पंकज उधास

**पंकज उधास** (१७ मे, १९५१ - २६ फेब्रुवारी, २०२४) हे एक गझल, हिंदी चित्रपट गीते आणि भारतीय पॉप गीत गाणारे गायक होते. उधास यांनी १९८० मध्ये *आहट* नावाच्या गझल अल्बम द्वारे आपल्या गायनाच्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. १९८१ मध्ये *मुकरार*, १९८२ मध्ये *तरन्नम*, १९८३ मध्ये *मेहफिल*, १९८४ मध्ये *रॉयल अल्बर्ट हॉलमध्ये पंकज उधास लाइव्ह*, १९८४ मध्ये *नयाब* आणि १९८८ मध्ये *फ्री* असे अनेक हिट गाणे रेकॉर्ड केले. १९८६ मध्ये महेश भट्ट, यांनी *नाम*    चित्रपटात "चिठ्ठी आयी है" या गाण्यासाठी त्यांची निवड केली आणि हे गाणे प्रचंड गाजले देखील. त्यानंतर त्यांनी हिंदी चित्रपटांसाठी त्यांनी पार्श्वगायन सुरू केले. भारताबाहेर  देखील अल्बम आणि लाइव्ह कॉन्सर्टमुळे त्यांना चांगली प्रसिद्धी मिळाली. २००६ मध्ये, पंकज उधास यांना पद्मश्री हा भारतातील चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. त्यांचे भाऊ निर्मल उधास आणि मनहर उधास हे देखील गायक आहेत.
इवलेसे|राष्ट्रपती, डॉ. एपीजे अब्दुल कलाम, २९ मार्च २००६ रोजी नवी दिल्ली येथे पंकज उधास यांना पद्मश्री प्रदान करताना

पंकज उधास यांचा जन्म गुजरातमधील जेतपूरच्या नवगढ गावात झाला. ते तीन भावंडांपैकी सर्वात धाकटे होते. त्यांच्या वडिलांचे नाव केशुभाई तर आईचे जितुबेन उधास होते. त्यांचा मोठा भाऊ मनहर उधास यांनी देखील बॉलीवूड चित्रपटांमध्ये पार्श्वगायक म्हणून काम केले आहे. त्यांचे दुसरे भाऊ निर्मल उधास हे देखील एक प्रसिद्ध गझल गायक आहेत.

उधास यांचे शिक्षण भावनगर मधील सर बीपीटीआय विद्यालातून पूर्ण झाले होते. कालांतराने त्यांचे कुटुंब मुंबईत आले आणि पंकजने सेंट झेवियर्स महाविद्यालयात शिक्षण घेतले.

उधास कुटुंब राजकोटजवळील नवगढ नावाच्या गावचे पारंपारिक जमीनदार होते. त्यांचे आजोबा गावातील पहिले पदवीधर होते आणि पुढे ते भावनगर राज्याचे दिवाण (महसूल मंत्री) बनले. त्यांचे वडील, केशुभाई उधास हे सरकारी नोकर होते आणि ते प्रसिद्ध वीणा वादक अब्दुल करीम खाँ यांच्या कडून दिलरुबा वाद्य वाजवायला शिकवले होते.  उधास लहान असताना त्याचे वडील दिलरुबा हे तंतुवाद्य वाजवत असत. त्यांची आणि त्यांच्या भावांची संगीतातील आवड पाहून त्यांच्या वडिलांनी त्यांना राजकोट येथील संगीत अकादमीमध्ये दाखल केले. उधास यांनी सुरुवातीला तबला शिकायचे ठरवले होते पण नंतर त्यांनी गुलाम कादिर खान साहब यांच्याकडून हिंदुस्थानी गायन शास्त्रीय संगीत शिकण्यास सुरुवात केली. त्यानंतर उधास ग्वाल्हेर घराण्याचे गायक नवरंग नागपूरकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रशिक्षण घेण्यासाठी मुंबईला स्थलांतरित झाले.

## मृत्यू 
२६ फेब्रुवारी २०२४ रोजी सकाळी ११ च्या सुमारास त्यांचे दीर्घ आजाराने निधन झाले. त्यांच्या मुलीने मुंबईतील ब्रीच कँडी हॉस्पिटलमध्ये स्वादुपिंडाच्या कर्करोगामुळे त्यांचे निधन झाल्याची बातमी इंस्टाग्राम द्वारे दिली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि हिंदी चित्रपट सृष्टीतील अनेक कलाकारांनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली.

## पुरस्कार 
* २००६ - पंकज उधास यांना त्यांच्या गझल गायनाच्या कलेतील योगदानाबद्दल त्यांच्या गझल गायनाची २५ वर्षे पूर्ण झाल्याच्या निमित्ताने त्यांच्या माध्यमातून कर्करोगग्रस्त आणि थॅलेसेमिक मुलांसाठी त्यांनी दिलेले मोठे योगदान म्हणून त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
* २००६ - "हसरत" साठी "२००५ चा सर्वोत्कृष्ट गझल अल्बम" म्हणून कोलकाता येथे प्रतिष्ठित "कलाकार" पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
* २००४ - प्रतिष्ठित ठिकाणी कामगिरीची २० वर्षे पूर्ण केल्याबद्दल लंडनच्या वेम्बली कॉन्फरन्स सेंटरमध्ये विशेष सत्कार.
* २००३ - 'इन सर्च ऑफ मीर' या यशस्वी अल्बमसाठी एमटीव्ही इमिज अवॉर्ड.
* २००३ - जगभरात गझल लोकप्रिय केल्याबद्दल बॉलीवूड म्युझिक अवॉर्ड, न्यू यॉर्क येथे विशेष अचिव्हमेंट अवॉर्ड.
* २००३ - दादाभाई नौरोजी इंटरनॅशनल सोसायटी द्वारे गझल आणि संगीत उद्योगातील योगदानासाठी दादाभाई नौरोजी मिलेनियम पुरस्कार प्रदान.
* २००२ - मुंबई येथे सहयोग फाऊंडेशन तर्फे संगीत क्षेत्रातील उत्कृष्टतेसाठी पुरस्कार.
* २००२ - इंडो-अमेरिकन चेंबर ऑफ कॉमर्स द्वारे सन्मानित.
* २००१ - रोटरी क्लब ऑफ मुंबई डाउनटाऊनने सादर केलेला गझल गायक म्हणून उत्कृष्ट कामगिरीसाठी व्यावसायिक ओळख पुरस्कार.
* १९९९ - भारतीय विद्या भवन, भारतीय संगीत, विशेषतः भारत आणि परदेशात गझलांच्या जाहिरातीसाठी विलक्षण सेवांसाठी यूएसए पुरस्कार. न्यू यॉर्क येथे आयोजित गझल महोत्सवात सादर केले.
* १९९८ - जर्सी सिटीच्या महापौरांच्या हस्ते 'इंडियन आर्ट्स अवॉर्ड्स गाला' पुरस्कार.
* १९९८ - अटलांटिक सिटी येथील अमेरिकन अकादमी ऑफ आर्टिस्ट तर्फे उत्कृष्ट कलात्मक कामगिरी पुरस्कार.
* १९९६ - उत्कृष्ट सेवा, उपलब्धी आणि संगीतातील योगदानासाठी इंदिरा गांधी प्रियदर्शनी पुरस्कार.
* १९९४ - लबबॉक टेक्सास, यूएसएचे मानद नागरिकत्व.
* १९९४ - उत्कृष्ट कामगिरीसाठी आणि रेडिओच्या अधिकृत हिट परेडवर वैशिष्ट्यीकृत अनेक गाण्यांसाठी रेडिओ लोटस पुरस्कार. रेडिओ लोटस, दक्षिण आफ्रिकेने डर्बन विद्यापीठात सादर केले.
* १९९३ - संगीत क्षेत्रातील सर्वोच्च मानके साध्य करण्यासाठी असाधारण प्रयत्नांसाठी जायंट्स इंटरनॅशनल अवॉर्ड ज्याद्वारे संपूर्ण समुदायाला उत्कृष्टतेचा पाठपुरावा करण्यास प्रवृत्त केले.
* १९९० - सकारात्मक नेतृत्वासाठी आणि राष्ट्रासाठी केलेल्या सेवांमध्ये फरक करण्यासाठी उत्कृष्ट तरुण व्यक्ती पुरस्कार (१९८९-९०). इंडियन जुनियर चेंबर्सने सादर केले.
* १९८५ - वर्षातील सर्वोत्कृष्ट गझल गायक म्हणून केएल सैगल पुरस्कार.

## अल्बम 
* आहट (१९८०)
* नशा (१९९७)
* मुकर्रर (१९८१)
* तरन्नूम (1982)
* मेहफिल (१९८३)
* शामखाना
* पंकज उधास लाइव्ह ॲट अल्बर्ट हॉल (1984)
* नायाब (१९८५)
* लेजेंड
* खजाना
* आफरीन (१९८६)
* शगुफ्ता
* नबील
* आशियाना (१९९२)
* एक धुन प्यार की (१९९२)
* रुबयी
* तीन मौसम
* गीतनुमा
* कैफ
* ख्याल
* अमन
* वो लडकी याद आती है
* स्टोन मोमेंट्स
* महेक (१९९९)
* घुंघट
* मुस्कान
* धडकन
* बेस्पंट ऑफ पंकज उधास भाग -1,2
* पंकज उधास 'लाईफ स्टोरी' भाग -1,2
* पंकज उधास भाग -1,2,3,4
* लम्हा
* जानेमन
* जश्न (२००६)
* एंडलएस लव्ह
* शायर
* रजुआत (गुजराती)
* बैसाखी (पंजाबी)
* याद
* कभी आंसू कभी खुशबू कभी नगमा
* हमनशीन
* इन सर्च ऑफ मीर (२००३)
* हसरत (२००५)
* भालोबाशा (बंगाली)
* यारा - (संगीत - उस्ताद अमजद अली खान)
* शबद - वैभव सक्सेना आणि गुंजन झा यांचे संगीत
* शायर (२०१०)
* बरबाद मोहब्बत
* नशीला
* सेंटिमेंटल (२०१३)
* खामोशी की आवाज (२०१४)
* ख्वाबों की कहानी (२०१५) 
* मदहोश 
* नायब लम्हे विथ गुलजार (२०१८)

## ट्रॅक 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 
* 
* Pankaj Udhas at Bollywood Hungama 
*  People & History - Biography

वर्ग:गुजराती व्यक्ती
वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:गझल गायक