दक्ष यज्ञ

इवलेसे| सती दक्षाचा सामना करते.
हिंदू पौराणिक कथांमध्ये, **दक्ष-यज्ञ** किंवा **दक्ष-यग**    परिणामी, दक्षाला शिव आपल्या मुलीचा साथीदार असल्याबद्दल तिटकारा होता. तथापि, दक्षाच्या विपरीत, सतीचे शिवावर प्रेम होते कारण तिला शिव हा सर्वोच्च देव आहे असा साक्षात्कार झाला होता.  ब्रह्मा हा दक्षाचा पिता आणि शिव हा दक्षाचा जावई असल्याने दक्षापेक्षा श्रेष्ठ मानले जात होते. दक्षाने शिवाच्या या वागणुकीचा  गैरसमज केला आणि शिवाची ही वागणूक हा त्याचा अपमान आहे असे त्याला वाटले. दक्षाने अपमानाचा त्याच पद्धतीने बदला घेण्याची शपथ घेतली. 

## समारंभ 
ब्रह्मदेवाच्या यज्ञानंतर दक्षाचा शिवाबद्दलचा राग वाढला. शिवाचा अपमान करण्याच्या मुख्य हेतूने, दक्षाने ब्रह्माप्रमाणेच एक महान यज्ञाचा आरंभ केला . भागवत पुराणात त्याचे नाव बृहस्पतिस्तव असे आहे. या यज्ञाचे अध्यक्षस्थान भृगु ऋषी करणार होते. त्याने सर्व देव, प्रजापती आणि राजे यांना यज्ञाला उपस्थित राहण्याचे आमंत्रण दिले आणि जाणूनबुजून शिव आणि सती यांना आमंत्रित करणे टाळले. 

तिने दक्षाला तिच्यावर आणि शिवावर इतके क्रूरपणे वागल्याबद्दल शाप दिला आणि त्याला आठवण करून दिली की त्याच्या गर्विष्ठ वागण्याने त्याची बुद्धी भ्रष्ट झाली आहे . तिने त्याला शाप दिला आणि इशारा दिला की शिवाचा क्रोध त्याचा आणि त्याच्या साम्राज्याचा नाश करेल. पुढील अपमान सहन न झाल्याने सतीने यज्ञात उडी घेऊन आत्महत्या केली. कथेच्या इतर आवृत्त्यांमध्ये सतीचा संदर्भ आहे, तिच्या क्रोधावरील सर्व नियंत्रण गमावून ती आदिशक्ती / दुर्गेचे रूप धारण करते आणि दक्षाला विनाश होण्याचा शाप देते. ती स्वतःची उर्जा वापरून तिचे शरीर दहन करते आणि सर्वलोकात परतते .  

या घटनेनंतर नंदी आणि सोबत असलेले भूतगण यज्ञस्थळ सोडून गेले. प्रत्युत्तर म्हणून  नंदीने सहभागींना शाप दिला आणि भृगुने भूतगणांना शाप दिला.

### शिवाने केलेल्या यज्ञाचा नाश 
इवलेसे| वीरभद्र आणि दक्ष
पत्नीच्या मृत्यूची बातमी ऐकून शिवाला खूप दुःख झाले. दक्षाने आपल्याविरुद्ध विश्वासघात कसा केला हे त्याला समजल्यावर त्याच्या  दुःखाचे  भयंकर क्रोधात रूपांतर झाले  ; पण त्याच्या जागी त्याची निष्पाप पत्नीच फसली. शिवाला दक्षाच्या सतीबद्दलच्या कठोर वर्तनाबद्दल कळले. शिवाचा राग इतका तीव्र झाला की त्याने डोक्यावरील केसांच्या जटा उपटून जमिनीवर आपटल्या आणि पायाने त्याचे दोन तुकडे केले. सशस्त्र आणि भयंकर, वीरभद्र आणि भद्रकाली (रुद्रकाली) 

नंतरची कथा ही *देवी भागवत पुराण*, *कालिका पुराण* आणि विविध प्रदेशातील लोककथांमध्ये शाक्त पुराणांमध्ये उल्लेख केलेल्या दक्ष यज्ञाच्या कथेचा उपसंहार आहे. शिव खूप व्यथित होता आणि आपल्या प्रिय पत्नीपासून वेगळे होऊ शकला नाही. सतीचे प्रेत घेऊन तो विश्वभर फिरला. शिवाचे दुःख कमी करण्यासाठी विष्णूने वैष्णव पुराणानुसार सतीचे प्रेत कापले; ज्यांचे भाग शिव भटकत होते त्या ठिकाणी पडले. शैव आवृत्ती म्हणते की शिव सतीचे प्रेत विविध ठिकाणी घेऊन जात असताना तिचे शरीर स्वतःच विघटित झाले आणि त्याचे भाग पडले. शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचे स्मरण करणारी ही ठिकाणे शक्तीपीठे म्हणून ओळखली जाऊ लागली. संस्कृतच्या ५१ अक्षरांचे प्रतिनिधित्व करणारी ५१ शक्तीपीठे आहेत.  

शिव युगानुयुगे एकांतात गेला आणि सतीचा , राजा हिमवानाची कन्या पार्वती म्हणून पुनर्जन्म होईपर्यंत सर्वत्र भटकत राहिला. सतीप्रमाणे, पार्वतीने कठोर तपस्या केली आणि तिचे सर्व शाही विशेषाधिकार सोडले आणि जंगलात गेली. शिवाने वेश बदलून तिच्या प्रेमाची आणि भक्तीची परीक्षा घेतली. शेवटी त्याला कळले की पार्वती स्वतः सती आहे. शिवाने नंतर पार्वतीशी लग्न केले.  तथापि ५२ , आणि १०८  देखील अस्तित्वात असल्याचे मानले जाते. शक्तीपीठे ही हिंदू धर्मातील शाक्त ( शक्तिवाद ) पंथाची पूज्य मंदिरे आहेत. असे म्हणतात की सतीदेवीच्या प्रेताचा भाग या ठिकाणी पडला होता आणि ती मंदिरे बहुतेक आता शरीराच्या भागाच्या नावाशी संबंधित आहेत. ५१ शक्तीपीठांपैकी १८  महाशक्तीपीठे असल्याचे सांगितले जाते. ते आहेत: शारदा पीठम ( सरस्वती देवी ), वाराणसी पीठम (विशालक्षी देवी), गया पीठम (सर्वमंगला देवी), ज्वालामुखी पीठम (वैष्णवी देवी), प्रयागा पीठम (माधेश्वरी देवी), कामरूप पीठम ( कामाख्यादेवी ), द्राक्षंम देवी),  ओद्यान पीठ (गिरीजा विराजा देवी), पुष्करिणी पीठम (पुरुहुतिका देवी), उज्जयिनी पीठम (महाकाली देवी), एकवीरा पीठम (रेणुका देवी),  श्री पीठम ( महालक्ष्मी देवी ),  श्रीशैला पीठम (बी. देवी), योगिनी पीठम (योगांबा (जोगुलंब) देवी),  क्रौंजा पीठम (चामुंडेश्वरी देवी), प्रद्युम्न पीठम (श्रींकला देवी),  कांची कामाकोडी पीठम ( कामाक्षी देवी ), आणि लंका पीठम (शंकरी देवी). 

## स्मारक 
इवलेसे| सतीचे प्रेत घेऊन जाणारे शिवाचे दक्षिणेश्वर महादेव मंदिर (उजवीकडे).
कोट्टियूर, केरळ सारख्या विविध साइट्स; बिहारमधील छपराचे आमी मंदिर, उत्तराखंडमधील कंखलचे दक्षेश्वर महादेव मंदिर आणि आंध्र प्रदेशातील द्राक्षराम हे दक्षयज्ञ आणि सतीच्या आत्मदहनाचे स्थान असल्याचा दावा करतात.

कोट्टियूर वैशाखा महोत्सवम, २७ -दिवसीय यज्ञ सोहळा, दरवर्षी दक्ष यागाच्या स्मरणार्थ कोट्टियूरच्या शांत डोंगराळ जंगलात आयोजित केला जातो. श्री शंकराचार्यांनी पूजा आणि विधींचे वर्गीकरण केले होते. 

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदू पौराणिक कथा
वर्ग:Pages with unreviewed translations