open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सुदेष्णा

इवलेसे|सुदेष्णा आणि सैरंध्री
इवलेसे
**सुदे्ष्णा** ही विराट राजाची पत्नी व राणी होती. कीचक तिचा सख्खा भाऊ होता. सुदेष्णा व विराट राजाची कन्या उत्तरा हिचा विवाह अर्जुनाचा मुलगा अभिमन्यू याच्याशी झाला होता. सुदेष्णा व विराट राजा यांना उत्तर नावाचा पुत्रदेखील होता.

द्रौपदीने अज्ञातवासामधे सुदेष्णा राणीच्या महालात सैरंध्रीची नोकरी पत्करली होती. द्रौपदीवर अतिप्रसंग करण्याच्या कीचकाच्या हेतूला सुदेष्णेने केवळ भयामुळे साथ दिली होती. पुढे कीचकाचा बेत फसला व त्याला भीमाने ठार केले.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
योरुबा भाषा

**योरुबा** ही पश्चिम आफ्रिका प्रदेशामध्ये बोलली जाणारी नायजर-काँगो भाषासमूहामधील एक भाषा आहे. ही भाषा योरुबा वंशाचे सुमारे २ कोटी लोक वापरतात.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:नायजर-काँगो भाषासमूह
वर्ग:नायजेरिया
वनवास

वनात निवास करणे. वनवास बहुधा स्वेच्छेने घेतला जात नाही. वनवासी आयुष्य व्यतित करताना, झाडाच्या सालींपासून तयार केलेली वस्त्रे, ज्याला वल्कले म्हणतात, ती परिधान करावी लागतात. अरण्यात मिळणारी कंद, मुळे यांच्यावर भूक भागवावी लागते. पर्णकुटीत राहावे लागते. दर्भाच्या शय्येवर निजावे लागते.

नित्य जीवनात सहजपणे प्राप्त होणारे सर्व सुखपभोग त्यागून वनवासी आयुष्य व्यतित करणे, हे खडतर तपश्चर्या करण्यासमान असते.

रामायणात कैकेयीने राजा दशरथाकडे मागितलेल्या दोन वरांमुळे रामाला बारा वर्षांचा वनवास भोगावा लागल्याचा उल्लेख आहे.
 
महाभारतात द्युतक्रिडेमधे हारल्यामुळे पांडवांना बारा वर्षांचा वनवास व एक वर्षाचा अज्ञातवास भोगावा लागल्याचा उल्लेख आहे.

वर्ग:हिंदू धर्मातील तत्त्वज्ञान
आयरिश समुद्र

250 px|इवलेसे|आयरिश समुद्राचे उपग्रह चित्र
**आयरिश समुद्र** (, मांक्स: Y Keayn Yernagh}}, स्कॉट्स: Erse Sea, स्कॉटिश गेलिक: Muir Èireann,, वेल्श: Môr Iwerddon) हा युरोपातील ग्रेट ब्रिटन व आयर्लंड ह्या बेटांना वेगळे करणारा एक समुद्र आहे. अटलांटिक महासागराचा भाग असलेल्या ह्या समुद्राच्या उत्तरेस उत्तर अटलांटिक समुद्र, दक्षिणेस सेल्टिक समुद्र, पूर्वेस ग्रेट ब्रिटन बेटावरील युनायटेड किंग्डमचे स्कॉटलंड, इंग्लंड व वेल्स हे घटक देश तर पश्चिमेस आयर्लंड बेटावरील युनायटेड किंग्डमचे उत्तर आयर्लंड तसेच आयर्लंडचे प्रजासत्ताक हा देश आहेत. ब्रिटनचे आईल ऑफ मान हे विशेष दर्जा असलेले बेटही ह्याच समुद्रात स्थित आहे. ब्रिटन व आयर्लंड बेटांना जोडणारा बोगदा अथवा पूल नसल्यामुळे ह्या समुद्रामधून मोठ्या प्रमाणावर जलवाहतूक होते.

## मोठी शहरे
## संदर्भ
वर्ग:युनायटेड किंग्डमचा भूगोल
वर्ग:समुद्र
वर्ग:अटलांटिक महासागर
समतोल फाउंडेशन

**समतोल फाउंडेशन** ही विविध कारणांमुळे घरातून पळून जाणाऱ्या लहान वयातील मुलांना आधार आणि आसरा देणारी ठाणे शहरातील एक संस्था आहे.

भारतातील अनेक प्रांतांतून घरदार सोडून आलेल्या आणि भीक मागणे, बुटपॉलिश करणे अथवा पडेल ती कामे करून करणाऱ्या अशा मुलांना संस्थेत आणून त्यांच्यात पुन्हा घराची ओढ निर्माण करण्याचे कार्य २००५ सालापासून समतोल फाउंडेशन करत आहे. ठाण्यातील दादोजी कोंडदेव स्टेडियममधील एका छोट्याशा गाळ्यात सुरू असलेल्या या संस्थेचे काम मात्र मोठे आहे. आजवर सहा हजार मुलांना समतोलने पुन्हा आपल्या घरट्याकडे सुखरूप पाठवले आहे. 

## हे सुद्धा पहा
* प्रतिष्ठाने

वर्ग:महाराष्ट्रातील प्रतिष्ठाने
वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था
वर्ग:ठाणे
वसंतराव आचरेकर सांस्कृतिक प्रतिष्ठान

**वसंतराव आचरेकर सांस्कृतिक प्रतिष्ठान** महाराष्ट्राच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कणकवली येथील संस्था आहे. ही संस्था वसंतराव आचरेकर यांच्या नावाने १९८०मध्ये स्थापन झालेली संस्था आहे. संस्थेने सातशे प्रेक्षक बसू शकतील अशा क्षमतेचे नाट्यगृह बांधले आहे. याचे अद्ययावतीकरण, ध्वनी व प्रकाशयोजना, वातानुकूलन व्यवस्था आदी प्रयोजित आहेत.

## ही संस्था करीत असलेली कार्ये 
* साहित्य-नाट्यक्षेत्राशी संबंधित मान्यवरांची व्याख्याने 
* परिसंवाद 
* बॅ. नाथ पै एकांकिका स्पर्धा 
* समांतर रंगभूमीवरील गाजलेल्या नाटकांचे प्रयोग 
* शास्त्रीय गायन स्पर्धा व प्रशिक्षण,  वगैरे.

## हे सुद्धा पहा 
* प्रतिष्ठाने

वर्ग:महाराष्ट्रातील प्रतिष्ठाने
वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था
वर्ग:कणकवली
वर्ग:मराठी नाट्यसंस्था
बकीबॉल

right|thumb|175px|बकीबॉल C60ची रचना
**बकीबॉल** हा कार्बनचा एक प्रकार आहे. कार्बनचे ६० अणू परस्परांशी बद्ध होऊन बकीबॉलचा रेणू तयार होतो. बकीबॉलच्या रचनेत कार्बनचे ६० रेणू, १२ पंचकोन व २० षटकोन अशा आकारात परस्परांशी जोडलेले असतात. हा आकार फूटबॉलसारखा असतो. या आकाराला 'ट्रन्केटेड आयकोसाहेड्रॉन' असे म्हणतात. बकीबॉल मध्यभागी पोकळ असून तो सहजतेने इतर अणू किंवा रेणूंबरोबर संबद्ध होत नाही.

## शोध 
बकीबॉलचा रेणू सर्वप्रथम इ.स. १९८५ साली हेरॉल्ड क्रोटो, जेम्स हिथ, सीन ओब्रायन, रॉबर्ट कर्ल आणि रिचर्ड स्मॅले यांनी राइस विद्यापीठात तयार केला. या शोधासाठी क्रोटो, कर्ल आणि स्मॅले यांना इ.स. १९९६ च्या रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकाने सन्मानित करण्यात आले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:अतिसूक्ष्मतंत्रज्ञान
स्पृहा जोशी

**स्पृहा शिरीष जोशी** ( १३ ऑक्टोबर १९८९) या एक भारतीय चित्रपट, नाट्य व दूरचित्रवाणीवरील अभिनेत्री आहेत. प्रामुख्याने मराठी मालिकांमध्ये काम करणाऱ्या स्पृहा जोशी ह्या झी मराठी वाहिनीवरील उंच माझा झोका, एका लग्नाची दुसरी गोष्ट व एका लग्नाची तिसरी गोष्ट, इत्यादी मालिका आणि सूर नवा ध्यास नवा, किचनची सुपरस्टार कार्यक्रमांमध्ये चमकल्या. ‘उंच माझा झोका’मध्ये रमाबाई रानडे ह्यांची लक्षणीय भूमिका त्यांनी साकारली होती.

स्पृहा जोशी या एक कवयित्री देखील आहेत. संगीत दिग्दर्शक कौशल इनामदारच्या मदतीने एक मैफिलीत स्पृहाच्या कवितांचे गायन झाले.(२०-७-२०१६) ‘एका लग्नाची दुसरी गोष्ट’मध्ये त्या कुहू नावाच्या एक स्वप्नाळू कवयित्री आहेत.

स्पृहा जोशी या दूरचित्रवाणीवर अँकरही असतात. 'किचनची सुपरस्टार' या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन त्यांनी केले होते. 'सूर नवा ध्यास नवा' या 'रिॲलिटी शो'त पहिल्या सीझनच्या अँकर तेजश्री प्रधानची जागा दुसऱ्या सीझनमध्ये स्पृहाने घेतली आहे. लॉकडाऊनच्या काळात त्यांनी मराठीतील असंख्य मान्यवरांसोबत "आठवणीतला खजिना" हा ऑनलाईन कार्यक्रम सादर केला.

## कवयित्री स्पृहा जोशी
एका लग्नाची दुसरी गोष्टमध्ये कवयित्री दाखवलेली स्पृहा जोशी आपल्या जीवनात खरीच कवयित्री आहे.

### स्पृहा जोशीचे कवितासंग्रह
* चांदणचुरा 
* लोपामुद्रा : स्पृहा यांची चाहती असलेल्या नगरच्या गिरिजा दुधाट हिने या कवितासंग्रहाचे मोडीत लिप्यंतर केले आहे.

## चित्रपट 
* मोरया
* देवा

## नाटके 
* अनन्या (एकांकिका)
* युग्मक (एकांकिका)
* ग म भ न (एकांकिका)
* नेव्हर माईंड
* पेईंग घोस्ट
* बायोस्कोप
* लहानपण देगा देवा
* नांदी
* समुद्र

## दूरचित्रवाणी मालिका 
* अग्निहोत्र
* आभाळमाया
* उंच माझा झोका
* एका लग्नाची दुसरी गोष्ट
* एका लग्नाची तिसरी गोष्ट
* एक हा असा धागा सुखाचा
* दे धमाल
* बाँबे लॉयर्स
* सत्यमेव जयते
* स्ट्रगलर्स
* किचनची सुपरस्टार
* सूर नवा ध्यास नवा

## पुरस्कार 
* अक्षरगंध प्रकाशनातर्फे कुसुमाग्रज पुरस्कार
* अखिल भारतीय मराठी नाट्यपरिषदेच्या तळेगाव शाखेतर्फे कलागौरव पुरस्कार (५-५-२०१६)
* पिंपरी-चिंचवडच्या कलारंग सांस्कृतिक संस्थेतर्फे कलागौरव पुरस्कार (२२-१-२०१५)
* सर्जनशील लेखनासाठी भारत सरकारचा बालश्री पुरस्कार २००३
* साहित्यदीप प्रतिष्ठानतर्फे काव्यदीप पुरस्कार (११ मे २०१७)

## बाह्य दुवे 
* कानगोष्टी - स्पृहाचा ब्लॉग

वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेत्री
पश्चिम मिडलंड्स

**पश्चिम मिडलंड्स** हा इंग्लंड देशामधील ९ भौगोलिक प्रदेशांपैकी एक आहे. हा प्रदेश ग्रेट ब्रिटन बेटाच्या मध्य भागात मिडलंड्स भागामध्ये  आयरिश समुद्राच्या किनाऱ्यावर स्थित आहे. क्षेत्रफळानुसार इंग्लंडमध्ये सातव्या तर लोकसंख्येनुसार पाचव्या क्रमांकावर असलेल्या पश्चिम मिडलंड्समध्ये सहा काउंटी आहेत.

## विभाग
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:इंग्लंडचे प्रदेश
नवदुर्गा

इवलेसे|नवरात्री मध्ये तयार केलेला नवदुर्गा यांचा देखावा.
**नवदुर्गा** ही हिंदू धर्मातील दुर्गेचे नऊ रूपे आहेत, विशेषतः नवरात्र आणि दुर्गापूजेदरम्यान ह्यांची पूजा केली जाते. मुख्यतः हिंदू धर्माच्या शाक्त आणि शैव पंथाच्या अनुयायांमध्ये ते सर्व सहसा एकच देवता म्हणून एकत्रितपणे मानले जातात.

## आख्यायिका 
हिंदू पौराणिक कथेनुसार, राक्षस-राजा महिषासुराशी झालेल्या नऊ दिवसांच्या युद्धाच्या कालावधीत नऊ रूपे दुर्गेच्या नऊ अवस्था मानल्या जातात, जिथे दहावा दिवस विजयादशमी ('विजय दिवस') म्हणून साजरा केला जातो.  हिंदूंचा हा सर्वात महत्वाचा सण मानला जातो.

## यादी
दुर्गेची नऊ शक्तिरूपे आहेत, ती अशी:

## संदर्भ 
### संदर्भग्रंथ 
* 
* 
*  
*  
* 
* 

वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:नवदुर्गा
वर्ग:हिंदू देवी
यॉर्कशायर व हंबर

[250 px|इवलेसे|[युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान असलेले ड्युरॅम कॅथेड्रल]]
**यॉर्कशायर व हंबर** हा इंग्लंड देशामधील ९ भौगोलिक प्रदेशांपैकी एक आहे. हा प्रदेश ग्रेट ब्रिटन बेटाच्या उत्तर भागात उत्तर समुद्राच्या किनाऱ्यावर स्थित आहे. क्षेत्रफळानुसार इंग्लंडमध्ये पाचव्या तर लोकसंख्येनुसार सातव्या क्रमांकावर असलेल्या यॉर्कशायर व हंबरमध्ये पाच काउंटी आहेत. ऐतिहासिक यॉर्कशायर काउंटीचा बराचसा भूभाग ह्याच प्रदेशामध्ये आहे.

## विभाग
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:इंग्लंडचे प्रदेश
क्रो-मॅग्नन मानव

**क्रो-मॅग्नन मानव** हा प्रगत मानवाचा पूर्वज आहे. फ्रान्समध्ये क्रो-मॅग्नन नावाच्या गुहेमध्ये इ.स. १८६८ साली सर्वप्रथम या मानवाचे अवशेष सापडले. त्यानंतर इ.स. १८७२ ते इ.स. १९०२ या कालखंडात फ्रान्सबरोबर इटलीमध्येही या मानवाचे अवशेष सापडले. या मानवाचा कालखंड इ.स.पू. ३०००० वर्षे ते इ.स.पू. १३००० वर्षे समजला जातो पण क्रोमॅग्नन मानवाचा उपलब्ध सर्वात प्राचीन अवशेष कार्बन १४ किरणोत्सर्ग कालमापन पद्धतीनुसार इ.स.पू. ४३००० वर्षे इतका प्राचीन आहे. 

क्रोमॅग्नन मानव साधारणपणे ५ फूट ११ इंच उंचीचा असून त्याच्या कवटीची क्षमता १६०० क्यूबिक सेंटीमीटर होती. सरळ नाक, उंच कपाळ आणि दणकट जबडा ही या मानवाची वैशिष्ट्ये होती. हा मानव गुहेमध्ये राहत असे व तिथे उत्कृष्ट रंगीत चित्रे काढीत असे. फ्रान्समधील दोर्गोन्य विभागातील मॉंतीनॅक गावाजवळ व्हेझर नदीच्या खोऱ्यात असलेल्या लास्को गुहेत क्रोमॅग्नन मानवाने काढलेली उत्कृष्ट चित्रे असून इ.स. १९७९ साली युनेस्कोने या गुहेचा जागतिक वारसा स्थान म्हणून आपल्या यादीत समावेश केलेला आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मानववंशशास्त्र
वर्ग:मानव
क्रॉफर्ड मार्केट

**क्रॉफर्ड मार्केट**ची इमारत ही मुंबईतील ब्रिटिश काळात जनतेच्या दैनंदिन गरजेसाठी बांधल्या गेलेल्या इमारतींपैकी एक आहे. आर्थर क्रॉफर्ड हे मुंबई महापालिका आयुक्त असताना, त्यांच्याच कल्पकतेतून इ.स. १८६५ ते १८७१ या काळात ही इमारत बांधली गेली. ही इमारत गॉथिक शैलीच्या बांधकामाचा एक उत्तम नमूना आहे. स्वातंत्र्योत्तर काळात या मंडईचे **महात्मा जोतिबा फुले मंडई** असे नामकरण झाले असले तरी अजूनही क्रॉफर्ड मार्केट याच नावाने ती ओळखली जाते.

त्रिकोणी आकाराच्या २.२५ हेक्टर म्हणजेच २२४७२ चौरस मीटर क्षेत्रावर क्रॉफर्ड मार्केट उभे आहे. इमारतीसाठी कुर्ला खाणीतील तसेच गुजरातमधील पोरबंदर येथून टिकाऊ दगड आणण्यात आले. या अवाढव्य मंडईच्या बांधकामासाठी त्या काळी रु. १९,४९,७०० इतका खर्च झाल्याची नोंद आहे.

मार्केटच्या मध्यभागी एक सुशोभित कारंजेही होते. त्याचा आराखडा जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट्‌सचे तत्कालीन संचालक लॉकवुड किपलिंग यांनी तयार केला होता. तर त्याच्या बांधकामासाठी सर कावसजी जहांगीर या दानशूर पारशी माणसाने देणगी दिली होती.

क्रॉफर्ड मार्केटच्या सौंदर्यात भर घालण्यासाठी इमारतीवर भारतीय समाजजीवनाशी आणि संस्कृतीशी सुसंगत जी कलात्मक शिल्पे उभारली आहेत त्याचे आराखडे जे.जे. कला महाविद्यालयाच्या विद्यार्थ्यांनी बनवले आहेत. 

आजूबाजूच्या कोणत्याही रस्त्याने या मंडईत प्रवेश करणे शक्य असल्याने ग्राहकांना वावरताना अडचणीचे होत नाही. या इमारतीचा मनोरा सुमारे १२८ फूट उंच आहे. त्याच्या मुख्य इमारतीवर घड्याळाचा उंच मनोरा असून त्यावरील घड्याळाचे टोले परिसरात ऐकू येण्यासाठी त्यात ६०० किलोग्रॅम वजनाची प्रचंड घंटा बसवण्यात आली होती. 

या इमारतीत ब्रिटिश वास्तुकला-तंत्रज्ञान आणि स्थानिक हस्तकलेचा मिलाफ जाणवतो. या क्रॉफर्ड मार्केटची इमारत बांधताना मुंबईच्या भौगोलिक स्थितीसह पर्यावरणाचाही विचार केल्याचे लक्षात येते. पावसाच्या उन्हाच्या तीव्रतेपासून रक्षण करण्यासाठी मार्केटच्या भिंती पुरेशा जाड आहेत. तसेच पावसाच्या पाण्याचा निचरा होण्यासाठी छपरे उतरणीची आहेत.

इमारतीला दोन पदरी लोखंडी छत असून ते उंच लोखंडी स्तंभांवर उभे आहे. क्रॉफर्ड मार्केटच्या वास्तूचा आराखडा प्रख्यात ब्रिटिश वास्तुविशारद विल्यम इमर्सन यांनी तयार केला होता. इमारतीच्या कामासाठी प्रामुख्याने लोखंड आणि दगडाचा वापर करण्यात आला आहे.

क्रॉफर्ड मार्केटमध्ये सर्व प्रकारच्या भाज्या, धान्य, पाव, लोणची, बिस्किटे, चॉकलेट्स, सुकामेवा, आकर्षक लेखन सामग्री, कटलरी, मसाले, किराणा माल, तंबाखू, पादत्राणे असल्या टिकाऊ-नाशवंत वस्तूंची दिवसभर उलाढाल चालूच असते. शिवाय मांस-मासे यांसाठी एक कोपरा राखून ठेवलेला आहे. 

वर्ग:मुंबईमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:इ.स. १८७१ मधील निर्मिती
निअँडरथाल

**निॲन्दरथल मानव** हा प्रगत मानवाचा पूर्वज आहे. या वंशाच्या जवळजवळ चारशे मानवाचे अवशेष आतापर्यंत शोधले गेलेले आहेत. याचे अस्तित्त्व इ.स.पू. ४०००० ते इ.स.पू. २०००० वर्षे या कालखंडात होते.

निॲन्दरथल मानवाचे कपाळ सरळ उभे नसून तिरपे, भुवयाची हाडे वाढलेली, खालचा जबडा भक्कम परंतु हनुवटी न दाखविणारा आणि डोक्याची कवटी किंचित मागे वाढलेली होती. याचा मेंदू सध्याच्या मानवापेक्षा मोठा होता. निॲन्दरथल मानव हुषार होता व दगडी हत्यारे उत्तम बनवीत होता. फ्रान्समधील ल मुस्तिए या ठिकाणी मोठ्या प्रमाणावर निॲन्दरथल मानवाने बनविलेली दगडी हत्यारे सापडली असून त्यावरून हा मानव गोफणीचे दगड, तासण्या व दगडी चाकूची पाती वापरीत होता असे दिसून आले आहे.  
  
## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
*

वर्ग:मानववंशशास्त्र
वर्ग:मानवाचे पूर्वज
एकविरा देवी (अमरावती)

**एकवीरा देवी** हे मंदिर अमरावती येथील अंबादेवीच्या शेजारी असून या देवीस 'मोठी देवी' असे म्हणतात. हिस रेणुकादेवीचे स्वरूप मानतात.

[इवलेसे|एकवीरा देवी मंदिर [अमरावती]]

## आख्यायिका
## हे सुद्धा पहा
* अंबादेवी मंदिर

## संदर्भ
वर्ग:अमरावती जिल्हा
वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे
प्राइड अँड प्रेज्युडीस

**प्राइड अँड प्रेज्युडीस** () ही जेन ऑस्टेनने लिहिलेली व १८१३ साली प्रकाशित झालेली एक कादंबरी आहे. ह्याचे कथानक १९व्या शतकामध्ये इंग्लंडच्या हर्टफर्डशायर येथील एका काल्पनिक गावात राहणाऱ्या *एलिझाबेथ बेनेट* ह्या पात्राभोवती घडते.

प्राइड अँड प्रेज्युडीस हे आजवरच्या जगातील सर्वोत्तम व सर्वात लोकप्रिय इंग्लिश पुस्तकांपैकी एक मानले जाते. २०० वर्षे जुने कथानक असूनही आजही ह्या कादंबरीची लोकप्रियता टिकून आहे. प्राइड अँड प्रेज्युडीसचे अनेक वेळा नाटके, धारावाहिक मालिका, चित्रपट इत्यादींमध्ये रूपांतर केले गेले आहे. २००५ साली प्रदर्शित झालेला व कियेरा नाइटलीची प्रमुख भूमिका असलेला ह्याच नावाचा चित्रपट देखील प्रचंड यशस्वी झाला.

वर्ग:ब्रिटिश कादंबऱ्या
वर्ग:जेन ऑस्टेनचे साहित्य
प्राइड अँड प्रेज्युडीस (२००५ चित्रपट)

**प्राइड अँड प्रेज्युडीस** हा २००५ साली प्रदर्शित झालेला एक इंग्लिश चित्रपट आहे. हा चित्रपट प्रसिद्ध इंग्लिश लेखिका जेन ऑस्टेनने लिहिलेल्या प्राइड अँड प्रेज्युडीस ह्याच नावाच्या कादंबरीवर आधारित आहे. 

तिकिट खिडकीवर प्रचंड यशस्वी ठरलेल्या ह्या चित्रपटाला ४ ऑस्कर नामांकने मिळाली होती.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत पान
*
रिचमंड अपॉन थेम्स

**रिचमंड अपॉन थेम्स** () हा इंग्लंडच्या ग्रेटर लंडन प्रदेशामधील एक बरो (जिल्हा) आहे. हा बरो लंडन शहराच्या नैऋत्य दिशेस थेम्स नदीच्या दोन्ही काठांवर वसला आहे.

## बाह्य दुवे
*बरो समिती

वर्ग:लंडनचे बरो
महाकाली देवी (चंद्रपूर)

हे मंदिर सुमारे ६० फुट लांब - रुंद असून याची उंची सुमारे ५० फुट आहे. हे मंदिर पश्चिममुखी आहे. येथे तळघरात ५ फुट उंचीची मूर्ती आहे. या देवीच्या एका हातात खड्ग असून व दुसऱ्या हातात ढाल घेतली आहे. चैत्र महिन्यात येथे यात्रा भरते.
* खांडक्या बल्लाळशाह या गोंड राजास ही मूर्ती दिसल्याची आख्यायिका आहे.
* त्यानंतर राणी हिराईच्या कार्यकाळात येथे मंदिर उभारल्या गेले. नवरात्रात देवीला साज चढविल्या जातो.

## संदर्भ
वर्ग:चंद्रपूर जिल्हा
वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे
कीरा नाइटली

**कीरा क्रिस्टिना नाइटली** (; २६ मार्च, १९८५ - ) ही एक ब्रिटिश सिने-अभिनेत्री व मॉडेल आहे. १९९३ सालापासून ब्रिटिश टीव्ही इंडस्ट्रीमध्ये कार्यरत असणारी नाइटलीने १९९९ सालातील स्टार वॉर्स भाग १ मध्ये एक छोटी भूमिका केली होती. २००२ सालच्या बेन्ड इट लाइक बेकहम ह्या चित्रपटानंतर ती प्रसिद्धीझोतात आली. २००५ साली प्रदर्शित झालेल्या जेन ऑस्टेनच्या कादंबरीवर आधारित प्राइड अँड प्रेज्युडीस ह्या चित्रपटासाठी नाइटलीला ऑस्कर नामांकन मिळाले. २००३ ते २००७ दरम्यान प्रदर्शित झालेल्या पायरेट्स ऑफ द कॅरिबियन ह्या चित्रपट शृंखलेमध्ये नाइटलीने एलिझाबेथ स्वानची भूमिका केली होती.

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:ब्रिटिश चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कालिनिनग्राद

**कालिनिनग्राद** (; जुने नाव: **क्योनिग्जबर्ग**, ; ; ; ) हे रशिया देशाच्या कालिनिनग्राद ओब्लास्ताचे मुख्यालय व बाल्टिक समुद्रावरील एक मोठे बंदर आहे. कालिनिनग्राद ओब्लास्त हे पोलंड व लिथुएनिया ह्यांच्या दरम्यान वसलेले रशियाचे एकमेव बहिःक्षेत्र आहे जे संलग्न रशियन भूभागापासून वेगळे आहे.

इ.स. १२५५ साली क्रुसेड दरम्यान सध्याच्या कालिनिनग्राद भागामध्ये एक मोठा किल्ला बांधला गेला व ह्या शहराचे नाव क्योनिग्जबर्ग असे ठेवण्यात आले. त्यानंतरच्या काळात ह्या शहरावर पोलिश-लिथुएनियन राष्ट्रकुल, रशियन साम्राज्य, प्रशिया, जर्मनी इत्यादी महासत्तांचे अधिपत्य होते. जर्मन साम्राज्य व नाझी जर्मनीच्या कार्यकाळात हे शहर पूर्व प्रशिया प्रांतामध्ये होते. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान क्योनिग्जबर्गची मोठ्या प्रमाणावर पडझड झाली. १९४५ साली सोव्हिएत लाल सैन्याने ह्या भूभागावर ताबा मिळवला व युद्ध संपल्यानंतर तो सोव्हिएतमध्ये सामील केला गेला. १९४६ साली ह्या शहराचे नाव बदलून कालिनिनग्राद असे ठेवण्यात आले.

२०१८ फिफा विश्वचषकाच्या ११ यजमान शहरांपैकी कालिनिनग्राद एक आहे.

## हे सुद्धा पहा
*रशियामधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
*

वर्ग:रशियामधील शहरे
*
वर्ग:कालिनिनग्राद ओब्लास्त
२०१८ फिफा विश्वचषक

**२०१८ फिफा विश्वचषक** ही फिफा विश्वचषक ह्या जगातील सर्वात मोठ्या फुटबॉल स्पर्धेची २१वी आवृत्ती असेल. ही स्पर्धा जून १४ ते जुलै १५, २०१८ दरम्यान रशिया देशामध्ये खेळवली जाईल. रशिया तसेच पूर्व युरोपात विश्वचषकाचे आयोजन होण्याची ही पहिलीच वेळ असेल. २ डिसेंबर २०१० रोजी झ्युरिक येथे झालेल्या फिफाच्या बैठकीमध्ये रशियाला यजमानपदासाठी निवडले गेले.

## संघ
### पात्रता
यजमान सह जगातील इतर ३१ संघ ह्या स्पर्धेत सहभाग घेतील. विश्वचषक स्पर्धेच्या इतिहासात प्रथमच सर्व २१० सदस्य राष्ट्रांनी पात्रता फेरीमध्ये भाग घेतला. झिंबाब्वे व इंडोनेशिया संघांना पात्रता फेरी खेळण्याअगोदरच बाद करण्यात आले. पात्रता फेरी १२ मार्च २०१५ ते १५ नोव्हेंबर २०१७ ह्या तब्बल २ वर्षे ९ महिन्यांच्या काळात खेळवली गेली ज्यामध्ये रशियाखेरीज इतर सर्व संघांना उतरावे लागले. पात्रता फेरीचे एकूण ८७२ सामने खेळवण्यात आले ज्यांमधून ३१ संघांना मुख्य विश्वचषक स्पर्धेत प्रवेश मिळाला. ह्यांपैकी २० संघ २०१४ सालच्या स्पर्धेत खेळले होते. आईसलँड व पनामा ह्या देशांनी विश्वचषक स्पर्धेत प्रथमच प्रवेश मिळवला तर इटली व नेदरलँड्स ह्या दिग्गज युरोपीय संघांवर पात्रता फेरीतच पराभवाची नामुष्की ओढवली. तसेच घाना व आयव्हरी कोस्ट ह्या बलाढ्य आफ्रिकन संघांना देखील पात्रता मिळवण्यात अपयश आले. 

 

### अंतिम संघ
## मैदाने 
रशियाच्या खालील ११ शहरांमधील १२ मैदानांमध्ये विश्वचषकाचे सामने खेळवले जातील. ह्यांपैकी बव्हंशी मैदाने नवी बांधली जात आहेत तर काही जुन्या मैदानांची डागडुजी करण्यात येत आहे.

## सामने
### साखळी फेरी
खाली दर्शवलेल्या सर्व वेळा स्थानिक प्रमाणवेळेनुसार असतील.

#### गट अ
#### गट ब
#### गट क
#### गट ड
#### गट इ
#### गट फ
#### गट ग
#### गट ह
### बाद फेरी
## बाह्य दुवे 
* फुटबॉल विश्वचषक २०१८ 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:रशियामधील खेळ
वर्ग:२०१८ फिफा विश्वचषक
वर्ग:फिफा विश्वचषक
अर्दाबिल प्रांत

**अर्दाबिल** (फारसी: استان اردبیل , *ओस्तान-ए-अर्दाबिल* ; अझरबैजानी: اردبیل اوستانی ) हा इराणच्या ३१ प्रांतांपैकी एक प्रांत आहे. हा प्रांत इराणच्या वायव्य भागात असून याच्या सीमा पूर्वेस गिलान, दक्षिणेस जंजान, पश्चिमेस पूर्व अझरबैजान प्रांतांस भिडल्या आहेत. अर्दाबिलाच्या उत्तरेकडे अझरबैजान प्रजासत्ताक वसले आहे. 

इ.स. १९९३ साली पूर्व अझरबैजान प्रांताचा पूर्वेकडील प्रदेश आणि गिलान प्रांताचा उत्तरेकडील प्रदेश एकत्र करून अर्दाबिलाची निर्मिती करण्यात आली. अर्दाबिल शहर हे या प्रांताचे राजधानीचे शहर आहे.

वर्ग:इराणचे प्रांत
महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम

**महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम** (जुने नाव: सुब्रता रॉय सहारा स्टेडियम) हे  स्टेडियम भारताच्या पुणे शहराजवळील एक क्रिकेट स्टेडियम आहे. पुण्याबाहेरील गहुंजे ह्या गावाजवळ मुंबई–पुणे द्रुतगतीमार्गाच्या बाजूला असलेले हे स्टेडियम एप्रिल २०१२ मध्ये बांधले गेले. 

पुण्यामधील नेहरू स्टेडियममधील सामन्यांच्या तिकिट वाटपावरून पुणे महानगरपालिका व महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन ह्यांदरम्यान भांडणे चालू होती. भारतामधील इंडियन प्रीमियर लीगची वाढती लोकप्रियता लक्षात घेता क्रिकेट असोसिएशनने नवे स्टेडियम बांधण्याचा निर्णय घेतला. ह्या स्टेडियमसाठी पुण्याबाहेर गहुंजे गावाजवळील मुंबई–पुणे द्रुतगतीमार्गालगतची जागा निवडण्यात आली. स्टेडियमच्या बांधकामाला ₹ १५० कोटी इतका खर्च आला. १ एप्रिल २००१२ रोजी तत्कालीन आय.सी.सी. अध्यक्ष व केंद्रीय कृषीमंत्री शरद पवार ह्यांनी नव्या स्टेडियमचे उद्घाटन केले. २०१३ मध्ये सुब्रता रॉयच्या सहारा इंडिया परिवाराने ह्या स्टेडियमचे नामकरण हक्क विकत घेतले व स्टेडियमचे नाव सुब्रता रॉय सहारा स्टेडियम असे ठेवले. सहारा पुणे वॉरियर्स ह्या आय.पी.एल. संघाचे हे गृहमैदान होते.

२०१३ साली पुणे वॉरियर्स संघावर बंदी घालण्यात आल्यामुळे व सहारा परिवार आर्थिक संकटात सापडल्यामुळे ह्या स्टेडियमचा वापर कमी झाला. सहाराकडून करारित मानधन न मिळाल्यामुळे असोसिएशनने ह्या स्टेडियमचे नाव पुन्हा महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम असे ठेवले.

२०१५ इंडियन प्रीमियर लीगमधील किंग्ज इलेव्हन पंजाब संघाचे काही सामने येथे खेळवण्यात आले.

## रचना
या मैदानातील प्रेक्षककक्षाची रचना कोणत्याही बैठकीवरून संपूर्ण मैदानाचा देखावा दिसेल अशी करण्यात आली आहे. या मैदानावर वालुकामय माती पसरवून त्यावर गवत घातलेले आहे. यामुळे कितीही पाउस पडला तरी पाण्याचा निचरा काही मिनिटांतच होतो आणि मैदान पुन्हा खेळण्यास लवकर तयार होते.

## बाह्य दुवे
*माहिती 

वर्ग:महाराष्ट्रातील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:पुण्यामधील खेळ
वर्ग:रायझिंग पुणे सुपरजायंट
वर्ग:भारतीय प्रीमियर लीग मैदाने‎
वर्ग:भारतातील क्रिकेट मैदाने
रॉबर्ट गिल

**रॉबर्ट गिल** (२६ सप्टेंबर, इ.स. १८०४ - १० एप्रिल, इ.स. १८७५) हा ब्रिटिश भारतातील एक सैन्याधिकारी, चित्रकार तसेच छायाचित्रकार होता. अजिंठा येथील चित्रशिल्पांचे महत्त्व लक्षात घेऊन त्यांची प्रतिकृती तयार करण्यासाठी इंग्रजांनी इ.स. १८४४ मध्ये त्यांच्या सैन्यातील चित्रकार रॉबर्ट गिल याची नेमणूक केली. ‘रॉयल एशियाटिक सोसायटी’त चित्रकला शिकलेला मेजर गिल हा अजिंठय़ाच्या पायथ्याशी असलेल्या लेणापूर गावी दाखल झाल्यानंतर त्याची भेट पारो या स्थानिक तरुणीशी झाली. लेण्यांचे आणि या चित्रांचे महत्त्व जाणणाऱ्या पारोने त्याला नैसर्गिक रंगसाहित्य पुरवण्यापासून सर्वतोपरी सहाय्य केले. या दोघांत एक प्रकारचे नाते निर्माण झाले. मात्र या नात्याला काही नाव नसल्याने ग्रामस्थांकडून त्यांना जोरदार विरोध झाला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १८०४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८७५ मधील मृत्यू
वर्ग:ब्रिटिश चित्रकार
ॲलिस मन्‍रो

**ॲलिस ॲन मन्रो** ( १० जुलै १९३१) ह्या एक कॅनेडियन लेखिका होत्या. इंग्लिश भाषेतील साहित्यामध्ये आयुष्यभर योगदान देण्यासाठी तिला २०१३ सालचे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक मिळाले. मानवी स्वभावधर्माचे दर्शन घडविणाऱ्या लघुकथा हे तिच्या लेखनाचे वैशिष्ट्य आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
वर्ग:कॅनेडियन लेखक
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:मॅन बुकर पुरस्कार विजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पूर्व अझरबैजान प्रांत

250 px|इवलेसे|पूर्व अझरबैजान प्रांतामधील जिल्हे
**पूर्व अझरबैजान** (, अझरबैजानी: شرقی آذربایجان اوستانی)  हा इराण देशाच्या ३१ प्रांतांपैकी एक आहे. हा प्रांत इराणच्या वायव्य भागात आर्मेनिया व अझरबैजान ह्या देशांच्या सीमेवर वसला आहे.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:इराणचे प्रांत
आर (प्रोग्रॅमिंग भाषा)

इवलेसे|आर

आर ही सांख्यिकीय गणन आणि आलेख यांसाठी एक मुफ्त प्रोग्रॅमिंग भाषा आणि सॉफ्ट्वेअर पर्यावरण (एन्व्हायर्नमेंट) आहे. सांख्यिकीतज्ञ आणि डेटा मायनर मध्ये ही भाषा खूप लोकप्रिय आहे आणि तिची लोकप्रियता दिवसेंदिवस वाढत आहे.

## पॅकेजेस 
आर भाषेची क्षमता पॅकेजेस (छोटे प्रोग्रॅम) लिहून आणि ती इम्पोर्ट करून वाढवता येते. कुणीही पॅकेज लिहू शकतो. आर साठी ५,५०० पॅकेजेस उपलब्ध आहेत आणि ती दिवसेंदिवस वाढतच आहेत.

## युझर इंटरफेस 
खालीलप्रमाणे अनेक मोफत जीयुआय उपलब्ध:

RGUI – comes with the pre-compiled version of R for Microsoft Windows.
Tinn-R– an open source, highly capable integrated development environment featuring syntax highlighting similar to that of MATLAB. Only available for Windows
Java Gui for R – cross-platform stand-alone R terminal and editor based on Java (also known as JGR).
Deducer – GUI for menu driven data analysis (similar to SPSS/JMP/Minitab).
Rattle GUI – cross-platform GUI based on RGtk2 and specifically designed for data mining.
R Commander – cross-platform menu-driven GUI based on tcltk (several plug-ins to Rcmdr are also available).
RapidMiner[28][29]
RExcel – using R and Rcmdr from within Microsoft Excel.
RKWard – extensible GUI and IDE for R.
RStudio – cross-platform open source IDE (which can also be run on a remote linux server).
Revolution Analytics  provides a Visual Studio based IDE and has plans for web based point and click interface.
Weka[30] allows for the use of the data mining capabilities in Weka and statistical analysis in R.
AirXCell provides a fully functional R Console at the bottom of their web-based AirXCell GUI.

## इतर सॉफ्टवेर कडून आर भाषेसाठी व्यावसायिक आधार (कमर्शिअल सपोर्ट) 
Oracle, JMP, Mathematica, MATLAB, Spotfire, SPSS, STATISTICA, Platform Symphony, Revolution Analytics and SAS

## उदाहरणे 
```rsplus
> x  y  print(y)              # print (vector) y
[1]  1  4  9 16 25 36
> mean(y)               # Calculate average (arithmetic mean) of (vector) y; result is scalar
[1] 15.16667
> var(y)                # Calculate sample variance
[1] 178.9667
> lm_1  print(lm_1)           # Print the model from the (linear model object) lm_1

Call:
lm(formula = y ~ x)

Coefficients:
(Intercept)            x
     -9.333        7.000

> summary(lm_1)          # Compute and print statistics for the fit
                         # of the (linear model object) lm_1

Call:
lm(formula = y ~ x)

Residuals:
1       2       3       4       5       6
3.3333 -0.6667 -2.6667 -2.6667 -0.6667  3.3333

Coefficients:
            Estimate Std. Error t value Pr(>|t|)
(Intercept)  -9.3333     2.8441  -3.282 0.030453 *
x             7.0000     0.7303   9.585 0.000662 ***
---
Signif. codes:  0 ‘***’ 0.001 ‘**’ 0.01 ‘*’ 0.05 ‘.’ 0.1 ‘ ’ 1

Residual standard error: 3.055 on 4 degrees of freedom
Multiple R-squared: 0.9583,	Adjusted R-squared: 0.9478
F-statistic: 91.88 on 1 and 4 DF,  p-value: 0.000662

> par(mfrow=c(2, 2))     # Request 2x2 plot layout
> plot(lm_1)             # Diagnostic plot of regression model
```

वरील आज्ञावलीने मिळालेले परिणाम

वर्ग:संख्याशास्त्र
वर्ग:गणन
वर्ग:सॉफ्टवेर
वर्ग:मोफत सॉफ्टवेर्स
हिरा बनसोडे

**हिरा बनसोडे** या मराठी कवयित्री व समाजसेविका आहेत. त्यांचे ‘पौर्णिमा’, ‘फिर्याद’, ‘फिनिक्स’ हे काव्यसंग्रह प्रकाशित आहेत. बौद्ध स्त्री साहित्यिकांमध्ये त्यांचा विशेष उल्लेख होतो. 'अस्मितादर्श' या नियतकालिकात कविता लिहिणाऱ्यांमध्ये हिरा बनसोडे सुप्रसिद्ध आहेत.

‘पौर्णिमा’मधील कविता म्हणजे तारुण्यसुलभ हळव्या भावभावनांचा कल्लोळ. कधी प्रेमाची नजाकत, विरहाची अवीट हुरहूर, तर कधी जीव गुदमरून टाकणा-या प्राणांतिक वेदना. भावविभोर अशा या उत्कट भावना मृगजळाचा भाववेल्हाळपणा घेऊन त्यात वाचायला मिळतात; पण केवळ सौंदर्यनिर्मिती आणि रंजकत्व निर्माण करणे हे साहित्याचे उद्दिष्ट नसते; तर समाजाच्या वास्तवाचे भान ठेवून मानवी मनाचे, वृत्ती-प्रवृत्तीचे, न्याय-अन्यायाचे विविधांगी दर्शन घडवणे ही साहित्यनिर्मितीची भूमिका असते. रूढ चौकटीत राहून हे करता येत नाही. तेव्हा त्याची मोडतोड होते, दृढ ठोकताळे बाजूला सरकवावे लागतात. तेव्हाच कुठे ख-या अर्थाने स्वतंत्र शैली निर्माण होते. पुढे समज-उमज वाढल्यावर प्रगल्भ जाणिवांची परिपक्व कविता हिराताईंनी लिहिली आणि त्यांची स्वतंत्र शैली त्यांना निर्माण करता आली.

कुणीच नसलेली मी कोण?
लोक हो! तुमच्या न्यायालयात
मी फिर्याद आणली आहे
तुम्ही तरी मला न्याय द्याल का?
स्वतःच्याच घरात निर्वासित असलेली मी
उपेक्षेची जन्मठेप भोगतेय जन्मोजन्मी
माझा पिता, भाऊ, पती
या गोंडस, भारदस्त नात्यांच्या भाराखाली
माझं अस्तित्त्व दबलं जातंय
दाबलं जातंय पावलापावलांवर
माझं स्वातंत्र्य, हक्क, मत
सारं सारं कसं परतंत्र झालंय
माझ्याच घरात, समाजातनी देशात
कुणीच नसलेली मी कोण?

## मानसन्मान 
* मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार (२००८)
* रमाई फाऊंडेशन व रमाई मासिक औरंगाबादच्या वतीने दुसऱ्या रमाई चळवळीच्या साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी सुप्रसिद्ध दलित कवयित्री हिरा बनसोडे  होत्या.
* दया पवार स्मृती पुरस्कार

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी कवयित्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार विजेत्या
मंगळयान

250px|इवलेसे|उजवे|मंगळयान
**मंगळयान** (संस्कृत: ; मङ्लयानम्) ही भारताची पहिली मंगळ मोहीम असून हे यान आंध्रप्रदेश राज्यातील श्रीहरिकोटा येथून सतीश धवन अंतराळ केंद्रावरून मंगळाच्या दिशेने ५ नोव्हेंबर, इ.स. २०१३ रोजी प्रक्षेपित केले गेले. यासाठी पीएसएलव्ही सी-२५ हे प्रक्षेपण अस्त्र वापरण्यात आले. साधारणतः २५ दिवस हे यान पृथ्वीच्या कक्षेत स्थिरावले आणि ३० नोव्हेंबरला हे यान पृथ्वीच्या कक्षेतून बाहेर पडून मंगळाकडे झेपावले आणि २४ सप्टेंबर, इ.स. २०१४ रोजी हे यान मंगळाच्या कक्षेत स्थिरावले. 

## मंगळाभोवती कक्षा
मंगळाभोवतीच्या लंबवर्तुळाकार कक्षेत भ्रमण करताना हे यान मंगळाच्या जमिनीपासून साधारणतः ३७१ किमी अंतरावरून भ्रमण करू शकेल.

## माहिती देवाण-घेवाण
या वेळी उपलब्ध होणारी माहिती आपल्यापर्यंत पोहोचविण्यासाठी इसरो टेलिमेट्री, ट्रॅकिंग अँड कमांड नेटवर्क व संपदतीने आंतरग्रहीय मोहीम राबविणे हेसुद्धा मोठे आव्हानच ठरणार आहे.

## उपकरणे
या अभियानात १५ किलोचे पाच प्रयोगात्मक पेलोडस् पाठवण्यात आली. 
* मिथेन सेन्सर - मंगळयानासाठी जो मिथेन सेन्सॉर पाठवण्यात येईल त्याचे वजन ३.५९ किलो असेल. हे सेंसर पूर्ण मंगळाला सहा मिनिटांच्या आत स्कॅन करण्यात सक्षम आहे. 
* थर्मल इंफ्रारेड स्पेक्ट्रोमीटर हे दुसरे उपकरण आहे. त्याचे वजन चार किलो आहे. मंगळाच्या पृष्ठभागाचे निरीक्षण करण्याचे काम ते करेल. 
* मार्स कलर कॅमेरा हे आणखी एक उपकरण असून त्याचे वजन १.४ किलो आहे. 
* लॅमेन आल्फा फोटोमीटरचे वजन १.५ किलो आहे. मंगळाच्या वातावरणातील आण्विक हायड्रोजनचा शोध घेण्याचे काम हे उपकरण करेल.

## प्रक्षेपण
मंगळयान पीएसएलव्ही सी-२५ हे लॉंचिंग व्हेईकलच्या सहाय्याने ५ नोव्हेंबर २०१३ रोजी प्रक्षेपीत केले गेले.  

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय अंतराळ मोहिम
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
वज्रसूची

वर्णव्यवस्थेवर प्रखर आघात करणारे आद्य लेखन "वज्रसूची" हे मानले जाते. वज्रसूची या संस्कृत ग्रंथात जन्माधारित जातीच्या शुद्धता-अशुद्धतेच्या कल्पनेवर सजेतोड टीका आहे. त्यात अनेक ब्राह्मण ऋषिमुनींचे कूळ हे ब्राह्मण नव्हते असे सांगितले आहे. जातिभेद हा खोटा आहे, हे तत्त्व स्पष्ट रीतीने मांडले आहे.

त्रिपिटक-सूची सन ९७३ ते ९८१ च्या दरम्यान चिनी भाषेत अनुवादित झाली. पण या ग्रंथानुसार वज्रसूचीचा लेखक अश्वघोष नसून धर्मकीर्ती आहे. वज्रसूची'चे संस्कृतमधून मराठीत तुकारामाची ब्राह्मण शिष्या बहिणाबाई हिने पहिले भाषांतर केले. अनुवाद शाहूकालीन कवी श्यामराज तसेच नाथलीलामृताचे कर्ते आदिनाथ गुरव यांनीही केला होता. अगदी अलीकडील अनुवाद डॉ. रूपा कुळकर्णी-बोधी यांनी केला.

बौद्ध विचारवंत धर्मकीर्ती यांच्या 'वज्रसूची' या ग्रंथावर आधारित पुस्तक तुकाराम तात्या पडवळ यांनी १८६५ साली लिहिले.

वज्रसूचीने जातिव्यवस्थेचे खंडन केले होते. त्यामुळे मध्ययुगीन मराठी संतकवींप्रमाणेच जोतीरावांनाही हा ग्रंथ प्रेरक वाटला. वज्रसूचीच्या आधारे तुकाराम तात्या पडवळ यांनी 'एक हिंदू' या टोपण नावाने ' जातिभेदविवेकसार ' ग्रंथ प्रकाशित केला होता. त्याची दुसरी आवृत्ती जोतीरावांनी १८६५ साली स्वखर्चाने प्रकाशित केली होती.

## वज्रसूची आणि वज्रसूचीकोपनिषद 
'**वज्रसूची**' या नावाच्या दोन कृती आहेत. **बौद्ध पंडित आचार्य अश्वघोष** (साधारणपणे इ.स. ७५ ते १५०) यांच्या नावावर असणारी 'वज्रसूची' आणि 'वज्रसूची' नावाचे एक उपनिष पण आहे. डॉ. रूपा कुळकर्णी-बोधी यांनी दोन्ही ग्रंथांमधील फरकांची चांगल्याप्रकारे मांडणी केलेली आहे. 

सामवेदाच्या एकूण १०८ उपनिषदांपैकी ३६ वे '**वज्रसूचीकोपनिषद**' आहे. यामध्ये ब्राम्हण असण्याचे खरे लक्षण कोणते हे सांगताना चैतन्य, परब्रम्ह याची मांडणी केली आहे. "तऱ्हि को वा ब्राम्हणो नाम?…" या उताऱ्यात ब्राम्हणत्वाची लक्षणे दिलेली आहेत. या दोन्ही ग्रंथांचा काळ आणि कर्ते यांबाबत विद्वानांमध्ये विभिन्न मते आहेत. 'वज्रसूची' ही कृती अश्वघोषाची असून ती उपनिषद या कृतीच्या पूर्वीची आहे. हे विश्वभारतीमधील संस्कृत आणि तिबेटी भाषेचे प्राध्यापक सुजीतकुमार मुखोपाध्याय यांनी पुढीलप्रमाणे संयुक्तिकपणे मांडले आहे. 

'वज्रसूचीकोपनिषद' जर शंकराचार्यांचे असेल तर त्यांचा काळ इ. स. ८ वे शतक म्हणजेच अश्वघोषाच्या काळाच्या बऱ्याच नंतरचा आहे. आणि जरी हे उपनिषद शंकराचार्यांचे नाही असे मानले तरी ते उत्तरकालीनच ठरते. याला आधार म्हणून पुराणांचे उदाहरण दिले आहे. 'वज्रसूची' मधील दुसऱ्या श्लोकामध्ये वेद आणि स्मृती यांनाच प्रमाण मानले आहे. पुराणांना प्रमाण मानले नसून ग्रंथात प्रत्यक्ष पुराणातील कोणतेही उदाहरण किंवा आधार दिलेला नाही. याचा अर्थ ग्रंथ रचना झाली तेव्हा पुराणांची रचना झाली नव्हती किंवा अश्वघोषासारख्या विद्वानाने त्याची दखल घेण्याइतपत ती जुनी/प्रचलित नव्हती. कारण अश्वघोषरचित वज्रसूचीतील उदाहरणांपेक्षा कितीतरी अधिक सयुक्तिक अशी अनेक उदाहरणे ही पुराणांमध्ये आहेत. माहित असल्यास अश्वघोष सारख्या विद्वानाने त्याचा वापर केला असता. याउलट वज्रसूचीकोपनिषदाच्या शेवटी मात्र 'इति श्रुतिस्मृति पुराणेतिहासानामाभिप्रायः' असा पुराणांचा स्पष्ट उल्लेख केला आहे. याचाच अर्थ या उपनिषदाची रचना होण्याच्या काळापर्यंत पुराणांना प्रमाण मानले जाऊ लागले होते. यामुळे 'वज्रसूची' हा ग्रंथ पुराणे आणि वज्रसूचीकोपनिषद यांच्याहून प्राचीन असावा.

## संदर्भ 
वर्ग:संस्कृत साहित्य
दि.वि. गोखले

**दिनकर विनायक**(**दि.वि.) गोखले** ऊर्फ **बंडोपंत गोखले** (२५ मार्च १९२३ - २० ऑक्टोबर, इ.स. १९९६ हे एक सावरकरप्रेमी मराठी लेखक व पत्रकार होते. ते युद्धशास्त्राचे अभ्यासकही होते. त्या विषयावर त्यांनी भरपूर वृत्तपत्रीय लेखन केले आहे. गोखले हे मुंबई पत्रकार संघाचे एक विश्वस्त होते.  युद्धशास्त्रावर पत्रकारिता करणारे सावरकरप्रेमी ज.द. जोगळेकर हे बंडोपंतांचे मित्र होते. वि.दा. सावरकरांच्या निधनानंतर काढलेल्या 'विवेक'च्या पुरवणीत बाळशास्त्री हरदास, विद्याधर गोखले, ज.द. जोगळेकर आणि दि.वि. गोखले यांचे लेख होते.

गोखले यांनी काही काळ मुंबईच्या 'नवशक्ति' या वृत्तपत्रात काम केले. तसेच १९६२ मध्ये  महाराष्ट्र टाइम्स हे वर्तमानपत्र सुरू झाले त्याचे ते पहिले वृत्तसंपादक होते. १९६२ च्या भारत चीन युद्धाच्या वेळी त्यांनी महाराष्ट्र टाईम्समध्ये लिहिलेले युद्धविषयक लेख विशेष गाजले. पुढे या लेखांचे माओचे लष्करी आव्हान हे पुस्तक प्रसिद्ध करण्यात आले. त्याला पु.ल. देशपांडे यांनी प्रस्तावना लिहिली. या पुस्तकाच्या अनेक आवृत्त्या निघाल्या. 

गोखले राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे स्वयंसेवक आणि काही काळ पूर्णकालीन प्रचारक होते. मात्र स्वातंत्र्यानंतर संघाने संघटनेसाठी संघटन न करता समाजाभिमुख संघटन करावे ही भूमिका घेणाऱ्यांपैकी ते एक होते. संगलीजवळील मधुकरराव देवल यांच्या प्रकल्पाशी ते अनेक दशके निगडित होते. फाय फाउंडेशनच्या पुरस्कार निवड समितीचे ते सदस्य होते. दादरच्या स्वातंत्र्यवीर सावरकर स्मारकाचे विश्वस्त म्हणू न गोखले यांनी काम पाहिले.

१९७५ मध्ये पुकारण्यात आलेल्या देशांतर्गत आणीबाणीच्या काळात दि वि गोखले यांनी तुरुंगवास भोगला होता.

## गौरवग्रंथ
गोखले यांच्या कार्यांचा वेध घेणारा स्मृतिग्रंथ : 'पत्रकार दि.वि. गोखले व्यक्तित्व व कर्तृत्त्व' संपादक: नीला वसंत उपाध्ये. प्रकाशक: नवचैतन्य प्रकाशन.

## ग्रंथसंपदा
* पहिले महायुद्ध
* माओचे लष्करी आव्हान 
* युद्ध नेतृत्व
* युद्धमीमांसा
* श्री अयोध्या
*माझी शिपाईगिरी (अनुवादित)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
वर्ग:मराठी पत्रकार
सांगोळा

'''''' हे महाराष्ट्राच्या अकोला जिल्ह्यातील एक गाव आहे. या गावात विजयादशमीला रावणाची पूजा होते.

## संदर्भ
वर्ग:अकोला जिल्ह्यातील गावे
जयवंत दत्तात्रेय जोगळेकर

ज.द. जोगळेकर (जन्म : चिखलवाडी-मुंबई, ७ ऑक्टोबर १९२१;  - मुंबई, १५ जुलै, इ.स. २०१६) हे एक सावरकरप्रेमी पत्रकार होते.  ते कायद्याचे पदवीधर होते. मूळचे बडोद्याचे असलेले जोगळेकर मुंबईत  काही काळ ’द बॉंम्बे क्रॉनिकल’ या वृत्तपत्रात उपसंपादक होते.  नंतर ते मुंबई महानगरपालिकेच्या ’बेस्ट’ उपक्रमात संपर्क अधिकारी झाले. पत्रकार दि.वि. गोखले आणि ज.द.जोगळेकर यांची खास मैत्री होती. सावरकरांच्या  निधनानंतर निघालेल्या ’विवेक’च्या सावरकर पुरवणीत दोघांचेही लेख होते. दोघेही युद्धशास्त्राचे अभ्यासक होते. 

१९६५ च्या चीन-भारत युद्धानंतर जोगळेकर यांनी ’नवशक्ति’च्या रविवारच्या अंकांतून ’युद्धतंत्राची उपेक्षा’ ही लेखमाला लिहिली.  तिचेच पर्यवसान त्यांच्या ’भारतातील युद्धशास्त्राची उपेक्षा’ या ग्रंथात झाले.   त्याला ना.ग. गोरे यांची प्रस्तावना होती. हा ग्रंथ अतिशय गाजला; इतका की, ग्रंथातील सिद्धान्ताला महादेवशास्त्री जोशी यांच्या संस्कृती कोशात स्थान मिळाले.

ज.द. जोगळेकर हे हिंदुत्वाचे खंदे भाष्यकार आहेत. त्यांचे ’एका हिंदुत्वनिष्ठाची आत्मकथा’ नावाचे आत्मचरित्र त्यांच्या वयाच्या ९२व्या वर्षी प्रकाशित झाले.

जयवंतराव जोगळेकरांच्या डॉक्टर पत्‍नीचे नाव शोभा होते आणि मुलाचे विजय.  जोगळेकरांनी आपल्या पत्‍नीवर एक व्यक्तिचित्रणात्मक पुस्तक लिहिले आहे.

## ज.द. जोगळेकर यांची पुस्तके
* अफगाणिस्तानात तालिबानचा पराभव
* अमेरिकन क्रांती
* इंग्रजांच्या दृष्टिकोनातून १८५७चा प्रस्फोट
* एका हिंदुत्वनिष्ठाची आत्मकथा (आत्मचरित्र)
* चिनी राज्यक्रांती
* जगातील इस्लामी समाजाची हालहवाल  
* जागतिक राष्ट्रवादाचे प्रवाहनी हिंदुस्थान
* दोन युद्धे
* निधर्मी राष्ट्रवादाचे शिल्पकार
* पहिले क्रुसेड
* पुनरुत्थान
* फ्रेंच राज्यक्रांती
* भारतातील युद्धशास्त्राची उपेक्षा
* युगप्रवर्तनाच्या उंबरठ्यावरचे अरब जग
* रशियन राज्यक्रांती
* डॉ. शोभा जोगळेकर : एका तपस्विनीची कथा (व्यक्तिचित्रण)
* समीक्षा-संचित (निवडक ६३ ग्रंथपरीक्षणांचा संग्रह)
* साम्यवादी देशातील फेरफटका
* सेक्युलॅरिझम
* स्वातंत्र्यवीर सावरकर : एक वादळी जीवन
* हिंदुत्व
* हिंदुत्व आणि इतर विचारधारा
* हिंदुत्ववादी धुरंधर नेते
* हिन्दुस्तान - पाकिस्तान - वैचारिक संघर्षाची प्रतीके 
* हिंदुस्थानचे राष्ट्रीयत्व
* हिंदुहृदयसम्राट स्वातंत्र्यवीर सावरकर
* हिंदू राष्ट्रवादाचे स्रोत
* हिंदूंच्या भवितव्याचा शोध
* ज्ञानयुक्त क्रांतियोद्धा (स्वा. सावरकरांवरील लेख)
* Decisive Battles India Lost (326 B. C. to 1803 A. D.)

## पुरस्कार
* सावरकर राष्ट्रीय स्मारकाने दिलेला पुरस्कार (१९९८)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
क्रास्नोयार्स्क

**क्रास्नोयार्स्क** () हे रशिया देशाच्या क्रास्नोयार्स्क क्रायचे मुख्यालय आहे. आहे. क्रास्नोयार्स्क शहर रशियाच्या मध्य दक्षिण भागात येनिसे नदीच्या काठावर वसले असून ते नोव्होसिबिर्स्क व ओम्स्कखालोखाल सायबेरियामधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. २०१० सालच्या गणनेनुसार ९.७३ लाख लोकसंख्या असलेले क्रास्नोयार्स्क रशियामधील १४व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

सायबेरियन रेल्वेवरील क्रास्नोयार्स्क हे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे.

## हे सुद्धा पहा
*रशियामधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
*

वर्ग:रशियामधील शहरे
वर्ग:क्रास्नोयार्स्क क्राय
वर्ग:इ.स. १६२८ मधील निर्मिती
बद्रीनारायण (चित्रकार)

**बद्रीनारायण** ( सिकंदराबाद, २२ जुलै. इ.स. १९२८; निधन: बंगलोर, २३ सप्टेंबर २०१३) हे एक चित्रकार होते. वयाच्या १९व्या वर्षी ते मुंबईत आले आणि तेथेच रमले.  बालपणापासूनच ते चित्रे काढत. त्यासाठी त्यांना कोणत्याही कलाविद्यालयात जावे लागले नव्हते. सर्व काही ते अनुभवांतून शिकले, आणि त्यातूनच त्यांनी स्वतःची स्वतंत्र शैली निर्माण केली.  बद्रीनारायण चेंबूरला रहात असले तरी त्यांना पंडोल आर्ट गॅलरीने, सायनला सुरेश अहियांच्या घरी स्टुडियोला जागा दिली होती. तिथेच ते चित्रे रंगवीत बसलेले असत. अनेक वेळा बद्रीनारायणांना जे.जे.स्कूल ऑफ आर्ट्‌समध्ये चित्रकलेच्या विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी आमंत्रण असे.  जगातील बहुतेक सर्वच देशांत बद्रींची चित्रे संग्रहित केलेली आहेत.

मूळ कन्‍नडभाषक असले तरी बद्रीनारायण मराठी उत्तम बोलत. मराठी साहित्य आवडीने वाचत. अनेक मराठी लेखक, कवी, चित्रकार त्यांचे मित्र होते.  ते लिखाण मात्र इंग्रजीत करत.  त्यांच्या वाचनात योगवासिष्ठ, रामायण, महाभारत यांसारखे ग्रंथ असत. योगी अरविंदांचे सौंदर्यविषयक आणि कलाविषयक विचार समजून घेण्यात त्यांना रस होता. त्याशिवाय त्यांना साहित्य, संगीत, तत्त्वज्ञान, ज्योतिष आणि अध्यात्म या विषयांतही रुची होती.

बद्रीनारायणांच्या पत्नीचे नाव इंदिरा होते.  त्यांना मोनिशा आणि अर्चना अशा दोन मुली होत्या. २००६साली ते मुंबई सोडून बंगलोरला स्थायिक झाले. काही वर्षांनी तेथेच त्यांचे दीर्घ आजाराने २३सप्टेंबर २०१३ रोजी निधन झाले.

वर्ग:चित्रकार
वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
चार्ल्स स्टर्ट

**चार्ल्स स्टर्ट** (२८ एप्रिल, इ.स. १७९५ - १६ जून, इ.स. १८६९) हा ऑस्ट्रेलियाचे मूलभूत सर्वेक्षण करण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाच्या मध्यभागात शोधमोहिमा काढणारा संशोधक होता. याने ऑस्ट्रेलियातील डार्लिंग नदीचा शोध लावला.

## परिचय 
स्टर्टचे वडील थॉमस स्टर्ट ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीत न्यायाधीश म्हणून नोकरीला होते. त्यांची नेमणूक ब्रिटिश भारतातील बंगाल प्रांतात असताना बंगालमध्येच चार्ल्स स्टर्टचा जन्म २८ एप्रिल,  इ.स. १७९५ साली झाला. बालपणातील पहिले पाच वर्ष बंगालमध्ये काढल्यावर वयाच्या पाचव्या वर्षी त्याला शिक्षणासाठी नातेवाईकांकडे इंग्लंडला पाठविण्यात आले. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर इ.स. १८१३ साली तो लष्करात भरती झाला. लष्करात कॅप्टन या पदावर काम करीत असताना कैद्यांना ऑस्ट्रेलियाला नेण्याच्या कामावर त्याची नेमणूक झाली. इ.स. १८३३ साली चार्ल्स स्टर्ट ऑस्ट्रेलियाचा सर्व्हेअर जनरल बनला.

## मोहिमा 
एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला ऑस्ट्रेलियाच्या मध्यभागी एखादा मोठा समुद्र असावा असे मानले जात होते. याचा शोध घेण्यासाठी न्यू साउथ वेल्सचा गव्हर्नर सर राल्फ डार्लिंग याने ४ नोव्हेंबर, इ.स. १८२८ रोजी स्टर्टने पाठविलेला  प्रस्ताव मंजूर करून त्याला मोहिम काढण्यास परवानगी दिली व त्या मोहिमेचे नेतृत्व चार्ल्सकडेच सोपविण्यात आले. या मोहिमेदरम्यान चार्ल्स आणि त्याचा सहकारी हॅमिल्टन ह्यूम यांनी मॅक्वायर नदीतून प्रवास केला. मॅक्वायर नदीतून प्रवास केल्यावर पुढे त्यांना दलदलीचा मोठा प्रदेश लागला. हा दलदलीचा प्रदेश ओलांडल्यानंतर एका मोठ्या नदीचा त्यांना शोध लागला. न्यू साउथ वेल्सचा गव्हर्नर डार्लिंगच्या नावावरून स्टर्टने या नदीला डार्लिंग असे नाव दिले.

इ.स. १८३० साली स्टर्टने दुसरी मोहिम काढली. यावेळेस त्याने जॉर्ज मेकॉलेसोबत डार्लिंग नदीला मिळणाऱ्या मुर्हे या नदीतून ६५० किलोमीटरचा प्रवास केला. मुर्हे नदीच्या मुखापाशी त्यांना एका मोठ्या जलाशयाचा शोध लागला. या जलाशयाला स्टर्टने लेक अलेक्झांड्रीना असे नाव दिले.

इ.स. १८४४-४६ दरम्यान चार्ल्स स्टर्टने ॲडिलेडहून उत्तरेकडे मोहिम काढली. यावेळी तो मिलपरीन्का भाग ओलांडून सिम्पसन वाळवंटात पोहोचला. या कामासाठी 'रॉयल जिओग्राफीकल सोसायटी'ने सुवर्णपदक देऊन त्याचा सन्मान केला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १७९५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८६९ मधील मृत्यू
भारतीय सैन्यातील अधिकारी

{| class="wikitable "  
|- 
! width="20%"| भूसेना
! width="20%"| हवाईदल
! width="20%"| नौदल
|-
|फील्ड मार्शल||मार्शल ऑफ द एर फोर्स||ॲडमिरल ऑफ द फ्लीट
|-
|जनरल  ||एर चीफ मार्शल ||ॲडमिरल  ||
|-
|लेफ्टनंट जनरल  ||एर मार्शल ||व्हाईस ॲडमिरल  ||
|-
|मेजर जनरल  ||एर व्हाईस मार्शल ||रिअर ॲडमिरल  ||
|-
|ब्रिगेडियर  ||एर कमोडर ||कमोडर  ||
|-
|कर्नल   ||ग्रुप कॅप्टन ||कॅप्टन  ||
|-
|लेफ्टनंट कर्नल  ||विंग कमांडर ||कमांडर  ||
|-
|मेजर  ||स्क्वॉड्रन लीडर ||लेफ्टनंट कमांडर  ||
|-
|कॅप्टन  ||फ्लाइट लेफ्टनंट ||लेफ्टनंट  ||
|-
|लेफ्टनंट ||फ्लाइंग ऑफिसर ||सब लेफ्टनंट || 
|-
|सेकंड लेफ्टनंट  ||पायलट ऑफिसर ||ॲक्टिंग सब लेफ्टनंट||  
|-

वर्ग:सैन्य
देवगड (निःसंदिग्धीकरण)

या विकिवर देवगड या शब्दाने सुरू होणारे खालील लेख आहेत :

* देवगड (अहमदनगर) - अहमदनगर जिल्ह्यातील एक प्रसिद्ध देवस्थान.
* देवगड -सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील एक गाव.
* देवगड विधानसभा मतदारसंघ - रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील एक मतदारसंघ.
* देवगड तालुुका - सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील  एक तालुका.
* देवगड (मध्यप्रदेश) - मध्यप्रदेशात छिंदवाडा जिल्ह्यात असलेले एक गाव. येथे बख्त बुलंद शहा याची राजधानी होती.
* देवगड नदी - सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील एक नदी.
* देवगड किल्ला - रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील एक किल्ला.
* देवगड धरण - सिंधुदुर्ग व रत्‍नागिरी जिल्ह्यांना फायदा देणारे एक धरण.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
अरनॉल्ड जोसेफ टॉयन्बी

**अरनॉल्ड जोसेफ टॉयन्बी** (१४ एप्रिल, इ.स. १८८९ - २२ ऑक्टोबर, इ.स. १९७५) हा विसाव्या शतकातील एक इतिहासतज्ञ व तत्त्वज्ञ होता. जगातील विविध संस्कृतींचा उदय, विकास आणि ऱ्हास यांचा मागोवा घेणारी 'ए स्टडी ऑफ हिस्टरी' ही बारा खंडांची ग्रंथमाला त्याने लिहिली.

## परिचय 
टॉयन्बी याचा जन्म लंडन येथे १४ एप्रिल, इ.स. १८८९ रोजी झाला. ऑक्सफर्डमधील 'हॅलियल कॉलेज' व ग्रीसमधील 'ब्रिटिश आर्किऑलॉजिकल स्कूल'मधून शिक्षण घेतल्यावर लंडन विद्यापीठात त्याने प्राध्यापक म्हणून काम केले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू
वर्ग:ब्रिटिश तत्त्वज्ञ
वर्ग:ब्रिटिश व्यक्ती
टकळी

हे हाताने सूत कातण्याचे एक छोटेसे यंत्र आहे.याद्वारे वनस्पती,प्राणी किंवा सिंथेटिकचे तंतू यांना पिळ दिल्या जाऊन त्याचा धागा बनतो.याद्वारे सूत तयार करणे ही एक आवडती हस्तकला होती.याद्वारे तयार झालेला धागा हा वस्त्र विणण्यात  वापरण्यात येत असे.टकळीला चक्राकृती फिरविल्या जाउन त्याचे टोकास तंतू अडकविल्या जात असे.या तंतूंना पिळ पडून त्याचा धागा तयार होतो.

वर्ग:हस्तकला
वर्ग:कातणे
इर्तिश नदी

**इर्तिश** (; कझाक: Ертiс / *Yertis*; चिनी: 额尔齐斯河; उय्गुर: ئېرتىش; मंगोलियन: Эрчис мөрөн; तातर: Иртеш) ही सायबेरियामधील एक प्रमुख नदी व ओब नदीची उपनदी आहे. इशिम नदी, ऑम नदी, तोबोल नदी आणि तारा नदी इर्तिशच्या प्रमुख उपनद्या आहेत.

इर्तिश चीनच्या शिंच्यांग प्रांतामधील आल्ताय पर्वतरांगेमध्ये उगम पावते. तेथून कझाकस्तान मार्गे साधारणपणे आग्नेय दिशेस वाहत जाऊन ती ओब नदीला मिळते. ओब-इर्तिशचे पाणलोट क्षेत्र आशियामधील महत्त्वाच्या क्षेत्रांपैकी एक आहे. 

ओम्स्क, तोबोल्स्क व खान्ती-मान्सीस्क ही इर्तिश नदीच्या किनाऱ्यावरील रशियामधील प्रमुख शहरे आहेत.

## बाह्य दुवे
वर्ग:रशियामधील नद्या
वर्ग:चीनमधील नद्या
वर्ग:कझाकस्तानमधील नद्या
उय्गुर भाषा

**उय्गुर** ही तुर्की भाषासमूहामधील एक भाषा प्रामुख्याने चीन देशाच्या शिंच्यांग स्वायत्त प्रदेशामधील उय्गुर लोकांमध्ये वापरली जाते. सुमारे ८० लाख भाषकसंख्या असलेल्या उय्गुरला शिंच्यांग प्रांतामध्ये राजकीय दर्जा आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:चीनमधील भाषा
वर्ग:तुर्की भाषासमूह
गोविंद पुरुषोत्तम देशपांडे

**गो.पु. देशपांडे** (पूर्ण नाव : गोविंद पुरुषोत्तम देशपांडे) (जन्म : रहिमतपूर,  २ ऑगस्ट, १९३८;  - पुणे, १६ ऑक्टोबर २०१३ )हे एक मराठी नाटककार, कवि आणि निबंधलेखक होते. 
सातारा जिल्ह्यातील रहितमतपूर हे त्यांचे गाव. त्यांना शाळेत घातल्यावर देशपांडे यांनी दीड वर्षातच पहिली ते तिसरी हा अभ्यास पुरा केला होता. रहिमतपूरहून ते १९५४मध्ये मॅट्रिक झाले, आणि पुढील शिक्षणासाठी बडोद्याला आणि नंतर दिल्लीला गेले. तेथे जवाहर नेहरू विद्यापीठातून त्यांनी चीन हा विषय घेऊन पीएच.डी.केली. हाच विषय घेऊन त्यांनी हॉंगकॉंग येथून एक पदविका मिळवली.  त्यांचा मराठी संतकवींसकट इतर कवींच्या साहित्याचा चांगला अभ्यास होता. ते दिल्ली विश्वविद्यालयातून राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक म्हणून निवृत्त झाल्यावर ते पुण्यात स्थायिक झाले होते.  ते चिनी भाषा-तज्ज्ञ होते, आणि भारत-चीन राजकीय संबंधाचे जाणकार होते.

जर्नल ऑफ आर्ट्‌स अँड आयडियाज ह्या नियतकालिकाचे ते संस्थापक संपादक होते. शिक्षण बोर्डाचे आणि 'चायना रिपोर्ट'चे ते सभासद होते. 

गो.पु. देशपांडे यांचे आजोबा आणि आई-वडील ही सर्व मंडळी भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात उतरलेली.  वडील डॉक्टर होते आणि त्यांचा रहिमतपुरात दवाखाना होता.  गो.पुंचा धाकटा भाऊ दिलीप आणि त्याच्याहून धाकटी बहीण ज्योती सुभाष.  ज्योती सुभाष आणि त्यांची कन्या अमृता सुभाष या दोघीही लेखिका आणि अभिनेत्री आहेत. गो.पु. देशपांडे यांची कन्या प्रा.डॉ. अश्विनी देशपांडे या दिल्लीत अर्थशास्त्राच्या प्राध्यापक आहेत. गोपुंच्या चिरंजीवांचे नाव सुधन्वा आहे.

गो.पु. देशपांडे यांनी इंग्रजी-मराठीत वैचारिक, रंगभूमीविषयक, राजकीय आणि साहित्यविषयक लेखन भरपूर केले. 
प्रायोगिक नाट्यलेखनाच्या प्रवाहात गो.पु. देशपांडे यांनी विचारनाट्याची धारा पहिल्यांदा निर्माण करण्याचा यत्न केला. राजकीय जाणिवा ही या लेखनामागची प्रेरणा आहे. गो.पु. देशपांडे हे अनेक राजकीय चळवळींचे साक्षीदार होते; पूर्वी काहीसे संबंधितही होते. जाणतेपणाने त्यांनी राजकीय चळवळींचा अभ्यास केला होता, त्यामुळे त्यांच्या नाटकातील विचारांना आणि आशयाला एक प्रकारची विश्वासार्हता होती. 

## मराठी नाटके आणि इतर वाङ्‌मय 
* अंधारयात्रा (नाटक)
* अस्सा नवरा सुरेख बाई (नाटक)
* इत्यादी इत्यादी कविता (कवितासंग्रह)
* उध्वस्त धर्मशाळा (नाटक)
* एक वाजून गेला आहे (नाटक)
* चर्चक निबंध (भाग १, २) (निबंधसंग्रह)
* चाणक्य विष्णूगुप्त (नाटक)
* द वर्ल्ड ऑफ आयडियाज इन मॉडर्न मराठी (इंग्रजी पुस्तक)
* मामकाः पाण्डवाश्चैव (नाटक)
* रस्ते (नाटक)
* रहिमतपुरकरांची निबंधमाला भाग १, २ -नाटकी निबंध (लेखसंग्रह)
* शेवटचा दिस (नाटक. हिंदीतसुद्धा रूपांतरित)
* सत्यशोधक (नाटक; हिंदीतसुद्धा रूपांतरित)

## पुरस्कार 
* जयवंत दळवी पुरस्कार 
* महाराष्ट्र फाउंडेशनचा जीवनगौरव पुरस्कार
* महाराष्ट्र राज्य शासनाचा अनंत काणेकर पुरस्कार
* संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९९६)
* रूपवेध प्रतिष्ठानचा तन्वीर सन्मान (मरणोत्तर, २०१३)

वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रमेशचंद्र वैशंपायन

**रमेशचंद्र वैशंपायन**  हे एक मराठी नाट्य‍अभिनेते होते.  मराठी रंगभूमी, ’भरत नाट्य संशोधन मंडळ’, वरद रंगभूमी आदी नाट्यसंस्थांच्या विविध संगीत नाटकांमधून त्यांनी भूमिका केल्या होत्या. महाराष्ट्र राज्य वीज मंडळातून ते निवृत्त झाले होते. ऑक्टोबर इ.स. २०१३मध्ये त्यांचे वयाच्या ७३व्या वर्षी निधन झाले. 

## वैशंपायन यांची भूमिका असलेली नाटके
* एकच प्याला
* तुझे आहे तुजपाशी
* भावबंधन
* मत्स्यगंधा 
* मानापमान
* ययाती आणि देवयानी
* लग्नाची बेडी
* संशयकल्लोळ
* सौभद्र

## पुरस्कार
* रमेशचंद्र वैशंपायन यांना, त्यांनी नाट्यसृष्टीला दिलेल्या लक्षणीय योगदानाबद्दल अखिल भारतीय  मराठी नाट्यपरिषदेचा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता (२०१०).

वर्ग:मराठी अभिनेते
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
सविता भावे

**सविता रामकृष्ण भावे** (जन्म : मळवली, १४ नोव्हेंबर१९३३; मृत्यू :१५ ऑक्टोबर २०१३) हे एक मराठी चरित्रलेखक होते. त्यांनी वेगवेगळ्या संस्थांच्या माध्यमातून सामाजिक कार्य केले. भावे यांनी तीसहून अधिक चरित्रे लिहिली.

मराठीतील अथश्री, उत्तररंग, प्रेरणा आणि योगक्षेम या वृद्धांसाठी असलेल्या मासिकांचे, त्रैमासिकांचे, षण्मासिकांचे, दिवाळी अंकांचे त्यांनी संपादन केले. त्यांनी ज्येष्ठ नागरिकांची संघटना बांधण्यात मदत केली. त्यांच्या आत्मचरित्राचे नाव *माणसांतला माणूस* हे आहे.

साम्यवादी चळवळीत असलेल्या भावे यांनी नंतर सांस्कृतिक, शैक्षणिक कार्य केले. पुण्यातील इंडियन लॉ सोसायटी, फर्ग्युसन कॉलेज, रास्ता पेठ एज्युकेशन सोसायटी यांच्याशी त्यांचा संबंध होता.

## कौटुंबिक माहिती
भावे यांचा जन्म लोणावळ्याजवळच्या मळवली येथे झाला होता. शालेय शिक्षण पेणमध्ये, तर बी.ए.पर्यंतचे महाविद्यालयीन शिक्षण फर्ग्युसन कॉलेजात झाले. पुण्याच्या लॉ कॉलेजातून ते एल्‌‍एल.बी झाले. त्यानंतर त्यांनी लाइफ इन्श्युरन्स कॉर्पोरेशनमध्ये नोकरी केली. विनोबा भावे हे सविता भावेंचे काका होत.

## चरित्रे
* अण्णासाहेब चिरमुले  (??)
* अण्णासाहेब शिंदे (??)
* अनिरुद्ध कुलकर्णी : व्यक्ती आणि कार्य (संपादित, सहसंपादक - अनिल किणीकर, देवयानी अभ्यंकर, डाॅ. रवींद्र घवी)
* १३ आत्मकथने -डॉ.बानू कोयाजी, डॉ.शरच्चंद्र गोखले, बी.जी. देशमुख, न्या.चंद्रशेखर धर्माधिकारी, डॉ.वसंत पटवर्धन, रोहिणी भाटे, डॉ.रघुनाथ माशेलकर, डॉ. प्र.चिं. शेजवलकर, शांता शेळके, डॉ.ह.वि. सरदेसाईं, जयंत साळगावकर, आदी (माझी प्रकाशवाट)
* आत्मचरित्र (माणसांतला माणूस)
* आबासाहेब अत्रे (शाळा एके शाळा)
* डॉ. नीलकंठ कल्याणी (२१व्या शतकाकडे - डॉ. नीळकंठ कल्याणी यांचे विचारधन) 
* लक्ष्मणराव किर्लोस्कर (कथा किर्लोस्करवाडीची)
* शंतनुराव किर्लोस्कर (कालापुढची चार पाऊले)
* दादा गुजर (दादा आभाळाएवढा)
* डॉ.शरच्चंद्र गोखले (अवघेचि अलौकिक)
* डॉ.शरच्चंद्र गोखले (मांदियाळी)
* लोकमान्य टिळक (युगकर्ता)
* लोकमान्य टिळक, शेठ वालचंद हिराचंद, प्राचार्य ना.ग. नारळकर आणि आचार्य विनोबा भावे (चतुरंग पुरुषार्थ)
* डब्ल्यू आर ऊर्फ नाना तळवलकर (जेथे जातो तेथे)
* रामभाऊ तुपे (राहिले ते आपुले)
* जे.पी. नाईक (दूरदर्शी शिक्षणयोगी)
* ना.ग. नारळकर (नाना :एक शिल्पकार). हा सविता भावे यांनी लिहिलेला पहिला ग्रंथ (नोव्हेंबर १९६७).
* कॉ. कडू पाटील (क्रांतिपंढरीचा वारकरी)
* ग.प्र. प्रधान (प्रधान मास्तर)
* श्रीकृष्ण महादेव बेहरे (निव्वळ जिद्दीतून)
* चंदन मेमन (आभाळा भिडले हात)
* व्ही.बी. राव (??)
* शेठ लालचंद (अधिनायक)
* वालचंद हिराचंद (वालचंद हिराचंद)
* वालचंद हिराचंद (वालचंद हिराचंद - जिंकिले भूमी, आकाश, जल (आत्मकथन)
* विनोबा भावे (दानयोगी विनोबा)
* हरिभाऊ साने (सन्मित्र)

## अन्य पुस्तके
* अक्षरप्रीत (आत्मकथन)
* उत्साहपर्व (’उत्तररंग’ या षण्मासिकाच्या अंकांतील निवडक लेखांचा संग्रह)

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू