open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
वाचिक अभिनय

**वाचिक अभिनय** ही वाणी, बोलणे आणि शब्दोच्चारातून भावना व्यक्त करण्याची कला आहे. नाट्यवाचन, कथाकथन, आकाशवाणीवरून होणारी नभोनाट्ये ही वाचिक अभिनयाची काही उदाहरणे आहेत. शब्दाच्या केवळ उच्चारावरून पत्राची ओळख झाली पाहिजे, त्याचे वय, व्यवसाय, मानसिक अवस्था त्यातून प्रगट झाली पाहिजे अशी यात कल्पना असते.
वर्ग:नाट्यशास्त्र
वर्ग:अभिनय
पौराणिक नाटक

**पौराणिक नाटक** हे हिंदू पुराणांतील कथांवर आधारलेले नाटक होय. यात रामायण, महाभारतातील यांतील कथांचाही समावेश होतो. सौभद्र, स्वयंवर, सुवर्णतुला, धाडीला राम तिने का वनी, मत्स्यगंधा, द्रौपदी, कच देवयानी ही या प्रकारच्या नाटकांची काही उदाहरणे आहेत.

हिंदू पौराणिक कथांप्रमाणेच ग्रीक कथांवरही मराठीत नाटके आहेत. उदाहरणार्थ,  'ईडिपस रेक्स' (मूळ ग्रीक लेखक - सॉफोक्लीस, मराठीत राजा ईडिपस, लेखक - पु.ल. देशपांडे).  शांता वैद्य यांनीही हे नाटक ‘राजा इडिपस’ या नावाने मराठीत आणले आहे.  हेच नाटक विवेक आपटे यांनी ‘आदिपश्य’ या नावाने मराठीत आणले. त्यांनी नाटकाचे मूळ स्वरूप बदलून त्याला मराठी कीर्तनाचा साज चढवला आहे. ‘आदिपश्य’चे दिग्दर्शक - चिन्मय मांडलेकर होत.. या नाटकाचे पन्‍नासहून अधिक प्रयोग झाले आहेत. 

ॲंटिगॉन या ग्रीक पौराणिक नाटकाचा त्याच नावाचा अनुवाद श्रीराम लागू यांनी केला आहे.

वर्ग:नाटक
स्टेफानी टेलर

**स्टेफानी रॉक्सॅन टेलर** (११ जून, इ.स. १९९१:स्पॅनिश टाउन, जमैका - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफ ब्रेक गोलंदाजी करते.

ही आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना २४ जून, इ.स. २००८ रोजी विरुद्ध खेळली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मेरिसा ॲग्विलेरा

**मेरिसा रिया ॲग्विलेरा** (१४ डिसेंबर, इ.स. १९८५:त्रिनिदाद - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी करते. ॲग्विलेरा यष्टिरक्षक आहे.

ही आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना ८ जुलै, इ.स. २००८ रोजी विरुद्ध खेळली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
डायना बेग

**डायना बेग** (१५ ऑक्टोबर, इ.स. १९९५:गिलगिट, पाकव्याप्त काश्मीर - ) ही कडून एकदिवसीय आणि ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.

ही आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना ४ ऑक्टोबर, इ.स. २०१५ रोजी विरुद्ध खेळली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पाकिस्तानच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गणपराव नलावडे

गणपत महादेव नलावडे (जन्म : पुणे, १० फेब्रुवारी, इ.स. १८९८;  - २८ मे, इ.स. १९९४) हे सावरकरांचे सहकारी आणि हिंदुमहासभेचे वरिष्ठ नेते होते. त्यांच्या वडिलांचा तंबाखूचा कारखाना होता. तो बंद करून वडील पुढे शेती करू लागले. गणपतराव मॅट्रिकपर्यंतच शिकले. 

गणपतरावांनी सन १९२२मध्ये एक छापखाना काढला. त्या छापखान्यातून ते ‘संग्राम’ नावाचे साप्ताहिक छापून प्रसिद्ध करीत. सन १९२५मध्ये चालू झालेले ते साप्ताहिक १९३२मध्ये बंद पडले. १९२८ ते १९५४ या काळात गणपतराव आधी पुणे नगरपालिकेचे, आणि १९५० साली महानगरपालिका झाल्यावर तिचे सदस्य बनले. १९४२ साली ते नगरपालिकेचे चेरमन झाले, व कालांतराने पुणे महापालिकेचे महापौर. 

गणपतराव नलावडे १९६४ साली महाराष्ट्र राज्याच्या विधानपरिषदेवर निवडून गेले. मर्चंट्स कोऑपरेटिव्ह बँकेचे ते ४४ वर्षे चेरमन होते आणि एकूण सहा वेळा बँकेचे अध्यक्ष झाले. ते १९५४ ते १९६२ या कालावधीत महाराष्ट्र प्रांतिक हिंदुमहासभेचे नेते होते.  गांधींची हत्या झाल्यावर गणपतराव नलावडे यांचा छापखाना राजकीय गुंडांनी १९४८ साली जाळला. गांधीहत्येत सहभाग असल्याच्या संशयावरून त्यांना १९४८मध्ये आणि १९५०मध्ये असा दोन वेळा चारचार महिने तुरुंगवास भोगावा लागला.

## सन्मान
* गणपतराव नलावडे हे हिंदुमहासभेच्या पुणे येथे १९७५ साली झालेल्या अधिवेशनाच्या स्वागत समितीचे अध्यक्ष होते.

पहा : नलावडे (निःसंदिग्धीकरण)‎

वर्ग:अखिल भारतीय हिंदू महासभा
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू

़
अँड्री स्टाइन

**अँड्री स्टाइन** (२३ नोव्हेंबर, इ.स. १९९६:दर्बान, दक्षिण आफ्रिका - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यम जलदगती गोलंदाजी करते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शमिलिया कॉनेल

**शमिलिया शाँटेल कॉनेल** (१४ जुलै, इ.स. १९९२:बार्बाडोस - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि जलदगती गोलंदाजी करते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ऐतिहासिक नाटक

**ऐतिहासिक नाटक** हे ऐतिहासिक कथा व व्यक्तिरेखांवर आधारित नाटक होय. यातील कथानक काही सत्य आणि काही काल्पनिक गोष्टींवर आधारित असते. बेबंदशाही, रायगडाला जेव्हा जाग येते, ही श्रींची इच्छा अशी शिवकालीन नाटके आहेत. लोकशाहीर बशीर मोमीन कवठेकर यांनी मात्र 'वेडात मराठे वीर दौडले सात' हे प्रतापराव गुजर आणि 'भंगले स्वप्न महाराष्ट्रा' हे छत्रपती राजाराम महाराज व संताजी- धनाजी यांच्या स्वराज्य संरक्षणासाठी केलेल्या अभूतपूर्व संघर्षावर आधारित ऐतिहासिक नाटके लिहिली आणि पुण्याच्या 'भरत नाट्य मंदिरात' त्यांचे व्यवसायिक प्रयोग ही यशस्वीपणे सादर केले.

वर्ग:नाटक
अफि फ्लेचर

**अफि सामंथा शार्लिन फ्लेचर** (जन्म १७ मार्च १९८७) ही एक ग्रेनेडियन क्रिकेट खेळाडू आहे जी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वेस्ट इंडीजचे प्रतिनिधित्व करते. उजव्या हाताची लेग-स्पिन गोलंदाज, तिने २००८ मध्ये आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले. ती विंडवर्ड आयलंड आणि बार्बाडोस रॉयल्ससाठी देशांतर्गत क्रिकेट खेळते.

## संदर्भ 
वर्ग: महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग: स्त्री चरित्रलेख
राहुल कोसंबी

**राहुल कोसंबी** हे एक मराठी लेखक आहेत. 

ते एम.ए. झाले असून *दलित नवमध्यमवर्ग* या विषयात संशोधन करीत करीत आहेत. ते मूळचे कोल्हापूर जिल्ह्यातील राधानगरी या गावचे आहेत. ते नॅशनल बुक ट्रस्टसाठी मराठी आणि कोकण विभागाचे काम मुंबईतून करतात.

त्यांनी दहा ते बारा वर्षे सामाजिक विषयांवर राजकीय, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक अंगाने लेखन केले. त्यांनी विद्यार्थी असताना लोकवाङ्मय गृहामध्ये ग्रंथनिर्मिती, संपादन केले. ते *मुक्त शब्द*चे संपादकीय सल्लागार आहेत. या अनुभवांचा फायदा त्यांना लेखनातही झाला.

कोसंबी यांना *उभं आडवं* या पुस्तकासाठी साहित्य अकादमीचा २०१७ युवा साहित्यिक पुरस्कार मिळाला आहे. या पुस्तकात कोसंबी यांचे साहित्य, संस्कृती, दलित अत्याचार अशा विविध विषयांवरील निबंध एकत्रित केले आहेत.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:साहित्य अकादमी युवा पुरस्कारविजेते
शनेल डेली

**शनेल फ्रांसीन डेली** (२५ डिसेंबर, इ.स. १९८८:जमैका - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही डाव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मार्टिन स्नेडन

**मार्टिन कॉलिन स्नेडन** (२३ नोव्हेंबर, इ.स. १९५८:माउंट ईडन, न्यू झीलंड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यम जलदगती गोलंदजी करीत असे.

स्नेडन पेशाने वकील होता. खेळाडू म्हणून निवृत्त झाल्यावर हा न्यू झीलंड क्रिकेटचा मुख्याधिकारी होता. याचे वडील व भाऊ दोघे प्रथमश्रेणी क्रिकेट आणि काका कॉलिन स्नेडन न्यू झीलंडकडून एक कसोटी सामना खेळले.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म
वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेटचे मुख्याधिकारी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
युजेनिया चार्ल्स

डेम **मेरी युजेनिया चार्ल्स** (१५ मे, १९१९:पॉइंट मिशेल, डॉमिनिका - ६ सप्टेंबर, २००५:फोर्ट-दे-फ्रांस, डॉमिनिका) ही डॉमिनिकाची पंतप्रधान होती.

२१ जुलै, १९८० ते १४ जून, १९९५ पर्यंत सत्तेवर असणारी चार्ल्स डॉमिनिकाची सर्वप्रथम तर उत्तर अमेरिकेतील दुसरी महिला पंतप्रधान होती. चार्ल्स डॉमिनिकातील पहिली महिला वकील होती.

वर्ग:डॉमिनिकाचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
हेली मॅथ्यूस

**हेली क्रिस्टेन मॅथ्यूस** (१९ मार्च, इ.स. १९९८:बार्बाडोस - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफ स्पिन गोलंदाजी करते.

मॅथ्यूस भालाफेक स्पर्धांमध्ये आंतरराष्ट्रीय स्तरावर बार्बाडोसचे प्रतिनिधित्व करते. तिने यात अनेक पदके मिळवली आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अनिसा मोहम्मद

**अनिसा मोहम्मद** (७ ऑगस्ट, इ.स. १९८८:सांग्रे ग्रांदे, त्रिनिदाद - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफ ब्रेक गोलंदाजी करते.

ही २६ जुलै, २००३ रोजी विरुद्ध आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना खेळली. तेव्हा ती चौदा वर्षांची होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कियाना जोसेफ

**कियाना जोसेफ** (१ जानेवारी, इ.स. २००१ - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि डाव्या हाताने जलदगती गोलंदाजी करते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. २००१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सचिन: अ बिलियन ड्रीम्स

इवलेसे

***सचिन: अ बिलियन ड्रीम्स*** हा २०१७ साली प्रदर्शित झालेला चित्रपट आहे. हा चित्रपट क्रिकेट खेळाडू सचिन तेंडुलकर ह्याच्या जीवनावर आधारित चित्रपट आहे. हा चित्रपट मराठी, हिंदी व इंग्लिश भाषेत आहे.

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मराठी चित्रपट
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील इंग्लिश चित्रपट
वर्ग:सचिन तेंडुलकर
वृद्धेश्‍वर

**वृद्धेश्वर** महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यातील गाव आहे.

अहमदनगरवरून पाथर्डीला जाताना करंजी घाट उतरला की देवराई गाव लागते. इथे उजवीकडचा रस्ता वृद्धेश्वरला जातो. वृद्धेश्वर हे गाव ब्रह्मपुराणामध्ये उल्लेख असलेल्या वृद्धा नदीकाठी वसले आहे. अत्यंत रम्य ठिकाण असलेल्या या गावी एक पुरातन शिव मंदिर आहे. मंदिराच्या पाठीमागे गर्भगिरी डोंगर आहे. पार्वतीने इथे तपश्चर्या केल्यावर सर्व देवांना भोजन दिले. त्या प्रसंगी शंकर भगवान एका म्हाताऱ्याचे रूप घेऊन आले आणि त्यांनी सर्व देवतांना भोजन वाढले. त्यामुळे इथला देव हा म्हातारदेव अशी सुंदर आख्यायिका ग्रामस्थ सांगतात. तसेच नवनाथ भक्तिसारामध्ये म्हातारदेव असा उल्लेख आहे.

Website:https://shrivridheshwar.in 

## दंतकथा आणि श्रद्धा
वृद्धेश्वर शब्दाची उत्पत्ती सांगताना इथे असे सांगतात की दर वर्षी महाशिवरात्रीला इथली शिविपिंडी गव्हाच्या एका दाण्याएवढी वृद्धिंगत होते म्हणून हा वृद्धेश्वर. शिविपडीवर एक खळगा असून त्यात कायम पाणी असते. काशीची गंगा इथे प्रकट झाली आहे अशी भक्तांची गाढ श्रद्धा आहे. मंदिराचा पेशवेकाळात जीर्णोद्धार झाला असावा. पश्चिमाभिमुख असलेल्या मंदिराला सूर्यप्रकाश थेट पिंडीवर पाडण्यासाठी तीन मोठे झरोके ठेवलेले आहेत. अतिशय रम्य परिसरामध्ये एक बारव, ज्ञानेश्वर मंदिर, कपिलमुनी मंदिर अशी छोटी देवळे इथे आहेत. मंदिरात एक पंचधातूची घंटा आहे. मूळच्या घंटेची ही प्रतिकृती असून मूळ घंटेवरील शिलालेख या घंटेवरही कोरला आहे. त्यानुसार ही घंटा बाराव्या शतकातील कोणा प्राणदेवराजाने मंदिराला दान दिल्याचा उल्लेख दिसतो. श्री शंकरमहाराज या सत्पुरुषांचे वास्तव्य या ठिकाणी झाले होते असे ग्रामस्थ सांगतात. 

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे
रेल फेन्स सायफर

**रेल फेन्स सायफर** हा एक ट्रान्सपोसिशन सायफर आहे. कूटसंदेश पाठविण्यासाठी याचा उपयोग केला जातो.

## कृती 
या सायफर मध्ये, जो संदेश (म्हणजेच प्लेनटेक्स्ट) आपल्याला कूटबद्ध (एनक्रिप्ट) करायचा आहे, तो खाली-वर तिरप्या पद्धतीने लिहिला जातो. ह्याची खोली (म्हणजेच डेप्थ) पूर्वनिर्देशित असते. अशा पद्धतीने लिहून झाल्यावर, तो संदेश ओळीनुसार पाठवला जातो. 

## उत्तर 
आपण रेल फेंस सायफर सोप्या पद्धतीने सोडवू शकतो.

## उदाहरण
'WE ARE DISCOVERED. FLEE AT ONCE' हा संदेश अशाप्रकारे एनक्रिप्ट केला जातो -

 W . . . E . . . C . . . R . . . L . . . T . . . E
 . E . R . D . S . O . E . E . F . E . A . O . C .
 . . A . . . I . . . V . . . D . . . E . . . N . .

संदेश पाठविताना तो असा दिसतो -

 WECRLTEERDSOEEFEAOCAIVDEN

## रेल फेन्स मधील त्रुटी 
रेल फेन्स हा फारसा भक्कम सायफर नाही. मर्यादित प्रमाणात असलेल्या रेल्स मुळे, ह्यात संदेश शोधून काढणे सोपे असते.

## झिगझॅग सायफर 
रेल फेंस सायफरला *झिगझॅग सायफर* असेही म्हणतात.

## हे सुद्धा पहा 
* कूटसंदेश

वर्ग:संगणकशास्त्र
इरावती हर्षे

इवलेसे
**इरावती हर्षे** या एक मराठी अभिनेत्री आहेत. या हिंदी आणि मराठी दूरचित्रवाणी मालिका तसेच चित्रपटांतून कामे करतात. हर्षे इतर कलावंतांसह फिल्म हेरिटेज फाउंडेशन नावाची भारतीय चित्रपटांचे संवर्धन करणारी संस्था चालवतात.

हर्षे भरतनाट्यम शिकल्या आहेत' तसेच इंग्लिश साहित्यही निर्माण करतात.  त्यांच्या पतीचे नाव रोहित मायदेव असून त्यांना ईशा आणि देविका या दोन मुली आहेत.

## मालिका-चित्रपट
* अचानक ३७ साल बाद (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* अनकही (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* अस्तु (मराठी चित्रपट)
* कच्चा लिंबू (हिंदी चित्रपट)
* कभीकभी (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* कासव (मराठी चित्रपट)
* कुछ मीठा हो जायें (हिंदी चित्रपट)
* टेक केर गुडनाईट (मराठी चित्रपट)
* तनहा (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* दिल मिल गया (हिंदी चित्रपट)
* मित्तल व्हर्सेस मित्तल (हिंदी चित्रपट)
* मिथ्या (हिंदी चित्रपट)
* मृत्युदंड (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* वारीस (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* वी आर अ फॅमिली (हिंदी चित्रपट)
* शरारत (हिंदी चित्रपट)
* शांती (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* संजीवनी (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* सुरभी (हिंदी दूरदर्शन मालिका)
* स्प्लिट वाईड ओपन (इंग्रजी चित्रपट)
* हेट स्टोरी (हिंदी चित्रपट)
* हे राम (मराठी चित्रपट)

वर्ग:मराठी अभिनेत्री
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
पाकिस्तान ऑर पार्टिशन ऑफ इंडिया

**थॉट्स ऑन पाकिस्तान** (मराठी: पाकिस्तानावरील विचार) हा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर लिखित बहुचर्चित ग्रंथ आहे. हा राजकीय ग्रंथ इ.स. १९४०च्या डिसेंबरमध्ये प्रकाशित झाला. या वेळी भारताच्या फाळणीवरून संपूर्ण देशात अस्वस्थता होती. या ग्रंथाने या समस्येचे योग्य समाधान प्रस्तुत करण्याच्या दिशेमध्ये आपली महत्त्वपूर्ण भूमिका निभावली. याची दुसरी आवृत्ती इ.स. १९४५च्या फेब्रुवारी महिन्यात **पाकिस्तान ऑर पार्टिशन ऑफ इंडिया** (पाकिस्तान अथवा भारताची फाळणी) या नावाने प्रकाशित करण्यात आली. पुढे इ.स. १९४७ मध्ये भारताची फाळणी होऊन पाकिस्तान राष्ट्र उदयास आहे. या ग्रंथाच्या संबंधात डॉ. आंबेडकर लिहितात कि, "पुस्तकाच्या नावावरून असे वाटते की जसे पाकिस्तान विषयी एक सामान्य रूपरेषा बनवली आहे परंतु यात याशिवाय इतरही खूप काही आहे. हे भारतीय इतिहास आणि भारतीय राजकारणाच्या सांप्रदायिक पैलूंची एक विश्लेषणात्मक प्रस्तुती आहे. याचा उद्देश पाकिस्तानाच्या क.ख.ग. वर प्रकाश टाकणे सुद्धा आहे. या ग्रंथाला भारतीय इतिहास आणि भारतीय राजकारणाची एक झांकी म्हणले जाऊ शकते."

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे साहित्य

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* पाकिस्तान किंवा भारताची फाळणी

वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे ग्रंथ
वर्ग:पाकिस्तान
वर्ग:भारत-पाकिस्तान फाळणी 
वर्ग:पाकिस्तानचा इतिहास 
वर्ग:भारताचा इतिहास
व्हॉट काँग्रेस अँड गांधी हॅव्ह डन टू द अनटचेबल्स

**व्हॉट काँग्रेस अँड गांधी हॅव्ह डन टू द अनटचेबल्स** (मराठी: गांधी आणि काँग्रेस यांनी अस्पृश्यांसाठी काय केले?) हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लिहिलेले एक पुस्तक आहे. या पुस्तकाचे इ.स. १९४५ मध्ये प्रकाशन झाले आहे. यामध्ये कांग्रेस आणि मोहनदास गांधी द्वारा अस्पृश्यांसाठी केलेल्या कार्यांचा आढावा प्रस्तुत केला गेलेला आहे तसेच योग्य कार्य न केल्यामुळे त्यांच्यावर टीका केली आहे. या पुस्तकाचे म्हणणे आहे की, काँग्रेस पक्षाने अस्पृश्योद्धाराच्या समस्येला आपल्या राजकिय लक्ष्यप्राप्तींचे साधन बनवले गेले आहे. काँग्रेसने आपल्या अस्पृश्योद्धार कार्यक्रमाचा जेवढा प्रचार केला, वास्तवात तेवढे काम केले नाही. यामुळे या पुस्तकात दलित वर्गाला गांधी व गांधीवाद पासून सावधान राहण्याचे निवेदन केले गेले आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या मते, जर जगात असा कोणता वाद आहे ज्यामुळे लोकांना शांत करण्यासाठी कार्य धर्माला अफूच्या रूपात उपयोगिले जाते, त्यांना चुकीच्या धारणेत व वचनात फसवले आहे, तो गांधीवाद आहे. गांधीवाद अस्पृश्यांसोबत छळकपट आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे साहित्य
## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* गांधी आणि कॉँग्रेसने अस्पृश्यांसाठी काय केले?

वर्ग: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे ग्रंथ
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
वर्ग: दलित इतिहास
वर्ग: महात्मा गांधी
वर्ग:महात्मा गांधी यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
नैसर्गिक भाषा प्रक्रिया

**नैसर्गिक भाषा प्रक्रिया (नॅचरल लॅंग्वेज प्रोसेसिंग)** ही संगणकीय विज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता व संगणकीय भाषाशास्त्राची शाखा आहे. मनुष्य बोलू शकत असलेल्या भाषा, म्हणजेच नैसर्गिक भाषांचा व संगणकीय कार्यप्रणालीचा एकमेकांशी असलेल्या संबंधाच्या अभ्यासाबद्दल ही शाखा आहे.

वर्ग:संगणकशास्त्र
शूद्र पूर्वी कोण होते? (पुस्तक)

**हू वर द शूद्राज?** (मराठी: शूद्र कोण होते?) हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लिहिलेले पुस्तक आहे. या ग्रंथाचे प्रकाशन इ.स.१९४६ मध्ये झाले होते. हा ग्रंथ डॉ. आंबेडकरांनी भारतातील सर्वात महान शूद्र म्हणून महात्मा ज्योतिबा फुलेंना अर्पण केला आहे. हा एक शोधग्रंथ आहे ज्यात शूद्रांच्या उत्पत्तीच्या इतिहासाचे विश्लेषण केले गेलेले आहे. *शूद्र* शब्दाची उत्पत्ती शाब्दिक मात्र नसून त्याचा ऐतिहासिक संबंध आहे. आज ज्यांना शूद्र म्हणले जाते ते पुर्वीचे नागवंशातील क्षत्रिय लोक होते, असे या पुस्तकाचे प्रतिपादन आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे साहित्य

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* शूद्र कोण होते?
* अस्पृश्य कोण होते आणि ते अस्पृश्य कसे बनले ?
* द अनटचेबल्स अँड द पॅक्स ब्रिटानिका

वर्ग: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे ग्रंथ
वर्ग: दलित इतिहास
पाम स्प्रिंग्ज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

**पाम स्प्रिंग्ज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ**  अमेरिकेच्या कॅलिफोर्निया राज्यातील पाम स्प्रिंग्ज शहरात असलेला विमानतळ आहे.

या विमानतळावरून मुख्यत्वे हिवाळ्यात वाहतूक होते. येथून अमेरिकेच्या मध्य व पश्चिम भागातील मुख्य शहरांना तसेच पूर्वेतील निवडक शहरांना विमानसेवा उपलब्ध आहे. येथील बव्हंश प्रवासी अलास्का एरलाइन्स, युनायटेड एरलाइन्स आणि अमेरिकन एरलाइन्सचा वापर करतात.

वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
विमानतळ
तुंगुस्का स्फोट

**तुंगस्का स्फोट** हा रशियाच्या क्रास्नोयार्स्क क्रायमधील स्टोनी तुंगुस्का नदीजवळ झालेला मोठा स्फोट होता. ३० जून, इ.स. १९०८च्या सकाळी झालेल्या या स्फोटात २,१५० किमी२ प्रदेशातील जंगल भुईसपाट झाले होते. सुमारे ८ कोटी झाडे यात पडली असल्याचा अंदाज आहे. अतिविरळ मानवी वस्ती असलेल्या प्रदेशात ही घटना घडल्यामुळे जीवितहानी झाली नाही.

हा स्फोट उल्काघातामुळे झाल्याचे समजले जाते परंतु उल्का जमिनीपर्यंत पोचल्याचे दिसत नाही. अंदाजे ५ ते १० किमी उंचीवर उल्केचा स्फोट होउन ही घटना घडल्याचा समज आहे.

वर्ग:क्रास्नोयार्स्क क्राय
वर्ग:नैसर्गिक आपत्ती
मँडी मूर

**अमांडा ली** *मॅंडी* **मूर** (१० एप्रिल, इ.स. १९८४:नॅशुआ, न्यू हॅम्पशायर, अमेरिका - ) ही अमेरिकन दूरचित्रवाणी तसेच चित्रपट अभिनेत्री आणि गायिका आहे. मूर ध्वनिअभिनयही करते.

वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
स्टेट्स अँड माइनॉरिटीज

**स्टेट्स अँड माइनॉरिटीज** हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लिहिलेला एक ग्रंथ आहे. हा ८० पृष्ठांचा ग्रंथ मार्च १९४७ मध्ये मुंबईच्या ठक्कर अँड को. लिमिटेड या प्रकाशन संस्थेकडून प्रकाशित केला गेला. या पुस्तकात डॉ. आंबेडकरांनी समाजाची समाजवादी रूपरेषा प्रस्तुत करण्याचा प्रयत्न केला आहे, सोबतच त्यांनी हा ही आग्रह केला आहे की, राज्य समाजवादाला संविधानाच्या कलमांद्वारे स्थापण केले जावे जेणेकरून विधायिका आणि कार्यपालिकाचे सामान्य कार्य, त्यांना परिवर्तित करू शकणार नाही. राज्य समाजवादाचे व्यावहारिक रूप संसदीय लोकतंत्रद्वारे घेतले गेले पाहिजे, कारण संसदीय लोकतंत्र समाजासाठी सरकाराची उचित न्याय व्यवस्था आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे साहित्य

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* THOUGHTS ON LINGUISTIC STATES
* भारताच्या जमिनीचे तुकडीकरण आणि त्यांचे उपाय

वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे ग्रंथ
वर्ग:राज्यशास्त्र
थॉट्स ऑन लिंग्विस्टीक स्टेट्स

**थॉट्स ऑफ लिंग्विस्टिक स्टेट्स** हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लिहिलेले आणि इ.स. १९५५मध्ये प्रकाशित झालेले पुस्तक आहे. डॉ. आंबेडकरांनी हे पुस्तक नागसेन वन, औरंगाबाद येथे लिहून प्रकाशित केले. यात एकूण पाच भाग व अकरा प्रकारणे आहेत आपले विचार स्पष्ट करण्यासाठी पाच नकाशे व प्रमुख जातीची आकडेवारीचे परिशिष्ट जोडले आहे. यात डॉ. आंबेडकरांनी राज्यांच्या भाषिक एकत्रीकरणाचे चित्रण केले आहे तसेच "एक राज्य एक भाषा" या सार्वभौमिक सिद्धांताचा स्वीकार केला आहे. हिंदी भाषेला संपूर्ण राष्ट्राची राजकीय भाषा बनवल्या जाण्यावर जोर दिला आहे. त्यांचा मते, एक भाषा राष्ट्राला संघटित ठेवू शकते आणि संपूर्ण राष्ट्रामध्ये शांती तसेच विचार संचाराला सोपे बनवू शकते.

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे साहित्य

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे ग्रंथ
द अनटचेबल्स: हू वर दे अँड व्हाय दे बिकेम अनटचेबल्स

**द अनटचेबल्स: हू वर दे अँड व्हाय दे बिकेम अनटचेबल्स** हे ऑक्टोबर इ.स. १९४८मध्ये प्रकाशित झालेले डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे पुस्तक आहे. यात अस्पृश्यता उत्पत्तीच्या सिद्धांताबद्दल विवेचन आहे. डॉ. आंबेडकरांनी या पुस्तकात संदर्भांसहित हे सिद्ध केले कि, अस्पृश्य पूर्वी पराभूत लोक होते आणि बौद्ध धर्म तसेच गोमांस खाणे न सोडल्याने त्यांना अस्पृश्य मानले गेले. डॉ. आंबेडकरांच्या मते, अस्पृश्यतेचा उगम इ.स. ४०० च्या दरम्यान झाला असावा. बौद्ध धर्म आणि ब्राह्मण धर्म यात श्रेष्ठत्वासाठी जो संघर्ष झाला त्यापासून अस्पृश्यतेचा जन्म झाला असे या पुस्तकात सिद्ध केले गेले आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे साहित्य

## संदर्भ आणि नोंदी 
अ
वर्ग:दलित इतिहास
वर्ग:दलित साहित्य
चेडिअन नेशन

**चेडिअन नताशा नेशन** (३१ ऑक्टोबर, इ.स. १९८६:जमैका - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.

ही २४ जून, २००८ रोजी विरुद्ध आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना खेळली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
फॉरवर्ड प्रेस

**फॉरवर्ड प्रेस** इंग्रजी-हिंदी द्विभाषिक मासिका पत्रिका आहे ज्यात भारताच्या मागासवर्गीय (बहुजन जनता) आणि प्रदेशांशी संबंधित मुद्दे आहेत. इव्हान कोस्तेका मुख्य संपादक आहेत. त्यांच्या व्यवस्थापनाने जून २०१६ पासून त्याचे प्रिंट आवार निलंबित करण्याचा निर्णय घेतला आणि स्वतः केवळ वेब प्रकाशनात रूपांतरित केले.

## आढावा
फॉरवर्ड प्रेसची सुरुवात इ.स. २००९ साली नवी दिल्ली येथे सिल्व्हिया मारिया फर्नांडिस कोस्तका आणि इवान कोस्तेका यांनी केली. ह्यांनी अनेक राज्ये आणि शहरांतील बऱ्याच वृत्तपत्रांची नेमणूक केली आहे. बहुजन साहित्य पत्रक सुरू केले.

## हे सुद्धा पहा 
## संदर्भ
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
*  फेसबुक

वर्ग:इ.स. २००९ मधील निर्मिती
वर्ग:दलित संस्कृती
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील समाप्ती
वैजयंती पटवर्धन (तळेगांव)

प्रा. **वैजयंती पटवर्धन** या तळेगावच्या इंद्रायणी कॉलेजाच्या माजी प्राध्यापिका व लेखिका होत्या. २३ मार्च २०१५ रोजी त्यांचे निधन झाले.

वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पोप लिओ पाचवा

**पोप लिओ पाचवा** (??:प्रियापी, आर्देआ, इटली - फेब्रुवारी, ९०४:रोम, इटली) हा जुलै ९०३ ते मृत्यूपर्यंत पोपपदी होता. सप्टेंबर ९०३मध्ये प्रतिपोप क्रिस्टोफरने याला तुरुंगात टाकले व नंतर त्याची हत्या केली.

लिओ ०५
लिओ ०५
वर्ग:इ.स. ९०४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रेचेल डिलेनी

**रेचेल डिलेनी** (५ मे, इ.स. १९९७:डब्लिन, आयर्लंड - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी व ऑफब्रेक गोलंदाजी करते.

डिलेनी आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना ७ मे, २०१७ रोजी विरुद्ध खेळली

वर्ग:आयर्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
दिलीप वि. चित्रे

दिलीप विष्णू चित्रे ( - सन सिटी सेंटर-फ्लॉरिडा (अमेरिका), ३० जून २०१७) हे अमेरिकेत स्थायिक झालेले एक मराठी कवी आणि लेखक होते. 

अमेरिकेतील भारतीयांच्या अनुभवावर आधारलेलं 'अलिबाबाची हीच गुहा' हे त्यांचे नाटक खूप गाजले होते. अमेरिकेसोबत भारतातही या नाटकाचे अनेक प्रयोग पार पडले. इ.स. १९७० च्या दशकात जगभरातील वेगवेगळ्या देशांत वास्तव्यास असलेल्या लेखकांकडून लिहून घेतलेल्या कथांचा एक मोठा प्रकल्प त्यांनी अंगीकारला होता. त्‍यावर आधारित 'कुंपणाबाहेरचे शेत' नावाचा कथासंग्रह त्यांनी प्रसिद्ध केला होता. 
 
दि्लीप आणि मीना चित्रे हे दांपत्य मूळचे बडोद्याचे, पण ४५हून अधिक वर्षे त्यांचे वास्तव्य अमेरिकेत होते. 'गोठलेल्या वाटा', 'गौरी गौरी कुठे आलीस', 'पानगळीच्या आठवणी' ही शोभाताईंची काही गाजलेली पुस्तके असून, दिलीप वि. चित्रे यांचा१९८८ साली प्रकाशित झालेला 'हिमगंध' हा कवितासंग्रह आणि त्यांचे अमेरिकी जीवनावरचे 'अलिबाबाची हीच गुहा' हे संगीत नाटक सुपरिचित आहे.

अमेरिकेत मराठी साहित्य, नाटक, चित्रपट, काव्यवाचन अशा मराठी मनाशी संबंधित अनेक गोष्टींचे संयोजन त्यांनी केले.. 'महाराष्ट्र फाऊंडेशन' या संस्थेमध्ये तिच्या स्थापनेपासूनच शोभा आणि दिलीप विष्णू चित्रे यांनी कार्य केले. त्या दोघांनी मिळून केलेला एक प्रकल्प म्हणजे 'मीना - दि हिरॉईन ऑफ अफगाणिस्तान' ह्या मेलडी चेव्हिस यांच्या इंग्रजी पुस्तकाचा 'मीना - अफगाण मुक्तीचा आक्रोश' या नावाचा अनुवाद. हा २००८ सालच्या जूनमध्ये अमेरिकेत प्रकाशित झाला.  

दिलीप वि. चित्रे हे ३० जून २०१७ रोजी निधन पावले.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वैजयंती पटवर्धन

*डॉ*. **वैजयंती संजीव पटवर्धन** (माहेरच्या **वैजयंती देशपांडे**) या एक स्त्रीरोगतज्ज्ञ असून इंडियन मेडिकल असोसिएशनच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष आहेत. विवाहानंतर १९८९ च्या सुमारास त्या पुण्यात आल्या. सातारा रस्त्यावरील पटवर्धन हॉस्पिटलचे काम ते आणि त्यांचे पती डॉ. संजीव पटवर्धन असे एकत्रितपणे पाहात. 

वैजयंतीबाईंचे शालेय शिक्षण मुंबई येथील अ.भि. गोरेगावकर शाळेतून झाले. त्यांच्या आई मीना देशपांडे या शिक्षिका होत्या तर वडील मधुकर देशपांडे हे सरकारी नोकरीत होते. वैजयंती मुंबईत राहूनच एम.बी.बी.एस., एम.डी. झाल्या. शाळेत असल्यापासून त्यांना मराठी वाचनाची आवड होती.  आजही त्यांचे मराठी वाङ्‌मयाचे दांडगे वाचन आहे. याचा परिणाम म्हणून त्या ललित लेखनही करतात. त्यांनी आणि त्यांच्या पतींनी मिळून इ.स. २००० साली ‘औक्षवंत’ हा दिवाळी अंक सुरू केला. स्वतःच्या आरोग्यात स्वतःचाच सहभाग वाढावा या उद्देशाने वाचकांमध्ये जनजागृती करण्यासाठी या दिवाळी अंकात बाल, महिला कुटुंब, आरोग्य, वार्धक्य, पालकत्व असे वेगवेगळे विषय त्यांनी हाताळले. त्याकरिता डॉ. ह.वि. सरदेसाई, डॉ. जगदीश हिरेमठ, डॉ. वैजयंती खानविलकर, डॉ. श्रीराम गीत यांसारख्या मान्यवरांनी लेखन केले. अंकाकरिता लेख आणून त्याचे संपादन करण्याचे काम पटवर्धन पतीपत्‍नी करीत असत. ‘औक्षवंत’ दिवाळी अंकाच्या दहा वर्षांच्या प्रवासात या अंकाला सात वर्षे महाराष्ट्र साहित्य परिषदेची डोंबिवली शाखा, रोटरी क्लब अशा संस्थांचे पुरस्कार लाभले.

वैजयंती पटवर्धन सन २००६-०७ मध्ये इंडियन मेडिकल असोसिएशन(आय‍आयएम)च्या पुणे शाखेची अध्यक्षा झाल्या. शाखेच्या स्थापनेपासून एकही महिला अध्यक्ष झाली नसल्याने ५० वर्षांतील पहिली महिला अध्यक्ष होण्याचा मान त्यांना मिळाला. इंडियन मेडिकल असोसिएशनच्या विविध उपक्रमांसाठी आणि वाचनसंस्कृती वाढविण्याकरिता त्यांनी पुढाकार घेतला. आयएमएच्या ‘आरोग्यदीप’ या अंकाच्या संपादकपदाचे काम त्यांनी २०१२ ते २०१४ या कालावधीत सांभाळले. पुणे डॉक्टर्स असोसिएशनच्या दिवाळी अंकांकरिताही त्यांनी लेखन केले. याशिवाय वैजयंती पटवर्धनांनी विविध वृत्तपत्रांतून आणि मसिकांतून अनेक स्त्रीकेंद्रित कथा लिहिल्या.

समाजात प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचण्याकरिता लेखन हेच एकमेव उत्तम साधन आहे, हे उमगल्यामुळे, पुणे महापालिकेमध्ये गर्भिलिंगनिदान कायद्याविषयीच्या समितीसाठी २००३ ते २०१० या कालावधीत काम करताना व्याख्याने व मार्गदर्शन शिबिरांसोबतच वैजयंती पटवर्धनांचे लेखन सुरू होते. महर्षी कर्वे स्त्री शिक्षण संस्थेत एक वर्षांचा पदविका अभ्यासक्रम करताना त्यांनी ‘दिवा लागो देवा’ या लघुपटाचे त्यांनी निर्मिती केली. पुणे महापालिकेच्या कार्यक्रमांत व कार्यशाळांमध्ये १८ मिनिटांचा हा लघुपट दाखवून जनजागृती केली जात असते.. 

## वैजयंती पटवर्धन यांची पुस्तके
* जन्म बाळाचा आणि आईचाही (सहलेखक - वैद्य य. गो. जोशी)
* माझं सोनुलं

## वैजयंती पटवर्धन यांचे संपादन
* आरोग्यदीप (मासिक, सन २०१२ ते २०१४)
* औक्षवंत दिवाळी अंक (सन २००० ते २०१०)

## वैजयंती पटवर्धन यांची निर्मिती असलेले लघुपट
* कवितेचे गाणे होताना (यू-ट्यूबवरील वेब मालिका, निर्मिती आणि निवेदन, सहभाग - डॉ. सलिल कुलकर्णी))
* दिवा लागो देवा

## संस्था स्थापना
डॉ. वैजयंती पटवर्धन यांनी IMAच्या महिला डॉक्टरांचा ‘गरिमा’ नावाचा मंच स्थापन केला आहे.

(अपूर्ण)

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कोर्डेल जॅक

**कोर्डेल पॅट्रिशिया जॅक** (२२ फेब्रुवारी, इ.स. १९८२:सेंट व्हिंसेंट आणि ग्रेनेडीन्स - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफब्रेक गोलंदाजी करते.

अलेक्झांडर आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना ३० मार्च, २००५ रोजी विरुद्ध खेळली

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सान्तियागो दे क्युबा

**सान्तियागो दे क्युबा** हे क्युबाच्या याच नावाच्या प्रांताच्या राजधानीचे शहर आहे. देशाच्या आग्नेय भागात असलेले हे शहर क्युबातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. २००४ च्या जनगणनेुसार शहराची लोकसंख्या ५,०९,१४३ तर महानगराची लोकसंख्या १०,४९,०८४ होती.

या शहराची स्थापना दियेगो वेलाझक्वेझ दे क्वेयारने २५ जुलै, १५१५ रोजी केली होती.

वर्ग:क्युबामधील शहरे
इमेल्दा मार्कोस

**इमेल्दा मार्कोस** (जन्मनाव:*इमेल्दा रोमुआल्देझ*; २ जुलै, १९२९:मनिला, फिलिपिन्स - ) ही फिलिपिन्सचा राष्ट्राध्यक्ष फर्डिनांड मार्कोसची पत्नी होती. आपला पती सत्तेवर असताना इमेल्दाने अमाप संपत्ती गोळा केली होती. एकेकाळी तिच्याकडे १,००० पेक्षा जास्त पायताणे होती. याशिवाय तिने कपडे, दागिने, कलाकृतींसह मोठ्या प्रमाणात पैसा बहुराष्ट्रीय बँकांमध्ये दडवून ठेवलेले आहे. आजतगायत ती फिलिपिन्समधील सगळ्यात धनाढ्य राजकारण्यांपैकी एक आहे.

वर्ग:फिलिपिनो राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म
महेश भागवत

**महेश मुरलीधर भागवत** (१७  जून, १९६९:पाथर्डी, अहिल्यानगर जिल्हा, महाराष्ट्र - ) हे एक मराठी पोलीस अधिकारी आहेत. पुण्यातून सिव्हिल इंजिनिअरिंगची पदवी मिळविल्यानंतर ते आयपीएस झाले. भागवतांची ५ सप्टेंबर, १९९७ रोजी मणिपूरची राजधानी इंफाळ येथे सहायक पोलीस अधीक्षक म्हणून त्यांच्या कारकिर्दीला सुरुवात झाली. पुढे ते मणिपूर-त्रिपुरा केडरमधून आंध्र प्रदेश केडरमध्ये आले. १ जुलै २०१६ पासून ते तेलंगण राज्यात राचकोंडा हैदराबादचा पूर्व भागचे पोलीस आयुक्त आहेत.

## नक्षलवाद्यांशी समन्वय
आंध्र प्रदेशातील आदिलाबाद जिल्ह्यात काम करीत असताना पीपल्स वॉर ग्रुपच्या नक्षलवाद्यांनी सिरपूर-कागजनगरचे आमदार आणि त्यांच्या चार अंगरक्षकांची हत्या केली. नक्षल्यवाद्यांना स्थानिकांचा पाठिंबा मिळत असल्याचे पाहिल्यावर भागवत यांनी पाठिंब्यामागची कारणे शोधून काढली आणि नक्षलवाद्यांना मुख्य प्रवाहात आणणारा *अज्ञातम्‌ स्वेच्छा* हा प्रकल्प राबविला. पोलीस आणि नागरिकांमधील समन्वयासाठी *मैत्री संघम्*’ निर्माण केला. *मी कोसम्* या उपक्रमाद्वारे त्यांनी *कम्युनिटी पोलिसिंग*चे उदाहरण दिले.

## स्त्रियांच्या व्यापाराचे रॅकेट
आंध्र प्रदेशातील नलगोंडाचे पोलीस अधीक्षक असताना यादगिरीगुट्टा येथील मानवी व्यापाराचे मोठे रॅकेट त्यांनी उघडकीस आणले. त्यात अडीचशे व्यक्तींना अटक करून लैंगिक शोषणाला बळी पडलेल्या स्त्रियांची सुटका केली. त्यानंतर पीडित स्त्रियांना उदबत्त्या, भांडी निर्मितीचे, शिवणकामाचे शिक्षण देऊन उपजीविकेचे साधन दिले. या महिलांच्या मुलींच्या नशिबी वेश्याव्यवसायातले जीवन येऊ नये म्हणून सात ते पंधरा वयोगटातील मुलींना त्यांनी शाळेत पाठविण्याची व्यवस्था केली. त्यांनी अशासकीय संस्थांची मदत घेत शेकडो मुले, महिला, युवतींची सुटका केली आहे.

## विशेष
अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीत डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्यासोबत आणि नर्मदा बचाओ आंदोलनात मेधा पाटकर यांच्यासोबत भागवतांनी काही काळ काम केले आहे. 

## महेश भागवत
* प्रेसिडेन्ट्स पोलीस मेडल फॉर गॅलन्ट्री (PPMG)-२००४
* पोलीस मेडल फॉर मेरिटोरियस सर्व्हिस (PMMS)-२०११
* लैंगिक शोषणासाठी आणि बाल किंवा इतरही मजुरीसाठी होणाऱ्या मानवी तस्करीविरुद्ध केलेल्या कार्यासाठी अमेरिकेच्या परराष्ट्र खात्याने महेश भागवत यांना २०१७ सालचे ‘ट्रॅफिकिंग इन पर्सन्स रिपोर्ट हीरोज ॲवॉर्ड’ प्रदान केले आहे.  

वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:पाथर्डी
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोक
पुढचं पाऊल (मालिका)

**पुढचं पाऊल** ही स्टार प्रवाह वाहिनीवर दीर्घकाळ चाललेली एक लोकप्रिय मालिका आहे.

## कलाकार 
* जुई गडकरी - कल्याणी सरदेशमुख
* हर्षदा खानविलकर - राजलक्ष्मी जयवंत सरदेशमुख (अक्कासाहेब)
* अस्ताद काळे - सोहम जयवंत सरदेशमुख
* संग्राम समेळ - समीर सरदेशमुख
* शर्मिला शिंदे - रुपाली रोहित सरदेशमुख
* आर्यन देवगिरी / प्रसाद लिमये - करण सरदेशमुख
* सुयश टिळक / अभिजीत केळकर - रोहित यशवंत सरदेशमुख
* स्वप्नाली पाटील - स्वप्नाली सरदेशमुख
* राधिका हर्षे / सुप्रिया पाठारे - कांचनमाला रणदिवे
* प्रदीप वेलणकर - दादासाहेब सरदेशमुख
* श्रीरंग देशमुख - यशवंत सरदेशमुख
* मृणाल देशपांडे - देवकी यशवंत सरदेशमुख
* सोनाली नाईक - कावेरी सरदेशमुख
* मिलिंद सफाई - जयवंत सरदेशमुख
* अजिंक्य जोशी - चिंतामणी

## टीआरपी 
## पुनर्निर्मिती 
## संदर्भ 
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका
वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका
वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका
फोर्ट नेसेसिटी राष्ट्रीय रणांगण

इवलेसे
**फोर्ट नेसेसिटी राष्ट्रीय रणांगण** हे अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील एक स्थळ आहे. फियेट काउंटीमध्ये असलेल्या या ठिकाणी ३ जुलै, १७५४ रोजी ब्रिटिश सैन्य आणि फ्रेंच व स्थानिक अमेरिकन टोळ्यांमध्ये युद्ध झाले होते. यात ब्रिटिशांचा पराभव होउन त्यावेळी ब्रिटिशांचा सेनापती असलेल्या जॉर्ज वॉशिंग्टनने लुइ कुलोन डि व्हिलियर्सच्या नेतृत्वाखाली असलेल्या फ्रेंचांना हा किल्ला सुपूर्त केला. फोर्ट नेसेसिटी हा किल्ला नसून लाकडी फळकुटांनी वेढलेली इमारत आहे. ही जागा आता राष्ट्रीय स्मारक आहे.

वर्ग:अमेरिकेचा इतिहास
वर्ग:फ्रेंच इंडियन युद्ध
वर्ग:पेनसिल्व्हेनिया
वर्ग:फियेट काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)
पोप गेलाशियस दुसरा

**पोप गेलाशियस दुसरा** (१०६०/६४:गॅटा, इटली - २९ जानेवारी, इ.स. १११९:क्लुनी, फ्रांस) हा बाराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *जियोव्हानी कॅतानी* असे होते.

गेलाशियस २
गेलाशियस २
वर्ग:इ.स. १११९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्वीडनचा पहिला ऑस्कर

**ऑस्कार** (जन्मनाव:*जोसेफ फ्रांस्वा ऑस्कार बर्नाडोट*; ४ जुलै, १७९९:पॅरिस, फ्रांस - ८ जुलै, १८५९:स्टॉकहोम, स्वीडन) हा १८४४ ते मृत्यूपर्यंत स्वीडनचा राजा होता.

स्वीडनचा राजा कार्ल तेराव्याला वंशज नसल्याने १८१०मध्ये स्वीडनने ऑस्कारचे वडील ज्याँ-बॅप्टिस्ट बर्नाडोटला युवराज म्हणून निवडले. ऑस्कार तेव्हा ११ वर्षांचा होता. १८१८मध्ये ज्याँ-बॅप्टिस्ट कार्ल तेरावा जॉन नावाने स्वीडनचा राजा झाल्यावर ऑस्कार युवराजपदी आला. ८ मार्च, १८४४ रोजी वडिलांच्या मृत्यूनंतर ऑस्कार राजा झाला.

ऑस्कार ०१
वर्ग:इ.स. १७९९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५९ मधील मृत्यू
तिमेआ बाबोस

**तिमेआ बाबोस** (१० मे, १९९३:सोप्रोन, हंगेरी - ) ही एक हंगेरीयन टेनिस खेळाडू आहे. २०१६ विंबल्डन स्पर्धेमधील दुहेरी महिला प्रकारात ही अंतिम फेरीपर्यंत पोचली होती.

## बाह्य दुवे
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:हंगेरीच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
घाटावरची महाकाली

**घाटावरची महाकाली** सातारा जिल्ह्यातील सालपे घाटाच्यावर काहीश्या खोल दरीत असलेले ठिकाण आहे. येथे वसलेल्या या देवीलाही हेच नाव आहे.

सातारा-नीरा रस्त्यावर आदर्की फाटा लागतो. त्याच्या अगदी शेजारीच काहीसे खड्ड्यात एक पुरातन दगडी बांधकाम असलेले बुटक्या छताचे मंदिर आहे. गर्द झाडी, मोठे वटवृक्ष, खळखळत वाहणारा ओढा यांमुळे हे ठिकाण एकदिवसीय पर्यटनाला योग्य आहे.

महाकाली मंदिराच्या अगदी १०० मीटरपर्यंत जाईतो हे मंदिर आणि हा परिसर दिसत नाही. मंदिर परिसरात उतरताच पाण्याने भरलेला डोह आणि मोठे पिंपळ वृक्ष दिसतात. त्यांतील एका वृक्षाला पार बांधला आहे. त्याच्या खालून आठमाही वाहणारा झरा आहे. थोडे पुढे गेले की डाव्या बाजूला थंड पाण्याचे टाके आणि बारव आहे.

मंदिराचे खांब दगडी कोरीव असून अखंड शिळेचे आहेत. गाभाऱ्यात संगमरवरी शुभ्र अशी महाकालीची मूर्ती आहे. मंदिरासमोर होमहवन कुंड, तर बाजूला उंच दीपमाळ आहे. अखंड वाहणाऱ्या ओढ्याच्या खळखळाटाने ऐन उन्हाळ्यातही हा परिसर थंड असतो.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
२०१७ विंबल्डन स्पर्धा

'*** ही विंबल्डन टेनिस स्पर्धेची १३१ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा ३ जुलै ते १६ जुलै, इ.स. २०१७ दरम्यान लंडनच्या विंबल्डन ह्या उपनगरात भरवण्यात आली.

## विजेते 
### पुरूष एकेरी 
### महिला एकेरी 
*  **गार्बीन्या मुगुरूझा*' ने  व्हिनस विल्यम्सला ७-५, ६–० असे हरवले.

### पुरूष दुहेरी 
### महिला दुहेरी 
### मिश्र दुहेरी 
## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ

*
युजेनी बुशार

**युजेनी** *जिनी* **बुशार** (२५ फेब्रुवारी, १९९४:मॉंत्रिआल, कॅनडा - ) ही एक केनेडियन टेनिस खेळाडू आहे.

वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:कॅनडाच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आंद्रेया सेस्तिनी ह्लावाच्कोव्हा

**आंद्रेया ह्लावाच्कोव्हा** (१० ऑगस्ट, १९८६:प्लझेन, चेक प्रजासत्ताक - ) ही एक चेक प्रजासत्ताकची टेनिस खेळाडू आहे.

## बाह्य दुवे
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:चेक प्रजासत्ताकच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जोसेफ हुकर

सर जोसेफ डाल्टन हुकर (जन्म : इंग्लंड, ३० जून १८१७;  - इंग्लंड, १० डिसेंबर १९११) हे एक वनस्पतीशास्त्रज्ञ होते. त्यांनी वनस्पतींच्या संशोधनासाठी जगभर भ्रमण करून वनस्पती वर्गीकरणाची पद्धत विकसित केली. ग्लासगो विद्यापीठातून वैद्यकीय पदवी प्राप्त केल्यानंतर लगेच १८३९ ते ६० या दरम्यान सर हुकर यांनी ‘इरॅबस’ आ​णि ‘टेरर’ या जहाजांतून वनस्पती शास्त्रज्ञ या नात्याने अंटार्टिका खंडाची सफर केली. नंतर ‘बॉटनी ऑफ अंटार्टिका व्हॉयेज’ या ग्रंथातून अंटार्टिका खंडावरील वनस्पतींचे विवेचन सादर केले. 

## विविध देशांतील वनस्पतींचा अभ्यास
१८६४ साली न्यू झीलंडच्या सफरीनंतर ‘हॅंडबुक ऑफ न्यू झीलंड फ्लोरा’ या ग्रंथातून न्यू झीलंडमधील वनस्पतींचे विवेचन सादर केले, तर सन १८७२ ते १८९७ या काळात त्यांनी भारतीय उपखंडातील वनस्पतींवर संशोधन केले. जॉर्ज बेंथम या सहयोगी शास्त्रज्ञाबरोबर लिहिलेल्या ‘जेनेरा प्लॅंटारम’ या गाजलेल्या पुस्तकातून वनस्पती वर्गीकरणाची पद्धती त्यांनी सादर केली.

वनस्पती वर्गीकरणाचा पाया घालणाऱ्या सर हुकरने भारतीय उपखंडात दूरवर भ्रमंती करून हिमालयातील दुर्मीळ वनस्पती सर्वप्रथम जगापुढे आणल्या. त्यांनी विस्तृत संशोधन करून ‘फ्लोरा ऑफ ब्रिटिश इंडिया’ या ग्रंथातून भारतीय उपखंडातील सपुष्प वनस्पती प्रजातींची नोंद व वर्गीकरण सादर केले. 

सर हुकर यांनी हिमालयातील वनस्पतींवर लिहिलेल्या ‘हिमालयन जर्नल्स’ या पुस्तकात दार्जिलिंग व सिक्कीममधील घनदाट जंगलांबाबत व हिमालयातील दुर्मीळ प्रजातींबाबत विस्तृत विवेचन आहे. 

वयाच्या ९१व्या वर्षीही ते भारतीय उपखंडातील हिमालयीन भूभागात आढळणाऱ्या ‘बाल्सम’ प्रजातीच्या वनस्पतींवर संशोधन करीत होते. हिमालयातील सुप्रसिद्ध ‘ऱ्होडोडेंड्रॉन’ वनस्पतीवरील सर जोसेफ हुकर यांचे कार्य अनमोल आहे.

## एकूण कार्य
सर जोसेफ हुकर यांनी जागतिक स्तरावर वनस्पतीविज्ञानाच्या विकासासाठी तळमळीने काम केले. जागतिक स्तरावर सर हुकर यांनी वनस्पती उद्यानांचे जाळे निर्माण केले. ब्रिटनमधील लंडन ते ऑस्ट्रेलियातील सिडनी असा त्यांचा पसारा आहे. भारतातील कलकत्ता ते वेस्ट इंडीजमधील त्रिनिदाद अशा विविध देशांतील वनस्पती उद्यानांचा जोसेफ हुकर यांनी परस्परांशी समन्वय घडवून आणला. जगातील विविध भागांत आढळून येणाऱ्या वनस्पती प्रजातींचे संकलन करण्याचे काम त्यांनी केले.

जोसेफ हुकर हे उत्क्रांतिवादाचे जनक चार्ल्स डार्विनचे समकालीन होते व डार्विनच्या सिद्धान्ताला पाठिंबा देणारे ते पहिले शास्त्रज्ञ होते.

वर्ग:वनस्पती
वर्ग:शास्त्रज्ञ
वर्ग:वनस्पतीशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १८१७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९११ मधील मृत्यू
क्वेता पेश्के

**क्वेतोस्लावा पेश्केओव्हा** तथा **क्वेता पेश्के** (पूर्वाश्रमीचे नाव:क्वेतोस्लावा हर्डलिच्कोव्हा;९ जुलै, १९७५:प्राग, चेक प्रजासत्ताक - ) ही एक चेक प्रजासत्ताकची टेनिस खेळाडू आहे.

वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:चेक प्रजासत्ताकच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ॲशली बार्टी

**ॲशली बार्टी** (२४ एप्रिल, १९९६) ही एक ऑस्ट्रेलियन टेनिस खेळाडू आहे.

वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे टेनिस खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ज्योती चांदेकर

**ज्योती चांदेकर** या एक मराठी नाट्य-चित्रपट अभिनेत्री होत्या. त्यांचे निधन १६ ऑगस्ट २०२५ रोजी झाले. त्या अभिनेत्री तेजस्विनी पंडितच्या आई होत्या.

## चित्रपट
* गुरू (२०१६)
* ढोलकी (२०१५)
* तिचा उंबरठा
* दमलेल्या बाबाची कहाणी
* पाऊलवाट (२०११)
* मी सिंधुताई सपकाळ (२०१०) 
* सलाम (२०१४)
* सांजपर्व (२०१४)

## मालिका
* छत्रीवाली
* ठरलं तर मग!

## नाटके
* मिसेस आमदार सौभाग्यवती

## पुरस्कार
* नाट्य परिषदेच्या पुणे शाखेतर्फे जीवनगौरव पुरस्कार (२०१७)
* तेजस्विनी पंडित आणि आई ज्योती चांदेकर या दोघांना झी गौरव पुरस्कार २०१५

वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एलेना बोव्हिना

**एलेना ओलेगोव्ना बोव्हिना** (१० मार्च, १९८३:मॉस्को, रशिया - ) ही रशियाची टेनिस खेळाडू आहे.

वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:रशियाच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पाओला सुआरेझ

**पाओला सुआरेझ** (२३ जून, १९७६:पेर्गामिनो, आर्जेन्टिना - ) ही आर्जेन्टिनाची टेनिस खेळाडू आहे.

वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:आर्जेन्टिनाच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मॅकडोनेल डग्लस

**मॅकडोनेल डग्लस** ही एक अमेरिकन विमाने व अंतरिक्षप्रवासाशी निगडित साधने बनविणारी संरक्षण कंत्राटदार कंपनी होती. या कंपनीची रचना डग्लस एरक्राफ्ट कंपनी आणि मॅकडोनेल एरक्राफ्ट या दोन कंपन्यांच्या एकत्रीकरणाने १९६७मध्ये झाली. १९९७मध्ये बोईंगने ही कंपनी विकत घेतली. दरम्यानच्या तीस वर्षांत मॅकडोनेल डग्लसने डीसी-१० आणि एफ-१५ ईगल सारखी अनेक प्रवासी आणि लढाऊ विमानांची रचना आणि उत्पादन केले.

या कंपनीचे मुख्यालय सेंट लुइस लॅंबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर होते.

वर्ग:विमान उत्पादक कंपन्या
वर्ग:अमेरिकेमधील नामशेष कंपन्या
वर्ग:अमेरिकेमधील कंपन्या
व्हर्जिन अटलांटिक

**व्हर्जिन अटलांटिक** ही एक ब्रिटिश विमानवाहतूक कंपनी आहे. इंग्लंडच्या दक्षिण भागातील क्रॉली शहरात मुख्यालय असलेल्या या कंपनीचे मुख्य तळ लंडन हीथ्रो, लंडन गॅटविक आणि मँचेस्टर आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर आहेत. येथून व्हर्जिन अटलांटिक जगातील मोठ्या शहरांना विमानसेवा पुरवते.

व्हर्जिन अटलांटिकची ५१% मालकी व्हर्जिन अटलांटिक लिमिटेड या वेगळ्या कंपनीकडे तर ४९% मालकी डेल्टा एर लाइन्सकडे आहे.

२०१२ साली व्हर्जिन अटलांटिकने ५४ लाख प्रवाशांची ने-आण केली होती.

वर्ग:युनायटेड किंग्डममधील विमानवाहतूक कंपन्या
वर्ग:स्कायटीम
सेपांग

**सेपांग** हा मलेशियाच्या सेलांगोर राज्यातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र सलाक तिंगी असून २०१० च्या जनगणनेतील अंदाजानुसार या जिल्ह्यात २,१२,०५० व्यक्ती राहतात.

## हे सुद्धा पहा
* सेपांग इंटरनॅशनल सर्किट‎

वर्ग:मलेशियाचा भूगोल
वर्ग:सेलांगोर राज्य
बलभीम महाराज

= प.पू.संत श्री. बलभीम महाराज  साडेकर =
तीन पिढ्या ज्या देशमुख घराण्यात मारुतीची उपासना सातत्याने केली जात होती. त्या घराण्यात श्रीमारूतीच्या कृपाप्रसादाने दि.९ एप्रिल १८५३, चैत्र शुद्ध प्रतिपदा, गुडीपाडवा या सुमुहूर्तावर ज्या बालकाचा जन्म झाला, ते हे बलभीम महाराज साडेकर(देशमुख). सोलापूर जिल्ह्यातील करमाळा तालुक्यातील 'साडे'या गावी त्यांचा जन्म झाला. हे घराने वारकरी सांप्रदायातील, सहाजिकच पांडुरंगाची उपासना होतीच. वयाच्या २१ व्या वर्षी खामगाव येथे पांडुरंगाने फकीररूपाने त्यांना दर्शन दिले व त्यानंतर एकदा कठीण प्रसंगी रावजी कासार रूपाने त्यांना पंढरपूरी नेले. "देव दावी ऐसा कोण भेटे गुरू | तयाचे उपकार माझे माथा ||" सद्गुरू शोधार्थ सन १८९६ मध्ये साडेगाव सोडले व पायी नाशिकमार्गे इंदूरला आले. तेथे प.पू.परंमश्रेष्ठ श्री लक्ष्मण महाराज यांनी त्यांचेवर कृपा केली, त्यावेळी त्यांचे वय होते ४३ वर्षे. त्यानंतर आजीवन त्यांनी ज्ञानभक्तीपर मार्गाने, कथा-प्रवचनाद्वारे, उज्जैन, सुजालपूर, सारंगपूर, नरसिंगगड, देवास इ.मध्यप्रदेशातील गावात व महाराष्ट्रात साडेगाव, करमला, सोलापूर पंढरपूर, पुणे इ ठिकाणी गुरूकार्य विस्तार केला. पुण्यामधील ह.भ.प.ल.रा.पांगारकर, डेक्कन कॉलेजमधील प्रो.भानू, प्र.धोंडो केशव कर्वे, श्री केशवराव खाजगीवाले इ.मंडळींनी त्यांचे शिष्यत्व स्वीकारले होते. मध्यप्रदेशातील भोपाळजवळील नरसिंहगड येथे भाद्रपद वध्य १,'इंदिरा एकादशी', दि.९ ओक्टोंबर १९०९ रोजी रात्री ९ वाजता यांनी आपला देह वयाचे ५६ वे वर्षी पंचत्वात विलीन केला. इथेच त्यांची समाधी असून हे स्थान "न राहतायते राहावी | भ्रमतयाते बैसवी | थापटून चेववी विरक्तीते ||" या श्री ज्ञानेश्वरमहाराजांनी वर्णन केल्याप्रमाणे आहे. त्याचप्रमाणे येथे "निरंतर नाही | तरी आली गेली काही | होतु का मयूरेही | आम्हीना न म्हनो" याप्रमाणे मयूर, कोकिळ आदिकरून पक्षी मंजुळ रव मधून करीत असतात. प.पू.बलभीममहाराजांनी आमरण सद्गुरू परंपरेचा भागवतधर्म व दत्तसंप्रदाय प्रतिपाळला. याचे प्रत्यंतर त्यांच्या अभंगरचनेत व त्यांनी निरनिराळ्या गावच्या भक्तांना पाठविलेल्या व आज उपलब्ध असलेल्या ६९ पत्रामधून येते. संतकवी श्री दसगणू महाराज आपल्या "श्रीभक्तिसारामृत" ग्रंथात प.पू.बलभीम महाराजांविषयी लिहितात. 

## "स्वानुभवी अध्यात्ममांडणी | करणे बलभीमबुवांनी | 
## हा अध्यात्मवेत्ता यासम कोणी | झाला न या शतकात | 
## हा ज्ञानामबरीचा सविता'| भाद्रपदी झाला मावळता | 
## वद्य एकादशी असता | शके १८३१| 
## त्या 'बलभीम ज्ञानमार्तंडास' | शरण सर्वदा 'गणूदास'| 
## समर्था माझ्या त्रितापास | कृपाकटाक्षे हरण करा ||"
धमेक स्तूप

**धमेक स्तूप** (**धमेख स्तूप**) हा एक प्रचंड आणि भक्कम स्तूप आहे. तो भारतातील उत्तर प्रदेश राज्यातल्या वाराणसी शहरापासून १३ कि.मी. अंतरावर असलेल्या सारनाथ या गावात आहे.

## इतिहास 
इ.स.पू. २४९ मध्ये महान मौर्य सम्राट अशोक यांनी या स्तूपाचे आणि काही इतर स्मारकांचे बांधकाम इथे केले आहे. ते तीर्थयात्रा करत इथे आले होते, याची आठवण म्हणून हे काम केले गेले होते. या धमेक स्तूपाचे पहिले बांधकाम होते, तिथे इ.स. ५०० मध्ये नव्याने बांधकाम केले गेले. अगदी सुरुवातीला हे स्तूप, ‘बाजूने गोलाकारात मोठेमोठे दगड लावलेला मातीचा गोलाकार ढीग’ म्हणावेत अशा स्वरूपाचे होते.

बुद्ध आणि त्यांचे काही शिष्यांच्या अस्थींचे आणि इतर काही अवशेषांचे जतन करण्यासाठी सम्राज अशोकांनी हे स्तूप बांधले होते. या ठिकाणीच्या जवळच, ज्यावर आज्ञापत्र केरले गेले आहे, असा अशोकस्तंभ उभा आहे. हरिणांसाठी राखीव असणाऱ्या एका वनामध्ये (ऋषिपट्टण), तिथे बुद्धांनी स्वतःला संबोधी म्हणजेच पूर्णज्ञान पिराप्त झाल्यावर आपल्या पाच शिष्यांना पहिले प्रवचन दिले होते आणि निर्वाणाकडे जाणारा आठ पदरी मार्ग अष्टांगिक मार्ग विशद करून सांगितला होता, त्या जागेची खूण म्हणून ‘धमेक स्तूप’ अभारला गेला आहे. सहा वेळा या स्तूपाचा आकार वाढवला गेला; पण त्याचा वरचा भाग मात्र अजूनही अपूर्णावस्थेतच आहे. इ.स. ६४० साली सुआनझॅंग याने सारनाथला भेट दिली होती. तेव्हा त्याने अशी नोंद करून ठेवली होती की, या ठिकाणी १,५०० पेक्षाही जास्त धर्मोपदेशकांची वसाहत होती. आणि मुख्य स्तूपाची उंची जवळजवळ ३०० फूट म्हणजे ९१ मीटर एवढी होती.

## वर्तमान स्थिती 
सध्या अस्तित्वात असलेला धमेक स्तूप हा विटा व दगड वापरून बांधलेला आहे. त्यांची उंची ४३.६ मीटर एवढी आहे आणि व्यास २८ मीटर इतका आहे. सारनाथमधील ही सर्वात भक्कम आणि मोठी वास्तू आहे. सम्राट अशोकांनी केलेल्या मूळ बांधकामातील तळघर मात्र अजूनही व्यवस्थित टिकून आहे. त्याचा दगडी पृष्ठभाग पटाशीने तासलेला आहे आणि त्यावर गुप्त काळातल्या प्रचलित शैलीत कोरलेली नाजूक फुलांची नक्षी आहे. पूर्ण भिंतीवर माणसांच्या आणि पक्ष्यांच्या अतिशय अप्रतिम अशा आकृत्या कोरलेल्या आहेत आणि ब्राह्मी लिपीमध्ये काही मजकूरही केरलेल्या आहे.

## चित्रदालन 

File:Stupas around the Dhamekh Stupa, Sarnath.jpg|धमेक स्तूप, सारनाथ
Image:History of Dhamekh Stupa on Stone.jpg | दगडावर धमेक स्तूपाचा इतिहास

File:Dhamekh Stupa close-up, Sarnath.jpg|Dhamekh Stupa close-up, Sarnath
File:Dhamekh Stupa close up.jpg | Dhamekh Stupa wall Close Up
FilStupa]] wall Close Up

## हे सुद्धा पहा 
*सांचीचा स्तूप

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:भारतातील स्तूप
वर्ग:मौर्य साम्राज्य
वर्ग:वाराणसी जिल्हा
वर्ग:उत्तर प्रदेशातील बौद्ध विहारे
२०१२ मलेशियन ग्रांप्री

**२०१२ मलेशियन ग्रांप्री** (अधिकृत **पेट्रोनास मलेशियन ग्रांप्री**) ही एक फॉर्म्युला वन शर्यत आहे, जी २५ मार्च, २०१२ रोजी कुलालंपूर येथील सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट येथे आयोजित करण्यात आली. ही शर्यत २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामाची दुसरी शर्यत आहे.

५६ फेऱ्यांची ही शर्यत फर्नांदो अलोन्सो ने स्कुदेरिआ फेरारीसाठी जिंकली. सर्गिओ पेरेझ ने दुसऱ्या क्रमांकावर उपविजेता होत सौबर-स्कुदेरिआ फेरारीसाठी ही शर्यत जिंकली व लुइस हॅमिल्टन ने गत विजेता व तिसरा क्रमांकावर मॅकलारेन-मर्सिडिज-बेंझसाठी ही शर्यत जिंकली.

## निकाल
### पात्रता फेरी
### मुख्य शर्यत
## निकालानंतर गुणतालिका
### चालक अजिंक्यपद गुणतालिका
### कारनिर्माता अजिंक्यपद गुणतालिका
## हे सुद्धा पहा 
# फॉर्म्युला वन
# मलेशियन ग्रांप्री
# २०१२ फॉर्म्युला वन हंगाम
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी
# फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:मलेशियन ग्रांप्री
वर्ग:२०१२ फॉर्म्युला वन हंगाम
मध्य इलिनॉय प्रादेशिक विमानतळ

इवलेसे

**मध्य इलिनॉय प्रादेशिक विमानतळ**  अमेरिकेच्या इलिनॉय राज्यातील मॅकलीन काउंटीतील विमानतळ आहे. ब्लूमिंग्टन पासून तीन मैल पूर्वेस आणि नॉर्मल शहरापासून आग्नेयेस आहे. येथून अमेरिकेतील मोजक्या शहरांना प्रवासी आणि मालवाहतूक सेवा उपलब्ध आहे. येथील बव्हंश प्रवासी अमेरिकन एरलाइन्स आणि डेल्टा एरलाइन्सचा वापर करतात.

वर्ग:अमेरिकेतील विमानतळ
विमानतळ
लग्न नावाची गोष्ट

**लग्न नावाची गोष्ट** हा म्हाळसाकांत कौसडीकर करत असलेला एक मराठी एकपात्री नाट्यप्रयोग आहे.

## बाज
लग्न हा विषय विविध पैलू आणि पदर असणारा एक विषय आहे. लग्नसंबंधातील नात्यांभोवती फिरणारे प्रश्न आणि त्यांच्या उत्तरांचा वेध घेणारे हे ‘लग्न नावाची गोष्ट’ नावाचे एकपात्री नाटक आहे. नाटकाचे लेखन म्हाळसाकांत कौसडीकरांचे असून ते यात ३६ पात्रांच्या भूमिका करतात. प्रत्येक पात्राची देहबोली, आवाज व हावभाव यांना अंगभूत अभिनयकौशल्याची जोड देत म्हाळसाकांत एक वेगळाच नाट्यानुभव देतात.

लग्नानंतर प्रत्येकाच्या आयुष्यात होणारे बदल या नाट्यातून विनोदी पद्धतीने उलगडण्यात येतात.  नवरा-बायकोचे नाते, सासू-सुनेच्या नात्यातला कडवटपणा, मुलीचे लग्न झाल्यावर तिला सासरी पाठवताना पाणावणारे डोळे या गोष्टींतला विनोद कौसडीकर सादर करतात. तरुण वयातील अजयची कथा सांगत कौसडीकर मंचावर प्रवेश करतात. त्यानंतर त्याचे आई-वडील, सासू-सासरे, वयस्क शेजारी, ४० वर्षांतंतरचा अजय अशी ३६ पात्रे ते साकारतात

वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
मगध

**मगध साम्राज्य** हे प्राचीन भारतातील एक बलाढ्य राज्य व सोळा महाजनपदांपैकी एक राज्य होते. याच्या सीमा आधुनिक भारतातील बिहार, झारखंड, उत्तर प्रदेश व नेपाळच्या काही भागापर्यंत होत्या. सम्राट बिंबिसार या साम्राज्याचा संस्थापक होता.

हर्यक वंश (इ.स.पू. ५४५ ते इ.स.पू. ४१२) या वंशाचा सर्वात प्रराक्रमी राजा बिंबिसार होता. बिंबिसारचे उपनाव श्रेनिक होते. या राजाने गिरिव्रजला आपली राजधानी बनवले. याने कोसल व वैशाली या राजघराण्यासोबत/राजपरिवारासोबत वैवाहिक संबध कायम ठेवले. त्याची पहिली पत्नी कोशल देवी कोसलचा राजा प्रसेनजीतची बहिण होती. ज्यामुळे त्याला काशी नगराचे राजस्व मिळाले. त्याची दुसरी पत्नी चेल्लना ही चेटकची बहीण होती. त्या नंतर त्याने मद्र देशाची राजकुमारी क्षेमा सोबत विवाह केल्यांमुळे त्याला मद्र देशाचे सहयोग व समर्थन मिळाले. माहबग जातक मध्ये बिंबिसाराच्या ५०० पत्नींचा उल्लेख आढळतो.

## प्रशासन
कुशल प्रशासनावर सर्वप्रथम बिंबिसारने जोर दिला. बिंबिसार स्वतः शासनाच्या समस्यांमध्ये रूची घेत होता. त्याच्या राजसभेमधे ८० हजार गावाचे प्रतिनिधी भाग घेत असत असे माहबग जातक मध्ये सांगितले आढळले. पुराणांनुसार बिंबिसाराने जवळपास २८ वर्षे मगधावर राज्य केलेले आहे.  

वर्ग:महाजनपदे
वर्ग:भारतातील प्राचीन राज्ये
वर्ग:भारतीय साम्राज्ये
नितीन आखवे

नितीन आखवे (जन्म : इ.स. १९६४,  - अंधेरी-मुंबई, ८ एप्रिल. इ.स. २०१२) हे एक मराठी गीतकार होते. 

आखवे यांनी आयडीबीआय बँकेत नोकरी करताना आपल्या काव्यलेखनाचा छंद कायम जोपासला. 

## नितीन आखवे यांनी लिहिलेली लोकप्रिय भावगीते आणि त्यांचे गायक
* कधी रिमझिम झरणारा आला ऋतू आला (गायक - सुरेश वाडकर; संगीत - श्रीधर फडके)
* फुलले रे क्षण माझे फुलले रे (गायिका - आशा भोसले; संगीत - श्रीधर फडके; राग - पहाडी)
* मी राधिका, मी प्रेमिका (गायिका - आरती अंकलीकर-टिकेकर; संगीत - श्रीधर फडके, राग - मधुकंस; चित्रपट - तेजोमय नाद ब्रह्म हे)

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
काळी हळद

**काळी हळद** (शास्त्रीय नाव:Curcuma caesia) हा एक मसाल्याचा पदार्थ आहे.

या वनस्पतीची लागवड बंगालमध्ये होते. याचे ताजे गठ्ठे फिक्कट पिवळे असतात. मुख्य गठ्ठ्याचे बाजूचे गठ्ठे आल्यासारखे दिसतात. बाजारांत मिळणारे गठ्ठे काळसर करडे असून त्यांवर गोल कडीं असतात. आंतून करडा काळा रंग, फारच कठीण व शिंगासारखे, ह्याच्या पातळ चकत्या करड्या नारिंगी रंगाच्या; वास व रुची कापरासारखी. बंगालमधे ताजे गठ्ठे हळदीसारखे वापरतात.

याचे गुणधर्म कचोऱ्यासारखे असतात.

बंगालमध्ये याचे उटणे करतात. अंगाला येणाऱ्या घामावर उपाय म्हणून हे उटणे वापरतात.

## संदर्भ
* ओषधीसंग्रह - डॉ. वा.ग.देसाई.

वर्ग:मसाल्याचे पदार्थ
त्रिरश्मी बुद्ध लेणी (पुस्तक)

**त्रिरश्मी बुद्ध लेणी** हे त्रिरश्मी लेणी विषयीचे एक मराठी पुस्तक आहे. अतुल भोसेकर यांनी लिहिलेले हे पुस्तक नाशिकच्या बौद्ध साहित्य प्रसारक मंडळाच्या बौद्ध लेण्यांवरती पुस्तकशृंखलेतील पहिले पुस्तक आहे. या पुस्तकात त्रिरश्मी लेण्यांचा इतिहास आणि चित्रे आहेत.

वर्ग:लेणी
वर्ग:पुस्तके
वर्ग:बौद्ध साहित्य
वर्ग:मराठी पुस्तके