दुलारी देवी (कलाकार)

**दुलारी देवी** (जन्म १९६८) या मिथिला कला परंपरेत काम करणाऱ्या एक भारतीय कलाकार आणि चित्रकार आहेत. २०२१ मध्ये, त्यांना कलेतील योगदानाबद्दल भारत सरकारतर्फे प्रदान करण्यात येणारा नागरी सन्मान, पद्मश्री, प्रदान करण्यात आला.

## जीवन आणि शिक्षण 
देवी रंती नावाच्या बिहार मधील एका खेडे गावात राहतात व मल्लाह दलित जातीत त्यांचा जन्म झाला. वयाच्या १३व्या वर्षी त्यांचे लग्न झाले; पण त्यांच्या बाळाच्या अकाली निधनानंतर त्या माहेरी परतल्या. त्यांचे शालेय शिक्षण झाले नाही; पण महासुंदरी देवी यांच्याकडे घरकाम करत असतांना त्या मधुबनी कला शिकल्या. महासुंदरी देवी यांनी त्यांची ओळख कर्पूरी देवी यांच्याशी करून दिली; ज्यानी त्यांना इतर पद्धती शिकवल्या.

## कारकीर्द 
दुलारी यांचे कार्य मधुबनी कला परंपरेचे (कधीकधी मिथिला कला असेही म्हटले जाते) अनुसरण करते, जी भारतातील बिहार राज्यात विकसित झालेली एक लोककला शैली आहे. त्या मधुबनीच्या "कछनी" (रेषीय रेखाटन) आणि "भरणी" (रंगवणे) या दोन्ही शैलींचा सराव करतात, परंतु त्यांनी नंतरच्या शैलीला प्राधान्य दिले आहे. याव्यतिरिक्त, त्यांच्या विषयांची निवड आणि वर्णन हे महिलांमधील सक्षमीकरणाच्या वाढत्या अभिव्यक्तीचे उदाहरण म्हणून उद्धृत केले गेले आहे.

इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठात मैथिली भाषेच्या अभ्यासक्रमाचा भाग म्हणून तिच्या कामाचा समावेश करण्यात आला आहे. २००५ मध्ये, नरेंद्र नारायण सिन्हा यांनी मधुबनी कलेतील पारंपरिक प्रतिमांच्या वापरावर लक्ष केंद्रित केलेल्या प्रदर्शनाचा भाग म्हणून तिच्या काम दाखवले गेले होते. २०१० मध्ये, देवी आणि इतर अनेक लोककलाकारांनी त्यांच्या कलेत आदिवासी लोककथा नोंदवल्या, ज्या तारा बुक्स प्रकाशकाने *सन अँड मून* नावाच्या सिल्क-स्क्रीन प्रिंट्सच्या खंडात संकलित केल्या. २०१८ मध्ये, सॅन फ्रान्सिस्को येथील एशियन आर्ट म्युझियममध्ये मधुबनी कलेच्या प्रदर्शनाचा भाग म्हणून तिचे "पंतप्रधान नरेंद्र मोदी हेलिकॉप्टरने गावात येताना" नावाचे चित्र प्रदर्शित करण्यात आले होते. कमर आदमजी यांच्या "पेंटिंग इज माय एव्हरीथिंग " प्रदर्शनाचे नाव हे देवीने तिच्या कलाकार म्हणून कारकिर्दीचे वर्णन करताना वापरलेल्या एका वाक्यावरून ठेवण्यात आले होते. चित्रकलेव्यतिरिक्त, देवीने भारतातील केंद्र आणि राज्य सरकारांसाठी अनेक भित्तिचित्रे पूर्ण केली आहेत आणि मुलांना मधुबनी कलेची तंत्रे शिकवले आहे.

२०११ मध्ये, देवीने *फॉलोइंग माय पेंट ब्रश* नावाचे एक सचित्र आत्मचरित्र प्रकाशित केले, जे तिने लेखिका आणि प्रकाशक गीता वुल्फ यांच्यासोबत सह-लेखन केले होते. तिच्या अलीकडील चित्रांमध्ये, तिच्या समुदायावर कोविड-१९ लॉकडाऊनच्या परिणामांचे दस्तऐवजीकरण केले आहे, जे प्रिन्स्टन विद्यापीठाने त्यांच्या ग्राफिक आर्ट्स कलेक्शनसाठी विकत घेतले आहेत. एथनिक आर्ट फाउंडेशन आणि कॅथरीन मायर्स यांच्याकडून तिच्या कलाकृतींचे दान मिळाल्यानंतर, विल्यम बेंटन म्युझियम ऑफ आर्टमध्ये "ट्रॅडिशन अँड ट्रान्सफॉर्मेशन: मिथिला आर्ट ऑफ इंडिया" नावाच्या प्रदर्शनात तिची कलाकृती प्रदर्शित करण्यात आली होती. दिग्दर्शिका नताशा अर्बन यांच्या "बेटर टू बी अ ट्री दॅन अ गर्ल" नावाचा एक माहितीपट तयार करण्यासाठी संशोधन करत आहेत, ज्यात देवी मुख्य भूमिकेत आहे. हा माहितीपट भारतातील बिहारमधील तरुण महिला चित्रकारांच्या एका गटाबद्दल आहे, ज्या भेदभाव आणि पुरुषप्रधानतेविरुद्ध लढण्यासाठी प्राचीन मिथिला चित्रशैलीचा वापर करतात.

## पुरस्कार 
* २०१२ - बिहार राज्य कला क्षेत्रातील उत्कृष्टतेसाठीचा पुरस्कार 
* २०२१- पद्मश्री पुरस्कार 

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार
वर्ग:भारतीय महिला चित्रकार
वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख