open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
महाराष्ट्रातील इतर मागास वर्गीय जातींची यादी

ही महाराष्ट्रातील **इतर मागास वर्ग** (ओबीसी/OBC) जातींची यादी आहे. मंडल आयोगाने महाराष्ट्रातील ओबीसी जातींची संख्या ३६० इतकी नोंदली होती, मात्र सध्या ही संख्या ३४६ आहे. महाराष्ट्र राज्यात ओबीसींना १९% आरक्षण आहे.

## यादी
## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील आरक्षण

## संदर्भ
कंबोडियामधील धर्म

**बौद्ध धम्म** हा कंबोडियाचा अधिकृत धर्म आहे. कंबोडियाच्या लोकसंख्येतील ९७% लोक थेरवाद बौद्ध धर्माचे अनुसरण करतात. इस्लाम (२%), ख्रिश्चन धर्म (०.४%) आणि आदिवासी जीवांचा उर्वरित मोठा हिस्सा आहे. वॅट (बौद्ध मठ) आणि संघ एकत्र आवश्यक बौद्ध सिद्धांत जसे पुनर्जन्म आणि गुणवत्तेचा संग्रह करणे, धार्मिक जीवनाचे केंद्र आहेत. परंतु पूर्वजांना आणि विचारांच्या केंद्रीय भूमिकेप्रमाणे परस्पर संबंधाशी संवाद साधतात. २०१६ मध्ये कंबोडियाची लोकसंख्या १,५७,६२,३७० आहे.

## बौद्ध धर्म
किमान पाचव्या शतकापासून कंबोडियामध्ये बौद्ध धर्म अस्तित्वात आहे. काही स्रोतनुसार बौद्ध धर्माचा उदय इ.स.पूर्वच्या ३ ऱ्या शतकात झाला आहे. १३ व्या शतकापासून थरवाद बौद्ध धम्म हा कंबोडियाचा 'राज्यधर्म' आहे (ख्मेर रौग कालावधी सोडून), आणि सध्या लोकसंख्येच्या ९७% लोकांचा धर्म आहे.

कंबोडियातील बौद्ध धर्माचा इतिहास सुमारे दोन हजार वर्षांपर्यंत पसरलेला आहे, अनेक राज्ये आणि साम्राज्यांमध्ये सलग अनेक वेळा. बौद्ध धर्म दोन भिन्न प्रवाह माध्यमातून कंबोडिया प्रविष्ट झाला. हिंदू प्रभावाबरोबर बौद्ध धर्म अगदी सुरुवातीच्या रूपात, हिंदू व्यापाऱ्यांसह फनान साम्राज्यामध्ये प्रवेश केला. नंतरच्या इतिहासात, अंगकोर साम्राज्याच्या काळात बौद्ध धर्माच्या एका दुसऱ्या प्रवाहाने ख्मेर संस्कृतीत प्रवेश केला होता, जेव्हा कंबोडिया द्वारवती आणि हरिपंगाईचे मोन राज्ये विविध बौद्ध परंपरांनी गढून गेले होते.

## हिंदू धर्म
 मुर्ती]] 
कंबोडियात प्रथम फुनानच्या साम्राज्याच्या सुरुवातीस हिंदुधर्माचा प्रभाव होता. हिंदू धर्म हा ख्मेर साम्राज्याचा अधिकृत धर्म होता. जगातील ब्रम्हाला समर्पित असलेल्या फक्त दोन मंदिरांपैकी एक मंदिर असलेले कंबोडिया हे ठिकाण आहे. कंबोडियाचे अंगकोर वाट हे जगातील सर्वात मोठे हिंदू मंदिर आहे

## इस्लाम
कंबोडियामधील इस्लाम हा चाम आणि मलयमधील अल्पसंख्यकांचा धर्म आहे. पो धर्मानुसार, कंबोडियामध्ये १९७५ पर्यंत १,५०,०० ते २,००,००० मुसलमान होते. तथापि, ख्मेर रौग अंतर्गत छळाने त्यांची संख्या कमी झाली, आणि १९८० च्या दशकाच्या अखेरीस कदाचित त्यांच्या पूर्वीची ताकद पुन्हा मिळू शकली नाही. शाफईच्या सर्व शाखा सुन्नी आहेत. पो धर्म कंबोडियातील मुस्लिम चॅमला एक परंपरागत शाखा आणि रुढीप्रिय शाखा म्हणून विभाजित करते.

## ख्रिस्चन
## देशी श्रद्धा
## यहुदी धर्म
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
धर्म
वर्ग:देशानुसार धर्म
वर्ग:कंबोडियामधील_धर्म
मदन लोकूर

**न्यायमूर्ती मदन भीमराव लोकुर** ( ३१ डिसेंबर १९५३) हे भारताचे सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती आहेत. पूर्वी ते दिल्ली तसेच गुवाहाटी उच्च न्यायालयाचे व हैदराबाद उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश होते.

वर्ग:भारतीय न्यायाधीश
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
खुला प्रवर्ग

**खुला प्रवर्ग** (जनरल/ओपन) हा भारतातील एखाद्या शैक्षणिक किंवा नोकरीतील जागांमध्ये सर्व जाती-जमाती समूहांसाठी असलेल्या 'अनारक्षित' जागांचा प्रवर्ग असतो. खुल्या प्रवर्गातील जागांमध्ये अनुसूचित जाती, अनु.जमाती, ओबीसी/इतर मागासवर्ग, भटके विमुक्त तसेच प्रस्थापित उच्च वर्णीय स्पर्धा करू शकतात. सर्वांसाठी खुला असलेला हा प्रवर्ग असल्याने त्याला खुला प्रवर्ग म्हणण्यात येते.

भारतात प्रत्येक राज्यानुसार अनु.जाती, अनु.जमाती, ओबीसी/इतर मागासवर्ग, भटके विमुक्त इ. लोकसंख्येप्रमाणे प्रतिनिधित्व नसलेल्या आणि समान हिस्सा नसलेल्या लोकसंख्येला जागा आरक्षित केल्यानंतर उर्वरित जागा 'खुला प्रवर्ग' म्हणून निश्चित होतात.

## महाराष्ट्रातील खुला प्रवर्ग 
महाराष्ट्रातील खुल्या प्रवर्गातील समूह :          
*लिंगायत 
*मराठा 27/01/2024
* ब्राह्मण
* राजपूत
* वैश्य
* हिंदू मारवाडी
* सीकेपी
* सारस्वत
* जैन
* मुस्लिम

## हे सुद्धा पहा
* आरक्षण (समुदाय सवलत)

वर्ग:भारतातील जातीनिहाय आरक्षण
चांग्दे

**चांग्दे** (चिनी: 常德市) हे चीनच्या हुनान प्रांतातील शहर आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार शहराची लोकसंख्या १२,३२,१८२ होती तर महानगराची लोकसंख्या ५७,१७,२१८ होती.

ह्या प्रदेशात युआन नदीकाठी सुमारे ८,००० वर्षांपूर्वीपासून वस्ती असल्याचे पुरावे आहेत. बाराव्या शतकात येथील वस्ती चांग्दे नावाने ओळखली जाऊ लागली. दुसऱ्या चीन-जपान युद्धादरम्यान चांग्देची लढाई येथून जवळ घडली होती.

## हे सुद्धा पहा
* चीनमधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे
*
* 

वर्ग:चीनमधील शहरे
वर्ग:हूनान
महाराष्ट्रातील विशेष मागास प्रवर्गीय जातींची यादी

**महाराष्ट्रात विशेष मागास प्रवर्गातील**(SBC) समुदायांची संख्या ७(आता6) असून या प्रवर्गास २% आरक्षण आहे.

## समुदायाची यादी 
## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील आरक्षण
महाराष्ट्रातील विमुक्त जातींची यादी

**महाराष्ट्रात विमुक्त जातींची (DT- Denotified Tribe) ** (वि.जा.-Vimukata Jati)
https://vishwakosh.marathi.gov.in/32762/#:~:text=%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%A1%2C%20%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%2C%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%9F%E0%A4%BE%2C%20%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%B6%E0%A5%80,%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%20%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%20%E0%A4%86%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A. 
संख्या १४ असून या प्रवर्गास ३% आरक्षण आहे.

## यादी 
## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील आरक्षण

## संदर्भ
मनीषा साठे

**मनीषा साठे** (जन्म : २६ मे १९५३) या कथक नृत्यांगना आणि नृत्यगुरू आहेत.

## शिक्षण
मनीषा साठे यांनी कथक नृत्याचे शिक्षण लहान वयात पुण्यात पं. बाळासाहेब गोखले यांच्याकडे घेतले. पुढे त्यांनी पं. गोपीकृष्ण यांच्याकडे मुंबई येथे शिक्षण सुरू ठेवले.
 
## कारकीर्द
आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत त्यांनी सवाई गंधर्व भीमसेन संगीत महोत्सव, खजुराहो नृत्य महोत्सव, शनिवारवाडा नृत्य महोत्सव, लखनौ नृत्य महोत्सव, गोहत्ती येथील कामाख्या महोत्सव, मुंबईमधील नेहरू सेंटर आणि टाटा थिएटर अशा भारताच्या विविध ठिकाणी कथक नृत्य सादर केले आहे. तसेच भारताबाहेर अमेरिका, चीन, बहरैन, स्वित्झर्लंड, स्वीडन, इ. देशांत त्यांनी कार्यक्रम केले आहेत. कथक नृत्यात आधुनिक संगीत आणि विश्व संगीताचा वापर हे त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. त्यांनी जपानी संगीताबरोबरही कथक सादर केले आहे. जपानी संगीतकार आणि ताईको वादक यासुहितो ताकीमोतो यांच्याबरोबर त्यांनी गेल्या १५ वर्षांत अनेक फ्युजन मैफली सादर केल्या आहेत.

## शैक्षणिक क्षेत्रात योगदान
त्या पुणे विद्यापीठातील ललित कलाकेंद्र, पुण्यातील भारती विद्यापीठ व अहमदनगर येथील व्हीडिओकॉन अकादमी येथे अभ्यागत प्राध्यापिका म्हणून शिकवतात. पुणे विद्यापीठात पी.एच.डी.साठीच्या मार्गदर्शक अहेत. त्यांची कन्या आणि शिष्या शांभवी दांडेकर हीही कथक नृत्यांगना आहे. त्यांची स्नुषा तेजस्विनी साठे ही मनीषा साठे यांचा वारसा चालवत आहे.

## नृत्यदिग्दर्शन
मनीषा साठे यांनी सरकारनामा आणि वारसा लक्ष्मीचा यांसह अनेक चित्रपटांसाठी नृत्य दिग्दर्शन केले आहे. महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार आणि आल्फा टी.व्ही. पुरस्कार सोहोळ्यात त्यांना सर्वोत्तम नृत्य दिग्दर्शकाचा पुरस्कार मिळाला आहे.

## संस्था
साठे ह्या *मनीषा नृत्यालय ट्रस्ट* या नावाची कथक नृत्याचे शिक्षण देणारी संस्था चालवतात. त्यांच्या अनेक विद्यार्थिनींना भारत सरकारच्या सांस्कृतिक खात्याची शिष्यवृती मिळाली आहे.

## पुरस्कार
* सारंग सन्मान २०१९
* महाराष्ट्र राज्य सांस्कृतिक पुरस्कार २००६
* गानवर्धनचा विजया भालेराव पुरस्कार 
* सिटाडेल एक्सलन्स ॲवार्ड 
* राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा श्री.गोळवलकर गुरुजी पुरस्कार 
* अजित सोमण स्मृती पुरस्कार 
* अशोक परांजपे पुरस्कार 
*  पुणे महापालिकेचा पं.रोहिणी भाटे पुरस्कार, , २०१७ 

## संदर्भनोंदी
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय नृत्यांगना
वर्ग:कथक नर्तक
वर्ग:मराठी नृत्यांगना
महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (ड) यादी

**महाराष्ट्रात भटक्या जमाती (ड)** (NT-D किंवा एनटी-३) मधील समुदायाची संख्या फक्त १ असून या प्रवर्गास २ % आरक्षण आहे.

## ईतिहास 
सुरुवातीस ईतर मागास समुदायामध्ये असणारा समाज श्री. गणपत संखे यांच्या प्रकरणामुळे **भटक्या जमाती**मध्ये क्र.-३० नुसार नोंद घेऊन भटक्या जमातीतून आरक्षण व पदोन्नतीचा लाभ देण्यात येवू लागला. 
परंतु बंजारा व वंजारा (अर्थात वंजारी जात) ही एक नाही, असे वाधवा आयोगाने स्पष्ट केले. 
तथापि लाभ मात्र जैसे थे ठेवले. व नविन असा वेगळा असा प्रवर्ग बनवण्याच्या सूचना पारित केल्या.
* २३ मार्च,१९९४: Vanjara वंजारी समाज VJNT समुदायांत सामिल.

## यादी
## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील मागासवर्गीय जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील आरक्षण
महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (ब) यादी

महाराष्ट्रात **भटक्या जमाती (Nomadic Tribe)** (NT- भ.ज.) प्रवर्गातील जमातींची संख्या (२८+१०) ३८ असून या संवर्गास २.५% आरक्षण आहे.

## सामाजिक सर्वेक्षण 
भटके-विमुक्तांच्या आर्थिक व सामाजिक समावेशनासाठी:
* स्वातंत्र्यापूर्वी-
# जेल्स (Jails) समिती (१९१९),
# स्टार्ट समिती (१९१४),
# सिमींग्टन (Symington) समिती (१९२७), 
# सायमन कमिटी (१९२८), 
# मुन्शी समिती (१९३७). 
* स्वातंत्र्यानंतर (राज्य शासन) पुरस्कृत:
# डॉ.कृष्ण भिमराव आंत्रोळीकर समिती (१९५०),
# LB थाडे समिती (१९५९), 
# BD उर्फ भाऊराव दगडूराव देशमुख (१९६४),  
# मुटाटकर समिती (१९९२), 
# भिकुदास रामजी इदाते समिती (१९९७) व 
भारत सरकारने स्थापिलेल्या:
# BN लोकूर समिती (१९६५), 
# पी.के. मिश्रा समिती (१९७१),
# बिंदेश्वरी प्रसाद मंडल आयोग (१९८०),
# बाळकृष्ण रेणके आयोग (२००६) व
# भि.रा. ईदाते आयोग (२०१५). 

* 09/04/1965: रोजी श्री. बीडी देशमुख समितीच्या निष्कर्षानुसार VJNT आरक्षण 4% देण्यात आले. 
* 23/05/1974 रोजी GAD resolution No. BCC - 1072-J नुसार पदोन्नतीत आरक्षण  VJ/NT समाजास लागू. (as they were similarly situated with SC & ST and did not have adequate representation in the State Services).
* ४ ऑगस्ट, १९९२ रोजी ४% वाढवून ६ टक्के करण्यात आले, कारण धनगर समाजाला २९ क्रमांकावर समाविष्ट करण्यात आले होते.
* २३ मार्च, १९९४: वंजारी समाजाला भटक्या जमातीचे फायदे लागू करण्यात आले.

## संवर्गातील **जमाती** 
२३ मार्च, १९९४ नुसार २.५% आरक्षण. 

## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील आरक्षण
महाराष्ट्रातील अनुसूचित जमातींची यादी

**महाराष्ट्रातील अनुसूचित जमातींची** संख्या ४७ आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार, राज्यात अनुसूचित जमातींची लोकसंख्या १,०५,१०,२१३ (९.३५%) असून त्यांना ७% आरक्षण आहे.

## जमातींची यादी 
अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती आदेश (दुरुस्ती) अधिनियम, १९७६ नुसार. 

# आंध
# बागा 
# बर्दा 
# बावचा, बामचा 
# भैना 
# भरिया भुमिया, भिनहर भुमिया, पांडो 
# भट्टा 
# भिल्ल समाज, भिल-गरसिया, ढोली भिल्ल, दुंगी भिल्ल, दुंगी ग्रीसिया, मेवासी भिल, रावल भिल, तडवी भील, भागिया, भिलाळा, पावरा, वासावा- वसावे,चोधरी, ठिंगळे, देसाई, नाईक. 
# भुंजिया 
# बिन्जवार 
# Birhul, Birhor 
# चोधारा (अकोला, अमरावती, भंडारा, गोंदिया, बुलढाणा, चंद्रपूर, नागपूर, वर्धा, यवतमाळ, औरंगाबाद, जालना, बिड, नांदेड, उस्मानाबाद, लातूर, परभणी आणि हिंगोली जिल्ह्यांशिवाय) 
# धनका, तडवी, टेटरिया, वळवी 
# धनवार 
# धोडिया 
# दुबला, तळविया, हळपटी 
# गामित, गामता, गावीत, मावची, पाडवी, मावली, 
# गोंड (राजगोंड), अराख, अराख, आगारिया, असुर, बडी मारिया, बाडा मारिया, भटोला, भीममा, भुता, कोलाभाटा, कोलाभुती, भार, बिझनहोर्न मारिया, छोटा मारिया, दंडमी मारिया, धुरु, धुर्वा, ढोबा, धुलीया, दोराला, गाकी, गट्टा, गत्ती, गाय, गोंड- गोवारी, हिल मारिया, कंद्रा, कालंगा, खटोला, कोटर, कोया, खिरवार, खिरवाडा, कुचा मारिया, कुचकी मारिया, माडिया, मारिया, माना, मनुवार, मगिया, मगिया, मग्या, मुडिया, मुरिया, नागची, नायकपोड, नागवंशी, ओझा, राज, सोनझारी-झरेका, थाटिया, थोट्या, वेड मारिया, माडीया 
# हलबा, हलबी 
# कमर 
# कथोडी, कातकरी, धोर काठोदी, धोर कथकरी, सोन काठोदी, सोन काटकारी 
# कवार, कानवार, कौर, चेरवा, रथिया, तनवार, छत्री 
# खैरवार 
# खारिया 
# कोकना, कोकणी, कुकना 
# कोल 
# कोलाम
# कोलाम 
# महादेव कोळी, मल्हार कोळी, टोकरे कोळी, ढोर कोळी, सोनं कोळी संपूर्ण महाराष्ट्र
# कॉर्कू, बोप्ची, मौसी, निहाल, नहुल, बोधी, बोंडेय 
# कोया, भिन कोया, राजकोया 
# नागेशिया, नागासिया 
# नायक, नायक, चोलिवाला नायक, कपाडिया नायक, मोटा नायक, नाना नायक 
# ओरॉन- धनगड़
# परधान, पाथरी, सरती 
# पारधी: ॲडविचेंचर, फान्स पारधी, फणसे पारधी, लांगोली पारधी, बहेलिया, बहेलीया, चित्त पारधी, शिकारी, तोकरकर, ताकिया 
# परजा 
# पटेलिया 
# पोम्ला 
# रथवा 
# सावर, सावरा 
# ठाकर-ठाकूर, का ठाकूर, का ठाकर, मा ठाकूर, मां ठकर 
# **थोटी** (औरंगाबाद, जालना, बिड, नांदेड, उस्मानाबाद, लातूर, परभणी आणि हिंगोली जिल्हे आणि चंद्रपूर जिल्ह्यातील राजुरा तालुका-पूर्वीचा **मराठवाडा** तील) 
# वारली
# विटोलिया, कोटवालिया, बोरोडिया

## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील आरक्षण
* अनुसूचित जमाती
* आदिवासी

## संदर्भ


वर्ग:आदिवासी
नर्मदा जयंती

**नर्मदा जयंती** ही हिंदू पंचांगाप्रमाणे माघ महिन्यातल्या शुक्ल सप्तमीला असते. 

## नदीविषयी आख्यायिका
एकदा पृथ्वीवर दुष्काळ पडला आणि सर्व देव आणि माणसे त्रासून गेली. माणसांनी देवाना त्यांना या दुष्काळापासून वाचविण्याची विनंती केली.ब्रह्मदेव आणि विष्णू असे करण्यास असमर्थ ठरल्याने नंतर सर्वांनी भगवान शंकराला साकडे घातले. त्यानंतर शंकराच्या कपाळावर असलेले घामाचा थेंब हा जमिनीवर पडला आणि त्यातून एका नदीची निर्मिती झाली. ती एका सुंदर स्त्रीच्या रूपाने प्रकट झाल्याने तिच्यावर मोहित होवून तिच्यामागे देव धावू लागले परंतु शंकराने तिला 'नर्मदा' असे नाव दिले.
भारतीय संस्कृती आणि धर्मात नर्मदा नदीला विशेष मान्यता आहे.

## नदीचे माहात्म्य
नर्मदा नदी ही शंकराच्या घामाच्या थेंबापासूनन उत्पन्न झाली आहे आणि देवांच्या हातून घडलेली पापे धुऊन काढण्यासाठी या नदीचे महत्त्व पौराणिक साहित्यात वर्णन केलेले आढळते.नर्मदा नदीच्या केवळ दर्शनानेच आपल्या हातून घडलेली सर्व पापे धुऊन जातात. या श्रद्धेमुळे अनेक भाविक नर्मदा नदीत स्नान करतात. 
मार्कंडेय ऋषी,अगस्त्य ऋषी यांच्यासारख्या तपस्वी व्यक्तींनी नर्मदेच्या किनारी साधना आणि तपाचरण केले आहे असे मानले जाते.

* नर्मदा परिक्रमा- भारतीय धर्म आणि संस्कृतीत नर्मदा परिक्रमा या संकल्पनेला आध्यात्मिक महत्त्व आहे.नर्मदा नदी आपल्या उजव्या हाताला ठेवून तिला संपूर्ण प्रदक्षिणा घातली जाते. ओंकारेश्वर येथे ही यात्रा सुरू होते. त्यासाठी संकल्प केला जातो आणि यात्रा सुरू होते. यात्रेची सांगता करताना कुमारीपूजन केले जाते, कारण नर्मदा ही कुमारी स्वरूप मानली गेली आहे.

## स्वरूप
नर्मदा नदीचा प्रकट दिवस हा तिची जयंती म्हणून साजरा केला जातो.  अमरकंटक या नर्मदा नदीच्या उगमस्थानी आणि मध्य प्रदेशातील अनेक अन्य ठिकाणी साजरी होते. होशंगाबाद येथील घाटांवर दिवसभर हा उत्सव साजरा होतो.  
नदीच्या घाटांवर  अनेक भाविक दिवे लावतात आणि नदीच्या पात्रात सोडतात. यानिमित्ताने नर्मदेचे मंदिर सजविले जाते. साधू आणि संत या दिवशी नर्मदेच्या विविध घाटांवर यज्ञयाग करतात आणि सेवा करतात, पूजा करतात.

## महाराष्ट्र
महाराष्ट्रातही ’नर्मदाप्रेम” संस्थेसारख्या काही संस्था हा दिवस व्याख्यानांनी साजरा करतात. याच दिवशी रथ सप्तमी असते.

## हे ही पहा
* मध्य प्रदेश
* नर्मदा नदी 
* नर्मदा परिक्रमा

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये
वर्ग:नर्मदा नदी
महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींची यादी

**महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींची** संख्या ५९ आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार, राज्यात अनुसूचित जातींची लोकसंख्या १,३२,७५,८९८ (११.८१%) असून त्यात पुरुष ६७,६७,७५९ व स्त्रिया ६५,०८,१३९ आहेत. भारतातील एकूण २०.१४ कोटी अनु. जातींपैकी ६.६% अनु. जाती महाराष्ट्रात आहे. अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती आदेश (सुधारणा) कायदा १९७६ (१९७६चा १०८ वा) मधील परिशिष्ट १ मधील भाग - १० मध्ये नमूद केल्याप्रमाणे अनुसूचित जातीतील ५९ प्रकारच्या जातींसाठी एकूण आरक्षण १३% आहे.

२००१ च्या जनगणनेनुसार, अनुसूचित जातींमध्ये महार (५७.५%), मांग (२०.३%), भांबी/चांभार (१२.५%) व भंगी (१.९%) ह्या प्रमुख चार समाजाची लोकसंख्या ९२% आहे. लातूर जिल्ह्यात अनुसूचित जातींचे प्रमाण सर्वाधिक (१९.४%) आहे. २०११ च्या census नुसार पुणे जिल्ह्यात सर्वाधिक अनुसूचित जातींचे प्रमाण आहे.

## यादी 
२००१ च्या जनगणनेनुसार, महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातीच्या समूदायांची आणि त्यांच्या लोकसंख्येच्या यादी खालीलप्रमाणे आहे.

## धर्म
२००१ च्या जनगणनेनुसार, महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींच्या लोकसंख्येत ६७% हिंदू, ३२.९% बौद्ध व ०.१% (५,९८३) शीख होते. तर २०११ च्या जनगणनेनुसार, अनुसूचित जातींमध्ये ६०.७% (सुमारे ८०.१२ लाख) हिंदू, ३९.२% (५२,०४,२८४) बौद्ध व ०.१% (१३ हजार) शीख आहेत. २००१-११ या कालावधीत महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींच्या बौद्ध लोकसंख्येत तब्बल ६०% वाढ झाली आहे.

२००१ मध्ये, महार समुदायाच्या लोकसंख्येत ५६.३% बौद्ध, ४३.७% हिंदू आणि अवघे ०.१% शीख होते. तर २०११ मध्ये, राज्यात सुमारे ७६ लाख महार समाज आहे, महारांत सुमारे ६२% (४७.१२ लाख) बौद्ध, ३७.९% (२८.७३ लाख) हिंदू, तर अवघे ०.१% (७.८ हजार) महार हे शीख धर्मीय आहेत.

२०११ मध्ये, अनुसूचित जातींच्या लोकसंख्येत ७६ लाख महार, २६.८ लाख मांग, १६.५ लाख चांभार व २.५ लाख भंगी या समाजाचे लोक आहेत. अनुसूचित जातीत या चार जातींचे एकत्रित प्रमाण ९२% आहे.

अनुसूचित जातीमध्ये बौद्ध धर्म अतिशय वेगाने वाढत आहे. इ.स. २००१ मध्ये भारत देशात ४१.५९ लाख बौद्ध हे अनुसूचित जातीचे होते, तर इ.स. २०११ मध्ये हे प्रमाण ३८% वेगाने वाढून ५७.५६ लाख एवढे झाले आहे. देशातील एकूण अनुसूचित जातीच्या बौद्धांपैकी ५२.०४ लाख (९०% पेक्षा अधिक) महाराष्ट्रात आहेत. 
महाराष्ट्रात एकूण बौद्ध लोकसंख्येत ७९.६८% अनुसूचित जाती आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्रातील इतर मागास वर्गीय जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील आरक्षण
* अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती
* इतर मागास वर्ग
* दलित
* आदिवासी
* ओबीसी

## संदर्भ

अनुसूचित जाती
आम्ही आणि आमचे बाप

**आम्ही आणि आमचे बाप** हे नाटक पु.ल. देशपांडे आणि आचार्य अत्रे यांच्या निवडक कलाकृतींवर आधारलेले आहे. या नाटकाची निर्मिती मयुर रानडे, दिलीप जाधव आणि श्रीपाद पद्माकर यांनी केली. नाटकाच्या पहिल्या प्रयोगात आनंद इंगळे, अजित परब, अतुल परचुरे आणि पुष्कर श्रोत्री यांनी भूमिका केल्या होत्या. नाटकाचे संकलन आणि दिग्दर्शन आनंद इंगळे यांचे होते. 

१५ जुलै २०१७ रोजी या नाटकाचा पहिला प्रयोग झाला.

वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
मॉस्को स्टेट युनिव्हर्सिटी

thumb|मॉस्को राज्य विद्यापीठ
**लोमोनोसोव्ह मॉस्को राज्य विद्यापीठ** तथा **मॉस्को विद्यापीठ** हे रशियाची राजधानी मॉस्कोमधील विद्यापीठ आहे. याची गणना जगातील सर्वोत्तम विद्यापीठांत होते.

याची स्थापना २५ जानेवारी, १७५५ रोजी मिखाइल लोमोनोसोव्हने केली. १९४०नंतर या विद्यापीठाचे नाव *लोमोनोसोव्ह विद्यापीठ* होते.

वर्ग:रशियातील विद्यापीठे
वर्ग:मॉस्को
वर्ग:इ.स. १७५५ मधील निर्मिती
वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (क) यादी

महाराष्ट्रात भटक्या जमातींची (क) (NT-2) मध्ये धनगर या एकाच तत्सम भटक्या जमातींचा समावेश असून या प्रवर्गास ३.५% आरक्षण आहे. महाराष्ट्रात धनगर समाजाची लोकसंख्या सुमारे २ ते २.५ कोटी आहे.

## ईतिहास 
Govt in Social Welfare Dept Resolution No. CBC-1089/ (203)/MVK5 dated 25 th May 1990.
* २५ मे, १९९०: **धनगर समाज** हा ईतर मागास प्रवर्ग तून भटक्या जमातीत समाविष्ट. [CBC-1089/ (203)/MVK5].
* ४ ऑगस्ट १९९२: ४% वरून ६%.

## धनगर:तत्सम जाती यादी 
## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील आरक्षण

## संदर्भ
गोविंदराव डावरे

**गोविंदराव नारायणराव बल्लाळ** (नारो बल्लाळ) डावरे ( १७ डिसेंबर १८३६ – मृत्यू: १३ डिसेंबर १८७९) हे एक भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक होते. स्वतःची सेना स्थापन करून त्यांनी इंग्रजी सत्तेशी लढा दिला. १८५७ च्या स्वातंत्र्ययुद्धात त्यांचा सक्रिय सहभाग होता.

गोविंदराव डावरे यांचे चरित्र त्यांचे नातू विनायक पुरुषोत्तम डावरे यांनी लिहिले आहे. या चरित्रात इसवी सनाच्या १७२५ सालापासून ते १८६५ पर्यंतच्या घटनांचे वर्णन केले आहे.

वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:इ.स. १८७९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८३६ मधील जन्म
सिउदाद बॉलिव्हार

**सिउदाद बॉलिव्हार** हे वेनेझुएलाच्या बॉलिव्हिया राज्यातील शहर आहे. ओरिनोको नदीकाठी वसलेल्या या शहराची लोकसंख्या अंदाजे ३,५०,००० आहे.

या शहरात ओरनोको नदीच्या उगमाकडील पहिला पूल आहे तसेच नदीवर मोठा धक्काही आहे. हे शहर वेनेझुएलाच्या पूर्व भागातील मोठे व्यापारकेंद्र आहे.

या शहराची स्थापना १७६४ साली *सांतो तोमे दि गयाना दि आंगोस्तुरा देल ओरिनोको* या नावाने झाली. त्यानंतर या शहराला *आंगोस्तुरा* नाव मिळाले. १८४६ साली शहराला सिमोन बोलिव्हारचे नाव देण्यात आले.

वर्ग:बोलिव्हियामधील शहरे
वर्ग:इ.स. १७६४ मधील निर्मिती
वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
रूई (राहाता)

**रुई** महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यामधील राहाता तालुक्यातील गाव आहे.

## स्थान 
रुई गाव शिर्डी शहरानजीक वसलेले आहे. पिंपळवाडी, निघोज, सावळीविहीर बुद्रुक, शिंगवे आणि कोकमठाण ही शेजारील गावे आहेत.

## लोकसंख्या 
गावाची लोकसंख्या ५२११ असुन २६९६ पुरुष आणि २५१५ स्त्रिया आहेत.

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे
देविदास पालेकर

**देविदास गणपत पालेकर** (४ सप्टेंबर, १९०९:उत्तर कन्नड जिल्हा, कर्नाटक - ??) हे भारताचे सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती होते. त्याआधी ते मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश होते. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश
लृ

'''''' हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे.  हा 'ऱ्हस्व स्वर' आहे.

## हे सुद्धा पहा
* मराठी भाषा
* मराठी भाषेतील वर्णमाला
* मराठी मुळाक्षरे
* मराठी व्याकरण विषयक लेख

वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण
वर्ग:स्वर
तालिकोट

**तालिकोट** (किंवा **ताळिकोट**) तथा **तालिकोटे** (किंवा **ताळिकोटे**) हे कर्नाटक राज्याच्या विजापूर जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे. २०११ च्या जनगणनेनुार येथील लोकसंख्या ३१,६९३ होती.

२३ जानेवारी, १५६५ रोजी येथे झालेल्या लढाईत दखनेतील पाच मुस्लिम सुलतानांनी विजयनगर साम्राज्याचा पराभव केला. येथून दक्षिण भारतात अनिर्बंध मुसलमान सत्ता सुरू झाली.

वर्ग:कर्नाटक राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:विजापूर जिल्हा
वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
तालिकोटची लढाई

**तालिकोटची लढाई** किंवा **राक्कस-तंगडीची लढाई** ही विजयनगरचा सम्राट अलिया रामराया आणि दख्खनमधील पाच मुस्लिम सल्तनतींमध्ये लढली गेलेली लढाई होती. २३ जानेवारी, १५६५ रोजी झालेल्या या लढाईत विजयनगरचा पराभव झाला व दक्षिण भारतात अनर्बंध मुस्लिम सत्तेला सुरुवात झाली.

सध्याच्या कर्नाटक राज्याच्या विजापूर जिल्ह्यातील तालिकोट या छोट्या शहराजवळ ही लढाई झाली. राक्कसगी आणि तंगडगी गावांच्या मधील माळावर झालेल्या या लढाईत सुलतानांचे ८०,००० सैनिक आणि ३०,००० घोडेस्वार आणि सुमारे ५० तोफात तर विजयनगरकडून १,४०,००० सैनिक, १०,००० घोडेस्वार आणि सुमारे १०० हत्ती लढले. लढाईत विजयनगरची सरशी होत असताना रामरायाचे दोन मुसलमान सरदार त्याच्यावर उलटले. त्यांनी रामरायाला रणांगणात कैद केले व तेथेच त्याचा शिरच्छेद केला. हे पाहून विजयनगरचे सैन्य सैरावैरा पळत सुटले व सुलतानांचा विजय झाला. यानंतर अहमदनगरचा निझामशहा, विजापूरचा आदिलशाही, बिदरचा इमादशहा, बेरारचा बरीदशहा व गोवळकोंडाचा कुतुबशहा यांचे सैन्य विजयनगरची राजधानी हंपीवर चालून गेले व त्या शहराची व आसपासच्या प्रदेशाची त्यांनी अमाप नासधूस केली.

वर्ग:भारताचा इतिहास
वर्ग:विजयनगर साम्राज्य
वर्ग:इ.स. १५६५
नथु पाटलाची वाडी

**नथु पाटलाची वाडी** महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यामधील राहाता तालुक्यातील गाव आहे.

## लोकसंख्या 
गावची लोकसंख्या १८०० असुन ९५२ पुरुष आणि ८४८ स्त्रिया आहेत.

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे
यशवंत चव्हाण

कॉम्रेड **यशवंत चव्हाण** (१९२१- २३ जानेवारी, २०१८) हे एक मराठी स्वातंत्र्यसैनिक आणि ज्येष्ठ कामगार नेते होते. कोल्हापूर संस्थानातील चव्हाण यांचा जन्म. त्या संस्थानात त्यांचे वडील रावबहाद्दूर चव्हाण हे न्यायाधीश होते. पण यशवंत हे संस्थानविरोधी चळवळीत सक्रिय होते. तरुणपणीच त्यांचा संघर्ष सुरू झाला.

भारतात स्वातंत्र्य चळवळीने वेग घेतला असतानाच कम्युनिस्ट पक्षाची स्थापना झाली. रशियन राज्यक्रांतीनंतर साम्यवादाकडे आकर्षित होऊन  यशवंत चव्हाण भारतीय कम्युनिस्ट पक्षात दाखल झाले. चलेजाव आंदोलनात सहभागी व्हावे की नाही, यावरून कम्युनिस्ट पक्षात मतभेद निर्माण झाले होते. चलेजाव आंदोलनाचे समर्थन करणाऱ्या काही नेत्यांसह कॉ. चव्हाण यांना १९४२ मध्येच भारतीय कम्युनिस्ट पक्षातून पडावे लागले. ‘चलेजाव’ चळवळीत सक्रिय भाग घेतल्यामुळे काही काळ त्यांना भूमिगत राहावे लागले. पक्षाची भूमिका वास्तवापासून फारकत घेणारी असेल किंवा जनभावनेची दखल घेणारी नसेल, तर त्याविरोधात स्पष्टपणे बोलणारी, भूमिका घेणारी माणसे फार कमी असतात. त्यातील श्रमिकांच्या चळवळीत अग्रभागी असणारे आणि वास्तववादी राजकीय भूमिका घेणारे, पुरोगामी - डाव्या विचारांची पाठराखण करणारे कॉ. यशवंत चव्हाण हे एक होते.

पुढे संयुक्त महाराष्ट्राच्या लढ्यात त्यांनी भाग घेतला. चव्हाण यांना नेमस्त नेते मानले जायचे. केंद्रीय नेत्यांची मने वळवून हा प्रश्न सोडवावा, अशी त्यांची भूमिका आक्रमक नेत्यांना पसंत पडली नव्हती. डॉ. आंबेडकर यांचा संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीला पाठिंबा मिळविण्यासाठी ज्या नेत्यांनी प्रयत्न केले, त्यात यशवंत चव्हाणही होते.

कम्युनिस्ट पक्षातून बाहेर पडल्यानंतर चव्हाण यांनी नवजीवन संघटना, सेवा श्रमिक संघ, एनटीयूआय (न्यू ट्रेड युनियन इनिशिएटिव्ह) या कामगार संघटनांची स्थापना केली. लाल निशाण या पक्षाच्या संस्थापकांपैकी ते एक होते. गिरणी कामगार संपातही सहभाग असल्याने त्यांना तुरुंगवास भोगावा लागला.  

राजकीय पक्षात असूनही त्यांनी रस्त्यावरच्या चळवळीला, जनआंदोलनाला महत्त्व दिले. १९७८चा सरकारी कर्मचाऱ्यांचा संप असो की १९८२चा गिरणी कामगारांचा संप, कॉ. चव्हाण कामगारांच्या आंदोलनात अग्रभागी राहिले. राजकीय भूमिका घेतानाही त्यांनी वास्तवाचाच विचार केला. १९९० च्या मंडल आणि राम मंदिराच्या आंदोलनाने भारतातील राजकारणाने वेगळेच वळण घेतले. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघप्रणीत भाजपचे बळ वाढू लागले, त्या वेळी प्रतिगामी-जातीयवादी शक्तींना रोखण्यासाठी सर्व पुरोगामी- डाव्या- आंबेडकरवादी पक्षांनी काँग्रेसच्या बाजूने उभे राहण्याचे आवाहन त्यांनी केले. त्याला फारसा प्रतिसाद मिळाला नसला तरी, महाराष्ट्रात मात्र धर्मनिरपेक्षतेची भूमिका घेऊन त्यांनी काँग्रेसशी अनेकदा निवडणूक समझोता केला. त्यामुळे लाल निशाण पक्षातही मतभेद झाले.  

यशवंत चव्हाण यांनी स्थापलेला लाल निशाण पक्ष त्यांनीच २०१७ साली १८ ऑगस्टला जाहीरपणे भारतीय कम्युनिस्ट पक्षामध्ये विलीन केला व आपल्या कार्यकर्त्यांसह मुख्य प्रवाहात ते सामील झाले. त्यांनी अखेरच्या श्वासापर्यंत पुरोगामी, धर्मनिरपेक्ष व समतावादी विचारांची बांधिलकी सोडली नाही. 
## संदर्भ 
वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
महाराष्ट्रातील मागासवर्गीय जातींची यादी

या लेखात महाराष्ट्रातील मागासवर्गीय जातींच्या याद्या आहेत. मागासवर्गीय जातींमध्ये अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, इतर मागास वर्ग, विशेष मागास प्रवर्ग-SBC, विमुक्त जाती(अ) & भटक्या जमाती -(ब,क,ड) यांचा समावेश होतो.

## विमुक्त जाती (DNT)
* महाराष्ट्रातील विमुक्त जातींची यादी

## भटक्या जमाती (S-NT)
# महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (ब) यादी
# महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (क) यादी
# महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (ड) यादी

## संवैधानिक अनुसूचित गट 
* महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींची यादी
* महाराष्ट्रातील अनुसूचित जमातींची यादी

## इतर मागासवर्ग (OBC) 
* महाराष्ट्रातील इतर मागास वर्गीय जातींची यादी

## विशेष मागास प्रवर्ग (Special Category) 
* महाराष्ट्रातील विशेष मागास प्रवर्गीय जातींची यादी

## कमकुवत समुह (EWS) 
## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्रातील आरक्षण

वर्ग:महाराष्ट्र
भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१७-१८

भारत राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ फेब्रुवारी २०१८ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला संघा बरोबर ३ एकदिवसीय आणि ५ टी२० सामने खेळण्यासाठी गेला होता. एकदिवसीय मालिका २०१७-२० आयसीसी महिला चॅम्पियनशीपचा भाग असेल.

## संघ 
## दौरा सामने 
### एकदिवसीय सराव सामना : दक्षिण आफ्रिका महिला वि. भारत महिला 
----

## महिला एकदिवसीय मालिका 
### १ला एकदिवसीय सामना 
----

### २रा एकदिवसीय सामना 
----

### ३रा एकदिवसीय सामना 
----

## महिला टी२० मालिका 
### १ला महिला टी२० सामना
### २रा महिला टी२० सामना
### ३रा महिला टी२० सामना
### ४था महिला टी२० सामना
### ५वा महिला टी२० सामना
## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेमधील क्रिकेट
वर्ग:महिला क्रिकेट
ऊ (निःसंदिग्धीकरण)

* ऊ – मराठी वर्णमालेतील एक स्वर.

* ऊ (किडा) - डोक्यावरील केसांत राहणारा एक किडा.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
इ (निःसंदिग्धीकरण)

* इ — भारतीय भाषांच्या लिपीतील एक स्वर

* ई — गणिती स्थिरांक

* इ. — इत्यादीसाठीचे लघुरूप.
लुडो

**लुडो** हा एक मनोरंजक खेळ आहे.

हा एक घरगुती खेळ आहे. हा खेळ प्रामुख्याने लहान मुला-मुलींमध्ये प्रचलित आहे. हा खेळ जरी लहान वयोगटात प्रसिद्ध असला तरी ते सगळ्याच वायोगटातील लोक खेळतात. ह्या खेळासाठी निदान दोन आणि जास्तीत जास्त चार खेळाडू आवाश्यक असतात. आज हा खेळ भ्रमणध्वनी वरही उपलब्ध आहे.

वर्ग:खेळ
झिम्बाब्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ

**झिम्बाब्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ** हा आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये झिम्बाब्वेचे प्रतिनिधित्व करणारा संघ आहे.

महिला संघ
वर्ग:राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ
सावळीविहीर बुद्रुक

**सावळीविहीर बुद्रुक** हे महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यामधील राहाता तालुक्यातील गाव आहे.

## लोकसंख्या 
सावळीविहीर बुद्रुक गावाची लोकसंख्या ७११५ आहे. यापैकी ३५७५ पुरुष आणि ३५४० महिला आहेत.

## अर्थव्यवस्था 
गावातील बहुतेक लोक शेती करतात. शिर्डी येथून नजीक असल्याकारणाने व्यापार देखील वाढतो आहे. 

## परिवहन 
### रस्ते 
गावातून जाणारे दोन राज्य मार्ग अहमदनगर, नाशिक, पुणे आणि मुंबईला जोडतात.

### लोहमार्ग 
शिर्डी रेल्वे स्थानक गावासाठी सर्वाधिक जवळचे रेल्वे स्थानक आहे.

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे
सावळीविहीर खुर्द

**सावळीविहीर खुर्द** हे महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यामधील राहाता तालुक्यातील गाव आहे.

## स्थान 
सावळीविहीर खुर्द राहाता तालुक्यात उत्तरेस आहे आणि सावळीविहीर बुद्रुक, चांदेकसारे, जेऊर कुंभारी ही शेजारची गावे आहेत.

## लोकसंख्या 
गावाची लोकसंख्या ३७५७ असून त्यांपैकी १९२० पुरुष आणि १८३७ स्त्रिया आहेत.

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे
ई (निःसंदिग्धीकरण)

* **ई** हा मराठी वर्णमालेतील एक स्वर

* ई (चित्रपट) - तमीळ चित्रपट

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
ॲ

'''''' हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे.  हा 'आधुनिक स्वरादी' आहे.

## हे सुद्धा पहा
* मराठी भाषा
* मराठी भाषेतील वर्णमाला
* मराठी मुळाक्षरे
* मराठी व्याकरण विषयक लेख

वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण
वर्ग:स्वरादी
सिंचन दिन (महाराष्ट्र)

महाराष्ट्र शासनाने **सिंचन दिन** हा २६ फेब्रुवारी रोजी शंकरराव चव्हाण यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ घोषित केला आहे. महाराष्ट्र राज्यात हा दिवस साजरा केला जातो.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्राचे विशेष दिवस

वर्ग:महाराष्ट्रातील विशेष दिवस
समता दिन (महाराष्ट्र)

यशवंतराव चव्हाणांचा जन्म १२ मार्च रोजी झाला. यास्तव, महाराष्ट्र शासनाने  त्यांच्या स्मरणार्थ १२ मार्च हा '*समता दिन* म्हणून घोषित केला आहे. महाराष्ट्र राज्यात हा दिवस पाळला जातो. 

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्राचे विशेष दिवस

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील विशेष दिवस
पत्रकार दिन (महाराष्ट्र)

महाराष्ट्र शासनाने **पत्रकार दिन** हा ६ जानेवारी रोजी बाळशास्त्री जांभेकर. महाराष्ट्र राज्यात हा दिवस साजरा केला जातो.

बाळशास्त्री जांभेकर मराठी भाषेतील आद्य पत्रकार आहे.  यांनी मराठी भाषेतील पहिले वृत्तपत्र  *दर्पण* ६ जानेवारी १८३२ रोजी सुरू केले होते. जुलै १८४० मध्ये दर्पणचा शेवटचा अंक प्रकाशित झाला.

भाषेत
गोविंद कुंटे  (भाऊ महाजन) यांच्या मदतीने त्यांनी दर्पण हे मराठीतील पहिले वृत्तपत्र काढले. 6 जानेवारी  1832 रोजी ‘दर्पण’चा पहिला अंक प्रकाशित झाला. जनसामान्यांपर्यंत पोहोचण्याच्या उद्देशाने ‘दर्पण’ आवर्जून मराठी भाषेत काढण्यात आले.

त्याचवेळी इंग्रजी  सत्ताधाऱ्यांना स्थानिकांच्या अडचणी आणि भावना कळाव्या यासाठी ‘दर्पण’मध्ये एक स्तंभ इंग्लिश भाषेत लिहिला जात असे.

वृत्तपत्राची संकल्पना त्या काळी सर्वसामान्यांमध्ये रुजलेली नसल्याने ‘दर्पण’ला सुरुवातीला मोठ्या संख्येने वर्गणीदार मिळाले नाहीत. मात्र ही संकल्पना जशी रुजली, तसे त्यातील विचारही रुजले आणि प्रतिसाद वाढत गेला. ब्रिटिश काळामध्ये वृत्तपत्र चालवणे आणि त्याला वाचक मिळवणे हे मोठे कठीण काम होते. मात्र याही काळात पदरमोड करून व कुठलेही नफ्याचे तत्त्व न स्वीकारता या काळामध्ये सुधारकांनी आपले वृत्तपत्र चालवले यामध्ये बाळशास्त्री जांभेकर यांचे दर्पण हे वृत्तपत्र अग्रणी होते. प्रत्यक्षामध्ये या काळातील वृत्तपत्रे ठराविक काळानंतर प्रसिद्ध केली जात असत. 1832 मध्ये सुरू झालेले दर्पण हे वृत्तपत्र 1840 पर्यंत चालले.

आपण पत्रकार दिन का साजरा करतो हे जर आपल्याला माहिती नसेल तर यासारखं दुसरं दुर्दैव नाही.. मी या संदर्भात वारंवार खुलासे केलेले असले तरी आपण वारंवार तीच चूक करतो आहोत..
6 जानेवारी रोजी बाळशास्त्रींची जयंती नाही.. बाळशास्त्रींची जयंती 20 फेब्रुवारी रोजी असते.. 6 जानेवारी रोजी बाळशास्त्रीं जांभेकर यांनी मराठीतील पहिले नियतकालिक दर्पण सुरू केले.. त्याचे स्मरण म्हणून आपण 6 जानेवारी रोजी दर्पण दिन किंवा पत्रकार दिन साजरा करतो.. 6 जानेवारी रोजी बाळशास्त्रींची जयंती असल्याचा चुकीचा उल्लेख गुगलवर आहे.. याची नोंद घ्यावी..
बाळशास्त्रींचा जन्म 20 फेब्रुवारी 1812 रोजी झाला.. मृत्यू 17 मे 1848 रोजी झाला.. या तारखा सरकारने नक्की केलेल्या आहेत.. तसा सरकारचा जीआर आहे.. तेव्हा चुकीच्या माहितीच्या आधारे कोणी चुकीचे उल्लेख करू नयेत ही विनंती

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्राचे विशेष दिवस

वर्ग:महाराष्ट्रातील विशेष दिवस
रंगभूमी दिन (महाराष्ट्र)

महाराष्ट्र शासनाने **रंगभूमी दिन** हा ५ नोव्हेंबर रोजी विष्णूदास भावे जयंती निमित्त घोषित केला आहे. महाराष्ट्र राज्यात हा दिवस साजरा केला जातो.

मराठी रंगभूमीचा परिप्रेक्ष हा किर्तन ,भारुड,दंडार, दशावतार ,पोवाडा, लळीत, भागवतमेळे ,नटवे ,बहुरूपी लोकनाट्य ,तमाशे आदी लोकपरंपरा स्त्रोतातून झालेला आहे. लोकरंगभूमी हीच खऱ्या अर्थाने मराठी रंगभूमीची जननी आहे. क्रमाने विकसित झालेल्या रंगभूमीच्या प्रत्येक विकास टप्प्या मागे लोकरंगभूमीचे स्थान महत्त्वाचे ठरलेले आहे. या पार्श्‍वभूमीवर नाट्य वाङमयाचा विचार करत असताना महाराष्ट्राला फार आदिम अशी लोककलावंतांची परंपरा आहे.त्यातूनच लोकरंगभूमी विकसित झाली.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्राचे विशेष दिवस

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील विशेष दिवस
राज्य माहिती अधिकार दिन (महाराष्ट्र)

महाराष्ट्र शासनाने **राज्य माहिती अधिकार दिन** हा २८ सप्टेंबर रोजी घोषित केला आहे. महाराष्ट्र राज्यात हा दिवस माहिती अधिकार दिन म्हणून पाळला गेला जातो.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्राचे विशेष दिवस

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील विशेष दिवस
कॅपिटॉल बाँबस्फोट

चले जाव चळवळीच्या सुरुवातीलाच पुण्यातील कॅपिटॉल टॉकीजमध्ये संपूर्ण देश हादरवून सोडणारा बॉंबस्फोट झाला. हा स्फोट हरिभाऊ वामन लिमये आणि किसन वामन भातंब्रेकर यांची कामगिरी होती. २४ जानेवारी १९४३ रोजी हा स्फोट झाला. बाबुराव साळवी, बापू साळवी, एस.टी. कुलकर्णी, आणि शिरुभाऊ लिमये या कार्यकर्त्यांनी एकत्र येऊन इंग्रजांना हिसका दाखविण्यासाठी जोरदार धडाका करण्याचा निश्चय केला. 

भास्कर कर्णिक या तरुणाने खडकी येथील दारुगोळा कारखान्यातून आणलेल्या बॉंबचे टाईम बॉंबमध्ये रूपांतर करताना बापू डोंगरे आणि निळूभाऊ लिमये जखमी झाले होते. शिरुभाऊ लिमये, रामसिंग परदेशी, हरिभाऊ लिमये आणि दत्ता जोशी त्यांच्या मदतीला धावले. हे सारे कार्यकर्ते त्यावेळी पुण्यातल्या कसबा पेठेतील तांबट हौदाजवळ रहात असलेल्या किसन वामन भातंब्रेकर यांच्या घरी एकत्र जमत असत. इंग्रजी सत्ता उलथवून टाकण्याविषयी या सर्वांमध्ये हिरिरीने चर्चा होत असे. भातंब्रेकर त्या चर्चेत सहभागी असत. 

अवघ्या १६ वर्षांच्या वयात ब्रिटिशांच्या दडपशाहीला विरोध करण्यासाठी हरिभाऊ व त्यांच्याहून वयाने थोड्या मोठय़ा तरुणांनी पुणे शहरातल्या छावणी परिसरातील कॅपिटॉल, एम्पायर, वेस्टएन्ड या चित्रपटगृहांत बॉम्बस्फोट घडवून आणले. त्यात ४ ब्रिटिश अधिकारी व कर्मचारी मारले गेले. पोलिसी हिसका दाखवूनही सहकारी पकडले जातील म्हणून हरिभाऊंनी आपल्या सहकाऱ्यांची नावे गुप्त ठेवली. त्यांच्यावर भरलेल्या खटल्यात त्यांना चार वर्षांचा तुरुंगवास झाला.

वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:पुणे
बालिका दिन (महाराष्ट्र)

[इवलेसे|१९९८ मधील टपाल तिकीटावर [सावित्रीबाई फुले]]
**बालिका दिवस** हा महाराष्ट्रामध्ये सावित्रीबाई फुले यांच्या जयंती निमित्त साजरा केला जाणारा एक दिवस आहे. या दिवशी महाराष्ट्रातील सर्व शाळांमध्ये अनेक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. **महिला शिक्षण दिन** म्हणून देखील हा दिवस साजरा होतो. ३ जानेवारी या सावित्रीबाईंच्या जन्मदिनानिमित्त बालिका दिवस साजरा केला जातो.  

महाराष्ट्र शासनाकडून १९५५ पासून हा दिवस बालिका दिन म्हणून साजरा करण्यास सुरुवात झाली. सावित्रीबाईंना भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका म्हणून ओळखले जाते. आपले पती महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्यासोबत त्यांनी भारतातील महिलांचे अधिकार सुधारण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांना भारतीय स्त्रीवादाची जननी मानले जाते. सावित्रीबाई आणि त्यांचे पती यांनी इ.स. १८४८ मध्ये पुणे येथील भिडेवाड्यात मुलींच्या शाळेची स्थापना केली. ही शाळा देशात स्थापन झालेल्या सुरुवातीच्या शाळांपैकी एक होती. 

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्राचे विशेष दिवस 

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील विशेष दिवस
अनेसु मुशान्ग्वे

**अनेसु मुशान्ग्वे** (२५ फेब्रुवारी, इ.स. १९९५:झिम्बाब्वे - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी व लेगब्रेक गोलंदाजी करते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:झिम्बाब्वेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२०१८ ऑस्ट्रेलियन ओपन

**२०१८ ऑस्ट्रेलियन ओपन** ही ऑस्ट्रेलियन ओपन टेनिस स्पर्धेची १०६ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा १५ ते २८ जानेवारी २०१७ दरम्यान मेलबर्न येथे भरवण्यात आली. ही या वर्षातली पहिली ग्रँड स्लॅम स्पर्धा होती. स्पर्धेमध्ये एकेरी, दुहेरी आणि मिश्र दुहेरी प्रकरांमध्ये पुरुष व महिलांसाठी खेळ आयोजित करण्यात आले होते.

रॉजर फेडररने मारिन चिलिचला हरवून पुन्हा एकदा पुुरुषांचे विजेतेपद मिळविले तर कॅरोलाइन वॉझ्नियाकीने सिमोना हालेपला हरवून महिलांचे विजेतेपद मिळविले.

## विजेते
### पुरुष एकेरी
*  **रॉजर फेडरर**  ने  मारिन चिलिचला ६-२, ६५-७७, ६-३, ३-६, ६-१ असा पराभव केला.

### महिला एकेरी
*   कॅरोलाइन वॉझ्नियाकी ने सिमोना हालेपचा ७७-६२, ४-६, ६-३ असा पराभव केला.

### पुरुष दुहेरी
* 

### महिला दुहेरी
* 

### मिश्र दुहेरी
* 

## अधिकृत संकेतस्थळ
*अधिकॄत संकेतस्थळ

वर्ग:२०१८ ऑस्ट्रेलियन ओपन
चिपो मुगेरी

**चिपो स्पिवे मुगेरी** (२ मार्च, इ.स. १९९२:मुटारे, झिम्बाब्वे - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही डाव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यमब्रेक गोलंदाजी करते.

मुगेरी आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना वयाच्या १५व्या वर्षी १८ फेब्रुवारी, २००८ रोजी विरुद्ध खेळली. मुगेरी झिम्बाब्वे संघाची नायिका होती.

मुगेरीचा पती डोनाल्ड तिरिपानो झिम्बाब्वेकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळला आहे. त्यांना एक मुलगी आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:झिम्बाब्वेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:झिम्बाब्वेच्या क्रिकेट संघनायिका
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जंजाळा किल्ला

**जंजाळा** ऊर्फ **वैशागड** हा औरंगाबाद जिल्ह्यातील एक डोंगरी किल्ला आहे. 

औरंगाबाद-जळगाव-सिल्लोड-गोळेगाव मार्गावर जंजाळा हे गाव आहे. अंभई गावापासून हे १० किलोमीटरवर येते. जंजाळा हे डोंगरमाथ्यावरचे चिमुकले गाव असले तरी अतिशय सुंदर आहे. येथून चार किलोमीटरवर पायी चालत गेल्यावर वैशागड ऊर्फ जंजाळा लागतो. फोडलेल्या तटातून किल्ल्यात प्रवेश होतो. अफाट विस्तार असलेल्या या किल्ल्यावर उद्ध्वस्त इमारतींचे अनेक अवशेष आहेत. खूप तलाव आहेत, पिण्याचे पाणी आहे. गडावरून लांबवरचा मुलुख न्याहाळता येतो. 

जंजाळा गावाच्या कुशीतच ’घटोत्कच’ नावाची प्रसिद्ध बौद्ध लेणी आहेत. ही लेणी इसवी सनाच्या पाचव्या शतकात बांधली गेली. येथे काही शिलालेखही आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्रातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
सिंहली लोक

**सिंहली** (इंग्लिश भाषा: Sinhalese people; सिंहला जाती, इतर नाव 'हेला') हे श्रीलंका देशाचे सिंहली भाषक लोक आहेत. यांची संख्या १.५ कोटी आहे आणि हा श्रीलंकेच्या एकूण लोकसंख्येच्या ७५% आहे.

वर्ग:श्रीलंका
वर्ग:बौद्ध समुदाय
वर्ग:वांशिक समूह
हंसध्वनी

हंसध्वनी हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे. संथ जलाशयात विहार करणाऱ्या शांत हंसांचा आवाज. दक्षिणेतील कर्नाटक संगीताचे वाग्गेयकार रामस्वामी दीक्षितार यांनी ऐकला असणार आणि ‘हंसध्वनी’ या अद्‍भुत नावाचा मधुर राग जन्माला आला. पुढे अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात रामस्वामींचे चिरंजीव संतकवी-संगीतज्ज्ञ मुथ्थुस्वामी दीक्षितार यांनी आपल्या वडिलांनी निर्माण केलेल्या रागात ‘वातापि गणपती भजेऽहं’ ही गणेशवंदना रचली. 

पुण्याच्या ‘नवयुग स्टुडिओ’त मा. दीनानाथ मंगेशकरांची एक किशोरवयीन मुलगी लता ऑडिशन देत होती. वडलांची नाट्यगीते म्हणून दाखवीत होती. तिनं ‘हंसध्वनी’मधील बंदिश ‘लागी लगन सखी’ म्हणून दाखवली तेव्हा दत्ता डावजेकर थरारून गेले, असे ते सांगत. आणि त्यांनंतर वसंत प्रभू यांनी ‘शिकलेली बायको’ या चित्रपटातल्या ‘आली हासत पहिली रात’ हे गाण्याचे संगीत रचले.  

## हंसध्वनी रागातील काही प्रसिद्ध गीते
* आली हसत पहिली रात (गायिका - आशा भोसले, संगीत - वसंत प्रभू, चित्रपट - शिकलेली बायको)
* ओ चाँद जहाँ वो जाये…(गायिका - लता-आशा, संगीत - सी. रामचंद्र.  , चित्रपट - शारदा)
* करम की गती न्यारी (गैरफिल्मी गीत, गायक - लता मंगेशकर, संगीत - हृदयनाथ मंगेशकर)
* जा तोसे नहीं बोलू कन्हैय्या…(गायक - लता, मन्‍ना डे, संगीत - सलील चौधरी, चित्रपट - परिवार)
* लागी लगन सखी (बंदिश)
* वाऽतापि गणपती भजेऽहं (गणेशवंदना, गायक मुथ्थुस्वामी दीक्षितार)

(अपूर्ण)

वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीत
थायलंडमधील बौद्ध धर्म

**थायलंडमधील बौद्ध धर्म** हा थेरवाद संप्रदायाचा मुख्य भाग आहे, जो लोकसंख्येच्या सुमारे ९५% आहे. थायलंडमधील बौद्ध धर्म सुद्धा तेथील लोक धर्मासोबत, मोठ्या थाई-चीनी लोकसंख्येसोबत, चिनी धार्मिक समुदायांशी एकरूप झाला आहे. थायलंडमध्ये बौद्ध मंदिरांमध्ये उंच सोनेरी (स्वर्ण) स्तूप आहेत, आणि थायलंडची बौद्ध वास्तुकला इतर दक्षिणपूर्व आशियाई देशांप्रमाणेच विशेषतः कंबोडिया आणि लाओस सारखी आहेत. ज्याबरोबर थायलंडमधील सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारसा आहे.
## इतिहास
## संदर्भ
वर्ग:देशानुसार बौद्ध धर्म
बौद्ध धर्म
एलिझ मेर्टेन्स

**एलिझ मेर्टेन्स** (१७ नोव्हेंबर, १९९५:ल्युव्हेन, बेल्जियम - ) ही बेल्जियमची व्यावसायिक टेनिस खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फोरहँड आणि दोन्ही हाताने बॅकहँड फटका मारते.

वर्ग:बेल्जियमच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२०१७-१८ विजय हजारे चषक

**२०१७-१८ विजय हजारे चषक** ही एक लिस्ट-अ क्रिकेट स्पर्धा भारतात होणार आहे. भारतातले राज्यस्तरीय संघ ह्या स्पर्धेत सामील होतील.

## गट विभागणी 
२८ संघांना प्रत्येकी ७ अश्या ४ गटांमध्ये विभागले आहे :
### गट 'अ' 
* आसाम
* वडोदरा
* हरयाणा
* कर्नाटक
* ओडिशा
* पंजाब
* भारतीय रेल

### गट 'ब' 
* बंगाल
* दिल्ली
* हिमाचल प्रदेश
* केरळ
* त्रिपुरा
* उत्तर प्रदेश
* महाराष्ट्र

### गट 'क' 
* आंध्र प्रदेश

### गट 'ड' 
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट
वर्ग:विजय हजारे चषक
आवजीनाथ महाराज

**संत आवजीनाथ बाबा** हे वंजारी समाजात गोरे घराण्यात जन्माला आलेले एक थोर संत होते. त्यांचा जन्म विरगाव, तालुका अकोले, जिल्हा अहमदनगर महाराष्ट्र येथे झाला होता. लहानपणीच त्यांचे आई-वडील वारल्या मुळे त्यांच्या मिरपूर लोहारे, तालुका संगमनेर, जि अहमदनगर येथील रणमाळे मामांनी त्यांचे पालन पोषण केले.

प्रचलित अख्यायिके नुसार त्यांना तरुणपणीच संत कानिफनाथ महाराजांचा दृष्टांत आणि गुरूग्रह झाला. लवकरच आवजीनाथ बाबांनी मिरपूर लोहारे येथे नवरात्रीत संजीवन समाधी घेतली. बरोबर दसऱ्याच्या दिवशी त्यांची प्राणज्योत मालवली आणि तेव्हा पासून ते आजतागायत म्हणजे गेल्या ३५० वर्षांपासून मिरपूर लोहारे येथे आवजीनाथ महाराजांची दसऱ्याला जत्रा भरते. येथे विविध जाती धर्माचे भाविक मोठ्या उत्साहाने हजेरी लावतात. दरवर्षी रंगपंचमीला श्रीक्षेत्र मढी (कानिफनाथ महाराजांचे स्थान) येथील जत्रेत आवजीनाथ महाराजांच्या काठीचा मान असतो,  त्याशिवाय जत्रा सुरू होत नाही.

## संदर्भ 

वर्ग:नवनाथ
वर्ग:आवजीनाथ
वर्ग:मराठी संत
वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती
वर्ग:महाराष्ट्र
वर्ग:हिंदू धर्म
वेताळगड किल्ला

**वेताळगड** हा महाराष्ट्राच्या छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सोयगाव तालूक्यातील  एक डोंगरी किल्ला आहे. सोयगाव तालूक्यातील डोंगररांगात विविध लेण्या आहेत.

छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सोयगाव तालूक्यापासून अंभई, हळदाघाट, हळदागाव मार्गे गेल्यावर ४ किलोमीटर अंतर  पुढे वेताळवाडी घाट लागतो. घाटाच्या डाव्या बाजूला वेताळवाडी धरणाचा अफाट जलाशय आहे.  घाटाच्या तोंडालाच उजव्या हाताला वेताळगड दिसतो. हा किल्ला अतिशय देखणा आहे.  रस्त्यावरून सोप्या मार्गाने गडप्रवेश होतो. मुख्य दरवाजा जंजाळा दरवाजा म्हणून ओळखला जातो.  किल्ल्याला बुलंद तटबंदी आहे. किल्ल्याच्या आत  बालेकिल्ला लागतो. येथे बऱ्यापैकी शाबूत असलेल्या इमारती आहेत त्यांत निवासी इमारत, धान्याचे कोठार, मशीद बारादरी  आहेत. वेताळगडावर आता केवळ भग्नावशेष दिसून येतात. 

वेताळवाडी किल्ल्याचे संवर्धनाचे काम चालू असले तरी तिथे आवश्यक अशा कोणत्याही सुविधा नाहीत. पर्यटकांना आपापल्या जवाबदारीवर किल्ल्यावर जावे लागते. एक जूनी तोफही इथे आढळते. आता तिल्या नव्याने किल्ल्यावर आणून ठेवलेले आहे. 

## हे सुद्धा पहा
## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
सोफिया (निःसंदिग्धीकरण)

* सोफिया - बल्गेरिया ह्या देशाची राजधानी
* सोफिया (यंत्रमानव)
* सोफिया गार्डन्स - वेल्समधील क्रिकेट खेळाचे मैदान
* हागिया सोफिया - इस्तंबूल शहरातील ऐतिहासिक इमारत आणि संग्रहालय

## व्यक्ती
* सोफिया लॉरेन - इटलीयन चित्रपट अभिनेत्री
* सोफिया अर्व्हिडसन - स्वीडिश टेनिस खेळाडू
* सोफिया रोसी - अमेरिकन माजी रतिअभिनेत्री, मॉडेल व नर्तिका
* सोफिया केनिन - अमेरिकन व्यावसायिक व टेनिस खेळाडू 
* सोफिया लोमेली - रतिअभिनेत्री

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
किर्लोस्कर (निःसंदिग्धीकरण)

* किर्लोस्कर (मासिक)
* किर्लोस्कर उद्योग समूह
* किर्लोस्कर संगीत मंडळी
* किर्लोस्करवाडी - महाराष्ट्रातील गाव

* शंकर वासुदेव किर्लोस्कर (१८९ - १९७५) – लेखक, व्यंगचित्रकार ते किर्लोस्कर मासिकाचे संस्थापक-संपादक

* शंतनुराव किर्लोस्कर (१९०३ - १९९४) मराठी, भारतीय उद्योजक

* बळवंत पांडुरंग किर्लोस्कर (१८४३ - १८८५) मराठी भाषेतील संगीत नाटककार, गायकनट आणि नाट्यशिक्षक

* लक्ष्मणराव काशिनाथ किर्लोस्कर (१८६९ - १९५६) – मराठी,  भारतीय उद्योजक व किर्लोस्करउद्योग समूहाचे संस्थापक

* मुकुंदराव किर्लोस्कर (१९२१ - २०१३) व्यंगचित्रकार

* शांताबाई मुकुंदराव किर्लोस्कर – महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्त्या

* मालतीताई किर्लोस्कर ( १९२३ -  २०१७) मराठी लेखिका 

* आनंदीबाई किर्लोस्कर (१९०५ - १९४२) - मराठी लेखिका 

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
कल्पना दत्त

**कल्पना दत्ता **() (२७ जुलै १९१३ - ८ फेब्रुवारी १९९५ ) (नंतर कल्पना जोशी) ही एक भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतली कार्यकर्ती होती. ती सूर्य सेनच्या सशस्त्र चळवळीत होती. हे सूर्य सेन १९३० च्या चितगांवला झालेल्या शस्त्रागार धाडेच्या मागे होते. नंतर ती भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाची सदस्य झाली, व तिने पुरणचंद जोशीशी विवाह केला . ती १९४३ साली भाकपची अध्यक्ष झाली.  

## सुरुवातीचे जीवन 
कल्पनाचा जन्म बंगालमधील चितगांव जिल्ह्यातील सिरपूर गावात झाला. १९२९ साली मॅट्रिकची परीक्षा पास झाल्यावर, ती कलकत्त्याला बे्थ्थ्यून काॅलेज येथे विज्ञानात पदवी घेण्यासाठी गेली. तेथे असतानाच ती विद्यार्थी संघ या क्रांतिकारी संस्थेची सदस्य झाली. त्या संस्थेत वीणा दास, प्रीतिलता वड्डेदार, ह्या पण सक्रिय होत्या.

## पहीली चळवळ 
चितगांव शस्त्रागार धाड ही १८ एप्रिल १९३०ला पडली. त्यानंतर कल्पना १९३१ सालच्या मेमध्ये सूर्य सेनच्या सशस्त्र गटाच्या 'भारतीय रिपब्लिकन आर्मी’च्या चितगांव शाखेत भरती झाली. सप्टेंबर १९३१ला सूर्य सेनने तिला व प्रीतिलता वड्डेदारला चितगांव येथील युरोपियन क्लबवर हल्ला करण्यासाठी नेमले. पण हल्ला करण्याच्या एक आठवडा आधीच तिला हल्ल्याच्या जागेची टेहळणी करताना अटक झाली. जामिनावर सुटका झाल्यावर तिने लपून राहायला सुरुवात केली. १७ फेब्रुवारी १९३३ रोजी पोलिसांनी तिच्या लपण्याच्या जागेला घेरा दिला व सूर्य सेनला पकडले; पण कल्पना तिथून पळून निघाली. पुढे कल्पनाला  १९ मे १९३३ रोजी अटक झाली. चितगांव धाडीच्या दुसऱ्या सुनावणीत तिला शिक्षा झाली. १९३९ मध्ये तिची सुटका झाली.

## नंतरचे जीवन 
कल्पना १९४०ला कलकत्ता विद्यापीठातून पद्वीधर झाली, व भाकपची सदस्य झाली. १९४३ च्या बंगालमधील दुष्काळात व बंगालच्या फाळणीच्या वेळेस तिने स्वयंसेवक म्हणून काम केले. तिने तिचे आत्मकथात्मक पुस्तक, चितगांव शस्त्रागार धाडीच्या आठवणी हे १९४५ला इंग्रजीत प्रकाशित केले. १९४६मध्ये ती बंगाल विधान सभेत चितगांव येथून भाकप कडून निवडणूक लढली, पण जिंकू शकली नाही.

नंतर तिने भारतीय संख्याशास्त्रीय संस्था (Indian Statistical Institute) येथे निवृत्त होईपर्यंत नोकरी केली. ८ फेब्रुवारी १९९५ रोजी तिचा मृत्यू झाला.

## वैयक्तिक जीवन 
कल्पना दत्ताने १९४३ मध्ये भाकपचे अध्यक्ष पुरनचंद जोशी, ह्यांच्याशी विवाह केला. त्यांना दोन मुले झाली. चंद व सूरज. चंद जोशी हा हिंदुस्तान टाइम्समध्ये पत्रकार होता.

## चित्रपट 
चितगांवच्या धाडीवर २०१० मध्ये 'खेले हम जी जान से' हा हिंदी चित्रपट निघाला. त्यात दीपिका पादुकोनने कल्पनाचे काम केले होते. पुन्हा १२ आॅक्टोबर २०१२ला 'चितगांव' हा आणखी एक चित्रपट निघाला त्याची निर्मिती आणि दिग्दर्शन वेदव्रत पॅन, ह्या नासातील माजी वैज्ञानिकाने केले होते.

## टिपा व संदर्भ 
## बाह्य दुवा 
* Women in India and Pakistan: The Struggle for Independence from British Rule (Part 3) 

वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तानिया भाटिया

**तानिया भाटिया** (२९ नोव्हेंबर, १९९७:चंडीगढ, भारत - ) ही ाची क्रिकेट खेळाडू आहे. ही यष्टिरक्षक असून उजव्या हाताने फलंदाजी करते.

वर्ग:भारताच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील रौप्य पदक विजेते भारतीय
ओडिन कर्स्टन

**ओडिन कर्स्टन** (२८ जुलै, १९९४:जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका - ) ही ाची क्रिकेट खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शशिकला काकोडकर

**शशिकला काकोडकर** (७ जानेवारी, १९३५:पेर्नेम, गोवा, पोर्तुगीज भारत - २८ ऑक्टोबर, २०१६:पणजी, गोवा, भारत) या भारताच्या गोवा, दमण आणि दीव केंद्रशासित प्रदेशाच्या मुख्यमंत्री होत्या. या १२ ऑगस्ट, १९७३ ते २७ एप्रिल, १९७९ दरम्यान सत्तेवर होत्या.

या महाराष्ट्रवादी गोमांतक पक्षाच्या राजकारणी होत्या.

काकोडकर यांचे वडील दयानंद बांदोडकर गोवा, दमण आणि दीवचे पहिले मुख्यमंत्री होते.

वर्ग:गोवा दमण आणि दीवचे मुख्यमंत्री
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
श्री व्याडेश्वर

**श्री व्याडेश्वर** हे कोकणातील गुहागर या ठिकाणी असलेले एक शिवमंंदिर आहे. येथील दैवत व्याडेश्वर अनेक चित्पावन कोकणस्थ कुटुंबांचे कुलदैवत आहे.

अधिक माहितीसाठी `श्री व्याडेश्वर शिवहर` हे कविता मेहेंदळे यांचे पुस्तक उपलब्ध आहे. (मधुश्री प्रकाशन, पुणे.)
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
सूत्रपाठ

### मराठीतील पहिला शास्त्रीय धर्मग्रंथ 
सूत्रपाठ हा महानुभावांचा ‘वचनरूप परमेश्वर’ आहे. केशिराज व्यासांनी नागदेवाचार्यांना ‘शास्त्रप्रकरणान्वय’ लाऊ का? अशी अनुज्ञा घेऊन सूत्रपाठ सिद्ध केला.  लीळाचरित्रातूनच श्रीचक्रधरोक्त वचने जी विखुरलेली होती, ती एकत्र केली. ही सगळी वचने काहीतरी तत्त्वज्ञान मांडू पाहणारी होती. काहीतरी आचारपद्धती सांगू पाहणारी होती. त्यांचे लक्षण, विचार आणि आचार असे वर्गीकरण केले. त्यांचा एकमेकांशी सुसंगत ‘अन्वय’ लावला. शके १२१२- १३ मध्ये हा ग्रंथ पूर्ण झाला.
धेड

**धेड** (इतर नावे: **धेढ**, **धेढा**, **माहयावंशी**, **वणकर** व **मारु-वणकर**) हे भारतीय अनुसूचित जातीचा (दलित) समाज आहेत. या हिंदू वर्णवस्थेत याला अस्पृश्य समूहाचे आणि बाहेरचा वर्ण (अवर्ण) म्हणून ओळखले जातात. २००१ च्या जनगणेनुसार महाराष्ट्रात या जातीची संख्या १२,६१२ होती.

## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींची यादी

वर्ग:महाराष्ट्रातील अनुसूचित जाती
वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती
विश्वनाथ विनायक गोरे

डॉ. **विश्वनाथ विनायक गोरे** (१९०३ - १७ जानेवारी, १९६८:लंडन, इंग्लंड) हे एक मराठी शास्त्रज्ञ होते. 

हिंदु्स्तानी संगीत व ध्वनिलहरी यांचा वनस्पतींवर होणारा परिणाम हा त्यांच्या संशोधनाचा विषय होता. काही विशिष्ट ध्वनिलहरींच्या योगाने अन्‍नधान्य उत्पादनात वाढ करणे शक्य असल्याविषयीचे गोरे यांचे संशोधन विशेष महत्त्वाचे मानले जाते. 

वर्ग:मराठी शास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म
वर्ग: इ.स. १९६८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कंबोडियामधील बौद्ध धर्म

**बौद्ध धम्म** हा **कंबोडियाचा** अधिकृत धर्म आहे. कंबोडियाच्या लोकसंख्येतील ९७% लोक थेरवाद बौद्ध धर्माचे अनुसरण करतात. वॅट (बौद्ध मठ) आणि संघ एकत्र आवश्यक बौद्ध सिद्धांत जसे पुनर्जन्म आणि गुणवत्तेचा संग्रह करणे, धार्मिक जीवनाचे केंद्र आहेत. परंतु पूर्वजांना आणि विचारांच्या केंद्रीय भूमिकेप्रमाणे परस्पर संबंधाशी संवाद साधतात. २०१६ मध्ये कंबोडियाची लोकसंख्या १,५७,६२,३७० आहे.

## इतिहास
किमान पाचव्या शतकापासून कंबोडियामध्ये बौद्ध धर्म अस्तित्वात आहे. काही स्रोतनुसार बौद्ध धर्माचा उदय इ.स.पूर्वच्या ३ ऱ्या शतकात झाला आहे. १३ व्या शतकापासून थेरवाद बौद्ध धम्म हा कंबोडियाचा 'राज्यधर्म' आहे (ख्मेर रौग कालावधी सोडून) आणि सध्या लोकसंख्येच्या ९७% लोकांचा धर्म आहे.

कंबोडियातील बौद्ध धर्माचा इतिहास सुमारे दोन हजार वर्षांपर्यंत पसरलेला आहे, अनेक राज्ये आणि साम्राज्यांमध्ये सलग अनेक वेळा. बौद्ध धर्म दोन भिन्न प्रवाह माध्यमातून कंबोडिया प्रविष्ट झाला. हिंदू प्रभावाबरोबर बौद्ध धर्म अगदी सुरुवातीच्या रूपात, हिंदू व्यापाऱ्यांसह फनान साम्राज्यामध्ये प्रवेश केला. नंतरच्या इतिहासात, अंगकोर साम्राज्याच्या काळात बौद्ध धर्माच्या एका दुसऱ्या प्रवाहाने ख्मेर संस्कृतीत प्रवेश केला होता, जेव्हा कंबोडिया द्वारवती आणि हरिपंगाईचे मोन राज्ये विविध बौद्ध परंपरांनी गढून गेले होते.

## हे सुद्धा पहा
* कंबोडियामधील धर्म

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
धर्म
वर्ग:देशानुसार बौद्ध धर्म
वर्ग:कंबोडियामधील_धर्म
बलाई

**बलाई** (किंवा **बलाही**, **भलाय**) ही अनुसूचित जाती प्रवर्गातील एक जात आहे जी मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र आणि उत्तर प्रदेशात आढळते. राजस्थानमधील शेजारच्या काही भागात बलाइची छोटी संख्यादेखील आढळते. २००१ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्रात या जातीची संख्या १३,६७१ होती.

## हे सुद्धा पहा
* महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींची यादी

वर्ग: महाराष्ट्रामधील जाती
वर्ग: महाराष्ट्रातील अनुसूचित जाती
वर्ग: मध्य प्रदेश
वर्ग: उत्तर प्रदेश
वर्ग: राजस्थान