा नदीच्या काठी वसलेल्या या गावात अष्टविनायकांपैकी एक सिद्धविनायकाचे देऊळ आहे.

अक्षांश- १८.४४४४२१   रेखांश- ७४.७२५८९१

हे गाव उस्मानाबाद - पुणे राज्य महामार्ग 

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे
साल्सा (नृत्य)

thumb|right|200px|कॅली शैलीत साल्सा नृत्य सादर करणारी नर्तकांची जोडी
**साल्सा** (मराठी लेखनभेद: **सालसा**, स्पॅनिश: *Salsa* ;) ही मूलतः क्युबा देशातून उगम पावलेली, जोडीने नृत्य करायची नृत्यशैली आहे. युरोपीय व आफ्रिकी संस्कृतींमधील संगीत व तालपरंपरांच्या प्रभावातून साल्शाची निपज झाली, असे मानले जाते. लॅटिन अमेरिका, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने, युरोप या ठिकाणी लोकप्रिय असलेला ही नृत्यशैली आशिया व आफ्रिका खंडांतही रसिकप्रिय होत आहे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:नृत्यशैल्या
शरीररचनाशास्त्र

thumb|right|300px|शरीररचनाशास्त्राचे पुरातन काळी वर्ग

thumb|right|300px|ह्र्दय व फुप्फुस

शरीररचनाशास्त्र हे नावाप्रमाणे शरीरातील असणाऱ्या अवयवांच्या अभ्यासाचे शास्त्र आहे. या मध्ये प्रतिके, आकृत्या, मृतशरीर विच्छदनाद्वारे अवयवांचा अभ्यास केला जातो.

वर्ग:विज्ञान
वर्ग:शरीरशास्त्र
सलाबतखानाची कबर

अहिल्यानगरच्या निजामाचा वजीर, दुसरा सलाबतखान याची कबर अहिल्यानगर शहराजवळील शहा टेकडीवर आहे.

## ठिकाण 
अहिल्यानगर शहरापासून पूर्वेला दहा किलोमीटर दूर, अहिल्यानगर-पाथर्डी रस्त्यावर ९०० फूट उंचीच्या शाह डोंगरावर (खरे तर टेकडीवर) चांदबिबीचा महाल या नावाने ओळखली जाणारी एक अष्टकोनी वास्तू आहे. लोक गैरसमजुतीने या वास्तूला चांदबिबीचा महाल म्हणत असले, तरी वस्तुतः ती दुसऱ्या सलाबतखानाची कबर आहे.

## महाल 
दुसऱ्या सलाबतखानाने १५८० मध्ये हा तीन मजली महाल बांधला. या महालाची इमारत तीन मजली असून चिरेबंदी व अष्टकोनी आहे. इमारतीची उंची ७० फूट आहे. महालाच्या जमिनीखाली एक तळमजला आहे. इमारतीच्या भिंतींना तिरप्या फटी असल्याने दिवसभर या इमारतीत सूर्याची किरणे पोचतात.

### सलाबतखान(दुसरा) 
सलाबतखान(दुसरा), हा इसवी सनाच्या १५५५ मध्ये गादीवर आलेला चौथा निजाम मूर्तजा याचा वजीर होता. वेडसर मूर्तजाने त्याच्या चंगीजखान या वजिराला संशयावरून मृत्युदंड दिला, आणि त्याच्या जागी १५७९ मध्ये सलाबतखान(दुसरा)ची नेमणूक केली होती. या दुसऱ्या सलाबतखानाने अहमदनगर शहरात खापरी नळातून पाणी आणले. हा सलाबतखान अहमदनगरमध्ये तेथील लोकांना त्या काळी आवडत असे.
सलाबतखान(दुसरा)ने अहमदनगर शहराजवळ शहा टेकडीवर महालही बांधला. या महालात त्याच्या मृत्यूनंतर त्याची कबर बनवली गेली.

## राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक 
या कबरीला ४ मार्च, इ.स. १९०९ रोजी राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित करण्यात आले.

## संदर्भ 
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा
वर्ग:निजामशाही
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
वर्ग:अहिल्यानगरमधील इमारती व वास्तू
पायाळू

thumb|right|200px|गर्भाशयातील पायाळू बाळ
**पायाळू** (इंग्लिश: *Breech baby*, *ब्रीच बेबी* ;) ही संज्ञा प्रसूतीदरम्यान गर्भाशयातून पहिल्यांदा पायाच्या बाजूने बाहेर पडणाऱ्या बाळाला उद्देशून योजली जाते. निसर्गतः प्रसूतीदरम्यान गर्भाचे डोके पहिल्यांदा बाहेर पडते. पायाळूपणामुळे बाळाचे डोके प्रसूतीदरम्यान मागे अडकण्याची व त्यामुळे बाळ गुदमरण्याची शक्यता उद्भवू शकते. 

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:प्रसूतिशास्त्र
प्रसूतिशास्त्र

**प्रसूतिशास्त्र** (अन्य लेखनभेद: **प्रसूतीशास्त्र**, **प्रसवशास्त्र** ; इंग्लिश: *Obstetrics*, *ऑब्स्टेट्रिक्स* ;) हे गर्भारपण, प्रसूती व प्रसूतीपश्चात काळांदरम्यान स्त्रिया व अर्भकांची वैद्यकीय काळजी घेण्याविषयीची शल्यविज्ञानातील एक विशेष शाखा आहे. प्रसूतिशास्त्रामध्ये प्रसूती व त्यात होणारे अडथळे यांचा अभ्यास केला जातो. मानवेतर प्राण्यांमधील प्रसूतीसंदर्भात समांतर परिप्र्येक्षाचे शास्त्र *पाशवी प्रसूतिशास्त्र* (इंग्लिश: *Veterinary obstetrics* ;) या नावाने ओळखले जाते.

## प्रमुख विचार 

Image:Ultrasound_image_of_a_fetus.jpg|३ इंच (७६ मि.मी.) लांबीची वाढ झालेल्या (सुमारे १४ आठवड्यांच्या) अर्भकाचे त्रिमितीय स्वनातीत प्रतिमेद्वारे घेतलेले चित्र
Image:Sucking his thumb and waving.jpg|१७ आठवड्यांचे अर्भक
Image:3dultrasound 20 weeks.jpg|२० आठवड्यांचे अर्भक

यात मुख्यतः खालील बाबींचा विचार केला जातो.
* प्रसूतिपूर्व तपासणी पद्धती
* प्रसूती
* प्रसूतिपश्चात

## बाह्य दुवे 
* 


वर्ग:गर्भारपण
वर्ग:प्रजनन
चांदबिबी

thumb|right|250px|
**चांदबिबी** (अन्य नावे, लेखनभेद: **चांद बीबी**, **चांद सुलताना**, **चांद खातुन** ;) (इ.स. १५५० - इ.स. १५९९) ही विजापुराची आदिलशाही व अहमदनगरची निजामशाही या दख्खनेतील साम्राज्याची राज्यपालक राणी होती. या राणीने विजापूर व अहमदनगरच्या राज्यांचे रक्षण करण्याचे काम केले. चांदबिबीला अहमदनगरमध्ये सम्राट अकबराच्या मुघल सैन्याशी झालेल्या लढाईमुळे ओळखले जाते या 
लढाईतून दोहा निर्माण झाला व चांदबिबी ला 
ठार मारले गेले व ती अजरामर झाली.

## जीवन 
चांदबिबी ही अहिल्यानगरचा निजामशाह पहिला हुसेन याची कन्या व पुढे त्याचा वारसदार बनलेल्या बुऱ्हाण-उल मुल्काची बहीण होती. तिला अरबी, फारसी, मराठी, कन्नड, तुर्की इंग्रजी भाषा येत होत्या. चांदबिबीचा विवाह विजापुराचा पहिला अली आदिलशाह याच्याशी झाला. चांदबिबीला सतार वाजविण्याचा व फुलांची चित्रे काढण्याचा छंद होता.

## विजापुरचे साम्राज्य 
एका तहाप्रमाणे चांदबिबीचा विवाह विजापूर साम्राज्याचा राजा अली आदिल शाह पहिला याच्याशी झाला होता. आदिल शाह यांनी विजापूरमध्ये पूर्वेला एका विहीर बांधली आणि तिला चांदबिबीच्या सन्मानार्थ चांदबावडी असे नाव ठेवले. अली आदिल शाह शियापंथाय असले तरी अली आदिल शाह यांचे वडील इब्राहीम आदिल शाह पहिला यांनी सर्व साम्राज्य सुन्नी, हबशी व दक्खनच्या राजवटीमध्ये विभागले होते.

## अहिल्यानगरच्या निजामशाहीचे रक्षण 
इ.स. १५८० मध्ये पहिल्या अली आदिलशाहाच्या मॄत्यूनंतर आदिलशाहीत सत्तासंघर्षामुळे अंदाधुंदी माजली. सुमारे दशकभर चाललेल्या उलथापालथीअखेरीस आदिलशाहीची घडी नीट बसल्यावर विधवा चांदबिबी निजामशाहीतील अहिल्यानगरास परतली. इ.स. १५९६ ते इ.स. १५९९ या काळात तिने निजामशाहीचे तख्त राज्यपालक राणीच्या नात्याने सांभाळले. नोव्हेंबर, इ.स. १५९५ मध्ये निजामशाही बुडवण्यासाठी मोगलांनी अहिल्यानगरवर चाल केली. तेव्हा तिने निजामशाही सैन्याचे नेतृत्व करत मोगल सैन्यास अल्पकाळ रोखून धरले. कालांतराने चांदबिबीची मोगलांशी युद्धबंदीच्या तहाची बोलणी सुरू झाली, तेव्हा ती मोगलांना फितूर असल्याच्या अफवा निजामशाही सैन्यात पसरल्या व सैन्यात असंतोष पसरू लागला. निजामशाही सैन्यातील असंतोषाने भडकलेल्या काही लोकांच्या जमावाने चांदबिबीची हत्या केली. तिच्या मृत्यूनंतर चारच महिन्यांमध्ये मोगलांनी अहमदनगराचा पाडाव केला. अहिल्यानगरच्या किल्ल्याला शत्रूने पाडलेले खिंडार चांदबिबीने एका रात्रीत बुजवले असे सांगितले जाते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:निजामशाही
वर्ग:इ.स. १५५० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५९९ मधील मृत्यू
बटाट्याच्या काचऱ्या

**बटाट्याच्या काचऱ्या** (Potato Wafers)  म्हणजे बटाट्याचे तळलेले सडपातळ काप. हे किंचित तिखट-मीठ लावून खातात.

## साहित्य
* बटाटे - दोन ते तीन नग
* कांदा - एक नग
* तेल,
* जिरे,
* मोहरी,
* हळद,
* हिंग,
* मीठ - चवीनुसार,
* काळा मसाला किंवा लाल तिखट,
* धणे-जिरे पूड.
* एक छोटा चमचा साखर.

## कृती
प्रथम बटाटा स्वच्छ पाण्याने धुऊन घ्यावा. त्यानंतर बटाट्याची साल काढून घ्यावी. कांदा आणि बटाटा बारीक चिरून घ्यावा. नॉनस्टिक पॅन घेऊन त्यात तेल टाकावे. तेल तापल्यावर त्यात जिरे, मोहरी, हिंग घालावे. त्यानंतर कांदा घालून परतावा. कांदा भाजून झाला की त्यात हळद, एक छोटा चमचा तिखट, धणे-जिरे पूड घालावी. हे सर्व मिश्रण निट परतून घ्यावे. त्यानंतर त्यात बटाटा घालावा. मीठ,साखर घालून १० मिनिटे झाकण लावून शिजू द्यावे.

## संदर्भ
वर्ग:खाद्यपदार्थ
वर्ग:भाज्यांच्या पाककृती
वर्ग:उपवासाचे खाद्यपदार्थ
वर्ग:पाककृती
वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
हलाहल

**हलाहल** हे समुद्रमंथनातून निघालेले विष आहे. समुद्रमंथनातून उत्पन्न झालेले हे हलाहल विष सर्व जगाला जाळीत होते. त्या वेळी भगवान शंकरांनी हलाहल विष प्राशन केले आणि जगाला विनाशापासून वाचविले.

समुद्रमंथनातून जेव्हा हलाहल विष बाहेर आले तेव्हा ते विष घेण्यासाठी कुणीच पुढे येत नव्हतं. कारण ह्या विषाचा एकही थेंब जर धरतीवर पडला तर संपूर्ण सृष्टीला ते घातक झाले असते, म्हणून शिवाने ते प्राशन केले. ते पिताच शिवाच्या अंगात दाहकता वाढली आणि त्यांचा कंठ काळा-निळा झाला. तेव्हा श्री विष्णूनी शिवाला " नीलकंठ " हे नाव प्रदान केले. विषपान करताना काही विष पृथ्वीवर पडले होते, ज्याचा अंश आजही आपल्याला विषारी साप, विंचू आणि कीटकांमध्ये दिसते. 

## संदर्भ यादी 
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:समुद्रमंथन
दोंडाईचा

**दोंडाईचा** महाराष्ट्रातल्या धुळे जिल्ह्यातील शिंदखेडा तालुक्यात असलेले शहर आहे. मिरचीची बाजारपेठ म्हणून प्रसिद्ध असलेले हे शहर सुरत-भुसावळ रेल्वेमार्गावरील महत्त्वाचे स्थानक आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ४५,७६७ होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:धुळे जिल्ह्यातील गावे
तुंबी

thumb|right|200px|तुंबी
**तुंबी**, **तुंबा** किंवा **तांब** ( शास्त्रीय नाव:*Leucas aspera*, संस्कृत: **द्रोणपुष्पी**; ) ही एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.  आयुर्वेदानुसार खोकला आणि ताप विकारात हे एक गुणकारी औषध आहे. होमीओपॅथी या वैद्यकशास्त्रात मलेरिया आणि दमा या रोगावरील  उपचारासाठी ही एक उपयोगी व महत्त्वपूर्ण वनस्पती समजली जाते. पानांचा रस त्वचा विकारावर उपयोगी आहे. भारतातील ग्रामीण भागात सर्दी-खोकल्यावरील घरघुती उपचारात हिच्या फुलांचे व मधाचे मिश्रण देतात.

## बाह्य दुवे
*

## संदर्भ
वर्ग:औषधी वनस्पती
पहा : विकिपीडिया:वनस्पती/यादी
* तुंबा
कालिया (निःसंदिग्धीकरण)

**कालिया** या शब्दाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत :
* कालिया - हिंदू पुराणांत वर्णिलेला एक नाग.
* कालिया (हिंदी चित्रपट) - हिंदी भाषेतील एक चित्रपट.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
निनाद बेडेकर

**निनादराव बेडेकर** हे एक मराठी इतिहासकार होते.  छत्रपती शिवाजी महाराज तसेच मराठेशाहीच्या इतिहासावर त्यांचा विशेष अभ्यास होता. जगभरात फिरून, पुरातन कागदपत्रांचा सखोल अभ्यास करून, गडकिल्ले धुंडाळून ते शिवकालीन इतिहासात रममाण झाले होते. या अभ्यासासाठीच अरेबिक व पर्शियन भाषाही ते शिकले होते. अनेक वर्षांच्या संशोधनानंतर, छ्त्रपती शिवरायांचा राज्यकारभार आणि मराठेशाही संदर्भात त्यांनी वेगळ्या दृष्टिकोनातून विश्लेषण केले होते. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे युद्धकौशल्य, नेतृत्वगुण, दुर्गबांधणी, आरमार उभारणी अशा अनेक पैलूंपैकी प्रत्येकाचा स्वतंत्रपणे विचार करून त्यांनी त्यावर लिखाण केले होते. छत्रपती शिवाजी महाराजांची व्यवस्थापकीय कौशल्ये आजच्या 'एमबीए'वाल्यांना कळावीत म्हणून इंग्रजीतही त्यांनी भाषणे दिली होती. विद्यार्थ्यांमध्ये इतिहासाची गोडी निर्माण करण्यासाठी ते व्याख्यानमाला आयोजित करत.

वयाची साठी पूर्ण झाल्यावर २००९ मध्ये बेडेकर यांनी युवक आणि गडप्रेमींना घेऊन ६१ किल्ल्यांवर भ्रमंती करण्याचा संकल्प केला होता. मात्र, त्या वर्षभरात त्यांनी १०१ किल्ल्यांना भेटी दिल्या.

शिवकालीन इतिहासाबद्दलची त्यांची ही तळमळ लक्षात घेऊन, छ्त्रपती शिवाजी महाराजांच्या चरित्राची नव्या पिढीला ओळख करून देण्यासाठी आणि गडकिल्ल्यांच्या जतन-संवर्धनासाठी महाराष्ट्र राज्य सरकारने नेमलेल्या समितीचे प्रमुख मार्गदर्शक निनाद बेडेकर होते.

महाराष्‍ट्रातील ट्रेकिंग करणाऱ्या अनेक संस्‍थांशी निनाद बेडेकरांचा मैत्रिपूर्ण संबंध होता. किल्‍ल्‍यांवर भटकंतीसाठी जाणाऱ्या अनेक तरुण मुलामुलींना त्यांनी ऐतिहासिक विषयांसंबंधीचे मार्गदर्शन केले होते.

## निनाद बेडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके 
* अजरामर उद्‌गार (ऐतिहासिक)
* आदिलशाही फर्माने (ऐतिहासिक; सहलेखक - गजानन भास्कर मेहेंदळे, डॉ.रवींद्र लोणकर
* गजकथा (ऐतिहासिक)
* छत्रपती शिवाजी (चरित्र)
* झंझावात : मराठ्यांची यशोगाथा (ऐतिहासिक)
* थोरलं राजं सांगून गेलं (ऐतिहासिक ललित)
* रघुनाथ यादव चित्रगुप्त बखर पानिपतची (संपादक-अनवाद - उदय कुलकर्णी,  लिप्यांतर - निनाद बेडेकर)
* विजयदुर्गाचे रहस्य (पर्यटनविषयक)
* शिवभूषण (ऐतिहासिक)
* समरांगण (बालसाहित्य)
* दुर्गकथा
* पानिपतचा रणसंग्राम, मराठे विरुद्ध अफगाण १४ जान्युअरी १७६१
* कालातीत व्यवस्थापन तत्त्वे
* दुर्गवैभव
* इतिहास दुर्गांचा
* महाराष्ट्रातील दुर्ग

## जीवन 
## पुरस्कार 
* पुण्याच्या स्व-रूपवर्धिनी संस्थेचा स्वामी विवेकानंद मातृभूमी पुरस्कार (२०१३)

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
वर्ग:शाहीर
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग: पुरुष चरित्रलेख
मानिवली

**मानिवली ** हे महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यातल्या कर्जत तालुक्यातील एक गाव आहे. ते नेरळहून सुमारे सहा किलोमीटर अंतरावर वसले आहे. गावातील लोकांचा मुख्य व्यवसाय शेती आहे.

 

** मानिवली** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती  केली जाते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
# व्हिलेजइन्फो.इन
# सेन्सस२०११.को.इन
# टूरिझम.गव्ह.इन
#.https://www.incredibleindia.org/
#.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
# मॅप्सऑफइंडिया.कॉम

वर्ग:कर्जत तालुक्यातील गावे
वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी अँड सायन्स

**बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी अँड सायन्स** (मराठी लेखनभेद: **बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलजी अँड सायन्स** ; इंग्लिश: *Birla Institute of Technology & Science* ;) ही भारतातील तंत्रज्ञान-शिक्षण संस्था आहे. भारताच्या राजस्थान राज्यातील पिलानी या शहरात या संस्थेचे मुख्य केंद्र असून ते बिट्स-पिलानी या संक्षिप्त नावानेही ओळखले जाते. बिट्स-गोवा, बिट्स-हैदराबाद, बिट्स-दुबई येथे प्रावार आहेत.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:भारतातील अभियांत्रिकी महाविद्यालये
शरीरक्रियाशास्त्र

**शरीरक्रियाशास्त्र** (इंग्लिश: *Physiology*, *फिजिऑलजी* / *फिजिओलॉजी* ;) हे शरीरशास्त्रांपैकी एक शास्त्र आहे. या शास्त्रामध्ये शरीरातील अववयांच्या क्रियांचा अभ्यास केला जातो. हे एक शास्त्र आहे की ज्यात मानवी शरीरातील अवयवांमधील भौतिक, रचनेतील, जैवरसायनिक बदलांचा पेशी स्तरापर्यंत अभ्यास केला जातो. शरीररचनाशास्त्र हे अवयवांच्या रचनेचा अभ्यास करते तर शरीरक्रियाशास्त्र अवयवांच्या कार्याचा अभ्यास करते.
thumb|right|200px|ह्रदयातील रक्तप्रवाह

## शोध 
फिजिऑलजी हा शब्दाची उत्पत्ती युनानी भाषेतून झाली. लॅटीन भाषेत फिजिओलॉगिया म्हणतात. याचा प्रथमः वापर इ.स.च्या १६ शतकात झाला, परंतु त्याचा प्रत्यक्ष वापर इ.स.च्या १९ शतकात सुरू झाला. आँद्रेस विसिलियस याने इ.स. १५४३ साली फाब्रिका ह्युमानी कार्पोरीज़ हा ग्रंथ रचला. या ग्रंथाला शरीरक्रियाशास्त्राचे आद्य ग्रंथ मानले जाते.

## इतिहास 
फिजीओलॉजीचा विकासातील मुख्य घटनांचे शिल्पकार

नाव             काळ           वर्ष            महत्त्व   
 
 विसेलियस        1514-64 ई.     1543 ई.        आधुनिक युगाची सुरुवात्
 हार्वि             1578-1667 ई.   1628 ई.        शरीरविज्ञान शाखेतील प्रयोगांना सुरुवात
 मालपीगि          1628-1694 ई.   1661 ई.        शरीरविज्ञानात सुक्षदर्शकाचा वापर
 न्यूटन            1642-1727 ई.   1687 ई.        आधुनिक शास्त्राचा विकास
 हालर             1708-1777 ई.   1760 ई.        फिजीओलॉजीचे पहिले पाठ्यपुस्तक
 लाव्वाज़्ये          1743-1794 ई.   1775 ई.        पेशीतील ज्वलन व श्वसन यांचा संबध
 मूलर जोहैनीज      1801-1858 ई.   1834 ई.        महत्त्वपूर्ण पाठ्यपुस्तक
 श्वान              1810-1882 ई.   1839 ई.        पेशी सिद्धांताची स्थापना
 बेर्नार (Bernard)   1813-1878 ई.   1840-1870 ई.   महान प्रयोगांचा शोध
 लूटविग (Ludwig)  1816-1895 ई.   1850-1890 ई.   महान प्रयोगवादी
 हेल्महोल्ट्स     1821-1894 ई.   1850-1890 ई.   दृश्यपटला संबधी नवीन शोध

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:शरीरशास्त्र
हमिदाबाईची कोठी

**हमिदाबाईची कोठी** नाटककार अनिल बर्वे लिखित गाजलेले मराठी नाटक आहे. मराठी रंगभूमीला ‘हमिदाबाईची कोठी’मुळे एका समाजबहिष्कृत घटकाचं दर्शन घडले असे मानले जाते.

## कथावस्तू
कोठीवरील गाणे बजावणे यांची संस्कृती अस्ताला जात असताना त्या विश्वात वावरणाऱ्या माणसांची झालेली शोकांतिका हा या नाटकाचा विषय आहे.

नाच व गाणे करणाऱ्या तवायफांच्या कोठ्या एकेकाळी साहित्य, काव्य, शायरी, साहित्यिक व शायर यांनी गजबजलेल्या असत असे मानले जाते. मात्र काही कारणांमुळे समाजात येथे जाणे चांगले न मानले गेल्या मुळे समाजातील उच्चभ्रू वर्गाचे तथील येणे-जाणे कमी होत गेले. बाजारू कलांमध्ये रस असलेल्या समाजाने त्यांचे स्थान घेतले. गाणे-बजावणे, नृत्य सादर करणाऱ्या कलावंतिणी आणि त्यांच्या पुढच्या पिढीवर याचा परिणाम झाला. उत्पन्नाचे कोणतेही चांगले साधन न उरल्याने त्यांना देहविक्रीचा व्यवसाय स्वीकारण्यावाचून गत्यंतर उरले नाही. हे सामाजिक स्थित्यंतर कसे घडत गेले, याचे चित्रण *हमिदाबाईची कोठी* मध्ये अनिल बर्वेनी केलेलं आहे.

*मराठी रंगभूमीवरील प्रचलिततेला छेद देऊन मध्यमवर्गीय संवेदनांपलीकडे जाणारे नाटक*, असे त्याचे वर्णन दिग्दर्शक चंद्रकांत कुलकर्णी यांनी केले आहे.

## अभिनेते
* नीना कुळकर्णी
* संजय नार्वेकर
* जितेंद्र जोशी
* मनवा नाईक
* स्मिता तांबे

## दिग्दर्शक
* विजया मेहता

## नेपथ्य
* प्रदीप मुळ्ये

वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
२०११ क्रिकेट विश्वचषक सांख्यिकी

क्रिकेट विश्वचषक, २०११ मधील विक्रमांची माहिती.

## संघ माहिती
### सर्वोच्च संघ धावसंख्या
खालील तक्त्यात १० सर्वोच्च सांघिक धावसंख्या दिलेल्या आहेत.

## फलंदाजी माहिती
### सर्वात जास्त धावा
स्पर्धेत सर्वात जास्त धावा काढणाऱ्या दहा खेळाडूंची यादी.

### सर्वोच्च (डाव)
एका डावात सर्वोच्च धावा करणारे १० फलंदाज.

### भागीदारी
## गोलंदाजी माहिती
### सर्वात जास्त बळी
स्पर्धेतील सर्वाधिक बळी घेणाऱ्या खेळाडूंची यादी.

### सर्वोत्तम गोलंदाजी
### हॅट्रीक
## क्षेत्ररक्षण माहिती
### सर्वात जास्त बळी
### सर्वात जास्त झेल
## सामनावीर पुरस्कार
## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* Official 2011 World Cup site 

वर्ग:२०११ क्रिकेट विश्वचषक
सजावटकार (निःसंदिग्धीकरण)

**सजावटकार** अनेक प्रकारचे असतात -

* सजावटकार (पुस्तक) - पुस्तकात चित्रे, महिरपी, इ. घालून पुस्तक अधिक आकर्षक करणारी व्यक्ती
* गृहसजावटकार - घरातील रचनेत बदल करून त्यास अधिक आकर्षक करणारी व्यक्ती

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
मुखपृष्ठकार

**मुखपृष्ठकार** या पेशाची व्यक्ती पुस्तक, नियतकालिक किंवा इतर प्रकाशनांचे दर्शनी पृष्ठ तयार करण्याचे काम करते.

वर्ग:पेशानुसार व्यक्ती
भूगोलतज्ज्ञ

वर्ग:पेशानुसार व्यक्ती
वर्ग:रिकामी पाने
तज्ज्ञ
दिवस-रात्र क्रिकेट

[इवलेसे|उजवे|250px|दिवस/रात्र क्रिकेट सामना [ट्रेंट ब्रीज येथे]]
दिवस/रात्र क्रिकेट (फ्लड लाईट क्रिकेट) सामने पूर्ण पणे किंवा अर्धवट फ्लड लाईट खाली खेळलले जातात. आयसीसीने अमान्य केलेल्या *वर्ल्ड सेरीज क्रिकेट* मध्ये सर्व प्रथम फ्लड लाईट्सचा वापर करण्यात आला. प्रथम श्रेणी सामन्यांसाठी सर्वप्रथम २०१० मध्ये फ्लड लाईट्सचा वापर करण्यात आला. भविष्यात कसोटी सामने देखिल फ्लड लाईट्स खाली खेळवल्या जाण्याची शक्यता आहे.
## बाह्य दुवे 
वर्ग:क्रिकेट
बिर्ला तंत्रज्ञान आणि विज्ञान संस्था, पिलानी - गोवा प्रावार

**बिर्ला तंत्रज्ञान आणि विज्ञान संस्था, पिलानी - गोवा प्रावार** (इंग्रजी - **Birla Institute of Technology and Science, Pilani- Goa Campus**) हे झुआरीनगर, गोवा, भारत येथे स्थित खाजगी तंत्रशिक्षण विद्यापीठ आहे. ही संस्था खाजगी अर्थसाहाय्यावर चालते. हे एक पूर्णतः निवासी प्रावार आहे.

भारतातील वाढती तंत्रशिक्षणाची मागणी लक्षात घेऊन स्व. डॉ. कृष्ण कुमार बिर्ला यांनी या संस्थेची २००४ या वर्षी स्थापना केली.

हे प्रावार गोव्यातील झुआरी (अघनाशिनी) या नदीकाठी वसले आहे. संस्थेचे औपचारिक उद्-घाटन भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंह यांच्या हस्ते झाले. या प्रावाराचे नुकतेच **बिर्ला तंत्रज्ञान आणि विज्ञान संस्था, पिलानी - के.के.बिर्ला गोवा प्रावार** (इंग्रजी - **Birla Institute of Technology and Science, Pilani- K.K.Birla Goa Campus**) असे पुनर्नामकरण संस्थापक डॉ. कृष्ण कुमार बिर्ला यांच्या सन्मानार्थ करण्यात आले.
## विद्यार्थी जीवन
* वेव्ह्स - राष्ट्रीय स्तराचा सांस्कृतिक महोत्सव
* क्वार्क - राष्ट्रीय स्तराचा  तांत्रिक महोत्सव
* स्प्री - राष्ट्रीय स्तराचा क्रीडा महोत्सव

## चित्रदालन

Image:BITSGOA.jpg| बिट्स- गोवा प्रावाराचे विहंगम दृष्य
File:B-dome.jpg| B-Dome, मु़ख्य भवन
File:B-dome from afar.jpg| B-Dome
File:BITS GOA main building.jpg | मुख्य भवनाच्या आतून

Image:BITSGoa Audi.jpg| सभागृह, बिट्स- गोवा
File:BITS Goa Hostel.jpg| विद्यार्थी आवासाचे विहंगम दृष्य
File:BITSGoa Hostels.jpg | विद्यार्थी आवास

## संदर्भ
वर्ग:गोवा
अनुवादक

**अनुवादक** म्हणजे मूळ लेखकाने जे लिहिलेले असते. ते तसेच्या तसे, त्याच्या योग्य आशयासह परभाषिक वाचकांपर्यंत पोहोचवणारे. तर भाषांतरकार म्हणजे मजकूर वेगळ्या भाषेत आणणारे. भाषांतरकार हे अनुवादकही असू शकतात.
   
अनुवादकाची दोन्ही भाषांबरोबर- म्हणजे त्याला ज्या भाषेत अनुवाद करायचा आहे त्या (लक्ष्यभाषा) व ज्या भाषेतून करायचा आहे त्या (स्रोतभाषा)- जवळीक असली पाहिजे. फक्त म्हणी, वाक्प्रचारच नाहीत, तर दोन्ही भाषांतील रूढी, प्रथा, परंपरा यांचीही अनुवादकाला चांगली माहिती असणे आवश्यक असते. 

मराठी भाषेत अनुवादकांची मोठी परंपरा आहे. भारतीय तसेच इंग्रजी आणि इतर जागतिक भाषांतून मराठी भाषेत अनुवादाचे काम सदैव सुरू आहे.

## मराठी अनुवादक 
* गोपाळ गणेश आगरकर - ’विकार विलसित’ हे शेक्सपियरच्या हॅम्लेटचे मराठी भाषांतर
*मामा वरेरकर
* विलास गीते
* उमा कुलकर्णी
* रवींद्र देवधर
* प्रशांत तळणीकर
* कविता महाजन
* लीना सोहोनी
* मृणालिनी गडकरी
*सेनापती पां.म. बापट - महायोगी श्रीअरविंद यांच्या महत्त्वाच्या इंग्रजी ग्रंथांचे मराठीत अनुवाद केले आहेत. उदा. दिव्य जीवन, योगसमन्वय, गीतेवरील निबंध, भारतीय संस्कृतीचा पाया इ.

## अधिक माहिती
मराठीतील अनुवादकांची यादी

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
वर्ग: पेशानुसार व्यक्ती
वर्ग:लेखक
काछाड जिल्हा

**काछाड जिल्हा** हा भारताच्या आसाम राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र सिलचर येथे आहे. याचे क्षेत्रफळ ३,७८६ किमी२ असून याची वस्ती १४,४२,१४१ (इ.स. २००१ची जनगणना) आहे.

वर्ग:काछाड जिल्हा
वर्ग:आसाममधील जिल्हे
भारतीय दंड संहिता

**भारतीय दंड संहिता** (**भादंवि**) हा भारतीय प्रजासत्ताकाचा अधिकृत फौजदारी कायदा होता. डिसेंबर २०२३ मध्ये भारतीय न्याय संहिता (भा.न्या.सं.) द्वारे तो रद्द करून त्या जागी नवीन कायदा येईपर्यंत तो अंमलात होता, जो १ जुलै २०२४ पासून अंमलात आला. हा एक सर्वसमावेशक कायदा होता ज्याचा उद्देश फौजदारी कायद्याचे सर्व मूलभूत पैलू समाविष्ट करणे हा होता. हा कायदा १८३४ मध्ये चार्टर कायदा १८३३ अंतर्गत थॉमस बॅबिंग्टन मॅकॉले यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापन झालेल्या पहिल्या भारतीय विधी आयोगाच्या शिफारशींवर आधारित मसुदा तयार करण्यात आला होता. तो १८६२ मध्ये ब्रिटिश राजवटी दरम्यान उपखंडात अंमलात आला. तथापि, तो १९४० च्या दशकापर्यंत संस्थानिक राज्यांमध्ये आपोआप लागू झाला नाही, ज्यांची स्वतःची न्यायालये आणि कायदेशीर प्रणाली होती. अंमलात असताना, भारतीय दंड संहितेमध्ये अनेक वेळा सुधारणा करण्यात आल्या आणि त्याला इतर फौजदारी तरतुदींनी पूरक बनवले गेले.

भारतीय न्याय संहिता (भा.न्या.सं.) अंमलात आल्यानंतरही, १ जुलै २०२४ पूर्वी केलेल्या सर्व संबंधित गुन्ह्यांसाठीचे खटले भारतीय दंड संहितेनुसारच नोंदवले जातील.

## निर्मिती
भारतीय दंड संहितेची निर्मिती ब्रिटिश कायद्यावर आधारलेली आहे. याची निर्मिती १८३४ मध्ये लॉर्ड थॉमस मेकॉलेने केली. त्यांच्या अध्यक्षतेखाली पहिले कायदा आयोग स्थापन करण्यात आले. या आयोगाने मसुदा तयार केला व तो पुढे अनेक वेळा सुधारला गेला. हा मसुदा ६ ऑक्टोबर १८६० रोजी कायद्यात मंजूर झाला व १ जानेवारी १८६२ रोजी कार्यान्वित झाला. स्वातंत्र्यानंतर पाकिस्तानने याच संहितेचा वापर पाकिस्तान दंड संहिता म्हणून सुरू केला.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय दंड संहिता
नैसर्गिक पूल

200px|right
**नैसर्गिक पूल** **किंवा नैसर्गिक** कमान जमीन किंवा खडकाखालील भराव वाहून जाउन किंवा नैसर्गिक कारणाने घासला जाऊन तयार झालेली नैसर्गिक खडकरचना आहे.
नैसर्गिकरीत्या ज्या ठिकाणी कठीण व खाली मृदू खडक असतात, व मृदू खडक काही अपक्षयी कारणांच्या संपर्कात येतात व त्यांचे घटण होते व कटीण खडक तसेच रहातात, त्याठिकाणी हे पूल किंवा कमानी तयार होतात. 

त्या मुख्यतः किनारपट्टी भागात पहावयास मिळतात.

हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यात राष्ट्रीय महामार्ग २२२ रस्त्यालगत अणे घाटात एक नैसर्गिक पूल आहे. हा पूल मळगंगा देवीच्या मंदिराजवळ ओढ्याच्या प्रवाहाशेजारी आहे.
भौगोलिक स्थान-
* अक्षांश- उ +19° 9' 4.84",
* रेखांश- पू +74° 13' 0.78"

अछिद्र खडकाखालील चुनखडीचे खडक विरघळुन गेल्यामुळे प्रवाह त्याखडकाखालुन तयार झाल्यामुळे पुलाची रचना निर्माण झाली आहे.

वर्ग:भौगोलिक रचना
वर्ग:पुणे जिल्हा
मोझिला मेसेजिंग

'*** (संक्षेप: **मोमो** किंवा **MoMo*') ही मोझिला फाउंडेशनची संपूर्ण मालकी असलेली व फायद्यासाठी चालवली जाणारी पोटकंपनी आहे.

वर्ग:मोझिला
मॅक ओएस एक्स १०.०

**मॅक ओएस एक्स १०.०** (सांकेतिक नाव **चीता**) ही अ‍ॅपलच्या मॅक ओएस एक्स या घरगुती व सर्व्हर प्रकारच्या संगणकांसाठी असलेल्या संचालन प्रणालीची पहिली मुख्य आवृत्ती होती.

वर्ग:मॅक ओएस एक्स आवृत्त्या
गादो-गादो

[thumb|right|250px|[जाकार्ता|जाकार्त्यातले गादो-गादो]]
**गादो-गादो** (मराठी लेखनभेद: **गादो गादो** , **गादोगादो** ; भासा इंदोनेसिया: *Gado-gado* ;), किंवा **लोतेक** (सुंदी, जावी: *Lotek* ;), हे इंडोनेशियात प्रचलित असलेले, शेंगदाण्याचा सॉस घालून बनवले जाणारे भाज्यांचे सलाड आहे. यात सहसा कच्च्या काकड्या, लेट्यूस, उकडलेले बटाटे, उकडलेले फणसाचे गरे, उकडून सोललेल्या अंड्यांचे काप, अर्ध-उकडलेल्या फरसबीच्या शेंगा, मोड आलेली कडधान्ये, हे घटकपदार्थ एकत्र मिसळून त्यांत दाण्यांचा दाट सॉस भरपूर प्रमाणात मिसळून सलाड एकत्र कालवले जाते. दाण्याच्या सॉसाच्या खाऱ्या, आंबट-गोड अश्या संमिश्र चवींमुळे गादो-गादोची चव चटकदार खारी-आंबट-गोड बनते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंडोनेशियन खाद्यपदार्थ
निकोल

**देनिस लिलियन लेवल सोजा** (,  ) उर्फ **निकोल** ही एक चिलीयन गायिका आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:पॉप गायक व गायिका
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:चिलेच्या व्यक्ती
मॅक ओएस एक्स पब्लिक बेटा

'*** (सांकेतिक नाव: **कोडियाक*') ही संगणक संचालन प्रणाली अ‍ॅपल कॉम्प्युटरच्या मॅक ओएस एक्स १०.० या संचालन प्रणालीची आद्य बेटा आवृत्ती होती. ती १३ सप्टेंबर, २००० या दिवशी २९ अमेरिकन डॉलर या किमतीस विक्रीस उपलब्ध झाली.

वर्ग:मॅक ओएस एक्स आवृत्त्या
बुरिगंगा नदी

इवलेसे|ढाकामधील पुलावरून दिसणारे बुरिगंगाचे दृष्य
**बुरिगंगा नदी** (बंगाली भाषा: বুড়িগঙ্গা *बुरिगोंगा "जुनी गंगा"*) ही बांगलादेशातील नदी आहे. ढाका शहर हे नदीच्या किनारी आहे.

वर्ग:बांगलादेशमधील नद्या
फलाफल

thumb|right|250px|फलाफलाचे गोळे
**फलाफल** (मराठी लेखनभेद: **फेलाफिल**, **फेलॅफिल** ; अरबी: فلافل ; रोमन लिपी: *Falafel* ;) हा मध्यपूर्वेत प्रचलित असलेला, भरड वाटलेल्या छोल्यांचे गोळे किंवा थाप्या तळून बनवला जाणारा खाद्यपदार्थ आहे. काही वेळा छोल्यांऐवजी यासाठी फावा शेंगांच्या दाण्यांचे पीठ वापरले जाते. फलाफल सहसा पिट्यामधोमध किंवा लाफा रोट्यांमधोमध दाबून किंवा गुंडाळून खाल्ले जातात. फलाफलांवर मुरवलेल्या भाज्या किंवा भाज्यांचे सलाड व ताहीनीपासून बनवलेले सॉसदेखील खाल्ले जातात.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:मध्यपूर्वेतील खाद्यपदार्थ
राजकोट किल्ला

**राजकोट किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
महाराष्ट्र राज्याच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मालवण या गावात हा किल्ला आहे.

## कसे जाल ?
## इतिहास
राजकोट किल्ल्याची उभारणी शिवाजी महाराजांनी इ.स १६६४ ते १६६७ च्या दरम्यान केली. सन १७६६ मध्ये इंग्रज व करवीरकर यांच्यात झालेल्या तहानुसार राजकोट किल्ल्यात इंग्रजांनी वखारीसाठी व मोठ्या जहाजांना उभे रहाण्यासाठी परवानगी मागितली होती. १८६२ मध्ये किल्ल्यात काही इमारतींचे अवशेष, तुटलेली तटबंदी व एक तोफ असल्याचा उल्लेख आहे.

## प्रेक्षणीय स्थळे
*शिवाजी महाराज यांचा पुतळा-भारतीय नौदलाने उभारलेला छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा पुतळा हे एक आकर्षण या किल्ल्यावर पहायला मिळते. भारताचे पंतप्रधान मा. नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते या पुतळ्याचे अनावरण करण्यात आले.
तीन बाजूंनी पाणी(समुद्र) व एका बाजूला जमिन असलेल्या ह्या किल्ल्यावर एक बुरुज सोडल्यास कोणतेही अवशेष नाहीत. ह्या बुरुजावरून सिंधुदूर्ग किल्ला व अजुबाजुचा परिसर दिसतो. 

*शिवाजीरॉक गार्डन: राजकोटच्या आसपास असलेल्या खडकाळ भागात रॉक गार्डन बनवण्यात आले आहे. 

*शिवाजीगणेश मंदिर: राजकोटहून मालवणला जाताना वाटेत सुवर्ण(सोन्याच्या) गणेशाचे मंदिर आहे.

*शिवाजीमौनी महाराज मंदिर: शिवाजी महाराजांनी उभारलेले जांभ्या दगडातील मौनी महाराजांचे मंदिर मेढा राजकोट या भागात आहे.

## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर
## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
सर्जेकोट

**सर्जेकोट** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
## कसे जाल ?
मालवणहून एसटीने सर्जेकोटला जाता येते. सर्जेकोट स्टॉपपासून १० मिनिटात चालत किल्ल्यावर पोहोचता येते. सर्जेकोट पंचक्रोशी मच्छीमार सहकारी सोसायटी पासून डाव्या हाताने जाणाऱ्या रस्त्याने थेट किल्ल्यात जाता येते. मालवणहून रिक्षा ठरवूनही किल्ल्यावर जाता येते. मालवण - सर्जेकोट अंतर ४ किमी आहे.

## इतिहास
शिवाजी महाराजांनी सिंधुदुर्ग किल्ल्याचे रक्षण करण्यासाठी राजकोट, पद्मगड आणि सर्जेकोट हे उपदुर्ग बांधले. त्यातील सर्जेकोट हा किल्ला तलाशिल-सर्जेकोट गाव खाडीच्या मुखावर बांधलेला आहे. वेडीवाकडी वळणे असलेल्या कोळंब नदीच्या खाडीत पावसाळ्यात महाराजांच्या आरमारातील जहाजे नांगरून ठेवली जात असत.

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी इ.स. १६६८ मध्ये हा किल्ला बांधला.

## छायाचित्रे
## गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे
सर्जेकोट गडाच प्रवेशद्वार छोटस पण कमानदार आहे. प्रवेशद्वाराच्या बाजूला बुरुज आहे. आतल्या बाजूला घरे आहेत. त्यांच्या कडेने चालत गेल्यास आपण बालेकिल्ल्यापाशी पोहोचतो. बालेकिल्ल्याचे चारही बुरुज व तटबंदी शाबुत आहे. प्रवेशद्वार नष्ट झालेले आहे. बालेकिल्ल्यात विहिर, तुळशी वृंदावन व तटावर जाण्याचे जिने आहेत. बालेकिल्ल्यात झाडी माजली असल्यामुळे इतर अवशेष दिसत नाहीत. किल्ल्याच्या समुद्राकडील बाजुची तटबंदी व बुरुज शाबुत आहेत.

## गडावरील राहायची सोय
गडावर राहण्याची सोय नाही, पण मालवणात आहे.

## गडावरील खाण्याची सोय
## गडावरील पाण्याची सोय
## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर
## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
विजयगड

**विजयगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे. महाराष्ट्रातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूणपासून ६० किमी अंतरावर असलेला हा किल्ला जयगड किल्ल्याच्या उत्तरेस शास्त्री नदीच्या खाडीच्या उत्तरेकडील तिरावर तवसाळ या गावामध्ये आहे.

**जयगड किल्याचा** जोड किल्ला असणारा हा तवसाळ गावचा हा  विजयगड किल्ला इतिहासा मध्ये कोठेही या गडाचे वर्णन नाही  त्याच अस्तित्व मिटण्याच्या अवस्थेत आहे. या किल्ल्यावर  काय घडलं हे आजवर कोणाला ही माहीत नाही. एका रहस्यच आहे.

या किल्ल्याचे बांधकाम करत असता ते वारंवार ढासलत होते. म्हणून तेथील बांधकाम धारकांनी ते चिरे तपासून बघता त्यांना तिथे श्री गणेशाचे आकाराचे चिरे मिळाले ते त्यांनी त्या महादरवाजात वापरले व या गडाची उभारणी केली.

|| श्री छत्रपती शिवाजी महाराजांची जयंती || या गडावर मोठया उत्साहाने शिक्षक,पालक व विद्यार्थी आणि वरिष्ठ लोकांच्या निदर्शनात उत्तम प्रकारे साजरी केली जाते.

या किल्ल्याच्या समुद्राच्या बाजूस म्हणजे त्याचा मागचा बाजूस गेल्या नंतर खालच्या बाजूला काही ठिकाणी तोफांचा मारा झालेला दिसण्यात येईल. विजयगड किल्ल्यावरून **जयगड किल्ला** हा नजरेस येतो. हा किल्ला जास्त झाडे झुडुपाणी झाकलेला असल्यामुळे पाहणी करण्यास सांभाळून जावे लागते.कारण मागचा बाजून जाताना खालच्या बाजूस पडण्याची भीती आहे. समुद्रा पासून किल्ल्याची उंची किमान अंदाजे ६०-७० फूट इतकी असावी किंवा जास्त असावी.शक्यतो मागच्या बाजूस जाऊ नका..जायचच असेल तर सांभाळून जा नाही तर गावामधील व्यक्तीना माहिती आहे त्यांना घेऊन जा ते योग्य ते मार्गदर्शन करतील.किल्ल्याची निगा नाही म्हणून तो झाडेझुडूपणी हेरला आहे त्याचा **भिंती** कोसळण्याच्या मार्गास आहे अद्यावत त्याच उत्खनन झालं होत परंतु कोरोना काळात ते थांबवलं गेल आता हा विजयगड किल्ला संपण्याच्या मार्गावर आहे.

## भौगोलिक स्थान
## कसे जाल ?
## इतिहास
## छायाचित्रे
## गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे
## गडावरील राहायची सोय
## गडावरील खाण्याची सोय
## गडावरील पाण्याची सोय
## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर
## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
चकदेव

**चकदेव** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
1) खेड (रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील ) बस स्थानकावरून आंबवली या गावी जावे. तेथे यादव यांच्या दुकानात चौकशी करून शिडीच्या वाटेने चकदेवला जाता येते.

२) खेड बस स्थानकावरून दुपारी ०४:१५ला फक्त १ बस शिंदी या गावाला रघुवीर घाट मार्गे जाते. तिने शिंदी येथे उतरून सोप्या वाटेने चकदेवला जाता येते.

## इतिहास
## छायाचित्रे
==गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे== गडावर जंगम लोकांची वस्ती आहे. पुरातन शिवमंदिर आहे.

गडावर वस्ती असल्यामुळे राहण्याची उत्तम सोय आहे. हॉटेल्स नाहीत.

## गडावरील खाण्याची सोय
गडावर पिण्याच्या पाण्याची सोय आहे

## गडावर जाण्याच्या वाटा
==मार्ग ==) खेड बस स्थानकावरून दुपारी ०४:१५ला फक्त १ बस शिंदी या गावाला रघुवीर घाट मार्गे जाते. तिने शिंदी येथे उतरून सोप्या वाटेने चकदेवला जाता येते.

सिंधी या गावातून गडावर जाण्यासाठी साधारण दीड ते दोन तास लागतात चढाई श्रेणी सोपी असून जाताना आजूबाजूचा परिसर नयनरम्य दिसतो

## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर
## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
आंबोळगड

**आंबोळगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील राजापूर तालुक्यात दोन किनारी दुर्ग आहेत, ते म्हणजे आंबोळगड व यशवंतगड. "मुसाकाजी" या प्राचीन बंदरावर तसेच समुद्रावर नजर ठेवण्यासाठी आंबोळगड बांधण्यात आला. इ.स. १८१८ मध्ये इंग्रजी सेनेतील कर्नल इमलॉक याने किल्ला जिंकला. इ.स. १८६२ नंतर आंबोळगडावरील वस्ती उठवली गेली.

## कसे जाल ?
रत्‍नागिरीहून आडीवरे- नाटे -आंबोळगड यामार्गे अथवा राजापूर-नाटे-आंबोळगड यामार्गे गडावर जाता येते.

## इतिहास
## छायाचित्रे

File:Aambolgad.JPG |आंबोळगडावरील शिल्लक राहिलेली एकमेव तोफ 
File:The only tree indicating Aambolgad location.JPG |आंबोळगडाची जागा सापडल्यावर तेथे असलेले वादाचे जुने झाड

## गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे
एक तुटलेली तोफ या व्यतिरिक्त येथे काही नाही. ना तटबंदी न वाड्याचे अवशेष. आंबोळगड हा उंचवट्यावर वसवलेला किल्ला आहे. किल्ल्याचे क्षेत्रफळ सुमारे १२०० चौरस मीटर आहे. किल्ल्याच्या दक्षिणेस समुद्र व उत्तर आणि पश्चिमेस खंदक आहे. किल्ल्याची अवस्था फारच बिकट आहे. समुद्राच्या बाजूची काही तटबंदी शाबूत आहे. याशिवाय किल्ल्यात एक चौकोनी विहीर व वाड्यांची जोती आहेत. किल्ल्याजवळच्या सड्यावर गगनगिरी महाराजांचा मठ आहे. दोन मोठे समुद्र किनारे असल्याने रिसाॅर्ट हाॅटेले आहेत, वाॅटर स्पोर्ट्‌स सुरू होत आहेत..

## गडावरील राहायची व खाण्याची सोय 
गडालगत भरपूर हाॅटेले, रिसाॅर्ट्‌स आदी निवासाची व  रेस्टॉरंटे, घरगुती जेवण आदीची सोय आहे.

## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
टिम नील्सन

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख