पेले

उजवे|130px
**एड्सन अरांतेस दो नासिमेंतो** तथा *पेले* (ऑक्टोबर २३, इ.स. १९४०:त्रेस कोराकोस, ब्राझिल - २९ डिसेंबर २०२२) हा ब्राझिलचा फुटबॉल खेळाडू आहे. या खेळाच्या अभ्यासकांच्या मते पेले हा आत्तापर्यंतचा सर्वश्रेष्ठ फुटबॉल खेळाडू आहे. सर्व काळातील महान खेळाडूंपैकी एक म्हणून ओळखले गेले आणि FIFA द्वारे "सर्वश्रेष्ठ" असे लेबल लावले, ते २० व्या शतकातील सर्वात यशस्वी आणि लोकप्रिय क्रीडा व्यक्तींपैकी एक होते. १९९९ मध्ये, त्याला आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक समितीने शतकातील अॅथलीट म्हणून घोषित केले आणि २० व्या शतकातील १०० सर्वात महत्त्वाच्या व्यक्तींच्या वेळेच्या यादीमध्ये त्याचा समावेश करण्यात आला. २००० मध्ये, पेले यांना आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल इतिहास आणि सांख्यिकी महासंघ (IFFHS) द्वारे शतकातील जागतिक खेळाडू म्हणून निवडण्यात आले आणि ते FIFA प्लेयर ऑफ द सेंच्युरीच्या दोन संयुक्त विजेत्यांपैकी एक होते. १,३६३ खेळांमध्ये त्याचे १,२७९ गोल, ज्यात मैत्रीपूर्ण खेळांचा समावेश आहे, गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड म्हणून ओळखला जातो.

पेलेने वयाच्या १५ व्या वर्षी सॅंटोस आणि १६ व्या वर्षी ब्राझील राष्ट्रीय संघाकडून खेळण्यास सुरुवात केली. त्याच्या आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीत, त्याने तीन फिफा विश्वचषक जिंकले: 1958, 1962 आणि 1970, असे करणारा एकमेव खेळाडू. 1958 च्या स्पर्धेनंतर त्याला ओ रे (किंग) असे टोपणनाव देण्यात आले. पेले ब्राझीलसाठी 92 सामन्यांमध्ये 77 गोलांसह संयुक्त सर्वाधिक गोल करणारा खेळाडू आहे. क्लब स्तरावर, तो 659 गेममध्ये 643 गोलांसह सँटोसचा सर्वकालीन सर्वोच्च गोल करणारा खेळाडू होता. सॅंटोसच्या सुवर्णकाळात, त्याने 1962 आणि 1963 कोपा लिबर्टाडोरेस आणि 1962 आणि 1963 इंटरकॉन्टिनेंटल कपमध्ये क्लबचे नेतृत्व केले. "द ब्यूटीफुल गेम" या वाक्यांशाला फुटबॉलशी जोडण्याचे श्रेय, पेलेच्या "विद्युत करणारा खेळ आणि नेत्रदीपक गोल करण्याची आवड" यामुळे तो जगभरात एक स्टार बनला आणि त्याच्या लोकप्रियतेचा पुरेपूर फायदा घेण्यासाठी त्याच्या संघांनी आंतरराष्ट्रीय दौरे केले. खेळण्याच्या दिवसांमध्ये, पेले काही काळासाठी जगातील सर्वोत्तम पगारी खेळाडू होता. 1977 मध्ये निवृत्त झाल्यानंतर, पेले हे फुटबॉलचे जागतिक राजदूत होते आणि त्यांनी अनेक अभिनय आणि व्यावसायिक उपक्रम केले. 2010 मध्ये, त्यांना न्यू यॉर्क कॉसमॉसचे मानद अध्यक्ष म्हणून नियुक्त करण्यात आले.

त्याच्या संपूर्ण कारकिर्दीत प्रत्येक गेममध्ये जवळपास एक गोल सरासरी करत, पेले मैदानावर त्याच्या प्रतिस्पर्ध्यांच्या हालचालींचा अंदाज घेण्यासोबतच चेंडू दोन्ही पायांनी मारण्यात पटाईत होता. मुख्यतः स्ट्रायकर असताना, तो खोलवर उतरून प्लेमेकिंगची भूमिका देखील घेऊ शकतो, त्याच्या दृष्टी आणि पासिंग क्षमतेसह सहाय्य प्रदान करू शकतो आणि तो प्रतिस्पर्ध्यांना मागे टाकण्यासाठी त्याचे ड्रिब्लिंग कौशल्य देखील वापरेल. ब्राझीलमध्ये, फुटबॉलमधील त्याच्या कामगिरीबद्दल आणि गरिबांच्या सामाजिक परिस्थितीत सुधारणा करणाऱ्या धोरणांच्या स्पष्ट समर्थनासाठी त्याला राष्ट्रीय नायक म्हणून गौरवण्यात आले. 1958 च्या विश्वचषकात त्याचा उदय, जिथे तो पहिला कृष्णवर्णीय जागतिक स्पोर्टिंग स्टार बनला, तो प्रेरणास्रोत होता. त्यांच्या संपूर्ण कारकिर्दीत आणि निवृत्तीदरम्यान, पेले यांना त्यांच्या क्षेत्रातील कामगिरीसाठी, त्यांच्या विक्रमी कामगिरीसाठी आणि खेळातील त्यांचा वारसा यासाठी अनेक वैयक्तिक आणि सांघिक पुरस्कार मिळाले.

## सुरुवातीची वर्षे
पेले यांचा जन्म 23 ऑक्टोबर 1940 रोजी एडसन अरांतेस दो नॅसिमेंटो, ब्राझीलच्या मिनास गेराइस, ट्रेस कोरासी येथे झाला, फ्लुमिनन्स फुटबॉल खेळाडू डोंडिन्हो (जन्म जोआओ रामोस डो नासिमेंटो) आणि सेलेस्टे अरांतेस यांचा मुलगा. तो दोन भावंडांमध्ये मोठा होता, आणि अमेरिकन शोधक थॉमस एडिसन यांच्या नावावरून त्याचे नाव होते. त्याच्या पालकांनी "i" काढून त्याला "एडसन" असे संबोधण्याचा निर्णय घेतला, परंतु जन्म प्रमाणपत्रात एक चूक झाली, ज्यामुळे त्याचे नाव "एडसन" असे न दाखवता अनेक दस्तऐवजांमध्ये त्याचे नाव "एडसन" असे दाखवण्यात आले. त्याचे मूळ टोपणनाव त्याच्या कुटुंबाने "डिको" ठेवले होते. त्याला त्याच्या शालेय दिवसांमध्ये "पेले" हे टोपणनाव मिळाले, जेव्हा असा दावा केला जातो की, त्याला हे टोपणनाव त्याच्या आवडत्या खेळाडूच्या, स्थानिक वास्को द गामा गोलकीपर बिलेच्या नावाच्या उच्चारामुळे देण्यात आले, जे त्याने चुकीचे बोलले, परंतु त्याने अधिक तक्रार केली. अधिक ते अडकले. आपल्या आत्मचरित्रात, पेले यांनी म्हणले आहे की या नावाचा अर्थ काय आहे याची त्यांना कल्पना नव्हती किंवा त्यांच्या जुन्या मित्रांनाही नाही. हे नाव "बिले" वरून आले आहे, आणि ते "चमत्कार" साठी हिब्रू आहे या प्रतिपादनाशिवाय, पोर्तुगीजमध्ये या शब्दाचा कोणताही अर्थ ज्ञात नाही.

पेले साओ पाउलो राज्यातील बौरू येथे गरिबीत वाढले. चहाच्या दुकानात नोकर म्हणून काम करून त्यांनी जास्तीचे पैसे कमवले. त्याच्या वडिलांनी खेळायला शिकविले, त्याला योग्य फुटबॉल परवडत नाही आणि तो सहसा वर्तमानपत्राने भरलेल्या सॉकने आणि तार किंवा द्राक्षे बांधून खेळतो. तो त्याच्या तारुण्यात अनेक हौशी संघांसाठी खेळला, ज्यात सेटे डी सेटम्ब्रो, कॅन्टो डो रिओ, साओ पॉलिन्हो आणि अमेरिक्विन्हा यांचा समावेश होता. पेलेने बौरू ऍथलेटिक क्लबच्या ज्युनियर्सचे (वाल्डेमार डी ब्रिटोचे प्रशिक्षित) नेतृत्व दोन साओ पाउलो राज्य युवा चॅम्पियनशिपमध्ये केले. किशोरवयीन असताना, तो रेडियम नावाच्या इनडोअर फुटबॉल संघासाठी खेळला. पेलेने जेव्हा खेळायला सुरुवात केली तेव्हा बौरूमध्ये इनडोअर फुटबॉल लोकप्रिय झाला होता. तो प्रदेशातील पहिल्या फुटसल (इनडोअर फुटबॉल) स्पर्धेचा भाग होता. पेले आणि त्यांच्या टीमने पहिले विजेतेपद आणि इतर अनेक विजेतेपद जिंकले.

पेलेच्या म्हणण्यानुसार, फुटसल (इनडोअर फुटबॉल) ने कठीण आव्हाने सादर केली: तो म्हणाला की गवतावरील फुटबॉलपेक्षा ते खूप वेगवान होते आणि खेळपट्टीवर प्रत्येकजण एकमेकांच्या जवळ असल्यामुळे खेळाडूंना वेगवान विचार करणे आवश्यक होते. पेले फुटसलला श्रेय देतो की त्याला जागेवर चांगले विचार करण्यास मदत केली. याव्यतिरिक्त, फुटसलने त्याला 14 वर्षांचा असताना प्रौढांसोबत खेळण्याची परवानगी दिली. त्याने भाग घेतलेल्या एका स्पर्धेत, सुरुवातीला तो खेळण्यासाठी खूपच तरुण मानला जात होता, परंतु अखेरीस तो 14 किंवा 15 गोलांसह सर्वोच्च स्कोअरर ठरला. "त्यामुळे मला खूप आत्मविश्वास मिळाला", पेले म्हणाले, "जे काही येईल त्याला घाबरायचे नाही हे मला तेव्हा माहित होते".

## खेळण्याची शैली
पेले हे "द ब्यूटीफुल गेम" या वाक्यांशाला फुटबॉलशी जोडण्यासाठी देखील ओळखले जातात. एक उत्कृष्ट गोल करणारा, तो क्षेत्रातील प्रतिस्पर्ध्यांचा अंदाज घेण्याच्या आणि एकाही पायाने अचूक आणि शक्तिशाली शॉट मारून संधी पूर्ण करण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखला जात असे. पेले हा एक कठोर परिश्रम करणारा संघ खेळाडू होता, आणि अपवादात्मक दृष्टी आणि बुद्धिमत्ता असलेला एक पूर्ण फॉरवर्ड होता, जो त्याच्या अचूक उत्तीर्णतेसाठी आणि संघसहकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याची आणि त्यांना सहाय्य प्रदान करण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखला गेला.

त्याच्या सुरुवातीच्या कारकिर्दीत, तो विविध आक्रमण पोझिशनमध्ये खेळला. जरी तो सामान्यतः पेनल्टी क्षेत्रामध्ये मुख्य स्ट्रायकर किंवा सेंटर फॉरवर्ड म्हणून कार्य करत असला, तरी त्याच्या विस्तृत कौशल्यामुळे त्याला आतल्या फॉरवर्ड किंवा सेकंड स्ट्रायकर किंवा आउट वाइड म्हणून अधिक माघार घेतलेल्या भूमिकेत खेळता आले. त्याच्या नंतरच्या कारकिर्दीत, त्याने स्ट्रायकर्सच्या मागे अधिक सखोल प्लेमेकिंगची भूमिका घेतली, अनेकदा आक्रमक मिडफिल्डर म्हणून काम केले. पेलेच्या अनोख्या खेळण्याच्या शैलीमध्ये वेग, सर्जनशीलता आणि शारीरिक सामर्थ्य, तग धरण्याची क्षमता आणि ऍथलेटिकिझमसह तांत्रिक कौशल्य यांचा समावेश होतो. त्याचे उत्कृष्ट तंत्र, समतोल, स्वभाव, चपळता आणि ड्रिब्लिंग कौशल्यामुळे तो चेंडूने प्रतिस्पर्ध्यांना पराभूत करू शकला आणि भूतकाळातील खेळाडूंना मिळविण्यासाठी त्याला दिशा आणि विस्तृत फेंट्सचा वापर करताना अनेकदा पाहिले, जसे की त्याची ट्रेडमार्क चाल, ड्रिबल डा. त्याच्या स्वाक्षरीच्या हालचालींपैकी आणखी एक म्हणजे पॅराडिन्हा, किंवा थोडा थांबा.

त्याची उंची तुलनेने लहान असूनही, 1.73 मीटर (5 फूट 8 इंच), त्याने अचूकता, वेळ आणि उंचीमुळे हवेत उत्कृष्ट कामगिरी केली. त्याच्या बेंडिंग शॉट्ससाठी प्रसिद्ध, तो अचूक फ्री-किक घेणारा आणि पेनल्टी घेणारा देखील होता, जरी तो गोल करण्याचा एक भ्याड मार्ग असल्याचे सांगत त्याने अनेकदा पेनल्टी घेण्याचे टाळले होते.

पेले हा एक निष्पक्ष आणि अत्यंत प्रभावशाली खेळाडू म्हणूनही ओळखला जात असे, जो खेळपट्टीवर त्याच्या करिष्माई नेतृत्वासाठी आणि खिलाडूवृत्तीसाठी उभा होता. 1970 च्या विश्वचषकातील ब्राझील विरुद्ध इंग्लंड सामन्यानंतर बॉबी मूरला मिळालेल्या प्रेमळ मिठीला खिलाडूवृत्तीचे मूर्त स्वरूप मानले जाते, न्यू यॉर्क टाइम्सने प्रतिमेत म्हणले आहे की "दोन महान खेळाडूंचा एकमेकांबद्दल असलेला आदर आहे. त्यांनी जर्सींची देवाणघेवाण करताना , स्पर्श करणे आणि दिसणे, त्यांच्यातील खिलाडूवृत्ती हे सर्व प्रतिमेत आहे. पेलेकडून आनंद नाही, मुठ मारणे नाही. निराशा नाही, बॉबी मूरकडून पराभव नाही." पेलेने अनेकदा निर्णायक खेळाडू म्हणूनही नाव कमावले. त्याच्या संघांसाठी, महत्त्वाच्या सामन्यांमध्ये महत्त्वपूर्ण गोल करण्याच्या त्याच्या प्रवृत्तीमुळे.

## वारसा
20 व्या शतकातील सर्वात यशस्वी आणि लोकप्रिय क्रीडा व्यक्तिमत्त्वांपैकी, पेले फुटबॉलच्या इतिहासातील सर्वात प्रशंसनीय खेळाडूंपैकी एक आहे आणि त्याला वारंवार सर्वोत्तम खेळाडू म्हणून स्थान देण्यात आले आहे. 1958 विश्वचषकात त्याच्या उदयानंतर त्याला ओ रे ("द किंग") असे टोपणनाव देण्यात आले. त्याच्या समकालीनांमध्ये, डच स्टार जोहान क्रुइफने म्हणले, "पेले हा एकमेव फुटबॉल खेळाडू होता ज्याने तर्काच्या सीमा ओलांडल्या." ब्राझीलचा 1970 विश्वचषक विजेता कर्णधार कार्लोस अल्बर्टो टोरेस याने मत मांडले: "त्याचे मोठे रहस्य सुधारणे होते. त्या गोष्टी त्याने केल्या. एका क्षणात होते. त्याला खेळाची विलक्षण धारणा होती." 1970 च्या विश्वचषकात त्याचा स्ट्राइक पार्टनर टोस्टओच्या मते: "पेले महान होता - तो फक्त निर्दोष होता. आणि खेळपट्टीवर तो नेहमी हसत असतो. आणि उत्साही. तुम्ही त्याला कधीही वाईट स्वभावाचा पाहू नका. त्याला पेले असणे आवडते." त्याचा ब्राझिलियन सहकारी क्लोडोआल्डो याने त्याने पाहिलेल्या कौतुकावर भाष्य केले: "काही देशांमध्ये त्यांना त्याला स्पर्श करायचा होता, काही देशांमध्ये त्यांना त्याचे चुंबन घ्यायचे होते. इतरांनी तो ज्या मैदानावर चालला त्याचे चुंबनही घेतले. मला वाटले की ते सुंदर आहे, फक्त सुंदर आहे." फ्रांझ बेकनबॉअर, पश्चिम जर्मनीचा १९७४चा विश्वचषक विजेता कर्णधार यांच्या मते: "पेले हा सर्वकाळातील महान खेळाडू आहे. त्याने सर्वोच्च राज्य केले. 20 वर्षे. त्याच्याशी तुलना करायला कोणीही नाही."

रिअल माद्रिद आणि हंगेरीचा माजी स्टार फेरेंक पुस्कस यांनी म्हणले: "इतिहासातील महान खेळाडू डि स्टेफानो होता. मी पेलेला खेळाडू म्हणून वर्गीकृत करण्यास नकार दिला. तो त्याहूनही वरचा होता." जस्ट फॉन्टेन, फ्रेंच स्ट्रायकर आणि १९५८ च्या जागतिक स्तरावरील आघाडीचा स्कोअरर कप म्हणाला, "जेव्हा मी पेलेला खेळताना पाहिले तेव्हा मला वाटले की मी माझे बूट लटकले पाहिजेत." इंग्लंडचा १९६६ फिफा विश्वचषक विजेता कर्णधार बॉबी मूर यांनी टिप्पणी केली: "पेले हा मी आतापर्यंत पाहिलेला सर्वात परिपूर्ण खेळाडू होता. त्याच्याकडे सर्व काही होते. दोन चांगले पाय. हवेत जादू. जलद. ताकदवान. लोकांना कौशल्याने पराभूत करू शकले. लोकांना मागे टाकू शकले. फक्त पाच फूट आठ इंच उंच, तरीही तो खेळपट्टीवर एखाद्या खेळाडूसारखा राक्षस दिसत होता. परिपूर्ण संतुलन आणि अशक्य दृष्टी. तो महान होता कारण तो फुटबॉल खेळपट्टीवर काहीही आणि सर्वकाही करू शकत होता. मला आठवते की सल्दान्हा या प्रशिक्षकाला ब्राझीलच्या पत्रकाराने विचारले होते की त्याच्या संघातील सर्वोत्तम गोलरक्षक कोण होता. तो म्हणाला पेले. तो माणूस कोणत्याही स्थितीत खेळू शकतो" माजी मँचेस्टर युनायटेड स्ट्रायकर आणि इंग्लंडच्या 1966 च्या फिफा विश्वचषक विजेत्या संघाचे सदस्य सर बॉबी चार्लटन म्हणाले, "मला कधीकधी असे वाटते की फुटबॉलचा शोध या जादूई खेळाडूसाठी लागला आहे." 1970 च्या विश्वचषकादरम्यान, जेव्हा मँचेस्टर युनायटेडचा बचावपटू पॅडी क्रॅंड. (जो ITV पॅनेलचा भाग होता) विचारले गेले, "तुम्ही पेलेचे शब्दलेखन कसे करता?", त्याने उत्तर दिले, "सोपे: G-O-D."

## संदर्भ
वर्ग:ब्राझिलचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख