open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
झांझिबार

**झांझिबार** (उच्चार:zænzɨbɑr;फारसी:زنگبار - *झंगीबार*/*जंगीबार*, गंजलेला किनारा;अरबी:زنجبار - *झंजिबार*)हा पूर्व आफ्रिकेतील टांझानिया देशाचा एक स्वायत्त प्रदेश आहे. हा प्रदेश हिंदी महासागरातील टांझानियाच्या किनाऱ्यापासून २५-५० किमी दूर झांझिबार द्वीपकल्पावर वसला आहे. उंगुजा (ज्याला रोजच्या वापरात झांझिबार संबोधले जाते) व पेंबा ही ह्या द्वीपकल्पातील प्रमुख बेटे आहेत. झांझिबारच्या दक्षिणेला कोमोरोस व मायोत, आग्नेयेला मॉरिशस व रेयूनियों व पूर्वेला सेशेल्स ही बेटे आहेत.

## इतिहास
येथील गुलाम, लवंग, दालचिनी, मिरे इत्यादी मसाल्याच्या पदार्थांच्या शेतीमुळे झंझिबारला ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पोर्तुगीज व अरब शोधक येथे शोध युगादरम्यान दाखल झाले. अठराव्या व एकोणिसाव्या शतकात झंझिबारवर ओस्मानी साम्राज्याची सत्ता होती. त्यानंतरच्या काळात ब्रिटिश साम्राज्याने झांझिबारवर कब्जा करून तेथे आपली विशेष वसाहत स्थापन केली. १९६३ साली झांझिबारला स्वातंत्र्य मिळाले व त्यादरम्यान झालेल्या हिंसक झांझिबार क्रांतीनंतर झांझिबारने टांझानियामध्ये सामील होण्याचा निर्णय घेतला.

## बाह्य दुवे
* 
* सरकारी संकेतस्थळ 

वर्ग:टांझानियाचा भूगोल
वर्ग:भूतपूर्व देश
ओटावा नदी

**ओटावा नदी** (; ) ही कॅनडा देशामधील एक नदी आहे. ऑन्टारियो व क्वेबेक ह्या कॅनडाच्या प्रांतांची बरचशी सीमा ह्या नदीवरून आखली गेली आहे.

ओटावा नदी क्वेबेकच्या निर्मनुष्य पश्चिम भागात उगम पावते व नैऋत्येकडे वाहत जाऊन सेंट लॉरेन्स नदीला मिळते. ओटावाची एकूण लांबी १,२७१ किमी (७९० मैल) असून कॅनडाची राष्ट्रीय राजधानी ओटावा तसेच मॉंत्रियाल हे क्वेबेकमधील प्रमुख शहर ओटावाच्या काठांवर वसली आहेत.

वर्ग:कॅनडामधील नद्या
मृत भाषा

मृत भाषा म्हणजे ज्या भाषा आता बोलल्या अथवा लिहिल्या जात नाहीत. संस्कृतींच्या विनाशा बरोबरच या भाषाही लयाला गेल्या आहेत. जसे प्राचीन इजिप्शियन भाषा किंवा जुदेओ पोर्तुगिज ही प्राचीन यहुदी(ज्यु) भाषा.

वर्ग:मृत भाषा
माजिद माजिदी

**माजिद माजिदी** (फारसी: مجید مجیدی ; रोमन लिपी: *Majid Majidi* ;) (एप्रिल १७, इ.स. १९५९ - हयात) हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर गाजलेला इराणी चित्रपटदिग्दर्शक, चित्रपटनिर्माता आणि पटकथाकार आहे. माजिदीच्या वैविध्यपूर्ण चित्रपटांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अनेक पुरस्कारही मिळाले आहेत. 

## जीवन
माजिदीचा जन्म एका मध्यमवर्गीय इराणी कुटुंबात झाला. त्याचे वास्तव्य तेहरानात होते. वयाच्या चौदाव्या वर्षी त्याने हौशी नाट्यसंस्थांमधून नाटकांत कामे करायला सुरुवात केली. तेहरानातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ ड्रॅमॅटिक आर्टस्' या संस्थेत त्याने पुढे शिक्षण घेतले.

इ.स. १९७९ साली झालेल्या इराणी क्रांतीनंतर त्याने आपल्या चित्रपटक्षेत्राच्या आवडीखातर अनेक चित्रपटांत काम केले. मोहसिन मखमलबाफ याच्या 'बॉयकॉट' या इ.स. १९८५ सालच्या चित्रपटातले माजिदीचे काम विशेष उल्लेखनीय आहे. 

इ.स. १९९८ साली माजिदीने 'चिल्ड्रन ऑफ हेवन' हा चित्रपट दिग्दर्शित केला. 'सर्वोत्कृष्ट परभाषीय चित्रपट' विभागांतर्गत या चित्रपटाला अकॅडमी पुरस्कारांसाठी नामांकन मिळाले. असे नामांकन मिळालेला 'चिल्ड्रन ऑफ हेवन' हा एकमेव इराणी चित्रपट आहे. 

यानंतर माजिदीने कलर ऑफ पॅरडाइज (इ.स. २०००), बरन (इ.स. २००१), द विलो ट्री (इ.स. २००५) असे अनेक चित्रपट दिग्दर्शित केले. नुकतीच त्याने पूर्ण लांबीचा 'बेअरफूट टू हेरात' नावाचा एक माहितीपट दिग्दर्शित केला आहे. या माहितीपटात त्याने २००१ साली झालेल्या तालिबानविरोधी घडामोडीनंतरचे हेरात शहरातले व शरणार्थी शिबिरांमधले जीवन चितारले आहे. 

इ.स. २००८ सालच्या विशाखापट्टणम् आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवाचे उद्घाटन माजिदीच्या 'द सॉंग ऑफ स्पॅरोज्' या गाजलेल्या चित्रपटाने झाले. 

इ.स. २००८ साली आयोजलेल्या उन्हाळी ऑलिंपिक खेळांनिमित्त पैचिंग प्रशासनाने पैचिंग शहराची माहिती करून देण्यासाठी 'व्हिजन पैचिंग' कार्यक्रमांतर्गत माहितीपट बनवायला ज्या पाच आंतरराष्ट्रीय चित्रपट दिग्दर्शकांना पाचारण केले त्यांमध्ये माजिद माजिदीचा समावेश होता.   

## चित्रपट कारकीर्द
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:फारसी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इराणी चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
एरबस ए३३०

**एरबस ए३३०** हे एरबस कंपनीने विकसित केलेले लांब पल्ल्याचे, मध्यम क्षमतेचे जेट विमान आहे. ७,४०० ते १३,४३० किमी अंतराची क्षमता असलेले ए३३० विमान कमाल ३३५ प्रवासी किंवा ७० टन माल वाहतूक करू शकते. ए-३३० चे ३३०-२०० आणि ३३०-३०० हे दोन उपप्रकार आहेत.

ए३३०ची रचना ए३४०सारखीच आहे. ए३३०ला दोन तर ए३४०ला चार इंजिने असतात. ए३३०ला जीई सीएफ६, प्रॅट अँड व्हिटनी पीडब्ल्यू४००० आणि रोल्स-रॉइस ट्रेंट ७०० या तीन प्रकारची इंजिने बसवता येतात.

## बाह्य दुवे 
* एरबस ए३३० समूहाचे संकेतस्थळ 

## संदर्भ 
वर्ग:प्रवासी विमाने
वर्ग:एरबस प्रवासी विमाने
फुलपाखरू

ात सापडणारे **ब्लू टाईगर** फुलपाखरू]]

**फुलपाखरू** हा एक आकर्षक रंगांचा पंख असलेला एक कीटक आहे. कीटकांना डोके, पोट आणि छाती हे अवयव असतात. फुलपाखराला या जोडीने पंख आणि मिशा असतात. फुलपाखरे मिशानी वास घेतात तर पायाने चव ओळखतात. फुलपाखरू वेगवेगळ्या रंगाची, आकाराची ही असतात.  

## फुलपाखरांचे जीवनचक्र 
फुलपाखरांचे आयुष्य हे १४ दिवसांच असते. मोनारक जातीच्या फुलपाखराचे आयुष्य १४ दिवस असू शकते.

## चित्रदालन 

File:Butterfly at night light brown.jpg|रात्रीच्यावेळी उडणारे तपकिरी रंगाचे फुलपाखरू अथवा नुसतेच पाखरू
File:Brown-black butterfly.jpg|रात्रीच्यावेळी उडणारे गडद तपकिरी आणि काळ्या रंगाचे फुलपाखरू अथवा नुसतेच पाखरू
File:Giant Redeye Gangara thyrsis by Dr. Raju Kasambe DSCN0961 (13).jpg|जायंट रेडिए गंगारा
चित्र:Common Mormon 3.jpg|कॉमन मॉरमॉन फुलपाखराचा सुरवंट
चित्र:Summer_love_of_Butterfly_for_their_generations.jpg|फुलपाखरु जनन प्रक्रिया
File:Close wing Nectaring posture of Cethosia cyane (Drury, (1773)) – Leopard Lacewing (Female) WLB-NEI DSC 4520.jpg|लेपर्ड लेसविंग प्रकारचे अरुणाचल प्रदेशातील मादी फुलपाखरू

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्र राज्य फुलपाखरू
* राणी पाकोळी

## संदर्भ 
वर्ग:कीटक
ह्यो-सिक यो

वर्ग:दक्षिण कोरियाचे हॉकी खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
अत्रि

**अत्री **हे वैदिक ऋषी आहेत, ज्यांना अग्नी, इंद्र आणि हिंदू धर्मातील इतर वैदिक देवतांसाठी असंख्य स्तोत्रे रचण्याचे श्रेय दिले जाते. अत्री हा हिंदू परंपरेतील सप्तर्षी (सात महान वैदिक ऋषी) पैकी एक आहे, आणि ऋग्वेदात सर्वात जास्त उल्लेख केलेला आहे.
ऋग्वेदातील पाचव्या मंडलाला (पुस्तक ५) त्याच्या सन्मानार्थ अत्री मंडल असे म्हणतात आणि त्यातील ऐंशी स्तोत्रे त्याला आणि त्याच्या वंशजांना दिली जातात.
अत्रीचा उल्लेख पुराण आणि रामायण आणि महाभारतातील हिंदू महाकाव्यांमध्येही आढळतो.

**अत्रि** हे हिंदू पौराणिक कथा आणि वेदांमध्ये उल्लेखलेल्या सप्तर्षींपैकी एक ऋषी आहेत. ते ब्रह्मदेवाचे मानसपुत्र मानले जातात. 
आकाशात दिसणाऱ्या सप्तर्षी नक्षत्रा मध्ये(Great Bear, Ursa Major, Big Dipper) अत्रि (Delta Ursae Majoris)  हा एक तारा आहे.
अत्रि ऋषींचा आश्रम राजगढ जिल्ह्यामधून वाहणाऱ्या निर्विंध्या नदीकिनारी होता.

## अत्रि शब्दाची व्युत्पत्ती 
भृगू (भ्राज् धातू म्हणजे अग्नीवर भाजणे)  आणि अंगिरस (अग्नीतून निर्माण होणारा ज्वलनशील कोळसा) या शब्दांवरून अत्रि या शब्दाची व्युत्पत्ती अधिक स्पष्ट होते. अत्रींच्या जन्माचे निरुक्त आणि बृहददेवता यांमध्ये झालेले उल्लेख, बाकी कथांच्या मानाने अपूर्ण वाटणारे आहेत. अत्रिन् (नष्ट करणारे) हा शब्द वेदांत देवांचे शत्रू या अर्थानेही येतो, परंतु प्रत्यक्षात अत्रि हे देवांचे साहाय्यकर्ते सप्तर्षी होते हे समजून, अत्रि या शब्दाच्या व्युत्पत्तीचा शोध घेण्याचा प्रयत्‍न केला गेला आहे.

अत्र या संस्कृत शब्दाचा अर्थ येथे म्हणजे स्थानिक असा होतो. प्रजापतीने केलेल्या वाक्‌यज्ञात भृगू आणि अंगिरस ऋषींच्या जन्मानंतर *केवळ दोघेच का?* असा प्रश्न केल्यानंतर अत्रींचा जन्म झाला. शौनकरचित बृहददेवता या ग्रंथानुसार वाक्(सरस्वती?) ही तिसऱ्या पुत्राची आशा करताना हा प्रश्न करते. तर अत्रि शब्दाच्या निरुक्तातील व्युत्पत्तीनुसार ‘तीन नाहीत’अशी पृच्छा स्वतः नवजात भृगू आणि अंगिरसच करतात.

नष्ट करणे अथवा खाऊन टाकणे या अर्थाने वापरल्या जाणाऱ्या समानोच्चारी अद् या धातूपासून येणाऱ्या अत्ति शब्दाचा अर्थ रसनेंद्रिय (जिव्हा) असा होतो. वाक् ची निर्मिती मुखातून होते. अत्ति शब्दाचा अर्थ रसनेंद्रिय. त्यामुळे अत्रि शब्दाच्या व्युत्पत्तीमध्ये, या  शब्दाचा मुखाशी संबध असेल का असा प्रश्न केला जातो.  

(अत्त्री: या शब्दाचा अर्थ संसभाषण संस्कृत शब्दकोशात ‘नष्ट करणारा’ असा दिला आहे)आपटे संस्कृत डिक्शनरी  त्रस्नु- (trasnu)अत्रस्त-अत्रास यापासून अत्रि म्हणजे Fearless अशी व्याख्या देते

ऋक्ष(म्हणजे अस्वल) या शब्दाचा अर्थ (इंग्रजी bear) आकाशात दिसणाऱ्या (Great Bear) सप्तर्षी हा तारकापुंज असाही आहे.  सप्तर्षींमधले बाकीचे तारे जोडीने असतात तर अत्री नावाचा तारा एकटाच असतो.

## हे सुद्धा पहा
चांदण्यांची नावे

## संदर्भ यादी 
http://santeknath.org/guru%20parampara.html 

वर्ग:सप्तर्षी
वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
बहमन घोबादी

**बहमन घोबादी** (फेब्रुवारी १, १९६९ - हयात) हा कुर्दी इराणी चित्रपट दिग्दर्शक आहे.

## बाह्य दुवे
* मिजफिल्म.कॉम 
* बहमन घोबादी - IMDb

वर्ग:इराणी चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:कुर्दी चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म
यूटीसी+०५:३०

**यूटीसी+५:३०** ही प्रमाणवेळ आहे :

*भारतीय प्रमाणवेळ
*श्रीलंका प्रमाणवेळ

वर्ग:प्रमाणवेळा
मायक्रोसॉफ्ट डायनॅमिक्स

**मायक्रोसॉफ्ट डायनॅमिक्स** - हे मायक्रोसॉफ्ट या कंपनीने विकसीत केलेली एक व्यवसाय व्यवस्थापन प्रणाली आहे. (इ.आर.पी) (इंग्रजी Microsoft Dynamics ERP)

## बाह्यदुवा 
मायक्रोसॉफ्ट डायनॅमिक्स

वर्ग:ईआरपी सॉफ्टवेर
वर्ग:मायक्रोसॉफ्ट
वाका मैदान

**वाका** हे ऑस्ट्रेलियाच्या पर्थ शहरातील क्रिकेटचे मैदान आहे.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियातील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:पर्थ
पंचतंत्र

**पंचतंत्र** (फारसीमध्ये **कलीलेह ओ देम्नेह**, अरबीमध्ये **कलीलाह व दिम्नाह**) संस्कृत व पाली भाषांतील प्राण्यांच्या बोधकथांचे संकलन आहे.

मूळ संस्कृत भाषेत असलेल्या पंचतंत्र या इ.स. ५ व्या शतकातील पुस्तकाचे लेखक विष्णू शर्मा आहेत असे मानले जाते. याचे मित्रभेद, मित्रसम्प्राप्ति, काकोलूकीयम्, लब्धप्रणाश आणि अपरीक्षितकारकम् असे पाच भाग असून त्यांत पशु-पक्षांच्या रूपकांतून माणसाला व्यवहार चातुर्य शिकवले आहे. 

एका दंतकथेनुसार अमर शक्ती नावाचा राजा ’महिलारोप्य’वर राज्य करीत होता. तो उदार, न्यायप्रिय, दानी आणि प्रतापी  होता. त्याला बहुशक्ती, उग्रशक्ती आणि अनंतशक्ती नावाचे तीन मूर्ख आणि व्यवहारशून्य मुले होती. राजा आपल्या मुलांच्या या मूर्खपणाला कंटाळला होता. त्याने आपल्या मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्याप्रमाणे दवंडी देऊन एखाद्या असामान्य, हुशार गुरूचा शोध करविला. त्या दवंडीला प्रतिसाद म्हणून विष्णू शर्मा नावाचा एक ब्राह्मण राजाच्या दरबारी आला व त्याने तिन्ही राजकुमारांना त्याच्यासारखेच हुशार, व्यवहारकुशल करून दाखविण्याचा पैजेचा विडा उचलला. विष्णू शर्मा याने राजकुमारांना सांगितलेल्या या गोष्टी म्हणजेच पंचतंत्र. पंचतंत्र या नीतिकथा आहेत. कथेला मनोरंजक स्वरूप प्राप्त करणे, व्यवहारात चतुर बनवणे, धूर्तांच्या धूर्ततेचा परिचय करून देणे हा पंचतंत्राचा हेतू आहे. 

या नीतिकथांची मूळ कल्पना ऋग्वेदातील मंडूक सूक्तात आहे. मंडुकांना (बेडकांना) विनोदाने 'ब्राह्मणा व्रतचारिणः' म्हणले आहे. तशीच तेथे एक मनुष्य व मासा यांची कथा येते. छांदोग्य उपनिषदात सत्यकाम जाबालाने पशुपक्ष्यांपासून उपदेश घेतला अशी माहिती मिळते.

सर्व कथा पाच तंत्रांत विभागल्या आहेत,

१.मित्रभेद - मित्रांमधील वादविवाद, मतभेद

२.मित्रलाभ - मित्रप्राप्ती आणि त्याचे लाभ

३.संधि- विग्रह / काकोलुकीयम - कावळे आणि घुबडांच्या कहाण्या

४.लब्ध प्रणाश - हातात असलेली वस्तू हातातून निसटते.

५.अपरीक्षितकारकम् - पारख केल्याशिवाय काहीही करू नका.

## पंचतंत्राचे हिंदी-मराठी-इंग्रजी अवतार
* अमर बालसाहित्य - पंचतंत्र (योगेश जोशी-छाया पागे). पाच पुस्तकांचा संच.
* Classic Liturature for Children ( योगेश जोशी-अस्मिता भट). पाच पुस्तकांचा संच.
* पंचतंत्र (आशा भालेकर)  
* पंचतंत्र (राजु भानारकर)
* पंचतंत्र (हिंदी, राजेंद्र प्रसाद 'वकील') 
* पंचतंत्र (रा.प्र. कानिटकर)  
* पंचतंत्र (शांताराम कर्णिक)
* पंचतंत्र - भाग १, २, ३ (हिंदी, बी.व्ही पट्टाभिराम))
* पंचतंत्र की नैतिक कहानियॉं (हिंदी, राजेंद्र प्रसाद 'वकील')  
* पंचतंत्र की प्रेरक कहानियॉं (हिंदी, लेखक - रामकुमार)  
* पंचतंत्र भारत की नीतिकथाओं का संग्रह (तन्वीर खान)
* पंचतंत्राच्या गोष्टी (बाबा भांड)
* पंचतंत्रातील गोष्टी (संपूर्ण-सचित्र, बापुजी मार्तंड आंबेकर)  
* पंचतंत्रातील बालगोष्टी (जोडाक्षरविरहित, दामोदर फफे)
* पंचतंत्रातील बोधप्रद गोष्टी (अनिल किणीकर) 
* पंचतंत्रातील मनोरंजक गोष्टी (अनिल किणीकर)    
* पंचतंत्रातील रोचक गोष्टी (अनिल किणीकर)   
* पंचतंत्रातील सुरस गोष्टी (निर्मला मोने)       
* संपूर्ण पंचतंत्र : प्रामाणिक मराठी भाषांतर (ह.अ. भावे, डॉ. रा.चिं. ढेरे)  
* सर्वांना व्यावहारिक शहाणपण शिकवणारे पंचतंत्र (संस्कृत-मराठी, नचिकेत प्रकाशन)

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय साहित्य
वर्ग:अरबी साहित्य
वर्ग:फारसी साहित्य
वर्ग:कथाकथन
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
मेलबर्न क्रिकेट मैदान

**मेलबर्न क्रिकेट मैदान** (, संक्षेपः MCG, एमसीजी) हे ऑस्ट्रेलिया देशाच्या मेलबर्न शहरामधील एक क्रिकेट मैदान आहे. १,००,१०८ इतकी आसनक्षमता असलेले एमसीजी हे ऑस्ट्रेलियामधील सर्वात मोठे तर जगातील आठव्या क्रमांकाचे मोठे क्रीडा संकुल (स्टेडियम) आहे. व्हिक्टोरिया बुशरेंजर्स हा ऑस्ट्रेलियामधील क्रिकेट क्लब येथून खेळतो तसेच ऑस्ट्रेलियाचा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ देखील हे मैदान वापरतो.

एमसीजी १९५६ उन्हाळी ऑलिंपिक तसेच २००६ राष्ट्रकुल खेळांसाठीचे प्रमुख स्थान होते. तसेच १९९२ मधील क्रिकेट विश्वचषकाचा अंतिम फेरीचा सामना येथेच खेळवण्यात आला होता. क्रिकेट व्यतिरिक्त ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल, रग्बी लीग, रग्बी युनियन, फुटबॉल इत्यादी अनेक खेळांचे सामने येथे भरवले जातात.

## चित्र दालन

Image:Melbourne Cricket Ground door 1.JPG|मेलबोर्न क्रिकेट ग्राउंड येथील पहिले प्रवेशद्वार आणि एम सी जीची जाहिरातही चित्रात दिसत आहे.
Image:Melbourne Cricket Ground.JPG|मेलबोर्न क्रिकेट ग्राउंड एक प्रवेशद्वार
Image:Trees at Melbourne Cricket Ground in winter.JPG|हिवाळ्यात मेलबोर्न क्रिकेट ग्राउंड येथील पानगळ झालेली झाडे
Image:SL372925.JPG|मेलबोर्न क्रिकेट ग्राउंड येथील वस्तू वि़कणारा स्टॉल.
Image:Bill Ponsford stand at Melbourne Cricket Ground.JPG|मेलबोर्न क्रिकेट ग्राउंड येथील बिल पॉन्सफोर्ड स्टॅंडचे प्रवेशद्वार व पुतळा
Image:SL372918.JPG|मेलबोर्न क्रिकेट ग्राउंडच्या बाहेरील हिवाळ्यात दिसणारा परिसर

## बाह्य दुवे
* MCG संकेतस्थळ

क्रि
जमदग्नी

**महर्षि जमदग्नी** (संस्कृत: जमदग्नि) हे हिंदू हिंदू इतिहास व पौराणिक कथांमध्ये उल्लेखलेल्या सप्तर्षींपैकी एक ऋषी आहेत ।  विद्यमान मन्वंतरातील सप्तर्षींमध्ये ते सातवे मानले जातात ।  रेणुका ही त्यांची पत्नी होती.  त्यांचा जन्म भृगू ऋषींच्या कुळात झाला । महाराज रेणु ह्यांचे ते जावई होते ।   रेणुका देवी आणि महर्षि जमदग्नी ह्यांना  पाच पुत्र झाले. विष्णुंचे अवतार मानले जाणारे परशुराम हे त्यांचे पुत्र पाच पुत्रांमधील सर्वांत धाकटे होते.

महर्षि जमदग्नि हे थोर तपस्वी या ज्ञानी ऋषि होते।  मात्र त्यांचा क्रोध हा सुरुवातीला आत्यंतिक होता । एकदा त्यांनी क्रोधित होऊन रेणुका मातेच्या शिरच्छेद करण्याची आज्ञा आपल्या पुत्रांना दिली । ज्येष्ठ पुत्राने हे ऐकताच मातेच्या विषयी असे कृत्य करण्यास नकार देत क्रोधित होऊन त्यांना विरोध केला ।   त्यास रागाच्या भरात जमदग्नि ऋषींनी भस्म करून टाकले , अश्या प्रकारे पहिले ४ पुत्र नकार दिल्यामुळे भस्मसात झाले । शेवटी त्यांनी परशुरामाला ही आज्ञा दिली । वडिलांच्या योगसामर्थ्याचे बल माहित असल्याने परशुरामांनी वडिलांच्या आज्ञेचे पालन केले। आज्ञाधारी पुत्रामुळे महर्षि जमदग्नि त्यावर प्रसन्न होऊन त्यांचा राग त्वरित शांत झाला । त्यांनी परशुरामाला वर मागितला असता , चतुराईने परशुरामांनी आपल्या आईस या चारही भावांना पुनर्जीवित करण्याची विनंती केली । महर्षि जमदग्नि ह्यांनी त्वरित सर्वांना जीवंत केले या आपल्या हातून पतिव्रता पत्नी वर संशय घेण्याचे व हत्या करण्याचे भीषण पापकृत्य घडले आहे हे त्यांच्या लक्षात येताच ते भावनाविवश होऊन शोक करू लागले । त्यांना रेणुका मातेने शांत केले या परशुरामास टपाल जाण्याची अनुमति दिली । आपल्या पापाचे प्रायश्चित्त म्हणून महर्षि जमदग्नि ह्यांनी क्रोध कायमचा त्यागण्याची प्रतिज्ञा केली । 

वर्ग:सप्तर्षी
वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
अनाई मुदी शिखर

200px|right|thumb|अनाई मुदी शिखर

**अनाई मुदी शिखर** हे पश्चिम घाटातील सर्वोच्च शिखर आहे. ते एरावीकुलम राष्ट्रीय उद्यानाच्या दक्षिणेला कार्डमम पर्वतरांग, अनामलाई पर्वतरांग व पालनी पर्वतरांगेच्या मध्ये आहे. याची उंची २६९५ मी. (८८४२ फूट) आहे. 

हे शिखर केरळ राज्यात असून; सह्याद्री पर्वतातील महाराष्ट्रातील सर्वात उंच शिखर मात्र कळसुबाई(1646मी) हेच आहे.

वर्ग:भारतातील पर्वतशिखरे
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील पर्वतशिखरे
कुद्रेमुख शिखर

**कुद्रेमुख** हे कर्नाटकाच्या चिक्कमगळुरु जिल्ह्यातील पर्वतशिखर आहे. याच्या आसपासचा प्रदेश याच नावाने ओळखले जाणारे थंड हवेचे ठिकाण आहे.

वर्ग:भारतातील पर्वतशिखरे
वर्ग:थंड हवेची ठिकाणे
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील पर्वतशिखरे
वर्ग:कुद्रेमुख
पालक्काड खिंड

**पलक्कड खिंड** हे पश्चिम घाट रांगेतील गॅप आहे. यातील दोन्ही टोकांतील उंचीमध्ये फरक आहे. या खिंडीत सर्वसाधारण उंची १४४ मीटर असून उत्तरेकडील रांगेची उंची ११०० मीटर आहे व दक्षिणेकडील उंची २००० मीटर आहे. ही खिंड पलक्कड शहराजवळ आहे. ही खिंड केरळ राज्यातला पलक्कड जिल्हा व तमिळनाडू राज्यातील कोइंबतूर जिल्हा वेगळ करते. तामिळनाडूच्या काही भागातून केरळमध्ये मानवी स्थलांतर करण्यात पलक्कड अंतराने मोठी भूमिका बजावली आहे.

खिंड 

पश्चिम घाट सर्वाधिक जैवविविधता प्रदेशापैकी एक आहे व यास युनेस्कोने २०१२साली जागतिक वारसास्थान म्हणून घोषित केले आहे
झुरळ

300px|thumb|right|झुरळ
thumb|upright 1.2|*Blaberus giganteus*
**झुरळ** एक लहान कीटक आहे. झुरळांच्या शरIरातून बाहेर पडणाऱ्या घातक घटकांमुळे डायरिया किंवा अन्नात विषबाधा होण्याची शक्यता असते. माणूस आणि इतर असंख्य प्राणी यांचे डोके धडापासून वेगळे झाले, की ते जागीच मरतात. झुरळे मात्र त्यांचे मुंडके तुटले तरी जवळपास एक महिनाभर जगू शकतात. झुरळाच्या शरीरात रक्तदाबाची संकल्पनाच नसते. त्यामुळे डोके उडाल्याने त्याला काही फरक पडत नाही. तसेच एकदा अन्न खाल्ले, की झुरळाला ते जवळपास महिनाभर पुरते. साहजिकच डोके उडाल्यावर सुद्धा ते कित्येक दिवस जगू शकते.

## होणारे परिणाम
***अन्न दूषित होते** -
झुरळे काहीही खाऊन जिवंत राहू शकतात. आपण खात असलेल्या साध्या अन्नापासून ते मृत वनस्पती,  प्राणी व अगदी साबण, गम, पेपर, गळलेले केस यांवर देखील झुरळे जगू शकतात.  रात्री फिरताना ते उघड्या अन्नावर मृत त्वचा, केस व अंड्याची कवचे टाकून त्यांना प्रदूषित करतात.
***विविध आजारांना आमंत्रण देतात** -
झुरळांच्या आतड्यांमध्ये असलेल्या बॅक्टेरियांमुळे मूत्रमार्गात संसर्ग, पचनाचे विकार बळावण्याची शक्यता अधिक असते. झुरळे अन्नाजवळ फिरकल्याने त्याच्या लाळेतून काही बॅक्टेरिया जातात व त्यामुळे अन्न प्रदूषित होते.
***झुरळे चावू शकतात** -
झुरळातील काही प्रजाती,  मानावी शरीराचा चावादेखील घेऊ शकतात. झुरळाची ही प्रजात अपवादानेच आढळते. मात्र जर घरात अशाप्रकारचे झुरळ आढळल्यास विशेष काळजी घ्यावी. कारण शरीराच्या मऊ त्वचा असलेल्या भागात जसे की, बोटे,पायाचा अंगठा अशा जागी चावा घेतल्याने जखम होॅंण्याची शक्यता असते.
***शरीरात प्रवेश करतात** -
झुरळे फक्त माणसाच्या अन्नातच नाही तर शरीरात देखील प्रवेश करू शकतात. अनेकदा झोपेत झुरळे नाकात किंवा कानात प्रवेश करतात. तर छोट्या आकाराची झुरळे, माणूस गाढ झोपेत असताना त्याच्या शरीरात थेट प्रवेश करू शकतात.
***अन्नात विषबाधा होते** -
झुरळांमुळे अनेक बॅक्टेरिया अन्नात मिसळून विषबाधा किंवा टायफाईडचा प्रसार होण्याची शक्यता वाढते. विषबाधेच्या साथीमध्ये असे आढळून आले आहे की, जर झुरळांचा प्रादुर्भाव कमी झाला तर विषबाधेची समस्यादेखील आटोक्यात येण्यात मदत होते. 
***अ‍ॅलर्जी** -
झुरळांमुळे अ‍ॅलर्जी होण्याची शक्यता असते. त्यांच्या लाळेतून व शरिरावरून शेकडो प्रकारच्या अ‍ॅलर्जी होण्याची शक्यता असते. यामुळे त्वचेवर रॅशेस येणे,  डोळ्यांतून पाणी येणे, सतत शिंका येणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

## बाह्य दुवे 
* 
## संदर्भ
विनायक तांबे यांनी लिहिलेले साहित्य 
----

वर्ग:कीटक
पतंजलि

**महर्षि पतंजलि** हे योगशास्त्र या ग्रंथाचे कर्ते होत.

महर्षि पतंजलिंनी **योग**चा अर्थ **चित्तातील वृत्तिंवर निरोध** (योगः चित्त-वृत्ति निरोध:) सांगितला आहे· त्यांच्या विचारांनुसार योगाचे आठ अंग आहेत, जे खालिल प्रमाणे आहेत:

यम, नियम, योगासन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान आणि समाधी ही योगाची आठ अंगे आहेत. त्यामुळे यास अष्टांगयोग असेही म्हणले जाते.

पतंजली हे शेषनाग यांचे अवतार समजले जातात.

आधुनिक भारतात रामदेव बाबा यांनी पतंजली नावाने अनेक उद्योग स्थापन केले आहेत.

वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ
वर्ग:योग
वर्ग:अध्यात्म
वर्ग:आरोग्य
टिनटिन

**टिनटिन** (मूळ फ्रेंच भाषेतील उच्चार: **तॅंतॅं**) हा टिनटिनच्या साहसकथा (फ्रेंच: *Les Aventures de Tintin*) या बेल्जियन काल्पनिक चित्रकथेचा नायक आहे. बेल्जियन चित्रकथाकार एर्जे याने ही व्यक्तिरेखा रेखाटली आहे. टिनटिन हा पेशाने पत्रकार आहे. *मीलू* (चित्रकथेच्या इंग्लिश आवृत्तीत *स्नोई*) नामक आपल्या पाळीव कुत्र्यास सोबत घेऊन तॅंतॅं जगभर फिरत असताना त्याने केलेल्या साहसी कामगिऱ्या या चित्रकथांमध्ये रंगवल्या आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:चित्रकथा
वर्ग:फ्रेंच चित्रकथा
वर्ग:इंग्लिश चित्रकथा
सह्याद्री (निःसंदिग्धीकरण)

*सह्याद्री* या शब्दाशी खालील लेख जोडलेले आहेत.

* सह्याद्री - महाराष्ट्र, कर्नाटक, केरळ या भारतातील राज्यांमधून पसरलेली पर्वतरांग
* सह्याद्री वाहिनी - दूरदर्शनची मराठी भाषिक वाहिनी
* सह्याद्री साखर कारखाना - हा महाराष्ट्र राज्याच्या सातारा जिल्ह्यातील कराड तालुक्यामध्ये शिरवडे‎ येथील साखर कारखाना आहे.
* सह्याद्री (नियतकालिक) - महाराष्ट्रातून प्रकाशित होणारे नियतकालिक.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
आंतरजालाधारित प्रशिक्षण

**आंतरजालाधारीत प्रशिक्षण** अथवा (इंग्रजी: Online Training) ऑनलाईन ट्रेनींग म्हणजे आंतरजालाचा वापर करून प्रशिक्षणासाठी लागणारे साहीत्य किंवा प्रशिक्षण देणारी सुवीधा. आंतरजालावर असलेल्या संकेतस्थळांवर पाने प्रकाशित करून मग प्रशिक्षार्थींना माहिती दिली जाते.

मात्र ही एक सर्वव्यापी संज्ञा झाली. यात अनेक प्रकार आहेत. जसे,

* इ शिक्षण - शिक्षण विषयक सर्व मार्गदर्शन जालाद्वारे दिले जाते.
* दृकश्राव्य पुस्तके (व्हिडियो बुक्स) - यामध्ये विषयाला धरून मर्यादीत आख्गलेल्या कालावधीत प्रशिक्षण दिले जाते.
* वेबकास्ट/स्ट्रिमींग (मराठी शब्द?)
* आंतरजालाधारीत प्रशिक्षण समुह

असे प्रशिक्षण देणे फायदेशीर ठरत असल्याने अनेक विद्यापीठे हे प्रशिक्षण देण्याचा प्रयत्न करत आहेत.  असे प्रशिक्षण देणे सहज शक्य व्हावे तसेच त्याचा संपूर्ण अहवाल ठेवता यावा या साठी  ब्लॅकबोर्ड लर्नींग सिस्टीम (इंग्रजी: Blackboard Learning System) सारखी आंतरजालाधारीत पद्धती निर्माण करण्यात आल्या आहेत. ही ही अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने स्थित कंपनीने बनवलेली खाजगी सुवीधा आहे. या सुवीधे द्वारे एखादे प्रशिक्षण निर्धारीत करणे, त्याचे वितरण करणे तसेच त्याचे नियोजन करणे ही कामे करता येतात. तसेच सर्व प्रशिक्षणार्थींना एकमेकांशी  संवाद साधता येतो.

वर्ग:इंटरनेट
कावेरी नदी

**कावेरी नदी** दक्षिण भारतातील प्रमुख नदी आहे. तिला पोंनी असेही उपनाव आहे. ती कर्नाटक आणि तामीळनाडू या राज्यातुन वाहते. कावेरी भारतीय द्वीपकलपामधील गोदावरी व कृष्णा यांच्या नंतर तिसरी लांब नदी आहे. कावेरीचे उगमस्थान पश्चिम घाटातील तळकावेरी(कर्नाटक) येथे आहे. कावेरीचा त्रिभुज प्रदेश भारतातील सर्वात सुपीक प्रदेशांतील एक आहे. कावेरीचे एकूण पाणलोट क्षेत्र 81,155 वर्ग किमी आहे.

कावेरी ही दक्षिण भारतातील लोकांसाठी पवित्र नदी आहे आणि तिची पूजा देवी देवी म्हणून केली जाते. कावेरी ही भारताच्या सात पवित्र नद्यांपैकी एक आहे. पावित्र्याच्या दृष्टिकोनातून हिला दक्षिण गंगा असे देखील म्हणले जाते.

ही कर्नाटक आणि तामिळनाडू या राज्यांमधून वाहणारी एक नदी आहे. कावेरी नदी कर्नाटक राज्यातील कोडागु जिल्ह्यातील पश्चिम घाटातील ब्रह्मगिरी पर्वतरांगणाच्या तालाकावेरी येथे, समुद्रसपाटीपासून 1341 मीटर उंचीवरून बंगालच्या उपसागराच्या पाण्याआधी 800 कि.मी.पर्यंत वाहते. दक्षिण भारतातील गोदावरी व कृष्णा नंतर ती तिसऱ्या क्रमांकाची नदी आहे आणि तामिळनाडू राज्यातील सर्वात मोठी नदी आहे, जिथे तिचे राज्य उत्तर आणि दक्षिण येथे आहे.

कावेरी खोऱ्यातील पाणलोट क्षेत्र अंदाजे ८११५५ चौरस किलोमीटर (३१३३४ चौरस मैल) असून हरणगी, हेमावती, कबिनी, भवानी, लक्ष्मण तीर्थ, नोयाल आणि आर्कावती यासह अनेक उपनद्या आहेत. नदीपात्रात तीन राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांचा समावेश आहे: तामिळनाडू, 43,868 चौरस किलोमीटर (१६९८ वर्ग मैल); कर्नाटक, 34,273 चौरस किलोमीटर (13,233 चौरस मैल); केरळ, 2,866 चौरस किलोमीटर (1,107 चौरस मैल) आणि पुडुचेरी, 148 चौरस किलोमीटर (57 चौरस मैल). कर्नाटकच्या कोडागुमधील तळकावेरी येथे वाढून ते बंगालच्या उपसागरामध्ये जाण्यासाठी 800 किलोमीटर (500 मैल) दक्षिणेस वाहून जाते. चमारजनगर जिल्ह्यात हे शिवनसमुद्र बेट बनवते, त्या बाजुला १०० मीटर (330 फूट) खाली येणारे निसर्गरम्य शिवनसमुद्र धबधबे आहेत. नदी एक सिंचन प्रणाली आणि जलविद्युत निर्मितीचे स्रोत आहे.  नदीने शतकानुशतके सिंचनाच्या शेतीस पाठिंबा दर्शविला आहे आणि दक्षिण भारतातील प्राचीन राज्ये आणि आधुनिक शहरे यांचा जीवनवाहक म्हणून काम केले आहे. कावेरी नदीच्या पाण्यासाठी भारतीय राज्ये अनेक दशकांपासून एकमेकांच्या विरुद्ध होती. तमिळ संगम साहित्यात त्याचे विपुल वर्णन केले गेले आहे आणि हिंदू धर्मात मोठ्या श्रद्धेने ठेवले जाते.

## उपनद्या
#शिमशा 
#हेमवती
#अर्कावती
#होन्नुहोळे 
#लक्ष्मणतीर्थ
#काबिनी
#भवानी
#नोय्याल नदी
#अमरावती नदी सिरपा
#लोकपावनी
#सुवर्णावती

## सिंचन
कावेरी नदीच्या पाण्याचा प्राथमिक वापर मुख्यत्वे  सिंचनआणि घरगुती वापरासाठी होतो. तसेच कावेरी नदी वीजनिर्मितीसाठी पाणी पुरवत आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* कावेरी पाणी वाटप

वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:कर्नाटकमधील नद्या
वर्ग:तमिळनाडूमधील नद्या
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील नद्या
बासा जावा

**जावा** ही ऑस्ट्रोनेशियन भाषासमूहामधील एक भाषा इंडोनेशियाच्या जावा बेटावरील प्रमुख भाषा आहे. इंडोनेशियामधील सुमारे ७.५५ कोटी लोक (एकूण लोकसंख्येच्या ३० टक्के) ही भाषा वापरतात. इतक्या मोठ्या संख्येने भाषिक असताना देखील जावाला इंडोनेशियामध्ये अधिकृत दर्जा नाही. राष्ट्रीय धोरणांनुसार येथे बहासा इंडोनेशिया ही एकमेव राजकीय भाषा आहे.

बासा जावा मलायो-पॉलिनेशियन भाषासमूहामध्ये असली तरी ह्या गटामधील इतर भाषांसोबत फारसे साधर्म्य आढळत नाही.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

## बाह्य दुवे 
* जावा लिहिण्याची पद्धत

वर्ग:मलायो-पॉलिनेशियन भाषासमूह
वर्ग:इंडोनेशियामधील भाषा
बासा सुंडा

**बासा सुंडा** ही इंडोनेशिया देशाच्या जावा ह्या बेटावर वापरली जाणारी एक भाषा आहे. सध्या इंडोनेशियामधील ३.७ कोटी (१४ टक्के) लोक ही भाषा वापरतात.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

मदुरा
भा
बासा बाली

**भाषा बाली** - इंडोनेशिया येथील बाली बेटावर बोलली जाणारी स्थानीय भाषा. याशिवाय येथे बहासा इंडोनेशिया ही बोलली जाते.

मदुरा
वर्ग:इंडोनेशिया
बासा मादुरा

**बासा मादुरा** ही इंडोनेशिया येथील बोलली जाणारी स्थानिक भाषा आहे. याशिवाय येथे बहासा इंडोनेशिया ही वापरात आहे.

मदुरा
वर्ग:इंडोनेशिया
शहामृग

right|thumb|300px|शहामृग
जगातील सर्वात मोठ्या आकाराचा पक्षी मानला जाणारा शहामृग हा आफ्रिकेतील वाळवंटी प्रदेशात आढळतो. त्यांचे खाद्य असलेल्या वनस्पतींमधूनच त्यांना शरीरासाठी आवश्यक असलेले पाणी मिळते. शहामृगांना उडता येत नसले, तरी ते कमालीच्या वेगाने धावू शकतात. हा पक्षी ताशी ६५ किमीपर्यंतच्या वेगाने धावू शकतो. धावताना दिशा बदलण्यासाठी ते पंखांचा उपयोग करू शकतात. शहामृगाचे पाय लांब आणि मजबूत असतात, त्यामुळे एका पावलात १० ते १६ फूट अंतर ते कापू शकतात. या पायांच्या प्रहाराने तो सिंहासारख्या हल्लेखोरालाही तो ठार करू शकतो. शहामृगाच्या पायाला दोन बोटे आणि एक तीक्ष्ण नख असते. हा पक्षी लहान कळपात राहतो.

वर्ग:पक्षी
मजापहित

thumb|right|300px|मजापहित साम्राज्याचा इ.स.च्या १४ व्या शतकातील सर्वाधिक विस्तार दाखवणारा नकाशा (मजकूर लिपी: रोमन)
**मजापहित** हे इंडोनेशिया येथील इ.स. १२९३  ते इ.स. १५०० या कालावधीत होऊन गेलेले एक हिंदू राजघराणे व साम्राज्य होते. इ.स. १३५० ते इ.स. १३८९ या काळातील हायाम वुरुक सम्राटाची कारकीर्द मजापहित साम्राज्याचा परमोत्कर्षाचा काळ होता. हायाम वुरुकाने आपला अमात्य गजा मद याच्या साथीने साम्राज्याचा विस्तार व विकास साधला. या काळात मजापहित साम्राज्याची व्याप्ती वर्तमान इंडोनेशिया, सिंगापूर, मलेशिया, ब्रुनेई, दक्षिण थायलंड, फिलिपाइन्स व पूर्व तिमोर एवढ्या विस्तीर्ण भूभागावर पसरली. मात्र इ.स.च्या १६ व्या शतकाच्या आरंभी या साम्राज्याची पडझड झाली. तेथील बहुसंख्य लोकांना बाली बेटावर आश्रय घ्यावा लागला.

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:इंडोनेशियाचा इतिहास
वर्ग:साम्राज्ये
बोरोबुदूर

right|thumb| बोरोबदूर

**बोरोबुदूर** हा इंडोनेशिया स्थित एक बौद्ध विहार आहे. हे जगातील सर्वात मोठे बौद्ध विहार आहे. हे स्थळ बौद्ध स्तूपांसाठी प्रसिद्ध आहे.

## काळ 
इसवी सनाच्या नवव्या शतकामध्ये जावामध्ये या स्तूपांचे बांधकाम करण्यात आले आहे.

## स्वरूप 
]]
बोरोबुदूर येथे असलेले हे मंदिर जगातील सर्वात मोठे बौद्ध मंदिर मानले जाते. याला एकूण ९ अधिष्ठान आहेत. त्यापैकी ६ हे आयताकृती आणि उर्वरित ३ वर्तुळाकार आहेत. यामध्ये एकूण ५०४ बुद्धमूर्ती कोरलेल्या आहेत. मध्यभागी असलेल्या मुख्य स्तूपाच्या भोवती एकूण ७२ बुद्धमूर्ती दिसतात. 

## संदर्भ 
वर्ग:इंडोनेशियाचा इतिहास
वर्ग:इंडोनेशियातील बौद्ध विहारे
पीटर विलेम बोथा

इवलेसे
**पीटर विलेम** *पी.डब्ल्यू.* **बोथा** (१२ जानेवारी, इ.स. १९१६ - ३१ ऑक्टोबर, इ.स. २००६) हे दक्षिण आफ्रिकेचे पंतप्रधान आणि राष्ट्राध्यक्ष होते.

बोथा १९७८ ते १९८९ पंतप्रधानपदी तर १९८४ ते १९८९ दरम्यान राष्ट्राध्यक्षपदी होते.

बोथाला *डी ग्रूट क्रॉकोडिल* (थोरली सुसर) असे टोपणनाव होते.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
महाराष्ट्रातील किल्ले

[अल्ट=रायगड - १६७० आणि ८० च्या दशकांतील मराठ्यांची राजधानी|इवलेसे|[रायगड किल्ला - हिंदवी स्वराज्याची राजधानी १६७४ ते १६८९]]
महाराष्ट्रातील जवळपास ४०० हून अधिक किल्ल्यांची यादी खाली दिली आहे. बऱ्याच किल्ल्यांना एकापेक्षा अधिक नावाने ओळखले जाते. काही किल्ल्यांचे इतिहासात वेगळ्या नावाने संदर्भ आहेत, पण आता त्यांना त्या नावाने ओळखले जात नाही. बऱ्याच किल्ल्यांचे ऐतिहासिक संदर्भ तर आढळतात पण त्यांच्या खुणा ह्या पूर्णपणे नष्ट झाल्या आहेत, तर बरेच किल्ले हे नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत. महाराष्ट्रात वनदुर्ग, जलदुर्ग, भुईकोट व गिरिदुर्ग या प्रकारचे किल्ले आहेत.

## किल्ल्यांची यादी
**टीप**: जिल्ह्याच्या नावापुढे अनुक्रमे जिल्हातील किल्ल्यांची यादी आहे. या किल्ल्यांशिवाय आणखीही काही लहान किल्ले असू शकतात.

### विभाग 1 : कोकण विभाग 
### विभाग 2 : नाशिक विभाग 
### विभाग 3 : पुणे विभाग 
### विभाग 4 : मराठवाडा(छत्रपती संभाजीनगर विभाग) 
### विभाग 5 : विदर्भ (अमरावती विभाग) 
### विभाग 6 : विदर्भ (नागपूर विभाग) 
## चित्रदालन 
## यादीत समावेश नसलेले किल्ले 
### सीमेलगत असलेले किल्ले 
ही किल्ले महाराष्ट्र राज्यात येत नाहीत परंतु महाराष्ट्राच्या सीमेपासून खूप जवळ आहेत.

# इंद्रगड - गुजरात
# उंबरगांव - गुजरात
# संजाण - गुजरात

### सध्या अस्तित्वात नसलेले किल्ले 
* रिवा - मुंबई
* चिमूर - चंद्रपूर
* नांदोस - मालवण तालुका, सिंधुदुर्ग 
* किल्ले नवते/ गुढे - चिपळूण तालुका, रत्‍नागिरी 
*नळदुर्ग - नारिवली, मुरबाड तालुका, ठाणे 
*ठाण्याचा किल्ला - ठाणे तालुका, ठाणे 
*पारसिक - मुंब्रा, ठाणे 
*दांडा किल्ला - पालघर तालुका, पालघर 

## हे सुद्धा पहा
* दुर्ग
* महाराष्ट्रातील घाट रस्ते
* महाराष्ट्रातील किल्ले - प्रकार आणि अवयव
* छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या किल्ल्यांची यादी
* जिंजीचा किल्ला

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:भारतातील किल्ले
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
डिक मोत्झ

**रिचर्ड चार्ल्स** *डिक* **मोत्झ** (जानेवारी १२, इ.स. १९४० - एप्रिल २९, इ.स. २००७) हा कडून १९६१ आणि १९६९ दरम्यान ३२ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गोंडवन

लाखो वर्षांपूर्वी पृथ्वीवरील भूखंड एकसंध होता. कालौघात त्याचे तुकडे झाले, आणि जगाचा नकाशा बदलत राहिला. या तुकड्यांपैकी सर्वांत मोठ्या तुकड्याचे नाव **गोंडवना**. सुमारे १० लाख वर्षांपूर्वी याचेही छोटे तुकडे होऊन अफ्रिका, भारत, ऑस्ट्रेलिया, अंटार्क्टिका हे भूप्रदेश तयार झाले.

वर्ग:प्रागैतिहासिक महाखंड
गॅव्हिन रेनी

**गॅव्हिन जेम्स रेनी** (जानेवारी १२, इ.स. १९७६:फोर्ट व्हिक्टोरिया (आताचे मास्विंगो), झिम्बाब्वे - ) हा कडून २३ कसोटी आणि ४० एक दिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.

याचा भाऊ जॉन रेनी देखील झिम्बाब्वेकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळला.

वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारतीय प्रस्तर

**भारतीय प्रस्तर** किंवा **भारतीय प्लेट** ही पूर्व गोलार्धातील विषुववृत्तावर पसरलेली एक छोटी टेक्टोनिक प्लेट (प्रस्तर) आहे. मूळतः गोंडवनाच्या प्राचीन खंडाचा एक भाग असलेला हा प्रस्तर १०० दशलक्ष वर्षांपूर्वी गोंडवनाच्या इतर तुकड्यांपासून विभक्त झाला आणि उत्तरेकडे जाऊ लागला. एके काळी हे एकत्र इंडो-ऑस्ट्रेलियन प्रस्तर तयार करण्यासाठी शेजारील ऑस्ट्रेलियन प्रस्तराशी जोडले गेले होते आणि अलीकडील अभ्यास असे सूचित करतात की भारत आणि ऑस्ट्रेलिया कमीत कमी ३ दशलक्ष वर्षांपासून आणि बहुधा जास्त काळ वेगळे प्रस्तर आहेत. 

भारतीय प्रस्तरामध्ये आधुनिक दक्षिण आशिया (भारतीय उपखंड) आणि हिंद महासागराखालील खोऱ्याचा काही भाग, दक्षिण चीन आणि पश्चिम इंडोनेशियाचा काही भाग समाविष्ट आहे.

प्लेट टेक्टोनिक्स मुळे, भारतीय प्रस्तर मादागास्करपासून दुभंगले आणि युरेशियन प्रस्तराशी आदळला, परिणामी हिमालयाची निर्मिती झाली.

## संदर्भ 
वर्ग:प्रागैतिहासिक महाखंड
वर्ग:रिकामी पाने
युरेशियन प्रस्तर

**युरेशियन प्रस्तर** हे युरोप आणि आशियाचा भूभाग व्यापलेले प्रस्तर आहे. यात भारतीय उपखंड, अरबी द्वीपकल्प आणि अतिपूर्व सायबेरियाचा समावेश होत नाही.

वर्ग:प्रागैतिहासिक महाखंड
असिताश्म

महाराष्ट्र पठाराची निर्मिती ज्वालामुखीच्या उद्रेकातून झाली.

७ कोटी वर्षापूर्वी – भ्रंशमूलक उद्रेक  झाला व लाव्हारस वाहू लागला. अशा प्रकारच्या अनेक उद्रेकांपासून महाराष्ट्राचे पठार तयार झाले.

हे पठार अग्निजन्य खडकांनी बनले आहे.

भूपृष्ठावर किंवा कमी खोलीवर ‘असिताश्म व कृष्णप्रस्तर’ असे दोन प्रकारचे खडक आढळतात.

विशेष माहिती :  भ्रंशमूलक ज्वालामुखी : भूगर्भातून येणारा तप्त शिलारस भूपृष्ठाला पडलेल्या लांबच लांब भेगेतून बाहेर पडतो. अशा त्या ज्वालामुखीच्या उद्रेकास भ्रंशमूलक (Melodorous) ज्वालामुखी म्हणतात.
बिलिगिरीरंगन पर्वतरांग

**बिलिगिरीरंगन पर्वतरांग** (कन्नड: ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟ) (अथवा **बी.आर. हिल्स**) ही दक्षिण-पूर्व कर्नाटक राज्यातील एक पर्वतरांग आहे.
200px|इवलेसे|उजवे|पर्वातरांग

या पर्वतरांगेत बिलिगिरीरंगनाथ स्वामी अभयारण्य आहे.

वर्ग:कर्नाटकमधील पर्वतरांगा
निलगिरी पर्वतरांग

**निलगिरी पर्वतरांग** ही सह्याद्री किंवा पश्चिम घाट परिसराचा भाग आहे. तामिळनाडू राज्याच्या पश्चिमेस असलेली ही पर्वतरांग शेजारच्या कर्नाटक व केरळ राज्यांच्या सीमांना स्पर्श करते. यातील २४ पर्वतशिखरे ही २००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीची असून दोड्डाबेट्टा हे शिखर सर्वात जास्त म्हणजेच २६३७ मीटर उंच आहे. 

निलगिरी पर्वतावर निलगिरीची (युकॅलिप्टसची) खूप झाडे आहेत

वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:तमिळनाडूमधील पर्वतरांगा
वर्ग:सह्याद्री डोंगररांग
चेंब्रा शिखर

वर्ग:भारतातील पर्वतशिखरे
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील पर्वतशिखरे
बाणासुर शिखर

**बाणासुर शिखर** केरळच्या वायनाड जिल्ह्यातील पर्वत आहे. हा पर्वत केरळमधील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च शिखर आहे. या शिखराची उंची २,०३१ मीटर (६,०८१ फूट) आहे.

वर्ग:वायनाड जिल्हा
वर्ग:पश्चिम घाटातील पर्वतशिखरे
वर्ग:केरळ
होमो इरेक्टस

**होमो इरेक्टस** ही आदिमानवांची एक प्रजाती आहे. सद्य मानव जातीचा पुर्वज या प्रजाती पासून उत्क्रांती होत आजची मानवजात निर्माण झाली असे मानण्यात येते. मात्र त्यातही विविध भूभागात वेगवेगळे आदिमानव असल्याचे पुरावे सापडले आहेत. जसे की जावा बेटावर सापडलेल्या अवशेषांवरून येथे पाच लाख वर्षांपूर्वी आदिमानव होता असे दिसून आले आहे.

## सद्य संशोधन
न्यूकास गॉडफ्रेडसन हा चित्रकार आणि जीवाश्मशास्त्रज्ञ उत्तर ध्रुवीय प्रदेशातील मानवसदृश प्राण्यांचा शोध घेतला. लक्षावधी वर्षांपूर्वी उत्तरध्रुवीय प्रदेशात मानव निर्माण झाला असावा आणि त्यानंतरच्या भौगोलिक परिस्थितीतील बदलांमुळे तो विषुववृत्तीय प्रदेशाकडे स्थायिक झाला असावा, असे प्रतिपादन काही शास्त्रज्ञांचा एक गट करतो. तेथे आढळलेल्या जीवाश्मांचे डीएनए आणि इतर माहिती संकलित केल्यानंतर ग्रीनलॅंड, सैबेरियाच्या प्रदेशात राहणारे विशिष्ट चेहरेपट्टीचे मानव असावेत अशाप्रकारे मतप्रवाह सुरू झाला. त्यांचा उल्लेख चिचुकी पीपल असा जीवाश्म शास्त्रीय परिभाषेत करण्यात येतो. या मानवांचे कपाळाचे आणि डोक्याचे पुढील भागातील केस पूर्णपणे नष्ट झालेले. डोळे लांबट आणि अरूंद आणि कानांपासून वाढलेले केस लांबलचक असावेत असा एकंदर अंदाज बांधता आला. केस सुमारे वीस ते पंचवीस सेंटीमिटर लांब असून मानेभोवतीसुद्धा केस असावेत अशी शक्यता वर्तवण्यात आले. अशा व्यक्ती समूहाला इन्यूक नावाने संबोधले जाते. जीवाश्मांच्या अभ्यासानुसार हा मानवसमूह साधारणत: दोन लक्ष वर्षांपूर्वी पृथ्वीवरून नष्ट झाला असावा असा संशोधकांचा अंदाज आहे. परंतु न्यूकासच्या प्रयत्नांनुसार ‘इन्यूक’चे तैलचित्र न्यू यॉर्कच्या मानववंश संशोधन केंद्रात उपलब्ध आहे.
मानवसदृश प्राणी आणि मानव यांचा खूप जवळचा संबंध असावा असे मानणाराही एक शास्त्रज्ञ गट आहे. चिंपाझी, गोरिला, ओरांगउटान हे मर्कट समूहातील प्राणी आणि आदिमानव त्यांच्यात उत्क्रांती घडून दोन पायांवर चालणारा ‘होमोझेपियन्स’ तयार झाला असावा, असे निश्चितपणे मानणारा संशोधकांचा गट आहे. अर्थात काही संशोधकांचा याला पूर्ण विरोध आहे.

वर्ग:इतिहास
वर्ग:उत्क्रांती
वर्ग:मानववंशशास्त्र
अगस्त्यमला शिखर

**अगतस्त्यमला शिखर** (मलयाळम: അഗസ്ത്യകൂടം) हे भारताच्या केरळ राज्यात असलेल्या नेय्यार अभयारण्यामधील शिखर आहे.

याला *अगतियार मलै*, *अगस्त्यारकूडम* किंवा *अगस्त्यकूडम* या नावांनीही ओळखतात.

वर्ग:भारतातील पर्वतशिखरे
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील पर्वतशिखरे
गोवा खिंड

**गोवा खिंड** भारताच्या सह्याद्री पर्वतरांगेतील खिंड आहे. ही खिंड महाराष्ट्र व कर्नाटक राज्यांच्या मध्ये आहे.

खिंड
सेर्वरायन पर्वतरांग

**सेर्वरायन पर्वतरांग** ( - शेवारॉय हिल्स) (Tamil: சேர்வராயன் மலை) ही तामिळनाडूमधील सालेम शहराजवळील एक पर्वतरांग आहे.

वर्ग:तमिळनाडूमधील पर्वतरांगा
परांबीकुलम धरण

वर्ग:भारतातील धरणे
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील धरणे
लिंगणमक्की धरण

'''''' हे भारताच्या कर्नाटक राज्याच्या सागर तालुक्यात असलेले एक धरण आहे. २.४ किमी लांबीचे हे धरण सन १९६४ मध्ये शरावती नदीवर जोग धबधब्याहून ६ किमी अंतरावर बांधले गेले.

वर्ग:कर्नाटकातील धरणे
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील धरणे
तुंगभद्रा नदी

**तुंगभद्रा** ही भारताच्या कर्नाटक राज्यामधील एक प्रमुख नदी आहे. शिमोगा जिल्ह्याच्या कुडली ह्या गावाजवळ तुंगा व भद्रा ह्या नद्यांच्या संगमामधून तुंगभद्रा नदीची निर्मिती होते. येथून ही नदी सुमारे ५३० किमी अंतर वाहता जाऊन तेलंगणा व आंध्र प्रदेश राज्यांची अंशतः सीमा आखते व कृष्णा नदीला मिळते. हरिहर, हंपी, हॉस्पेट, मंत्रालयम, कुर्नूल ही तुंगभद्रेच्या काठावर वसलेली प्रमुख शहरे आहेत.

वर्ग:कर्नाटकमधील नद्या
वर्ग:तेलंगणामधील नद्या
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील नद्या
आनैमलाई पर्वतरांग

**आनैमलाई पर्वतरांग** तथा **हत्ती पर्वत** ही पश्चिम घाटाचा एक भाग असलेली आणि दक्षिण भारताच्या केरळ आणि तमिळनाडू राज्यांच्या सीमेवर पसरलेली एक पर्वतरांग आहे. 'आनैमलाई' हा शब्द तमिळ आणि मलयिळम भाषेतील 'आनै' (हत्ती) आणि 'मलाई' (पर्वत) या शब्दांपासून बनला आहे.  या रांगेतील अनामुडी हे २,६९५ मीटर उंचीचे शिखर केवळ भारतीय द्वीपकल्पातील सर्वोच्च शिखर आहे.  या पर्वतरांगा आपल्या जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध असून येथे आनैमलाई व्याघ्र प्रकल्प, चिन्नार अभयारण्य आणि एराविकुलम राष्ट्रीय उद्यान यांसारखी संरक्षित क्षेत्रे आहेत. 

## भौगोलिक वैशिष्ट्ये 
ही पर्वतरांग उत्तरेला पालक्काड खिंडीने नीलगिरी पर्वतरांगेपासून वेगळी झाली आहे. आनैमलाईतील डोंगरांच्या खालच्या उतारावर चहा, कॉफी आणि सागाच्या विस्तीर्ण बागा पाहायला मिळतात. या प्रदेशात पाऊस मोठ्या प्रमाणात असल्याने येथील जंगल अत्यंत घनदाट आणि हिरवेगार असते.

## हे सुद्धा पहा 
* पश्चिम घाट
* अनामुडी
* नीलगिरी पर्वतरांग
* सह्याद्री

## संदर्भ 
वर्ग:तमिळनाडूमधील पर्वतरांगा
वर्ग:केरळमधील पर्वतरांगा
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:भारताचा भूगोल
जिराफ

**जिराफ** मुख्यत्वे आफ्रिकेत आढळणारा प्राणी आहे.

जिराफाची जीभ ५० से.मी. लांब असते व तिने जिराफ आपले कान साफ करू शकतो.

जिराफाचे शास्त्रीय नाव *जिराफा कॅमलोपॅरार्डालिस* असे आहे.

जिराफ हा प्राणी शाकाहारी आहे आणि तो शाकेतो गौताळ प्रांतात आढळतो. जिराफाची मान खूप उंच असते.खूप उंची 

## प्रतिमा
वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
विल्यम ग्रेनव्हिल

**विल्यम विंडहॅम ग्रेनव्हिल, ग्रेनव्हिलचा पहिला बॅरन** (; २५ ऑक्टोबर, इ.स. १७५९ - १२ जानेवारी, इ.स. १८३४) हा १८०६ ते १८०७ दरम्यान युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता.

ग्रेनव्हिल, विल्यम
ग्रेनव्हिल, विल्यम
ग्रेनव्हिल, विल्यम
च्यांग चिंग-कुओ

**च्यांग चिंग-कुओ** (पारंपारिक चीनी भाषा: 蔣經國; सरल चीनी भाषा: 蒋经国; पिन्यिन: Jiǎng Jīngguó; वेड-गाइल्स: Chiang Ching-kuo) (एप्रिल २७, इ.स. १९१० - जानेवारी १३, इ.स. १९८८) हा तैवानचा राष्ट्राध्यक्ष होता.

कॉमिंटांग पक्षाचा नेता असलेला चांग तैवानच्या राष्ट्राध्यक्ष च्यांग कै-शेकचा मुलगा होता. कै-शेकनंतर सत्तेवर आलेला च्यांग इ.स. १८७२ते इ.स. १९७८पर्यंत पंतप्रधान तर १९७८नंतर मृत्यूपर्यंत राष्ट्राध्यक्ष होता.

वर्ग:तैवानचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील मृत्यू
वेल्लारीमाला शिखर

वर्ग:भारतातील पर्वतशिखरे
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील पर्वतशिखरे
फ्रँक सग

**फ्रँक सग** (इंग्लिश: *Frank Howe Sugg* ;) (जानेवारी ११, इ.स. १८६२ - मे २९, इ.स. १९३३) हा इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू व क्रिकेट खेळाडू होता. तो इंग्लंड् राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून इ.स. १८८८ साली २ आंतरराष्ट्रीय कसोटी सामने खेळला. तसेच यॉर्कशायर, डर्बीशायर व लॅंकेशायर क्रिकेट संघांकडून देशांतर्गत काउंटी क्रिकेट सामने खेळला. यासोबतच तो शेफील्ड वेनस्डे, डर्बी काउंटी, बर्न्ली, एव्हर्टन व बोल्टन वॉंडरर्स या पाच फुटबॉल क्लबांकडून तो फुटबॉलदेखील खेळला.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८६२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
द्वा.भ. कर्णिक

**द्वा.भ. कर्णिक** (जानेवारी १४, १९०८ - ऑक्टोबर १४, २००५) हे महाराष्ट्र टाइम्सचे पहिले संपादक(संपादकपदावरील कार्यकाळ: जून १९६२ ते सप्टेंबर १९६७) होते. त्यांच्या नंतर गोविंद तळवलकर यांनी महाराष्ट्र टाइम्सचे संपादकपद सांभाळले.

महाराष्ट्र टाइम्समध्ये संपादकपदी रुजू होण्याआधी त्यांनी प्रभात व केसरी या वृत्तपत्रांत पत्रकारिता केली.

मराठी संपादक
महाराष्ट्र टाइम्स
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गणपती विघ्नेश

**गणपती विघ्नेश** (११ ऑगस्ट, ११८१ - ) हा भारतीय क्रिकेट खेळाडू आहे. हा भारतीय क्रिकेट लीगमध्ये चेन्नई सुपरस्टार्स आणि भारतीय प्रीमियर लीगमध्ये चेन्नई सुपर किंग्सकडून खेळला.

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:चेन्नई सुपरस्टार्स खेळाडू
वर्ग:चेन्नई सुपर किंग्स माजी खेळाडू
वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राजगोपाल सतीश

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:चेन्नई सुपरस्टार्स खेळाडू
वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू
दक्षिणमूर्ती तमिळ कुमारन

**दक्षिणमूर्ती तमिल कुमारन** (नोव्हेंबर २४, इ.स. १९८३ - ) हा भारतीय क्रिकेट लीगमध्ये चेन्नई सुपरस्टार्स संघाकडून खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.

## बाह्य दुवे
* क्रिकइन्फो

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:चेन्नई सुपरस्टार्स खेळाडू
वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
गॅल्बा

**सर्व्हियस सल्पिशियस गॅल्बा** (डिसेंबर २४, इ.स.पू. ३ - जानेवारी १५, इ.स. ६९) हा जून ८, इ.स. ६८ ते मृत्यूपर्यंत रोमन सम्राट होता.

याला *सर्व्हियस सल्पिशियस गॅल्बा सीझर ऑगस्टस* या नावानेही ओळखले जाते.

वर्ग:रोमन सम्राट
वर्ग:इ.स.पू. ३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. ६९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तेजिंदर पाल सिंग

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:चंदिगढ लायन्स खेळाडू
वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
वर्ग:रिकामी पाने
१९७० ऑस्ट्रेलियन ओपन

**१९७० ऑस्ट्रेलियन ओपन** ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ५८ वी व दुसरी खुली आवृत्ती होती. ही स्पर्धा फेब्रुवारी १९ te फेब्रुवारी २७  दरम्यान सिडनी येथे भरवण्यात आली.

## हे सुद्धा पहा
*१९७० विंबल्डन स्पर्धा
*१९७० फ्रेंच ओपन
*१९७० यू.एस. ओपन

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
१९७१ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'*** ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ५९ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा ८ ते १४ जानेवारी  दरम्यान सिडनी येथे भरवण्यात आली.

## विजेते
### पुरुष एकेरी
 **केन रोसवॉल** हरविले  ****आर्थर अ‍ॅश, ६-१, ७-५, ६-३
----
### स्त्री एकेरी
 **मार्गरेट कोर्ट** हरविले  ईवोन गोलागोंग, २-६, ७-६, ७-५
----
### पुरुष दुहेरी
 **जॉन न्यूकोम्ब /  टोनी रोश** हरविले  टोम ओक्कर /  मार्टी रीस्सेन, ६-२, ७-६

### स्त्री दुहेरी
 **मार्गरेट कोर्ट /  ईवोन गोलागोंग*' हरविले  जॉय इमर्सन /  लेसली हँट, ६-०, ६-०
----
### मिश्र दुहेरी
स्पर्धा घेण्यात आली नाही.
----

## हे सुद्धा पहा
*१९७१ विंबल्डन स्पर्धा
*१९७१ फ्रेंच ओपन
*१९७१ युएस ओपन

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
१९७२ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ६० वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा डिसेंबर २६ १९७१ – जानेवारी ३ १९७२ दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

## हे सुद्धा पहा
*१९७२ विंबल्डन स्पर्धा
*१९७२ फ्रेंच ओपन
*१९७२ युएस ओपन
१९७४ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ६२ वी आवृत्ती होती. 

## हे सुद्धा पहा
*१९७४ विंबल्डन स्पर्धा
*१९७४ फ्रेंच ओपन
*१९७४ यू.एस. ओपन

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
१९७५ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ६३ वी आवृत्ती होती. 

## हे सुद्धा पहा
*१९७५ विंबल्डन स्पर्धा
*१९७५ फ्रेंच ओपन
*१९७५ यू.एस. ओपन

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
१९७६ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ६४ वी आवृत्ती होती. 

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
१९७७ ऑस्ट्रेलियन ओपन (जानेवारी)

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ६५ वी आवृत्ती होती. वेळापत्रकामधील बदलांमुळे १९७७ साली दोन ऑस्ट्रेलियन ओपन स्पर्धा खेळवल्या गेल्या.

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
१९७९ ऑस्ट्रेलियन ओपन

वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ओपन
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील खेळ
१९६९ ऑस्ट्रेलियन ओपन

**१९६९ ऑस्ट्रेलियन ओपन** ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची पहिली खुली आवृत्ती होती. ही स्पर्धा जानेवारी २० ते जानेवारी २७ दरम्यान ब्रिस्बेन येथे भरवण्यात आली.

## हे सुद्धा पहा
*१९६९ विंबल्डन स्पर्धा
*१९६९ फ्रेंच ओपन
*१९६९ यू.एस. ओपन

वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ओपन
ऑ
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
१९८८ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ७६वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

## हे सुद्धा पहा
*१९८८ विंबल्डन स्पर्धा
*१९८८ फ्रेंच ओपन
*१९८८ यू.एस. ओपन

वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ओपन
ऑस्ट्रेलियन ओपन
१९९१ ऑस्ट्रेलियन ओपन

**१९९२ ऑस्ट्रेलियन ओपन** ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ७९वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १४ ते २७ जानेवारी, १९९२ दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ओपन
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील खेळ
१९९३ ऑस्ट्रेलियन ओपन

**१९९३ ऑस्ट्रेलियन ओपन** ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ८१ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १८ ते ३१ जानेवारी, १९९३ दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ओपन
१९९२ ऑस्ट्रेलियन ओपन

**१९९२ ऑस्ट्रेलियन ओपन** ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ८० वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १३ ते २६ जानेवारी, १९९२ दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ओपन
२००२ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ९० वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १४ ते २७ जानेवारी २००२ जानेवारी  दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

## अधिकृत संकेतस्थळ
*अधिकॄत संकेतस्थळ
१९७३ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ६१ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा डिसेंबर २६, इ.स. १९७२ ते जानेवारी १, इ.स. १९७३ दरम्यान खेळण्यात आली.

## हे सुद्धा पहा
*१९७३ विंबल्डन स्पर्धा
*१९७३ फ्रेंच ओपन
*१९७३ युएस ओपन
२००५ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ९३ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १७ ते ३० जानेवारी  दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

## हे सुद्धा पहा
*२००५ विंबल्डन स्पर्धा
*२००५ फ्रेंच ओपन
*२००५ यू.एस. ओपन

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
२००१ ऑस्ट्रेलियन ओपन

वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ओपन
ऑस्ट्रेलियन ओपन
२००७ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ९५ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १५ ते २८ जानेवारी  दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

## हे सुद्धा पहा
*२००७ विंबल्डन स्पर्धा
*२००७ फ्रेंच ओपन
*२००७ यू.एस. ओपन
२००६ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'''''' ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ९४ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १६ ते २९ जानेवारी  दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

## हे सुद्धा पहा
*२००६ विंबल्डन स्पर्धा
*२००६ फ्रेंच ओपन
*२००६ यू.एस. ओपन
सण

एका विशिष्ट समाजाद्वारे साजरी केली जाणारी घटना म्हणजे सण होय. सण साधारणपणे देव देवतांशी संबंधित असतात.

खालील वर्गांतील लेख पहा.

वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव
वर्ग:संस्कृती
उत्सव

**उत्सव** हा एका विशिष्ट समाजाद्वारे साजरी केली जाणारी घटना किंवा सण होय. उत्सव हे देव देवतांशी संबंधित असतात किंवा नसतातही.

उदा. पुणे फेस्टिवल

वर्ग:संस्कृती
वर्ग:समाज
वर्ग:उत्सव
पुणे फेस्टिवल

**पुणे फेस्टिवल** हा पुणे शहरात दरवर्षी साजरा केला जाणारा एक उत्सव आहे.

वर्ग:पुणे
२००९ ऑस्ट्रेलियन ओपन

## मुख्य स्पर्धा 
### पुरुष एकेरी 
 **रफायेल नदाल** वि.  रॉजर फेडरर, 7–5, 3–6, 7–6(3), 3–6, 6–2
* It was Nadal's first title of the year and 32nd of his career. It was his 6th Grand Slam title and first at Australia.

### महिला एकेरी 
 **सेरेना विल्यम्स** वि.  दिनारा साफिना, 6–0, 6–3
* It was Serena's first title of the year and 33rd of her career. It was her 10th Grand Slam title and 4th at Australia.

### पुरुष दुहेरी 
 **बॉब ब्रायन** /  **माइक ब्रायन** वि.  महेश भुपती /  मार्क नौल्स, 2–6, 7–5, 6–0

### महिला दुहेरी 
 **सेरेना विल्यम्स** /  **व्हिनस विल्यम्स** वि.  डॅनियेला हंटुचोवा /  ऐ सुगियामा, 6–3, 6–3

### मिश्र दुहेरी 
 **महेश भुपती** /  **सानिया मिर्झा** वि.
 नथाली डेशी /  अँडी राम 6–3, 6–1

## जुनियर 
### मुले एकेरी 
 **युकी भांब्री** वि.  अलेक्झांड्रोस-फर्डिनांडोस जॉर्जुडास, ६–३, ६–१

### मुली एकेरी 
 **क्सेनिया पर्व्हाक** वि.  लॉरा रॉबसन 6–3, 6–1

### मुले दुहेरी 
 **फ्रांसिस केसी अल्कांतारा** /  **चेंग-पेंग ह्सिएह** वि.  मिखाल बिर्युकोव्ह /  यासुताका उचियामा, 6–4, 6–2

### मुली दुहेरी 
 **क्रिस्टिना मॅकहेल** /  **अल्या टॉमल्यानोविच** वि.  अलेक्झांड्रा क्रुनिच /  सांड्रा झेनियेव्स्का, ६-१, २-६, १०-४

## हे सुद्धा पहा
*२००९ फ्रेंच ओपन
*२००९ विंबल्डन स्पर्धा
*२००९ यू.एस. ओपन

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
येलेना यांकोविच

**येलेना यांकोविच** (;२८ फेब्रुवारी, इ.स. १९८५ - ) ही एक व्यावसायिक सर्बियन टेनिसपटू आहे. एके काळी जागतिक क्रमवारीत प्रथम असलेली येलेना सध्या आठव्या क्रमांकावर आहे.
right|thumb|250 px

वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:सर्बियाच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आना इवानोविच

**आना इवानोविच** तथा **आना श्वाइनस्टाइगर** (;  ६ नोव्हेंबर १९८७, बेलग्रेड) ही एक व्यावसायिक सर्बियन टेनिसपटू आहे. २००८ साली फ्रेंच ओपन स्पर्धा जिंकणारी व एके काळी जागतिक क्रमवारीत प्रथम असलेली आना सध्या १९व्या क्रमांकावर आहे.

## कारकीर्द 
### ग्रँड स्लॅम एकेरी अंतिम फेऱ्या 
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ  

वर्ग:सर्बियाच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२००८ ऑस्ट्रेलियन ओपन

'*** ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची ९६ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १४ ते २७ जानेवारी  दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली.

## निकाल
### पुरूष एकेरी
### महिला एकेरी
### पुरूष दुहेरी
### महिला दुहेरी
### मिश्र दुहेरी
## Juniors
### मुले एकेरी
### मुली एकेरी
### मुले दुहेरी
### मुली दुहेरी
## Seeds
These are the seeds for the 2008 Australian Open. Players in bold are still in the competition. The players no longer in the tournament are listed with the round in which they exited.

### पुरूष एकेरी
# **रॉजर फेडरर
# **रॅफेल नदाल
# **नोवाक जोकोवि्च
# **निकोलाय डेव्हिडेंको
# **डेव्हिड फेरेर
# **अँडी रॉडिक
# **फर्नांडो गाँझालेझ
# *'रिचर्ड गॅस्केट
# अँडी मरे, *1st Round, lost to जो-विल्फ्रेड त्सोंगा* 
# **डेव्हिड नाल्बँडियन
# **टॉमी रोब्रेडो 
# **जेम्स ब्लेक
# **थॉमस बेर्डिक 
# **मिखाईल युझ्नी 
# **मार्कोस बघदातिस 
# कार्लोस मो्या, प्रथम फेरी, पराभव - स्टीफ़न कौबेक
# इवान ल्युबिचिक प्रथम फेरी, पराभव - रॉबिन हेसे
# हुआन इग्नासियो चेल, प्रथम फेरी, पराभव - ग्वियेर्मो गार्सिया-लोपेझ
# **लेटन ह्युईट
# **इवो कर्लोविक
# **हुआन मोनॅको
# **हुआन कार्लोस परेरो 
# **पॉल-हेन्री मॅथिउ 
# **जर्क्को निएमिनेन
# **फर्नान्डो वेर्दस्को
# **स्तानिस्लास वावरिंका
# निकोलस अल्माग्रो, प्रथम फेरी, पराभव - मारिन किलिच
# **गिल्स सायमन
# **फिलिप कोह्ल्स्च्रेइबेर
# **रॅडेक स्टेपानेक 
# **इगोर आन्द्रीव
# **दिमित्री तुर्सुनोव

### महिला एकेरी
# **जस्टिन हेनिन 
# **स्वेतलाना कुझ्नेत्सोवा
# **येलेना यांकोविच
# **आना इवानोविच
# **मारिया शारापोवा
# **ऍना चेक्वाताद्ज़े
# **सेरेना विल्यम्स
# **विनस विल्यम्स
# **दानियेला हंटुचोवा 
# मॅरियन बार्तोलि, प्रथम फेरी - पराभव -  सोफिया आर्विद्स्सोन
# **एलेना डिमेन्टियेवा
# **निकोल वैदिसोवा
# **तातियाना गोलोविन
# **नादिया पेट्रोवा
# **पॅटी श्नायडर
# दिनारा साफिना, प्रथम फेरी - पराभव -  सबिन लिसिक्कि 
# **शहार  पीर
# **अमेली मॉरेस्मो
# **सिबिल बॅमर
# ऍग्नेस झेवे, प्रथम फेरी - पराभव -  एकतेरिना माकरोव 
# **अलोना बाँडारेन्को
# लुसी सफरोव, प्रथम फेरी - पराभव -  कॅटलिना कास्तनो
# व्हेरा झ्वोनारेवा, प्रथम फेरी - पराभव -   ऐ सुगियामा
# **ली ना
# **फ्रांसेस्का स्चिवोने
# **विक्टोरिया आझरेन्क
# **मारिआ किरिलेंको
# **कतरीना स्रेबोत्निक
# **अग्नियेझ्का राद्वान्स्का
# **व्हर्जिनी राझानो
# '''सानिया मिर्झा
# जुलिया वकुलेंको, प्रथम फेरी - पराभव -  आयलीन एस्निन

वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ओपन
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:२००८ ऑस्ट्रेलियन ओपन
स्कुदेरिया फेरारी

**स्कुदेरिया फेरारी** () हा फेरारी मोटारकंपनीचा मोटार शर्यतींमध्ये भाग घेणारा विभाग आहे. फॉर्म्युला वनमध्ये मुख्यत: कार्यरत असलेला फेरारी संघ आजवरच्या सर्वात यशस्वी संघांपैकी एक आहे.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग: फॉर्म्युला वन कारनिर्माते
रेनॉल्ट

**रेनो एफ१** फ्रांसच्या रेनो कंपनीचा शर्यतीतील कार बनविणारा व संघव्यवस्थापन करणारा भाग आङे.

वर्ग:फॉर्म्युला वन कारनिर्माते
*