open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पांढऱ्या कंठाची मनोली

**पांढऱ्या कंठाची मनोली** (इंग्लिश:White throated munia; हिंदी:चरका, चरचरा) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असतो.त्याची चोच मातट तपकिरी रंगाची,जाड  आणि निमुळती काळी शेपूट असते .त्याचा शेपटीवरील भाग पांढरा असून खालील भागाचा रंग असतो.नर-मादी दिसायला सारखे असतात.

## वितरण
 हा पक्षी भारतातील कमी पावसाचा प्रदेश व हिमालयात ६००० फुटापर्यंत.श्रीलंका आणि पाकिस्तान या देशात आढळून येतो.

## निवासस्थाने
शुष्क आणि विरळ झुडपांचा प्रदेश.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
रण गोजा

**रण गोजा** (इंग्लिश:Central Asian Desert Wheatear or Desert chat) हा एक पक्षी आहे. 

नर: या पक्ष्याचा माथा व पाठ पिवळसर व भुवई पिवळट असते.शेपटीखालील भाग सायीच्या वर्णाचा आणि इतर भाग काळसर तपकिरी असतो. कंठ व डोक्याच्या बाजूच्या भागाचा रंग काळा असतो. इतर खालील भाग पिवळट पांढरा असतो. 

मादी: ही दिसायला नरासारखी असते. मात्र अधिक राखी रंगाची असते. पंख व शेपूट फिक्का तपकिरी व कानाभोवतीचा रंग तांबूस तपकीर असतो. खालील वर्ण पांढुरका पिवळट असून छातीचा रंग गर्द असतो.

## वितरण
पाकिस्तान व भारताच्या पूर्वेला बिहार व दक्षिणेकडे उत्तर आंध्र प्रदेश व मध्य महाराष्ट्र या भागात आढळतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
काळ्या डोक्याची मनोली

**काळ्या डोक्याची मनोली** (इंग्लिश:Tricolored Munia (southern blackheaded munia)) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने लहान असतो. लाल, भुरी, काळी आणि पांढरी मुनिया. त्याची चोच लहान, जाड आणि शंक्वकार असते. त्याचे डोके, गळा, छातीचा वरील भाग, पार्श्व, जांघ आणि शेपटीचा खालील भाग वर्णने काळा असतो. पोटाचा रंग पांढरा असून, नर-मादी दिसायला सारखे.

## चित्रदालन 

File:Tricolored Munia(Black headed munia).webp|Tricolored Munia(Black headed munia)/काळ्या डोक्याची मनोली

## वितरण
काळ्या डोक्याची मनोली रायचूर,पचमढी व मुंबई या क्षेत्रात पाहायला मिळते.तसेच भारतीय द्विकल्प,दक्षिणेकडे केरळ  व श्रीलंका या देशात आढळून येते.

## निवासस्थाने
काळ्या डोक्याची मनोली झीलानीतील उंच गवतावर थव्याने राहतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
छोटा सूर्यपक्षी

लघुसूर्य पक्षी (इंग्लिश:Small Sunbird) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख 
आकाराने चिमणीपेक्षा लहान. नराचे डोके, वरचा भाग आणि छाती हिरवी,किरमिजी आणि जांभळ्या ह्या वर्णाची असते. पार्श्व निळसर जांभळा. खालचा भाग पिवळा. मादी जांभळ्या सूर्यपक्ष्याप्रमाणे दिसते. मात्र हनुवटी आणि गळा राखी पांढरा. तसेच, खालचा भाग जर्द पिवळा.
## वितरण
नाशिक जलबपूर बंगला देश यांना जोडणाऱ्या सिमारेषेपासून भारतीय द्वीपकल्प. ब्रम्हदेश व श्रीलंका. 
## निवासस्थाने 
झुडूप, विरळ जंगले आणि उजाड शेतीचा प्रदेश.     

## संदर्भ
* पक्षिकोष - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
मोठी सुगरण

**मोठी सुगरण** किंवा शेरू (इंग्लिश:Blackthroated Weaver Bird; हिंदी:सर्बो बया) हा एक आकाराने चिमणीएवढा पक्षी आहे.

नर: विणीच्या हंगामात या पक्ष्याचा माथा सोनेरी पिवळा असतो. त्याभोवती काड्यांचे कडे व शेष भाग पिवळट कडा असलेला गर्द तपकिरी असून खालील भाग पांढुरका असतो. छातीवर गर्द तपकिरी रंगाचा रुंद पट्टा असतो.

मादी: पाठीवर गर्द तपकिरी तांबूस वर्णाच्या रेघा असतात. तसेच ठळक पिवळी भुवई व कानाभोवती तपकिरी रंग असतो. मानेवर दोन्ही बाजूंना पिवळा पट्टा, हनुवटी आणि कांठावरील भागाचा रंग पिवळट असून त्यावर तपकीरी रेषा असतात. छाती पिवळट, त्यावर काळी तपकिरी झाक व इतर रंग पिवळसर असतो.

## वितरण
पाकिस्तानात वायव्य सरहद्द प्रांतापासून पूर्वेकडे पंजाब, गंगेचे पठार, बांगलादेश, आसाम व मणिपूर, सिंध, कच्छ, गुजरात तसेच मुंबई या ठिकाणी आढळतात.

## निवासस्थाने
देवनळाची बेटे व झिलाणी या ठिकाणी राहतात. 

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
मॅथ्यू हॉगार्ड

**मॅथ्यू जेम्स हॉगार्ड** (३१ डिसेंबर, इ.स. १९७६:पड्सी, लीड्स, इंग्लंड - ) हा कडून ६७ कसोटी आणि २६ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.

हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि जलद-मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मार्कस ट्रेस्कोथिक

**मार्कस एडवर्ड ट्रेस्कोथिक** (२५ डिसेंबर, इ.स. १९७५:कीनशॅम, इंग्लंड - ) हा कडून ७६ कसोटी आणि १२३ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. ट्रेस्कोथिक डाव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यमगती गोलंदाजी करतो.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अनुजा पाटील

**अनुजा पाटील** (२८ जून, इ.स. १९९२:कोल्हापूर, महाराष्ट्र, भारत - ) ही कडून २४ टीट्वेंटी आंतरराष्ट्रीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफब्रेक गोलंदाजी करते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारताच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नुझात परवीन

**नुझात मसीह परवीन** (९ मे, इ.स. १९९६:सिंगरौली, मध्य प्रदेश, भारत - ) ही कडून तीन टीट्वेंटी आंतरराष्ट्रीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

ही उजव्या हाताने फलंदाजी करते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारताच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वेल्लास्वामी वनिता

**वेल्लास्वामी रामू वनिता** (१९ जुलै, इ.स. १९९०:बंगळूर, कर्नाटक, भारत - ) ही कडून सहा एकदिवसीय आणि १६ आंतरराष्ट्रीय टीट्वेंटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

ही उजव्या हाताने फलंदाजी करते.

वर्ग:भारताच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वारकरी (निःसंदिग्धीकरण)

वारी ही महाराष्ट्रातील विविध गावांपासून सुरू होऊन पंढरपूर येथे संपणारी सामुदायिक पदयात्रा होय आणि वारी करणाऱ्या व्यक्तीस **वारकरी** म्हणतात.

* वारकरी संप्रदाय
* वारकरी शिक्षण संस्था
* सद्गुरू जोगमहाराज संस्थापित वारकरी शिक्षण संस्था
* वारकरी संप्रदाय अस्मिता संमेलन
* कीर्तन#वारकरी कीर्तन
* वारकरी संगीत संमेलन

## इतर
* वारकरी (पक्षी)

## हे सुद्धा पहा
* :वर्ग:वारकरी संत
* :वर्ग:वारकरी संप्रदाय
* :वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती
* विठ्ठल
* पंढरपूर
* कार्तिक
:* कार्तिकी एकादशी
* वारकरी भजनी मालिका
* आषाढी एकादशी
* अखंड हरिनाम सप्‍ताह
* गाथा
* एकनाथी भागवत

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
अध्ययन विकृती

## अध्ययन विकृती  
हि विकृती प्रामुख्याने लहान मुलां मध्ये दिसून येते 
हि मुले इतर मुला सारखी दिसत असली तरी त्यांच्या मध्ये शिक्षण कार्य , भाषिक कार्य ,वाचिक कार्य, व स्नायूविक कार्यात मागे पडतात 

### अध्ययन विकृती चिकित्सा  
सर्वसामान्य मुलांच्या तुलनेत ही मुले गणित ,भाषा ,लेखन,वाचन ,या गोष्टीत मागे राहतात 
तसे पहिले तर या मुलां मध्ये इतर मुलां प्रमाणेच बुद्धी ,प्रेरणा,भावना ,सांस्कृतिक, कौटुंबिक पार्श्वभूमीवर समान असतात यात क्न्तीच कमतरता दिसून येत नही 
तरीहि ही मुले शालेय प्रगती  शिक्षणात कमी दिसून येतात .
हि विकृती एक मनोविकार आहे हे सर्वसामान्यांना माहित नसल्या कारणाने मुलांनाच स्वताच्या अपयशाला जबाबदार धरले जाते 
परिणामी अश्या मुलांच्या स्व प्रतिमेवर विपरीत परिणाम होऊन त्याचं मानसिक स्वस्थ आणखी बिघडते
हि मुले मतिमंद नसतात व स्वमग्न देखील नसतात 
 
#### अध्ययन विकृती कारणे 
१प्रत्येक्षात पहिले असता चेता संस्थेत होणारा सूक्ष्म बदल 
२डोक्यास तीव्र आघात जखम होणे 
३आकडी येणे व प्रमस्तिष्क ( सेरेब्रल पाल्शी ) वर आघात होणे 
४ मेंदूच्या कार्य दोन गोलार्धातील व्यवस्थित रित्या विभागले न जाने 
५ अनुवंशिक संक्रमण 
 (वरील कारणे ही अभ्यास मानाने लावलेले टतर्क आहेत अजून ही सबळ पुष्टी मिळेल असे कारण सापडलेली नहीत)

##### अध्ययन विकृती चिकित्सा उपचार   
 एलीस ची आय एस आय प्रशिक्षण प्रारूप  सुचवले यात विषय ओळख करून घेणे , चौकट ठरवणे ,उपयोजन सांगणे ,व भर घालणे अश्या क्रमाने शिक्षकाने शिकवावे 
 अनौपचारिक व वैयक्तिक पातळीवर उपचार दिले जातात 
 
##### परिणाम 
अल्पकालिक सुधारणा होते परंतु समस्या पुन्हा उद्दभवते 
व्यक्तिगत , सामाजिक , व शैक्षणिक समस्या येतात का असे पहिले असता प्रौढव्यक्तीत पूर्वीच्या समस्या तश्याच चालू राहतात
अध्ययन विकृती असलेल्या मुलांचे नेमके काय कुठे कसे चुकते हे निश्चित लक्ष्यात आलेले नसल्याने त्याच्यावरील उपचाराला म्हणावे तेवढे यश  अजून आलेले नाही

संदर्भ ;
चिकित्सा मानसशास्त्रज्ञ डॉ भाग्यवंत मंगेश

वर्ग:आरोग्य
वर्ग:विकृतिविज्ञान
पूनम यादव (क्रिकेट खेळाडू)

**पूनम यादव** (२४ ऑगस्ट, इ.स. १९९१:आग्रा, उत्तर प्रदेश, भारत - ) ही भारतीय महिला क्रिकेट संघासाठी खेळणारी एक क्रिकेट खेळाडू आहे.यादव उजव्या हाताने फलंदाजी आणि लेगब्रेक गोलंदाजी करते.

पूनमने २०२० पर्यंत  कसोटी, १२ एकदिवसीय आणि २३ टीट्वेंटी सामने खेळले आहेत एप्रिल २०१३ मध्ये बांगलादेशविरुद्धच्या टी-२० सामन्यातून तिने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. पूनमने दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध १६ नोव्हेंबर २०१४ रोजी झालेल्या सामन्याद्वारे कसोटी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले, तर १२ एप्रिल २०१३ला बांगलादेशविरुद्ध झालेल्या सामन्याद्वारे तिने एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पाऊल टाकले. 
## पुरस्कार
* पूनमला २०१८-१९मध्ये भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ अर्थात बीसीसीआयने पूनमला सर्वोत्कृष्ट महिला क्रिकेट खेळाडूचा पुरस्कार दिला.
* २०१९मध्ये तिला तिच्या उत्कृष्ट कामगिरीसाठी भारताचे राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते अर्जुन पुरस्काराने सम्मानित करण्यात आले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारताच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:बीबीसी आयोजित संपादन कार्यशाळा २०२१अंतर्गत संपादित लेख
काळे गिधाड

**काळे गिधाड** एक मोठा शिकारी पक्षी आहे जो युरेशियातल्या बऱ्याचश्या भागात आढळतो. गडचिरोली (महाराष्ट्र) मध्ये पण हा पक्षी आढळतो, हा जगातील दोन सर्वात मोठ्या गिधाडांच्या प्रजातींपैकी एक आहे. याची महत्तम लांबी १.२ मी, पंखांची लांबी ३.१ मी आणि वजन १४ किलोग्रॅम असते. काळे गिधाड बरेच मोठे आणि रुबाबदार असल्यामुळे त्याला ‘गृध्रराज’ म्हणतात.

## ओळखण 
हा जगातील सर्वात मोठा शिकारी पक्षी आहे. फक्त हिमालयीन गिधाडाचा आकार या काळ्या गिधाडाएवढा होऊ शकतो. तरीही सर्वात मोठे काळे गिधाड सर्वात मोठ्या हिमालयीन गिधाडापेक्षा मोठे असते. मादी नरापेक्षा थोडी मोठी असते.

## प्रजनन
उत्तर-पश्चिम भारतात फेब्रुवारी किंवा एप्रिल आणि उत्तर-पूर्व भारतात जानेवारीमध्ये ते घरट्याकडे परत जातात. सप्टेंबर ते ऑक्टोबरपर्यंत त्यांचा विणीचा हंगाम असतो. घरटे बरेच मोठे व काटक्यांचे केलेले असून उंच झाडावर जमिनीपासून ९—१२ मी. उंचीवर असते. कधी कधी उंच कड्यावरील खडकांच्या कंगोऱ्यात घरटे करतात. मादी दर खेपेस पांढऱ्या रंगाचे एकच अंडे घालते.

इतर सर्व गिधाडांप्रमाणे काळे गिधाडदेखील मेलेल्या प्राण्यांच्या मांसावर उपजीविका करतात.

## संरक्षण स्थिती 
गेल्या २०० वर्षात काळ्या गिधाडांची संख्या सर्व ठिकाणी कमी होत आहे. २१व्या शतकाच्या सुरुवातीला यांची संख्या ४५००-५००० असल्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला होता.

## चित्रदालन

File:2xcinereous.vultures.jpg|
File:Black_Vulture_1.jpg|स्पेनमधील काळे गिधाड
File:Buitre_negro_(1).jpg|
File:Vautour_moine_MHNT.jpg|

## संदर्भ 
वर्ग:गिधाड
इंग्रज-नेपाळ युद्ध

'*** (किंवा **गुरखा युद्ध*') हे हे १८१४ ते १८१६ च्या दरम्यान नेपाळचे अधिराज्य व ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी यांच्यात झालेले युद्ध होते.

वर्ग:ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी सहभागी असलेली युद्धे
वर्ग:ब्रिटिश साम्राज्य
वर्ग:नेपाळचा इतिहास
ओशादि रणसिंघे

**ओशादि रणसिंघे** (१६ मार्च, इ.स. १९८६:कोलंबो, श्रीलंका - ) ही कडून १२ एकदिवसीय आणि १८ आंतरराष्ट्रीय टीट्वेंटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

रणसिंघे डाव्या हाताने फलंदाजी करते आणि उजव्या हाताने मध्यम जलदगती गोलंदाजी करते.

वर्ग:श्रीलंकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नीलगिरी फुलटोचा

नीलगिरी फुलटोचा (इंग्लिश:Nilgiri Flowerpecker) हा पक्षी लहान, साध्या रंगाचा फुलटोचा आहे.
 
वरील भागाचा रंग तपकिरी असतो व खालील भागाचा रंग पिवळट पांढरा आणि चोच काळी असते.

## वितरण
हे पक्षी भारतात महाबळेश्वरपासून पश्चिम व दक्षिण कर्नाटक, केरळ व पच्छिम तामिळनाडू तसेच पूर्वेकडे शेवरॉय डोंगरमाळा या ठिकाणी आढळतात.

## निवासस्थाने
हे पक्षी पानगळीची जंगले आणि सदाहरितपर्णी वृक्षांची वने या ठिकाणी राहतात. रायांतील झाडांवरील बांडगुळावर आढळून येतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली
 
वर्ग:पक्षी
हरिद्र

इवलेसे|हरिद्र
**हरिद्र**, पिवळा पक्षी, किवकिवा (इंग्लिश:Indian Golden Oriole) हा एक आकाराने मैनेएवढा पक्षी आहे.

पंख तसेच शेपटीवर काळा रंग असलेला सोनेरी पिवळा पक्षी आहे. डोळ्यांपासून गेलेली काळी रेषा ठळक दिसते आणि मादी मंद पोपटी रंगाची असते.

## वितरण 
आसाम सोडून पूर्ण भारतभर हे पक्षी स्थलांतर करतात. हिमालयात ५,००० फुटापर्यंत व पाकिस्तान, बांगलादेश आणि श्रीलंकामध्ये निवासी असतात.

## निवासस्थाने 
पानगळीची आणि निम-हरीतपर्णी वने, वनराया आणि उद्याने या ठिकाणी राहतात.

## संदर्भ 
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
विठ्ठल (निःसंदिग्धीकरण)

* विठ्ठल - हिंदू देवता
## स्वातंत्र्य सैनिक
* विठ्ठल लक्ष्मण कोतवाल
## साहित्यिक
* विठ्ठल सीताराम गुर्जर
* विठ्ठल दत्तात्रेय घाटे
* विठ्ठल अनंत कुलकर्णी
* विठ्ठल उमप
* विठ्ठल भिकाजी वाघ
* विठ्ठल रामजी शिंदे
* विठ्ठल बापू ठोंबरे
* विठ्ठल हरी घोटगे
* विठ्ठल वामन ताम्हणकर
* विठ्ठल कृष्ण नेरूरकर
## राजकीय
* विठ्ठल सुंदर (निजामाचा दिवाण)

## चित्रकार
* बी. विठ्ठल
* विठ्ठल महादेव तारकुंडे

* पी .विठ्ठल

## चित्रपट
* जय विठ्ठल
* विठ्ठल विठ्ठल
* विठ्ठल राव गायक

## व्यावसायिक
* विठ्ठल कामत
* विठ्ठल बाळकृष्ण गांधी
* विठ्ठल नागेश शिरोडकर  स्त्रीरोगतज्ज्ञ व शल्यक्रियाविशारद
* विठ्ठल लहाने शल्यक्रियाविशारद

## शैक्षणिक संस्था
* श्री विठ्ठल एज्युकेशन अँड रिसर्च इंस्टिट्यूट कॉलेज ऑफ इंजिनियरिंग
## धार्मिक संस्था संस्थाने
* विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर ट्रस्ट, उमळवाड

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
कृष्णपट्टी हरिद्र

**कृष्णपट्टी हरिद्र** किंवा **पीलक** (इंग्लिश: Eastern Blacknaped Oriole) हा एक हरिद्र कांचन पक्ष्याप्रमाणे दिसणारा पक्षी आहे.

हा पंख व शेपटीवर काळा रंग असलेला सोनेरी पिवळा पक्षी आहे. डोळ्यांपासून जाणारी रेषा पुढे मानेवर जाऊन मिळते.
 
## वितरण
हे पक्षी म्हैसूर,केरळ, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश, आसाम व पाकिस्तान, महाराष्ट्र या ठिकाणी आढळतात.

## निवासस्थाने
हे पक्षी विरळ रायांचा भाग या ठिकाणी राहतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
मंदिर देवकन्हई

**मंदिर देवकन्हई** किंवा फाटकी (इंग्लिश:Indian Striated, Redrumped Swallow; हिंदी:लाल दुमी अबाबील) हा एक पक्षी आहे.
 असे म्हणतात.

हा पक्षी मध्यम आकाराच्या चिमणीएवढा.वरील भागाचा रंग चकचकीत निळा-काळा.डोक्याखाली तांबूस कडे,लाल पार्श्वभाग.तो उडताना ठळक दिसतो.खालील भागाचा रंग पिवळट-पांढरा,त्यावर रेखीव गर्द, तपकिरी रेषा.नर मादी दिसायला सारखेच.

## वितरण
हा पक्षी निवासी.स्थानिक स्थलांतर करणारे.जवळजवळ सर्व भारतभर आढळून येतात.एप्रिल ते ऑगस्ट या काळात आढळतात.

## निवासस्थान
हे पक्षी माळराने विरळ पानाची जंगले,पुरातन गड,किल्ले,प्राचीन मंदिरे व मशिदी या ठिकाणी राहतात.

## संदर्भ
* पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली
 
वर्ग:पक्षी
खैरा बाड्डा

**खैरा बाड्डा** (इंग्लिश:Marbled Teal; हिंदी:फटिक जल; संस्कृत:क्षयी हंस,क्षयी हंसक; गुजराती: धोळू बतक, सफेद मघली, सफेद मुर्गाबी) हा एक पक्षी आहे.

नर व मादी दिसायला सारखे असतात त्यांच्या दोघांचाही आकार बदकापेक्षा मोठा व राखी तपकिरी वर्णाचा असून त्यावर पिवळट,करडे आणि काळसर रंगाचे ठिपके आहेत डोळ्यांपासून मानेपर्यंत तपकिरी रंगाचा पट्टा.खाली पांढुरक्या रंगावर तपकिरी रंगाचे पट्टे आहेत.
हा पक्षी काळानुसार त्याच्या राहण्याच्या ठिकाणी बदल करतो.या पक्ष्याची विस्तृती ही खूप लांबवर पसरलेली आहे तो हिवाळ्यात पाकिस्तानमध्ये तर उत्तर भारत ते दक्षिणेकडे अहमदनगर,पूर्वेकडे आसाम,पुणे तसेच मे ते जून या काळात हा पक्षी बलुचिस्तान आणि सिंधमध्ये आढळतो.झिलाणी हे त्याचे निवासस्थान आहे.   

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली  

वर्ग:पक्षी
चष्मेवाला

**चष्मेवाला** (गारडोळी किंवा गाऱ्या पाखरू) (इंग्लिश:Indian White Eye; हिंदी: बबूना, पिद्दी) हा आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असलेला पक्षी आहे.

चष्मेवाला हा साधारण १० सें.मी. आकारमान असलेला पक्षी आहे. हा लहान चौकोनी शेपटीचा हिरवट-पिवळा व गर्द पिवळ्या रंगाचा असून याच्या डोळ्यांभोवती पांढऱ्या रंगाचे ठळक वर्तुळ असते त्यावरून याचे नाव चष्मेवाला असे पडले.

## आवाज
## वितरण
चश्मेवाला वाळवंटी प्रदेश सोडून संपूर्ण भारतभर आढळतो. तसेच म्यानमार, बांगलादेश, इंडोनेशिया, पाकिस्तान या देशांतही याचे वास्तव्य आहे. 

हे पक्षी ऋतुमानानुसार स्थानिक स्थलांतर करतात. भारतात हा निवासी आणि स्थानिक स्थलांतर करणारा पक्षी आहे. याच्या रंग आणि आकारावरून किमान चार उपजाती आढळतात.

## खाद्य
हा १५-२० पक्ष्यांच्या लहान थव्यात झाडांवर राहणारा (Arboreal), उत्साही पक्षी आहे. कीटक आणि मध शोधत हा एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर जात असतो.

## निवासस्थाने
हे पक्षी बागा, राया व झाडी या ठिकाणी राहतात.

## प्रजनन काळ
साधारणपणे एप्रिल ते जुलै हा काळ या पक्ष्याचा प्रजनन काळ असून जमिनीपासून २ ते ४ मी. अंतरावर, कोळ्याच्या जाळ्याने तयार केलेले, लहान घरटे बांधतो. अंडी फिकट निळ्या रंगाची टोकाकडे गडद निळ्या टोपीची असतात. नर-मादी मिळून पिलांना खाऊ घालतात व इतर कामेही दोघे मिळून करतात.

## चित्रदालन

File:Oriental White Eye I IMG 3997.jpg|
File:Oriental White Eye- Bhopal I IMG 0744.jpg|
File:Oriental White Eye I IMG 0655.jpg|
File:Oriental white-eye scientific name Zosterops palpebrosus DSCN1787 1.jpg|

## बाह्य दुवे 
* पक्ष्यांची मराठी नावे (१) 
* Bird Names (English-Marathi)
* पक्ष्यांची मराठी नावे (२) 

वर्ग:पक्षी
गृह पंकोळी

**गृह पंकोळी** (इंग्लिश:European House Martin; हिंदी:घरचिटी, घरेलू अबाबील) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने चिमणीएवढा असतो.दुभंगलेले शेपूट असलेला कळा व पांढरा लहान पक्षी.वरच्या भागचा रंग तुकतुकीत निळा-काळा असे वरील रंग खालील भागाचा रंग पांढरा.भरपूर पिसे असलेला तसेच त्याचे पायही पांढरे 

## वितरण
भारतीय द्वीपकल्पाचा पश्चिमेकडील प्रदेश.गुजरात,सौराष्ट्र,महाराष्ट्र,मध्य प्रदेश,निलगिरी पर्वत,तसेच केरळ.लडाखयेथे जून ते जुलै या काळात आढळतात.

## निवासस्थाने
या पक्षाचे निवासस्थान दऱ्या आणि कडेकपारी असलेले डोगराळ प्रदेशात असते.

## संदर्भ
* पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली
 
वर्ग:पक्षी
भट चंडोल (पक्षी)

.
**भट चंडोल**, गायक चंडोल, भात चंडोल (शास्त्रीय नाव:Mirafra Javanica Cantillans(Blyth); इंग्लिश:Singing Bush Lark; हिंदी:अगन, अगिन, चरचरा; संस्कृत:अग्निकंठ, क्रकराट, मधुर क्षुपकृकराट; गुजराती:अगन; कन्नड: हाडुव भारद्वाज) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी मध्यम आकाराच्या लाव्याएवढा असतो व हा पक्षी पंख फडफडवीत मंद गतीने उडणारा चंडोल म्हणून ओळखला जातो.त्याच्या पंखावर तम्बुस पट॒टे असतात त्याची शेपटीची बाहेरील पिसे पंढरी असतात व हा पक्षी झुडपांत बसलेला असताना किव्हा उडताना गात असतो.

भट चंडोल हा पक्षी जास्तीत जास्त नावासी,पाकिस्तान,काश्मीर,हिमाचल प्रदेश,उत्तर प्रदेश,मध्य प्रदेश,बिहार,पश्चिम बंगाल आणि दक्षिणेकडील भारतीय द्वीपकल्प येथे आढळतो.हा पक्षी मार्च ते सप्टेंबर या काळात विशेषतः जूनच्या मध्यात तो दिसतो.

याचे राहण्याचे ठिकाण हे माळराने,भातशेतीचा प्रदेश आणि गवती कुरणे ही आहेत.

## संदर्भ
* पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
कोरेटा स्कॉट किंग

**कोरेटा स्कॉट किंग** (२७ एप्रिल, इ.स. १९२७:हैबर्गर, अलाबामा, अमेरिका - ३० जानेवारी, इ.स. २००६:रोझारितो बीच, मेक्सिको) या अमेरिकेतील नागरी हक्क चळवळीच्या नेता आणि लेखिका होत्या. या मार्टिन ल्युथर किंग यांच्या पत्नी होत. मार्टिन ल्युथर किंग यांच्या हत्येनंतर कोरेटा किंग यांनी नागरी हक्क चळवळीचे नेतेपद घेतले तसेच स्त्रीयांना समान हक्क मिळविण्यासाठीच्या चळवळीतही भाग घेतला.
ी

वर्ग:अमेरिकन समाजसुधारक
वर्ग:आफ्रिकन अमेरिकन व्यक्ती
वर्ग:अमेरिकेतील नागरी हक्क चळवळ
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
पीतकपोल रामगंगा

**पीतकपोल रामगंगा** किंवा शिरसाट (इंग्लिश:Central India Yellowcheeked Tit) हा एक चिमणीएवढा मध्यम आकाराचा पक्षी आहे.

या पक्ष्याची शेंडी व माथा काळा असतो. नराचा कंठ, छातीचा मध्य भाग आणि पोट काळे असते. मात्र मादी पिवळट असते.
 
## वितरण
हे पक्षी पूर्व गुजरात, दक्षिण राजस्थान, मध्य प्रदेश, बिहार, ओरिसा, पूर्वघाटात कृष्णा नदीपर्यंत व पश्चिम घाटात महाबळेश्वरपर्यंत आढळतात.

## निवासस्थाने
हे पक्षी वनांमध्ये राहतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
काळशीर खाटिक

**काळशीर खाटिक** (इंग्लिश:Blackheaded  Shrike) हा एक पक्षी आहे.

आकाराने बुलबुलापेक्षा मोठा. काळे डोके  काळसर पंखांवरील पांढरा पट्टा किंवा आरसा उडताना ठळक दिसत ही त्याची ओळख आहे. 
## वितरण
नेपाळ, भूतान, अरुणाचलप्रदेश आणि मणिपूर, बांगला देश, छोटा नागपूर. ईशान्य महाराष्ट्रया भागात हिवाळी पाहुणे. 
## निवासस्थाने
झुडपे असलेली माळराने, विरळ वने,झुडूपी जंगले, बागा आणि उद्याने. 

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
तपकिरी खाटिक

तपकिरी खाटिक (इंग्लिश:Brown Shrike) हा एक पक्षी आहे.

मध्यम अकराच्या बुलबुलावढा.शेपटीच्या भागासहित वरील तांबूस-पिंगट.कपाळ आणि डोळयांनजीकचा भाग पांढरा.शेपटीचा रंग तांबूस-पिंगट. तपकिरी काळ्या रंगाचे पंख. हनुवटी, गाल आणि कंठ पांढऱ्या रंगाचे. इतर भाग पिवळसर तांबूस. नर-मादी दिसायला सारखे.
## वितरण
पाकीस्तान, नेपाल तराई,भारत बंगला देश तसेच श्रीलंका, मालदीव अंदमान निकोबार बेटे या भागात हिवाळी पाहुणे. 
## निवासस्थाने
जंगलाच्या सरहद्दीचा भाग, जंगलतोड केलेला भाग, झुडपी जंगले, विरळ झुडपे आणि लहान झाडे असलेली कुरणे.
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
जांभळा सूर्य पक्षी

**जांभळा सूर्यपक्षी** (इंग्लिश:Indian Purple Sunbird) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख 
आकाराने चिमणीपेक्षा लहान. विणीच्या हंगामात नरचा वर्ण काळा. त्यावर हिरव्या आणि जांभळ्या झाक. काखेच्या भागात असणरी पिसे गर्द शेंदरी – तांबडया वर्णाची, इतर हंगामात नर मादीसारखा. मादीचा रंग वरून तपकिरी, खालून फिकट पिवळा, पंख काळे,छातीवर रुंद काळा उभा पट्टा.
## वितरण 
संपूर्ण भारतात, तसेच श्रीलंका.
## निवासस्थाने
पानगळीची विरळ जंगले बाग, माळराने आणि शेतीचा प्रदेश.
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
राखी पाठीचा खाटिक

**राखी पाठीचा खाटिक** (इंग्लिश:South Indian Greybacked Shrike) हा एक पक्षी आहे.

 आकाराने बुलबुलापेक्षा मोठा. कपाळ आणि डोळ्यांजवळू जाणारी पट्टी काळी. डोके राखी. त्याचा पाठीमागचा भाग तांबूस आणि खालील बाजू तांबूस ससाण्याप्रमाणे बाकदार चोच.नर-मादी दिसायला सरखेच असतात.हि त्याची ओळख. 
## वितरण 
मध्य प्रदेश यांच्या सीमेपासून भारतीय द्वीपकल्पी. दक्षिणेकडील श्रीलंका या ठिकाणी असतात. 
## निवासस्थाने 
विरळ पानगळीची जंगले, शेतीचा प्रदेश आणि उद्याने.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
तिबेट खाटिक

**तिबेट खाटिक**  (इंग्लिश:Eastern Tibet Greybacked Shrike) हा एक पक्षी आहे.

तिबेट खाटिक हा आकाराने बुलबुलापेक्षा मोठा. वरील भागात अरुंद कपाळ. डोळा व कानाला जोडणारी रुंद काळी पट्टी, डोके, गळा आणि मनोखालचा भाग तांबूस, तपकिरी रंगाची शेपटी, पंख काळे. खालील भाग तांबूस, पोट पिवळसर. नर- मादी बदिसायला सारखे.ही त्या पक्षाची ओळख आहे. 
## वितरण
निवासी हिमालयातील गढवाला ते भूतान आणि अरुणाचल प्रदेश. हिवाळयात उत्तर प्रदेश, बिहार, उ .बंगाल, आसाम आणि मणिपूर भागांत पथारी प्रदेशात स्थलांतर. 
जून ते जुलै या काळात वीण.     
## निवासस्थाने 
विरळ झुडपी जंगले आणि माळराने.
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
लाल पाठीचा खाटिक

]
**लाल पाठीचा खाटिक** (इंग्लिश:Lanius schach erythronotus) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने बुलबुलापेक्षा मोठा. डोके राखी. पाठीमागचा भाग तांबूस. खालील भाग तांबूस. ससाण्याप्रमाणे बाकदार चोच. नर-मादी दिसायला सारखे. 
## वितरण
भारतभर,पाकिस्तानात, बंगला देशात, श्रीलंका उन्हाळी पाहुणे.
मार्च ते जून या काळात वीण. 
## निवासस्थाने
विरळ जंगले आणि झुडपांची माळराने. 
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

[[वर्ग:पक्षी]
स्वारगेट पी.एम.पी.एम.एल. बस स्थानक

इवलेसे
**पुणे महानगर परिवहन महामंडळाचे स्वारगेट बसस्थानक** हे पुणे शहर व लगतच्या परिसरात जाण्यासाठीचे बस स्थानक आहे. हे स्थानक महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे स्वारगेट एस.टी. बसस्थानक  याच्या लगतच आहे. पुणे महानगर आणि लगतच्या परिसरात जाण्यासाठी येथुन शहर बस सेवा उपलब्ध आहे.

हे स्थानक एस.टी. बसस्थानकाच्या समोरच्या बाजुला कात्रज - स्वारगेट रस्त्यापासून आतमधे आहे. येथून सुरू होणारे मार्ग:

एस.टी. बसस्थानकाच्या समोरच्या बाजुला कात्रज - स्वारगेट रस्त्यालगत एक बस थांबा आहे. येथून सुरू होणारे मार्ग:

स्वारगेट चौकातून सारसबागेकडे जाताना एक बस थांबा आहे. येथून सुरू होणारे मार्ग:

वर्ग:पुण्यामधील वाहतूक
वर्ग:पुण्यातील बसस्थानके
वर्ग:महाराष्ट्रातील बसस्थानके
पिंगल खाटिक

इवलेसे|पिंगल खाटिक
इवलेसे|पिंगल खाटिक
**पिंगल खाटिक** (इंग्लिश:Pale Brown Shrike) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख 
 आकाराने बुलबुलापेक्षा लहान.पिवळसर तपकिरी वर्णाचा खाटिक. तांबडा पार्श्वभाग. शेपूट,कपाळ व डोळ्याजवळची तसेच कानांजवळील जागा काळी. खालील भाग तांबूस. 
## वितरण 
पाकिस्तान , वायव्य भारत,आणि मध्ये प्रदेश, गुजरात तसेच, प महाराष्ट्र या भागात हिवाळी पाहुणे.
बलुचिस्तान येथे एप्रिल ते जून या काळात वीण.
## निवासस्थाने 
पानगळीची शुष्क जंगले आणि काटेरी झुडपी वने.
## संदर्भ 
* पक्षिकोष - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
पारसिक शैल तिरचिमणी

**पारसिक शैल तिरचिमणी** (इंग्लिश:Persian Rock Pipit) हा एक खंजनासारखा दिसणारा पक्षी आहे. 

या पक्ष्याच्या वरील भागाचा वर्ण पिवळट तपकिरी असतो, डोके आणि पाठीवर फिक्कट रेषा असतात. याला पिवळट रंगाची भुवई असते आणि पंख आणि शेपटी गर्द रंगाची आणि शेपटीला पांढरी किनार असते. कंठ पांढुरका असतो आणि शरीराचा इतर भाग पिवळट असून छातीवर तपकीरी पिवळट रेषा असतात. नर-मादी दिसायला सारखे असतात.

## वितरण
ते बलुचिस्तान, वायव्य सरहद्द प्रांत ते कोहट, पश्चिम पंजाब या भागात आढळतात. तसेच मकराणचा समुद्रकिनारा व हरयाणा या भागात हिवाळ्यात आढळतात.

## निवासस्थाने
ते गवती कुरणे, झुडूपी माळराने, पडीक जमिनी आणि गवताने युक्त कालव्यांचे काठ या ठिकाणी राहतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
फुलटोचा

**फुलटोचा** (इंग्लिश:Indian Thicbilled Flowerpecker; हिंदी:मोटी चोच फुलचुही) हा एक पक्षी आहे.

## ओळखण
हा फुलटोचा आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असतो. त्याचा वरील भागाचा रंग राखाडी पार्श्व हिरवट शेपटीवर पांढरा पट्टा असतो. खालील भागाचा वर्ण पांढरा. छातीवरफिकट रंगाच्या तपकिरी रेषा असतात. नर व मादी दिसायला सारखे असतात. 

## वितरण
या पक्षाचा निवास हिमालयाच्या पायथ्यापासून पूर्वेकडे भूतान, बंगाल देश ते दक्षिणेकडे राजस्थान व गुजरात ते केरळ पर्यंत आढळून येतात. 

## निवासस्थाने
हा पक्षी पानगळीचे किंवा निमहरितपर्णी जंगले येथे निवास करतात.

## संदर्भ
* पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली
 
वर्ग:पक्षी
छोटा खाटिक (पक्षी)

**छोटा खाटिक** (इंग्लिश:Indian Baybacked Shrike) हा एक पक्षी आहे.	

## ओळख
सर्वात लहान खाटिक पक्षी. सान्यासारखी बाकदार चोच.
पांढरे व राखी डोके. चोच, डोळा आणि कपाळाला जोडणारी काळी पट्टी.तांबूस किरमिजी पाठ. खालील भाग पांढरा. काळी-पांढरी शेपटी.पांढुरका पार्श्वभाग.पंखांवर पांढरा पट्टा किंवा आरसा. नर- मादी दिसायला सारखे. 
## वितरण
निवासी. स्थानिक स्थलांतर करणारे. पाकिस्तान आणि भारत हिमालयाचा पायथा ते दक्षिणेकडे कन्याकुमारीपर्यंत व पूर्वेकडे बंगाल 
फेब्रुवारी ते सप्टेंबर या काळात वीण. 
## निवासस्थाने
पानगळीची  शुष्क झुडपी  जंगले.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
काडीवली देवकन्हई

**काडीवली देवकन्हई** (इंग्लिश:Indian Wiretailed Swallow) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख
शेपटीच्या टोकाची पिसे पाच इंचापेक्षा अधिक लांब दिसायला सामन्य देवकन्हईसारखी ; परंतु खालीलसर्व भागांचा रंग पांढरा. डोके तांबूस, शेपटी किंचित दुभंगलेली. शेपटीच्या टोकाची पिसे तारेसारखी. काळसर पंखांवरील पांढऱ्या रेषा उठून दिसतात. 
## वितरण
निवासी अंशतःस्थलांतर करणारे. भारतात जवळजवळ सर्वच. पाकिस्तान आणि उत्तर भारत, तसेच ,नेपाळ सिक्कीम व भूतानमध्ये उन्हाळी पाहुणे. 
मार्च ते सप्टेंबर या काळात वीण. 
## निवासस्थाने
पाण्याजवळ असलेली माळराने आणि शेतजमिनीचा प्रदेश.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
नेपाळी देवकन्हई

**नेपाळी देवकन्हई** (इंग्लिश:Himalayan Striated, Redrumped Swallow) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख
दिसयला पिवळसर तपकिरी. 
## वितरण
 नेपाळकडून दक्षिणेकडे केरळपर्यंत आणि श्रीलंका या भागात हिवाळी पाहुणे. हिमालयात गढवाला ते भूतान आणि अरुणाचल प्रदेशात या भागात ते मेते जुलैया काळात वीण . 
## निवासस्थाने
शेती, विरळ झुडपी जंगले आणि माळराने. 
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
शिखर देवकन्हई

**शिखर देवकन्हई** (इंग्लिश:Indian Cliff Swallow) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख 
आकाराने चिमणीपेक्षा लहान. वरील भागाचा रंग चकचकीत नीळा. कपाळ आणि डोक्याचा रंग मंद तांबूस. पार्श्वभाग पिवळट तपकिरी. खालील भागाचा रंग पिवळसर  पांढरा, छाती कंठ आणि डोक्यावर दाट काळसर रेषा. नर मादी दिसायला सारखे.
## वितरण
निवासी. अंशत :स्थलांतर करणरे. पाकीस्तान, भारतात जम्मूपासून द. काश्मीर पंजाब,आणि वायव्य भारतात उन्हाळी पाहुणे. 
मार्च ते जून या काळात वीण. 
## निवासस्थाने 
पाण्याजवळ असलेली माळराने आणि शेतीचा प्रदेश. 

## संदर्भ
* पक्षिकोष - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
करणपोपट

**करणपोपट** (इंग्लिश:Large Ceylonese Parakeet) हा एक पक्षी आहे.

आकाराने अंदाजे कबुतराएवढा शेलाट्या अंगाचा. लांब खिळ्या सारखे टोक असलेली शेपूट. गवतासारखा हिरवा रंग असलेला पोपट. जाद्गेली, आखूड, बाकदार तीक्ष्ण लाल चोच. दोन्ही खांद्यावर किरमिजी रंगाचे डाग. नराला लाल व काळा गळपट्टा असतो. मादीला मात्र तो नसतो. अशी त्याची ओळख आहे. 
## वितरण
भारतात सर्वत्र आढळतात. 
डिसेंबर ते एप्रिल या काळात वीण.
## नावास्स्थाने
जंगले व शेतीचा प्रदेश. 
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
पिवळ्यापाठीचा सूर्य पक्षी

**पिवळ्या पाठीचा सूर्यपक्षी** (इंग्लिश:Yellowbacked Sunbird) हा एक पक्षी आहे.

==ओळख == आकाराने चिमणीपेक्षा लहान. माथा काशाप्रमाने हिरवा. मान व पाठीची बाजू गर्द गुलाबी. पार्श्व पिवळे शेपटी हिरवि कंठ आणि छातीचा रंग तांबडा. त्यावर पिवळ्या रंगाचा रेषा. पोटाचा रंग पिवळट. मादीचा रंग ऑलीव्ह.खालील भागाचा रंग पिवळा. 
## वितरण
नर्मदा नदीपासून, दक्षिणेकडे उत्तर कॅनरा व निलगिरी. 
## निवासस्थाने
सदाहरितपर्णी वृक्षांची वने अथवा पानगळीची जंगले.

## संदर्भ
* पक्षिकोष - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
चन्ना पोपट

**चन्ना पोपट** (इंग्लिश:Roseringed Parakeet) हा एक पक्षी आहे.

आकाराने मैनेपेक्षा मोठा. लांब टोकदार शेपटी. चणीने लहान, पण दिसायला करण पोपटासारखा. खांद्यावर किरमिजी रंगाचा डाग नसतो. नराला लालभडक गळपट्टा मात्र मादीला तो नसतो.
## वितरण
भारतातसर्वत्र आढळतात.
जानेवारी आणि एप्रिल-मे या काळात वीण.
## निवासस्थाने
विरळ जंगले आणि शेतीचा प्रदेश.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
टोई पोपट

**टोई पोपट** (इंग्लिश:Plum-headed Parakeet) हा एक पक्षी आहे.

आकाराने मैनेएवढा.शेलाटे अंग. लांब, टोकदार शेपटी. चन्ना पोपटापेक्षा लहान.निळसर लाल डोके. खांद्यावर किरमिजी डाग. मादी नरासारखी;परतू डोके राखी रंगाचे गळ्याभोवती पिवळी पट्टी. खांद्यावर किरमिजी डाग नसतात. इतर पोपटापेक्षा टोईचा आवाज मोठा असतो.ही त्याची ओळख आहे.

## चित्रदालन 

File:Plum-headed Parakeet (Psittacula cyanocephala) in Hyderabad W IMG 4536.jpg|टोई पोपट
चित्र:Plum-headed Parakeet.jpg|टोई पोपट नर (Plum-headed Parakeet Male)
चित्र:Plum-headed Parakeet female.jpg|टोई पोपट मादी (Plum-headed Parakeet female)

## वितरण
भारतात सर्वत्र. हिमालयात शाहाजार फुट उंचीपर्यंत आढळतात. निवासी व स्थानिक स्थलांतर करणारे. 
प्रामुख्याने डिसेंबर- जानेवारी ते एप्रिल या काळात आढळतात.

## निवासस्थान
जंगलात अधिक प्रमाणात वास्तव्य करतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
निळापोपट

**निळापोपट** (इंग्लिश:Bluewinged Parakeet) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख 
मध्यम आकाराच्या मैनेएवढा. राखी डोके, पाठ आणि छाती असलेली निळसर हिरवट पोपट.डोक्याचा मागील भागावर निळ्या. हिरव्या आणि कळ्या रंगांचा कंठ.शेपटीच्या टोकाची पिसे पिवळी. 
## वितरण
ठाणे जिल्ह्यापासून दक्षिणेकडे केरळचा प. घाट, त्यास सलग्न असलेल्या कर्नाटक आणि तमिळनाडू डोंगराच्या रांगा. 
जानेवारी ते मार्चमध्ये वीण.

## निवासस्थाने
सदाहरितपर्णी आणि पानगळीची जंगले.
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली
वर्ग:पक्षी
पिचू पोपट

**पिचू पोपट** (इंग्रजी: Vernal hanging parrot/Indian Lorikeet, शास्त्रीय नाव: *Loriculus vernalis*) हा एक लहान, रंगीत पक्षी आहे. 

## ओळख 
हा पक्षी सुमारे १४ सेंमी लांबीचा असून त्याची शेपूट लहान व आखूड असते.

**नर** : पार्श्वभाग व शेपटीजवळील पिसं तांबड्या रंगाची असतात. पंखांच्या कडेवर निळसर झाक आणि हिरवी किनार असते. पाय पिवळसर आणि चोच तांबडी असते.

**मादी** : नरासारखीच दिसते, मात्र तिच्या गळ्यावर निळसर रंग नसतो.

## वितरण 
पूर्व हिमालय, सिक्कीम, आसाम येथून ते भारतातील मुंबई ते कन्याकुमारीपर्यंत, तसेच बांगलादेश आणि अंदमान बेटांमध्ये हा पक्षी आढळतो.

## निवास 
हा पक्षी पानगळीच्या आर्द्र जंगलांमध्ये, विशेषतः उंच झाडांवर राहतो.

## प्रजनन काळ 
जानेवारी ते एप्रिल या काळात वीण होते. नर व मादी दोघेही घरटी तयार करतात.

## संदर्भ 
* पक्षीकोश – मारुती चितमपल्ली  
* Vernal Hanging Parrot – English Wikipedia  
* Grimmett, Inskipp and Inskipp – *Birds of the Indian Subcontinent*  

वर्ग:पक्षी  
वर्ग:भारतातील पक्षी
समुद्र ढोकरी

**समुद्र ढोकरी** (इंग्लिश:Indian Reef Heron) हा एक पाणपक्षी आहे.

याची ओळख म्हणजे  आकाराने लहान बगळ्याएवढा;परंतु त्याच्यात दोन रंगबदळल दिसून येतात. गळयावर पांढरा डाग. विणीच्या हंगामात दोन पिसांचा तुरा.एकटा आढळून यतो.नर- मादी दिसायला सारखे. 
## वितरण
पाकिस्तानचा समुद्र किनारा, दक्षिणेकडे कन्याकुमारी, पूर्व किनाऱ्यावर दुर्मिळ.
निल्लोरच्यापूर्वेला वीण.
## निवासस्थाने
वाळवंटी प्रदेश आणि खडकाळ किनरे, खड्या, चिखलानीआणि खाजनिची जंगले. 
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१७

## मोसम आढावा
## क्रमवारी
मोसमाच्या सुरुवातील संघांची क्रमवारी खालीलप्रमाणे होती:

## मे
### आयर्लंडचा इंग्लंड दौरा
### २०१७ दक्षिण आफ्रिका चौरंगी मालिका 
### २०१७ आयर्लंड त्रिकोणी मालिका 
### २०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन
#### अंतिम क्रमवारी
### दक्षिण आफ्रिकेचा इंग्लंड दौरा 
## जून
### २०१७ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी
### अफगाणिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा 
### नामिबियाचा स्कॉटलंड दौरा 
### झिम्बाब्वेचा स्कॉटलंड दौरा
### झिम्बाब्वेचा नेदरलँड्स दौरा 
### भारताचा वेस्ट इंडीज दौरा
### २०१७ महिला क्रिकेट विश्वचषक 
### झिम्बाब्वेचा श्रीलंका दौरा
## जुलै
### युएईचा नेदरलँड्स दौरा 
### भारताचा श्रीलंका दौरा 
### २०१७ दक्षिण आफ्रिका अ संघ त्रिकोणी मालिका 
## ऑगस्ट
### नेदरलँड्सचा आयर्लंड दौरा
### वेस्ट इंडीजचा इंग्लंड दौरा 
### ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा
## सप्टेंबर
### २०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग पाच
#### अंतिम क्रमवारी
### २०१७ स्वतंत्रता चषक
### वेस्ट इंडीजचा आयर्लंड दौरा
### युएईचा नामिबीया दौरा
## संदर्भ आणि नोंदी
## बाह्यदुवे
इएसपीएन क्रिकइन्फो वर २०१७ मोसम

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट
यशोदा मेंडिस

**बटावलागे यशोदा अवंतिका मेंडिस** (१५ सप्टेंबर, इ.स. १९८६:बालापिटिया, श्रीलंका - ) ही कडून २९ एकदिवसीय आणि ३९ टीट्वेंटी आंतरराष्ट्रीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:श्रीलंकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
युकॉन नदी

इवलेसे
इवलेसे
**युकॉन नदी** उत्तर अमेरिकेच्या वायव्य भागातील मोठी नदी आहे. ब्रिटिश कोलंबियातील लेवेलिन हिमनदीत उगम पावणारी ही नदी युकॉन प्रांतातून वाहत अमेरिकेच्या अलास्का राज्यात जाते व बेरिंग समुद्रास मिळते. क्लॉन्डाइक नदी युकॉनची उपनदी आहे.

३,१९० किमी लांबीच्या या नदीचे खोरे ३,२३,८०० किमी² क्षेत्रफळाचे असून अमेरिकेच्या टेक्सास राज्याच्या विस्तारापेक्षा २५% मोठे आहे.

वर्ग:कॅनडामधील नद्या
वर्ग:अलास्कामधील नद्या
वर्ग:युकॉन
ऊ३ (बर्लिन उ-बाह्न)

**ऊ३** तथा **ऊ द्राय** किंवा **उंटरग्राउंडबाह्न द्राय** हा जर्मनीच्या बर्लिन शहरातील उ-बाह्न प्रणालीतील एक मार्ग आहे.

१२.१ किमी लांबीचा हा मार्ग नोलेन्डोर्फप्लाट्झपासून क्रुमे लांक पर्यंत धावतो.


वर्ग:बर्लिन उ-बाह्न
कंठी पंकोळी (पक्षी)

**कंठी पंकोळी** (इंग्लिश:Eastern Collared Martin) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असतो.खालील भागाचा रंग पांढरा असून ,छातीवर पिंगट पट्टा व वरील भाग पिंगट रंगाचा असतो.

## वितरण
कंठी पंकोळी आसाम आणि संलग्न राज्यात हिवाळ्यात पाहायला मिळतो. तर ऑक्टोबर ते नोव्हेंबर, तसेच मार्च आणि एप्रिल या महिन्यात तो स्थलांतर करतो.

## निवासस्थाने
दरडी असलेले ओढे आणि नद्या.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
खंड्या पंकोळी (पक्षी)

इवलेसे|खंड्या पंकोळी
**खंड्या पंकोळी** (इंग्लिश:Crag Martin) हा एक पक्षी आहे.

खंड्या पंकोळी हा दिसायला अगदी धूसर खंड्या पंकोळीसारखा दिसतो.परंतु,आकाराने मोठा असतो.वरील रंग पिवळसर असून, तर खालच्या भागाचा रंग जवळजवळ पांढरा असतो.शेपटीच्या खालील भागाचा रंग काळसर असतो नर आणि मादी दिसायला सारखेच असतात.

## वितरण 
खंड्या पंकोळी नेपाल,सिक्कीम,भूतान,आणि मध्य व पश्चिम भारत या प्रदेशात आढळून येतो.

## निवासस्थाने 
हा पक्षी कडे व किल्ल्यांचा परिसर या ठिकाणी राहत असतो.

## संदर्भ 
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
दरडी पंकोळी (पक्षी)

**दरडी पंकोळी** (इंग्लिश:Siberian Collared Martin) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असतो. खालील भागाचा रंग पांढरा असतो आणि छातीवर पिंगट पट्टा असून वरील भाग पिंगट रंगाचा असतो.

## वितरण
हा पक्षी पाकिस्तान, काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, हरयाणा, उत्तर प्रदेश, बिहार, वायव्य बंगाल आणि मध्य प्रदेश या प्रदेशात आढळून येतो.

हे पक्षी फेब्रुवारी ते एप्रिल या महिन्यात जास्त प्रमाणात दिसून येतात.

## निवासस्थाने
दरडी पंकोळी उभ्या दरडी असलेले ओढे,नद्या,आणि सरोवरे या ठिकाणी मोठ्या प्रमाणात दिसून येतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
दलदली पंकोळी (पक्षी)

**दलदली पंकोळी** (इंग्लिश:Indian Greythroated Sand Martin; हिंदी:अबली) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असतो.वरील रंग पिंगट,पिवळ असून त्याचा कंठ राखी पिंगट रंगाचा असतो.छातीवर गर्द पट्टे नसतात. नर-मादी दिसायला सारखेच असतात.

## वितरण
पाकिस्तान,उत्तर भारत,दक्षिणेकडे राजस्थान,गुजरात व महाराष्ट्र (मुंबई,नाशिक,सातारा) या ठिकाणी मोठ्या प्रमाणात आढळून येतो.

## निवासस्थाने
ओढ्यांचे काठावर हा पक्षी पाहायला मिळतो.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
कृष्णशीर्ष हरिद्र

**कृष्णशीर्ष हरिद्र** (इंग्लिश:South Indian Blackheaded Oriole)  हा पक्षी आकाराने मैनेएवढा असतो.
 
हा पक्षी चकचकीत सोनेरी पिवळ्या रंगाचा असतो. कंठ, डोके आणि छातीवर काळा रंग असतो. तसेच गुलाबी चोच व डोळे लाल असतात. नर-मादी दिसायला सारखेच असतात. मात्र मादीच्या डोक्यावर मंद काळा वर्ण असतो.
 
## वितरण
हे पक्षी सर्व भारतभर पसरलेले आहेत. हिमालयात ४,००० फुटांपर्यंत, बांगलादेश, श्रीलंका, ब्रह्मदेश या ठिकाणी आढळतात.

## निवासस्थाने
साल, निम-सदाहरितपर्णी आणि सदाहरितपर्णी तसेच पानगळीची वने या ठिकाणी राहतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
धूसर खंड्या पंकोळी (पक्षी)

**धूसर खंड्या पंकोळी** (इंग्लिश:Dusky Crag Martin) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असतो. त्याची शेपटी आखूड व चौरस असते. त्याचे पंख व उडण्याची पद्धत कन्हईसारखी असते. शेपटीची मधली व शेवटची पिसे सोडली तर बाकीच्या पिसांवर गोल पांढरे ठिपके दिसतात. नर-मादी दिसायला सारखेच असतात. त्यांचा आवाज चीट-चीट असा असतो.

## वितरण
धूसर खंड्या आसाम हे राज्य सोडले तर भारतात सर्व राज्यात पाहायला मिळतो.

## निवासस्थाने
हा साधारणतः पर्वत व पर्वतशिखरे यावर निवास करतो.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
पूर्वघाट शिलींध्री

**पूर्वघाट शिलींध्री** किंवा दारूसीतोर शिलींध्री (इंग्लिश:Sitta castanea prateri)हा आकाराने लहान असणारा पक्षी आहे.

## ओळखण
हा आकाराने चिमणीपेक्षा लहान आहे.ह्या पक्षाचा वरील भागाचा रंग तांबूस तसेच खालील भागाचा वर्ण मंद तांबूस असतो.

## वितरण
हे पक्षी जयपूरपासून पूर्वघाटात ओरिसा व आंध्र प्रदेश, गोदावरी नदी या प्रदेशांत फेब्रुवारी ते मे या काळात मोठया प्रमाणावर आढळतात. 

## निवासस्थाने
ह्या पक्षाचे निवासस्थान घनदाट जंगले,पानगळीची जंगले या ठिकाणी असते.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
ठिपक्यांचा वृक्षसर्पी (पक्षी)

**ठिपक्यांचा वृक्षसर्पी** (इंग्लिश:Indian Spotted Grey creeper) हा एक पक्षी आहे.

हा पक्षी आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असतो.विविध रंगांचे ठिपके असलेला,तसेच,बाकदार लांब चोच असलेला तपकिरी रंगाचा हा पक्षी असतो.त्यचा वरील भागाचा रंग गर्द तपकिरी असून त्यावर पांढरे ठिपके असतात.त्याची भुवई पांढरी व कानाभोवतिच्या भागाचा रंग गर्द असतो. शेपटीवर तपकिरी आणि पांढरे पट्टे असतात.त्याचा कंठ पांढरा असतो व खालील भागाचा रंग तांबूस व त्यावर गर्द तपकिरी रंगाचे ठिपके व पट्टे असतात.नर व मादी दिसायला सारखेच असतात.

## वितरण
मध्य भारतात गुरगाव(दिल्लीजवळ),गोंडा(उत्तर प्रदेश),बिहार तराई,गुजरात या देशात हा पक्षी पाहायला मिळतो.

## निवासस्थाने
पानगळीची विरळ जंगले या भागात हा पक्षी आढळून येतो.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
लाल डोक्याची रामगंगा

**लाल डोक्याची रामगंगा** (इंग्लिश:western firecapped tit; हिंदी:लाल टोपी रामगंगेरा) हा एक पक्षी आहे.

## ओळखण
लाल डोक्याची रामगंगा ही चिमणीपेक्षा लहान असते. नराची ओळख वेगळी आहे त्याच्या कपाळ व कंठाचा वरील भाग नारंगी तर कंठ व छाती पिवळी असते. वरील भागाचा वर्ण हिरवा असतो पंखावर पिवळट पट्टे पोट व शेपटीखालील भाग पांढुरका असतो. मादीचा वरील भागाचा वर्ण हिरवा, कपाळ पिवळे ,पार्श्व पिवळट, पंखावर पिवळ्या रंगाचा रुंद पट्टा. खालील भागाचा रंग पिवळट हिरवा आणि पोटाचा मध्यभाग सायीच्या रंगाचा असतो. 

## वितरण
रावळपिंडीपासून हिमालय गिलगीट,बाल्टीस्तान व लडाख, तसेच पूर्वेकडे नेपाळ या भागांत हे उन्हाळी पाहुणे असतात. एप्रिल ते जून या काळात विलीन असतात.

## निवासस्थाने
वनांत आढळून येतात.

## संदर्भ
* पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
कसाई बुलबुल

**कसाई बुलबुल**,अथवा खाजुरखाई (शास्त्रीय नाव:hypocolius ampelinus; इंग्लिश:grey hypocolius, shirike-bulbul; संस्कृत:खाजुरप्रिय; तेलुगु:किरीती–पिगली पिटा; कन्नड:कसाई-कोत्तुग) हा एक पक्षी आहे.

कसाई बुलबुल ह्या पक्षाचा नीळा राखी असा रंग आहे व त्या पक्ष्याकडे पाहिल्यावर खाटिक किंवा बुलबुल पक्षाची आठवण होते. त्याचे डोळे,कान आणि चोचीच्या वरच्या भागाला जोडणारा काळा पट्टा मानेवरून जातो व त्याच्या पंखांची पिसे काळी असून त्यांची टोके पांढरी असतात.कसाई बुलबुलची निळी राखी रंगाची लांब शेपटी आणि तिच्या मध्यावर काळी पट्टी असते. कारण मादीला डोके आणि मानेवरची काळी पट्टी नसते.

कसाई बुलबुलचे वितरण बलुचिस्तान, सिंध, कच्छ आणि भारतात आहे .

कसाई बुलबुल जून ते जुलै या काळात आढळतो .

कसाई बुलबुल हे पानगळीची विरळ, झुडपी जंगले, व निम-वाळवंटी प्रदेशात राहतात.

## संदर्भ 
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
दक्षिण शिलींध्री

**दक्षिण शिलींध्री किंवा** खाटिक (इंग्लिश:Peninsular Chestnutbellied Nuthatch; हिंदी:सिरी) हा एक आकाराने चिमणीपेक्षा लहान पक्षी आहे. 

नराचा वरील भागाचा रंग तांबूस, गळ व कंठ पांढुरका असतो. तसेच मादीच्या खालील भागाचा वर्ण तांबूस असतो.
 
## वितरण
ते निवासी असतात. फिरोजपुर, नाशिक या पूर्व सीमारेषा असलेला उत्तर व मध्य भारत, पूर्वेकडे तराई, गंगेचे खोरे ते बिहार, राजस्थान, ओरिसा, आंध्र प्रदेश या ठिकाणी आढळतात.

## निवासस्थाने
ते विरळ जंगले आणि वनराया या ठिकाणी राहतात. 

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
टिकेलची कस्तुरिका

**टिकेलची कस्तुरिका** (इंग्लिश:Tickell's thrush; हिंदी:देशी पवई) हा एक पक्षी आहे.

## ओळखण 
टिकेलची कस्तुरिका ही मध्यम आकाराच्या मैनेयेवढी  असते. नर हा राखी रंगाचा आसतो व छाती पिवळट रंगाची असते.पोट पांढरे असते व मादीचा वरील भागाचा वर्ण तपकिरी रंगाचा असतो चोच व भुवई व डोळ्याभोवतालचे कडे पिवळट असतात व कंठ पांढरा असतो. दोन्ही बाजूंना तपकिरी रेषा असतात. छातीवर पिवळसर तपकिरी रुंदी पट्टी असते. पोट व शेपटीखालील भाग पांढरा असतो. 

## वितरण
वायव्य सरहद्द प्रांतापासून हिमालयात पूर्वेकडे काश्मीर ते नेपाल ,सिक्कीम या भागात उन्हाळ्यात आढळतात तेव्हा त्यांना उन्हाळी पाहुणे म्हणतात कांग्रा ते अरुणाचल प्रदेश,द्वीपकल्पात पूर्व मध्यप्रदेश ओरिसा (मयूरभंज ),ईशान्य आंध्र (अनंतगिरी),तसेच बंगाल,बांगला देश चीतगोंगचा प्रदेश या भागात हिवाळ्यात आढळतात.
एप्रिल ते ऑगस्ट या काळात आढळतात.
## निवासस्थाने
उन्हाळ्यात पानगळीच्या विरळ जंगलातील गवती कुरणे ,वाळूंजच्या राया ,फळबागा व उद्याने इथे राहतात हिवाळ्यात ते जंगलाच्या सरहद्दी व राया इथे राहतात 

## संदर्भ
* पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
रात ढोकरी

'***, रात्रिंचर बगळा, रात बगळा, राजकोक्कू किंवा **अंधारी ढोकरी*' (इंग्लिश:Night Heron) हा एक पक्षी आहे.

याची ओळख म्हणजे हा आकाराने साधारणतः ढोकरी एवढा असतो. हा कुबडी ढोकरीचा भाऊबंद आहे. याची चोच मजबूत असते. याच्या शरीराचा वरील रंग राखी करडा असतो व पाठ तुकतुकीत काळी असते. शरीराचा खालचा भाग पांढरा असतो तसेच शेंडीच्या टोकाची काही पिसे पांढरी असतात. याचे पंख पिवळसर असून, पंखांवर उदी कड्या असतात. नर मादी दिसायला सारखेच असतात. संध्याकाळ होताच हे पक्षी आकाशातून क्वा... असा आवाज करीत उडतात.

## वितरण
श्रीलंका, अंदमान आणि निकोबार बेटावर आढळतात. उन्हाळ्यात काश्मीर आणि नेपाळात एकोणीसशे मीटर उंचीपर्यंत आढळतात. भारतात जून ते जुलै या काळात यांची वीण होते.

## निवासस्थाने
झिलानी आणि खाजणीची जंगले तसेच खाड्या.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
पांढऱ्या भुवईची भू कस्तुरिका

इवलेसे|पांढऱ्या भुवईची भू-कस्तुरिका
**पांढऱ्या भुवईची भू कस्तुरिका** (इंग्लिश:whitebrowed ground thrush) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख 
हा पक्षी मध्यम आकाराच्या मैनेएवढा असतो.नर हा पांढरी भुवई असलेला काळसर पक्षी आहे.ह्या पक्षाचा मध्य भागाचा रंग राखीव किंवा पांढरा असतो.नरापेक्षा मादीचा रंग वेगळा असतो.पिवळट भुवई.पंखाखाली रुंद पांढऱ्या पट्ट्या असतात.

## वितरण 
हे पक्षी मणिपूर येथे दाट झाडी असलेल्या डोंगराच्या रांगा येथे असतात तसेच सैबेरियातील येनिसे ते अमुरलॅंंड येथे मोठ्या प्रमाणावर आढळून येतात.

## निवासस्थाने 
हे पक्षी सदाहरितपर्णी वृक्षाची जंगले येथे निवास करतात.

## संदर्भ 
* पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
नील कस्तुरिका

**नील कस्तुरिका** किंवा गोलफा (इंग्लिश:Indian Blue Rock Thrush;हिंदी:कश्मिरी कस्तूरी, श्यामा) हा एक आकाराने बुलबुलापेक्षा मोठा पक्षी आहे.
 
नराचा रंग निळा व मादीचा वरील रंग राखी-पिंगट असतो. खालील भाग पंढूरका. त्यावर गर्द तपकिरी रंगाच्या रेषा व पंखांवर पिवळट रेषा असतात.

## वितरण
ते भारत, बांगला देश, पाकिस्तान, श्रीलंका व ब्रह्मदेश या ठिकाणी राहतात.

## निवासस्थाने
ते पाषाणयुक्त क्षेत्र, सागर किनाऱ्यावरील खडक, खाणी, विटांच्या भट्ट्या तसेच पुरातन गड व इमारती या ठिकाणी राहतात. 

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
नारिंगी भू कस्तुरीका

**नारिंगी भू कस्तुरीका** (इंग्लिश:Orangeheaded Ground Thrush) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख
आकाराने मैनेपेक्षा लहान. नर डोके वरील भाग रंग नारिंगीतांबूस. खालील भागाचा रंग निळा राखी. 
मादी दिसायला नारीसारखी; मात्र वरील भागाचा रंग तपकिरी. 
## वितरण
ईशान्य भारत व बांगलादेश. हरयाणा पूर्व राजस्थान, उत्तर प्रदेश ,मध्यप्रदेश. बिहार पूर्व घाट, तमिळनाडू व श्रीलंका या भागात हिवाळी पाहुणे.
मे ते जून या काळात वीण.

## निवासस्थाने
सदाहरितपर्णी वने व दुय्यम प्रतीची जंगले. 
## संदर्भ
* पक्षिकोष - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
पांढऱ्या गळ्याची भू कस्तुरिका

इवलेसे|पांढऱ्या गळ्याची भू कास्तुरिका
**पांढऱ्या गळ्याची भू कस्तुरिका**, लंगली, हरदुली किंवा पानपतारा गुळफा (इंग्लिश:whitethroted ground thrush) हा एक पक्षी आहे.

## ओळखण 
पांढऱ्या गळ्याची भू कास्तुरिका हा पक्षी आकाराने मैनेपेक्षा लहान, गळा व कानाभोवतालचा रंग पांढुरका असतो त्यावर गर्द तपकिरी रंगाच्या दोन पट्ट्या, खांद्यावर पांढरा पट्टा पंखाची किनार पांढुरखी असते. डोक्याचा काळा पांढरा रंग छान उठून दिसतो.

## वितरण 
निवासी, स्थानिक स्तलांतर करणारे, गुजरात, मध्यप्रदेश, बिहार, महाराष्ट्र तामिळनाडू, कर्नाटक व केरळ येथे विलीन असतात .

## निवासस्थाने 
वने, दर्या , व नाल्याकाठची झाडे ,जंगले, कॉफीच्या लागवडीचा प्रदेश आणि बांबूमिश्रीत वने येथे आढळून येतात.

## संदर्भ 
* पक्षिकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
ब्रह्मदेशी कबरा झुडपी गोजा

**ब्रम्हदेशी कबरा झुडपी गोजा** (इंग्लिश:Burmese Pied Bush Chat) हा एक पक्षी आहे.

## ओळख
आकाराने चिमनिपेक्षा लहान. पार्श्व अणि पोटावर पांढरे पट्टे असलेला काळाभोर गोजा. पिवळट तांबुस पार्श्व असलेली काळाभोर गोजा. पिवळट तांबुस पार्श्व असलेली मादी पिवळट तांबुस पार्श्व असलेली मादी पिवळट तपकिरी वर्णाचा. 

## वितरण
गुजरातपासून दक्षिणेकडे कर्नाटक व तामिळनाडू ते कावेरी नदी, पूर्वेकडे मध्य प्रदेश, दक्षिण बिहार, बंगाल, आसाम,मेघालय, मणिपूर,मिझोरामव बंगला देश.
मार्च ते ओगस्ट या काळात वीण.

## निवासस्थाने
माळराने, झुडपी जंगले,शेती आणि कुंपणे.
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली

वर्ग:पक्षी
शाही बुलबुल

**शाही बुलबुल** (इंग्लिश:Peninsular Indian Paradise) हा असे म्हणतात. एक पक्षी आहे.

## ओळख
मध्यमआकाराच्या बुलबुलाएवढा. चोच व डोळयाभोवतालचे कडे निळे नराचा रंग चंदेरी पांढरा. शेपटीची पिसे लांब फितीसारखी. मादी आणि नर वरून तांबूस रंगाचे. खालून राखट पांढऱ्या वर्णाचे. तरून नराच्या शेपटीत लांब तांबूस रंगांची पिसे असतात.मादीच्या शेपटीला लांबपिसे नसल्याने ती बुलबुलासारखी दिसते.
## वितरण
पश्चिम राजस्थान, मध्य प्रदेश यांच्या सिमारेशेतून भारतीय द्वीपकल्पात. तसेच श्रीलंकेत हिवाळी पाहुणे. 
## निवासस्थाने
पानगळीची व सदाहरितपर्णी वने, उद्याने आणि राया.
## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
तांबडा भट चंडोल (पक्षी)

**तांबडा भट चंडोल** (शास्त्रीय नाव:mirafra erythroptera; इंग्लिश:Redwinged Bush Lark/Indian Bush Lark; हिंदी:अगिया,झिरझिरा,जंगली अगिया) हा एक पक्षी आहे.

## ओळखण
हा पक्षी आकाराने चिमणी एवढा हा पक्षी उडताना त्याच्या पंखावर दिसणाऱ्या तांबूस डागांवरून तांबडा भट चंडोल इतर चंडोलातून वेगळा ओळखला जातो.या पक्ष्याचे नर व मादी असे दोन प्रकार पडतात नर व मादी दिसायला सारखे असल्याने त्या दोघांला ओळखणे कठीणच जाते.हा पक्षी हवेत उडताना सि-सि-सि-सि न त्या पाठोपाठ लगेच व्हिसी-व्हिसी-व्हिसी असा आवाज करतो.

## वितरण
अतीपावसाचा प्रदेश सोडून हे पक्षी सर्वत्र आढळून येतात.हे पक्षी जास्तीत-जास्त मार्च ते ऑक्टोबर या काळात दिसतात.

## निवासस्थाने
हे पक्षी झुडपी जंगले व रानामध्ये राहतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
तांबड्या डोक्याचा वटवट्या

**तांबडया डोक्याचा वटवटया** (इंग्लिश:Redheaded Fantail Warbler) हा एक छोटा पक्षी आहे.

## ओळख
पिंगट वर्णाचा लहान पक्षी. माथा तांबडा, तपकिरी रेघा असलेल्या मादीचा डोक्यावरचा रंग तांबूस.  खालील भाग पिवळट. गोलाकार शेपटी. ती पंख्यांसारखी सतत हलवीत असतो. 
## वितरण
केरळ ते पलनी, आणि सलग्न डोंगराच्या रांगा अहमदनगर , तसेच बालाघाट आणि सागर. 
नोव्हेंबर ते डिसेंबर या काळात वीण.

## निवासस्थाने
उंच करवी व नेचे. 

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी
काश्मिरी गोजा

**काश्मिरी गोजा** किंवा **काश्मिरी गप्पीदास** (इंग्लिश:Isabelline Chat) हा एक पक्षी आहे. 

याची भुवई व डोळ्यांचे कडे पिवळे असलेला राखी तपकिरी वर्णाचा असतो. शेपटीवरील भाग व पार्श्वाचा भाग पांढरा व शेष शेपटीचा रंग काळसर तपकिरी व डोके पिवळट असते. खालील भागाचा रंग सायीसारखा. छाती आणि दोन्ही अंगाचा रंग गर्द असतो. नर-मादी दिसायला सारखे असतात. 

## वितरण
ते पाकिस्तान व वायव्य भारतात हिवाळ्यात आढळतात. वाराणशी, सेहोरे, अहमदनगर व पुणे या भागांत भटकलेली आढळून येतात. नेपाळ, मालदीव आणि श्रीलंका या भागांत स्थलांतर करताना आढळून आले. 

## निवासस्थाने
ते वाळवंटी प्रदेश आणि झुडपे असलेली माळराने या ठिकाणी राहतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली
 
वर्ग:पक्षी
साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे पुरस्कार

**साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे पुरस्कार** हा महाराष्ट्र राज्यातील मातंग समाजातील कलावंत, साहित्यिक व समाजसेवक यांना पुरस्कार देण्यात येतो. ही योजना दि. १९ जुलै १९९७ पासून कार्यान्वित आहे.

## निकष व अटी
महाराष्ट्र शासनाने हा पुरस्कार प्रदान करण्यासाठी खालील निकष व अटी ठरवलेल्या आहेत.

;व्यक्तींसाठीचे निकष
* सामाजिक क्षेत्रातील कार्याचा १० वर्षाचा अनुभव. 
* पुरस्कार फक्त मातंग समाजातील व्यक्तीकरिता असेल.

;संस्था
* मांतग समाजाच्या कल्याणासाठी १० वर्षाहून अधिक काळ मौलिक कार्य केलेले असावे.

## शिफारश पद्धती
या पुरस्कारासाठी शिफारश पद्धती खालीलप्रमाणे आहे.
* व्यक्तीचे संपूर्ण जीवन चरित्र
* विना दुराचार प्रमाणपत्र
* गैरवर्तनाबाबत खटला किंवा शिक्षा झाली नसल्याचे प्रमाणपत्र
* सार्वजनिक संपत्तीचा अपहार केला नसल्याचे प्रमाणपत्र
* संस्था व व्यक्ती यांनी केलेल्या विशेष कार्याचा तपशिल

## लाभाचे स्वरूप 
२५ व्यक्ती व ६ संस्था यांना पुरस्कार प्रदान करण्यात येतो. संस्थांना प्रत्येकी ५०,००० रुपये, शाल व श्रीफळ तर प्रत्येक व्यक्तीस २५,००० रुपये, शाल व श्रीफळ, स्मृतीचिन्ह व प्रमाणपत्र, खण व सपन्तिक गौरव. एक वर्षासाठी महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळ बस मार्फत एस टी बस प्रवास सवलत.

## हे ही पहा 	
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर समाज भूषण पुरस्कार
*संत रविदास पुरस्कार
*कर्मवीर पद्मश्री दादासाहेब गायकवाड पुरस्कार
*शाहू, फुले, आंबेडकर पुरस्कार
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सामाजिक न्याय प्राविण्य पुरस्कार
*व्यसनमुक्ती पुरस्कार
*महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार
## बाह्य दुवे	
## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्र सरकारचे पुरस्कार
वर्ग:अण्णा भाऊ साठे
वर्ग:भारतीय पुरस्कार
वर्ग:सामाजिक पुरस्कार
तांबडी शैल तिरचिमणी

**तांबडी शैल तिरचिमणी** (इंग्लिश:Rufous Rock Pipit) हा आकाराने बुलबुलएवढा पक्षी आहे.

या पक्ष्याचा वरील भागाचा रंग तपकिरी असतो. डोके व पाठीवर फिक्कट रेषा, पिवळट वर्णाची भुवई असते तर पंख व शेपटीचा वर्ण गर्द असतो. शेपटीची किनार पांढुरकी, खालील भाग आणि गळा पांढुरका असतो. उरलेला भाग गुलाबी असतो. पिवळट छातीवर तपकिरी रंगाच्या फिक्कट रेषा असतात.
 
## वितरण
ते पश्चिम घाटात पुण्याजवळ, जालना, नैऋत्य कर्नाटक,तामिळनाडू या ठिकाणी आढळतात.

## निवासस्थाने
ते कातळ, खडकाळ व ओसाड शेतीचा प्रदेश तसेच गवती डोंगराळ प्रदेश या ठिकाणी राहतात.

## संदर्भ
* पक्षीकोश - मारुती चितमपल्ली 

वर्ग:पक्षी