open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
किशोर धनकुडे

**किशोर धनकुडे** हा माउंट एव्हरेस्ट शिखर उत्तर आणि दक्षिण बाजूंनी सर केलेला एक मराठी गिर्यारोहक आहे.

स्थापत्य अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेऊन बांधकाम व्यवसायात असलेल्या किशोरला काही मित्रांमुळे गिर्यारोहणाची आवड लागली. सह्याद्रीच्या रांगातील दीडशेहून अधिक किल्ले त्याने सर केले आहेत.

दोन वर्षे तयारी केल्यानंतर २०१४ साली किशोर धनकुडेने उत्तरेकडून म्हणजे चीनच्या बाजूने माऊंट एव्हरेस्ट सर केले. पुढील वर्षी एव्हरेस्टवर हिमकडे कोसळल्यामुळे प्रशासनाने सर्व मोहिमा स्थगित केल्या व त्यामुळे धनकुडे याला पुन्हा चढाई करता आली नाही.

त्यानंतर त्याने पुणे आंतरराष्ट्रीय हाफ मॅरेथॉन त्याने एक तास तीस मिनिटांत, मुंबई-पुणे मेरेथॉन साडेतीन तासांत, तर आफ्रिकेतील कॉम्रेड मॅरेथॉन (८९ कि.मी.) साडेनऊ तासात पूर्ण केली.

२० मे २०१७ला सकाळी धनकुडेने दक्षिणेकडून म्हणजे नेपाळच्या बाजूकडून एव्हरेस्ट सर केले.

सचिन तेंडुलकरसारखा दिसत असल्याने धनकुडे याला लोक *गिर्यारोहणातील सचिन* म्हणतात. 

वर्ग:गिर्यारोहक
वर्ग:मराठी गिर्यारोहक
वर्ग:गिर्यारोहण
मॅथ्युनी मॅथ्यूज

**मॅथ्युनी मॅथ्यूज** (इ.स. १९३६ - २१ मे, इ.स. २०१७) हे कुवेतमधील एक व्यावसायिक होते. हे मूळचे भारतातील केरळचे होते. १९५६मध्ये वयाच्या विसाव्या वर्षी कामाच्या शोधात ते कुवेतला गेले. टोयोटा कंपनीत टंकलेखक म्हणून सुरुवात करून १९८९ मध्ये या कंपनीचे व्यवस्थापकीय संचालक म्हणून ते निवृत्त झाले. त्यांना *टोयोटा सनी* या टोपणनावाने ओळखले जात होते.

१९९०मध्ये इराकने कुवेतवर हल्ला केल्यानंतर तेथे अडकून पडलेल्या भारतीयांना सुरक्षित बाहेर काढण्यासाठी मॅथ्यूज यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. मॅथ्यूज यांच्या प्रयत्‍नांनी आणि समयसूचकतेमुळेच लाखो भारतीयांचा जीव वाचला होता. कुवेतमध्ये त्यावेळी उद्भवलेली परिस्थिती पाहता मॅथ्यूज त्यांच्या कुटुंबासमवेत सहजपणे भारतामध्ये येऊ शकत होते. पण, त्यांनी तसे न करता कुवेतमध्ये असणाऱ्या भारतीयांची जबाबदारी घेत जवळपास १ लाख ७० हजार भारतीयांना आधार देत एअरलिफ्ट करून भारतात यशस्वीरीत्या सुरक्षित परत आणले. 

एरलिफ्ट हा चित्रपट मॅथ्युनी मॅथ्यूज यांच्या या कामगिरीवर बेतलेला होता. यात अक्षयकुमारने मॅथ्यूज यांची भूमिका साकारली होती. २०१६ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या या चित्रपटाला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता. 

वर्ग:भारतीय व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
गांधारपाले लेणी

thumb|

**गांधारपाले लेणी** हा ३० बौद्ध लेणींचा समूह आहे, तो मुंबईच्या १०५ कि.मी. दक्षिणेस मुंबईच्या महाड जवळील राष्ट्रीय महामार्ग ६६ वर आहे. ह्या गुहा एनएच-17 नजीकच्या स्थानावर असून रोडद्वारे जोडलेल्या आहेत. हे एक प्राचीन व ऐतिहासिक महत्त्वपूर्ण स्थळ आहे. ही लेणी रायगड जिल्ह्यातील महाड जवळ गांधारपाले या गावातील डोंगरावर आहेत. यांचा ताबा भारतीय पुरातत्त्व विभागाकडे आहे.

ही लेणी महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्याच्या महाड तालुक्यातील बौद्ध लेणी आहे. ही लेणी राष्ट्रीय महामार्ग ६६ वर महाडच्या उत्तरेस ३ किमी अंतररावर असलेल्या डोंगरात कोरलेली आहेत. हा एकूण ३० लेण्यांचा समुह असुन ३ चैत्यगृह व १९ विहार आहेत. लेणे क्र.१ मधे ५३ फुट लांब व ८ फुट रुंद ओसरी आहे. गर्भगृहात गौतम बुद्ध यांची मुर्ती व धम्मचक्र कोरलेली आहेत. लेणे क्र.२१ में गौतम बुद्ध यांची बसलेली मुर्ती,त्यांचे शिष्य व हरिणाची चित्र कोरली आहेत.

येथिल शिलालेखा नुसार ही लेणी बौद्ध धर्मीय कंभोज वंशिय राजा विष्णू पुलित यांच्या कारकीर्दित ई.स. १३० च्या आसपास निर्माण केली गेली. येथील शिलालेखा नुसार ई.स. बौद्ध संघाला सावकारांकडुन देणगी व जमिनी मिळाल्याची नोंद आहे. ऐतिहासिक व पर्यटन या दोन्हि दृष्टिने ही लेणी महत्त्वपूर्ण आहेत. राजा पुलित याच्या नावावरून पाले हे गावाचे नाव रुढ झाले. गांधारपाले हे महाराष्ट्र राज्यातील रायगड जिल्ह्यात मुंबई गोवा महामार्गावर (NH 17) महाड शहरा लगत आहे.मुंबई पासून अंतर १७५ कि.मी. डोंगरावर कोरलेली ही लेणी महामार्गाला लागुनच असुन वर जायला पायरी मार्ग आहे.

## रचना
thumb|
ही लेणी गांधारपाले या गावाला लागून असलेल्या टेकडीवर आहेत. पायथ्यापासून साधारणपणे ५०-६० मीटर उंचीवर ही लेणी आहे. लेणी समूहात एकूण २८ लेणी आहेत व त्यात ३ चैत्यगृह आणि १९ विहार आहेत. पुरातत्त्व विभागाने लावलेल्या फलकाजवळ उतरल्यानंतर लगेच लेण्यांकडे जाणाऱ्या पायऱ्या आहेत. या पायऱ्या चढून गेल्यानंतर आपण लेण्यांपर्यत पोहोचतो. पायऱ्या चढण्यासाठी सुमारे २०-२५ मिनीटे लागतात.

### लेणी क्रमांक १
हे एक चैत्यगृह  असून  याला सात कमानी आहेत. लेण्याला सहा खांबी ओसरी असून ओसरीच्या मागे भव्य दालन आहे. सहा खांबांपैकी फक्त एकच खांब पूर्णपणे कोरलेला आहे, बाकीचे पाच अर्धवट आहेत. दालनात जाण्यासाठी तीन दरवाजे आहेत. दालनात उजेड येण्यासाठी दोन खिडक्यांची रचना केलेली आहे. दालनात प्रवेश केल्या नंतर आपल्याला डावीकडच्या भिंतीत चार, तसेच समोरच्या भिंतीत मध्यभागी गर्भगृह आणि गर्भगृहाच्या शेजारी दोन्ही बाजूना दोन दोन खोल्या आहेत. या भव्य दालनाला सर्व बाजूनी ओटा खोदलेला आहे. गर्भगृहाच्या मध्यभागी बुद्धमूर्ती तोरणात बसवली आहे. मूर्तीची बरीच नासधूस झालेली आहे. मूर्तीच्या आसनाखाली धम्मचक्र, हरणे, चवरीधारी आणि आकाशात उडणारे यक्ष दिसतात. ही मूर्ती ज्या प्रस्तरात कोरली आहे त्याच्या मागील भागात आसनस्थ बुद्धमूर्तीचा आराखडा दिसतो. मूर्ती खोदण्यापूर्वी तिचे रेखाचित्रे कोरण्याची पद्धत महाराष्ट्रातील कोणत्याही लेण्यात बघावयास मिळत नाही.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाड
वर्ग:रायगड जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
नित्यनाथ मांडके

डॉ. **नित्यनाथ** उर्फ **नीतू मांडके** (३१ जानेवारी, इ.स. १९४८ - २२ मे, इ.स. २००३) हे एक मराठी हृदयरोग शल्यविशारद होते. 
## शिक्षण
नीतू मांडके यांचे प्राथमिक शिक्षण व माध्यमिक शिक्षण पुण्याच्या भावे विद्यालयामध्ये झाले. कुशाग्र बुद्धीमुळे व अभ्यासू वृत्तीमुळे यांचा पहिल्या पाचांत नंबर असायचा. वैद्यकीय शिक्षण पुण्याच्या बी.जे. वैद्यकीय महाविद्यालयामध्ये झाले. एम.बी.बी.एस. झाल्यावर ते मुंबईच्या के.ई.एम. रुग्णालयामध्ये दाखल झाले. तेथे डॉ. पी.के. सेन हे हृदयरोग शल्यविशारद त्यांचे गुरू. एम.एस. व एम.सी.एच. या हृदयशास्त्रातील उच्च पदव्या डॉ. मांडकेंनी मिळवल्या.
हृदयशस्त्रक्रियेतील अत्याधुनिक ज्ञान प्राप्त करण्यासाठी ते अमेरिकेला गेले. त्यांनी अमेरिकेत हृदयशास्त्राच्या नवनवीन शाखेत अनुभव व ज्ञान संपादन केले व शस्त्रक्रियेत अधिक कौशल्य मिळवले. १९८४ साली ते भारतात परत आले. परदेशी त्यांना मागदी याकूब व अल्बर्ट पॅसिफिको या शल्यविशारदांचे मार्गदर्शन लाभले. मागदी याकूब यांचे ब्रिटनमध्ये व अल्बर्ट पॅसिफिको यांचे अमेरिकेत मार्गदर्शन मिळाले. चिकित्सक दृष्टी, तीव्र निरीक्षण शक्ती व परिश्रम करण्याची तयारी, जोडीला शीघ्र ग्रहणशक्ती या गुणांमुळे ते हृदयशस्त्रक्रियेत पारंगत झाले.

## बालपण
अभ्यास, खेळ, वक्तृत्व, चित्रकला, हस्तकला, सुंदर अक्षर, असे त्यांचे निरनिराळे गुण शाळेत शिकत असताना दिसून आले. वयाच्या पाचव्या वर्षापासून ते राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे स्वयंसेवक झाले होते. संघामुळे त्यांच्यात शिस्त, राष्ट्रीयत्व जागृत राहिले. डॉ. मांडके यांचे खेळातील प्रावीण्य वाखाणण्यासारखे होते. फुटबॉल, अ‍ॅथलेटिक्स, खो-खो, हॉकी, मुष्टियुद्ध, व्हॉलीबॉल, पोहणे व बास्केटबॉल यांतही त्यांनी स्वतःचे प्रभुत्व दाखवले.
## विवाह
वैद्यकीय शिक्षण घेत असतानाच अलका पडळकर या सहाध्यायीबरोबर त्यांचे प्रेम जमले व शिक्षण पुरे झाल्यावर त्यांचा विवाह झाला. तिने भूलशास्त्रात एम.डी. केले होते. 
## व्यावसायिक कारकीर्द
हृदय चालू असताना ‘ऑक्टोपस’ नावाचे उपकरण लावून ‘कॉरोनरी बायपास’ करण्याची शस्त्रक्रिया त्यांनी आत्मसात केली. या पद्धतीमध्ये रुग्णाला रक्त अगदी कमी द्यावे लागते. १८-१९ वर्षांच्या कारकिर्दीत डॉ.मांडके यांनी बारा हजार शस्त्रक्रिया केल्या. त्यांतील चार हजार विनामूल्य केल्या. सयामी जुळ्यांवरील हृदयशस्त्रक्रिया खूप कठीण होती. डॉ. मांडके यांनी मुंबई, पुणे, कोईमतूर, त्रिवेंद्रम, हैदराबाद, दमास्कस, सीरिया येथे हृदयशल्यचिकित्साविषयक कार्यशाळा आयोजित केल्या. त्यांनी राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय मासिकांतून शंभरहून अधिक प्रबंध प्रसिद्ध केले व दोनशे पासष्टहून अधिक प्रबंध राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय परिसंवादांतून वाचले. १९९१ साली त्यांनी सामान्य माणसांसाठी सोप्या भाषेत ‘हार्ट बीट’ हे पुस्तक लिहिले.
## पुरस्कार
डॉ. मांडके यांना १९९२ चे‘राजीव गांधी सुवर्णपदक’ मिळाले. त्यांना बोर्ड ऑफ अमेरिकन बायोग्रफिकल रिसर्च इन्स्टिट्यूट (यू.एस.ए.)तर्फे ‘विसाव्या शतकातील असाधारण व्यक्तिमत्त्व’ पुरस्कार, ‘महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार’ (२००३), युवा संघर्ष वाहिनीचा ‘डॉ. कोटणीस स्मृती गौरव पुरस्कार’, ‘प्रियदर्शिनी पुरस्कार’ (१९९८) असे अनेक पुरस्कार मिळाले.
## निधन
डॉ. नितू मांडके यांचं हृद्रोगामुळेच निधन झालं.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००३ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी डॉक्टर
घटोत्कच लेणी

**घटोत्कच लेणी** ही छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याच्या व सिल्लोड तालुक्यातील जंजळा  गावाजवळील बुद्ध लेणी आहे. ही लेणी अजिंठाच्या पश्चिमेस १८ कि.मी अंतरावर आहे. सिल्लोड, गोळेगाव, उंडणगाव मार्गे अंभई या गावातून हा रस्ता जातो. ही चारही बाजून असलेल्या जंगालात ही लेणी आहे. लेणीपर्यंत जाण्यास आता आकर्षक अशा पायऱ्या करण्यात आलेल्या आहेत. राज्य पुरात्व विभागाच्या ताब्यात ही लेणी आहे.  लेणीमध्ये तीन बौद्ध लेणी आहेत, एक म्हणजे चैत्य आणि दोन विहार. ६ व्या शतकातील लेणी खोदलेल्या होत्या आणि महायान बौद्धधम्माने प्रभावित होते.
लेणीच्या वाकाटाक राजवंशांच्या मंत्र्यावर एक शिलालेख आहे. शिलालेख बुद्ध, धम्म आणि संघ यांच्याविषयी आहे.

जंजाळा गाव व जंजाळा किल्ला यांच्या मधल्या भागात ही बौद्ध लेणी आहेत. या लेण्यातील दर्शनी दालन प्रशस्त असून त्याला २० खांब आहेत. मधल्या दोन व कोपऱ्यातील दोन खांबांचा आकार व त्यावरील नक्षी इतरांपेक्षा वेगळी आहे. दालनाच्या डाव्या बाजूला बुद्धमूर्ती व शिलालेख आहे. त्यात अशमाकच्या राजकन्येचा उल्लेख आहे. वाकाटक नरेशाचा मंत्री वराहदेव याने ही लेणी इ.स.च्या ५ व्या शतकात खोदवली अशीही माहिती दिलेली आहे. गाभाऱ्यात गौतम बुद्धांची आसनस्थ मूर्ती आहे. आसनाखाली हरणे व मधे धम्मचक्र आहे.

वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
नाममुद्रा

**नाममुद्रा** म्हणजे संत आणि आध्यात्मिक साहित्यामध्ये (अभंग, आरत्या, इ.) संंतांनी आपल्या स्वतःच्या अथवा आपल्या गुरूच्या इत्यादी नावांचा उल्लेख विशिष्ट पद्धतीने करून ठेवण्याची पद्धत होय.जसे समर्थ रामदासांच्या काव्यात *दास रामाचा*, संत एकनाथांच्या काव्यात *एका जनार्दनी* आणि इतरत्र *नामा म्हणे*, *तुका म्हणे* अशा नाममुद्रा दिसतात.

## नाममुद्रा सूची 
## ठसा उमटवणे
नाममुद्रा उमट्वणे हा वाक्प्रचार ठसा उमटवणे या अर्थाने देखिल केला जातो.

## हे सुद्धा पहा
* संत नामावळी

## संदर्भ
वर्ग:संत साहित्य
कोंडाणा लेणी

**कोंडाणा लेणी** ता.कर्जत जि. रायगड येथील कोंदिवडे गावाजवळ आहे..

## लेणी 
इसवीसन पूर्व दुसऱ्या शतकात हे लेणे निर्माण झाले.

### स्वरूप 
कोंडाणे लेण्यात एक चैत्यगृह, सात विहार आणि दोन गुहा आहेत.
विहारांच्या व्हरांड्यांच्या छतांवर रंगीत चित्रे होती. ही चित्रे बहुतेक प्रमाणात लुप्त झालेली दिसून येतात.

### चैत्यगृह 
मुख्य लेख :: चैत्यगृह
अंदाजे नऊ मीटर उंचीचे चैत्यगृह येथे आहे.
पिंपळपानाच्या आकारातील कमानी कोरलेल्या येथे दिसून येतात. या कमानीभोवती दर्शनी भिंतीवर मोठे कोरीव काम केलेले आहे. चैत्याकार गवाक्ष, वेदिकापट्टी, नक्षीदार जाळी, नृत्य कलाकार आदींचे शिल्पपट हे कोरलेले दिसते. यापटातील काही नृत्यकलाकारांच्या हाती धनुष्य-बाण आदी आयुधे आहेत. या शिल्पांवर वस्त्रप्रावरणे, अलंकारही आणि तत्कालीन वेगळी केशभूषाही उठून दिसते. दोन्ही बाजूस असलेल्या या शिल्पपटांच्याखालीच दोन्हीकडे यक्षांची भव्य शिल्पे कोरलेली असावीत. परंतु ती आता भग्नावस्थेत आहेत.
या भग्न यक्षाच्या डाव्या खांद्यावर प्राचीन ब्राह्मी लिपीतील लेख आहे. ‘कन्हस अंतेबासिन बलकेन कतं’ या लेखाचा अर्थ असा की, ‘कन्हाचा अंतेवासी (शिष्य) बालुक याने (हे काम) केले’.

कलते खांब, झुकत्या भिंती आणि खोदकामात केलेला अर्ध उठावाचा वापर येथे दिसतो. या गृहास आधार म्हणून मूळ दगडातील २८ खांब येथे कोरलेले होते. अत्यंत प्रमाणबद्ध असलेले हे अष्टकोनी खांब इतिहासात आक्रमकांच्या हल्ल्यात तोडले गेलेले दिसून येतात. चैत्यगृहाच्या मध्यभागी दहा फूट व्यासाचा स्तूप आहे. या स्तूपाचा विध्वंस झालेला दिसतो.

गजपृष्ठाकृती छत असलेल्या या चैत्यगृहात छताला अर्धवर्तुळाकार लाकडी वासे बसवलेले आहेत. कार्ले, भाजे येथील लेण्यातही असे वासे दिसून येतात.

## हे सुद्धा पहा 
* कार्ले
* पांडवलेणी
* भारतीय शिल्पकला
* महाराष्ट्रातील लेण्यांची सूची

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
सुधा कुलकर्णी

सुधा सुरेश कुलकर्णी या मराठी ललित लेखन करणाऱ्या आणि स्त्री-साहित्य लिहिणाऱ्या एक मराठी लेखिका आहेत.

## पुस्तके 
* उपयुक्त शिवणकला - भाग १, २, ३.
* त्यागमूर्ती (कादंबरी, सहलेखिका - कुसुम अभ्यंकर)
* दखल (कवितासंग्रह)
* दरवळ (ललित लेखसंग्रह)
* पोळ्या पराठे आणि बरंच काही (पाकक्रिया)
* प्रिय बाई (कथासंग्रह)
* मायक्रोवेव्हमधील २५० पदार्थ
* मायक्रोवेव्हमधील ७५ पदार्थ

वर्ग:मराठी लेखिका
घोरावाडी लेणी

**शेलारवाडी लेणी** किंवा **घोरावाडी लेणी** ही महाराष्ट्रात पुणे शहराजवळच्या शेलारवाडी आणि घोरावाडी गावांजवळची लेणी आहेत.

ही लेणी समुद्रसपाटीपासून ४५० ते ५०० मी उंच असलेल्या या डोंगरात आहेत. वर जायला खड्या चढणीच्या पायऱ्या आहेत. 

ही ९-१० बौद्ध लेणी इ.स.पूर्व पहिल्या ते इ.स.नंतरच्या पहिल्या शतकात खोदली गेली होती. या लेण्यांमध्ये एक शिवमंदिरही  नंतरच्या काळात स्थापन करण्यात आले आहे . याला घोरावडेश्वर असे नाव आहे. येथे एक चैत्यगृह आणि विहार आहेत. यांची रचना साधी असून थोडेसे नक्षीकाम आहे. एका विहारात विठ्ठल-रखुमाईच्या मूर्ती अलीकडच्या काळात बसविण्यात आल्या आहेत.

## हे सुद्धा पहा
## बाह्यदुवे
* फेरफटका

वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
कुडा लेणी

**कुडा लेणी** मुंबई-गोवा महामार्गावर मुंबईपासून १३० कि.मी. तर  माणगावच्या आग्नेयस  २१ कि.मी. कुडा हे रायगड जिल्ह्यातील गाव आहे.   येथील समुद्रकिनाऱ्याजवळील  टेकडीत २६ कोरीव लेण्याचा समूह कोरलेला आहे.(मुरुड-जंजिऱ्यापासून जवळ)

## निर्मिती
या लेण्यांची पहिली नोंद इ.स. १८४८ सालची सापडते. लेणीपर्यंत  जाण्याकरिता राजापुरी येथील खाडी ओलांडून जावे लागते म्हणून खूप वर्षे ही लेणी फारशी प्रसिद्ध नव्हती. लेणीजवळ मांदाड  बंदर आहे. मांदाड म्हणजे रोमन लेखकांनी सांगितलेले मॅंडागोरा बंदर. मांदाड येथील उत्खननात सुमारे दोन हजार वर्षांपूर्वीची विटा व खापरे सापडले आहेत.हे सातवाहन साम्राज्यात महाभोजांच्या मांदव घराण्याचे  केंद्र होते. 
## रचना
ही लेणी दोन टप्प्यात कोरलेली आहे. क्र. १ ते १५  खालील स्तरात १६ ते २६ ही लेणी वरील स्तरात आहेत.  यात बौद्ध मूर्ती  इ.स. ६  शतकामध्ये स्थापिल्या गेल्या आहेत. लेणीतील २६ गुहांपैकी ४ चैत्यगृहे आढळतात.

## कसे जाल ? 
रोहा रेल्वे स्टेशनपासून २४ कि.मी. कुडा गाव आहे. बसने  मुरुडपर्यंत जावे तेथून  कुडा २४ कि.मी. आहे. 

## हेहे पहा
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:रायगड जिल्हा
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
थिएटर फ्लेमिंगो

**थिएटर फ्लेमिंगो** हा महाराष्ट्रातील गावांमधून मराठी नाटक नेण्याच्या उद्देशाने स्थापन झालेला पुण्याच्या तरुणांचा एक उपक्रम आहे.

सहसा मराठी नाटके मुंबई-पुणे या शहरांबाहेर फारशी दिसत नाहीत. हे बदलण्यासाठी हा उपक्रम सुरू झाला.

पुणे विद्यापीठाच्या ललित कला केंद्रातून नाटकाचे शिक्षण घेतलेल्या नऊ विद्यार्थ्यांनी ही नाट्यप्रयोग संस्था स्थापन केली. नाटकाशी संबंधित सर्व कामे तेच करतात. ते काही ठिकाणी तीन तासांचे नाटक, तर काही ठिकाणी एकपात्री सादर करतात. ही यात्रा पुण्यात तसेच सिंधुदुर्ग, कणकवली, इचलकरंजी, कोल्हापूर, गोवा अशा निरनिराळ्या भागांत प्रयोग करते.

वर्ग:नाटक
शिवाजी अंडरग्राऊंड इन भीमनगर मोहल्ला

**शिवाजी अंडरग्राऊंड इन भीमनगर मोहल्ला ** हे नाटक शिवाजी महाराज हे कुठल्या एका जाती, धर्म, समाज किवा प्रांताचे नसून ते कष्टकर्त्याचे, पिडितांचे आणि शोषितांचे व यासोबतच माणूस म्हणून माणसाप्रमाणे होते. आजही जे ही माणुसकी टिकवण्यसाठी जातीधर्माच्या पलिकडे जाऊन माणुसकीसाठी लढत आहेत त्यांचात ते जिवंत आहेत, राजे कुठलेही दैवी अवतार नसून ते एक माणूस होते ही खूप महत्त्वाची बाब डोळ्यासमोर आणण्याचे काम हे नाटक करते. आजच्या समाज व्यवस्थेसमोर जातीयतेची जी भिंत उभी आहे ते पाडण्याची ही एक अप्रतिम चळवळ म्हणजे हे नाटक आहे. आजवर या नाटकाचे ७०० पेक्षा जास्त प्रयोग झाले आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी नाटकांची यादी
वर्ग:दलित चळवळ
वर्ग:शिवाजी महाराज यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
चार आर्यसत्य

**चार आर्यसत्य** हा बौद्ध धम्माचा पाया होय. साधारणतः २५७५ वर्षापूर्वी बनारस जवळील सारनाथ (ईशान्य भारत) येथे बुद्धांनी पहिला धम्मसंदेश आपल्या पाच शिष्यास दिला होता. व त्यावेळी चार आर्यसत्य सांगितले होते —
#जगात दुःख आहे.
#त्या दुःखाला कारण आहे.
#हे कारण म्हणजे तृष्णा (इच्छा आणि हव्यासा) होय.
#इच्छा व हव्यासा नियंत्रित करणे हाच दुःखाच्या निरसनाचा उपाय / मार्ग आहे.

## पहिले आर्यसत्य – दुःख 
दुःख तथा विफलता दैनंदिन जीवनातील प्रश्नांशी निगडीत आहे. जन्म, वृद्धत्व, आजार, मृत्यू, क्लेष आणि सर्वप्रकारचे वैफल्य म्हणजे दुःख होय. अनावश्यक वस्तूची प्राप्ती तथा आवश्यक वस्तूची अप्राप्ती म्हणजे दुःख होय.

## दुसरे आर्यसत्य – दुःखाचे मूळ 
बुद्धांनी दुःखाच्या उगमस्थाना विषयी सांगितले आहे की, प्रत्येक दुःखाच्या मूळाशी उत्कट इच्छा असते. त्याचा परिनाम म्हणजे अज्ञान व भ्रांती होय. उत्कट इच्छा आनंद प्राप्तीकरिता, अस्तित्वाकरिता किंवा आत्मनाशाकरिता असू शकते.

आपली तीव्र इच्छा (तृष्णा, वासना, आवड, पसंती) हिच दुःखाचे मूळ कारण होय. उदा. आकाश ला मोटारसायकल हवी आहे. तो त्यासाठी रात्रंदिवस मेहनत करतो. १५, १६ तास अविश्रांत काम करतो, पैसा मिळवतो. अतिरिक्त श्रम केल्याने तो आजारी पडतो. त्याला दुःख होते. यावरून तीव्र इच्छा ही मूळ दुःखाचे कारण आहे. सामान्य माणसाने जे आहे त्यातच आनंद मानून जीवन प्रवाह चालू ठेवावा.. म्हणजे गरीबच राहावे असे नाही तर [[मध्यम मार्ग] याचा अवलंब करून संयमाने आपल्या उन्नती वा प्रगतीसाठी प्रयत्न करावे.

## तिसरे आर्यसत्य – दुःख निरोध 
बौद्ध धम्माचा मूळ उद्देश आहे तो दुःख निरोध वा दुःख निवारण. लोभ, द्वेष व भ्रम यांचा नाश करणे हा मूळ हेतू आहे. जेव्हा तृष्णा तथा उत्कट इच्छेची जागा निर्वाण घेईल त्यावेळी शाश्वत आनंत प्राप्त होतो. लोभ, द्वेष व भ्रम यांना क्षीण करण्यासाठी मनुष्याने धम्म जाणला पाहिजे व तो आचारणात आणला पाहिजे. अष्टांगिक मार्गाचा अवलंब केल्यास तृष्णा क्षीण होते व मनुष्यात दुःखापासून मूक्ती मिळते.

## चौर्थ आर्यसत्य – दुःख निरोधाचा मार्ग 
बुद्ध धम्म जीवनाचा मार्ग दर्शवतो. धम्म म्हणजे नीति होय. नीतिचा विकास म्हणजे दुःख निरोध होय. नीति आचरणात आणल्यास मनुष्य निश्चित उद्धिस्टापर्यंत पोहचू शकतो. त्यालाच धम्म शिकवणूकीप्रमाणे अष्टांगिक मार्ग म्हणतात. अष्टांगिक मार्ग म्हणजे आठ घटकांचा मार्ग आहे. यास मध्यम मार्ग सुद्धा म्हणतात. तो पुढिलप्रमाणे —
#सम्यक दृष्टी
#सम्यक संकल्प
#सम्यक वाणी
#सम्यक कर्म
#सम्यक उपजीविका
#सम्यक व्यायाम
#सम्यक स्मृती
#सम्यक समाधी

## जीवनाचा विजय 
बौद्ध धम्म असे सांगतो की, कोणत्याही प्रश्नाची उकल शीलाचे पालन आवश्यक आहे. आत्मसंयम (नीति), समाधी (मनसंयम) व प्रज्ञा (ज्ञानवंत) आवश्यक आहेत. म्हणून प्रज्ञा, शील, समाधी ह्या तीन बाबींना धम्मात महत्त्वाचे स्थान आहे. ह्या तीन बाबींवर अष्टांगिक मार्ग आधारित आहे.

काम तृष्णा, भव तृष्णा व विभव तृष्णा ह्या दुःखाच्या मुळाशी असतात. याविषयीची जाणीव ठेवून तृष्णेवर प्रभुत्व मिळवणे म्हणजे जीवनाचा सर्वात मोठा विजय आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* त्रिशरण
* पंचशील
* अष्टांगिक मार्ग
* दहा पारमिता
* बौद्ध तत्त्वज्ञान

## संदर्भ 
* संदर्भग्रंथ — बुद्धिझम फॉर यंग स्टूडन्स, लेखक  - भंते डॉ. सी. फॅंगचॅंम (थायलंड)

## बाह्य दुवे 
वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञानविषयक संकल्पना
वर्ग:गौतम बुद्ध
जय भीम

thumb|right|300px|भारतीय बौद्ध ध्वजावर ‘जय भीम’
**जय भीम** हे नवयानी बौद्ध आणि आंबेडकरवादी जनतेद्वारे वापरले जाणारे एक अभिवादन शब्द वा वाक्य आहे. ‘जय भीम’चा अर्थ "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा विजय असो" असा होय. ‘जय’ म्हणजे ‘विजय’ आणि ‘भीम’ हे ‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे नाव आहे. जय भीम हे अभिवादन हे बौद्ध, दलित, आदिवासी, शोषित, पिडित किंवा मागांस समाजातील लोकांसाठी अस्मितेचे व क्रांतिचे प्रतिक बनलेले आहे. हे अभिवादन आपल्या मूळ अर्थाने धार्मिक स्वरूपाचे नसून याला धार्मिक रूपात कधीही मानले गेले नाही. पण जवळजवळ सर्वच भारतीय बौद्ध हे आंबेडकरवादी असल्यामुळे याला भारतीय बौद्ध अनुयायांचा अभिवादन वा प्रतिक शब्द आता मानला जातो. जय भीम हा शब्द डॉ. आंबेडकर व त्यांच्या विचारांप्रती सन्मानाचे प्रतिक म्हणून ओळखला जातो. हे शब्द स्वाभिमान आणि सन्मानाने अभिवाद वा शुभेच्छा आहेत, जे याचा उच्चार करतात त्यांना प्रोत्साहन मिळते. कोट्यवधी भारतीय व्यक्ती, राष्ट्रीय नेते 'जय भीम'चा नारा देतात.

## सुरुवात
जगभरातील आंबेडकरवादी एकमेकांना अभिवादन करण्यासाठी आणि बाबासाहेबांबद्दलचा आदर व्यक्त करण्यासाठी “जय भीम” हा शब्द आदराने व अभिमानाने उच्चारतात. ‘जयभीम’ या प्रेरणादायी शब्दाची सुरुवात बाबासाहेबांचे पक्के अनुयायी असलेल्या एल.एन. हरदास यांनी इ.स. १९३५ मध्ये केली होती. सर्वप्रथम २० डिसेंबर १९३९ पासून स्वतः बाबासाहेब ‘‘जय भीम’’ लिहू लागले आणि अभिवादन म्हणूनही जयभीम वापरू लागले तसेच अभिवादनाच्या उत्तरातही ते जयभीम वापरू लागले. जय भीम या अभिवादानाची सुरुवात 'बोले इंडिया जय भीम' या चित्रपटात करण्यात आली आहे. बाबू हरदास यांनी ‘भीम विजय संघा’च्या मदतीने कामगारांना शुभेच्छा दिल्या.

## वर्तमान वापर 
आज बरेच भारतीय लोक या वाक्यांशाचा वापर आधुनिक भारताचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा आदरपूर्वक उच्चार व अभिवादन करत आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
*बोले इंडिया जय भीम
*रेडिओ जय भीम
*भीम ॲप
*जय भीम कॉम्रेड

## बाह्य दुवे 
जय भिम म्हणजे काय? संभाजी भगत

## संदर्भ 
वर्ग:दलित संस्कृती
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
वर्ग:अभिवादने
वर्ग:भारतातील अभिवादने
शिरवळ लेणी

**शिरवळ लेणी** १५ बौद्ध लेणींपैकी एक असून ती पुणे पासून ४८ किलोमीटर अंतरावर, शिरवळ नावाच्या लहान खेड्यात आहे.

यात एक चैत्य आहे आणि १४ लेणी विहार दर्शवतात. सर्व लेणी बौद्ध धर्माच्या सुरुवातीच्या काळाशी सापेक्ष आहेत.

**शिरवळ लेणी** किंवा **पांडवदरा लेणी**  सातारा जिल्हयातील खंडाळा तालुक्यातील शिरवळ येथून जवळच पांडवदरा नावाची दुर्लक्षित बौद्ध लेणी आहेत.याच परिसरात पुणे-बंगळूर महामार्गानजीक शिंदेवाडी (ता. खंडाळा) गावाच्या दक्षिणेस सुमारे दोन किलो मीटर अंतरावर असणाऱ्या सह्याद्री पर्वताच्या डोंगररांगेत पांडवदरा शिवारात पुरातन लेणी आहे. पूर्वीच्या काळी पांडव अज्ञातवासात असताना या डोंगर रांगेतील काळा पाषाण खोदून अनेक गुहा तयार करून त्यांनी या ठिकाणी मुक्काम केला होता, आशी आख्यायिका सांगितली जाते. त्यावरून या लेण्यांना पांडव लेणी असे म्हणले जाते. वास्तविक ही बौद्ध लेणी आहेत.

## रचना
डोंगररांगेच्या उत्तर दिशेला सुमारे सहा गुहा असून त्यांना अंधाऱ्या गुहा म्हणूनही संबोधले जाते. तर दक्षिण दिशेला असणाऱ्या डोंगररांगेत पाच लेण्या असून डाव्या कोपऱ्यातील पहिल्या लेणीत पाषाणात कोरलेला 'दगोबा' किंवा हर्मिकेचे अवशेष आहेत दुसऱ्या क्रमांकांच्या लेण्यांत प्रशस्त खोदकाम करून आतील बाजूस चौकोनी छोट्या-छोट्या खोल्या तयार केलेल्या दिसतात. या छोट्या खोल्यांत साधारणतः समोरासमोर दोन-दोन माणसे बसतील अशा स्वरूपाची बैठक व्यवस्था केलेली आहे. शेजारील लेणीत पावसाळ्यात भरपूर पाणी असते, तर कोपऱ्यातील लेण्यांत छोटेसे मंदिर असून त्याच्या वरील बाजूस एक लेणी असून त्यातही पाणी असते.
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:सातारा जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बौद्ध लेणी
मंडपेश्वर लेणी

**मंडपेश्वर लेणी** ही मुंबईतील बोरीवली येथील लेणी आहेत. या लेण्यांना मंगलस्थान किंवा मागठाण असेही संबोधिले जाते.
 
## प्राचीनत्व
ही शैव संप्रदायाची ब्राह्मणी लेणी असून इसवी सनाच्या सहाव्या शतकात निर्माण झाली आहेत.

## चित्रदालन

File:Mandapeshwar caves & Portuguese churches 20.jpg|मंडपेश्वर लेण्यांजवळून जाणारा रस्ता 
File:Mandapeshwar caves & Portuguese churches 25.jpg|मंडपेश्वर लेण्यांचे भग्नावशेष

## संदर्भ
वर्ग:मुंबईतील प्रेक्षणीय स्थळे
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
तुळजा लेणी

तुळजा लेणी हा महाराष्ट्रातल्या जुन्नर तालुक्यातील एक लेणी समूह आहे. शिवनेरी किल्याच्या पश्चिम बाजूला कड़ेलोटाच्या पायथ्याजवळ साधारण ३ किलोमीटर लांबीवर एक टेकडी लागते... त्या टेकडीपासून जवळच ठाकरवाडी म्हणून एक गाव आहे, त्या गावाच्या शेवटी तुळजा लेणी आहेत.

भारतातील एकूण लेण्यांपैंकी सर्वांत जास्त लेणी जुन्नर तालुक्यात आहेत. त्यापैंकीच तुळजा लेणी... तुळजा लेण्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे ही लेणी महाराष्ट्रात कोरण्यात आलेली सर्वात पहिली लेणी असावी... ही लेणी सम्राट अशोकांच्या काळातच कोरली गेली असे इतिहास अभ्यासकांचे मत आहे.

या लेण्यांमध्ये असलेला स्तूप हा अन्य ठिकाणी पाहायला मिळत नाही. या स्तूपाच्या भोवती बारा अष्टकोणी खांब आहेत आणि वरती गोलाकार घुमट... बाजूलाच बौद्ध भिक्षूंसाठी दगदांतून कोरलेले विहार, भोजनालय, सभा मंडप कोरले आहेत. काही ठिकाणी सुंदर असे नक्षीकाम केलेले पहायला मिळते. यात उपासक स्तूपाची पूजा करताना दाखवले आहेत. बुद्ध, धम्म, संघ या तीन रत्नांचे त्रिरत्न चिन्ह सुद्धा जुन्नर येथील प्रत्येक लेण्यामध्ये कोरलेले दिसते. डोंगरावरुरू कोसळणारे धबधब्याचे पाणी थेट लेणीसमोरच पानकोदी(?)मध्ये साठवले जाते. पावसाळ्यात लेण्यांचे सौंदर्य अधिकच खुलून येते. लेण्यांमधून समोर विस्तीर्ण जुन्नर तालुका व शिवनेरी किल्ला दिसतो.

या लेण्यांच्या अभ्यासासाठी अनेक अभ्यासक येत असतात. लेण्यांचे व शिल्प कलेचे अभ्यासक महेंद्र शेगावकर या लेण्यांबद्दल सांगतात की, या लेण्यांच्य निर्मितीचा काळ हा सुरुवातीचा म्हणजे इ.स.पू २३०चा आहे. नंतर तिथे अजिंठ्यासारखे चित्रकलेच्या माध्यमातून जातक कथा व बुद्ध चरित्रातील प्रसंग साकारण्यात आले.

या लेण्यांची प्रसिद्धी हेन्री कुझेनच्या कानावर गेली. मुंबई गव्हर्नर व तो ही लेणी पाहण्यासाठी येणार होते, असा निरोप जुन्नरच्या कलेक्टरला मिळाला. गव्हर्नर येतात म्हणून लेण्यांची साफसफाई करून घेण्यात आली. वाढलेली झुडपे, कोळिष्टके, पाकोळ्याची घाण काढण्यात आली. ही घटना १९१८ मधील आहे. पाणी टाकून गोणपाट - कांबळीच्या मदतीने लेणीच्या भिंती स्वच्छ करण्यात आल्या. त्यामुळे सर्व चित्रे नष्ट झाली. जेव्हा गव्हर्नर व हेन्री कुझेन आले... बघतात तर काय? तो हा प्रकार... जे पाहण्यासाठी आले तेच नष्ट झालेले होते. अतिउत्साहापायी व अज्ञानापायी ऐतिहासिक ठेवा नष्ट झाला होता. झाल्या प्रकारामुळे हेन्री कुझेनत्यांनी कपाळावर हात मारून घेतला. याबाबतचा तेव्हाचा अहवाल आजही पुरातत्त्व खात्याकडे आहे. 

.
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:जुन्नर तालुका
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
गणेशखिंड फळ संशोधन केंद्र

**गणेशखिंड फळ संशोधन केंद्र** पुण्याच्या गणेशखिंड परिसरातील संशोधन केंद्र आहे.

पेशव्यांच्या काळात या भागात आंब्याची बाग विकसित करण्यात आली होती. ब्रिटिशांच्या कारकिर्दीत गव्हर्नर जनरल सर जॉन माल्कम यांनी हे उद्यान विकसित केले. काही वर्षांनंतर जॉर्ज मार्शल वूड्रो यांनी १८७३मध्ये या बोटॅनिकल गार्डनची जबाबदारी स्वीकारली. पुढे राहुरी कृषी विद्यापीठाने या उद्यानाला स्वतःच्या कार्यक्षेत्रात सामावून घेतले. आणि त्या  पेशवेकालीन आंब्याच्या बागेचे आणि जुन्या झाडांचे संवर्धन केले आहे. उद्यानाच्या सर्व स्थित्यंतरांची कागदपत्रेही उपलब्ध आहेत.

## ऐतिहासिक वारसा
पुणे विद्यापीठाच्या मागील बाजूस असलेले हे संशोधन केंद्र सध्या १४५ एकरमध्ये विस्तारले आहे. ब्रिटिशपश्चात काळात या उद्यानामधून रस्ता झाल्याने ते दोन विभागांत विभागले गेले. नदीकाठाला लागून असलेल्या उद्यानाला हेरिटेजचा मिळावा असा प्रस्ताव आहे. राहुरी कृषी विद्यापीठाने या संशोधन केंद्राचे उत्तम डॉक्युमेंटेशन केले आहे, तिथे आढळणारे वृक्ष, वन्यजीव, सूक्ष्मजीवांची सविस्तर माहिती यामध्ये देण्यात आली आहे. 

## जैववैविध्याचा अनमोल ठेवा
या गणेशखिंड फळ संशोधन केंद्राच्या पेशवेकालीन आंब्याच्या बागेतील आंब्याची जात हा इतरत्र न आढळणारा जनुकीय ठेवा आहे. याशिवाय, या बागेत १६५ प्रकारची जंगलात आढळणारी झाडे आहेत. यातील ४८ वनस्पती औषधी आहेत. दुर्मिळ प्रकारातील बुरशी, सूक्ष्म जीवांच्याही नोंदी आहेत. विद्यापीठाने या बागेचे *बायोडायव्हर्सिटी रजिस्टर* तयार केले असून यात वनस्पतींबरोबरच सरपटणारे प्राणी, कासव, बेडूक, किडे आणि तेथील सर्व पिकांची सविस्तर माहिती आहे.

## पुण्यातील पहिली हेरिटेज साइट
पुण्यामध्ये ऐतिहासिक वारसास्थळे आहेत. जैवविविध्याने समृद्ध ठिकाणेही शहराच्या विविध भागांत जपलेली आहेत. पण, महाराष्ट्र राज्य सरकारच्या जैववैविध्य विभागात ‘हेरिटेज साइट’चे मानांकन अद्याप कोणाला देण्यात आलेले नाही. राहुरी कृषी विद्यापीठाचे गणेशखिंड फळ संशोधन केंद्र हा दर्जा मिळविणारे पहिले स्थळ ठरणार आहे.

वर्ग:पुणे
महाकाली लेणी

**कोंडीवटी बौद्ध लेणी** ही मुंबई शहरातील प्राचीन बौद्ध स्थापत्य शैलीतील बौद्ध लेणी आहेत. ही लेणी आरे कॉलनी आणि संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानात आहेत. डोंगरावरील ही लेणी पूर्वेला पंधरा व पश्चिमेला चार अशी दोन भागात आहेत. पश्चिमेला लेण्यातील चार विहारापैकी एक भोजनकक्ष आहे.

महाकाली लेणीच्या टेकडीच्या पायथ्याशी असलेले सध्याचे हिंदू देवी महाकालीचे मंदिरावरून या लेण्यांना महाकाली हे नाव पडले आहे. येथे बौद्धांच्या लेण्या, भिक्खू निवास आहेत. यात बुद्धाची एकूण १९ लेणी असून विविध स्तूपही आहेत. अंधेरी स्थानकावरून बस व रिक्षाने आपण या लेण्यापर्यंत पोहचू शकतो.

## संदर्भ 
वर्ग:मुंबईतील प्रेक्षणीय स्थळे
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
२०१७ महाराष्ट्र मुख्यमंत्र्यांच्या हेलिकॉप्टरचा अपघात

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे हेलिकॉप्टर लातूर येथे २५ मे, २०१७ रोजी अपघातग्रस्त झाले. त्यात कोणीही हताहत झाले नाही. पायलट व इतर चार बचावलेत.

वर्ग:हेलिकॉप्टर अपघात व दुर्घटना
वर्ग:विमान अपघात व दुर्घटना
मासानोबु फुकुओका

**मासानोबु फुकुओका** (२ फेब्रुवारी, इ.स. १९१३  - १६ ऑगस्ट इ.स. २००८) हे जपानमधील एक शेतकरी आणि तत्त्वचिंतक होते. त्यांनी नैसर्गिक आणि पर्यावरणपूरक शेती तसेच दुर्लक्षित जमिनीची सकसता वाढविण्यासाठी संशोधन केले. रासायनिक खते वापरणे, शेतीची आवर्जून मशागत करणे, त्यातील तण उपटून काढणे यासारख्या पद्धतींऐवजी फुकुओका यांनी विविध संस्कृतींमध्ये जी नैसर्गिक पद्धतीची शेती केली जाते त्यावर आधारित शेतीचे एक नवे तंत्रज्ञान विकसित केले.

फुकुओका यांनी अनेक जपानी पुस्तके लिहिली असून, विविध शास्त्रीय विषयांवर शोधनिबंध प्रकाशित केले. १९७० नंतरच्या त्यांनी दूरचित्रवाहिनीवर लघु चित्रपट आणि इतर ठिकाणी मुलाखती दिल्या. त्यांचा कार्याने अनेक व्यक्तींनी प्रभावित होउन नैसर्गिक अन्‍नाचा व निसर्गस्नेही जीवनशैलीचा स्वीकार केला.

वर्ग:कृषी
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू
वर्ग:जपानी व्यक्ती
वर्ग:शेतीतज्‍ज्ञ
प्रवृत्त गर्भपात

**गर्भपात**म्हणजे कोशातीलभ्रूण किंवा गर्भ ते स्वतःहून टिकून राहणे किंवा जिवंत राहणे शक्य होण्यापूर्वी काढून टाकण्याद्वारे किंवा बाहेर खेचण्याद्वारे काढणे होय . गर्भपात आपोआप होऊ शकतो. तो हेतूपुरस्सर देखील केला जाऊ शकतो, अशा वेळी त्याला प्रवृत्त गर्भपात म्हणतात. *गर्भपात* ही संज्ञा सामान्यपणे मानवी गर्भावस्थेच्या प्रवृत्त गर्भपाताच्या संदर्भात वापरली जाते. गर्भ स्वतःहून जिवंत राहू शकल्यास त्यानंतरच्या समान कार्यपद्धतीस वैद्यकीय भाषेत “गर्भावस्था उशीरा संपुष्टात आणणे” असे म्हणतात.

आधुनिक औषधोपचारांमध्ये प्रवृत्त गर्भपातासाठी औषधे किंवा शल्यक्रिया पद्धती वापरल्या जातात. मायफेप्रिस्टोन आणि प्रोस्टॅग्लॅंडिन ही दोन औषधे प्रथम त्रैमासिक कालावधीत शल्यक्रिया पद्धती इतकीच परिणामकारक आहेत. औषधांचा वापर परिणामकारक असला तरीही, शल्यक्रिया पद्धतींमध्ये आनुषंगिक परिणामांची जोखीम कमी असल्याचे दिसते. जगाच्या विकसित भागात सुरक्षित गर्भपातासाठी औषधोपचारांमधील सर्वात सुरक्षित कार्यपद्धतींचा दीर्घ इतिहास आहे जेव्हा त्याला गर्भपात कायद्याने  आणि स्थानिक कायद्याने परवानगी असते. कोणत्याही गुंतागुंती शिवाय केलेले गर्भपात कोणत्याही दीर्घकालीन मानसिक आरोग्याच्या किंवा शारीरिक समस्यांना कारणीभूत ठरत नाहीत.  असुरक्षित गर्भपातांच्या कारणास्तव, जगभरात दरवर्षी सुमारे 47,000 माता मृत्यू आणि रुग्णालयामध्ये 5 दशलक्ष भरत्या होतात.

जगभरात दरवर्षी अंदाजे 44 दशलक्ष गर्भपात केले जातात, त्यामधील निम्म्याहून किंचित कमी गर्भपात असुरक्षितपणे केले जातात.  आधीची अनेक दशके घालवल्यानंतर, 2003 आणि 2008च्या दरम्यान, , जगातील चाळीस टक्के स्त्रियांना कायदेशीररित्या प्रवृत्त असलेला गर्भपात करण्यास “रोखण्याचे कोणतेही कारण न देता” प्रवेश आहे.

प्रवृत्त गर्भपातास  मोठा इतिहास आहे. ते विविध पद्धतींनी केले जातात. हर्बल औषधे, टोकदार उपकरणांचा वापर, शारीरिक आघात आणि अन्य पारंपारिक औषध यांचा समावेश आहे. गर्भपाताशी निगडीत कायदे, ते किती वारंवार केले जातात आणि त्यांची सांस्कृतिक आणि धार्मिक स्थिती यामध्ये जगभरात मोठ्या प्रमाणात बदल दिसतो. काही संदर्भांमध्ये, विशिष्ट स्थितींमध्ये गर्भपात हा कायद्यावर आधारित असतो, जसे की कौटुंबिक व्याभिचार, बलात्कार, गर्भाच्या समस्या, सामाजिक-आर्थिक घटक किंवा आईच्या आरोग्याची जोखीम. जगातील अनेक भागांमध्ये, गर्भपाताचे बोधात्मक, नैतिक पैलू आणि गर्भपाताचे कायदेशीर मुद्दे यांवर प्रामुख्याने गर्भपातासंबंधी वादविवाद होतात. गर्भपाताविरोधी चळवळींशी संबंधित लोक गर्भपाताच्या विरुद्ध सर्वसाधारणपणे असे बोलतात की गर्भ किंवा भ्रूण हा एक मानव असतो ज्याला जगण्याचा हक्क असतो आणि ते गर्भपाताची खुनाशी तुलना करू शकतात. गर्भपाताच्या हक्कांच्या चळवळींचे समर्थन करणारे लोक गर्भपात हक्क हे स्त्रियांचे हक्क आहेत जिला तिच्या शरीराशी संबंधित मुद्द्यांविषयी ठरविण्याचा हक्क आहे यावर भर देतात.तसेच सर्वसाधारण मानवी हक्कांवर भर देतात.

## संदर्भ
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:गर्भावस्था
प्रसवोत्तर जंतुसंसर्ग

**प्रसवोत्तर जंतुसंसर्ग**, ज्यांना **प्रसूतीपश्चात जंतुसंसर्ग**, **प्रसवोत्तर ताप** किंवा **प्रसूतीनंतर येणारा ताप**असेही म्हणतात, तो बाळाचा जन्म किंवा मिसकॅरेज नंतरचा स्त्री प्रजोत्पादन मार्गात होणारा जिवाणू संसर्ग असतो. चिन्हे आणि लक्षणांमध्ये थंडी वाजून येणारा मोठाताप, ओटीपोटात वेदना आणि कदाचित दुर्गंधीयुक्त योनी स्रावयांचा समावेश असतो. तो बहुधा प्रसूतीच्या पहिल्या दहा दिवसांमध्ये पहिल्या २४ तासानंतर घडतो. 

सर्वात सामान्य जंतुसंसर्ग हा गर्भाशयाचा आणि सभोवतालच्या उतींचा असतो ज्याला **प्रसवोत्तर पू होणे** किंवा **प्रसूतीनंतर गर्भाशयस्नायू दाह** म्हणतात. जोखीम घटकांमध्ये सिझेरियन सेक्शन, एखाद्या जिवाणूची उपस्थिती जसे की योनीमध्ये ब गट स्ट्रेप्टोकॉकस, अकाली पडदा फाटणे, आणि इतर घटकांमध्ये लांबलेले बाळंतपण हे देखील समाविष्ट असतात. बऱ्याचशा जंतुसंसर्गांमध्ये अनेक विविध प्रकारचे जिवाणू सामील असतात.  योनी किंवा रक्ताच्या संवर्धन निदानामध्ये क्वचितच मदत होते. ज्यांच्यामध्ये सुधारणा होत नाही त्यांना मेडिकल इमेजिंग करणे आवश्यक असू शकते. प्रसूतीनंतरच्या तापाच्या इतर कारणांमध्ये यांचा समावेश होतो: अतिरिक्त दुधामुळे स्तन दुखणे, मूत्रमार्गातील जंतुसंसर्ग, ओटीपोटावरील छेदाचा किंवा भगछेदन यांचे जंतुसंसर्ग आणि फुफ्फुसांमधील हवेच्या पोकळ्या अंशतः बंद होणे. सामान्य युगाच्या ५व्या शतकात हिप्पोक्रेट्सच्या लिखाणांमध्ये या स्थितीची पहिली ज्ञात असलेली वर्णने आढळतात. कमीत कमी १८व्या शतकापासून ते १९३० साली प्रतिजैविकांची ओळख होईपर्यंत हे जंतुसंसर्ग हे बाळाच्या जन्माच्या वेळी मृत्यू होण्याचे खूप सामान्य कारण होते. १८४७मध्ये ऑस्ट्रियात, इग्नाझ सेमेलवेस यांनी क्लोरीनयुक्त साबणाने हात धुण्याचा कसून वापर केल्यामुळे या रोगापासून होणारे मृत्यू वीस टक्क्यांवरून दोन टक्क्यांपर्यंत घसरले.

## संदर्भ
सागर ठक्कर

**सागर ठक्कर** ऊर्फ *शेंगी* हा अमेरिकन नागरिकांची बनावट कॉल सेंटरद्वारे आर्थिक फसवणूक करणारा गन्हेगार आहे. सागर ठक्करचा जन्म मुंबईचे उपनगर असलेल्या बोरिवलीत एका मध्यमवर्गीय घरात झाला. त्यानंतर तो अहमदाबादला गेला होता. याच ठिकाणी तो बोगस कॉल सेंटर चालवण्याचे तंत्र शिकला असावा, असा पोलिसांचा अंदाज आहे. 

मुंबईजवळच्या मीरा रोड येथे खोटे कॉल सेंटर चालवून सागरची बनावट कंपनी अमेरिकन लोकांची आर्थिक फसवणूक करत होती. या गोष्टीचा सुगावा लागल्यानंतर पोलिसांनी कॉल सेंटरवर छापे टाकले व त्याठिकाणी असलेल्या कर्मचाऱ्यांना ताब्यात घेतले.

## कार्यपद्धती
अहमदाबादला काही बोगस कॉल सेंटरे सुरू केल्यावर त्याने मीरा रोड-भाईंदर परिसरात कॉल सेंटर सुरू केले. मीरा रोडमधील बोगस कॉल सेंटरचा ५ ऑक्टोबर २०१६ रोजी पर्दाफाश झाला. ठाणे पोलिसांनी तब्बल १२ कॉल सेंटर्सवर एकाच वेळी छापा टाकला. या कॉल सेंटरमधील कर्मचारी अमेरिकेतील नागरिकांना फोन करून त्यांना कर भरायला सांगायचे. इंटर्नल रेव्हेन्यू सर्विसमधून फोन करत असल्याचे सांगून येथील कर्मचारी अमेरिकन नागरिकांना गंडा घालायचे. 

ज्या लोकांनी कर्ज घेतले आहे किंवा ज्यांनी कर भरलेला नाही अशा अमेरिकन लोकांना ठाण्यातील कॉल सेंटरमधून कॉल जात असे. हा कॉल अमेरिकन सरकारकडून आला असल्याचे त्यांना भासवले जात असे. ताबडतोब आम्ही सांगतो तितकी रक्कम भरा अथवा तुम्हाला अटक केली जाईल अशी धमकी त्यांना दिली जात असे. त्यातून सागरच्या बनावट कंपनीने ५०० कोटी रुपये कमवले होते.

सागर ठक्कर उर्फ शॅगीने क्रिकेट खेळाडू विराट कोहलीकडून ऑडी आर-८ ही गाडी विकत घेऊन आपल्या प्रेयसीला भेट दिली होती. मात्र ‘या प्रकरणाचा विराट कोहलीशी काही संबंध नव्हता. विराटला या प्रकरणाची कोणतीही माहिती नाही, अशी माहिती पोलिसांनी दिली आहे. या गाडीची किंमत ३ कोटी रुपये इतकी होती.

पोलिसांना या गोष्टीची खबर लागताच सागर दुबईला पळून गेला. परंतु संयुक्त अरब अमिरातीने त्याल दुबईमध्ये अटक करून दिल्ली पोलिसांच्या ताब्यात दिले. ५०० कोटी रुपयांचा घोटाळा करून दुबईला पळून गेलेल्या सागरला त्याच्या प्रत्यार्पणानंतर ठाणे गुन्हे शाखेच्या पोलीस अधिकाऱ्यांनी मुंबईस आणले आणि अटकेत टाकले.

वर्ग:गुन्हेगार
टेकची मेरी

**टेकची मेरी** (२६ मे, इ.स. १८६७:लंडन, इंग्लंड - २४ मार्च, इ.स. १९५३:लंडन, इंग्लंड) ही इंग्लंडच्या पाचव्या जॉर्जची पत्नी होती. या नात्याने ती युनायटेड किंग्डमची राणी आणि भारताची सम्राज्ञी होती. १९११ च्या दिल्ली दरबारासाठी ती भारतात आली होती.

आठवा एडवर्ड आणि सहावा जॉर्ज हिची मुले होत. यांशिवाय तिला चार इतर अपत्ये होती.

मेरी
वर्ग:इ.स. १८६७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:विंडसर घराणे
बांडीपोरा

**बांडीपोरा** हे भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील शहर आहे.

बांडीपोरा जिल्ह्याचे प्रशासकीय केन्द्र असलेले हे शहर वूलर सरोवराच्या काठी वसलेले आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार या शहराची लोकसंख्या २७,४८२ होती.

वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील शहरे
सदाशिव शिवदे

डॉ. **सदाशिव सखाराम शिवदे** ( जन्म : इ.स. १९३७;  - पुणे, ७ एप्रिल २०१८) हे ऐतिहासिक विषयांवर लेखन करणारे मराठी साहित्यिक होते.

डॉ. शिवदे हे व्यवसायाने पशुवैद्यक होते. इतिहासाच्या आवडीमुळे ते या क्षेत्रातील अभ्यासाकडे वळले. पशुवैद्यक सेवा पुरवितानाच त्यांनी मराठी, इतिहास विषयात एम. ए.ची पदवी घेतली. त्यांनी लिहिलेले 'ज्वलज्ज्वलनतेजस संभाजीराजे' हे छत्रपती संभाजी महाराज यांचे चरित्र प्रसिद्ध आहे. 'माझी गुरे, माझी माणसे' या ग्रामीण जीवनावर आधारित पुस्तकासह त्यांची इतिहासविषयक २६ पुस्तके प्रकाशित झाली असून त्यांच्या मृत्युसमयी त्यांची दोन पुस्तके प्रकाशनाच्या वाटेवर होती. भारत इतिहास संशोधन मंडळाचे ते विश्वस्त होते. तसेच महाराष्ट्र राज्य इतिहास परिषदेचे ते माजी अध्यक्ष होते.

## पुस्तके
* छत्रपती राजाराम ताराराणी (व्यक्तिचित्रण)
* ज्वलज्ज्वलनतेजस संभाजीराजा (चरित्र)
* सेनापती धनाजी जाधव (चरित्र)
* परमानंदकाव्यम् (अनुवादक - स.मो. अयाचित, संपादक सदशिव शिवदे) 
* श्रीप्रतापदुर्गामाहात्म्यम् (धार्मिक, ऐतिहासिक)
* मराठ्यांची न्यायव्यवस्था (अनुवादित,  मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. व्ही.सी. गुणे)
* मराठ्यांची प्रशासकीय व्यवस्था (अनुवदित, मूळ इंग्रजी लेखक सुरेंद्र सेन)
* मराठ्यांची लष्करी व्यवस्था (अनुवदित, मूळ इंग्रजी लेखक सुरेंद्र सेन)
* महाराष्ट्रातील ऐतिहासिक वाडे भाग १, २.
* माझी गुरे माझी माणसे
* स्वराज्याचे पंतप्रधान मोरोपंत पिंगळे (चरित्र)
* युद्धभूमीवर श्रीशंभूछत्रपती 
* महाराज्ञी येसूबाई (चरित्र)
* रणझुंजार : शंभूछत्रपतींच्या समशेरीची गाथा
* शिवपत्‍नी सईबाई (चरित्रात्मक)
* छत्रपती संभाजीमहाराजांची पत्रे 
* सेनापती हंबीरराव मोहिते (चरित्र)
* दर्याराज कान्होजी आंग्रे

## पुरस्कार
* ’ज्वलज्ज्वलनतेजस संभाजीराजा’ या पुस्तकासाठी मुंबईतील न.चिं. केळकर ग्रंथालयाचा ‘साहित्य साधना’ पुरस्कार 
* बाळाजी आवजी चिटणीस चॅरिटेबल ट्रस्टतर्फे दिला जाणारा ‘स्वामिनिष्ठ खंडोबल्लाळ चिटणीस’ पुरस्कार (३-६-२०१७)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
विश्वास फडतरे

**विश्वास फडतरे** (इ.स. १९५४ - इ.स. २०१७) हे मराठी लेखक आणि कायझेन तज्ज्ञ होते. त्यांनी कायझेन हे मराठी पुस्तक लिहिले.

फडतरे पुण्यातील राजा बहादूर कंपनीत व नंतर मिल्टन कंपनीतही काही काळ व्यवस्थापक होते. नंतर त्यांनी वेडझेन इन्स्टिट्यूटमध्ये आणि भारतातील व्यवसाय क्षेत्रात कायझेन तज्ज्ञ नात्याने काम केले.

## कायझेन 
कायझेन हा जपानी शब्द आहे. त्‍या अर्थ सततची सुधारणा, चांगल्यासाठी बदल आणि हे सारे करायचे ते आनंदासाठी असा आहे. फडतरे यांनी बारा प्रकरणांमध्ये हे लिहिले आहे. संघभावना, सकारात्मक दृष्टिकोन याबरोबरच आत्मविश्वासाने कसे काम करायचे हे यातील काही मुद्दे आहेत. हे पुस्तक संक्षिप्त आवृत्तीमध्येसुद्धा उपलब्ध आहे.

## कौटुंबिक
फडतरे हे महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या कोषाध्यक्षा आणि संस्कृती प्रकाशनच्या प्रकाशक सुनिताराजे पवार यांचे बंधू होत;  लेह ते कन्याकुमारी हा सलग प्रवास करून 'लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड' करणाऱ्या विनया केत या त्यांच्या कन्या होत.

वर्ग:व्यवसायतज्ज्ञ
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
विनया केत

**विनया केत** या लेह ते कन्याकुमारी हा प्रवास सलग करणाऱ्या मराठी महिला आहेत.

भारताची दोन टोके असलेल्या लेह आणि कन्याकुमारी या गावांमधले अंतर अंदाजे चार हजार किलोमीटरचे अंतर त्यांनी चार चाकी वाहनातून ९८ तासांत पूर्ण केले. त्यांच्या या विक्रमाची नोंद लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डमध्ये झाली आहे. नागमोडी वळणे, खडतर रस्ते आणि गोठवणारे वातावरण यांसह अनेक अडचणींतून केत यांनी हा प्रवास केला.

केत यांनी २५ जून २०१६ला हा प्रवास सुरू केला. पहिल्या दिवशी त्यांनी एक हजार २७५ किलोमीटर अंतर पार केले आणि २९ जून २०१६ला त्या कन्याकुमारीला पोहोचल्या. याआधी त्यांना आठेक वर्षे चारचाकी गाडी चालविण्याचा अनुभव होता.

या कायझेन तज्ज्ञ विश्वास फडतरे यांच्या कन्या होत.

यांचे सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठातून विद्यावाचस्पती (पी.एचडी.)चे संशोधन कार्य पूर्ण झाले आहे.

वर्ग:मराठी व्यक्ती
प्रतीक शिंदे

**प्रतीक प्रकाश शिंदे** (१ जानेवारी, इ.स. १९९५ - ) हा एक मराठी फुटबॉल खेळाडू आहे. मुंबईतील चेंबूरच्या झोपडपट्टीत लहानाचे मोठे झालेल्या प्रतीक शिंदे यांनी वयाच्या १९व्या वर्षी फुटबॉल अकादमी काढली.

## इतिहास
वडील वारल्यानंतर प्रतीकची आई आणि आजी यांनी मोलकरणीची कामे करून त्याला वाढवले. चेंबूरच्या आदर्श विद्यालयात शिकत असलेला प्रतीक पहिल्यांदा आपल्या गल्लीत वयाच्या ७व्या वर्षापासून फुटबॉल खेळला. त्याच्या शाळेतील क्रीडा शिक्षकांनी त्याच्यातले कौशल्य जोखले आणि त्याला फुटबॉलच्या जुजबी प्रशिक्षणासाठी त्याच्या ११व्या वर्षी केंकरे फुटबॉल ॲकॅडमीत पाठवले.  त्या क्लबसाठी खेळत असताना प्रतीकला एर इंडियाच्या अंडर १५ संघात खेळायची ऑफर आली, पण न घेता तो अंधेरी फुटबॉल ॲकॅडमीत गेला.  तेथे त्याला मलय सेनगुप्‍ता नावाचे प्रशिक्षक भेटले. मलय सेनगुप्‍ता हे राष्ट्रीय मान्यताप्राप्‍त प्रशिक्षक असून त्यांच्यावर भारताच्या अंडर १४ फुटबॉल संघाची जबाबदारी होती.

## आंतरराष्ट्रीय क्रीडामंचावर आगमन
मलय सेनगुप्‍तांनी प्रतीक शिंदेला त्याच्यातल्या गुणवत्तेची जाणीव करून दिली आणि फुटबॉलमध्ये व्यावसायिक कारकीर्द करण्यास उत्तेजन दिले. अंधेरी फुटबॉल संघातील प्रतीकचा असामान्य खेळ पाहून सेनगुप्‍तांनी त्याची स्टेडफास्ट ॲकॅडमीच्या अंडर १४ फुटबॉल संघासाठी निवड केली आणि त्याला स्वीडनमध्ये गोथिया कप यूथ टुर्नामेन्टमध्ये भाग घ्यायला लावला.  ही टुर्नामेन्ट म्हणजे फुटबॉल खेळाडूंची गुणवत्ता जोखणारी जगातली सर्वात मोठी स्पर्धा आहे. या स्पर्धेत ६५ देशांतल्या प्रमुख संघांतले सुमारे ४०,००० खेळाडू भाग घेतात. 

प्रतीक शिंदेचा जर्मन युवा संघाविरुद्धचा खेळ भारतीय प्रसार माध्यमांनी डोक्यावर घेतला. त्यानंतर प्रतीकला डेन्मार्क आणि जर्मनीतल्या विविध वयोगटांत फुटबॉल खेळायची संधी मिळाली. त्याने केलेल्या प्रत्येक गोलवर नामवंत फुटबॉल प्रशिक्षक ब्रेन्डन केयेस यांची नजर होती. 

प्रतीकला यानंतर स्पेनच्या संघातर्फे खेळायची ऑफर आली, पण खर्चासाठी कुणीही प्रायोजक पुढे न आल्याने ती संधी गमवावी लागली. त्यानंतर थोड्याच दिवसांनी ब्रेन्डन केयेसने त्याला अमेरिकेत बोलावले. एकेकाळी प्रख्यात आयरिश खेळाडू असलेले ब्रेन्डन हे गॅल्व्हेस्टन पायरेट्स सॉकर क्लबचे मुख्य प्रशिक्षक होते. ऑलिम्पिकसाठी ते १९९६ सालापासून खेळाडू तयार करत होते. प्रतीकला अमेरिकेत बोलावले खरे, पण याही वेळेला त्याला कुणी दाता मिळाला नाही.  त्याला दोनवेळा व्हिसा नाकारला गेला. संधी हातातून निसटायच्या अगदी शेवटाला बुलढाणा नागरी सहकारी संस्था पुढे आली आणि तिने प्रतीकच्या खर्चाचा मोठा वाटा उचलला

अमेरिकेत पोचल्यावर तो टेक्सास-अमेरिकेतील ब्रेन्डेन यांच्या गॅल्व्हेस्टन पायरेट्स संघात दाखल झाला, आणि ब्रेन्डन केयेस यांनी प्रतीकमधून एक गुणवान फुटबॉल खेळाडू निर्माण केला. 

अखेर प्रतीकची भारतातर्फे फिफा (The Fédération Internationale de Football Association) करंडक स्पर्धेसाठी निवड झाली आणि प्रतीक शिंदे हा परदेशातील जागतिक फुटबॉल संघाबरोबर करार करणारा पहिला सर्वात तरुण भारतीय खेळाडू ठरला. 

वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
वर्ग:मराठी खेळाडू
वर्ग:भारताचे फुटबॉल खेळाडू
थिएटर ॲकॅडमी

‘थिएटर अ‍ॅकॅडमी’ ही पुण्यामधील एक नाट्यसंस्था आहे. हिची स्थापना २७ मार्च १९७३ रोजी झाली. 

विजय तेंडुलकर लिखित घाशीराम कोतवाल हे नाटक १९७२ मध्ये राज्य नाट्य स्पर्धेतून रंगभूमीवर आले. डॉ. जब्बार पटेल यांनी त्याचे दिग्दर्शन, पं. भास्कर चंदावरकर यांनी संगीत आणि कृष्णदेव मुळगुंद यांनी नृत्य दिग्दर्शन केले होते. डॉ. मोहन आगाशे, चंद्रकांत काळे, नंदू पोळ, श्रीराम रानडे, रवींद्र साठे, मोहन गोखले, सतीश आळेकर असे अनेक कलावंत *घाशीराम कोतवाल*मध्ये होते. 

राज्य नाट्यस्पर्धेच्या प्राथमिक आणि अंतिम अशा दोन्ही फेऱ्यांमध्ये ‘प्रोग्रेसिव्ह ड्रामॅटिक असोसिएशन’च्या या नाटकाला द्वितीय पारितोषिक मिळाले. मात्र त्यानंतर काही काळाने हे नाटक म्हणजे नाना फडणविसांचे चारित्र्यहनन आहे, समस्त ब्राह्मणवर्गाची केलेली बदनामी आहे, असा सूर पुण्यात उमटू लागला. त्यातून ‘प्रोग्रेसिव्ह ड्रामॅटिक असोसिएशन’-(पीडीए)वर दबाव निर्माण करण्यात आला व नाटकाचे प्रयोग थांबवावे लागले. संस्थेचे अध्यक्ष प्रा. भालबा केळकर यांनी नाटक बंद करण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयामुळे संस्थेत जुनी पिढी आणि नवी पिढी असा वाद उभा राहिला. परिणामी पी.डी.ए. फुटली. बाहेर पडलेल्या कलावंतांनी २७ मार्च १९७३ रोजी (जागतिक रंगभूमी दिनी) सतीश आळेकर यांच्या शनिवार पेठेतील घराच्या गच्चीवर ‘थिएटर अ‍ॅकॅडमी’ या नव्या नाट्यसंस्थेला जन्माला घातले. 

## घाशीराम कोतवालचे प्रयोग
कुठल्याही दबावाला बळी न पडता नाट्यवेडाने पछाडलेल्या ‘थिएटर अ‍ॅकॅडमी’च्या तरुण रंगकर्मीनी घाशीराम कोतवालचे प्रयोग पुढे सुरूच ठेवले. १९८० मध्ये या नाटकाचे युरोपातही प्रयोग झाले. या दौऱ्याला जाण्यावरूनही नाटकाला तीव्र विरोध झाला होता. त्या विरोधालाही न जुमानता राजकीय स्तरावरून झालेल्या सहकार्यातून नाटकाचा दौरा यशस्वीरीत्या पूर्ण झाला. नाटकाला परदेशी प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. कालांतराने हे नाटक मराठी रंगभूमीवरच नाही, तर भारतीय रंगभूमीच्या संदर्भात मैलाचा दगड ठरले. ‘घाशीराम’मुळे ‘थिएटर अ‍ॅकॅडमी’चे नाव जगभरात पोहोचले. या ‘थिएटर अ‍ॅकॅडमी’ नामक नाट्यसंस्थेमुळे महाराष्ट्रातील तरुण रंगकर्मीना बळ मिळाले आणि अनेक नाट्यसंस्था उभ्या राहिल्या आणि महाराष्ट्राला अनेकानेक उत्तम नाटके मिळाली.

थिएटर अ‍ॅकॅडमीने केवळ नाटके केली नाहीत तर नाटकाची पारंपरिक चौकट मोडणारे, रंगभूमीला नवे आयाम देणारे प्रयोग केले. या प्रयोगांतूनच नाटक आणि मरठी नाट्यचळवळ बळकट झाली. या संस्थेतून डॉ. जब्बार पटेल, डॉ. मोहन आगाशे, सतीश आळेकर, चंद्रकांत काळे, रवींद्र साठे, मोहन गोखले, नंदू पोळ, प्रसाद पुरंदरे, श्रीरंग गोडबोले, माधुरी पुरंदरे, आनंद मोडक, अतुल पेठे असे कितीतरी कलावंत-रंगकर्मी मराठी नाटय़-चित्रपटसृष्टीला मिळाले. 

## थिएटर अ‍ॅकॅडमीने रंगमंचावर सादर केलेली नाटके
* अतिरेकी
* आनंद भाविनी (पु.शि. रेगे यांच्या साहित्यकृतींवर आधारित संगीत- रंगमंचीय कार्यक्रम) 
* घाशीराम कोतवाल
* डॉल हाऊस
* तीन पैशाचा तमाशा (संगीतिका)
* पडघम
* प्रलय
* बदकांचं गुपित (बा.सी. मर्ढेकरांच्या कवितांवर आधारित दर्जेदार संगीत- रंगमंचीय कार्यक्रम) 
* बेगम बर्वे
* महानिर्वाण
* महापूर
* मिकी आणि मेमसाहेब, वगैरे.

वर्ग:नाट्यसंस्था
अर्हत

**अर्हत** किंवा **अर्हंत** ही थेरवादी बौद्ध धम्मातील संज्ञा असून त्याचा अर्थ "जो योग्यतापूर्ण तथा मौलिक आहे" असा होय. "परिपूर्ण व्यक्ती" किंवा निर्वाण "अवस्था प्राप्त व्यक्ती''. अरहंत म्हणजे दिव्यत्व प्राप्त भिक्खू वा भिक्खूणी ज्यांचे मन सर्वस्वी द्वेष, दुःख, भ्पम ह्यापासूनमुक्त असते. बौद्ध परंपरेरील अन्य अर्थाने ज्ञान प्राप्तीच्या मार्गाने जाणारा परंतु बुद्धत्व प्राप्ती न झालेला भिक्खू वा भिक्खूणी.

बौद्ध धम्माच्या विविध संघ व प्रांतात, शतकानुशतके या संज्ञेबद्दलची समज बदलत गेलेली आहे. अर्हत संज्ञेचे क्षेत्र प्राथमिक बौद्ध संप्रदायात तथा संघात  पहावयास मिळते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
वर्ग:बौद्ध धर्म
वर्ग:बौद्ध गुरू
वर्ग:बौद्ध शीर्षके
भास्कर पांडुरंग कर्णिक

**भास्कर पांडुरंग कर्णिक** (७ डिसेंबर, इ.स. १९१३: करूळ, रत्‍नागिरी जिल्हा, महाराष्ट्र - मृत्यू:३१ जानेवारी, इ.स. १९४३:पुणे, महाराष्ट्र) हे भारतीय क्रांतिकारक होते.

## शिक्षण
त्यांचे प्राथमिक शिक्षण करूळ गावी, तर माध्यमिक शिक्षण गुलबर्गा येथे झाले. त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून त्यांनी बी.एस्‌सी. केले आणि १९४२ साली ते पुण्याजवळच्या देहूरोड येथील ॲम्युनिशन फॅक्टरीत नोकरीस लागले.

## अर्धा ट्रक बॉम्ब
देहूरोड येथील एच. डेपोमध्ये असताना भास्कर कर्णिक यांनी तेथून बॉम्ब पळवायला सुरुवात केली. बाजूला काढून ठेवलेल्या बॉम्बच्या खोक्यांतला एक बॉम्ब रोज जेवणाच्या डब्यातून बाहेर आणला जाई. अश्या पद्धतीने कर्णिक यांच्याकडे अर्धा ट्रक भरेल एवढे बॉम्ब जमा झाले होते. या बॉम्बपैकी काही बॉम्ब पुढे पुणे कॅन्टॉन्मेन्टमधील कॅपिटॉल चित्रपटगृहात टाकण्यात आले. बॉम्ब टाकण्याच्या कटात सामील असलेले बापू साळवी, बाबूराव चव्हाण, एस.टी. कुलकर्णी, रामसिंग, दत्ता जोशी आणि हरिभाऊ लिमये असे सहा जण जेलमध्ये गेले, पैकी दत्ता जोशी जेलमध्येच वारले, बाकीचे काही काळानंतर सुटले.

## फरासखान्यात मृत्यू
कॅपिटॉलमध्ये सापडलेल्या बॉम्बच्या अवशेषांवरून हे बॉम्ब कोठून आले याचा पोलिसांनी शोध घेतला, आणि त्यांनी भास्कर पांडुरंग कर्णिक, भालचंद्र दामोदर बेंद्रे, अनंत आगाशे, वामन कुलकर्णी आणि रामचंद्र तेलंग या पाच जणांना पकडून पुण्याच्या फरासखाना पोलीस चौकीत आणले. आणल्यानंतर कर्णिक लघुशंकेच्या निमित्ताने किंचित दूर गेले आणि त्यांनी खिशातली सायनाईडची पूड खाल्ली. त्यांचे निधन झाले.  त्यांच्या या कृत्यामुळे कर्णिकांकडून मोठी माहिती मिळेल असे वाटणाऱ्या पोलिसांची निराशा झाली.  कर्णिकांच्या बलिदानामुळे मोठ्या संख्येने  क्रांतिकारक वाचले.

वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अडलाई स्टीवन्सन पहिला

thumb|right|180px|१८९२मध्ये स्टीवन्सन
**अडलाई युईंग स्टीवन्सन** (२३ ऑक्टोबर, इ.स. १८३५:क्रिस्चियन काउंटी, केंटकी, अमेरिका - १४ जून, इ.स. १९१४:शिकागो, इलिनॉय, अमेरिका) हा अमेरिकेचा २३वा उपराष्ट्राध्यक्ष होता. राष्ट्राध्यक्ष ग्रोव्हर क्लीव्हलॅंडच्या हाताखाली काम करणारा स्टीवन्सन त्याआधी अमेरिकेच्या टपाल खात्याचा पोस्टमास्टर जनरल होता.

वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १८३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१४ मधील मृत्यू
वर्ग:डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:अमेरिकेचे पोस्टमास्टर जनरल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाचे सदस्य
कोझुमेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

**कोझुमेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ**  हा मेक्सिकोच्या कोझुमेल बेटावरील विमानतळ आहे. बेटाच्या पूर्व किनाऱ्यावर असलेल्या या विमानतळाचा उपयोग मुख्यत्वे पर्यटक करतात. येथे दोन धावपट्ट्या व सहा बोर्डिंग गेट आहेत.

येथून मेक्सिको आणि उत्तर अमेरिकेतील मोठ्या शहरांना थेट विमानसेवा उपलब्ध आहे.

वर्ग:मेक्सिकोमधील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
वर्ग:कोझुमेल
गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

**गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ**  हा मेक्सिकोच्या पोर्तो व्हायार्ता शहरातील विमानतळ आहे. या विमानतळाचा उपयोग मुख्यत्वे पर्यटकांसाठी होतो. येथील बव्हंश वाहतूक हिवाळा, वसंत आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीस होते. त्यानंतर होणाऱ्या पावसामुळे येथील पर्यटन तसेच उड्डाणेही कमी होतात.

येथून उत्तर अमेरिकेतील मोठ्या शहरांना तसेच युरोपमधील निवडक शहरांना थेट सेवा उपलब्ध आहे. २०१६मध्ये ४०,६३,००० प्रवाशांनी या विमानतळाचा उपयोग केला होता.

वर्ग:मेक्सिकोमधील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
विमानतळ
फिलिप एस.डब्ल्यू. गोल्डसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

**फिलिप एस.डब्ल्यू. गोल्डसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ**  हा बेलीझ देशातील सगळ्यात मोठे शहर बेलीझ सिटीमधील विमानतळ आहे. हा विमानतळ समुद्रसपाटीपासून ५ मीटर (१६ फूट) उंचीवर असून मोठ्या भरतीमुळे किंवा पावसाच्या पाण्याचा निचरा न झाल्याने अनेकदा बंद पडण्याची शक्यता असते.

येथून उत्तर व मध्य अमरिकेतील मोठ्या शहरांना विमानसेवा उपलब्ध आहे.

प्रवासी विमानसेवेशिवाय रॉयल एर फोर्सच्या बेलीझ स्थित तुकड्या या विमानतळाचा उपयोग करतात.

विमानतळ
वर्ग:बेलीझ जिल्हा
वर्ग:बेलीझमधील विमानतळ