open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कन्यादान (नाटक)

**कन्यादान** हे मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक अत्यंत प्रभावी आणि वादग्रस्त ठरलेले सामाजिक नाटक आहे. १९८३ मध्ये रंगभूमीवर आलेल्या या नाटकाने भारतीय समाजव्यवस्थेतील जातीयता, वर्गकलह आणि आदर्शवादाचे अपयश यावर परखड भाष्य केले आहे. या नाटकाला १९८४ मध्ये सरस्वती सन्मान देऊन गौरविण्यात आले होते ।

## कथानक 
नाटकाचे कथानक एका आदर्शवादी उच्चवर्णीय कुटुंबाभोवती फिरते. नाटकाचे नायक *नाथ देवळालीकर* हे एक गांधीवादी नेते आणि आमदार आहेत. त्यांची मुलगी *ज्योती* एका दलित तरुण *अरुण आठवले*शी लग्न करण्याचा निर्णय घेते. अरुण हा एक उदयोन्मुख कवी असून तो आक्रमक विचारांचा आहे.

देवळालीकर आपल्या लोकशाहीवादी आणि समतावादी विचारांमुळे या विवाहास आनंदाने संमती देतात. मात्र लग्नानंतर अरुणचे हिंसक आणि शोषक स्वरूप समोर येते. तो ज्योतीला शारीरिक आणि मानसिक त्रास देऊ लागतो. अशा परिस्थितीत नाथ देवळालीकर यांच्या वैचारिक भूमिकेची आणि त्यांच्या आदर्शवादाची होणारी कसोटी तेंडुलकरांनी या नाटकात मांडली आहे.।

## प्रमुख पात्रे 
* नाथ देवळालीकर: एक आदर्शवादी वडील आणि राजकीय नेते.
* सेवा देवळालीकर: नाथ यांची पत्नी, जी वास्तववादी आहे.
* ज्योती: नाथ यांची मुलगी, जी आपल्या निर्णयावर ठाम राहते.
* अरुण आठवले: एक दलित कवी आणि ज्योतीचा पती.

## नाटकातील संघर्ष 
कन्यादानमध्ये प्रामुख्याने दोन प्रकारचे संघर्ष दिसून येतात. पहिला संघर्ष हा दोन वेगवेगळ्या सामाजिक स्तरांमधील (उच्चवर्णीय विरुद्ध दलित) आहे, तर दुसरा संघर्ष हा आदर्शवाद (नाथ देवळालीकर) विरुद्ध कटू वास्तव (अरुण आठवले) यांच्यातील आहे. अरुणचे पात्र हे केवळ एका व्यक्तीचे नसून ते शतकानुशतके सोसलेल्या अन्यायातून निर्माण झालेल्या रागाचे प्रतीक आहे.।

## टीका आणि प्रतिसाद 
या नाटकावरून समाजात मोठे वादंग निर्माण झाले होते. विशेषतः दलित पँथर आणि इतर सामाजिक संघटनांनी यातील *अरुण* या पात्राच्या चित्रणावर आक्षेप घेतला होता. तेंडुलकरांनी दलितांचे चित्रण हिंसक केले आहे, अशी टीका झाली. मात्र दुसरीकडे अनेकांनी हे नाटक मानवी स्वभावाचे आणि समाजातील दंभाचे दर्शन घडवणारे असल्याचे सांगून त्याचे स्वागत केले ।

## पुरस्कार 
* १९८४: सरस्वती सन्मान (भारतीय साहित्यातील सन्मान).
* महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:सामाजिक नाटके
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील पुस्तके
वर्ग:सरस्वती सन्मान प्राप्त साहित्य
गृहस्थ

गृहस्थ
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:रिकामी पाने
माणूस नावाचे बेट

**माणूस नावाचे बेट** हे भारतीय रंगभूमीवरील थोर नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक सामाजिक नाटक आहे. १९५० च्या दशकात लिहिलेले हे नाटक मराठी रंगभूमीवरील वास्तववादी प्रवाहाचा एक महत्त्वाचा टप्पा मानले जाते. या नाटकाद्वारे तेंडुलकरांनी महानगरीय जीवनातील माणसाचे एकाकीपण आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबाची विदारक ओढाताण मांडली आहे.।

## कथानक आणि विषय 
या नाटकाचे कथानक मुंबईसारख्या महानगरातील एका चाळीत राहणाऱ्या मध्यमवर्गीय कुटुंबाभोवती फिरते. कुटुंबातील प्रत्येक व्यक्ती स्वतःच्या इच्छा, आकांक्षा आणि दुःखाच्या कोषात अडकलेली आहे. एकाच घरात एकत्र राहूनही ही माणसे एकमेकांपासून मानसिकदृष्ट्या कशी दूर आहेत, हे या नाटकाच्या शीर्षकातून (प्रत्येक माणूस म्हणजे एक स्वतंत्र *बेट*) स्पष्ट होते.।

आर्थिक चणचण, बेकारी आणि सामाजिक बंधने यामुळे तरुण पिढीची होणारी घुसमट आणि त्यातून येणारी हतबलता याचे चित्रण तेंडुलकरांनी अत्यंत प्रभावीपणे केले आहे. या नाटकात तेंडुलकरांनी मध्यमवर्गीय जीवनाचे कोणतेही उदात्तीकरण न करता, चाळीतील जीवनाचे उग्र आणि नग्न वास्तव मांडले आहे.

## प्रयोग आणि वारसा 
१९५० च्या दशकात जेव्हा मराठी रंगभूमीवर रोमँटिक आणि संगीत नाटकांचा प्रभाव होता, तेव्हा या नाटकाने प्रेक्षकांना वास्तवाची जाणीव करून दिली. सत्यदेव दुबे यांनी तेंडुलकरांच्या अशा वास्तववादी नाटकांना प्रायोगिक रंगभूमीवर मोठे व्यासपीठ मिळवून दिले 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:सामाजिक नाटके
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील पुस्तके
अंकुर (चित्रपट)

**अंकुर** हा एक १९७५ साली प्रदर्शित झालेला एक बॉलिवूड चित्रपट आहे. श्याम बेनेगल ह्यांनी दिग्दर्शित केलेला हा पहिलाच चित्रपट होता. बॉलिवूड अभिनेत्री शबाना आझमी व प्रसिद्ध कन्नड अभिनेता अनंत नाग ह्यांनी अंकुरमधून हिंदी चित्रपट कारकीर्दीची सुरुवात केली.

अंकुर तिकीट खिडकीवर यशस्वी ठरला व त्याला ३ राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसह एकूण ४३ राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले. २४व्या बर्लिन आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवामध्ये अंकुरला सुवर्णपदकासाठी नामांकन मिळाले होते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इ.स. १९७५ मधील हिंदी चित्रपट
मधल्या भिंती

**मधल्या भिंती** हे मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी त्यांच्या लेखनाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात लिहिलेले एक महत्त्वाचे सामाजिक नाटक आहे. १९५० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आलेल्या या नाटकाने मध्यमवर्गीय कुटुंबातील अंतर्गत कलह आणि व्यक्ती-व्यक्तींमधील मानसिक अंतराचे दर्शन घडवले. तेंडुलकरांच्या वास्तववादी नाट्यलेखनाची बीजे या नाटकात स्पष्टपणे दिसून येतात.

## कथानक आणि विषय 
या नाटकाचे शीर्षक *मधल्या भिंती* हे प्रतीकात्मक आहे. एकाच घरात राहणाऱ्या, एकाच रक्ताच्या नात्यात असलेल्या माणसांच्या मनात एकमेकांबद्दल उभ्या राहिलेल्या अदृश्य भिंतींचे चित्रण यात केले आहे. आर्थिक ओढाताण, पिढ्यांमधील विचारांचे अंतर आणि एकमेकांबद्दलचा अविश्वास यामुळे कौटुंबिक स्वास्थ्य कसे बिघडते, हे तेंडुलकरांनी अत्यंत प्रभावीपणे मांडले आहे.

नाटकातील पात्रे ही मध्यमवर्गीय कुटुंबाचे प्रतिनिधित्व करतात. त्यांच्यातील संवादामधून त्यांच्या मनातील घुसमट आणि कडवटपणाही दिसून येतो. तेंडुलकरांनी मध्यमवर्गीय जीवनाचे उदात्तीकरण न करता ते जसे आहे तसे, ओबडधोबड मांडले आहे.

## ऐतिहासिक महत्त्व 
हे नाटक मराठी रंगभूमीवर संगीत नाटकांचा प्रभाव कमी होऊन वास्तववादी नाटके आपली जागा निर्माण करत होती अशा सुमारास लिहिले गेले. माणूस नावाचे बेट आणि श्रीमंत यांसारख्या नाटकांच्या रांगेत *मधल्या भिंती* या नाटकाने तेंडुलकरांची स्वतंत्र ओळख निर्माण होण्यास मदत झाली.।

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:सामाजिक नाटके
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील पुस्तके
अजगर आणि गंधर्व

**अजगर आणि गंधर्व** हे मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक वैशिष्ट्यपूर्ण नाटक आहे. ही एक एकांकिका आहे. हे नाटक मानवी स्वभावातील विविध पदर आणि परस्परविरोधी प्रवृत्तींचे दर्शन घडवते. तेंडुलकरांनी त्यांच्या लेखनात नेहमीच माणसातील हिंसक आणि सुसंस्कृत अशा दोन्ही बाजूंचा शोध घेतला आहे, त्याचेच प्रतिबिंब या नाटकात उमटलेले दिसते ।

## कथानक आणि स्वरूप 
या नाटकाचे शीर्षक *अजगर* आणि *गंधर्व* अशा दोन टोकाच्या प्रतिकांवर आधारित आहे. अजगर हा सुस्तपणा, विळखा आणि क्रूरतेचे प्रतीक मानला जातो, तर गंधर्व हा कला, सौंदर्य आणि उच्च अभिरुचीचे प्रतीक आहे. एकाच व्यक्तीमध्ये किंवा समाजात या दोन्ही प्रवृत्ती कशा प्रकारे अस्तित्वात असतात, याचे चित्रण तेंडुलकरांनी अत्यंत सूक्ष्मपणे केले आहे ।

या नाटकाची मांडणी प्रायोगिक स्वरूपाची असून त्यात मानवी मनाच्या गुंतागुंतीचा अभ्यास दिसून येतो. नाटकातील पात्रे ही सरळ रेषेत नसून ती करड्या छटा असलेली (Grey Shades) आहेत. यातील संवादशैली धारदार असून ती मध्यमवर्गीय मानसिकतेवर प्रहार करते. सत्तेचे राजकारण केवळ बाहेरच्या जगात नसून ते घराघरात आणि माणसांच्या मनातही कसे चालते, याचे दर्शन हे नाटक घडवते.

## नाट्यविषय आणि मांडणी 
तेंडुलकरांच्या इतर नाटकांप्रमाणेच याही नाटकात प्रस्थापित समाजव्यवस्थेतील ढोंगीपणावर भाष्य करण्यात आले आहे. व्यक्तीचे स्वातंत्र्य आणि त्याच्यावर असणारे सामाजिक बंधने यातील संघर्षाला तेंडुलकरांनी या नाटकातून वाचा फोडली आहे.।

## प्रयोग 
या नाटकाचे प्रयोग मुख्यत्वे मराठी प्रायोगिक रंगभूमीवर झाले असून अभ्यासकांसाठी हा एक महत्त्वाचा विषय ठरला आहे. तेंडुलकरांच्या घाशीराम कोतवाल किंवा सखाराम बाईंडर इतकी लोकप्रियता जरी या नाटकाला मिळाली नसली तरी साहित्यिक मूल्य आणि विषयाच्या मांडणीमुळे हे नाटक महत्त्वाचे मानले जाते।

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:इ.स. १९९३ मधील पुस्तके
कावळ्याची शाळा

**कावळ्याची शाळा** हे मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक नाटक आहे. हे नाटक प्रामुख्याने उपरोधिक शैलीत असून ते मानवी समाजातील विसंगतींवर भाष्य करते. जरी हे नाटक अनेकदा बालनाट्य म्हणून ओळखले जात असले तरी त्यातील आशय आणि त्यातील सामाजिक टीका मोठ्यांनाही अंतर्मुख करणारी आहे.।

## कथानक आणि विषय 
या नाटकाचे कथानक कावळ्यांच्या एका काल्पनिक शाळेभोवती फिरते. या शाळेत कावळ्यांना *कावळेपण* शिकवले जाते. या द्वारे लेखकाने मानवी शिक्षण पद्धतीतील दोष दाखवले आहेत.. तेंडुलकरांनी या नाटकाद्वारे समाजातील दांभिकता, शिक्षणातील साचेबद्धपणा आणि नैसर्गिक प्रवृत्ती दाबून कशा प्रकारे कृत्रिम शिस्त लादली जाते, याचे चित्रण केले आहे  शाळेची व्यवस्था ही समाजातील प्रस्थापित सत्तेचे प्रतीक म्हणून वापरली गेली आहे ।

नाटकातील संवाद साधे परंतु मार्मिक आहेत. कावळ्यांच्या हालचाली आणि त्यांच्या भाषेचा वापर करून लेखकाने मानवी व्यवहारातील क्रूरता आणि हास्यास्पद गोष्टींवर बोट ठेवले आहे.

## सादरीकरण आणि प्रतिसाद 
हे नाटक प्रायोगिक रंगभूमीवर लोकप्रिय ठरले. विशेषतः शालेय स्तरावर आणि हौशी नाट्य संस्थांद्वारे या नाटकाचे अनेक प्रयोग केले जातात. मुलांच्या नाटकातून सामाजिक सत्य मांडण्याच्या तेंडुलकरांच्या कौशल्याचे या नाटकामुळे खूप कौतुक झाले. हे नाटक तेंडुलकरांच्या राजकीय आणि सामाजिक नाटकांच्या मालिकेतील एक वेगळा प्रयोग मानला जातो 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:मराठी बालनाट्ये
वर्ग:इ.स. १९८० मधील पुस्तके
एक हट्टी मुलगी

**एक हट्टी मुलगी** हे विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक प्रसिद्ध नाटक आहे. हे नाटक प्रामुख्याने मध्यमवर्गीय कुटुंबातील मुलीची घुसमट, तिची स्वप्ने आणि तिने आपल्या हक्कासाठी पुकारलेले बंड यावर भाष्य करते. तेंडुलकरांनी त्यांच्या लेखनात नेहमीच मानवी स्वभाव आणि सामाजिक नियमांमधील संघर्ष मांडला आहे, त्याचेच एक उत्तम उदाहरण म्हणजे हे नाटक होय.।

## कथानक आणि विषय 
या नाटकाच्या केंद्रस्थानी एक तरुण मुलगी आहे, जी समाजाच्या आणि कुटुंबाच्या साचेबद्ध चौकटीत राहण्यास नकार देते. मध्यमवर्गीय कुटुंबात मुलींकडून ज्या प्रकारच्या अपेक्षा ठेवल्या जातात आणि त्यांच्यावर जे अदृश्य निर्बंध लादले जातात, त्याविरुद्ध ती उभी राहते. नाटकातील *हट्टी* हा शब्द केवळ हट्ट करण्यासाठी नसून तो स्वत्व जपण्यासाठी असलेल्या ठाम भूमिकेचे प्रतीक आहे.।

तेंडुलकरांनी या नाटकातून आई-वडील आणि मुले यांच्यातील पिढीतील अंतर आणि बदलत्या काळातील स्त्री-पुरुष संबंधांचे चित्रण केले आहे.

हे नाटक केवळ एका मुलीची गोष्ट नसून ते व्यक्तीस्वातंत्र्याचा पुरस्कार करणारे आहे. स्त्रियांनी स्वतःचे निर्णय स्वतः घेण्याचे धाडस करावे आणि समाजाने त्यांना केवळ एक *वस्तू* किंवा *आज्ञाधारक बाहुली* म्हणून पाहू नये, असा संदेश यातून मिळतो ।

## नाट्यशैली 
या नाटकाची मांडणी वास्तववादी आहे आणि त्यात तेंडुलकरी शैलीचा धारदारपणा दिसून येतो. संवादांमधील उपरोधिकता आणि पात्रांची मानसिक ओढाताण प्रेक्षकांना विचार करायला लावणारी आहे. नाटकातील इतर पात्रे ही समाजातील वेगवेगळ्या वृत्तींचे प्रतिनिधित्व करतात, जे नायिकेच्या *हट्टी*पणाला विरोध करतात किंवा त्याला समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात.।

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील पुस्तके
भेकड (पुस्तक)

**भेकड** हे मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक नाटक आहे. या नाटकातून त्यांनी व्यक्तीच्या मनातील असुरक्षितता, भीती आणि त्यातून निर्माण होणारी हतबलता याचे प्रभावी चित्रण केले आहे.

## कथानक आणि विषय 
मानवी मनातील *भय* या नाटकाचा केंद्रबिंदू आहे. समाजात वावरताना सामान्य माणूस कशा प्रकारे परिस्थितीला शरण जातो आणि स्वतःच्या संरक्षणासाठी तत्त्वांशी तडजोड करतो, यावरील भाष्य यात आढळते. तेंडुलकरांनी या नाटकाद्वारे हे स्पष्ट केले आहे की, अन्याय होत असताना गप्प बसणे किंवा स्वतःच्या भीतीपोटी सत्याची बाजू न घेणे ही भेकड वृत्ती समाजाच्या ऱ्हासाला कारणीभूत ठरते.

नाटकातील पात्रे मध्यमवर्गीय असून त्यांच्यातील वैचारिक द्वंद्व आणि नैतिक अधःपतन लेखकाने अत्यंत सूक्ष्मपणे टिपले आहे.

## प्रयोग आणि महत्त्व 
हे नाटक प्रायोगिक रंगभूमीवर अनेकदा सादर केले गेले आहे. हे नाटक वाचकाला किंवा प्रेक्षकाला स्वतःच्या अंतर्मनाचा शोध घेण्यास भाग पाडते. तेंडुलकरांच्या इतर प्रसिद्ध नाटकांच्या तुलनेत हे नाटक आकाराने लहान असले तरी त्याचा प्रभाव खोलवर जाणवणारा आहे ।

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:सामाजिक नाटके
वर्ग:मराठी साहित्य
मी जिंकलो मी हरलो

**मी जिंकलो मी हरलो** हे मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी त्यांच्या सुरुवातीच्या काळात लिहिलेले एक महत्त्वाचे नाटक आहे. १९६३ मध्ये प्रकाशित झालेले हे नाटक तेंडुलकरांच्या वास्तववादी नाट्यलेखनाचे एक उत्तम उदाहरण मानले जाते. या नाटकाद्वारे त्यांनी मानवी जीवनातील यश आणि अपयश यांमधील पुसट रेषा आणि त्यातून निर्माण होणारे वैयक्तिक संघर्ष मांडले आहेत.

## कथानक आणि विषय 
या नाटकाचा विषय प्रामुख्याने मध्यमवर्गीय माणसाच्या महत्त्वाकांक्षा आणि कौटुंबिक जबाबदाऱ्या याभोवती फिरतो. आयुष्यात एखादी गोष्ट मिळवण्यासाठी (जिंकण्यासाठी) माणसाला दुसरी एखादी गोष्ट गमवावी (हरावी) लागते, हा जीवनाचा विरोधाभास या नाटकाच्या शीर्षकातून व्यक्त होतो.

नाटकातील पात्रे आपल्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी धडपडत असतात, मात्र त्या प्रक्रियेत त्यांचे जवळचे नातेसंबंध कसे दुरावतात किंवा त्यांना कोणत्या मानसिक यातना सोसाव्या लागतात, याचे चित्रण तेंडुलकरांनी अत्यंत संवेदनशीलतेने केले आहे.

## प्रयोग आणि प्रभाव 
१९६० च्या दशकात हे नाटक व्यावसायिक रंगभूमीवर आले होते. तेंडुलकरांच्या शांतता! कोर्ट चालू आहे किंवा घाशीराम कोतवाल यांसारख्या मोठ्या नाटकांच्या तुलनेत हे नाटक थोडे वेगळ्या धाटणीचे असले, तरी मानवी भावभावनांचे दर्शन घडवण्यात ते यशस्वी ठरले आहे. अनेक प्रायोगिक आणि हौशी नाट्य संस्थां या नाटकाचे प्रयोग करतात.।

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:सामाजिक नाटके
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील पुस्तके
बास-नोर्मंदी

**बास-नोर्मंदी** (; नॉर्मन: Basse-Normaundie; इंग्लिश लेखनभेदः लोअर नॉर्मंडी) हा फ्रान्स देशाचा एक भूतपूर्व प्रदेश आहे. १९५६ साली ऐतिहासिक नोर्मंदी प्रांताचे दोन तुकडे करून ओत-नोर्मंदी व बास-नोर्मंदी हे दोन प्रदेश स्थापन करण्यात आले. परंतु २०१६ साली हे दोन्ही विभाग पुन्हा एकत्रित करून नॉर्मंदी ह्या नव्या प्रदेशाची निर्मिती करण्यात आली.

दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान दोस्त राष्ट्रांनी जून ६, १९४४ रोजी बास-नोर्मंदीमधून नाझी जर्मनीवर मोठा हल्ला चढवला. ह्या दरम्यान झालेल्या धुमश्चक्रीत येथील प्रदेशाचे अतोनात नुकसान झाले होते.

## विभाग
खालील तीन विभाग बास-नोर्मंदी प्रदेशाच्या अखत्यारीत येतात.
*ऑर्न (Orne)
*काल्व्हादोस (Calvados)
*मांच (Manche) 

## बाह्य दुवे
* प्रादेशिक समिती 

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश
घरटे अमुचे छान

**घरटे अमुचे छान** हे मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक बालनाट्य आहे. या नाटकाद्वारे त्यांनी मुलांच्या निरागस विश्वाचे आणि त्यांच्या कल्पनाशक्तीचे दर्शन घडवले आहे.।

## विषय आणि कथानक 
या नाटकात घर, सुरक्षितता आणि आपुलकी या संकल्पना केंद्रस्थानी आहेत. पक्षी आणि त्यांचे घरटे यांच्या प्रतीकात्मकतेतून मुलांचे भावविश्व यात गुंफले गेले आहे. तेंडुलकरांनी यातून मुलांना उपदेश देण्याऐवजी त्यांच्याशी संवाद साधला आहे । या नाटकात मानवी भावभावनांचे दर्शन प्राण्यांच्या किंवा काल्पनिक पात्रांच्या माध्यमातून घडवले जाते. निसर्ग आणि त्यातील जीवसृष्टीबद्दल प्रेम निर्माण करणे हा देखील या नाटकाचा एक छुपा उद्देश आहे.

## सामाजिक आणि शैक्षणिक महत्त्व 
शाळा आणि हौशी नाट्य संस्थांद्वारे या नाटकाचे प्रयोग सातत्याने केले जातात. मुलांमध्ये संघभावना आणि संवेदनशीलता विकसित करण्यासाठी या नाटकाचा वापर शैक्षणिक उपक्रमांमध्येही केला जातो.।

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:मराठी बालनाट्ये
वर्ग:मराठी बालसाहित्य
दंबद्वीपचा मुकाबला

**दंबद्वीपचा मुकाबला** हे विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले आणि १९८६मध्ये प्रकाशित झालेले एक महत्त्वाचे राजकीय उपरोधिक नाटक आहे. तेंडुलकरांनी या नाटकाद्वारे सत्तेची लालसा, राजकारण आणि सामान्य जनतेची होणारी कुचंबणा यावर अत्यंत मार्मिक भाष्य केले आहे ।

## विषय आणि कथानक 
या नाटकाचे कथानक *दंबद्वीप* नावाच्या एका काल्पनिक बेटावर घडते. या बेटावर सत्ता मिळवण्यासाठी आणि ती टिकवून ठेवण्यासाठी चाललेले कारस्थान, एकमेकांवर कुरघोडी करण्याची वृत्ती आणि लोकशाहीच्या नावाखाली चाललेला पोरखेळ यांचे चित्रण यात आढळते. तेंडुलकरांनी या नाटकात 'दंब' (दंभ) किंवा ढोंगीपणा या मानवी प्रवृत्तीवर प्रहार केला आहे ।

नाटकातील पात्रे ही प्रतीकात्मक आहेत. सत्तेसाठी कोणत्याही थराला जाणारी माणसे आणि त्यांच्या खेळात भरडली जाणारी सामान्य जनता यांच्यातील संघर्ष 'मुकाबला' या स्वरूपात मांडला गेला आहे.

हे नाटक तत्कालीन भारतीय राजकारणातील भ्रष्टाचार आणि मूल्यहीनता यावर भाष्य करते. जरी हे नाटक १९८० च्या दशकात लिहिले गेले असले, तरी त्यातील मानवी स्वभाव आणि सत्तेचे राजकारण आजही तितकेच सुसंगत वाटते. दंबद्वीप हे केवळ एक काल्पनिक ठिकाण नसून ते कोणत्याही भ्रष्ट व्यवस्थेचे प्रतीक मानले जाते.

## नाट्यशैली 
विजय तेंडुलकरांनी या नाटकासाठी लोकनाट्य, विशेषतः तमाशा या पारंपरिक मराठी नाट्यशैलींचा वापर केला आहे. यात सूत्रधार आणि विदूषक यांच्या माध्यमातून कथानक पुढे सरकते. भाषेचा वापर धारदार आणि उपरोधिक आहे, जो प्रेक्षकांना अंतर्मुख करायला लावतो ।

## प्रमुख सादरीकरणे 
या नाटकाचे अनेक प्रयोग व्यावसायिक आणि प्रायोगिक रंगभूमीवर झाले आहेत. अनेक नाट्यसंस्थांनी यातील राजकीय संदेश पोहोचवण्यासाठी विविध शहरांमध्ये याचे प्रयोग केले आहेत.।

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील पुस्तके
मालिका

दूरदर्शन मालिका - किंवा फक्त मालिका - दूरदर्शन संचावर पाहण्यासाठी उत्पादित केलेली कोणतीही सामग्री आहे जी ओव्हर-द-एर, उपग्रह किंवा केबलद्वारे प्रसारित केली जाऊ शकते. परंतु ह्यामध्ये बातम्या, चित्रपट आणि जाहिराती ग्राह्य धरल्या जात नाही.

वर्ग:दूरचित्रवाणी वाहिन्या
सरी गं सरी

**सरी गं सरी** हे आधुनिक मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक नाटक आहे. १९६० च्या दशकात प्रसिद्ध झालेल्या या नाटकाने तेंडुलकरांच्या वास्तववादी नाट्यलेखनाची परंपरा पुढे नेली. मध्यमवर्गीय कुटुंबातील अंतर्गत नातेसंबंध, त्यातील ओढाताण आणि भावनांचे पदर या नाटकाद्वारे उलगडले आहेत 

## कथानक आणि विषय 
या नाटकाचा विषय मानवी स्वभावातील तरलतेवर आणि कौटुंबिक आयुष्यातील लहान-लहान घटनांच्या परिणामांवर आधारित आहे. तेंडुलकरांनी त्यांच्या इतर आक्रमक नाटकांच्या तुलनेत *सरी गं सरी*मध्ये मानवी भावविश्वातील हळवेपणा टिपण्याचा प्रयत्न केला आहे.

नाटकातील पात्रे आपल्या दैनंदिन जीवनातील संघर्षात अडकलेली असतानाच, त्यांच्यातील प्रेम, असूया आणि अपेक्षांचे चित्रण यात आढळते. पावसाच्या सरींप्रमाणे आयुष्यात येणारे सुखाचे आणि दुःखाचे क्षण या नाटकाच्या शीर्षकातून प्रतिकात्मकरीत्या व्यक्त होतात 

## प्रयोग आणि प्रतिसाद 
हे नाटक व्यावसायिक रंगभूमीवर सादर झाले असून प्रेक्षकांनी त्यातील कौटुंबिक जिव्हाळ्याच्या विषयाला चांगला प्रतिसाद दिला होता. तेंडुलकरांच्या राजकीय नाटकांच्या तुलनेत हे नाटक अधिक कौटुंबिक आणि सामाजिक बांधिलकी जपणारे मानले जाते. अनेक हौशी नाट्य संस्थांनी या नाटकाचे प्रयोग करून त्यातील आशय जिवंत ठेवला आहे.।

## संदर्भ आणि नोंदी 
## वर्ग 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:सामाजिक नाटके
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील पुस्तके
माहितीपट

एखाद्या घटनेबद्दल किंवा हकीगतीबद्दलची माहिती दर्शविणारा चित्रपटास **माहितीपट**' म्हणतात.

वर्ग:चित्रपट
साहित्य अकादमी फेलोशिप

**साहित्य अकादमी फेलोशिप** हा भारत सरकारद्वारा देण्यात येणारा उच्च साहित्य पुरस्कार आहे. हा सन्मान "भारतीय साहित्यातील अमर व्यक्तींना" देण्यात येतो. हा पुरस्कार साहित्य अकादमी द्वारे जास्तीत जास्त एकवीस जिवंत व्यक्तींना देण्यात येतो. ह्याचे पहिले मानकरी १९६८ मध्ये सर्वेपल्ली राधाकृष्णन होते.

## इतिहास 
साहित्य अकादमीची स्थापना १९५४ मध्ये झाली. 

## सदस्य 
## इतर सदस्य 
## संदर्भ 
वर्ग:पुरस्कार
वर्ग:साहित्यिक
*
झाला अनंत हनुमंत

**झाला अनंत हनुमंत** हे मराठी नाटककार विजय तेंडुलकर यांनी लिहिलेले एक नाटक आहे. हे नाटक १९८७ मध्ये रंगभूमीवर आले. तेंडुलकरांनी या नाटकातून मध्यमवर्गीय माणसाची स्वप्ने, त्याची घुसमट आणि अनपेक्षितपणे हाती लागलेल्या संपत्तीमुळे बदलत जाणारी मानवी मूल्ये यावर उपरोधिक भाष्य केले आहे.

## कथानक आणि विषय 
या नाटकाचे कथानक *हनुमंत* नावाच्या एका सामान्य मध्यमवर्गीय माणसाभोवती फिरते. तो एका चाळीत किंवा लहान घरात आपल्या कुटुंबासह अत्यंत साधे जीवन जगत असतो. मात्र, त्याच्या आयुष्यात एक अशी घटना घडते की ज्यातून त्याला अफाट संपत्ती मिळण्याची शक्यता निर्माण होते.

जेव्हा पैशाचा ओघ सुरू होतो, तेव्हा हनुमंतच्या कुटुंबातील सदस्यांचे वागणे कसे बदलत जाते, हे तेंडुलकरांनी या नाटकातून मांडले आहे. 'अनंत' (मर्यादा नसलेला) पैसा आल्यावर *हनुमंत* नावाच्या सामान्य माणसाचे जे काही होते, त्याचे चित्रण या नाटकात केलेले आहे.

## प्रयोग आणि प्रभाव 
या नाटकाचे प्रयोग व्यावसायिक रंगभूमीवर झाले असून, मध्यमवर्गीय मानसिकतेचे दर्शन घडवणारे एक महत्त्वाचे नाटक म्हणून याकडे पाहिले जाते. तेंडुलकरांच्या *सखाराम बाईंडर* किंवा *घाशीराम कोतवाल* यांसारख्या आक्रमक नाटकांच्या तुलनेत हे नाटक अधिक कौटुंबिक आणि सामाजिक स्तरावर भाष्य करणारे आहे.।

## हे सुद्धा पहा 
* झाला अनंत हनुमंत (चित्रपट) - मिना शमीम फिल्म्स प्रस्तुत मुन्नावर शमीम भगत निर्मित आणि दिग्दर्शित चित्रपट

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी नाटके
वर्ग:विजय तेंडुलकरांचे साहित्य
वर्ग:सामाजिक नाटके
वर्ग:१९८७ मधील पुस्तके
पुणेकर

'''''' हे मराठीतील एक आडनाव आहे व पुणे हे मूळ गाव असणाऱ्या व्यक्ती सामान्यत: हे आडनाव लावतात.  
## प्रसिद्ध व्यक्ती 
वर्ग:मराठी आडनावे
लघुपट

काही मिनिटांच्या माहितीपटाला किंवा चित्रपटाला **लघुपट** (शॉर्ट फिल्म) असे म्हणतात.

स्थानिक पातळीपासून ते जागतिक पातळीपर्यंत सर्व विषयांना स्पर्श करण्याची ताकद बाळगणारे लघुपट हे एक प्रभावी माध्यम आहे. एखादा विषय कमीतकमी वेळात प्रेक्षकांसमोर मांडण्याचे कसब ह्या लघुपटातून करता येते. ३ ते ४ लघुपटांची एकत्र सांगड घालून एखादा सिनेमा होऊ शकतो. आंतरराष्ट्रीय लघुपट महोत्सवांमार्फत अनेक भारतीय संकल्पना-विचार जगाच्या कानाकोपऱ्यांत पोहचू लागले आहेत.

शेअरिंग, पर्सनल एक्स्प्रेशन, टेक्नॉलॉजी या सर्वांचा उपयोग करून आपले छोटे छोटे अनुभव व्हिज्युअल माध्यमातून व्यक्त आणि शेअर करण्यासाठी प्रत्येकाच्या मनात एक ‘शॉर्ट फिल्म’ तयार होत असते. तशी ‘शॉर्ट फिल्म’ प्रत्यक्षात बनवणे ही गोष्ट ‘डिजिटल तंत्रज्ञान आल्यामुळे तांत्रिक दृष्ट्या सोपी झाली आहे. डिजिटल माध्यमे सर्वांच्याच हाताशी सहजगत्या उपलब्ध झाल्याने शॉर्ट फिल्म अर्थात लघुपट तयार करण्याकडे तरुण कलावंतांचा ओढा वाढला. छोटासा प्रसंग, घटना घेऊन त्याची सूत्रबद्ध पटकथा तयार करायची आणि मनाजोगते सादरीकरण करायचे असे प्रयोग हौशी कलावंत करतात. या ताकदवान माध्यमाचा अभ्यास करून ही कला विकसित करणाऱ्यांची संख्या हळूहळू वाढत गेली. लघुपटाच्या माध्यमातून सामाजिक उपक्रम राबवले जाते

लघुपटांकडे संस्कारपट म्हणून बघितले जाते. लघुपटाच्या माध्यमातून  सामाजिक प्रश्न  मांडले जातात. लघुपटातून मानवी विकासाच्या टप्प्यातील वेगवेगळ्या सामाजिक समस्या व त्याची हाताळणी दाखवता येते. मात्र त्यासाठी या लघुपटाकडे बघण्याचा प्रेक्षकांचा दृष्टिकोन बदलून त्यांना एक व्हिजन देण्याची गरज आहे. 'चेन्नई एक्सप्रेस' तसेच "धूम" सारख्या चित्रपटांना भरभरून देणारा प्रेक्षक लघुपटाकडे वळत नाही. कारण लघुपटाला करमणूक मुल्य नसून फक्त प्रबोधन मूल्य असते, अशी समजूत आहे. ह्या सर्व समजुतींना छेद द्यावा, लघुपटांच्या माध्यमातून दैनंदिन जगण्यातील अनेक समस्या अधिक प्रकर्षांने लोकांपुढे आणाव्या आणि प्रेक्षकांचे मनोरंजनातून समाज प्रबोधन घडावे यासाठी ’माय मुंबई लघुपट महोत्सवा’त दाखविले गेलेले लघुपट साम टीव्हीच्या "शोर्ट फिल्म-शो केस" ह्या कार्यक्रमात ’युनिव्हर्सल मराठी’कडून दाखविले जातात. ह्या कार्यक्रमाचे प्रक्षेपण दर रविवारी सकाळी ११ वाजता आणि पुनःप्रक्षेपण रात्री ११:३० वाजता होत असते. माहितीपटांसाठी व्यासपीठ ठरलेला डॉक्युमेंट्री शोकेस हा कार्यक्रम रविवारी संध्याकाळी ५:३० वाजता आणि रात्री ११ वाजता प्रक्षेपित केला जातो. अभिनयाशी कोणताही संबंध नसलेला "सुज्ञ" रसिक प्रेक्षक घडायचा असेल तर असा कार्यक्रम होणे ही केवळ गरज नाही तर ती सांस्कृतिक तहान आहे. भाषा हे संवादाचे माध्यम आहे. ही भाषिक ओळ पुसून तो एक भावनिक आविष्कार करण्याची ताकद अशा कार्यक्रमात असते. लेखक, दिग्दर्शक, अभिनेता यांच्यापासून ते एका सिनेमाच्या निमित्ताने जी माणसे आपलं सर्वस्व पणाला लावून एखादा सिनेमा प्रेक्षकांसमोर ठेवतात तो जर रसिकतेने पाहिलाच गेला नाही तर त्याचा अर्थ पोहोचत नाही. मानवी भावनांचा कल्लोळ ते ज्वलंत सामाजिक प्रश्न अशा भिन्न विषयांवरचे लघुपट ह्यात पहावयास मिळतील आणि चित्रपट रसिक प्रेक्षकांसाठी साठी ही भाषा, भावना, अभिव्यक्ती यांचा पूल सांधणारी नांदी ठरेल ह्यात मुळीच शंका नाही.

लघुपटांचे महोत्सव दरवर्षी साजरे होतात. त्यापैकी काही लघुपट महोत्सवांची वेब साईट खाली दिल्या आहेत. सोलापूर सोलापूर जिल्ह्यामध्ये लघुचित्रपट कार्यशाळा दरवर्षी आयोजित केली त्यामध्ये उत्तम  दिग्दर्शकांना प्रोत्साहन मिळते

www.piffindia.com

वर्ग:चित्रपट
नाशिककर

'''''' हे मराठीतील एक आडनाव आहे व नाशिक हे मूळ गाव असणाऱ्या व्यक्ती सामान्यत: हे आडनाव लावतात.
वर्ग:मराठी आडनावे
नामू परीट

**नामू परीट** हे मराठी साहित्यिक पु.ल. देशपांडे यांच्या व्यक्ति आणि वल्ली या व्यक्तिचित्रसंग्रहातील एक पात्र आहे. पु.ल. देशपांडे यांनी आपल्या खास शैलीत रेखाटलेले नामू परीट हे पात्र एका प्रामाणिक, बोलघेवड्या आणि आपल्या कामात मग्न असलेल्या सामान्य माणसाचे जिवंत चित्रण आहे.

हे पात्र प्रामुख्याने त्याच्या अघळपघळ गप्पा आणि कपड्यांच्या इस्त्रीपेक्षा जास्त ग्राहकांशी असलेल्या त्याच्या संवादासाठी ओळखले जाते. व्यक्ति आणि वल्ली या पुस्तकावर आधारित अनेक नाटकांमध्ये आणि प्रयोगांमध्ये विविध अभिनेत्यांनी हे पात्र साकारले आहे. मराठी साहित्यातील मध्यमवर्गीय जीवनातील विनोद आणि कारुण्य यांचा मेळ नामू परीटच्या व्यक्तिचित्रणात प्रकर्षाने दिसून येतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य
सातारकर

'''''' हे भारतातील साधारणपणे मराठी समाजांमध्ये आढळणारे आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* बाबामहाराज सातारकर - प्रसिद्ध कीर्तनकार
* दादामहाराज सातारकर - प्रसिद्ध कीर्तनकार

## हे सुद्धा पहा 
* सातारा

वर्ग:मराठी आडनावे
धारवाडकर

**धारवाडकर** एक मराठी आडनाव आहे.

वर्ग:मराठी आडनावे
वर्ग:धारवाड
हान्स श्पेमान

**हान्स श्पेमान** (जर्मन: Hans Spemann) (जून २७, १८६९ - सप्टेंबर ९, १९४१) हा जर्मन भ्रूणशास्त्रज्ञ होता. १९३५ साली त्याला भ्रूणशास्त्रातील कामगिरीबद्दल वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देऊन गौरवण्यात आले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:जर्मन जीवशास्त्रज्ञ
वर्ग:वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:इ.स. १८६९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील मृत्यू
रणजित सिंह

*महाराजा* **रणजितसिंग**  (जन्म : १३ नोव्हेंबर १७८०;  - २७ जून १८३९) हा  १७९९ ते १८३९ कालखंडात राज्य केलेला पंजाबचा शेवटचा महाराजा होता. लाहोर ही त्याच्या राज्याची राजधानी.. त्याच्या राज्यात शीख, शीखेतर हिंदू आणि मुसलमान या सर्वांना समान हक्क होते. रणजितसिंगाच्या मृत्यूनंतर शीख साम्राज्याचे पतन सुरू झाले.

## महाराजा रणजितसिंगाची स्मारके
* पाकिस्तानातील लाहोरमध्ये हातात तलवार घेतलेल्या व घोड्यावर बसलेल्या रणजितसिंगाचा नऊ फूट उंचीचा पुतळा तेथील शाही किल्ल्यामधे उभारला आहे. पुतळ्याचे अनावरण २७ जून २०१९ रोजी झाले. 
* भारतातील लुधियाना येथे चार एकर क्षेत्रावर पसरलेले महाराजा रणजितसिंग युद्ध संग्रहालय. हे वर्ष १९९९मधे अस्तित्वात आले.

वर्ग:शीख साम्राज्य
वर्ग:इ.स. १७८० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८३९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
श्वेता भोसले

भोसले, श्वेता
भोसले, श्वेता
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शीख साम्राज्य

**शीख साम्राज्य** हे भारतीय उपखंडाच्या वायव्य भागात १७९९ ते १८४९ सालांदरम्यान अस्तित्वात असलेले साम्राज्य होते. मिसलदारांचे राज्य असलेल्या स्वायत्त पंजाबी मिसलांचे (राज्यांचे) मंडळ, असे या साम्राज्याचे स्वरूप होते. रणजितसिंग हा या साम्राज्याच्या संस्थापक सम्राट मानला जातो.

## शिखांच्या इतिहासाबद्दलची पुस्तके
* शिखांचा इतिहास (न.वि. गाडगीळ)

## हे सुद्धा पहा 
* चीन-शीख युद्ध


वर्ग:इतिहास
वर्ग:भारताचा इतिहास
जळगावकर

'''''' हे मराठीतील एक आडनाव आहे व जळगांव हे मूळ गाव असणाऱ्या व्यक्ती सामान्यत: हे आडनाव लावतात.
वर्ग:मराठी आडनावे
अण्णा वडगावकर

**अण्णा वडगावकर** हे पु.ल. देशपांडे यांनी लिहिलेल्या 'व्यक्ती आणि वल्ली' या पुस्तकातील एक पात्र आहे.

वर्ग:काल्पनिक व्यक्ती
वर्ग:पु.ल. देशपांडे
बालीगा

**बालीगा** हे एक कोकणी सारस्वत गौड ब्राह्मण समाजातील आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
वर्ग:मराठी आडनावे
वर्ग:ब्राह्मण पोटजाती
स्मिता डोंगरे

डोंगरे, स्मिता
डोंगरे, स्मिता
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अदिती गोवित्रीकर

**अदिती गोवित्रीकर** (मे २१, इ.स. १९७६; पनवेल, महाराष्ट्र - हयात) ही मराठी मॉडेल, डॉक्टर, अभिनेत्री आहे.

## जीवन 
अदितीचा जन्म महाराष्ट्रात पनवेल येथे झाला.

## कारकीर्द 
तिने इ.स. २००१ साली "*ग्लॅडरॅग्ज मेगामॉडेल*" आणि "''मिसेस वर्ल्ड'" या स्पर्धांमध्ये विजेतेपद पटकावले. "*बिग बॉस (सीझन ३)*" या रियालिटी शोमध्येही तिचा सहभाग होता.

## कार्य 
### चित्रपट 
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:भारतातील महिला मॉडेल
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मराठी अभिनेत्री 
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री 
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
हुबळीकर

'''''' हे भारतातील विविध भाषिक समाजांमध्ये आढळणारे आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* शांता हुबळीकर - मराठी चित्रपट अभिनेत्री.

वर्ग:मराठी आडनावे

वर्ग:मराठी आडनावे
वर्ग:हुबळी
दिवाकरांच्या नाट्यछटा

**दिवाकरांच्या नाट्यछटा** हे पुस्तक कॉंटिनेन्टल प्रकाशनाने प्रसिद्ध केलेले असून यात दिवाकरांच्या सर्व एक्कावन्न नाट्यछटांचा समावेश आहे. सदर पुस्तकाला रा.कृ. लागू यांनी प्रस्तावना लिहिलेली असून विजय तेंडुलकर यांनी प्रत्येक नाट्यछटेचे रसग्रहण केले आहे.

## या पुस्तकातील नाट्यछटा 
१) अरेरे! ओझ्याखालीं बैल मेला! धांवा

२) अशा शुभदिनीं रडून कसें चालेल?

३) असें केल्याशिवाय जगांत भागत नाही!

४) अहो, आज गिऱ्हाईकच आलें नाही!

५) अहो कुंभारदादा! असें का बरें रडता?

६) आनंद! कोठें आहे येथें?

७) एका दृष्टीनें साहाय्यच केलें आहे!

८) एका नटाची आत्यहत्या

९) एका हलवायाचे दुकान

१०) ए: ! फारच बोवा!

११) कशाला उगीच दुखवा!

१२) काय? पेपर्स चोरीला गेले?

१३) कारण चरित्र लिहावयाचें आहे!

१४) कारट्या! अजून कसें तुला जगांतले ज्ञान नाहीं?

१५) किती रमणीय देखावा हा! - पण इकडे?

१६) कोकिलाबाई गोडबोले

१७) कोण मेलें म्हणजे रडूं येत नाहीं!

१८) चिंगी महिन्याची झाली नाहीं तोंच?

१९) जातिभेद नाहीं कोठें?

२०) झूट आहे सब ! -

२१) "तनू त्यागितां कीर्ति मागें उरावी!" कशाला? एवढ्याचकरितां कीं नाहीं?

२२) ता. ७ नोव्हेंबर

२३) तेवढेंच 'ज्ञानप्रकाशां'त!

२४) त्यांत रे काय ऐकायचंय?

२५) दिव्याभोंवती पतंग उडत आहे!

२६) देवा! मीच मंगळ जर जन्माला आलों नसतों-!

२७) नासलेलें संत्रे

२८) "-पण बॅट नाही!"

२९) पंत मेले - राव चढले

३०) पाण्यांतील बुडबुडे

३१) पोरटें मुळावर आलें!

३२) फाटलेला पतंग

३३) फ्रान्स! - सैन्य! जोजफीन!

३४) बाळ! या नारळाला धक्का लावूं नकोस बरें!

३५) बोलावणं आल्याशिवाय नाहीं!

३६) मग तो दिवा कोणता?

३७) महासर्प

३८) माझी डायरेक्ट मेथड ही!

३९) मुंबईत मजा गमतीची | जीवाची हौस करण्याची ||

४०) म्याऊं - म्याऊं - म्याऊं!

४१) म्हातारा इतुका न | अवघें पाऊणशे वयमान

४२) यांतहि नाहीं निदान - ?

४३) रिकामी आगपेटी

४४) वर्डस्वर्थचें फुलपांखरूं

४५) शिवि कोणा देऊं नयें!

४६) शेवटची किंकाळी

४७) सगळें जग मला दुष्ट नाहीं का म्हणणार?

४८) सायकॉलॉजिकली

४९) स्वर्गांतील आत्मे!

५०) हें काय उगीचच-

५१) हें काय सांगायला हवें?

## दिवाकरांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ होणारे कार्यक्रम
* ’गजरा नाट्यछटांचा’ हा नाट्य संस्कार कला अकादमीतर्फे होणारा ’दिवाकर स्मृती नाट्यछटा स्पर्धांचा कार्यक्रम इ.स. १९९२ सालापासून सुरू आहे.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:दिवाकर यांचे साहित्य
जनुक

**जनुक** हे सजीवांमधील आनुवांशिकतेचे एकक आहे. हा सामान्यत: DNAचा असा तुकडा जो प्रथिनाच्या एखाद्या प्रकारासाठी संकेत (code) आहे किंवा असा RNAचा तुकडा की ज्याला त्या सजीवामध्ये काहीतरी कार्य आहे. सगळी प्रथिने आणि कार्यकारी RNA साखळ्या (chains) ह्या जनुकांकडुन सांकेतल्या जातात. जनुकांमध्ये सजीव पेशी बांधण्याची तसेच जगवण्यासाठीची सर्व माहिती साठवलेली असते.

वर्ग:जैवतंत्रज्ञान
वर्ग:जनुक अभियांत्रिकी

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
बासे-तेर

right|thumb|270 px|बासे-तेरचे ग्वादेलोपमधील स्थान
**बासे-तेर** ही  ह्या फ्रान्सच्या कॅरिबियनमधील प्रांताची राजधानी व दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. 

वर्ग:ग्वादेलोप
प्रकाश पडुकोण

**प्रकाश पडुकोण** (कन्नड : ಪ್ರಕಾಶ ಪಡುಕೋಣೆ) (जन्मः१० जून १९५५) हे एक भारतीय माजी बॅडमिंटनपटू आहेत. हिंदी सिनेअभिनेत्री दीपिका पडुकोण ही प्रकाश पडुकोण यांची कन्या आहे. १९८० मध्ये ते जागतिक क्रमवारीत प्रथम क्रमांकावर होते; त्याच वर्षी ऑल इंग्लंड ओपन बॅडमिंटन चॅम्पियनशिप जिंकणारे ते पहिले भारतीय ठरले. त्यांना भारत सरकारने १९७२ मध्ये अर्जुन पुरस्कार आणि १९८२ मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले होते. ते ऑलिम्पिक गोल्ड क्वेस्टच्या सह-संस्थापकांपैकी एक आहेत, हे भारतातील ऑलिम्पिक खेळांच्या प्रचारासाठी समर्पित संस्था आहे.  

## प्रारंभिक जीवन 
पदुकोण यांचा जन्म १० जून १९५५ रोजी कर्नाटकातील बंगलोर येथे झाला. त्यांचे वडील रमेश हे म्हैसूर बॅडमिंटन संघटनेचे सचिव होते.

## कारकीर्द 
प्रकाशला त्याचे वडील रमेश पदुकोण यांनी खेळाची सुरुवात केली होती, जे अनेक वर्षे "म्हैसूर बॅडमिंटन असोसिएशन" चे सचिव होते.

पदुकोणची पहिली अधिकृत स्पर्धा १९६२ मध्ये कर्नाटक राज्य जुनियर चॅम्पियनशिप होती. पहिल्याच फेरीत तो पराभूत झाला असला तरी दोन वर्षांनंतर तो राज्य कनिष्ठ विजेतेपद जिंकण्यात यशस्वी झाला. त्याने १९७१ मध्ये आपली खेळण्याची शैली अधिक आक्रमक शैलीत बदलली आणि १९७२ मध्ये भारतीय राष्ट्रीय जुनियर विजेतेपद जिंकले. त्याच वर्षी त्याने वरिष्ठ विजेतेपदही जिंकले. त्याने पुढील सात वर्षे सलग राष्ट्रीय विजेतेपद पटकावले. १९७८ मध्ये, त्याने त्याचे पहिले मोठे आंतरराष्ट्रीय विजेतेपद, कॅनडातील एडमंटन येथे १९७८ कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये पुरुष एकेरीचे सुवर्णपदक जिंकले. १९७९ मध्ये, त्याने लंडनच्या रॉयल अल्बर्ट हॉलमध्ये "इव्हनिंग ऑफ चॅम्पियन्स" जिंकले.

१९८० मध्ये, त्याने डॅनिश ओपन, स्वीडिश ओपन जिंकले आणि इंडोनेशियन प्रतिस्पर्धी लीम स्वि किंगवर विजय मिळवून ऑल इंग्लंड चॅम्पियनशिपमध्ये पुरुष एकेरीचे विजेतेपद जिंकणारे ते पहिले भारतीय बनले. त्याने त्याच्या आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीचा बराचसा काळ डेन्मार्कमध्ये प्रशिक्षण घेतले आणि मॉर्टन फ्रॉस्ट सारख्या युरोपियन खेळाडूंशी घनिष्ठ मैत्री निर्माण केली.

## इतर सेवा 
१९९१ मध्ये स्पर्धात्मक खेळातून निवृत्ती घेतल्यानंतर, पदुकोण यांनी थोड्या काळासाठी भारतीय बॅडमिंटन संघटनेचे अध्यक्ष म्हणून काम केले. त्यांनी १९९३ ते १९९६ या काळात भारतीय राष्ट्रीय बॅडमिंटन संघाचे प्रशिक्षक म्हणूनही काम केले. त्यांनी गीत सेठी सोबत ऑलिंपिक गोल्ड क्वेस्टची सह-स्थापना केली, ही संस्था भारतातील ऑलिम्पिक खेळांच्या प्रचारासाठी समर्पित आहे.

## वैयक्तिक जीवन 
पदुकोणने उज्जलाशी लग्न केले. त्यांना दीपिका आणि अनिशा या दोन मुली आहेत.

## प्रमुख कामगिरी
## संदर्भ
वर्ग:भारतीय बॅडमिंटन खेळाडू
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लोअर ऑस्ट्रिया

**नीडरओस्टराईश** हे ऑस्ट्रिया देशातील आकाराने सर्वात मोठे व लोकसंख्येने दुसऱ्या क्रमांकाचे राज्य आहे. 

वर्ग:ऑस्ट्रियाची राज्ये
अप्पर ऑस्ट्रिया

**ओबरओस्टराईश** हे ऑस्ट्रिया देशातील एक राज्य आहे. 

वर्ग:ऑस्ट्रियाची राज्ये
क्यार्न्टन

**क्यार्न्टन** हे ऑस्ट्रिया देशातील सर्वात दक्षिणेकडील एक राज्य आहे. 

वर्ग:ऑस्ट्रियाची राज्ये
महाराष्ट्र राज्य रंगभूमी आणि प्रयोग परिनिरीक्षण मंडळ

नाटकांसाठीचे सेन्सॉर बोर्ड म्हणून ओळखले जाते.मंडळाचे अरुण नलावडे हे अध्यक्ष आहेत.२०१७ साली वर्षभरात मराठीच्या १ हजार २६९ संहिता मंडळा कडे आल्या. तर हिंदीच्या ४७४ संहिता आल्या.  प्रत्येक महत्त्वाच्या शहरातून एक व्यक्ती मंडळावर आहे. आधी ४० ते ४२ सदस्य होते, आता एकूण ५५ सदस्य आहेत.  व्यावसायिक नाटकासाठी १००० रुपये फीस आकारली जाते.https://www.maharashtra.gov.in/Site/Upload/RTI/Marathi/SPB%20BOARD-RTI.pdf 

रंगभूमी परिनिरीक्षण मंडळ पुढील सेवा देते: १) एक दिवसाच्या कार्यक्रमांना ना-हरकत प्रमाणपत्र देणे २) ऑर्केस्ट्रा तमाशा,मेळा,नाटक आयोजित करण्यासाठी प्रमाणपत्र देणे तसेच सार्वजनिक ठिकाणी होणा-या एक दिवसाच्या कार्यक्रमांना ना-हरकत प्रमाणपत्र देणे.३) नाट्य संहितांना प्रमाणपत्र देणे https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/mr/CommonForm/CitizenServices
 
## संदर्भ
:प्रस्तावित वर्गीकरण :वर्ग:रंगभूमी :वर्ग:परिनिरीक्षण मंडळ

:प्रस्तावित वर्गीकरण :वर्ग:रंगभूमी :वर्ग:परिनिरीक्षण मंडळ
हव्यक ब्राह्मण

**हव्यका ब्राह्मण** ही भारतामधील ब्राह्मण समाजातील पोटजात आहे.

वर्ग:ब्राह्मण पोटजाती
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
मुहम्मद अली मशीद

[thumb|left|**मुहम्मद अली मशीद**-[कैरो,इजिप्त.]]
**मुहम्मद अली मशीद**(अरबी: مسجد محمد علي, तुर्की: Mehmet Ali Paşa Camii) ही एक कैरो-इजिप्तमधील एक प्रसिद्ध मशीद आहे. ही मुहम्मद अली पाशा ह्यांच्या देखरेखेखाली १८३०-१८४८ दरम्यान बांधली.

वर्ग:इजिप्तमधील मशिदी
वर्ग:कैरोमधील इमारती व वास्तू
२०१० विंबल्डन स्पर्धा

'''''' ही विंबल्डन टेनिस स्पर्धेची १२४ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा २१ जून ते ४ जुलै दरम्यान लंडन येथे भरवण्यात आली.

## मुख्य स्पर्धा
### पुरूष एकेरी
 रफायेल नदालने  टोमास बर्डिचला 6–3, 7–5, 6–4 असे हरवले.
### महिला एकेरी
 सेरेना विल्यम्सने  व्हेरा झ्वोनारेवाला 6–3, 6–2 असे हरवले.
### पुरूष दुहेरी
 युर्गन मेल्त्सर /  फिलिप पेट्झश्नरनी  रॉबर्ट लिंडश्टेट /  होरिया तेकाउना 6–1, 7–5, 7–5 असे हरवले.
### महिला दुहेरी
 व्हानिया किंग /  यारोस्लावा श्वेदोव्हानी  एलेना व्हेस्निना /  व्हेरा झ्वोनारेवाना 7–6(6), 6–2 असे हरवले.
### मिश्र दुहेरी
 लिअँडर पेस /  कारा ब्लॅकनी  वेस्ली मूडी /  लिसा रेमंडना 6–4, 7–6(5) असे हरवले.

## हे सुद्धा पहा
*२०१० फ्रेंच ओपन
*२०१० ऑस्ट्रेलियन ओपन
*२०१० यू.एस. ओपन
ऑस्ट्रियाची राज्ये

**ऑस्ट्रिया** देशामध्ये खालील ९ राज्ये आहेत. या नऊ राज्यांपैकी   नीडरओस्टराईश हे क्षेत्रफळाच्या मानाने सगळ्यात मोठे राज्य आहे. तर व्हियेना हे सगळ्यात छोटे राज्य आहे.http://www.statistik.at/web_de/statistiken/regionales/regionale_gliederungen/bundeslaender/index.html:


वर्ग:युरोपातील देशांचे प्रशासकीय विभाग
वर्ग:राज्ये
श्री सरवणा क्रिएशन

**श्री सरवणा क्रिएशन**(SRI SARAVANAA CREAATION)(तमिळ:ஸ்ரீ சர்வணா கிரியெஷன்ஸ்) ही एक भारतीय चित्रपट निर्मिती संस्था आहे जी मुख्यत्वे करून तमिळ चित्रपट निर्माण करते.सेलम ए. चंद्रसेकरन हे ह्या संस्थेचे मालक आहेत.

वर्ग:भारतीय चित्रपट निर्माते
झीलंड

**झीलंड** () हा नेदरलँड्स देशाच्या नैऋत्य कोपऱ्यातील एक प्रांत आहे. झीलंडच्या एकूण २,९३४ वर्ग किमी क्षेत्रफळापैकी १,१४६ वर्ग किमी भाग पाण्याने व्यापला आहे.

वर्ग:नेदरलँड्सचे प्रांत
फ्रीसलंड

**फ्रीसलंड** () हा नेदरलँड्स देशाच्या उत्तर भागातील एक प्रांत आहे. फ्रीसलंडच्या एकूण क्षेत्रफळापैकी ४१ टक्के भाग पाण्याने व्यापला आहे.

वर्ग:नेदरलँड्सचे प्रांत
अर्चना गुप्ता

**अर्चना गुप्ता** (२८ मे, इ.स. १९७९:मुंबई, महाराष्ट्र - )हि एक भारतीय अभिनेत्री आणि मुंबईस्थित मॉडेल आहे,तसेच ती दक्षिण भारतीय अभिनेत्री देखील आहे.अर्चना गुप्ता जन्माने मुंबईकर असून तेलुगू चित्रपटांमधून अभिनय करते."अंदमैना मनसुलो" ह्या तेलुगू चित्रपटाद्वारे अर्चनाने आपल्या अभिनय कारकीर्दीस आरंभ केला त्यानंतर तिने डझनावर तेलुगू चित्रपटांतून काम केले आहे.तसेच एक कन्नड,एक हिंदी भाषा व एक तमिळ चित्रपटाद्वारे इतर भाषांमधून काम करण्याचा तिचा मानस दर्शविला आहे.
## चित्रपट कारकीर्द
## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
लिमबर्ग (नेदरलँड्स)

**लिमबर्ग** (डच व लिमबर्गिश: ) हा नेदरलँड्स देशाच्या १२ प्रांतांपैकी एक आहे. लिमबर्ग प्रांत नेदरलँड्सच्या दक्षिण भागात बेल्जियम व जर्मनी देशांच्या सीमांवर वसला आहे. मास्त्रिख्त ही लिमबर्गची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ
* पर्यटन माहिती

वर्ग:नेदरलँड्सचे प्रांत
तहान (२००८ चित्रपट)

**तहान** हा एक भारतीय व्यावसायिक हिंदी चित्रपट आहे. या चित्रपटास सन्मान महोस्त्सवत बरीच नामांकणे मिळाली. 

वर्ग:इ.स. २००८ मधील हिंदी चित्रपट
गेल्डरलांड

**गेल्डरलांड** () हा नेदरलँड्स देशाचा एक प्रांत आहे.

वर्ग:नेदरलँड्सचे प्रांत
शफी (दिग्दर्शक)

इवलेसे|शफी (२००८)
**रशीद एम.एच.** तथा **शफी** (१८ फेब्रुवारी, १९६८ - २६ जानेवारी, २०२५)  हे एक मलयाळम चित्रपट दिग्दर्शक होते. त्यांनी बहुतांश विनोदी चित्रपटांचे दिग्दर्शन केलेले आहे. दिग्दर्शना सोबत शफी यांनी मल्याळम चित्रपटांमध्ये काम देखील केले होते मल्याळम व्यतिरिक्त शफी यांनी एका तमिळ चित्रपटाचे देखील दिग्दर्शन केले आहे.

शफीने २००१ मध्ये वन मॅन शोमधून दिग्दर्शनात पदार्पण केले. रफी मेकार्टिन जोडीतील रफी हा त्याचा मोठा भाऊ आहे. दिग्दर्शक सिद्दीक हे त्यांचे मामा. शफीने १९९० च्या दशकाच्या मध्यात दिग्दर्शक राजसेनन आणि रफी मेकार्टिन जोडीला सहाय्यक करून आपल्या चित्रपट कारकिर्दीची सुरुवात केली होती.

## संदर्भ 
वर्ग:तमिळ भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मल्याळम भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
द्रविड महाराष्ट्र

** द्रवीड महाराष्ट्र** हे विश्वनाथ खैरे ह्यांचे मराठीतील समीक्षात्मक पुस्तक आहे

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
अडगुलं मडगुलं (पुस्तक)

**अडगुलं मडगुलं** विश्वनाथ खैरे ह्यांचे मराठीतील विविधमाहितीपर पुस्तक आहे.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
मराठी भाषेचा इतिहास (पुस्तक)

**मराठी भाषेचा इतिहास** हे गं.ना. जोगळेकर यांनी मराठी भाषेच्या इतिहासाबद्दल लिहिलेले पुस्तक आहे.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
ईरसिक (संकेतस्थळ)

thumb|left|इरसिक संकेतस्थळाचे चित्र
**इरसिक.कॉम** हे पुण्यातील प्रसिद्ध **रसिक साहित्य** ह्या पुस्तक दालनाचे संकेतस्थळ आहे. येथे ऑनलाईन पुस्तके खरेदी करण्याची सोय रसिकांसाठी करण्यात आली असून उपलब्ध असणाऱ्या सर्व पुस्तकांचे वर्गीकरणासहित सूची पहावयास मिळते.

वर्ग:मराठी संकेतस्थळे
वर्ग:मराठी साहित्य
चित्रपट परिनिरीक्षण मंडळ

**चित्रपट परिनिरीक्षण मंडळ** हे भारत सरकारच्या १९५२ सालच्या सिनेमॅटोग्राफ कायद्याने घालून दिलेल्या मार्गदर्शन तत्त्वांनुसार काम करणारे मंडळ आहे. भारतात करावयाच्या सार्वजनिक प्रदर्शनासाठी चित्रपटाची पात्रता तपासून जरूर पडल्यास चित्रित केलेया दृश्यांची किंवा संवादांची काटछाट करून त्यांत सुधारणा सुचवण्याचे काम हे मंडळ करते. त्यानंतर त्या चित्रपटाला "U", "A" किंवा "AU" यांपैकी एक दाखला मिळतो. "U" म्हणजे सर्व जनतेला दाखवण्यास मुभा असलेला,  "A" म्हणजे फक्त प्रौढांसाठी आणि "U/A" म्हणजे वडीलधाऱ्या मंडळीसमवेत लहान मुलांनाही पाहता येईल, असे हे तीन प्रकारचे दाखले असतात.   देशाचे सार्वभौमत्व, देशाची आदरणीय प्रतीके, इतर देशांशी संबंध व अशा काही गोष्टींच्या रक्षणार्थ, तसेच समाजविघातक गोष्टीं समाजासमोर येऊ नयेत, यांसाठी या काटछाटी केल्या जातात. 

रंगभूमीवर येऊ पाहणारी नाटके, इतर करमणुकीचे कार्यक्रम आणि छापायच्या लेखी मजकुरांचे परिनिरीक्षण करण्यासाठी अशीच मंडळे (सेन्सॉर बोर्डे) असतात. परिनिरीक्षण मंडळाच्या पॅनेलवर समाजातील विविध वर्गांतील व व्यवसायांतील प्रतिष्ठित व्यक्तींना नेमले जाते. 
 
परिनिरीक्षण मंडळाने सुचवलेल्या काटछाटी अनेकदा विवादास्पद असू शकतात. अशा काटछाटींविरुद्ध मंडळाच्या वरिष्ठ बोर्डाकडे अपील करता येते. त्याच्याकडूनही समाधान झाले नाही तर उच्च न्यायालयाकडे दाद मागता येते.

## चित्रपट परिनिरीक्षण मंडळाचे आजवरचे अध्यक्ष
* अनुपम खेर (१६ आॅक्टोबर २००३ ते १३ आॅक्टोबर २००४)
*  अपर्णा मोहिले (११ आॅगस्ट १९८२ ते १४ मार्च १९८३)
* आशा पारेख (२५ जून १९९८ ते २५ सप्टेंबर २००१)
* पहलाज निहलानी (१९ जानेवारी २०१५ ते ११ आॅगस्ट २०१७)
* प्रसून जोशी (१२ आॅगस्ट २०१८पासून)
* मोरेश्वर वनमाळी (२० फेब्रुवारी १९८९ ते २५ एप्रिल १९९०)
* लीला सॅमसन (१ एप्रिल २०११ ते १६ जानेवारी २०१५)
* विजय आनंद (२६ सप्टेंबर २००१ ते १९ जुलै २००२)
* शक्ती सामंत (१ एप्रिल १९९१ ते २५ जून १९९८)
* शरद उपासनी (१५ मार्च १९८३ ते ९ मे १९८३)
* शर्मिला टागोर (१३ आॅक्टोबर २००४ ते ३१ मार्च २०११)
* हृषीकेश मुखर्जी (१ फेब्रुवारी १९८१ ते १० आॅगस्ट १९८२)

## अपर्णा मोहिले यांची पुस्तके
* शब्दपुष्पांजली (कवितासंग्रह)
* संसार आणि सेन्साॅर
* सेन्सॉर जीवनसार आणि मी 

(अपूर्ण)

वर्ग:परिनिरीक्षण मंडळ
वर्ग:चित्रपट
विवेका बाबाजी

**विवेका बाबाजी** (मे २३, १९७३:मॉरिशस – जून २५, २०१०:वांद्रे, मुंबई, महाराष्ट्र) ही मॉरिशसमध्ये जन्मलेली भारतीय वंशाची मॉडेल व अभिनेत्री होती. चित्रपटात येण्यापूर्वी विवेका *मिस मॉरिशस वर्ल्ड* (१९९३) व *मिस मॉरिशस युनिव्हर्स* (इ.स. १९९४) ह्या दोन्ही स्पर्धांची मानकरी होती. तिचा जन्म मॉरिशसमध्ये झाला होता व ती तिच्या चार बहिणींपैकी सर्वात लहान बहिण होती. 

विवेकेची आई महाराष्ट्रीय होती जिचा जन्म हैदराबादचा होता. १९९० च्या *कामसूत्र काँडोम्स*च्या जाहिरातीमुळे विवेका प्रकाशझोतात आली. २५ जून २०१० रोजी विवेकेने आपल्या वांद्रे मुंबई येथील राहत्या घरी पंख्याला गळा आवळून आत्महत्या केली.

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१० मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सेलम ए.चंद्रसेकरन

**सेलम ए.चंद्रसेकरन** (तमिळ:செலம் A.சந்திர்செகரன்)हे एक भारतीय चित्रपट निर्माते आहेत.ते मुख्यतः तमिळ चित्रपट निर्माण करतात.**श्री सरवणा क्रिएशन** ह्या संस्थेचे मालक.बॅनर नावः श्री सरवणा क्रिएशन (SRI SARAVANAA CREAATION)
## निर्मीत चित्रपट
*सुल्लन [२००३]
*फेब्रुवारी १४ (चित्रपट) [२००५]
*गजनी (२००५ चित्रपट) [२००५]
*सबरी [२००७]
*किल्लाडी [२००७]

वर्ग:तमिळ चित्रपट निर्माते
रामचंद्र गोपाळ तोरणे

[thumb|right|२५ मे १९१२ रोजीच्या टाइम्स ऑफ इंडिया वृत्तपत्रामधील घोषणा : भारताचे पहिले चलचित्र असणाऱ्या [पुंडलिक चित्रपटाची जाहिरात]]
**रामचंद्र गोपाळ तोरणे** ऊर्फ **दादासाहेब तोरणे** (एप्रिल १३, १८९० - जानेवारी १९, १९६०) हे मराठी, भारतीय चित्रपट निर्माते होते. त्यांना मराठी चित्रपटाचे आद्य प्रवर्तक मानले जाते.

वर्ग:मराठी चित्रपट निर्माते
वर्ग:इ.स. १८९० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६० मधील मृत्यू
झोंबी

**झोंबी** ही मराठी लेखक आनंद यादव यांनी लिहलेली आत्मचरित्रात्मक कादंबरी आहे. पु.ल. देशपांडे यांनी या पुस्तकाला प्रस्तावना लिहलेली असून या पुस्तकानंतरचे नांगरणी, घरभिंती , आणि काचवेल हे तीन भाग प्रसिद्ध झालेले आहेत. शाळेत जाऊन शिकण्यासाठीची आनंद यादव यांची धडपड आणि शाळा शिकू न देण्यासाठी त्यांच्या वडिलांनी दिलेला मार आणि त्यांचे या काळातले इतर अनुभव आणि त्यांचे शाळा आणि शिक्षकांबद्दलचे विचार या कादंबरीत आहेत.

## पूर्वप्रसिद्धी
झोंबी या पुस्तकातील काही भाग 'रसिक' (१९८०),(१९८१) तसेच 'बागेश्री' (१९८२) या नियतकालिकांच्या दिवाळी अंकातून पूर्वी प्रसिद्ध झालेला होता.

## अनुवाद
या पुस्तकाचे हिंदी, कन्नड आणि बंगाली भाषेत अनुवाद झालेले आहेत.

## पुरस्कार
झोंबी या पुस्तकाला खालील पुरस्कार मिळालेले आहेत.
*भारत सरकार -  साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९९०)
*महाराष्ट्र राज्य शासन - उत्कृष्ट साहित्य पुरस्कार (१९८८-१८८९)
*प्रियदर्शिनी अकादमी - सर्वोत्कृष्ट साहित्य पुरस्कार (१९८८)
*दि फेडरेशन ऑफ इंडियन पब्लिशर्स - उत्कृष्ट ग्रंथनिर्मिती पुरस्कार (१९८९) 

## संदर्भ 
वर्ग:आनंद यादव यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
बेनिनो आक्विनो ३ रा

**बेनिनो सिमोन "नॉयनॉय" कोजुआंको आक्विनो ३** (इंग्लिश: Benigno Simeon "Noynoy" Cojuangco Aquino III) (फेब्रुवारी ८ १९६० - हयात) हे फिलिपाईन्स देशाचे राष्ट्राध्यक्ष आहेत. 
 

## जीवन 
## कारकीर्द
## बाह्य दुवे 
वर्ग:फिलिपिन्सचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फिलिपिन पेसो

**फिलिपाईन पेसो** हे फिलिपाईन्स देशाचे राष्ट्रीय व अधिकृत चलन आहे.

## टिपा
वर्ग:फिलिपिन्स
वर्ग:चलने
मराठी भाषाविषयक पुस्तके

**मराठी भाषेविषयक पुस्तके**: *मराठी भाषेची ऐतिहासिक माहिती देणारी पुस्तके पुढीलप्रमाणे*--
* मराठी भाषा भाषाशास्त्र आणि व्याकरण - विजय इंगळे (समीक्षा)
* मराठी भाषा व्यवस्था व अध्यापन - चं.द. इंदापूरकर (समीक्षा)
* परकीय ख्रिस्ती मिशनरींचे मराठी भाषाविषयक कार्य - डॉ. अनुपमा उजगरे
* मराठी भाषा- स्वरूप आणि उपयोजन - यशवंत कानिटकर
* मराठी भाषा उद्रम व विकास - लेखक **कृ.पां. कुलकर्णी.**.(समीक्षा)
* मराठी भाषेचे मूळ - समीक्षात्मक, विश्वनाथ खैरे
* अडगुलं मडगुलं (पुस्तक) - विविध माहितीपर, विश्वनाथ खैरे
* द्रविड महाराष्ट्र - समीक्षा, विश्वनाथ खैरे
* आधुनिक भाषाविज्ञान आणि मराठी भाषा - डॉ. दादा गोरे, कैलास पब्लिकेशन, औरंगाबाद.
* न्यायालयीन व्यवहार आणि मराठी भाषा - संपादक : यशवंतराव चव्हाण
* मराठी भाषेचा इतिहास (पुस्तक) - गं.ना. जोगळेकर. (ऐतिहासिक)
* महाराष्ट्र आणि मराठी भाषा - गं.ना. जोगळेकर ललित साहित्य
* मराठी भाषा उच्चारण आणि लेखन - चंद्रहास जोशी शैक्षणिक
* यादवकालीन मराठी भाषा - शं.गो. तुळपुळे (समीक्षा)
* मराठी भाषा आणि शैली - अश्विनी रमेश धोंगडे, रमेश वामन धोंगडे, ललित साहित्य
* भयंकर सुंदर मराठी भाषा - द.दि. पुंडे ललित, विविध माहितीपर
* मराठी बोलू कौतुके…- अशोक बेंडखळे + उषा तांबे
* प्राचीन मराठी वाड्मयाचे स्वरूप - प्रा. ह.श्री. शेणोलीकर 
* प्राचीन मराठी वाड्मयाचा इतिहास - डॉ. मोहन शेळके, कैलास पब्लिकेशन, औरंगाबाद.
* मराठी भाषा अध्यापनातील क्षेत्र प्रयोग - राजकुंवर सोनवणे (समीक्षा)
* मराठी भाषा भाग १ ते ४ - सुभाष सोमण ललित
* [[मराठी भाषा वाढ आणि बिघाड] - श्री.के. क्षीरसागर (समीक्षा)
*मराठी कादंबरी आणि समाज भाषा विज्ञान- नंदकुमार मोरे

वर्ग:मराठी भाषा
नूर्द-ब्राबांत

**नूर्द-ब्राबांत** () हा नेदरलँड्स देशाचा एक प्रांत आहे. आईंडहोवन हे नेदरलँड्समधील महत्त्वाचे शहर ह्याच प्रांतात वसले आहे.

वर्ग:नेदरलँड्सचे प्रांत
फ्लेव्होलांड

**फ्लेव्होलांड** () हा नेदरलँड्स देशाचा एक प्रांत आहे.  हा नेदरलँड्समधील सर्वात नवीन व सर्वात कमी लोकसंख्येचा प्रांत आहे.

वर्ग:नेदरलँड्सचे प्रांत
कॅडबरी

**कॅडबरी**(English: CADBURY PLC.) ही एक ब्रिटिश मिठाई उत्पादक संस्था आहे. कॅडबरी हे नाव जगभर प्रसिद्ध असल्याने बऱ्याचदा चॉकलेटला कॅडबरी असे संबोधले जाते.

वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या
आरागोन

**आरागोन** हा स्पेन देशाचा एक स्वायत्त संघ आहे. 

वर्ग:स्पेनचे स्वायत्त संघ
कांताब्रिया

**कांताब्रिया** हा स्पेन देशाच्या उत्तर भागातील एक स्वायत्त संघ आहे. याची राजधानी सांतांदेर येथे आहे. कांताब्रियाच्या उत्तरेस कांताब्रियाचा समुद्र, पूर्वेस बास्क प्रदेश, दक्षिणेस कास्तिया इ लेओन प्रांत आणि पश्चिमेस आस्तुरियास प्रदेश आहेत.

वर्ग:स्पेनचे स्वायत्त संघ
गालिसिया

**गालिसिया** हा स्पेन देशाच्या वायव्य कोपऱ्यातील एक स्वायत्त संघ आहे. गालिसियाच्या पश्चिम व उत्तरेला अटलांटिक महासागर, दक्षिणेला पोर्तुगाल देश तर पूर्वेला स्पेनचे इतर प्रांत आहेत.

वर्ग:स्पेनचे स्वायत्त संघ
ओव्हराईजल

**ओव्हराईजल** (डच: ) हा नेदरलँड्स देशाचा एक प्रांत आहे. देशाच्या मध्य-पूर्व भागात वसलेल्या ओव्हराईजलच्या पूर्वेस जर्मनीची नीडरजाक्सन व नोर्डऱ्हाइन-वेस्टफालन ही राज्ये व इतर दिशांना नेदरलँड्सचे प्रांत आहेत.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:नेदरलँड्सचे प्रांत
पंच गौड

**पंच गौड** हा एक ब्राह्मण समाजातील गट आहे जो भारताच्या उत्तरेकडील राज्यात राहत असे. विंध्य पर्वत रांगेच्या उत्तरेकडे राहणारे म्हणजे सारस्वत ब्राह्मण, कान्यकुब्ज ब्राह्मण, गौड, उत्कल ब्राह्मण आणि मैथिल ब्राह्मण ह्या प्रदेशांतील ब्राह्मणांना 'पंच गौड' ब्राह्मण म्हणतात जे सामान्यतः आजच्या उत्तरप्रदेश (उत्तरांचल), बिहार (झारखंड), पश्चिम बंगाल, ओडिशा आणि उत्तरेकडील लहान राज्यात (दिल्ली, हरयाना) विखुरले आहेत.

वर्ग:ब्राह्मण
पंच द्रविड

**पंच द्रविड**हा एक ब्राह्मण समाजातील गट आहे जो भारताच्या दक्षिणेकडील राज्यात राहत असे. विंध्य पर्वताच्या दक्षिणेकडे राहणारे म्हणजे कर्नाटक, महाराष्ट्र, गुजरात, तेलंगी(आंध्र प्रदेश) व द्राविड (तमिळनाडू व केरळ) प्रदेशांतील ब्राह्मणांना द्रविड ब्राह्मण (पंच द्रविड राज्य) असे संबोधतात.

वर्ग:ब्राह्मण
विश्वनाथ खैरे

**विश्वनाथ खैरे** (मार्च २९, इ.स. १९३० - हयात) हे एक मराठी लेखक, कवी, समीक्षक आहेत. त्यांनी काव्य, गद्य, नाट्यविषयक, भाषाविषयक, समीक्षणात्मक व विविध माहितीपर साहित्य लिहिले आहे.

## जीवन 
खैऱ्यांचा जन्म महाराष्ट्रात पुणे जिल्ह्यातील सुपे गावात शेतकरी कुटुंबात मार्च २९, इ.स. १९३० रोजी झाला. पुण्यात भावे स्कूल, फर्ग्युसन महाविद्यालय व शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पुणे येथे त्यांचे शिक्षण झाले. बी.ई. (स्थापत्य) पदवीपरीक्षेत त्यांनी प्रथम वर्ग, प्रथम क्रमांक पटकावला होता. शिक्षणानंतर ते केंद्र शासनाच्या सार्वजनिक बांधकाम खात्यात अभियंता म्हणून रुजू झाले. नोकरी करताना त्यांनी आपल्या आवडीच्या विषयांचा पाठपुरावा करत मराठीत साहित्य निर्मिले.

## प्रकाशित साहित्य 
वर्ग:मराठी बालसाहित्यिक
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी समीक्षक
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
आहे आणि नाही (पुस्तक)

**आहे आणि नाही** हा वि. वा. शिरवाडकर यांनी लिहिलेला लघुनिबंधसंग्रह आहे. हा संग्रह कॉंटिनेंटल प्रकाशनाने प्रसिद्ध केलेला असून लेखकाने तो प्रभाकर पाध्ये यांना अर्पण केला आहे.

## लेखसूची
या पुस्तकात एकूण २० लेख आहेत. त्यांची अनुक्रमे यादी पुढीलप्रमाणे-

१. तंबोऱ्याची तार

२. पृथ्वी सूर्याभोवती फिरत नाही

३. आरामखुर्ची

४. तो कोठे गेला असेल?

५. टिळक आणि सुपारी

६. तळहातावरील रेषा

७. कर्जाच्या कमळात

८. शेजारी

९. सर्कस

१०. हे लोक

११. पक्ष्यांचा राजा

१२. अविस्मरणीय

१३. निर्वासित निती

१४. श्रीयुत आकाश...

१५. रद्दीतील रत्‍ने

१६. अनंताची ट्रॅजेडी

१७. एक होता राजा

१८. वात्सल्य

१९. एखादी बातमी

२०. डाक बंगले

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:वि.वा. शिरवाडकर यांचे साहित्य
भारतातील समुद्री बंदरांची यादी

## हिंदी महासागर
*जवाहलाल नेहरू पोर्ट ट्रस्ट, नवी मुंबई, महाराष्ट्र, भारत
*कोच्ची, केरळ, भारत
*चेन्नई, तमिळनाडू, भारत
*हल्दिया, पश्चिम बंगाल, भारत
*काकिनाडा, आंध्र प्रदेश, भारत
*कृष्णपटनम, आंध्र प्रदेश, भारत
*कंडला, गुजरात, भारत
*मुंद्रा, गुजरात, भारत
*मंगळूर, कर्नाटक, भारत
*मछलीपटनम, आंध्र प्रदेश, भारत
*मुंबई, महाराष्ट्र, भारत
*पारादीप, ओडिशा, भारत
*पोर्ट ब्लेर, अंदमान आणि निकोबार, भारत
*विशाखापट्टणम, आंध्र प्रदेश, भारत
*कोलकाता, पश्चिम बंगाल, भारत
*तुतुकुडी, तमिळनाडू, भारत
*पीपावाव, गुजरात, भारत

### अरबी समुद्र
*अलप्पळा, केरळ, भारत
*भरूच, गुजरात, भारत
*भावनगर, गुजरात, भारत
*ओखा, गुजरात, भारत
*नवलखी, गुजरात, भारत
*जवाहलाल नेहरू पोर्ट ट्रस्ट, नवी मुंबई, महाराष्ट्र, भारत
*कंडला, गुजरात, भारत
*कोच्ची, केरळ, भारत
*लोथल, गुजरात, भारत
*मंगळूर, कर्नाटक, भारत
*मडगांव, गोवा, भारत
*मुंबई, महाराष्ट्र, भारत
*मुंद्रा, गुजरात, भारत
*पणजी, गोवा, भारत
*पोरबंदर, गुजरात, भारत
*रत्‍नागिरी, महाराष्ट्र, भारत
*सुरत, गुजरात, भारत
*विळिंजम (तिरुवनंतपुरम), केरळ, भारत
*वेरावळ, गुजरात, भारत
*बेडी, गुजरात, भारत
*कोल्लम, केरळ, भारत

### बंगालचा अखात
*चेन्नई, तमिळनाडू, भारत
*कड्डलोरCuddalore, तमिळनाडू, भारत
*एण्णूर, तमिळनाडू, भारत
*काकिनाडा, आंध्र प्रदेश, भारत
*मछलीपटनम, आंध्र प्रदेश, भारत
*नागपट्टीनम, तमिळनाडू, भारत
*पारादीप, ओडिशा, भारत
*तुतुकुडी, तमिळनाडू, भारत
*विशाखापट्टणम, आंध्र प्रदेश, भारत
*धामरा, ओडिशा, भारत

### हुगळी नदी
*हल्दिया, पश्चिम बंगाल, भारत
*कोलकाता, पश्चिम बंगाल, भारत

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:याद्या
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:भारतातील बंदरे
कास्तिया-ला मांचा

**कास्तिया-ला मांचा** हा स्पेन देशाच्या मध्य भागातील एक स्वायत्त संघ आहे. 

वर्ग:स्पेनचे स्वायत्त संघ