open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
श्रीधर महादेव जोशी

**श्रीधर महादेव जोशी**, अर्थात **एस.एम. जोशी**, (जन्म : १२ नोव्हेंबर १९०४; मृत्य : १ एप्रिल १९८९) हे भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, समाजवादी कार्यकर्ते होते. ते प्रथम समाजवादी, नंतर प्रजासमाजवादी आणि शेवटी  संयुक्त समाजवादी पक्षाचे सभासद होते. पत्रकारिता, लेखन, वक्तृत्व, राजकारण व समाजकारण या क्षेत्रांतील निःस्वार्थीपणे अन्‌ अविरतपणे केलेल्या कार्यामुळे ज्यांचे आयुष्यच ‘एक धडपडीचा इतिहास’ बनून गेले असे ते समाजवादी लढवय्ये असून मवाळ वृत्तीचे एक नेते होते. एसएम जोशींचे महाविद्यालयीन शिक्षण पुण्याच्या फर्ग्युसन काॅलेजातून झाले.

भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतरही स्वार्थाकडे दुर्लक्ष करून, देशार्थासाठी कार्यरत राहणे एसएम जोशींनी चालूच ठेवले. १९५७ साली ते महाराष्ट्र विधानसभेत आमदार झाले आणि १९६७ साली ते २ऱ्या लोकसभेसाठी खासदार म्हणून निवडून गेले.

घरात दोन वेळच्या जेवणाची पंचाईत असताना आणि स्वतःचेच दुःख डोंगराएवढे असतानाही देशहिताच्या गोष्टी करण्याची इच्छा त्यांना लहानपणापासूनच होती. जो दुबळा आहे त्याच्या बाजूने आपल्या तत्त्वांची ताकद उभा करणारा हा लढवय्या अगदी लहानपणापासून लोकहितदक्ष असे.

देश स्वतंत्र व्हावा म्हणून आपापल्या परीने आणि मार्गाने प्रत्येक जण लढत होता. जहाल – मवाळांच्या अखंड प्रयत्नातून आशेचा किरण सामान्यांच्या नजरेच्या टप्प्यात येत होता. हे प्रयत्न, राष्ट्रभक्तीचे वातावरण या सर्वांविषयी एस.एम. यांना विलक्षण ओढ होती.

एसएम जोशी हे संयुक्त महाराष्ट्र समितीचे सक्रिय सभासद होते. संयुक्त महाराष्ट्रासाठी झालेल्या चळवळीत आणि त्यानिमित्त झालेल्या प्रत्येक सार्वजनिक सभेत एसएम यांची हजेरी असे.

## प्रकाशित साहित्य
* नेताजींचे सीमोल्लंघन 
* मी एस् एम् (आत्मचरित्र)

## एसएम जोशींवरील पुस्तके
* लोकशाही समाजवादाचा दीपस्तंभ (डाॅ. वासंती रासम आणि डाॅ. करिअप्पा खापरे)

## स्मारके
* एस. एम. जोशी हिंदी शाळा, पुणे. 
* एस. एम. जोशी काॅलेज, हडपसर (पुणे) 
* एस. एम. जोशी सभागृह, पुणे
* एस. एम. जोशी अध्यापक विद्यालय, नाशिक

## बाह्य दुवे
https://www.marathisrushti.com/articles/s-m-joshi/

वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग:पुण्याचे खासदार
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू
वर्ग:महाराष्ट्राचे खासदार
केशवराव जेधे

**केशवराव मारोतराव जेधे** (२१ एप्रिल, इ.स. १८९६ - नोव्हेंबर १२, १९५९) हे मराठी राजकारणी, बहुजन समाजोद्धार चळवळीचे नेते होते. जेधे कुटूंब कान्होजी नाईक यांचे वंशज होते. केशवराव जेधे यांचा जन्म २१ एप्रिल, इ.स. १८९६ रोजी पुणे येथे झाला.

केशवरावांना तात्यासाहेब या नावाने ओळखले जाते.  केशवराव जेधे यांचा संबंध ब्राह्मणेतर चळवळीशी होता. पुणे येथील जेधे मॅन्शन हे या चळवळीचे केंद्र होते. पुण्यातील प्रसिद्ध स्वारगेट चौक हे त्यांच्या नावावर आहे. केशवरावांनी शिवाजी मराठा हायस्कूल, पुणे येथे शिक्षकाची नोकरी केली. केशवराव जेधे यांनी छत्रपती मेळावा काढून टिळकांच्या शिवजयंतीला आव्हान दिले होते. त्यांनी "शांतीचा गांधी पुतळा। देशा प्यारा जाहला।" ही कविता लिहली. 

जेधे हे पुण्यातील देशमुख वंशाचे एक सधन मराठा कुटुंब होते. कुटुंबातील सदस्य सत्यशोधक समाजाचे होते आणि विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात सामाजिक कार्यात त्यांनी सक्रिय सहभाग घेतला. जेथे कुटुंबाकडे पुण्यात एक पितळ कारखान्याची मालकी होती. हा कारखाना जेधे यांच्या सर्वात मोठ्या भावाने चालविला होता. केशवराव सत्यशोधक समाजात सक्रिय कार्य करत असताना, त्यांचे एक भाऊ बाबुराव ब्राह्मणेतर चळवळीत सक्रिय होते. बाबुराव हे कोल्हापूर संस्थांचे छत्रपती शाहू महाराज यांचे निकटवर्तीय होते.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:जोतीराव फुले
वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य
वर्ग:इ.स. १८९६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर

thumb|250px|रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर
**रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर** (जुलै ६, १८३७ - ऑगस्ट २४, १९२५) हे संस्कृत पंडित, मराठी शिक्षणतज्ज्ञ,  समाजसुधारक व  प्रार्थना समाजाचे कार्यकर्ते होते.

## जीवन 
भांडारकरांचा जन्म जुलै ६, १८३७ रोजी महाराष्ट्रात मालवण येथे झाला. त्यांचे शिक्षण मालवण, रत्‍नागिरी, मुंबई येथे झाले. ब्रिटीशकाळात विद्यापीठांची स्थापना झाल्यानंतर पदवीसाठी म्हणून झालेल्या पहिल्या वर्षीच्या परीक्षेत चार जण उत्तीर्ण झाले. त्या पहिल्या भारतीय पदवीधरांपैकी एक म्हणजे भांडारकर. 

काही काळ शाळांमध्ये मुख्याध्यापक म्हणून काम केल्यानंतर त्यांना मुंबईच्या एल्फिन्स्टन महाविद्यालयात आणि नंतर पुण्याला डेक्कन कॉलेजामध्ये संस्कृत भाषेचे प्राध्यापक म्हणून नेमणूक मिळाली. इ.स. १८९२ साली डेक्कन कॉलेजातून ते निवृत्त झाले. पुढे इ.स. १८९३-९५ सालांदरम्यान ते मुंबई विद्यापीठाचेकुलगुरू होते. ते विधवाच्या विवाहाचे पुरस्कर्ते होते ज्या काळात पाली, मागधी यांसारख्या प्राकृत भाषांचा अभ्यास करणारे दुर्मीळ होते, त्या काळात डॉ. भांडारकरांनी प्राकृत भाषा, ब्राह्मी, खरोष्टी या लिप्या वगैरेंचे संपूर्ण ज्ञान मिळवून भारताच्या इतिहासाचे संशोधन केले, आणि लुप्तप्राय झालेला इतिहासाची पुनर्मांडणी करून तो प्रकाशात आणला. भारतातील हस्तलिखित ग्रंथांचा शोध घेऊन त्यांना प्रकाशित करण्याचे काम तत्कालीन सरकारने भांडारकरांवर सोपवले.  त्यांनी पाच जाडजूड ग्रंथ लिहून हे काम बऱ्याच प्रमाणात साध्य केले. पुरातत्त्वशास्त्राचा इतिहास अभ्यास करणारे संशोधक त्यांचे ग्रंथ आजही प्रमाण मानतात.

१८८३साली व्हिएन्नामध्ये भरलेल्या प्राच्यविद्या विद्वानांच्या परिषदेत हजर राहिलेल्या भांडारकरांच्या अभ्यासाचा आवाका पाहून तेथले सरकार तसेच जागतिक विद्वान अचंबित झाले आणि त्यांनी भांडारकरांना  सी.आई.ई. (Companion of the Order of the Indian Empire) ही पदवी देऊन सन्मानित केले. त्या पहिल्या युरोपीय प्राच्यविद्या परिषदेत भांडारकरांनी नाशिकजवळील लेण्यांमधल्या शिलालेखांचा अर्थ विशद करून सांगितला. या घटनेमुळे युरोपात प्राच्यविद्या विशारद म्हणून त्यांच्या कार्याची महती पसरली आणि त्यांना डॉक्टर ऑफ लेटर्स सह अनेक मानद सन्मान मिळाले. भांडारकरांनी प्राच्यविद्याविषयक विपुल ग्रंथरचना केली. भांडारकरांच्या ८०व्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी त्यांच्या नावाने पुण्यात इ.स. १९१७ मध्ये भांडारकर प्राच्यविद्या संशोधन संस्था स्थापन करून तिची सुरुवात केली.

## भांडारकरांनी लिहिलेले ग्रंथ
* भारताचा पुरातत्त्व इतिहास- पाच खंड
* मुंबई निर्देशिकेसाठी (Bombay Gazetteers) लिहिलेला "दक्षिण भारताचा इतिहास"
* भवभूतीच्या "मालती माधव" वर टीका
* फक्त इंग्रजी जाणणाऱ्यांसाठी संस्कृत व्याकरण भाग १ आणि २ 

## संदर्भ 
१. कर्नाटकी, *श्री. ना. गुरुवर्य डॉ. भांडारकर ह्यांचे चरित्र*, पुणे, १९२७.

२. वैद्य, द्वा. गो. संपा., *रा. गो. भांडारकर ह्यांचे धर्मपर लेख व व्याख्याने*, मुंबई, १९१९.

३. वैद्य, द्वा. गो. *प्रार्थनासमाजाचा इतिहास*, मुंबई, १९२७.

## बाह्य दुवे 
* टाइम्सऑफइंडिया.कॉम - रामकृष्ण गोपाळ भांडारकरांचे अल्पचरित्र (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:प्रार्थना समाज
वर्ग:मराठी शिक्षणतज्ज्ञ
वर्ग:संस्कृत भाषेमधील विद्वान
वर्ग:इ.स. १८३७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मुंबई विद्यापीठ
आयन

एखाद्या अणूवर जर विद्युतभार असेल तर त्याला **आयन** असे म्हणतात.
(+) प्लस/धन आयन व (-)मायनस/ऋण आयन असे दोन प्रकार पडतात. 
हायड्रोजनचे धनप्रभारित एक अणू आयन :  H+

कॅटायन म्हणजे धन प्रभारित आयन ( ज्यामध्ये इलेक्ट्रोन हे प्रोटोन पेक्षा कमी असतात ) आणि अनायन म्हणजे ऋण प्रभारित आयन ( ज्यामध्ये इलेक्ट्रोन हे प्रोटोन पेक्षा जास्त असतात ) होय. धन प्रभारित आयन आणि ऋण प्रभारित आयन यामध्ये विरुद्ध प्रभार असल्यामुळे ते एकमेकांना आकर्षित करतात व आयनिक संयुगे तयार करतात.

केवळ एकाच अणूचा समावेश असणारया आयनला अणू किंवा मोनॅटोमिक आयन असे म्हणतात, तर दोन किंवा अधिक अणू आण्विक आयन किंवा पॉलीएटॉमिक आयन बनवतात.द्रव (गॅस किंवा द्रव) मध्ये भौतिक आयनीकरणाच्या बाबतीत, "आयन जोड्या" उत्स्फूर्त रेणूच्या टकरांद्वारे तयार केल्या जातात, जिथे प्रत्येक व्युत्पन्न जोड्यामध्ये एक स्वतंत्र इलेक्ट्रॉन आणि धन प्रभारित आयन असते.आयन रासायनिक क्रियेद्वारे देखील तयार केले जातात, जसे द्रवपदार्थामध्ये मीठ विरघळणे किंवा इतर मार्गांनी जसे की सोल्यूशन मधून थेट करंट पुरवणे,आयनीकरणद्वारे एनोडचे आयनीकरण.

आयन हा शब्द ग्रीक शब्दापासून आला आहे.हा शब्द इंग्रजी भौतिकशास्त्रज्ञ आणि रसायनशास्त्रज्ञ मायकेल फॅराडे यांनी १८३४ मध्ये तत्कालीन-अज्ञात प्रजातींसाठी आणला होता जो एका इलेक्ट्रोडमधून दुसऱ्या इलेक्ट्रोडकडे जलीय माध्यमातून जातो.फॅराडे यांना या प्रजातींचे स्वरूप माहित नव्हते,परंतु त्याला माहित होते की धातू विलीन झाल्यामुळे आणि एका इलेक्ट्रोडच्या द्रावणात प्रवेश केल्यामुळे आणि दुसऱ्या इलेक्ट्रोडच्या द्रावणातून नवीन धातू बाहेर आला, कि तो विदूत्धारा मधून जातो.

वायूसारख्या अवस्थेतील आयन अत्यधिक प्रतिक्रियात्मक असतात आणि तटस्थ रेणू किंवा आयनिक लवण देण्यासाठी विपरित चार्ज आयनशी वेगाने संवाद साधतात.आयन एकमेकांपासून दूर जात असताना उर्जा आणि एन्ट्रॉपी बदलांच्या संयोजनात कारणास्तव सॉल्व्हेंट्सशी (उदाहरणार्थ, पाण्यात) संवाद साधल्यास आयन द्रव किंवा घन अवस्थेत देखील तयार होतात.या स्थिर प्रजाती कमी तापमानात वातावरणात अधिक प्रमाणात आढळतात.एक सामान्य उदाहरण म्हणजे समुद्राच्या पाण्यात असणारे आयन, जे विरघळलेल्या लवणातून मिळतात.

चार्ज ऑब्जेक्ट्स म्हणून, आयन उलट विद्युत शुल्काकडे आकर्षित होतात (सकारात्मक ते नकारात्मक आणि उलट) आणि अशा शुल्काद्वारे मागे घेतले जातात.जेव्हा ते हलतात तेव्हा त्यांचे मार्ग चुंबकीय क्षेत्राद्वारे डिफ्रॅक्ट केले जाऊ शकतात.

इलेक्ट्रॉन, त्यांच्या लहान वस्तुमानांमुळे आणि म्हणून मोठ्या प्रमाणात स्पेस-फिलिंग गुणधर्माच्या लाटा म्हणून, कोणतेही इलेक्ट्रॉन असलेले परमाणू आणि रेणू यांचे आकार निश्चित करतात.अशा प्रकारे, आयन (नकारात्मक चार्ज आयन) मूळ रेणू किंवा अणूपेक्षा मोठे असतात कारण जास्त इलेक्ट्रॉन  एकमेकांना मागे हटवतात आणि आयनच्या भौतिक आकारात भर घालत असतात कारण त्याचे आकार त्याच्या इलेक्ट्रॉन संख्याद्वारे निर्धारित केले जाते.इलेक्ट्रॉन मेघाच्या लहान आकारामुळे संबंधित मूळ परमाणु किंवा रेणूपेक्षा कॅशन्स लहान असतात.एका विशिष्ट केशनमध्ये (हायड्रोजनचे) कोणतेही इलेक्ट्रॉन नसतात आणि अशा प्रकारे एकल प्रोटॉन असतो - जो हायड्रोजन अणूच्या पालकांपेक्षा खूपच लहान असतो.
वर्ग :भौतिकीय रसायनशास्त्र
जॉर्ज एफ. स्मूट

'''''' हे शास्त्रज्ञ आहेत.

## जीवन 
## संशोधन 
## पुरस्कार
## बाह्य दुवे
स्मूट, जॉर्ज एफ.
स्मूट, जॉर्ज एफ.
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म
ऐतरेयोपनिषद

ऐतरेय उपनिषद हे एक उपनिषद आहे. ऐतरेय या ऋषींनी लिहीलेले वा सांगितलेले म्हणून याचे नाव ते ऐतरेय उपनिषद असे झाले.
ऐतर हा 'इतरा' या स्त्री हिचा पुत्र होता त्यांनी आपल्या आईचे नाव लावले होते. छांदोग्य उपनिषदात ऐतरेय ऋषींचा उल्लेख आढळतो.
## स्वरूप 
हे गद्य साहित्य आहे. यात सृष्टिचा जन्म, मानव शरीर उत्पत्ति आणि अन्न उत्पादन याचे वर्णन आहे.
## ज्ञान 
ऐतरेय उपनिषद आत्मा आणि ब्रह्माबद्दल ज्ञान देणारे आहे. असा प्रवाद आढळतो. यात माणसाची कर्मेंद्रिये कोणती, ज्ञानेंद्रिये कोणती, इंद्रियाचे काम काय पण इंद्रियांनी आपापली कामे करावी म्हणून त्यांना कोण प्रवृत्त करतो? ज्ञानेंद्रियांद्वारे झालेले ज्ञान नेमके कोणाला होते? ज्ञाता कोण? या प्रश्नांची उत्तरे दिलेली आहेत. (येन वा पश्यति ,ये न वा शृणोति,येन वा गंधानाजिघ्रति,येन वा वाचं व्याकरोति,येन वा स्वादु चास्वादुच विजानातिस आत्मा कतर:?) तसेच मृत्यु नंतर पुढे काय याचे उत्तरही यात दिलेले आहे. ह्या उपनिषदात ध्यान-धारणा, प्राणायाम  इत्यादी अभ्यासाने ॐ करून ज्ञानप्राप्ति करण्याचे मार्ग दिले आहेत.

वर्ग:उपनिषदे
वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान
वर्ग:हिंदू ग्रंथ
कृष्णदयार्णव

**कृष्णदयार्णव** (मूळ नाव : नरहर नारायण जोशी-कुलकर्णी) (जन्म : कोपर्डे-सातारा, अक्षय्य तृतीया-इ.स. १६७५;  - पैठण, १३ नोव्हेंबर १७४०) हे मराठी कवी होते. एकनाथांचे शिष्य असलेल्या कृष्णदयार्णवांनी 'श्रीकृष्णस्वयंवर' नावाचा ओवीबद्ध ग्रंथ रचला.

कृष्णदयार्णवांचे घराणे पिढीजात वतनदार असलेल्या जोशी - कुलकर्ण्यांचे. वडील नारायणराव आणि आई बहिणाबाई. वयाच्या पाचव्या वर्षी मुंज झाल्यावर वडिलांच्या हाताखाली कृष्णदयार्णवांचे पारंपरिक पद्धतीने शिक्षण सुरू होते. वयाच्या आठव्या वर्षी त्यांचे लग्न झाले. ते अवघे १२ वर्षांचे असताना त्यांचे वडील वारले व प्रपंचांचा भार त्यांच्यावर पडला. या सुमारास औरंगजेबाचे दक्षिणेवर आक्रमण झाल्याने त्यांनी कुटुंबीयांसह अंबेजोगाई येथे स्थलांतर केले.

पुढे गुरू श्रीगोविंद यांनी कृष्णदयार्णव यांना दीक्षामंत्र दिला (सन १६९६). त्यांच्या हाताखाली शास्त्राध्ययन केल्यावर ते अंबेजोगाईस परतले. पण तो तोपर्यंत सारा मुलुख मोगलांनी उद्ध्वस्त केला होता. तेव्हा बीडजवळील पिंपनेर येथे ते स्थायिक झाले.

कृष्णदयार्णवांना महारोग लागला. त्यावर उपाय म्हणून भागवताच्या दशमस्कंधावर त्यांनीं 'हरिवरदा' नावाची प्राकृत टीका लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यावेळी त्यांचे वय ५४ होते. या ग्रंथास श्रीधरी टीकेचा आधार आहे. पूर्वार्धाचे ४९ अध्याय संपले व रोग नाहींसा झाला. उत्तरार्धाचे ३७ अध्याय संपविले, ३८ व्या अध्यायाचे २३ श्लोक झाले आणि कृष्णदयार्णवस्वामी पैठण येथें समाधिस्त झाले(शके १६६२ मार्गशीर्ष).
या ग्रंथाचे लेखन तब्बल १६ वर्षे चालले. ४२ हजार ओव्या लिहून हा ग्रंथ अपुराच होता. त्यातील ओवी एकनाथांच्या ओवीसारखी साडेचार चरणी आहे. या ग्रंथात फारशी - अरबी शब्दांच्या प्रवेश होऊ नये, म्हणून त्यांनी संस्कृत प्रतिशब्द घडविले. तथापि सन १७४० च्या सुमारास कृष्णदयार्णवांचे निधन झाल्याने, अपुरा राहिलेला हा ग्रंथ त्यांचे शिष्य उत्तमश्लोक यांनी पुढे पूर्ण केला.ज्ञानेश्वरीचीहि छाया ग्रंथावर पडलेली आहे. विद्वान लोक या “हरिवरदा” ग्रंथास फार मान देतात. यावरून कर्त्याची विद्वत्ता व बहुश्रुतपणा दिसून येतो. काव्याच्या दृष्टीनेंहि ग्रंथ चांगला वठला आहे. विस्ताराच्या मानानें हा ग्रंथ प्रचंड आहे. याची एकंदर ओवीसंख्या ४२ हजार आहे. स्वामींचा “तन्मयानंद” नांवाचा आणखी एक ग्रंथ व बरेचसे अभंग आणि पदें इतकी कृति सध्यां उपलब्ध आहे [महाराष्ट्र सारस्वत].

याशिवाय, काही स्फुट कविताही कृष्णदयार्णवांच्या नावावर आहेत.

कृष्णदयार्णवांनी श्रीकृष्ण उपासनेचा भारतभर प्रसार केला. त्यासाठी १६ मठांची त्यांनी स्थापना केली.

## कृष्णदयार्णवांची ग्रंथरचना
* चिन्मयानंदबोस
* तत्त्वयानंद
* विचारचंद्रिका
* सारांशात्मक गीता
* शिवचरित्रकथा
* श्रीकृष्णस्वयंवर (ओवीबद्ध)
* सिद्धान्तसार 
* हरिवरदा (ओवीबद्ध)

श्रीमद्भागवतच्या दशम  स्कंधावर 42 हजार ओव्यांची टीका.  संत एकनाथांचा अनुग्रह स्वप्नामध्ये झाल्यावर त्यांनी भागवताच्या दशम स्कंधावर सुंदर मराठीत टीका लिहिली. ही टीका त्यांनी अंबाजोगाईच्या योगेश्वरी देवीच्या परिसरात बसून लिहिली असे म्हणले जाते. हा ग्रंथ साहित्याच्या दृष्टिकोनातून अत्यंत महत्त्वाचा असून मराठी भाषेत घुसवलेले उर्दू ,फार्सी व परकीय शब्द न वापरता अस्सल देशी मराठी शब्द वापरून कृष्णदयार्णव यांनी मराठी भाषेला या हरीवरदा टीकेतून मोठीच भेट दिली आहे.

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १६७५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७४० मधील मृत्यू
बृहदारण्यकोपनिषद

**बृहदारण्यकोपनिषद** हे एक उपनिषद आहे. हे पहिल्या काही उपनिषदांपैकी एक आहे. हे १०८ पैकी दहावे समजले जाते.

 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:उपनिषदे
ईशावास्योपनिषद

शुक्ल यजुर्वेदाच्या कण्व शाखेच्या संहितेचा चाळिसावा अध्याय म्हणजे ईशावास्य उपनिषद होय. ह्या उपनिषदाचा मंत्र भागात समावेश होतो म्हणून ह्या उपनिषदाला जास्त महत्त्व आहे. सर्व उपनिषदांत ह्याला पहिले स्थान दिले जाते. या उपनिषदाचा पहिला मंत्र हा, "ईशावास्यमिदं" असा सुरू होतो, म्हणून ह्याचे नाव ईशावास्योपनिषद् असे रूढ झाले.
या संहितेला ईशोपनिषद, वाजसनेयी उपनिषद, मंत्रोपनिषद असेही म्हणले जाते. कर्म व ज्ञान या विरोधी द्वंद्वाचा समन्वय हा या उपनिषदाचा मुख्य विषय आहे.

## मूळ स्रोत ग्रंथाचे विकिस्रोतात स्थानांतरण
वर्ग:उपनिषदे
अंमलदार (नाटक)

**अंमलदार** हे पु.ल. देशपांडे यांनी रूपांतरित केलेले पहिलेच नाटक आहे. रशियन नाटककार निकोलाय गोगोल ह्याच्या द इन्स्पेक्टर जनरल या नाटयकृतीचे हे मराठी रूपांतर आहे. **अंमलदार**मध्ये स्वतः पु.ल. देशपांडे सर्जेरावांची भूमिका करत.

वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य
बायोस्फियर रिझर्व

**बायोस्फियर रिझर्व** भारतातील अभयारण्ये व राष्ट्रीय उद्यानातील एक खास प्रकार आहे. बायोस्फेअर रिझर्व मध्ये नैसर्गिक संपत्तीला कोणत्याही प्रकारचा मानवी हस्तक्षेपाल परवानगी नाही. त्या अंतर्गत रिझर्व मध्ये कोणत्याही प्रकारची शिकार, चराई , वृक्षतोडीला परवानगी नाही. इतकेच नव्हे तर जंगलांमधील फळे, पाने, काटक्या, किटकजन्य पदार्थ (उदा: मध, पोळे, वारूळातील वाळू इ.) सुद्धा जंगलातून काढण्यास परवानगी नाही. तसेच कोणतेही मानवी प्रकल्प (उदा: रस्ते बांधणे,पूल बांधणे) रिझर्वच्या मध्ये काढण्यास परवानगी नसते.

भारतातील बायोस्फियर रिझर्व

* नंदादेवी बायोस्फियर रिझर्व - उत्तराखंड
* मोठे निकोबार बायोस्फियर रिझर्व - अंदमान व निकोबार द्विपसमूह
वैशाख

इवलेसे|१८७१-७२ची हिंदू दिनदर्शिका
इवलेसे
'*** हा एक हिंदू पंचांगानुसार आणि भारतीय सौर दिनांकानुसार दुसरा महिना आहे.

सूर्य जेव्हा वृषभ राशीमध्ये प्रवेश करतो, तेव्हा भारतीय सौर वैशाख महिन्याची सुरुवात होते.

## वैशाख महिन्यातील सण 
* वैशाख शुद्ध तृतीया-अक्षय्य तृतीया, परशुराम जयंती.
* वैशाख शुद्ध पंचमी-आद्य शंकराचार्य जयंती, रामानुजाचार्य जयंती, सूरदास जयंती..
* वैशाख शुद्ध अष्टमी -बगलामुखी जयंती
* वैशाख शुद्ध चतुर्दशी (नृसिंह चतुर्दशी)-नृसिंह जयंती; छिन्नमस्ता जयंती.
* वैशाख पौर्णिमा-बुद्ध पौर्णिमा; भृगु जयंती,
* वैशाख कृष्ण प्रतिपदा-नारद जयंती.
* वैशाख अमावस्या-शनैश्चर जयंती.

## कालबैसाखी
पश्चिम बंगाल-बांगलादेश या भागांत ग्रीष्म ऋतूतील वैशाख महिन्यात पडणाऱ्या वादळी पावसाला कालबैसाखी म्हणतात. 

## टोपणनाव
* **वैशाख*' हे त्र्यं.वि. देशमुख नावाच्या मराठी कवीचे टोपणनाव आहे.

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
*
वरुण

**वरुण **(/ˈvɜːrʊnə, ˈvɑːrə-/; संस्कृत: वरुण, IAST: Varuṇa) हा एक हिंदू देव आहे, जो आकाश, महासागर आणि पाण्याशी संबंधित आहे. वैदिक शास्त्रांमध्ये, त्याला मित्र देवता सोबत जोडले गेले आहे आणि तो Ṛta(न्याय) आणि सत्याचा स्वामी आहे. वरुणाचा उल्लेख आदित्य, देवी अदितीचा पुत्र म्हणूनही केला जातो. पुराणांसारख्या नंतरच्या हिंदू ग्रंथांमध्ये वरुण हा दिक्पाल किंवा पश्चिम दिशेचा संरक्षक आहे. मकरावर (मगर) आरूढ झालेला आणि हातात पाश (फंदा, दोरीची पळवाट) आणि एक घागर धरलेला एक तरुण माणूस म्हणून त्याचे चित्रण करण्यात आले आहे. त्याला अनेक बायका आहेत आणि वैदिक ऋषी वसिष्ठ यांच्यासह अनेक मुलांचे वडील आहेत.

**वरुण** ही वैदिक हिंदू धर्मानुसार पाण्याचा व स्वर्गीय सागराचा अधिपती देव मानला जातो. ऋग्वेदकाळात वरुणाला महत्त्वाचे स्थान होते; उत्तर काळात वरुणाला पाताळ व सर्व प्रकारांच्या जलराशींवर आधिपत्य असणाऱ्या देवाचे स्वरूप पावले.

## सण 
### नारळी पौर्णिमा 
नारळी पौर्णिमा हा महाराष्ट्र, भारतातील हिंदू मासेमारी समुदायांद्वारे विशेषतः मुंबई आणि कोकण किनारपट्टीच्या आसपास साजरा केला जाणारा एक औपचारिक दिवस आहे. हे हिंदू महिन्याच्या श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दिवशी आयोजित केले जाते जे जुलै किंवा ऑगस्टच्या आसपास येते. या दिवशी महासागर आणि पाण्याची देवता वरुण यांना तांदूळ, फुले आणि नारळ यांसारखे नैवेद्य दाखवले जातात.

## संदर्भ यादि 
वर्ग:हिंदू दैवते
ज्येष्ठ

इवलेसे|१८७१-७२ची हिंदू दिनदर्शिका
इवलेसे|वट पौर्णिमा
'''''' हा हिंदू पंचांगानुसार आणि भारतीय सौर कालगणनेनुसार तिसरा महिना आहे. 

जेव्हा सूर्य हा १५ जूनच्या सुमारास मिथुन राशीत प्रवेश करतो (मिथुनसंक्रान्त होते), तेव्हा हिंदू पंचांगातील ज्येष्ठ महिना सुरू असतो. 

भारतीय सरकारी ज्येष्ठ महिना दर वर्षी २२ मे या दिवशी सुरू होतो आणि २१ जूनला संपतो.

## ज्येष्ठ महिन्यातील विशेष दिवस
* ज्येष्ठ शुक्ल प्रतिपदा - गंगा दशहरा प्रारंभ
* ज्येष्ठ शुद्ध दशमी म्हणजे दशहरा संपल्याचा दिवस. प्रतिपदेला सुरू झालेला साधारणपणे दहा दिवसांचा दशहरा, हा दशमीला संपतो.  याच ज्येष्ठ शुद्ध दशमीला हनुमानाचे सुवर्चलाशी लग्न झाले. 
* ज्येष्ठ शुक्ल एकादशी - निर्जला एकादशी, गायत्री जयंती. 
* ज्येष्ठ शुक्ल दशमी - गंगा दशहरा समाप्ती
* ज्येष्ठ पौर्णिमा - वट पौर्णिमा, कबीर जयंती
* ज्येष्ठ कृष्ण एकादशी - अपरा (अचला) एकादशी 

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
*
भाद्रपद

'''''' हा हिंदू पंचांगानुसार आणि भारतीय सौर दिनदर्शिकेप्रमाणे सहावा महिना आहे. सूर्य जेव्हा कन्या राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा सौर भाद्रपद सुरू होतो.

## भाद्रपद महिन्यातील सण 
* भाद्रपद शुद्ध तृतीया- हरितालिका व्रत; वराहजयंती
* भाद्रपद शुद्ध चतुर्थी- गणेश चतुर्थी.
* भाद्रपद शुद्ध पंचमी- ऋषि पंचमी.
* भाद्रपद शुद्ध षष्ठी- गौरी आवाहन.
* भाद्रपद शुद्ध सप्तमी- गौरी पूजन.
* भाद्रपद शुद्ध अष्टमी- गौरी विसर्जन.
* भाद्रपद शुद्ध चतुर्दशी- अनंत चतुर्दशी.
* भाद्रपद वद्य अष्टमी - या दिवशी पूर्वांचलाच्या काही भागांत एक खास व्रत केले जाते. जीमूतवाहन या देवतेच्या कृपेसाठी हे जीवितपुत्रिका व्रत असते.

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
*
पौष

'''''' हा एक भारतीय पंचांगानुसार वर्षातील दहावा महिना आहे. हा महिना ३० दिवसांचा असतो.

प़ौष महिना हा ग्रेगोरियन कॅलेंडरच्या डिसेंबर आणि जानेवारी महिन्यांत येतो. पौष महिन्यात येणारी मकर संक्रांत ही १४ जानेवारी या तारखेच्या आसापास असते. 

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
*
मदनमोहन मालवीय

पंडित **मदनमोहन मालवीय** (डिसेंबर २५, इ.स. १८६१ - नोव्हेंबर १२, इ.स. १९४६) हे भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक व बनारस हिंदू विद्यापीठाचे संस्थापक होते.

मालवीयांनी भारतीयांमध्ये आधुनिक शिक्षणाला चालना देण्यासाठी धडपड केली आणि शेवटी १ 16 १ in मध्ये वाराणसी येथे बनारस हिंदू विद्यापीठाची स्थापना केली, जे बी.एच.यू. अंतर्गत तयार करण्यात आले.  कायदा, १ 15 १.. आशियातील सर्वात मोठे निवासी विद्यापीठ आणि जगातील सर्वात मोठे एक, कला, वाणिज्य, विज्ञान, अभियांत्रिकी, भाषिक, धार्मिक वैद्यकीय, कृषी, परफॉर्मिंग आर्ट्स, कायदा आणि तंत्रज्ञान या सर्व क्षेत्रातील सुमारे ,000०,००० विद्यार्थी आहेत.  जगभर.  १ – १ – -१3838 from दरम्यान ते बनारस हिंदू विद्यापीठाचे कुलगुरू होते. 

 भारतीय इंडेंटर सिस्टीम, विशेषतः कॅरिबियन देशांतून संपवण्याच्या भूमिकेबद्दलही त्यांची आठवण येते.  इंडो-कॅरिबियन लोकांना मदत करण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांची तुलना महात्मा गांधींनी भारतीय दक्षिण आफ्रिकेला मदत करण्याच्या प्रयत्नांशी केली.

 मालवीय हे भारतातील स्काउटिंगच्या संस्थापकांपैकी एक होते. १ 190 ० in मध्ये त्यांनी अलाहाबादहून प्रसिद्ध झालेल्या इंग्रजी-वृत्तपत्र, इंग्रजी-वर्तमानपत्राची स्थापना केली. १ 24 २24 ते १ 6 from6 पर्यंत ते हिंदुस्तान टाईम्सचे अध्यक्षही होते. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे १ 36 3636 मध्ये हिंदुस्तान दैनिक नावाची हिंदी आवृत्ती सुरू झाली. 

  त्यांच्या १33 व्या जयंती वर्धापन दिनानिमित्त २ 24 डिसेंबर २०१ on रोजी त्याला मरणोत्तर भारतरत्न, भारताचा सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. 

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १८६१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते

   मालवीयांचा जन्म पंडित बैजनाथ आणि मुना देवी मालवीय यांच्या ब्राह्मण कुटुंबात 25 डिसेंबर 1861 रोजी अलाहाबाद, उत्तर-पश्चिम प्रांत, भारत येथे झाला. संस्कृत शिष्यवृत्तीसाठी प्रसिद्ध असलेले त्यांचे पूर्वज मूळचे सध्याचे मध्य प्रदेशातील मालवा (उज्जैन) येथील होते आणि म्हणूनच त्यांना मलावीय म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांचे मूळ आडनाव चतुर्वेदी होते. त्यांचे वडील संस्कृत शास्त्रातील एक विद्वान मनुष्य देखील होते आणि ते श्रीमद्भागवत पठण करीत असत.

मालवीय यांचे पारंपारिक शिक्षण दोन संस्कृत पाठशाळांमध्ये झाले आणि नंतर त्यांनी इंग्रजी शाळेत शिक्षण सुरू केले. मालावीयांनी आपले शिक्षण हरदेवाच्या धर्म ज्ञानोपदेश पाठशाळेत सुरू केले, जिथे त्यांनी आपले प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले आणि नंतर विद्या वर्दिनी सभा संचालित आणखी एक शाळा. त्यानंतर त्यांनी अलाहाबाद जिल्हा शाळा (अलाहाबाद जिल्हा शाळा) मध्ये प्रवेश केला आणि तिथे त्यांनी मकरंद या नावाने कविता लिहिण्यास सुरुवात केली जे मासिके व मासिकांमध्ये प्रकाशित झाले.

मालवीय १ Alla79 in मध्ये मुयर सेंट्रल कॉलेजमधून आता अलाहाबाद विद्यापीठ म्हणून ओळखले जाते. हॅरिसन महाविद्यालयाच्या मुख्याध्यापकाने मालवीय यांना मासिक शिष्यवृत्ती दिली, ज्यांचे कुटुंब आर्थिक संकटात सापडले होते, आणि त्याला बी.ए. कलकत्ता विद्यापीठात.

त्यांना संस्कृतमध्ये एमए करावे असे असले, तरी त्यांच्या कौटुंबिक परिस्थितीमुळे हे होऊ दिले नाही आणि त्यांच्या वडिलांनी त्यांना भागवत वाचनाचा कौटुंबिक व्यवसाय घ्यावा अशी इच्छा होती, अशा प्रकारे जुलै १ 1884 in मध्ये मदन मोहन मालवीय यांनी शासकीय हायस्कूलमध्ये सहाय्यक मास्टर म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. अलाहाबाद मध्ये.
फाल्गुन

इवलेसे
'''''' हा एक भारतीय पंचांगानुसार वर्षातील बारावा महिना आहे. 

फाल्गुन हा हिंदू पंचांगाप्रमाणेही बारावा महिना असतो.  या महिन्यात होळी (हुताशनी पौर्णिमा) हा सण येतो. 

फाल्गुन महिन्यात श्रीमुख फाल्गुन व भाव फाल्गुन आदी प्रकार असतात. अर्जुनाचा जन्म श्रीमुख फाल्गुन महिन्याच्या पौर्णिमेला झाला, तर नकुल-सहदेव यांचे जन्म भाव फाल्गुन महिन्यात अमावास्येच्या दिवशी झाले.  

फाल्गुन शुक्ल द्वितीयेला फुलेरा दूज म्हणतात. हा सण फाल्गुन महिन्यातला सर्वात शुभ आणि धार्मिक समजला जातो. या दिवशी श्रीकृष्ण होळीच्या सणात भाग घेतो आणि रंगांऐवजी रंगीबेरंगी फुलांनी होळी खेळतो. 

फाल्गुन महिन्यातल्या शुद्ध एकादशीला आमलकी एकादशी आणि कृष्ण एकादशीला पापमोचनी एकादशी म्हणतात. 

फाल्गुन पौर्णिमेच्या दिवशी होळी पौर्णिमा असते. या दिवशी होलिकादहन होते. शुक्ल अष्टमीपासून ते पौर्णिमेपर्यंतच्या काळाला होलाष्टक म्हणतात. 

फाल्गुन वद्य षष्ठीला (एक)नाथ षष्ठी म्हणतात. 

फाल्गुन हा हिंदू कालगणनेप्रमाणे वर्षाचा शेवटचा म्हणजे बारावा महिना. या महिन्याच्या पौर्णिमेच्या सुमारास (पूर्वी किंवा उत्तरा) फाल्गुनी नक्षत्रात चंद्र असतो म्हणून याला फाल्गुन हे नाव पडले आहे. याला तपस्य असेही नाव आहे. शिशिर ऋतूतील हा दुसरा महिना आहे. यातील पौर्णिमा व अमावास्या या तिथी १४ मन्वादि तिथींपैकी (मन्वंतरांच्या प्रारंभ-तिथींपैकी) आहेत. या महिन्याच्या पौर्णिमेस होळी, वद्य प्रतिपदेस धूलिवंदन आणि वद्य पंचमीला रंगपंचमी हे सण येतात. यांशिवाय श्री रामकृष्ण परमहंस यांची जयंती शुद्ध द्वितीया तुकारामबीज वद्य द्वितीया, नाथषष्ठी ही वद्य षष्ठी. वद्य तृतीयेस शिवजयंती असल्याचे काहींचे मत आहे. दक्षिण भारतातील बहुतेक देवस्थानांचे उत्सव फाल्गुनात असतात. भारताच्या राष्ट्रीय पंचांगाचा फाल्गुन महिना ३० दिवसांचा असून तो लीप वर्षात १९ व एरवी २० फेब्रुवारीस सुरू होतो .

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
*
मार्गशीर्ष

**मार्गशीर्ष** हा भारतीय पंचांगानुसार वर्षातील नववा महिना आहे. यालाच अग्रहायण किंवा अगहन असेही म्हणले जाते. हा ३० दिवसांचा असतो.

हा हिंदू पंचांगाप्रमाणेही ९वा महिना आहे. हा महिना सर्वोत्तम आहे असे श्रीकृष्णाने भगवद्‌गीतेत सांगितले आहे. (मासानां मार्गशीर्षोहम् |)

मार्गशीर्ष महिन्याला हिंदीत अगहन म्हणतात.

बहुधा मार्गशीर्ष महिन्यात केव्हातरी सूर्य धनुराशीत प्रवेश करतो. त्यादिवशी धनुर्मास आणि खरमास सुरू होतात.

मार्गशीर्ष महिना हा ग्रेगोरियन कॅलेंडरच्या नोव्हेंबर किंवा डिसेंबर महिन्यात येतो.

## मार्गशीर्ष महिन्यातील महत्त्वाचे दिवस
* शुक्ल प्रतिपदा : देव दीपावली; मार्तंड भैरव षड्रात्रोत्सव प्रारंभ (चंपा षष्ठीच्या नवरात्राची सुरुवात)
* शुक्ल षष्ठी : चंपा षष्ठी. मार्तंड भैरव नवरात्राचा शेवटचा दिवस.
* शुक्ल सप्तमी : मित्र सप्तमी
* शुक्ल नवमी : महानंदा नवमी
* शुक्ल एकादशी : मोक्षदा एकादशी; गीता जयंती
* पौर्णिमा : दत्त जयंती; अन्नपूर्ण जयंती
* कृष्ण एकादशी : सफला एकादशी
* अमावास्या : वेळ अमावास्या

## हे सुद्धा पहा 
* मार्गशीर्ष गुरुवार व्रत

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
*
ऑट्टो फोन गेरिक

thumb|right|ऑट्टो फोन गेरिक
**ऑट्टो फोन गेरिक** ( २० नोव्हेंबर १६०२ - मृत्यू: ११ मे १६८६ (जुलियन दिनदर्शिकेनुसार) तर, (३० नोव्हेंबर १६०२ - मृत्यू: २१ मे १६८६ (ग्रेगरीय दिनदर्शिकेनुसार)), हा एक जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ, संशोधक व राजकारणी होता.त्याच्या संशोधनाचे प्रमुख टप्पे हे निर्वात भौतिकशास्त्र, स्थिरविद्युतिय प्रतिसारणाच्या प्रयोगाच्या निश्चित अशा पद्धतीचा शोध, केवल अवकाश, वगैरे होते.

ग्वेरिक, ऑट्टो फोन
वर्ग:इ.स. १६०२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६८६ मधील मृत्यू
फ्रँक मिचेल

**फ्रँक मिचेल** (ऑगस्ट १३, इ.स. १८७२:मार्केट वेटन, यॉर्कशायर, इंग्लंड - ऑक्टोबर ११, इ.स. १९३५:ब्लॅकहीथ, लंडन, इंग्लंड) हा कडून पाच कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

मिचेल, फ्रँक
मिचेल, फ्रँक
मिचेल, फ्रँक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शंकराचार्य

**शंकराचार्य** हे हिंदू धर्मातील सर्वोच्च आचार्य मानले जातात. आद्य शंकराचार्यांनी द्वारका, जगन्‍नाथपुरी, शृंगेरी आणि बद्रीकेदार येथे चार पीठे स्थापन केली आणि त्यांवर प्रत्येकी एक पीठासीन शंकराचार्य नेमून आचार्य परंपरा घालून दिली.

पहा  : आद्य शंकराचार्य

वर्ग:नाथ संप्रदाय
*
वर्ग:हिंदू संत
*
महात्मा गांधी पुरस्कार

**महात्मा गांधी पुरस्कार** हा विशेष सामाजिक कार्य केल्याबद्दल दिला जाणारा आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार आहे.

वर्ग:आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार
वर्ग:महात्मा गांधी यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
नाशिक रोड

**नाशिक रोड** हे नाशिक शहराचे एक उपनगर आहे. येथे भारतीय रेल्वेचे स्थानक आहे.

नाशिक रोड येथे नोटांचा छापखाना आहे. तसेच नाशिक शहराचे रेल्वे स्थानकही आहे. नाशिकरोड येथे पूर्वी मद्यार्काचा सरकारी कारखाना होता. तो कारखाना आता बंद केला आहे.
नाशिकरोडचा जेलरोड हा भाग वेगाने विकसित झाला आहे.  जेलरोडवर सरकारी तुरुंग आहे.

पंचवटी, सीबीएस(सेन्ट्रल बस स्टेशन) तसेच नाशिकरोड येथून पांडवलेणीकरिता बसेस सुटतात.

वर्ग:नाशिक
माघ

'''''' हा एक भारतीय राष्ट्रीय पंचांगानुसार वर्षातील अकरावा महिना आहे. हा महिना ३० दिवसांचा असतो. तो २१ जानेवारीला सुरू होतो आणि फेब्रुवारी १९ रोजी संपतो.

माघ महिना हा ग्रेगोरियन कॅलेंडरच्या जानेवारी आणि फेब्रुवारी महिन्यांत येतो. 

माघ हा हिंदू पंचागानुसारही वर्षातला अकरावा महिना आहे. ’अमावास्यान्त’ पद्धतीनुसार माघ महिना माघ शुक्ल प्रतिपदेला सुरू होतो आणि माघ अमावास्येला संपतो. पौर्णिमान्त पद्धतीनुसार हा महिना १५ दिवस आधी सुरू होतो आणि १५ दिवस आधी म्हणजे पौर्णिमेला संपतो. म्हणजे जेव्हा अमावास्यान्त पद्धतीची कार्तिक वद्य प्रतिपदा असते, तेव्हा पौर्णिमान्त पद्धतीची माघ वद्य प्रतिपदा असते. दोन्ही पद्धतींतला शुक्लपक्ष एकच असतो.

## माघ महिन्यातील संण आणि उत्सव
* माघ शुद्ध प्रतिपदा : कलावतीदेवी पुण्यतिथी (बेळगांव); श्रीचिंतामणी यात्रा (कळंब-यवतमाळ) 
* माघ शुद्ध द्वितीया : धर्मनाथ बीजोत्सव (धामोरी, ब्रह्मगड, सोनेवाडी -कोपरगाव तालुका) 
* माघ शुद्ध तृतीया : जागजई (यवतमाळ) येथील झेबूजीमहाराज पुण्यतिथी यात्रा; मार्कंडेय जयंती.
* माघ शुद्ध चतुर्थी : तिलकुंद चतुर्थी; वरद चतुर्थी,; गणेश जयंती; राऊळ महाराज पुण्यतिथी पालखी यात्रा (मोरगांव)
* माघ शुद्ध पंचमी : वसंत पंचमी; शांतादुर्गा रथोत्सव; गणेश महाराज पुण्यतितिथी (पणज); सखाराम महाराज पुण्यतिथी (इलोरा-बुलढाणा); विठ्ठल रखुमाई यात्रा (धोपेवाडा-नागपूर); मन्मथस्वामी जन्मोत्सव (कपिलधार-बीड), [[संत तुकाराम]महाराजांचा जन्मदिवस
* माघ शुद्ध षष्ठी : मारोतराव मार्लेगावकर पुण्यतिथी (नागापूर- नांदेड)
* माघ शुद्ध सप्तमी : रथ सप्तमी; नर्मदा जयंती; नानाजी महाराज दहीहंडी यात्रा (कापशी-वर्धा); कश्यपाचार्य जयंती (राजगुरुनगर-पुणे)
* माघ शुद्ध अष्टमी : भीमाष्टमी; बेंडोजीबाबा यात्रा (घुईखेड-अमरावती); भगवती येवलेकरस्वामी पुण्यतिथी (कोपरगाव) 
* माघ शुद्ध नवमी : मधुसूदन महाराज पुण्यतिथी (सोनगीर-धुळे)
* माघ शुद्ध दशमी : भक्त पुंडलिक उत्सव (पंढरपूर); संत तुकाराममहाराज अनुग्रह दिन : या दिवसापासून सुरू होणाऱ्या सप्ताहात भंडारा डोंगरावर कीर्तनादी कार्यक्रम होतात. 
* माघ वद्य अष्टमी  : जानकी जयंती; सीता प्रकट-दिन.. 
* माघ वद्य नवमी : रामदास जयंती- दास नवमी.
* माघ वद्य एकादशी : विजया एकादशी
* माघ वद्य त्रयोदशी : महाशिवरात्र

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
*
टेम्पलटन पुरस्कार

**टेंम्पलटन पुरस्कार** हा विशेष सामाजिक कार्य केल्याबद्दल दिला जाणारा आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार आहे. हा पुरस्कार सर जॉन टेम्पलटन या ब्रिटिश उद्योगपती व दानशूर व्यक्तीच्या नावे दिला जातो.

हा पुरस्कार १९७३पासून देण्यात येतो. आत्तापर्यंत हा पुरस्कार मदर तेरेसा, सर्वपल्ली राधाकृष्णन, बिली ग्रॅहाम, बाबा आमटे, पांडुरंगशास्त्री आठवले, दलाई लामा यांसह अनेक व्यक्तींना दिला गेला आहे.

वर्ग:आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार
मुंडकोपनिषद

मुंडक उपनिषद हे एक उपनिषद आहे. संन्यासाश्रमाचा पुरस्कार करणारे तत्त्वज्ञानपर उपनिषद असून भगवद्गीतेत याचा उपयोग केलेला दिसतो. या उपनिषदाचे तीन अध्याय असून त्यात पासष्ट श्लोक आहेत. हे प्रश्नोत्तर स्वरूपात आहे. गुरू शिष्य संवाद असे याचे स्वरूप आहे. यात ज्ञान आणि सत्य याचे विवेचन केलेले आहे. तसेच यात उपनिषदात यज्ञातील कर्मकांडांची टीका केलेली आढळते. म्हणजे हे उपनिषद कर्मकांडाला महत्त्व देत नाही.आपल्या राज्यघटनेत ज्या राजमुद्राचा उल्लेख केला आहे ती याच मुंडक उपनिषदातुन  घेतली आहे.

वर्ग:उपनिषदे
छांदोग्योपनिषद

**छांदोग्योपनिषद** हे एक उपनिषद आहे. 

वर्ग:उपनिषदे
वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान
वर्ग:हिंदू ग्रंथ
भारतातील अभयारण्ये

भारतामधे १०३ राष्ट्रीय उद्याने आणि 565 अभयारण्ये आहेत.

## अरुणाचल प्रदेश
*नामदफा अभयारण्य कोणत्या प्राण्यांसाठी प्रसिद्धी आहे

## आसाम
*काझीरंगा अभयारण्य ते सांगून ती कोणत्या प्राण्यांसाठी प्रसिद्धी आहे
Ans.: एकशिंगी गेंड्यांसाठी प्रसिद्ध आहे.

## कर्नाटक
*कबीनी अभयारण्य 

## केरळ
*चिन्नार पशु-अभयारण्य
*अरलम पशू-अभयारण्य
*इडुक्की पशु-अभयारण्य

## छत्तीसगड
*रायपूर अभयारण्य 

## महाराष्ट्र (विभागवार)
**कोकण** 
*कर्नाळा अभयारण्य 
*चांदोली अभयारण्य
*तानसा अभयारण्य
*फणसाड अभयारण्य
*बोरीवली राष्ट्रीय उद्यान
*मालवण समुद्री अभयारण्य
*माहीम अभयारण्य

**पश्चिम महाराष्ट्र** 
*कोयना अभयारण्य
*दाजीपूर अभयारण्यन
*नांदूर मधमेश्वर अभयारण्य
*नान्नज अभयारण्य
*भीमाशंकर अभयारण्य
*मुळा-मुठा अभयारण्य
*सागरेश्वर अभयारण्य
*रेहेकुरी अभयारण्य
*सुपे अभयारण्य
*हरिश्चंद्रगड-कळसूबाई अभयारण्य

**विदर्भ**
*अंधारी अभयारण्य 
*अंबाबरवा अभयारण्य
*काटेपूर्णा अभयारण्य
*कारंजा-सोहोळ अभयारण्य
*टिपेश्वर अभयारण्य
*ढाकणा-कोलकाज अभयारण्य
*ताडोबा राष्ट्रीय उद्यान
*नरनाळा अभयारण्य
*नवेगाव राष्ट्रीय उद्यान
*नागझिरा अभयारण्य
*पेंच राष्ट्रीय उद्यान
*किनवट अभयारण्य
*बोर अभयारण्य
*भामरागड अभयारण्य
** चपराळा वन्यजीव अभयारण्य
*मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प
*लोणार अभयारण्य
*वान अभयारण्य
*ज्ञानगंगा अभयारण्य

**उत्तर महाराष्ट्र** 
*अनेर धरण अभयारण्य
*पाल-यावल अभयारण्य

**मराठवाडा** 
*किनवट अभयारण्य (वैनगंगा वन्यजीव अभ)
*गौताळा अभयारण्य
*जायकवाडी अभयारण्य
*नायगाव अभयारण्य
*येडशी अभयारण्य

## बाह्य दुवे
*महाराष्ट्र राज्य वनविभाग सरकारी संकेतस्थळ 
*कबीनी अभयारण्य 
*चिन्नार पशु-अभयारण्य

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील अभयारण्ये
गंगाधर बाळकृष्ण वाड

'''''' (? - नोव्हेंबर १४, २००४) हे मराठी चित्रकार होते.

वर्ग:मराठी चित्रकार
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
सायन्स डिरेक्ट

**सायन्स डिरेक्ट** हे शास्त्रीय नियतकालिकांचे जगातील सर्वांत मोठे कोष आहे. याची मालकी एल्सफियर या संस्थेकडे असून. साधारणपणे २५०० शास्त्रीय नियतकालिकांचे ८५ लाख शास्त्रीय निबंध यांच्या कोषात आहेत. १९९० नंतरचे बहुतांशी नियतकालिके यांनी आंतरजालावर उपलब्ध केली असून आता शास्त्रीय शोधनिबंधांना शोधणे अतिशय सुकर झाले आहे. 

## बाह्य दुवे
*सायन्सडिरेक्ट
*ScienceDirect Info Site
*Generate a current list of available journals
जॉनी टिल्डेस्ली

thumb|right|200px|
**जॉन थॉमस टिल्डेस्ली** ऊर्फ ***जॉनी टिल्डेस्ली** (इंग्लिश: *Johnny Tyldesley'') (नोव्हेंबर २२, इ.स. १८७३:वोर्स्ली, लॅंकेशायर, इंग्लंड - नोव्हेंबर २७, इ.स. १९३०:एक्लेस, लॅंकेशायर, इंग्लंड) हा कडून ३१ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

## बाह्य दुवे 
* क्रिकइन्फो.कॉम - प्रोफाइल (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८७३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रोहिणी भाटे

''''* (जन्म : पाटणा, १४ नोव्हेंबर १९२४;  - पुणे, १० ऑक्टोबर २००८) या मराठी कथक नर्तकी होत्या.

ज्या काळात भारतात पांढरपेशा घरातील मुलींनी स्टेजवर नृत्य करणे ही प्रथा समाजमान्य नव्हती, त्या काळात एका मराठी मुलीने नृत्य करणे ही गोष्ट धारिष्ट्याचीच होती. पण एकदा घेतलेला निर्णय रोहिणी भाटे यांनी मरेपर्यंत निभावला. त्या बुद्धिमान तर होत्याच शिवाय त्या कविताही करीत. गाण्याचेही त्यांना अंग होते. या सर्वांचा उपयोग त्यांना नृत्यसाधनेसाठी झाला.

रोहिणी भाटे यांनी लखनौ घराण्याचे कथक नर्तक लच्छूमहाराज व जयपूर घराण्याचे नर्तक मोहनराव कल्याणपूरकर यांच्याकडे कथक नृत्याचे शिक्षण घेतले होते.. त्यांनी इ.स. १९७२ च्या सुमारास पुण्यात *नृत्यभारती* नावाची कथक नृत्यप्रशिक्षण अकादमी स्थापली. नृत्यकलेतील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना महाराष्ट्र शासनाने इ.स. १९७७ साली *महाराष्ट्र राज्य पुरस्काराने*, तर इ.स. १९९० साली *महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार* देऊन गौरवले गेले..

रोहिणी भाटे यांनी लिहिलेले *लहेजा'' या नावाचे आत्मचरित्र प्रकाशित झाले आहे. त्यांच्या शिष्यांमध्ये प्राजक्ता अत्रे, ऋजुता सोमण, मराठी चित्रपट अभिनेत्री शर्वरी जमेनीस यांचा समावेश आहे.

पुढील पिढीतील नर्तकी शमा भाटे या रोहिणीबाईंच्या स्नुषा (सूनबाई) आहेत. 

गायक प्रभाकर जठार हे रोहिणी भाटे यांचे द्वितीय पती. 

## पुरस्कार
पुणे महापालिका रोहिणी भाटे यांच्या नावाने ’स्वर्गीय गुरू पंडिता रोहिणी भाटे पुरस्कार’ देते. सन्मानचिन्ह, शाल आणि ५० हजार रुपये रोख असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे. मुख्य पुरस्कारासह आणखी पाच सहपुरस्कार दिले जातात. १०,००० रुपये रोख, सन्मानचिन्ह व शाल असे या सहपुरस्कारांचे स्वरूप आहे.

२०१५ साली मुख्य पुरस्कार सुचेता भिडे चापेकर यांना प्रदान झाला. मंजिरी कारूळकर व आभा आवटी यांना कथ्थक नृत्यप्रावीण्यासाठी आणि शीतल ओक, शेखर कुंभोजकर व हर्षवर्धन पाठक यांना अनुक्रमे, वेशभूषा, गायन आणि प्रकाश योजना यांच्यातील नैपुण्याबद्दल त्या वर्षीचे सहपुरस्कार दिले गेले.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू
वर्ग:कथक नर्तक
वर्ग:मराठी नर्तक
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते
आल्फ्रेड आर्चर

**आल्फ्रेड जर्मन आर्चर** (डिसेंबर ६, इ.स. १८७१:रिचमंड, सरे, इंग्लंड - जुलै १५, इ.स. १९३५:सीफर्ड, ससेक्स, इंग्लंड) हा कडून एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

आर्चर, आल्फ्रेड
आर्चर, आल्फ्रेड
आर्चर, आल्फ्रेड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ग.ना. जाधव

**गजानन नारायण** ऊर्फ **ग.ना. जाधव** (नोव्हेंबर १४, १९१७; कोल्हापुर- ५ जानेवारी, २००४) हे मराठी चित्रकार होते. विशेषकरून दृश्यकला या पद्धतीने ते चित्र काढत असत. जाधव यांचा जन्म १४ नोव्हेंबर १९१७ रोजी कोल्हापूर येथे एका गरीब कुटुंबात झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव नारायणराव तर आईचे नाव तानाबाई होते. परिस्थितीमुळे त्यांचे शालेय शिक्षण इयत्ता चौथी नंतर थांबले. लहानपणीच त्यांना चित्रकलेत रस निर्माण झाला. वयाच्या अठराव्या वर्षी त्यांनी चित्रकलेच्या परीक्षा दिल्या आणि चांगल्या क्रमांकाने उत्तीर्ण झाले. त्यांना घरीच गणपतराव वडणगेकर व बाबूराव पेंटर यांच्याकडून चित्रकलेचे शिक्षण मिळाले. त्यानंतर बाबा गजबर, माधवराव बागल, चित्रकार जांभळीकर यांचे त्यांना मार्गदर्शन लाभले. इ.स. १९४२ मध्ये त्यांचे लग्न 'इंदिरा कदम' यांच्याशी झाले.

पुढे 'किर्लोस्कर’, ‘स्त्री’ व ‘मनोहर’ या मासिकांचे मुखपृष्ठ व आतील रेखाचित्रे तयार करण्याची त्यांना नोकरी मिळाली. त्याच काळात त्यांनी १९५३ मध्ये 'जी.डी. आर्ट पेन्टिंगचा' अभ्यासक्रम मुंबईच्या सर जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट येथून पहिल्या श्रेणीत पूर्ण केला.

त्यांनी विविध प्रसिद्ध व्यक्तींची छायाचित्रे सिटिंग पद्धतीने समोर बसवून काढली, ज्यात बाबूराव पेंटर, गणपतराव वडणगेकर, कर्मवीर भाऊराव पाटील, म.म. दत्तो वामन पोतदार, प्र.के.अत्रे, शिल्पकार तालीम, शंकरराव किर्लोस्कर, शंतनुराव किर्लोस्कर, कवयित्री शांता शेळके, ह.ना. आपटे, ना.सी. फडके, मालती किर्लोस्कर, अनंत काणेकर, चित्रकार अलमेलकर, चित्रकार रवींद्र मिस्त्री, तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी, कवी मनमोहन, गोपीनाथ तळवलकर यांचा समावेश आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी चित्रकार
वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
वर्ग: पुरुष चरित्रलेख
विली क्वैफ

**विल्यम** *विली* **क्वैफ** (मार्च १७, इ.स. १८७२:न्यूहेवन, ससेक्स, इंग्लंड - ऑक्टोबर १३, इ.स. १९५१:एजबास्टन, बर्मिंगहॅम) हा कडून सात कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

क्वैफ, विली
क्वैफ, विली
क्वैफ, विली
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पैठण (निःसंदिग्धीकरण)

**पैठण** या शब्दाशी खालील लेखांशी संबंधित आहेत.
* पैठण : महाराष्ट्रामधील एक शहर.
* पैठणी
* पैठण तालुका
* पैठण धरण

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
वॉल्टर मीड

मीड, वॉल्टर
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८६८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील मृत्यू
आर्थर जोन्स

**आर्थर ओवेन जोन्स** (ऑगस्ट १६, इ.स. १८७२ - डिसेंबर २१, इ.स. १९१४) हा कडून १२ कसोटी खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

जोन्स, आर्थर
जोन्स, आर्थर
जोन्स, आर्थर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लायोनेल पलैरेट

**लायोनेल चार्ल्स हॅमिल्टन पलैरेट** (मे २७, इ.स. १८७०:ग्रेंज-ओव्हर-सँड्स, लँकेशायर, इंग्लंड - मार्च २७, इ.स. १९३३:एक्समथ, डेव्हन, इंग्लंड) हा कडून दोन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.

पलैरेट, लायोनेल
पलैरेट, लायोनेल
पलैरेट, लायोनेल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बिल ब्रॅडली

**वॉल्टर मॉरिस** *बिल* **ब्रॅडली** (जानेवारी २, इ.स. १८७५:लंडन, इंग्लंड - जून १९, इ.स. १९४४:लंडन) हा कडून दोन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

ब्रॅडली, बिल
ब्रॅडली, बिल
ब्रॅडली, बिल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
निरोध

right|200px|thumb|स्त्रियांकरिताचा निरोध
सर्वसामान्य भाषेत निरोध हे एक गर्भनिरोधक आहे. निरोध हे पुरुष व स्त्रिया दोघांसाठी उपलब्ध असते. पुरुषाने आपल्या शिश्नावर व स्त्रीने योनिच्या आत लावायचे असते.

## निरोधचा उपयोग
* गर्भनिरोधक
* यौन संचारित रोगांचा अटकाव.

## निरोध कोठे मिळेल?
* जवळच्या सरकारी आरोग्य केंद्रात कंडोम निशुल्क उपलब्ध असतात.
* जवळील औषधांच्या दुकानात सुद्धा कंडोम विहित किमतीत मिळते.

कंडोम विकत घेताना लाजू नये.स्त्रियांनी आपल्या जीवन साथीसाठी कंडोम घेताना लाजू नये.

## निरोधचे प्रकार
* नैसर्गिक रबरापासून बनविलेले
* प्राण्यांच्या त्वचा किंवा इतर अवयवांपासून बनविलेले.
* कृत्रिम पॉलियुरेथीनपासून बनविलेले.

## हे पण महत्त्वाचे
एड्स

वर्ग:लैंगिकता
वर्ग:कुटुंबनियोजन
देवदत्त रामकृष्ण भांडारकर

**देवदत्त रामकृष्ण भांडारकर** (नोव्हेंबर १९, १८७५ - मे ३०, १९५०) हे मराठी इतिहास संशोधक तसेच पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ होते. इतिहास संशोधक रा.गो. भांडारकर हे यांचे वडील होत. 

## योगदान
पंचम जॉर्जसाठी इ.स. १९११ साली त्यांनी घारापुरी बेटाची मार्गदर्शिका लिहिली. प्राचीन बांधकामे, नाणेशास्त्र, राजकारण यांचा त्यांनी विशेष अभ्यास केला होता.

## संदर्भ 
२. प्रा. गणेश राऊत, नवनीत, दै. लोकसत्ता http://epaper.loksatta.com/40083/indian-express/30-05-2012#page/8/2 

वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक
वर्ग:भारतीय पुरातत्त्वज्ञ
वर्ग:इ.स. १८७५ मधील जन्म
वर्ग:पुण्यातील शास्त्रज्ञ
ए.डी. भोसले

कॉम्रेड **ए.डी. भोसले** ऊर्फ **अप्पासाहेब भोसले** (? - नोव्हेंबर १९, इ.स. २००२) हे मराठी कामगार चळवळीचे पुढारी, लाल निशाण पक्षाचे (लेनिनवादी) संस्थापक अध्यक्ष होते.

वर्ग:मराठी कामगार चळवळकर्ते
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मॅक्सिमिनस दुसरा

**दुसरा मॅक्सिमिनस** (लॅटिन पूर्ण नाव: *गैयस व्हॅलेरियस गॅलेरियस मॅक्सिमिनस दैया ऑगस्टस*; २० नोव्हेंबर, २७० - जुलै किंवा ऑगस्ट, ३१३) हा ३०८ ते ३१३ दरम्यान रोमन सम्राट होता.

मॅक्सिमिनस ०२
वर्ग:इ.स. २७० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. ३१३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गो.गं. लिमये

**कॅप्टन गोपाळ गंगाधर लिमये** (जन्म : पुणे, २५ सप्टेंबर, इ.स. १८८१;  -  - पुणे, नोव्हेंबर १९, १९७१) हे एक मराठी विनोदी लेखक होते.

गो.गं. लिमये यांचे प्राथमिक शिक्षण बेळगावात आणि माध्यमिक शिक्षण पुण्याच्या न्यू इंग्लिश स्कूलमधून झाले. मुंबईच्या ग्रँट मेडिकल कॉलेजातून सुवर्णपदकासहित त्यांनी वैद्यकीय पदवी घेतली आणि त्या जोरावर ते लष्करात दाखल झाले. इ.स. १९१८ ते १९२१ या काळात त्यांनी सैन्यदलात कॅप्टनच्या हुद्द्यावर नोकरी केली. तेथून सेवानिवृत्ती घेतल्यावर कॅ.लिमये यांनी मुंबई महापालिकेत आरोग्याधिकारी म्हणून काम केले.

१९३७ साली मुंबईत स्थापन झालेल्या फोटोग्राफिक सोसायटी ऑफ इंडियाचे ते संस्थापक सदस्य होते.

लिमये यांनी इ.स. १९१२पासून मासिक मनोरंजनमध्ये कथा लिहून मराठी कथालेखनाचा प्रारंभ केला.  ते मराठीतील वैशिष्ट्यपूर्ण विनोदी लेखक समजले जात.

प्रवासवर्णन, आत्मनिवेदन अशा अनेक माध्यमांचा विनोदासाठी लिमये यांनी मोठ्या कुशलतेने उपयोग करून घेतला. त्यामुळे त्यांच्या विनोदी लेखनात लक्षणीय नाट्यमय विविधता आलेली आहे.

कॅ. लिमये यांनी युद्धाच्या अनुभवांवर कथा लिहून मराठीत युद्धकथांची लक्षणीय भर घातली. ’सैन्यांतील आठवणी’ हे लिमये यांचे आत्मनिवेदनात्मक पुस्तक. पेशावर, दारेसलाम, बगदाद इत्‍यादी ठिकाणच्या त्यांच्या आठवणी त्यांनी त्यात मनोरंजक पद्धतीने सांगितल्या आहेत. ह्यांशिवाय विख्यात फ्रेन्च नाटककार मोलियर ह्याच्या काही नाटकांचे मराठी अनुवाद त्यांनी केले. वैद्यक, शुश्रूषा अशा विषयांशी संबंधित पुस्तकेही त्यांनी लिहिली आहेत.

## कॅ. लिमये यांची पुस्तके
* गो.गं. लिमये ह्यांच्या निवडक कथा (संपादन-राम कोलारकर, १९७०)
* गोपाळकाला (१९४२)
* जुना बाजार (१९३२)
* तिच्याकरिता (१९३३)
* तुमच्याकरिता (१९५०)
* निवडक कथा (१९७०)
* बापूची प्रतिज्ञा (१९१३)
* वनज्योत्स्ना (दीर्घकथा-१९२४) 
* विनोद-बकावली:वि-चित्र (१९६५)
* विनोदसागर (१९२५)
* विनोदी लेखसंग्रह (१९२३)
* विमानाच्या माऱ्यापासून रक्षण (प्रकाशक-केमकर आणि मंडळी)
* शकूचा भाऊ (१९२८)
* सखा सोनचाफा व इतर गोष्टी (१९२२)
* सैन्यातील आठवणी (१९३९)
* सौ.मंगला (नाटक)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १८८१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
शांताराम शिवराम सावरकर

**शांताराम शिवराम सावरकर** ऊर्फ **बाळाराव सावरकर** (? - नोव्हेंबर २०, इ.स. १९९७) हे मराठी राजकारणी, अखिल भारतीय हिंदू महासभेचे माजी अध्यक्ष होते.

स्वातंत्र्यवीर वि.दा.सावरकरांच्या ’मला काय त्याचे’ (१९७३) या कादंबरीची प्रस्तावना बाळाराव सावरकर यांनी लिहिली आहे. ते ’वीर सावरकर आणि गांधीजी’ या लेखसंग्रहाचे संकलक होते.

गांधीहत्येनंतर दिल्लीत तुरुंगात असलेल्या स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचा निषेध करण्यासाठी मुंबईतील सावरकर-सदनावर संतप्त जमाव चालून आला होता तेव्हा बाळाराव सावरकर, भास्कर शिंदे आणि तेंडुलकर यांनी केवळ लाठीच्या साहाय्याने जमावाला तोंड दिले. मात्र या हल्ल्यात स्वातंत्र्यवीरांचे धाकटे बंधु डॉ. नारायणराव हे गंभीर जखमी झाले आणि त्यातच पुढे १९ ऑक्टोबर, १९४९ रोजी त्यांचा मृत्यू झाला.

## बाळाराव सावरकरांनी लिहिलेली पुस्तके
* क्रांतिघोष (संपादित)
* गोमांतक
* जोसेफ मॅझिनी (संपादन)
* तेजोगोल 
* भाषणे राजकीय 
* भाषाशुद्धी
* महायोगी वीर सावरकर
* योगी योद्धा विदासा 
* रानफुले
* विलक्षण जपानी (दि इन्क्रेडिबल जॅपनीज या पुस्तकाचा अनुवाद)  
* वीर सावरकर आणि गांधीजी (लेखसंग्रह-संकलन)
* सावरकर चरित्र
* स्वातंत्र्यवीर सावरकर (चरित्र, खंड १ ते ४)
* स्वातंत्र्यवीर सावरकर : अखंड हिदुस्थान लढा पर्व १३७३
* स्वातंत्र्यवीर सावरकर  : अखंड हिंदुस्थान लढा पर्व (सन १९४१ ते १९४७)
* स्वातंत्र्यवीर सावरकर दर्शन 
* स्वातंत्र्यवीर सावरकर  : सांगता पर्व 
* स्वातंत्र्यवीर सावरकर  हिंदुमहासभापर्व (भाग १) 
* हिंदुराष्ट्र - पूर्वी, आता, पुढे 
* हिंदुसमाजसंरक्षक स्वातंत्र्यवीर वि. दा. सावरकर 

वर्ग:अखिल भारतीय हिंदू महासभा
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
क्लेम विल्सन

द रेव्हरंड **क्लेमेंट युस्टेस मॅक्रो विल्सन** (१५ मे, इ.स. १८७५ - ८ फेब्रुवारी, इ.स. १९४४) हा कडून १८९८-९९मध्ये दोन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.विल्सन पेशाने चर्च ऑफ इंग्लंडचा पादरी होता.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८७५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सर्वोच्च शिखरे

जगातील **सर्वोच्च १४ शिखरे** ही  ८,००० मीटर पेक्षा उंच आहेत. यातील सर्व शिखरे ही हिमालयातील असून, नेपाळ, चीन (तिबेट प्रांत), पाकव्याप्त काश्मीर व भारतात आहेत. एव्हरेस्ट हे सर्वोच्च शिखर आहे. या शिखरांची यादी खालील प्रमाणे आहे.

सर्वोच्च शिखरांवरील पहिली चढाई नंगा पर्वतावर सन १८९५ मध्ये झाली या मोहिमेचे नेतृत्व आल्बर्ट ममेरी यांनी केले होते. मात्र त्यांचे प्रयत्‍न असफल झाले. अर्ध्या शतकानंतर मॉरिस हेरझॉग व लुईस लॅचेनाल यांनी अन्नपूर्णावर जून ३, १९५० रोजी पहिली यशस्वी चढाई केली. 

राइनहार्ड मेसनर या इटालियन गिर्यारोहकाने ही सर्वच्या सर्व १४ सर्वोच्च शिखरे पहिल्यांदा पादाक्रांत करण्याचा मान मिळवला. १६ ऑक्टोबर १९८६ रोजी दहा वर्षाच्या कालखंडात ही मोहीम त्याने फत्ते केली. त्यानंतर आजवर अजून १४ गिर्यारोहकांनी हा मान मिळवला आहे. भारतीय गिर्यारोहकांनी ही शिखरे सर करण्यात मिळवलेले यशही लक्षणीय आहे. भारताकडून बहुतांशी लष्कराने काढलेल्या मोहिमांत यश मिळाले आहे. 

या शिखरांपैकी ७ शिखरे ही सर्वॊच्च समजली गेली आहेत; ती अशी :-

The 'Seven Summits' are comprised of the highest mountains on each of the seven continents of the Earth: Mount Everest, Aconcagua, Denali, Kilimanjaro, Elbrus, Mount Vinson and Carstensz Pyramid.

 

* As of September 2003, data from *Chinese National Geography* 2006.8, page **77**.

## चित्रे 

Image:Everest kalapatthar crop.jpg| एव्हरेस्ट
Image:K2 2006b.jpg| के२
Image:Kangchenjunga.JPG| कांचनगंगा
Image:LhotseMountain.jos.500pix.jpg| ल्होत्से
Image:Makalu from Island Peak.jpg|मकालू
Image:ChoOyu-fromGokyo.jpg| चो ओऊ
Image:DhaulagiriMountain.jos.500pix.jpg| धवलगिरी
Image:Manaslu, from base camp trip.jpg| मानसलू
Image:Nanga parbat, Pakistan by gul791.jpg| नंगा पर्वत
Image:AnnapurnaSouthMountain.jos.500pix.jpg| अन्नपूर्णा
Image:HiddenPeak.jpg|Gasherbrum I
Image:7 15 BroadPeak.jpg| ब्रॉड पीक
Image:Gasherbrum2.jpg| Gasherbrum II
Image:Shishapangma.jpg| Shishapangma

वर्ग:उंच पर्वतशिखरे
वर्ग:हिमालय
तांबे (निःसंदिग्धीकरण)

**तांबे** या शब्दशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत:

* तांबे - धातू, मूलद्रव्य
* तांबे (आडनाव) - तांबे या मराठी आडनावाबद्दल माहिती

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
हळबे

**हळवे** हे मराठी आडनाव आहे.

हे आडनाव स्कॉटलंड, अमेरिका, युनायटेड किंग्डम आणि कॅनडामध्येही आढळते.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* इंदिराबाई हळबे ऊर्फ मावशी हळबे - मराठी समाजसेविका.
* लक्ष्मणशास्त्री मोरेश्वर हळबे - मराठी कादंबरीकार.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी आडनावे
सातवळेकर

'''''' हे मराठी आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* श्रीपाद दामोदर सातवळेकर - मराठी चित्रकार, संस्कृत विद्वान.
* माधव श्रीपाद सातवळेकर - मराठी चित्रकार.

## इतर 
* सातवळेकर -- व.पु. काळे यांच्या कर्मचारी या कथासंग्रहामधील एक व्यक्तिमत्व

वर्ग:मराठी आडनावे
धर्माधिकारी

'''''' हे मराठी आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* चंद्रशेखर शंकर धर्माधिकारी - मराठी वकील, न्यायाधीश, भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक.
* आचार्य दादा धर्माधिकारी - गांधीवादी मराठी लेखक आणि तत्त्वचिंतक
* समीर धर्माधिकारी - मराठी चित्रपटअभिनेता, मॉडेल.
* नानासाहेब धर्माधिकारी - समर्थ संप्रदायाचे निरूपणकार.
* अप्पासाहेब धर्माधिकारी - समाज सेवक

वर्ग:मराठी आडनावे
चंद्रशेखर शंकर धर्माधिकारी

**चंद्रशेखर शंकर धर्माधिकारी** (नोव्हेंबर २०, १९२७ - ३ जानेवारी २०१९) हे मराठी वकील, न्यायाधीश, लेखक, भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक आहेत. ते मुंबई उच्च न्यायालयाचे माजी मुख्य न्यायाधीश होते. दादा धर्माधिकारी हे त्यांचे वडील होत.

## प्रकाशित साहित्य
* अंतर्यात्रा
* काळाची पाऊले
* न्यायमूर्ती का हलफनामा (हिंदी)
* भारतीय संविधानाचे अधिष्ठान
* मंझिल दूरच राहिली!
* माणूसनामा
* मानवनिष्ठ अध्यात्म
* लोकतंत्र एवं राहों के अन्वेषण (हिंदी)
* शोध गांधींचा
* समाजमन
* सहप्रवास
* सूर्योदयाची वाट पाहूया

## बाह्य दुवे
* न्या. धर्माधिकारींचा एक लेख 
* न्या. धर्माधिकारींवर लोकसत्ता मधील लेख 

## पुरस्कार
* पद्मभूषण पुरस्कार, २००४

## इतर

गांधीजी आणि त्यांचे विचार हा माझ्या श्रद्धेचा विषय आहे. व्यक्तीप्रामाण्य व ग्रंथप्रामाण्य न मानता जिज्ञासू, निरपेक्ष वृत्तीने आणि तटस्थता कायम ठेवून गांधीजींच्या विचाराचा विचार आजच्या संदर्भात करावाच लागेल.
-- न्या. चंद्रशेखर धर्माधिकारी

वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:भारतीय न्यायाधीश
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
थत्ते

'''''' हे मराठी आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* यदुनाथ थत्ते - मराठी पत्रकार, संपादक.
* सुधीर थत्ते - मराठी लेखक, वैज्ञानिक.

वर्ग:मराठी आडनावे
महाडिक

'''''' हे मराठी आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* यशवंत महाडिक ऊर्फ यशवंत दत्त - मराठी अभिनेता.
* धनंजय महाडिक - भारतीय हॉकी खेळाडू.

वर्ग:मराठी आडनावे
विलेम जेकब व्हान स्टॉकम

**विलेम जेकब व्हान स्टॉकम** (नोव्हेंबर २०, इ.स. १९१० - जून १०, इ.स. १९४४) हा डच भौतिकशास्त्रज्ञ होता. याने साधारण सापेक्षतावादामध्ये मोलाची भर घातली.

वर्ग:डच भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सेल्मा लॅगरल्यॉफ

right|250 px|thumb|
**सेल्मा लॅगरल्यॉफ** (स्वीडिश: ; २० नोव्हेंबर, इ.स. १८५८ - १६ मार्च, इ.स. १९४०) ही एक स्वीडिश लेखिका होती. १९०९ साली साहित्यातील नोबेल पुरस्कार मिळवणारी ती पहिली महिला साहित्यिक होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf on Nobelprize.org

वर्ग:स्वीडिश लेखक
वर्ग:इ.स. १८५८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४० मधील मृत्यू
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
मोरे

'''''' हे मराठी आडनाव आहे. तसेच मोरे हे सध्याच्या भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मराठा कुळ आहे. 

मराठा जातीत मोरे कुळ आहे. 'मराठा' मोरे कुळातील सदस्य त्यांचे आडनाव म्हणून कुळाचे नाव वापरतात.  

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* संत तुकाराम - प्रसिद्ध वारकरी संत
* रामकृष्ण मोरे - मराठी राजकारणी.
* किरण मोरे - भारतीय क्रिकेट खेळाडू.

वर्ग:मराठी आडनावे
जून (निःसंदिग्धीकरण)

* जून महिना : ग्रेगरीय दिनदर्शिकेनुसार वर्षातील सहावा महिना.
* इंग्लिशभाषिक प्रदेशात जून हे मुलींचे नावही असते.
* जून (विमानवाहतूक कंपनी) - एर फ्रांसची उपकंपनी

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
एम्मा गोल्डमन

right|thumb|एम्मा गोल्डमन, सर्का १९१० 
**एम्मा गोल्डमन** (जून २७,१८६९ - मे १४,१९४०) या एक राजकीय अराजकतावादी (anarchist) होत्या. 

गोल्डमन, एम्मा
गोल्डमन, एम्मा
गोल्डमन, एम्मा
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तांबे (आडनाव)

**तांबे** हे मराठी आडनाव आहे.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* भास्कर रामचंद्र तांबे - मराठी कवी.
* राणी लक्ष्मीबाई - ह्या लग्नाआधी तांबे या महाराष्ट्रातील ब्राम्हण घराण्यातील होत्या
* मोरोपंत तांबे - राणी लक्ष्मीबाईचे वडील.

वर्ग:मराठी आडनावे