किट्टी शिवा राव

**किट्टी शिवा राव** (१२ डिसेंबर १९०३ - ९ फेब्रुवारी १९८०) ह्या ऑस्ट्रियातील एक मॉन्टेसरी शिक्षिका आणि थिऑसॉफिस्ट होत्या. त्यांनी भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, भारताच्या नवीन संविधानासाठी *भारतीय महिला हक्क आणि कर्तव्यांची सनद* तयार करण्यासाठी महिलांच्या समितीचे नेतृत्व केले होते. तिने बालशिक्षणाचा अभ्यास केला आणि अखिल भारतीय महिला परिषद, अखिल भारतीय हस्तकला मंडळ, भारतीय बाल कल्याण परिषद आणि दिल्ली विद्यापीठ मंडळासह अनेक महिला चळवळी आणि शिक्षण मंडळांवर काम देखील केले.

एका उच्च मध्यमवर्गीय ज्यू कुटुंबात जन्मलेल्या शिवा राव यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात व्हिएन्ना हाऊस ऑफ चिल्ड्रनमध्ये केली. १९२५ मध्ये, त्यांनी भारतातील अड्यार, मद्रास येथील थियोसॉफिकल सोसायटीमध्ये शिक्षण घेतले आणि अलाहाबादमध्ये मॉन्टेसरी स्थापन करण्यापूर्वी वाराणसीमध्ये राहून मॉन्टेसरी शाळेत शिक्षण घेतले. १९२९ मध्ये त्यांचे पत्रकार आणि काँग्रेस राजकारणी बेनेगल शिवा राव यांच्याशी लग्न झाले.

१९४७ मध्ये, फोरी नेहरूंसोबत, त्यांनी भारताच्या फाळणीनंतर छावण्यांमधील निर्वासित महिलांसाठी दिल्लीमध्ये निर्वासित हस्तकला रोजगार मोहीम सुरू करण्यास मदत केली. नंतर, त्यांनी हस्तकला आणि हातमाग उत्पादनांच्या विकासासाठी एका राष्ट्रीय कार्यक्रमाची सह-स्थापना केली. त्यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत नंतर भारतीय बनावटीच्या हस्तकलांना प्रोत्साहन देणे सुरू ठेवले.

## सुरुवातीचे जीवन 
किट्टी व्हर्स्टान्डिगचा जन्म १९०३ मध्ये अब्राहम व्हर्स्टान्डिग आणि जेनी लोवी यांच्या उच्च मध्यमवर्गीय ज्यू कुटुंबात झाला. तिने मॉन्टेसरी शिक्षण घेतले. तिच्या सुरुवातीच्या कारकिर्दीत तिने व्हिएन्ना हाऊस ऑफ चिल्ड्रन, मॉन्टेसरी स्कूलमध्ये शिकवले आणि थियोसॉफिकल सोसायटीमध्ये शिक्षण घेतले. १९२७ मध्ये तिला अलाहाबादमध्ये मॉन्टेसरी शाळा स्थापन करण्यासाठी मदतीची आवश्यकता होती आणि तिने तिची मैत्रीण एलिस ब्राउन बार्नीटोला  आमंत्रित केले.

शिवा राव यांनी बालशिक्षणाचा सखोल अभ्यास केला आणि दिल्ली विद्यापीठ मंडळ आणि अखिल भारतीय शिक्षण निधी संघटनेसह अनेक शिक्षण मंडळे आणि समित्यांवर काम केले. त्या हुकूमशाही प्रकारच्या शिक्षणावर अत्यंत टीकाकार होत्या आणि महिलांसाठी चांगले कायदे बनवण्याबरोबरच मुलांच्या गरजा ओळखून त्या पूर्ण केल्या पाहिजेत असा त्यांचा विश्वास होता.

शिवा राव भारतीय महिला चळवळीत सहभागी झाले आणि अखिल भारतीय महिला परिषदेत सामील झाल्या. त्यांनी १९४१ आणि १९४५ मध्ये झालेल्या परिषदांमध्ये सामाजिक आणि कायदे विभागाचे नेतृत्व केले आणि त्यांच्या मताचे समर्थन केले की "कोणत्याही राज्यात किंवा समाजात महिलांचे स्थान त्याच्या सभ्यतेच्या पातळीचे सूचक आहे." शिवा राव यांच्या नेतृत्वाखाली, परिषदेला त्यांच्या मेहुण्यांच्या अध्यक्षतेखालील आणि १९४१ मध्ये सरकारने महिलांच्या वारशाशी संबंधित हिंदू कायद्यातील मुद्द्यांची तपासणी करण्यासाठी नियुक्त केलेल्या राऊ समितीमध्ये प्रवेश मिळू शकला. १९४६ पर्यंत, त्या परिषदेच्या एक महत्त्वाच्या सदस्य बनल्या होत्या, ज्याने तत्कालीन नवीन संविधान सभेद्वारे मंजूर होऊ शकणारे निर्णय घेतले आणि प्रस्तावित हिंदू कोड बिलांमध्ये विरोधाभास उघड केले. हिंदू कोड बिल तयार करताना, पुरुष आणि महिलांना समान हक्क असले पाहिजेत यावर सहमती झाल्यानंतर, परिषदेने प्रश्न उपस्थित केला की मुलीला तिच्या भावासोबत समान वारसा मिळू शकतो का यावर वादविवाद का आवश्यक आहे. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, त्यांनी नवीन संविधानासाठी *भारतीय महिला हक्क आणि कर्तव्यांची सनद* तयार करण्यासाठी महिलांचे नेतृत्व केले होते. ह्यात इतर सदस्यांमध्ये लक्ष्मी एन. मेनन, कमलादेवी चट्टोपाध्याय, रेणुका रे आणि हॅन्ना सेन यांचा समावेश होता.

१९४७ च्या फाळणीनंतर दिल्लीतील छावण्यांमधील निर्वासित महिलांसाठी फोरी नेहरू आणि प्रेम बेरी यांच्यासोबत त्यांनी 'निर्वासित हस्तकला' ही रोजगार मोहीम सुरू करण्यास मदत केली. १९४७ नंतर त्यांनी भारतीय बाल कल्याण परिषदेची स्थापना केली. जुलै १९४८ मध्ये, शिवराव यांनी अहवाल दिला की एआयडब्ल्यूसी मंत्री आणि पंतप्रधानांना लॉबिंग करून हिंदू कोड बिल जलद मंजूर करण्याचा आग्रह करत आहे. एआयडब्ल्यूसीला सामान्यतः असे समजले गेले होते की महिलांच्या हक्कांसाठी सार्वजनिक मोहिमा बदलण्यासाठी पुरेसे नाहीत; महिलांनी सार्वजनिक ठिकाणी हिंदू कोड बिलावर आक्षेप घेतल्याचे वृत्त होते, परंतु गुप्तपणे त्यांनी हे उघड केले की त्यांच्या घरातील लोकांचा हाच दृष्टिकोन आहे. त्या अखिल भारतीय हस्तकला मंडळाच्या उपाध्यक्षा देखील झाल्या.

तिच्या आयुष्याच्या उत्तरार्धात, जेव्हा तिच्या पतीची संयुक्त राष्ट्रांमध्ये काम करण्यासाठी नियुक्ती झाली तेव्हा तिने अमेरिकेत वेळ घालवला. तिथे तिने फोरी नेहरूंसोबत भारतीय बनावटीच्या हस्तकलांचा प्रचार सुरू ठेवला.

## पुढील वाचन 
* 
* "The All India Women's Conference". Eighteenth Session. Hydrabad, 28 December 1945 – 1 January 1946
* 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय शिक्षिका
वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ
वर्ग:भारतीय राजकीय लेखक
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी
वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख