open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कूलोंब

**कूलोंब** हे विद्युत प्रभाराचे SI एकक आहे. त्याचे चिन्ह **C** हे आहे. कूलोंब म्हणजे एक ॲम्पिअर विद्युत प्रवाहाने एका सेकंदात प्रवाहित केलेला प्रभार:
:1 \text{ C} = 1 \text{ A} \cdot 1 \text{ s}

हे एक फॅरडचे धारित्र एक व्होल्ट विभवांतरापर्यंत प्रभारित केल्यास त्यावरील अतिरिक्त प्रभार आहे:
:1 \text{ C} = 1 \text{ F} \cdot 1 \text{ V}

एक कूलोंब प्रभाराचे ते प्रमाण आहे जे एक मीटरवरील समान प्रभाराला ९&nbsp;x १०९ न्यूटन बलाने अपकर्षित करतो.

## व्याख्या 
एस.आय. प्रणालीमध्ये कूलोंबची व्याख्या ॲम्पिअर आणि सेकंद यांच्या दृष्टीने केली जाते. १&nbsp;C&nbsp;= १&nbsp;A&nbsp;× १&nbsp;s.

इलेक्ट्रॉनचा प्रभार माहित असल्याने (−) −१&nbsp;Cला अंदाजे चा प्रभार (किंवा +१&nbsp;C तेवढ्या प्रोटॉन किंवा पॉझिट्रॉनचा प्रभार) असे गृहीत धरू शकतो.

## संदर्भ 
वर्ग:मापनाची एकके
घुमान साहित्य संमेलन

नामदेव महाराज यांच्या घुमान या कर्मभूमीत सरहद संस्थेतर्फे ३, ४ व ५ एप्रिल २०१५ रोजी, ८८ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन आयोजित करण्यात आले होते. महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध तत्वचिंतक आणि संत साहित्याचे गाढे अभ्यासक डॉ. सदानंद मोरे या संमेलनाचे अध्यक्ष होते.
८८ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या उद्घाटन कार्यक्रमाचे अध्यक्ष पंजाबचे तत्कालीन मुख्यमंत्री प्रकाशसिंह बादल, संमेलनाचे उद्घाटक  केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्री नितीन गडकरी, संतसाहित्याचे अभ्यासक व या संमेलनाचे अध्यक्ष डॉ. सदानंद मोरे, मावळते संमेलनाध्यक्ष फ. मु. शिंदे, स्वागताध्यक्ष भारत देसडला, ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते पंजाबी लेखक गुरुदयालसिंग, ‘सरहद’ या संस्थेचे संस्थापक संजय नहार, डॉ. माधवी वैद्य, सुनील महाजन, साहित्य संमेलन महामंडळाचे सर्व पदाधिकारी आणि हजारो साहित्य रसिक या संमेलनाला उपस्थित होते. 

संत नामदेव यांनी साडेसातशे वर्षांपूर्वी घुमान या पंजाबमधील गुरुदासपूर जिल्ह्यातील गावाला आपली कर्मभूमी बनवले आणि महाराष्ट्र व पंजाबमध्ये अनोखा स्नेहसंबंध निर्माण केला. या साहित्य संमेलनामुळे या ऋणानुबंधाला उजाळा मिळाला.

आता सरहद संस्थेला दुसऱ्यांदा यंदाचे ९८ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन नवी दिल्ली येथे तालकटोरा स्टेडीयमवर भरवण्यासाठी आयोजक पदाचा मान मिळाला आहे.

नवी दिल्ली येथे होणाऱ्या अ. भा. मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षा लोकसाहित्याच्या गाढ्या अभ्यासिका व साहित्यिक प्रा. डॉ. तारा भवाळकर असणार आहेत. संयुक्त महाराष्ट्र झाल्यानंतर प्रथमच अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन नवी दिल्ली येथे होत आहे. त्यापूर्वी तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी यांच्या अध्यक्षतेखाली १९५४ साली दिल्ली येथे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन भरले होते, पण तेव्हा संयुक्त महाराष्ट्र झाला नव्हता.

या आगामी संमेलनाच्या आधीच केंद्र सरकारने मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा घोषित केला असल्याने या संमेलनाचे महत्व वाढले आहे. हे संमेलन २१, २२, आणि २३ फेब्रुवारी २०२५ असे तीन दिवसीय असणार आहे. सरहद संस्थेने नवी दिल्लीत या संमेलनाच्या निमित्ताने वातावरण निर्मिती करण्यास सुरुवात केली आहे. 

पहा : साहित्य संमेलने

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
जॉर्ज पोकॉक

ॲडमिरल **जॉर्ज पोकॉक** (६ मार्च, इ.स. १७०६:सरे, इंग्लंड - ३ एप्रिल, इ.स. १७९२:कर्झन स्ट्रीट, मेफेर, लंडन, इंग्लंड) हा रॉयल नेव्हीचा आरमारी अधिकारी होता. याच्या नेतृत्वाखाली रॉयल नेव्हीने भारताच्या किनाऱ्यावर फ्रेंचांचा पराभव केला व भारताच्या किनारपट्टीवर आपली पकड बळकट केली.

## कारकीर्द 
पोकॉकने इ.स. १७१८मध्ये आपली आरमारी कारकीर्द सुरू केली. आपला मामा कॅप्टन स्ट्रेनशॅम मास्टरच्या हाताखाली हा एचएमएस सुपर्ब या युद्धनौकेवर रुजू झाला.). एप्रिल १७२५मध्ये याला लेफ्टनंट केले गेले आणि १७३३मध्ये हा कमांडर पदावर चढला. १७३८मध्ये त्याला बढती देउन पोस्ट कॅप्टनचे पद दिले गेले आणि एचएमएस आल्डबोरो या २० तोफी युद्धनौकेची कमान त्याला दिली गेली. या नौकेसह हा वेस्ट इंडीजमध्ये होता. १७५४ साली याला एचएसएस कम्बरलॅंड या ५८ तोफी नौकेची कमान देउन ईस्ट इंडीजला पाठविण्यात आले. तेथे रियर ॲडमिरल चार्ल्स वॅटसनच्या दिमतीत राहून त्याने रॉबर्ट क्लाइव्हला बंगालचा पाडाव करण्यास मोठी मदत केली. १७५५मध्ये पोकॉकला रियर अडमिरल तर १७५६मध्ये व्हाइस ॲडमिरल पदांवर बढती मिळाली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १७०६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७०६ मधील मृत्यू
वर्ग:रॉयल नेव्हीचे दर्यासारंग
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ऋतुसंहार

**ऋतुसंहार** हे संस्कृत लेखक , कवी कालिदासलिखित काव्य आहे. 

## आशय
ग्रीष्म, वर्षा, शरद, हेमंत, शिशिर, आणि वसंत या सहा ऋतूंचे वर्णन या काव्यात आहे. वेगवेगळ्या वृत्तात बांधलेले १४४ श्लोक या काव्यात समाविष्ट आहेत.प्रत्येक ऋतूच्या वर्णनात त्या ऋतूचा वृक्ष, वेली व पशुपक्षी यांच्यावर होणारा परिणाम यात उत्तम प्रकारे दाखविला आहे. प्रेमात मग्न असणाऱ्यांच्या वृत्तीत त्या त्या ऋतूत होणारा बदलही कालिदास नोंदवितो. साधी परंतु अनुप्रासयुक्त भाषा हे या काव्याचे वैशिष्ट्य मानले जाते.
‘ऋतुसंहार’ चा शब्दशः अर्थ आहे — ऋतूंचा संहार किंवा समूह.
कवींनी ऋतुचक्राचे वर्णन ग्रीष्म पासून आरंभ करून वर्षा, शरद,हेमंत आणि शिशिर या ऋतूंचे क्रमशः दिग्दर्शन घडवून, निसर्गाच्या सर्वव्यापी सौंदर्य, माधुर्य आणि वैभवाने संपन्न अशा वसंत ऋतूसह या कृतिचा समारोप केला आहे.

## संस्कृत टीका
* संवत १८१४ रोजी उपलब्ध मणिराम यांची  टीका 
* अमरकीर्ति यांची टीका 

## ऋतुसंहारचे मराठी/हिंदी अनुवादक
* ज्ञानेश्वर कुलकर्णी (मराठी)
* मूलचन्द्र पाठक (हिंदी)
* डॉ. हरेकृष्ण मेहेर (उडिया)
* Ritusamhara or the Pageant of the Seasons (इंग्रजी लेखक - एम.एस. पंडित) 
* Méghaduta et le ritusamhara de kalidasa,le (फ्रेंच)
* The Ritusamhara of Kalidasa: With the Commentary, the Chandrika, of Manirama (टीका- १८६७)

## संदर्भ 
वर्ग:कालिदास
वर्ग:संस्कृत भाषा
मिशेल यो

**मिशेल यो** तथा **मिशेल खान** (६ ऑगस्ट, इ.स. १९६२:इपोह, पेराक, मलेशिया - ) ही चिनी-मलेशियन अभिनेत्री आहे. ही विशेषतः हॉंग कॉंगमधील चित्रपटांतून भूमिका करते.

२०११मध्ये ती म्यानमार>मध्ये *द लेडी* या चित्रपटात चित्रीकरण करीत असताना तिला तेथून तडीपार करण्यात आले. त्यावेळी यो ऑंग सान सू क्यीची भूमिका करीत होती. *क्राउचिंग टायगर, हिडन ड्रॅगन* या चित्रपटातील भूमिकेबद्दल योला बाफ्टा पुरस्काराचे नामांकन मिळाले होते. २०२२ मधील *एव्हरीथिंग एव्हरीवेयर ऑल एट वंस* या चित्रपटातील भूमिकेबद्दल योला ऑस्कर पुरस्कार मिळाला आहे.

वर्ग:इ.स. १९६२ मधील जन्म
वर्ग:मलेशियन व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेत्या अभिनेत्री
पी रिज (आर्कान्सा)

**पी रिज** हे अमेरिकेच्या आर्कान्सा राज्यातील छोटे शहर आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ४,७९४ होती. अमेरिकन यादवी दरम्यान पी रिजची लढाई येथून जवळ झाली होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:आर्कान्सामधील शहरे
वर्ग:बेंटन काउंटी (आर्कान्सा)
ग्रंथाली

**ग्रंथाली** ही पुस्तक प्रकाशन संस्था अशोक जैन आणि दिनकर गांगल यांनी इ.स. १९७४मध्ये स्थापन केली. स्थापनकर्त्या १४ सदस्यांच्या प्रत्येकी २५ रुपये भांडवलावर ही संस्था सुरू झाली. ही संस्था सुरुवातीला स्वयंसेवक चालवीत.

दुर्गा भागवतांचा *डूब* हा ललितनिबंध संग्रह हे ग्रंथालीने प्रकाशित केलेले पहिले पुस्तक होते. ते पुस्तक *ना नफाना तोटा* या तत्त्वावर विकले गेले. १९७८मध्ये ग्रंथालीने दया पवार यांचे *बलुतं* नावाचे आत्मचरित्र प्रकाशित केले. या पुस्तकाने महाराष्ट्रात खळबळ माजली. ग्रंथालीने ४० वर्षांत ४००हून अधिक पुस्तके प्रसिद्ध केली आहेत. त्यांपैकी १३०हून अधिक पुस्तकांना पुरस्कार मिळाले आहेत.

ग्रंथाली ही वाचकांची चळवळ समजली जाते. तिची पुस्तके सदस्यांना बाजारभावापेक्षा कमी किमतीत दिली जातात. ही संस्था *रुची* नावाचे एक मासिक प्रकाशित करते. दिनकर गांगल यांनी या मासिकाचे तीस वर्षे संपादन केले. *एस.टी. समाचार* हे ग्रंथालीचे एक वैशिष्ट्यपूर्ण प्रकाशन आहे.

'ग्रंथाली' कार्यालय मुंबईत ग्रँट रोड भागातील एका महापालिका शाळेच्या इमारतीत होते. परंतु शिक्षणाशिवाय इतर क्षेत्रामध्ये काम करणाऱ्या संस्थांच्या महापालिका शाळांमधील जागा परत घेण्याचा आदेश हायकोर्टाने दिला, त्यानुसार ग्रंथालीच्या माटुंगा येथील वुलन मिल म्युनिसिपल स्कूलमध्ये असलेल्या कार्यालयाला एक दिवसाच्या नोटिसीनंतर,  ९ मार्च २०१६ रोजी सील ठोकण्यात आले. 

वर्ग:भारतामधील पुस्तक प्रकाशक कंपन्या
दिनकर गांगल

**दिनकर गांगल** हे थिंकमहाराष्‍ट्र.कॉम या वेबपोर्टलचे मुख्‍य संपादक आहेत. ते पत्रकार असून त्‍यांनी पुण्‍यातील सकाळ, केसरी आणि मुंबईतील महाराष्‍ट्र टाइम्स या वर्तमानपत्रांत सुमारे तीस वर्षे पत्रकारिता केली. त्‍यांनी आकारलेली महाराष्ट्र टाइम्सची रविवार पुरवणी विशेष गाजली. त्‍यांना मिळालेल्या *फीचर रायटिंग* या संबंधात राष्‍ट्रीय व आंतरराष्‍ट्रीय (थॉम्प्सन फाउंडेशन) पाठ्यवृत्तीच्या आधारे त्‍यांनी देश विदेशात प्रवास केला.

गांगल यांनी अरुण साधू, अशोक जैन, कुमार केतकर, अशोक दातार यांच्‍या साथीने ग्रंथाली या प्रकाशनसंस्थेची स्‍थापना केली. गांगल यांनी ग्रंथालीच्‍या *रुची* मासिकाचे तीस वर्षे संपादन केले. शिवाय ग्रंथालीची चारशे पुस्‍तके त्‍यांनी संपादित केली. गांगल यांनी संपादित केलेल्‍या मासिके-साप्‍ताहिके यांमध्‍ये *एस.टी. समाचार* हे एक वैशिष्ट्यपूर्ण प्रकाशन आहे.

गांगल हे ग्रंथालीप्रमाणे प्रभात चित्र मंडळाचे संस्‍थापक सदस्‍य आहेत. साहित्‍य, संस्‍कृती, समाज आणि माध्‍यमे या विषयांवर त्यांनी लेखन केले आहे. 

## पुस्तके
* कॅन्सर डायरी (लेखन-संपादन)
* भारतातील स्टेनलेस स्टील संस्कृतीचे जनक (सहलेखिका शरयू ठाकूर)
* माया माध्यमांची
* शोध मराठीपणाचा (अरुणा ढेरे व भूषण केळकर यांच्याबरोबर संपादन) 
* स्‍क्रीन इज द वर्ल्‍ड

## पुरस्कार
* महाराष्‍ट्र सरकारचा सर्वोत्‍कृष्‍ट वाङ्मयनिर्मितीचा पुरस्‍कार
* मुंबई मराठी साहित्‍य संघ व मराठा साहित्‍य परिषद यांचे संपादनाचे पुरस्‍कार 
* वाङ्मय क्षेत्रातील एकूण कामगिरीबद्दल यशवंतराव चव्‍हाण पुरस्‍कार

वर्ग:मराठी पत्रकार
२०१६ आशिया चषक

२४ फेब्रुवारी ते ६ मार्च २०१६ दरम्यान खेळविली गेलेली २०१६ आशिया कप ही आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेट स्पर्धा होती. सदर स्पर्धेचे हे १३वे व बांग्लादेशमध्ये होणारे ५वे वर्ष होते. ही स्पर्धा प्रथमच ट्वेंटी२० प्रकारात खेळविली गेली. यजमान बांग्लादेश शिवाय या स्पर्धेत श्रीलंका, भारत, पाकिस्तान व १९ ते २२ फेब्रुवारी दरम्यान खेळविण्यात येणाऱ्या २०१६ आशिया कप पात्रता स्पर्धेचा विजेता संग सहभागी झाले. ६ मार्च  २०१६ रोजी झालेल्या अंतिम सामन्यात बांगलादेशला नमवून भारतीय संघाने सदर स्पर्धा सहाव्यांदा जिंकली. संपूर्ण स्पर्धेत भारतीय संघ अपराजित राहिला.

## सहभागी देश
*  (यजमान)
* 
* 
* 
*  (२०१६ आशिया कप पात्रता स्पर्धेचे विजेते)

## संघ
हॅमस्ट्रींगच्या दुखापती मधून बरा होऊ न शकल्याने भारताच्या संघात मोहम्मद शमीच्या ऐवजी भुवनेश्वर कुमारचा समावेश करण्यात आला. तसेच महेंद्रसिंग धोणीची पाठ दुखावल्यामुखे भारतीय संघात पार्थिव पटेलचा समावेश करण्यात आला.
२०१६ पाकिस्तान सुपर लीग मधील कामगिरीच्या जोरावर मोहम्मद सामी व शरजील खानची पाकिस्तानी संघात निवड करण्यात आली.

## पात्रता फेरी
आशिया कप २०१६ पात्रता फेरीचा अंतिम गुणफलक

## मैदान
## गुणतक्ता
## गट फेरी
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## अंतिम सामना
## संदर्भ
वर्ग:आशिया चषक
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील खेळ
वर्ग:२०१६ आशिया चषक
गोदावरी गौरव पुरस्कार

नाशिकच्या कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानच्या वतीने एका वर्षाआड गोदावरी गौरव पुरस्कार देण्यात येतात.  आतापर्यंत हा पुरस्कार मिळालेल्या व्यक्ती : 

गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २०१६
* लोकसेवा 	चेतना सिन्हा
* संगीत नृत्य डॉ. कनक रेळे
* चित्रपट / नाटय 	नाना पाटेकर
* ज्ञान / विज्ञान डॉ. शशिकुमार एम. चित्रे
* क्रीडा / साहस डॉ. हितेंद्र महाजन, डॉ. महेंद्र महाजन
* चित्र / शिल्प आर्किटेक्ट बाळकृष्ण दोशी

गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २०१४ आणि गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २०१२
* लोकसेवा 	डॉ. अनिल अवचट आणि सय्यद भाई
* संगीत नृत्य डॉ. एन. राजम आणि डॉ. पद्मा सुब्रह्मण्यम
* चित्रपट / नाटय डॉ. मोहन आगाशे आणि इसाक मुजावर
* ज्ञान / विज्ञान प्रा. श्री. रमेश पानसे आणि बाळ फोंडके
* क्रीडा / साहस 	श्री. नेहा पावसकर आणि 	धनराज पिल्ले
* चित्र / शिल्प श्री. सुहास बहुलकर 	आणि	सुदर्शन पटनाईक

गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २०१० आणि गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २००८
* लोकसेवा 	अब्दुल जब्बार खान 	आणि 	बाबा आढाव
* संगीत नृत्य अब्दुल हलीम जाफर खान आणि श्री. आचार्य पार्वतीकुमार
* चित्रपट / नाटय शाहीर साबळे आणि श्री. अदूर गोपालकृष्णन
* ज्ञान / विज्ञान राम ताकवले आणि डॉ. आनंद कर्वे
* क्रीडा / साहस विष्णू दत्तात्रय झेंडे आणि श्री. प्रवीण महादेव ठिपसे
* चित्र / शिल्प प्रभाकर कोलते आणि श्री. सोनू आत्माराम नाटेकर

गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २००६ आणि गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २००४
* लोकसेवा 	डॉ. भीमराव गस्ती आणि श्रीमती मृणाल गोरे
* संगीत नृत्य पं. रामनारायण आणि श्री. सचिन शंकर
* चित्रपट / नाटय 	श्रीमती. विजया मेहता आणि श्री. राम गबाले
* ज्ञान / विज्ञान डॉ. अरविंद कुमार आणि  श्री. डॉ.रघुनाथ माशेलकर
* क्रीडा / साहस कु. शीतल महाजन आणि श्रीपती खंचनाळे
* चित्र / शिल्प 	श्री. रवी परांजपे आणि प.श्री. सदाशिव साठे

गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २००२ आणि गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - २०००
* लोकसेवा 	श्री. राजेंद्रसिंहजी 	आणि	श्रीमती राधाबहन भट्ट
* संगीत नृत्य 	डॉ. प्रभा अत्रे 	आणि 	पं. बिरजू महाराज
* चित्रपट / नाटय 	पं. सत्यदेव दुबे आणि श्री. अनिल काकोडकर
* क्रीडा / साहस 	श्री. नंदू नाटेकर आणि श्री. सुरेंद्र चव्हाण
* चित्र / शिल्प 	श्री. गौतम राजाध्यक्ष आणि श्री. राम सुतार

गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - १९९८ आणि गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - १९९६
* लोकसेवा 	डॉ. इंदूमती पारीख 	लोकसेवा 	श्री. अण्णा हजारे
* संगीत नृत्य 	श्रीमती किशोरी अमोणकर आणि श्री. सुधीर फडके
* चित्रपट / नाटय 	श्रीमती भक्ती बर्वे-इनामदार 	आणि 	श्री. ऋषिकेश मुखर्जी
* ज्ञान / विज्ञान 	डॉ. वि. ग. भिडे आणि	श्री. रा. ना. दांडेकर
* क्रीडा / साहस 	कॅ. रमेश शर्मा आणि कै. एस. मुश्ताक अली
* चित्र / शिल्प 	श्री. आर. के. लक्ष्मण आणि श्री. माधव सातवळेकर

गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - १९९४ आणि गोदावरी गौरव पुरस्काराचे मानकरी - साल - १९९२
* लोकसेवा 	श्री. जे. एफ रिबेरो आणि डॉ. प्रकाश आमटे
* संगीत नृत्य श्रीमती रोहिणी भाटे 	आणि 	सौ. गंगुबाई हनगल
* चित्रपट / नाटय 	श्री. गुलजार 	आणि 	श्री. अशोक कुमार
* ज्ञान / विज्ञान 	डॉ. जयंत नारळीकर आणि डॉ. वसंत गोवारीकर
* क्रीडा / साहस 	श्री. पॉली उम्रीगर आणि कॅप्टन विजय हजारे

वर्ग:पुरस्कार
वॉरन हेस्टिंग्स

**वॉरन हेस्टिंग्स** (६ डिसेंबर, इ.स. १७३२:चर्चिल, ऑक्सफर्डशायर, इंग्लंड - २२ ऑगस्ट, इ.स. १८१८:डेल्सफोर्ड, ग्लाउस्टरशायर, इंग्लंड) हा इंग्लिश राजकारणी आणि भारताचा पहिला गव्हर्नर जनरल होता. रॉबर्ट क्लाइव्हने पाया घातलेल्या भारतातील ब्रिटिश राजवटीला हेस्टिंग्सने बलाढ्य बनविले.

हेस्टिंग्सचा जन्म व बालपण हलाखीच्या परिस्थितीतील होते.  वेस्टमिन्स्टर स्कूलमध्ये शिकायला असताना हा युनायटेड किंग्डमचा भविष्यातील पंतप्रधान लॉर्ड शेल्बर्न आणि विल्यम हेन्री कॅव्हेंडिश-बेंटिंक तसेच कवी विल्यम काउपर यांचा समकालीन होता.

हेस्टिंग्स १७५०मध्ये ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीमध्ये कारकून म्हणून नोकरीला लागला व त्यासाठी कोलकात्यास आला. हेस्टिंग्स कष्टाळू म्हणून प्रसिद्ध होता. त्याने भारतात आल्या आल्या येथील चालीरीती तसेच उर्दू आणि फारसी भाषा शिकून घेतल्या. त्याच्या कष्टाचे चीज म्हणून १७५२मध्ये त्याला कासीमबझार येथे बढतीसह पाठविण्यात आले. तेथे त्याने विल्यम वॉट्सच्या देखरेखीखाली पूर्व भारतातील राजकारणाचे धडे घेतले. याच सुमारास बंगालचा नवाब अलिवर्दी खान मृत्यूशय्येवर होता व त्याचा नातू सिराज उद दौला सत्तेवर येणे अपेक्षित होते. सिराज उद दौला युरोपीय लोकांच्या विरुद्ध होता व त्यांच्या राजकीय लुडबुडीस त्याचा सक्त विरोध होता. सत्तेवर आल्याआल्या बंगालच्या सैन्याने युरोपीय ठाण्यांवर हल्ले चढविले. त्यात कासीमबझारच्या इंग्लिश ठाण्यासही वेढा घातला गेला. आपल्यापेक्षा अनेकपटींनी मोठ्या असलेल्या शत्रूसैन्याविरुद्ध ब्रिटिशांनी शरणागती पत्करली. हेस्टिंग्ससह तेथील सगळ्या युरोपीय व्यक्तींना मुर्शिदाबादमध्ये कैदेत टाकण्यात आले. त्यानंतर नवाबाच्या सैन्याने थेट कोलकात्यावर चाल करून तेथील इंग्लिश शिबंदीचा पाडाव केला व मुर्शिदाबादसह इतर ठिकाणच्या युरोपीय कैद्यांना कोलकत्यातील कारावासात डांबण्यात आले.

1773 च्या रेग्युलटिंग ऍक्ट नुसार कलकत्याला सर्वोच्च न्यायालयाची स्थापना.

जिल्हा स्तरावर फोजदारी व दिवाणी न्यायालयाची स्थापना

कलकत्याला सदर दिवाणी व सदर निजामत अदालत

कर गोळा करण्यासाठी कलेक्टर या अधिकाऱ्याची तर वसुलीसाठी अमील या भारतीय कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती.

रॉबर्ट क्लाइव्ह ची द्विदल प्रशासन व्यवस्था समाप्त.

प्रथम मराठा युद्ध (1775-82) सुरत, पुरंदर, वडगाव, सालबाई चा तह.

Code of gentoo लॉ नावाचे कायदेविषयक पुस्तक -हिंदू व मुस्लिम कायदेविषयक पुस्तक - हिंदू व मुस्लिम कायद्याचे संकलन 

वर्ग:भारताचे गव्हर्नर जनरल
वर्ग:इ.स. १७३२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८१८ मधील मृत्यू
सौर वस्तुमान

**सौर वस्तुमान** (चिन्ह: '''''') (इंग्रजी: solar mass - सोलर मास) हे खगोलशास्त्रातील वस्तुमानाचे एक एकक आहे. याचा उपयोग तारे, तारकागुच्छ, तेजोमेघ, दीर्घिका यांचे वस्तुमान दर्शवण्यासाठी केला जातो. एक सौर वस्तुमान म्हणजे सूर्याचे वस्तुमान होयः

: = १.९८८५५ ± ०.०००२५ × १०३० किलोग्रॅम

१ सौर वस्तुमान हे पृथ्वीच्या वस्तुमानाच्या ३,३२,९४६ पट किंवा गुरूच्या वस्तुमानाच्या १०४८ पट असते. एखाद्या ताऱ्याचे वस्तुमान सूर्याच्या २० पट असेल तर त्याचे वस्तुमान २० आहे असे म्हणले जाते.
२ तांबड्या महाराक्षसी ताऱ्याचे मुळ वस्तुमान देखील <8 Msun
महाराक्षसी ताऱ्याचे मुळ वस्तुमान 8ते25 Msun

## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्र
मेक्सिकन-अमेरिकन युद्ध

**मेक्सिकन-अमेरिकन युद्ध** हे मेक्सिको आणि अमेरिकेमध्ये १८४६-१८४८मध्ये लढले गेलेले युद्ध होते. यात मेक्सिकोचा सपशेल पराभव झाला व त्याचा अर्धा भाग अमेरिकेने हस्तगत केला. याचबरोबर मेक्सिकोने आपल्यापासून विभक्त झालेल्या टेक्सासच्या प्रजासत्ताकाला अधिकृत मान्यता दिली.

## पार्श्वभूमी
वर्ग:अमेरिकेचा इतिहास
वर्ग:मेक्सिकोचा इतिहास
सौर तेजस्विता

खगोलशास्त्रामध्ये **सौर तेजस्विता** (इंग्रजी: solar luminosity - सोलर ल्युमिनॉसिटी; चिन्ह: '''''') तारे, दीर्घिका यांसारख्या खगोलीय गोष्टींची तेजस्विता मोजण्याचे एक एकक आहे.

सूर्याची वास्तविक तेजस्विता ±०.१% या पातळीवर बदलत असते. त्यामुळे खगोलशास्त्रज्ञ सूर्याची  एकूण उत्सर्जित दीर्घकालीन सरासरी तेजस्विता ही खगोलीय वस्तूंची तेजस्विता मोजण्यासाठी वापरतात. आंतरराष्ट्रीय खगोलशात्र संघाने हिची "नाममात्र सौर तेजस्विता" (L^{N}_{\odot}) अशी व्याख्या केली असून तिची अचूक किंमत  किंवा  एवढी आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्र
बोगनव्हिल मोहीम

**बोगनव्हिल मोहीम** तथा **चेरी ब्लॉसम मोहीम** दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान दोस्त राष्ट्रे व जपानी साम्राज्यामध्ये झालेल्या लढाया होत्या. १ नोव्हेंबर, इ.स. १९४३ ते २१ ऑगस्ट, इ.स. १९४५ दरम्यान चालू असलेली ही मोहीम कार्टव्हील मोहीम या दोस्त राष्ट्रांच्या जपानविरुद्धच्या प्रचंड मोहीमेचा भाग होती.

या मोहीमेच्या पूर्वार्धात अमेरिकन सैन्याने बोगनव्हिल द्वीपावर चढाई करून पुळणीवर ताबा मिळवला व नोव्हेंबर १९४३ ते नोव्हेंबर १९४४ तेथे ठाण मांडून ठेवले. या दरम्यान जपानी सैन्याची उपासमार आणि रोगराईमुळे मोठी खराबी झाली. उत्तरार्धात अमेरिकन सैन्य उरलेल्या जपानी सैनिकांना नामोहर करण्यासाठी बेटावर घुसले. येथे त्यांना जवळजवळ १० महिने कडवा प्रतिकार झाला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:दुसरे महायुद्ध
जीएन-झेड११ (GN-z11)

**जीएन-झेड११ (GN-z11)** ही सप्तर्षी या तारकासमूहातील एक उच्च-रेडशिफ्ट दीर्घिका आहे. ती सध्या (२०१६ साली) जगाला माहित असलेली दृश्य विश्वातील सर्वात दूर अंतरावरील दीर्घिका आहे. तिचा रेडशिफ्ट (z) ११.०९ इतका आहे, याचा अर्थ ही दीर्घिका पृथ्वीपासून ३२ अब्ज प्रकाशवर्ष अंतरावर आहे. GN-z11 या दीर्घिकेला ती १३.४ अब्ज वर्षांपूर्वी म्हणजे महास्फोटानंतर फक्त ४० कोटी वर्षांनंतर जशी अस्तित्वात होती तशी पाहण्यात आली आहे.

## शोध 
या दीर्घिकेचा शोध हबल दुर्बिणीचा CANDELS सर्व्हे आणि स्पिट्झर अवकाश दुर्बिणीचा GOODS-उत्तर सर्व्हे यांच्या डेटांच्या अभ्यासातून लागला. संशोधन गटाने हबलच्या वाइड फील्ड कॅमेरा ३चा वापर करून पंक्तिदर्शन तंत्र वापरून, म्हणजे प्रकाशातील घटक रंग वेगळे करून त्यापासून विश्वाच्या प्रसरणामुळे निर्माण होणारा रेडशिफ्ट मोजून GN-z11 पर्यंतचे अंतर मोजले.

ही दीर्घिका आपल्या आकाशगंगेपेक्षा २५ पटीने लहान आहे. तिचे वस्तुमान आकाशगंगेच्या वस्तुमानाच्या १ टक्का असूनही ती नवीन ताऱ्यांची निर्मिती आकाशगंगेच्या २० पट वेगाने करत आहे. विश्वातील सर्वात पहिले तारे निर्माण होण्याच्या काळात एवढ्या वस्तुमानाची ही दीर्घिका अस्तित्वात होती ही गोष्ट दीर्घिका निर्मितीच्या सैद्धान्तिक मॉडेलांसाठी एक आव्हान आहे.

## टीप 
## संदर्भ 
वर्ग:दीर्घिका
सूक्ष्मतरंग

१ ते १०० गिगाहर्ट्‌झ वारंवारता आणि ०·३ ते ३० सेंमी. दरम्यान तरंगलांबी असलेल्या विद्युतचुंबकीय प्रारणाला **सूक्ष्मतरंग** (इंग्रजी: microwave - **मायक्रोवेव्ह**) म्हणतात. अवरक्त किरणे व रेडिओ तरंग यांना विलग करू शकणारी सुस्पष्ट सीमारेषा सूक्ष्मतरंगांत नाही.

## विद्युतचुंबकीय वर्णपट 
## संदर्भ 
वर्ग:विद्युतचुंबकीय प्रारण
अल्ता कॅलिफोर्निया प्रदेश

इवलेसे
**अल्ता कॅलिफोर्निया प्रदेश** (स्पॅनिश:*वरचे कॅलिफोर्निया*) मेक्सिकोचा एक प्रांत होता. १८२४ च्या घटनेनुसार प्रत्यक्षात आलेला हा प्रांत सध्याच्या अमेरिका देशात होता. याआधी हा प्रदेश मेक्सिकोचा अल्ता कॅलिफोर्निया प्रांत नावाने ओळखला जायचा. १८२३मध्ये मेक्सिकोमध्ये लोकशाही सरकार स्थापन झाल्यावर अल्ता कॅलिफोर्निया प्रांतामध्ये असलेली छोटी वस्ती पाहून त्याला असलेला *मेक्सिकोचे राज्य* असा दर्जा काढून घेतली. १८३३ साली मॉंटेरेला या प्रदेशाची राजधानी केले गेले. १८३६ साली हुआन बॉतिस्ता अल्वारादोच्या नेतृत्त्वाखाली झालेल्या उठावानंतर याला डिपार्टमेंटचा दर्जा दिला गेला व अधिक स्वायत्तताही दिली गेली. १८४८ च्या मेक्सिकन-अमेरिकन युद्धांती झालेल्या ग्वादालुपे हिदाल्गोच्या तहात हा प्रदेश मेक्सिकोकडून अमेरिकेला देणे भाग पडले. सध्या हा भाग अमेरिकेच्या कॅलिफोर्निया, नेव्हाडा, युटा तसेच ॲरिझोना, न्यू मेक्सिको, कॉलोराडो आणि वायोमिंग राज्यांमध्ये मोडतो.

वर्ग:मेक्सिकोचा इतिहास
वर्ग:कॅलिफोर्निया
वर्ग:अमेरिकेचा इतिहास
विषुवांश

[उजवे|इवलेसे|350px|
[खगोल|खगोलाच्या आतून दिसेल असे **विषुवांश** आणि डेक्लिनेशन. या प्रणालीची मुख्य दिशा वसंतसंपात बिंदू (पिवळा बिंदू), खगोलीय विषुववृत्त (निळे) आणि क्रांतिवृत्त (लाल) आहे. विषुवांश या मुख्य दिशेपासून खगोलीय विषुववृत्तावर पूर्वेकडे मोजले जाते.]]
खगोलीय विषुववृत्तावर वसंतसंपात बिंदूपासून पूर्वेकडे असलेल्या खगोलीय वस्तूच्या (उदा., ताऱ्याच्या) होरावृत्तापर्यंतचे कोनीय अंतर म्हणजे **विषुवांश** (इंग्रजी: Right Ascension (**RA**) - **राईट असेन्शन**; चिन्ह: **α**) होय.

## स्पष्टीकरण 
ज्याप्रमाणे पृथ्वीवरील ठिकाणाचे निश्चित भौगोलिक स्थान दर्शविण्यासाठी अक्षांश व रेखांश हे सहनिर्देशक वापरतात; त्याचप्रमाणे खगोलीय पदार्थांचे खगोलावरील (इतर ताऱ्यांच्या संदर्भातील) स्थान अथवा दिशा दर्शविण्यासाठी विषुवांश किंवा होरा आणि क्रांती हे दोन खगोलीय निर्देशक वापरतात. यांपैकी विषुवांश रेखांशाशी व क्रांती अक्षांशाशी समतुल्य आहे.

खगोलीय विषुववृत्त व क्रांतिवृत्त (सूर्याचा वार्षिक भासमान गतीचा मार्ग) ही एकमेकांना वसंतसंपात व शरदसंपात या बिंदूंमध्ये छेदतात; खगोलीय उत्तर व दक्षिण ध्रुवबिंदूंमधून जाणारी वर्तुळे म्हणजे होरावृत्ते ही विषुववृत्ताला लंब असतात. अशा प्रकारे एखाद्या स्वस्थ पदार्थाचे होरावृत्त खगोलीय विषुववृत्ताला ज्या बिंदूत छेदते त्या बिंदूचे वसंतसंपात या संदर्भबिंदूपासून पूर्वेकडे असलेले कोनीय अंतर म्हणजे विषुवांश होय. म्हणजे वसंतसंपात व खगोलीय पदार्थ यांच्यातून जाणाऱ्या दोन होरावृत्तांमधील कोनीय अंतर विषुवांशाने मोजले जाते. विषुवांश बहुधा अंशांऐवजी तास, मिनिटे व सेकंद या एककात देतात. हे अंतर ० ते २४ तास एवढे असू शकते. याचा अर्थ ० ते ३६० अंशांचे २४ भाग (वा एकके) करून त्यांना तास म्हणतात. अशा तऱ्हेने १ तासात १५ अंश येतात व १ अंशाची ४ मिनिटे होतात. पृथ्वीचे एक अक्षीय भ्रमण पूर्ण होताना २४ तासांत तारे एक फेरी पूर्ण करताना दिसतात. म्हणून अंशांऐवजी तास हे एकक निवडण्यात आले आहे. विषुवांश व क्रांती हे सहनिर्देशक बव्हंशी स्थलनिरपेक्ष व कालनिरपेक्ष आहेत. म्हणजे ते निरीक्षकाचे स्थान आणि पृथ्वीचे स्थान यांवर अवलंबून नसतात. अर्थात संपात बिंदूंच्या विलोम (उलट्या) गतीमुळे कालांतराने विषुवांशात किंचित फरक पडत जातो. म्हणून विषुवांश देताना त्यासाठी कोणत्या वर्षाचा संपात बिंदू हा संदर्भबिंदू मानला होता, ते नमूद करावे लागते.

अगस्त्य ताऱ्याचा विषुवांश ६ ता. २०मि. आहे. याचा अर्थ या ताऱ्यांतून जाणारे होरावृत्त हे खगोलीय विषुववृत्ताला वसंतसंपाताच्या पूर्वेस ६ तास २० मि. (म्हणजे ९५ अंश) अंतरावर असलेल्या बिंदूमध्ये छेदते.

## चिन्हे आणि लघुरूप
## संदर्भ 
## पारिभाषिक शब्दसूची 
वर्ग:खगोलशास्त्र
कॅलिफोर्नियाचे प्रजासत्ताक

**कॅलिफोर्नियाचे प्रजासत्ताक** हा एक अल्पजीवी आणि मान्यता नसलेला देश होता. इ.स. १८४६मध्ये मेक्सिकोच्या आधिपत्यात असलेल्या अल्ता कॅलिफोर्नियामधील लोकांनी उठाव करून १४ जून ते ९ जुलै दरम्यान स्वतःला स्वतंत्र राष्ट्र घोषित केले. यांतील बहुसंख्य लोक अमेरिकेमधून बेकायदेशीर मेक्सिकोमध्ये घुसलेले होते. त्यांच्यावरील जमीन विकत किंवा भाड्याने घेण्यास बंदी तसेच इतर जाचक कायद्यांविरुद्ध हा उठाव होता. मेक्सिकोले लवकरच अमेरिकेशी युद्ध होणे अपेक्षित होते व असे झाल्यास हे अमेरिकन लोक मेक्सिकोविरुद्ध कारस्थाने करतील अशी काळजी होत. त्यामुळे या लोकांना कॅलिफोर्नियातून परत घालवून देण्याचा बेत आखला गेला होता. याचा सुगावा लागून या लोकांनी आधीच उठाव केला. यानंतर लगेच सुरू झालेल्या मेक्सिको-अमेरिकन युद्ध येथपर्यंत पोचले व त्याची परिणती अल्ता कॅलिफोर्निया अमेरिकेत शामील होण्यात झाली.

वर्ग:मेक्सिकोचा इतिहास
वर्ग:कॅलिफोर्निया
वर्ग:अमेरिकेचा इतिहास
वर्ग:भूतपूर्व देश
नीरद सी. चौधरी

**नीरद चंद्र चौधरी** (बंगाली: নীরদ চন্দ্র চৌধুরী; २३ नोव्हेंबर, इ.स. १८९७:किशोरगंज, बांगलादेश - १ ऑगस्ट, इ.स. १९९९:लॅथबरी रोड, ऑक्सफर्ड, इंग्लंड) हे बंगाली आणि इंग्लिश लेखक होते. त्यांनी बंगालीमध्ये भारतीय इतिहास आणि संस्कृतीबद्दल लेखन केले. त्यात बंगालमधील ब्रिटिश राजवटीचे अनेक उल्लेख आहेत. त्यांचे *ऑटोबायोग्राफी ऑफ ॲन अननोन इंडियन* हे सगळ्यात जास्त प्रसिद्ध झाले. त्यांच्या द *कॉंटिनेंट ऑफ सर्क* या कादंबरीला डफ कूपर मेमोरियल अवॉर्ड दे्यात आला होता. चौधरी यांनी लिहिलेल्या *स्कॉलर एक्सट्राऑर्डिनरी* या मॅक्स म्युलरच्या चरित्रास साहित्य अकादमी पुरस्कार दिला गेला.

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:बंगाली लेखक
वर्ग:इ.स. १८९७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार

**मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार** साताऱ्याच्या संबोधी प्रतिष्ठानातर्फे साहित्य, कला व परिवर्तनाची चळवळीसह विविध क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या महिलांना देण्यात येतो. हा पुरस्कार भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर यांच्या स्मरणार्थ इ.स. १९९८ पासून दरवर्षी ६ डिसेंबर या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या महापरिनिर्वाण दिनी प्रदान केला जातो. ५,००० रुपये रोख व स्मृतिचिन्ह असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे.

## पुरस्कार प्राप्त व्यक्ती 
## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील पुरस्कार व पारितोषिके
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
पोप फेलिक्स तिसरा

**पोप फेलिक्स तिसरा** (??:रोम, इटली - १ मार्च, इ.स. ४९२:रोम, इटली) हा १३ मार्च, इ.स. ४८३ ते मृत्यूपर्यंत पोपपदी होता. याने हेनोटायकॉन हा दस्तावेज ख्रिश्चनांना बंधनकारक नसल्याचे ठरवले. हा निर्णय अकेशियन फूटीचे मूळ असल्याचे समजले जाते.

फेलिक्स ०३
फेलिक्स ०३
वर्ग:इ.स. ४९२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सिसिलिया कार्व्हालो

प्रा. डॉ. **सिसिलिया कार्व्हालो** (एम.ए. पीएच.डी) या एक मराठी लेखिका आहेत. त्या वसईतील संत गोन्सालो गार्सिया महाविद्यालयाच्या प्राचार्या आणि मराठीच्या अध्यापिका आहेत. तेथल्या विद्यार्थ्यांना त्या मुंबई विद्यापीठातया पीएचडीसाठीचे मार्गदर्शन करतात.

कार्व्हालो यांनी काव्याबरोबरच कथा, ललित, बालवाङ्मय, संकलन, लोकसाहित्य असे अनेक प्रकारचे साहित्य लिहिलेले आहे. *उन्मेश*, *अंतर्यामी*, *सूर्य किरणात आला*, *पंख*, *माणूस उकरून काढावा लागतोय* ही त्यांची पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. याशिवाय त्यां *प्रेमांजली*’ व *मृद्‌वेणा* ही अनुवादित पुस्तके लिहिली आहेत.

कार्व्हालो यांना मुंबई विद्यापीठाचा आदर्श शिक्षिका पुरस्कार मिळाला आहे. याशिवाय महाराष्ट्र राज्य सरकार, कोकण मराठी साहित्य, भीमाबाई आंबेडकर, कविवर्य प्रा. कृ ब. निकुम्ब, इंदिरा संत, प्रणव प्रतिष्ठान असे २५ पेक्षा अधिक पुरस्कार ही त्यांना मिळाले आहेत.

कार्व्हालो यांनी उच्च माध्यमिक पाठ्यपुस्तक मंडळावर व बालभारती पाठ्यपुस्तक मंडळावर संपादक म्हणून काम केले आहे.

मुंबई मराठी साहित्य संघाच्या अमृतमहोत्सवी वर्षानिमित्त २४ ऑक्टोबर २००९ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या *अमृताते पैजा जिंके* या मराठी भाषेचे वैभव सांगणाऱ्या ग्रंथात  डॉ. सिसिलिया कार्व्हालो यांचा *मराठी भाषक ख्रिस्ती लेखकांचे मराठीला योगदान* हा लेख समाविष्ट आहे. 

कार्व्हालो या २८ फेब्रुवारी २०१६ रोजी बेळगावात झालेल्या मंथन महिला साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षा होत्या.

इटली, जर्मनी, चीन असा देश-विदेशात त्यांचा प्रवास झाला आहे.

## पुस्तके
* अंतर्यामी
* 'उत्थानगुंफा : आकलनाचे आलेख' या डॉ. अरुणा देशमुख यांनी संपादित केलेल्या पुस्तकातील एक समीक्षालेख (उत्थानगुंफा हा डॉ. यशवंत मनोहर यांचा पहिला काव्यसंग्रह आहे)
* उन्मेष (कवितासंग्रह)
* ऋतुचक्र (बालवाङ्मय)
* काठ (कथासंग्रह)
* चांदणे निर्मळ शुभ्र
* दारातल्या रांगोळीचे रंग  (काव्यसंग्रह) या पुस्तकाला २००७ सालचा इंदिरा संत पुरस्कार मिळाला अाहे.
* पंख
* पंडिता रमाबाई : व्यक्ति व वाङ्मय (प्रबंध)
* प्रकाशझोत (कथासंग्रह)
* प्रेमांजली (अनुवादित)
* माणूस उकरून काढावा लागतोय
* मृद्‌वेणा (अनुवादित)
* सूर्य किरणात आला
* ज्ञानवृक्षाची पालवी (या पुस्तकाला पुण्याच्या ख्रिस्ती साहित्य प्रसारक या  संस्थेच्या सुवर्ण महोत्सवानिमित्त डी. पी. ॲन्ड्ऱ्यूज स्मृती पुरस्कार मिळाला आहे.)   

## पुरस्कार
* डिसेंबर २००९ मध्ये सोलापूर येथील सुशील सोशल फोरम संस्थेतर्फे सुशीलकुमार शिंदे पुरस्कार 
* पंढरपूर येथील अक्षरगंध संस्थेतर्फे महिला लेखकांना दिला जाणारा पुरस्कार 
* सातारा  येथील संबोधी प्रतिष्ठानतर्फे दिला जाणारा मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार (नोव्हेंबर २०१२)
* याशिवाय, महाराष्ट्र राज्य सरकार, कोकण मराठी साहित्य, भीमाबाई आंबेडकर, कविवर्य प्रा. कृ. ब. निकुम्ब, इंदिरा संत, प्रणव प्रतिष्ठान अशा २५हून अनेक पुरस्कारांच्या त्या मानकरी आहेत.
* सूर्योदय साहित्य गौरव पुरस्कार २०२३

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार विजेत्या
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इसाबेला बीटन

**इसाबेला मेरी बीटन** (१२ मार्च १८३६ - फेब्रुवारी ६, इ.स. १८५०) ही एक इंग्लिश महिला पत्रकार, संपादक आणि लेखिका होती. 'मिसेस बीटन्स बुक ऑफ हाउसहोल्ड मॅनेजमेन्ट' या पुस्तकाने तिला प्रसिद्धीच्या झोतात आणले. हे तिचे पहिले पुस्तक १८६१ साली प्रसिद्ध झाले. तिचे पती सॅम्युएल ओरचार्ट बीटन हे महत्त्वाकांक्षी प्रकाशक आणि संपादक होते.

इसाबेला मेरी बीटनचे पूर्वाश्रमीचे नाव मेसन असे होते. तिचा जन्म लंडन येथे झाला. प्राथमिक शिक्षण उत्तरी लंडनमधील इस्लिंगटन उपनगरात झाले आणि उच्च शिक्षण जर्मनीतील  हायडेलबर्ग येथे झाले.

## नोंदी आणि संदर्भ
वर्ग:महिला पत्रकार
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १८३६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५० मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गेल ऑमव्हेट

**डॉ. गेल ऑम्वेट** (Gail Omvedt, २ ऑगस्ट १९४१ - २५ ऑगस्ट २०२१) या अमेरिकन वंशाच्या भारतीय समाजशास्त्रज्ञ व इतिहासकार होत्या. या महात्मा फुले, आंबेडकरवाद व मार्क्सवाद या डाव्या पुरोगामी चळवळीच्या अभ्यासक होत्या. त्यांचे ब्राह्मणेतर चळवळीच्या सामाजिक सांस्कृतिक उठावाचे व्यासंगी संशोधन प्रसिद्ध आहे.

मूळच्या अमेरिकेतील असलेल्या डॉ. गेल यांनी इ.स. १९८३ मध्ये भारतीय नागरिकत्व स्वीकारले. कॅलिफोर्निया विद्यापीठातून त्यांनी एम.ए. पीएच.डी. पदवी प्राप्त केली आहे. इ.स. २०१२ सालापासून त्या नवी दिल्ली येथील जामिया मिलिया विद्यापीठात अभ्यागत प्राध्यापक म्हणून देखील काम केले.

दलित चळवळीच्या इतिहासकार आणि अनेक संशोधकांना प्रेरणा देणाऱ्या अभ्यासक एलिनॉर झेलियट अमेरिकेतील ज्या ‘कार्लटन कॉलेज’मध्ये अध्यापन करीत, तेथेच गेल ऑम्वेट या विद्यार्थिनी होत्या.
इवलेसे|शाहू स्मारक येथे गेल ऑम्वेट

## कौटुंबिक जीवन
## आत्मचरित्र
## निधन
२५ ऑगस्ट २०२१ रोजी वयाच्या ८१व्या वर्षी ऑमव्हेट यांचे निधन झाले.

## पुस्तके
*  इंडियन वूमन इन स्ट्रगल
*  ग्रोइंग अप अनटचेबल इन इंडिया (वसंत मून यांच्या मूळ मराठी आत्मचरित्राचे भाषांतर)
*  दलित अँड डेमोक्रॅटिक रिव्हॉल्युशन
*  रिव्हॉल्यूशन : इंडियाज न्यू सोशल मूव्हमेंट  
*  सॉंग ऑफ तुकाराम
* वासाहतिक समाजातील सांस्कृतिक बंड- (मूळ इंग्रजी, मराठी अनुवादक दिघे)

## मिळालेले पुरस्कार आणि सन्मान
* मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार (२०१२)
* सांगली येथे झालेल्या ३ऱ्या राज्यस्तरीय समतावादी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद. (२०११)

## हे सुद्धा पहा
* एलिनॉर झेलियट 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:भारतीय समाजशास्त्रज्ञ
वर्ग:अमेरिकन समाजशास्त्रज्ञ
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार विजेत्या
मंथन महिला साहित्य संमेलन

बेळगाव शहरात इ.स. १९८८पासून ‘मंथन कल्चरल अँड सोशल वेलफेअर सोसायटी’तर्फे  होणाऱ्या मंथन महिला साहित्य संमेलन होते. या संमेलनाचे आयोजन करणाऱ्या मंथन संस्थेचा इतिहास ‘महिलांनी महिलांसाठी, महिलांकडून’ सुरू केलेल्या हिंदवाडी मंडळापर्यंत जातो.

इसवी सन १९६६मध्ये श्री. व सौ. डॉ. पट्टण हिंदवाडीमध्ये राहावयास आले. त्यांनी त्यांचा व्यवसाय इथेच सुरू केला. व्यवसायाबरोबरच सामाजिक कार्याची तळमळ असणाऱ्या के.डी. मंदाकिनीताईंनी हिंदवाडीतील महिलांना एकत्र करून १५ ऑगस्ट १९६७ रोजी हिंदवाडी महिला मंडळाची स्थापना केली.

सुरुवातीला या मंडळातर्फे शिवणकाम, भरतकाम, विणकाम, पाककला अशा विविध विषयांचे क्लासेस घेण्यात येत असत. मंडळासाठी या वर्गांसाठी लागणाऱ्या जागेचा प्रश्‍न त्यावेळी कै. मीरा पेडणेकर यांनी स्वतःच्या घरातीलच जागा देऊन सोडवला. त्यांच्या घरातच विविध, नवनवीन उपक्रम त्यावेळी होत असत.

सर्वजणींना आणि विशेषतः पट्टणबाईंना संस्थेची स्वतःची वास्तू असावी असे प्रकर्षाने वाटत होते. अनेकांचे मदतीचे हात सरसावले आणि महालक्ष्मी मंदिर आणि एक सभागृह दिमाखात उभे राहिले. इथे मंडळातर्फे चालणाऱ्या विविध उपक्रमांचा कळसाध्याय म्हणजे साहित्य, संगीत, नृत्य, नाट्य, आरोग्य आणि घरगुती उद्योगधंदे असे सहा विषय घेऊन मंथन महिला मंडळाची निर्मिती झाली. ..

या बौद्धिक आणि वैचारिक मंथनातून आलेले नवनीत म्हणजेच इ.स. १९८९ सालापासून दरवर्षी होणारे ‘मंथन महिला साहित्य संमेलन’ होय.  स्थानिक लेखिका, कवयित्री, साहित्यावर प्रेम करणाऱ्या महिल यांना प्रोत्साहन मिळावे, हा या संमेलनाचा मूळ हेतू आहे. या निमित्ताने प्रत्येक वर्षी विविध स्पर्धांचे आयोजन केले जाते. कथाकथन, वक्तृत्व, निबंधलेखन, काव्यलेखन, गायन, नाट्यवाचन असे या स्पर्धांचे स्वरूप असते. ह्याला महिलांचा उत्तम प्रतिसाद लाभतो. ग्रंथदिंडीपासून ते समारोपापर्यंत अतिशय उत्साहाने महिला या संमेलनात सहभागी होतात.

आजपर्यंत इंदिरा संत, उमा कुलकर्णी, प्रा.डॉ. कल्याणी हर्डीकर, जयश्री कुबेर, ज्योत्स्ना देवधर, नंदिनी आत्मसिद्ध, नीलांबरी कुलकर्णी, डॉ. नीलिमा गुंडी,  नीलिमा बोरवणकर, मंगला गोडबोले, मंदा कदम, डॉ. मंदा खांडगे, मधुरा कोरान्ने, माधुरी वैद्य, मीना प्रभू, मृणालिनी चितळे, मृणालिनी पटवर्धन, मोनिका गजेंद्रगडकर, श्रीमती वसुंधरा पटवर्धन, विजया पाटील, विद्या बाळ, विद्या सप्रे, विनीता पिंपळखरे, संजीवनी बोकील, संध्या टांकसाळे, सुजाता देशमुख, स्नेहसुधा कुलकर्णी, अशा साहित्य क्षेत्रातील महनीय महिलांनी या संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषविले आहे.

२८-२-२०१६ रोजी मंथन कल्चरल अँड सोशल वेल्फेअर सोसायटीतर्फे झालेल्या २९व्या मंथन महिला साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षस्थानी वसईच्या डॉ. सिसिलिया कार्व्हालो होत्या. त्या ‘साहित्यातून समाजाशी सुसंवाद’ या विषयावर बोलल्या.

३०वे मंथन महिला साहित्य संमेलन रविवार दि. २९ जानेवारी २०१७ रोजी बेळगावमधील टिळकवाडी येथील वरेरकर नाट्य संघाच्या सभागृहात झाले. संमेलनाच्या अध्यक्षा अनुराधा गोरे होत्या. ‘ओळख सियाचीनची’ या विषयावर त्यांचे व्याख्यान झाले.

पहा : मराठी साहित्य संमेलने

वर्ग:साहित्य संमेलने
वर्ग:बेळगांव
मालविकाग्निमित्रम्

**मालविकाग्निमित्रम्** हे कालिदासाने लिहिलेले नाटक आहे. शुंग सम्राट अग्निमित्र आणि त्याच्या राणीची दासी मालविका यांच्यातील प्रेमकथेचे चित्रण असलेले हे नाटक कालिदासाचे पहिले नाटक मानले जाते.

## कथानक 
अग्निमित्र एका दासीपुत्रीचे चित्र पाहून त्यावर मोहित होतो. आपल्या दरबारातील विदूषकाच्या साहाय्याने तो तिला आपल्या राज्यात आणवतो. मालविका नावाची ही मुलगी राणीची दासी होते. राणीला जेव्हा अग्निमित्राच्या मालविकेवरील प्रेमाचा संशय येतो तेव्हा ती अतिशय क्रोधित होऊन मालविकेस कैदेत टाकते. काही काळाने असे कळून येते की मालविका ही दासीपुत्री नसून राजकन्या आहे. यानंतर अग्निमित्र तिच्याशी लग्न करून तिला आपली राणी करतो.

## समाजचित्रण 
मालविकाग्नमित्रम् नाटकात कालिदासाने शुंग साम्राज्यातील संगीत व अभिनय करणाऱ्या कलाकारांचे चित्रण केले आहे. याशिवाय या नाटकात सम्राट पुष्यमित्र शुंग याने केलेल्या राजसूय यज्ञाचेही वर्णन आहे.

वर्ग:कालिदास
वर्ग:संस्कृत नाटके
रिकव्हरिंग सबव्हर्झन

'**रिकव्हरिंग सब्वर्जन**' हे पुस्तक २००४ मध्ये ‘Permanent Black’ तर्फे प्रकाशीत झालेले आहे. या पुस्तकाच्या लेखिका **निवेदिता मेनन** या आहेत. 

## **प्रस्तावना**
या'रिकव्हरिंग सब्वर्जन'या पुस्तकामध्ये एकूण ५ प्रकरणे आहेत. कायदा आणि स्त्रीवादी राजकारण या दोहोंतील गेल्या अनेक वर्षांच्या नात्यावर हे पुस्तक भाष्य करते. 

## **ठळक मुद्दे**
भारतातील स्त्रीवादी राजकारणापुढे घटनात्मकता व घटनात्मक विरोधाभास हे द्वंद्व गेल्या २ दशकांत उभे राहिलेले दिसते. या दशकांत स्त्रीवादी परिप्रेक्ष्यातून कायद्याविषयीचे सिद्धांकन करण्यात आले. ८० च्या दशकात स्त्रीचळवळीने कायद्याच्या क्षेत्राशी होड घेतली व कायदा हा मुळातच पुरुषी राज्यसंस्थेच्या मुशीत घडत असल्याने तो स्त्रियांचे दुय्यमत्वच निश्चित करतो हे कायद्याबाबतचे स्त्रीवादी आकलन पुढे आले. सार्वजनिक आणि खाजगी या क्षेत्रांतील कायद्याचा हस्तक्षेप यावर प्रकाश टाकत,निवेदिता मेनन स्त्रीचळवळीने उभारलेल्या कायदेविषयक मोहिमांची चिकित्सा पुस्तकाच्या पहिल्या भागात करतात.भारतातील स्त्रीवाद्यांनी मुख्यत: ज्या ज्या मागण्यांसाठी कायदेशीर हस्तक्षेपाचा आग्रह धरला त्या मागण्या बहुतांशी खाजगी क्षेत्राशी मर्यादित होत्या. भारतातील स्त्रीवाद्यांनी उभारलेल्या कायदेविषयक मोहिमा या केवळ कुटुंब व लैंगिकता या संदर्भातच झालेल्या दिसतात.परंतु याला स्त्रीवाद्यांची चूक असे म्हणता येणार नाही. कारण आर्थिक, राजकीय मुद्द्यांना जसे राज्यसंस्थेच्या कार्यक्रमपत्रिकेवर उघड स्थान असते तसे लैंगिकतेचे, पुनरुत्पाद्नाचे विषय इथे दिसत नाहीत आणि म्हणूनच स्त्रियांना हे विषय खाजगी चर्चाविश्वात आणावे लागतात आणि ओघानेच खाजगीपणाविरोधीचे स्त्रीवादी राजकारण उभे राहतेकायदेविषयक चर्चाविश्व आणि सार्वजनिक व खाजगी विभेदन या दोहोंतील नात्याची पुनर्तपासणी या टप्प्यावर होणे गरजेचे आहे. राज्य हस्तक्षेप करण्याचे टाळते म्हणून खाजगी हे 'खाजगी' ठरते वा कायदा हाच खाजगी जग रचतो व हस्तक्षेप करण्यास नकार देतो या प्रश्नांची उत्तरे स्त्रीवादी चर्चाविश्वाने शोधली पाहिजेत.या पुस्तकामधून लेखिका या तर्काची मांडणी करतात की कायदा आणि सामाजिक चळवळींकडून केली जाणारी हक्कांची मांडणी या दोहोंमध्ये परस्परविरोधाभास निर्माण होताना दिसतो.यामागचे एक कारण म्हणजे कायद्याच्या चर्चाविश्वाला आवश्यक असणाऱ्या सार्वत्रिक मुल्यांची मांडणी आपण करत आहोत हा विश्वास सामाजिक चळवळीतील कार्यकर्त्यांनी बाळगलेला असतो.परंतु मुख्य प्रवाही व्यवस्थेतील कायदे हे त्या व्यवस्थेच्या मुल्यांतून रचले जातात तर सामाजिक चळवळीकडून केलेल्या कायद्याच्या कल्पना या निश्चितच भिन्न चर्चाविश्वाचा,परिप्रेक्ष्याचा भाग असतात त्यामुळे एका बाजूला सार्वत्रिकता आणि दुसऱ्या बाजूला हक्कांचे बहुस्तरित्व असा विरोधाभास निर्माण होताना दिसतो.  

## **योगदान**
उदारमतवादी शासंप्रणालीतील सक्षमीकरण, विकास व लिंगभाव या संकल्पनांची चिकित्सा करणाऱ्या या दोन पुस्तकांमध्ये रिकव्हरिंग सब्वर्जन या पुस्तकाचा संदर्भ आलेला आहे.

## **महत्त्वाच्या संकल्पना**
स्त्रीवाद, कायदेविषयक मोहिमा

## **संदर्भ सूची**
वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
वर्ग:स्त्री अभ्यासातील संहिता
सेंट फ्रांसिस धरण

इवलेसे
**सेंट फ्रांसिस** धरण अमेरिकेच्या कॅलिफोर्निया राज्यातील धरण होते. लॉस एंजेल्स शहराला पाणीपुरवठा करण्यासाठी बांधलेले हे धरण लॉस एंजेल्स ॲक्वाडक्ट प्रकल्पाचा भाग होते. हे धरण १९२४-२६ दरम्यान बांधले गेले होते.

१२-१३ मार्च १९२८ च्या मध्यरात्रीपूर्वी हे धरण फुटून त्यातील पाणी लॉस एंजेल्स शहरावर लोटले. या महापुरात ४३१ लोक मृत्युमुखी पडले. १९०६ च्या सान फ्रांसिस्को धरणीकंपानंतर नैसर्गिक संकटातील ही सर्वाधिक जीवितहानी आहे.

वर्ग:अमेरिकेतील धरणे
वर्ग:कॅलिफोर्निया
निगोशिएटिंग स्पेसेस

**निगोशिएटिंग स्पेसेस** हे २०१२ मध्ये ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटीने प्रसिद्ध केलेले पुस्तक आहे. हे पुस्तक **फ्लॅव्हिया ॲग्नेस** आणि **शोभना घोष** यांनी ‘**मजलिस**’या  संस्थेच्या साहाय्याने संपादित केले आहे. 

## **प्रस्तावना**
स्त्रियांच्या हिताच्या दृष्टीने जे कायदे बनवले गेले त्या कायद्यांचा स्त्रियांच्या हक्कांवर काय परिणाम झाला व न्यायालयाची हस्तक्षेपी भूमिका आजवर काय राहिली आहे याची चिकित्सा हे पुस्तक करते. शासनाकडून येणारे औपचारिक कायदे व धर्मावर आधारलेले कायदे या दोन विसंगत कायद्यांना स्त्रिया कश्या पद्धतीने तोंड देतात याची मांडणी या पुस्तकामध्ये केलेली आहे.

## **ठळक मुद्दे**
या पुस्तकातील शोधनिबंधांमध्ये,लैंगिकता, समूह व राज्य या दोहोंचा हस्तक्षेप व विवाह, राज्यांच्या संरचनेतून येणारी हिंसा, समाज, राज्य आणि वारसा हक्क व वैवाहिक दर्जातून मिळणारी संपत्ती या सर्व क्षेत्रांत परस्पर निर्माण होणाऱ्या  विसंगती व  आयुष्य जगताना यांच्याशी स्त्रियांना सातत्याने करावी लागणारी तडजोड याचा वेध घेतला गेला आहे. या पुस्तकाच्या पहिल्या भागामध्ये राज्य व नागरी समाजाच्या संरचनेतून निर्माण होणारी अनैतिकतेची, वाईटपणाची प्रतिमाने व लैंगिक तडजोडी याबाबत चर्चा केलेली आहे. पहिल्या शोधनिबंधामध्ये, बार डान्सरच्या अदृश्य होण्याच्या नागरी राजकारणाचा वेध घेण्यात आलेला आहे.दुसऱ्या शोधनिबंधामध्ये मीना शाहू यांनी VAMP (Voices of Asian Modernities Project)च्या साथीने सेक्स वर्करने उभा केलेला संघर्ष, एकीकडे राज्यसंस्था, पोलिस, वकील, मुख्यप्रवाही समाज व दुसरीकडे वेश्याव्यवसायाच्या जगातील दलाल, गुंड या दोहोंनाही सातत्याने द्यावे लागणारे तोंड व मानवी हक्कांपासूनची वंचितता याचा नेमका वेध घेतलेला आहे.
लैंगिकतेच्या व लिंगभावाच्या राजकारणात अदृश्य व अनामिक राहिलेल्या वंचित घटकांना संदर्भ व संघर्षाच्या इतिहासाने कसा अवकाश मिळाला याचा वेध चायनिका शहा आपल्या शोधनिबंधात घेतात.पुस्तकाच्या दुसऱ्या भागात विवाह नावाच्या बाबीत समूह व राज्य या दोहोंकडून कसा हस्तक्षेप होतो याची मांडणी केलेली आहे. समिता सेन यांनी आपल्या शोधनिबंधामध्ये धर्मांतरामुळे निर्माण झालेले वैवाहिक विवादांवर प्रकाश टाकणाऱ्या १९ व्या शतकांतील काही प्रकरणांचा आढावा घेतलेला आहे. यातील पाचवा शोधनिबंध हा मुख्यता AALI (Association For Advocacy and Legal Initiatives) या लखनौमध्ये मानवी हक्कांबाबत काम करणाऱ्या संघटनेच्या सामाजिक संशोधनावर आधारलेला आहे. कायदे हे नागरिकांच्या मानवी हक्कांचा संकोच कसे करतात याचा वेध घेतलेला आहे.

## **योगदान**
या आंतरराष्ट्रीय जर्नलमध्ये असीमा साहू यांनी Muslim Women and Gender Justice in India: An Analysis of Muslim Women Act of 1986 या विषयावरील लेख प्रसिद्ध केलेला आहे. भारतातील मुस्लिम स्त्रियांचे सामाजिक, राजकीय व आर्थिक क्षेत्रातील स्थान यावर हा लेख प्रकाश टाकतो. या लेखाच्या मांडणीकरता निगोशिएटिंग स्पेसेस पुस्तकाचे महत्त्वपूर्ण योगदान आहे.http://ajms.co.in/sites/ajms2015/index.php/ajms/article/view/1615

## **महत्त्वाच्या संकल्पना**
मानवी हक्क, नागरी समाज

वर्ग:स्त्री अभ्यासातील संहिता
वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
निलेश शेळके

'नीलेश केदारी शेळके 
(२० जानेवारी, १९८२) मराठी कवी, इतिहासाचे अभ्यासक आहेत.

शेळके यांचे मूळ गाव सातारा जिल्ह्यातील माण तालुक्यातील विरळी हे होय. त्यांनी महाविद्यालयात असल्यापासून कवितालेखन केले आहे. सुरुवातीच्या काळात त्यांनी दैनिके व नियतकालिकांतून कथा लेखन केले. हे कोल्हापूर जिल्हातील गडहिंग्लज येथील डॉ. घाळी कॉलेज मध्ये मराठीचे अध्यापन करतात 

## प्रकाशित साहित्य 
१. अकुतोभय (कवितासंग्रह), शब्दालय प्रकाशन, श्रीरामपूर, ऑगस्ट २०१५

२. होळकरांची थैली (संपादन) अक्षरवेध प्रकाशन, गडहिंग्लज, ऑक्टोबर २०१५

३. समकालीन मराठी साहित्यः स्वरूप आणि समीक्षा (१९७५ ते २०००) (संपादन), दत्ता पाटील, नीलेश शेळके, अक्षर दालन, कोल्हापूर, ऑगस्ट, २०१८.
वर्ग:मराठी साहित्यिक
द चॅलेंज ऑफ लोकल फेमिनिझम्स

'चॅलेंज ऑफ लोकल फेमिनिझम्स' हे पुस्तक १९९५ सालच्या बीजिंग परिषदेसाठी  गठित करण्यात आले.  हे पुस्तक  अमृता बसू यांनी १९९५ साली नवी दिल्ली येथील काली फॉर विमेन या प्रकाशन संस्थेद्वारा प्रसिद्ध केले.

## प्रस्तावना
१९९५ सालच्या बीजिंग परिषदेसाठी निर्माण करण्यात आलेल्या या संकलनाला संपादक अमृता बसू यांनी सी. एलिझाबेथ मॅक्गोरी यांच्या साहाय्याने विस्तृत प्रस्तावना लिहिली आहे. या प्रस्तावनेत त्यांनी अभ्यासकांचा दृष्टिकोन, राजकीय दृष्टिकोन, स्त्रीवादाची संकल्पनात्मक मांडणी, स्त्री चळवळींचा उगम, स्त्रीवादातील मुद्दे, स्त्रीवादी चळवळीच्या यशाचे पैलू, स्थानिक भगिनीभाव/ जागतिक भगिनीभाव अशा मुद्द्यांवर प्रस्तुत पुस्तकातील संकलित लेखांचे विश्लेषण केले आहे. या संपादनाचे भौगोलिक दृष्ट्या चार विभाग करण्यात आले आहेत. यातील पहिल्या विभागात चीन, भारत, बांग्लादेश आणि फिलिपाईन्स या देशातील स्त्रीवादी चळवळी व पर्यावरणाचा आढावा घेतला आहे. दुसऱ्या विभागात आफ्रिका आणि मध्य पूर्वेतील स्त्रीवादी चळवळींचा आढावा घेणारे लेख आहेत. तिसऱ्या विभागात दक्षिण अमेरिका तर चौथ्या विभागात रशिया, युरोप आणि अमेरिका येथील स्त्रीवादी चळवळींविषयी लेख आहेत.

## ठळक मुद्दे
# भारतातील स्त्रीवादी चळवळ गुंतागुंतीची, बहुक्षेत्रीय आहे. काम, वेतन, पर्यावरण, ग्राहक हक्क, आरोग्य, नागरी हक्क, लैंगिकता, जात, वर्ग, आणि सामाजिक हितसंबंध या सर्वांना स्पर्श करणारी ही एकमेव चळवळ असावी. 
# बांग्लादेशातील स्त्रीवादी चळवळ जाहीर करते की, ते जिथवर पोहोचले आहेत तिथून ते माघारी फिरणार नाहीत. आफ्रिका आणि मध्यपूर्वेत स्त्रीवादाची नवी पहाट उगवली असून स्त्रीवादी असणे म्हणजे राष्ट्रवादी असणे अशी नवी व्याख्या तयार झाली आहे.
# दक्षिण अमेरिकेत पेरू, चिली, मेक्सिको आणि ब्राझिल अशा ठिकाणांहून स्त्रिया चूल सोडून रस्त्यावर येत आहेत आणि स्वातंत्र्य व समतेसाठी झगडत आहेत. रशिया मध्ये स्त्रियांच्या सहभागाशिवाय लोकशाही अस्तित्वात येणे शक्य नाही असे स्त्रीवादी चळवळीने जाहीर केले आहे. 
# मध्य युरोपातील कम्युनिस्ट राजवटी नंतरच्या अवकाशात स्त्रीवादी चळवळ स्वतःचा आवाज शोधण्याचा प्रयत्न करीत आहे तर पश्चिम युरोपात युरोपियन महासंघाची निर्मिती हे स्त्रीवादी चळवळी पुढील संकट आणि संधी दोन्ही आहेत. त्यामुळे महासंघाकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही. 
# अमेरिकेमध्ये स्त्रीवादी चळवळींसमोर बहुसांस्कृतिक स्त्रीवादी चळवळ उभे करण्याचे आव्हान आहे. एकंदरीत स्त्रीवादी चळवळीचा विचार राष्ट्र या संकल्पनेतून करता येणार नाही. 
# या संपादनातील सर्व लेखक स्त्रीवादी चळवळ राष्ट्राच्या संदर्भात मोजण्यास नकार देतात शिवाय स्त्रीवाद हा युरोपातील मध्यमवर्गीय स्त्रियांची कल्पना आहे या गृहीतकालाही छेद देतात.

## प्रतिसाद आणि योगदान 
# व्हॅलेंटाईन एम. मुकादम यांनी ‘जर्नल ऑफ एशियन स्टडीज’च्या फेब्रुवारी १९९६ च्या अंकात या पुस्तकाचे परीक्षण लिहिले आहे. १९९५ सालच्या बीजिंग परिषदेसाठी या पुस्तकाची निर्मिती झाल्याचे नमूद करून या पुस्तकाची प्रस्तावना वैशिष्ट्यपूर्ण असल्याचे म्हंटले आहे.
# चंद्रा मोहन तळपदे यांनी ‘फेमिनिझम विदाऊट बॉर्डर’ या पुस्तकामध्ये सदर पुस्तकाचा उल्लेख केला असून मॉर्गन यांच्या प्रतिपादनानुसार भगिनीभावाचे जागतिकीकरण करण्याऐवजी या पुस्तकात वैश्विक स्त्रीवादी चळवळीतील समान सूत्र शोधण्याचा प्रयत्न केला आहे असे म्हंटले आहे. 
# नीरा युवाल-डेव्हिस हिने ‘विमेन सिटिझनशिप अँड डिफरन्सेस’ या पुस्तकामध्ये नागरी हक्कांच्या परिप्रेक्षात स्त्रीवादाची मांडणी करण्यासाठी या पुस्तकातील काही लेखांचा आधार घेतला आहे.

वर्ग:स्त्री अभ्यासातील संहिता
वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
वुर्झबर्ग

thumb|वुर्झबर्ग मध्यवर्ती भाग आणि नगरपालिका
**वुर्झबर्ग** हे जर्मनीच्या उत्तर बव्हारियामधील फ्रँकोनिया प्रदेशातील शहर आहे. फ्रांकफुर्ट आणि न्युर्नबर्गच्या साधारण मध्यावर असलेले हे शहर माइन नदीवर आहे. २०१३ च्या शेवटी येथील लोकसंख्या १,२४,६९८ होती.

हे शहर लँडक्रीस वुर्झबर्गचे प्रशासकीय केन्द्र असले तरी ते त्याचा भाग नाही.

दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान १६ मार्च, इ.स. १९४५ रोजी रॉयल एर फोर्सच्या लँकेस्टर बॉम्बफेकी विमानांनी या शहरावर तुफान अग्निवर्षाव करून शहर बेचिराख करून टाकले. १७ मिनिटांमध्ये २२५ विमानांच्या सतत हल्ल्यांमध्ये ५,००० पेक्षा जास्त व्यक्ती ठार झाल्या व अनेक शतकांपूर्वी बांधलेली चर्च, कॅथेड्रल, घरे मातीत मिळाली. ३ एप्रिल, १९४५ रोजी अमेरिकेच्या १२व्या चिलखती दलाने आणि ४२व्या पायदळाने शहरावर एल्गार करून ५ एप्रिलला त्यावर नियंत्रण मिळवले.

येथे असलेले वुर्झबर्ग विद्यापीठ जर्मनीतील सगळ्यांत जुन्या विद्यापीठांपैकी एक असून याची स्थापना १४०२मध्ये झाली होती.

वर्ग:जर्मनीमधील शहरे
*
अटक (पंजाब)

**अटक** (पंजाबी, उर्दू: ) हे पाकिस्तानच्या पंजाब प्रांतातील एक शहर आहे. हे शहर अटक जिल्हा आणि तहसीलाचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.

१९०१मध्ये २,८६६ लोकसंख्या असलेल्या अटकची लोकसंख्या १९९८मध्ये सुमारे १,००,००० होती.

पाकिस्तानी वायुसेनेचा कामरा वायुसेना तळ येथून जवळ आहे.

## इतिहास 
सिंधु नदीकाठी असलेल्या या शहराला दोन हजार वर्षांचा इतिहास आहे. मोगल सम्राट अकबर याने खवाजा शमसुद्दीन खवाफी याला येथे किल्ला बांधण्याचे फर्मावल्यावर १५८३मध्ये येथील किल्ला बांधून पूर्ण झाला. १९०८मध्ये मूळ गावाजवळ *कॅम्पबेलपूर* नावाने याची पुनर्रचना झाली. रघुनाथराव पेशवे आणि तुकोजी होळकर यांनी २८ एप्रिल, १७५८ रोजी हा किल्ला काबीज केला. मराठा साम्राज्याची उत्तरेकडील ही सर्वदूरची सीमा समजली जाते. इंग्रजांनी हा किल्ला १८४९मध्ये घेतला व शहराचे नाव बदलून *कॅम्पबेलपूर* ठेवले. १९७८मध्ये पाकिस्तान सरकारने ते बदलून परत अटक असे केले.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:पाकिस्तानमधील शहरे
वर्ग:पंजाब (पाकिस्तान)
युनिव्हर्सिटी ऑफ वुर्झबर्ग

**वुर्झबर्ग विद्यापीठ** तथा **जुलियस मॅक्सिमिलियन वुर्झबर्ग विद्यापीठ** हे जर्मनीच्या वुर्झबर्ग शहरातील उच्चशिक्षण संस्था आहे. १४०२मध्ये स्थापन झालेले हे विद्यापीठ जर्मनीच्या सगळ्यांत जुन्या विद्यापीठांपैकी एक आहे. याला जुलियस एक्टर फोन मेस्पेलब्रुन आणि मॅक्सिमिलनयन जोसेफ यांचे नाव दिलेले आहे.

या विद्यापीठात संशोधन करणाऱ्या अनेक संशोधकांना नोबेल पारितोषिक मिळालेले आहे -

* १९०१ - विल्हेम कॉनराड रॉन्टजेन (भौतिकशास्त्र)
* १९०२ - हेर्मान एमिल फिशर (रसायनशास्त्र)
* १९०७ - एडुआर्ड बुखनर (रसायनशास्त्र)
* १९११ - विल्हेम वीन (भौतिकशास्त्र)
* १९१९ - योहानेस श्टार्क (भौतिकशास्त्र)
* १९३५ - हान्स स्पेमान (वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक)
* १९८५ - क्लाउस फोन क्लिट्झिंग (भौतिकशास्त्र)
* १९८८ - हार्टमुट मिशेल (रसायनशास्त्र)
* २००८ - हॅराल्ड झुर हासेन (वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक)

वर्ग:जर्मनीमधील विद्यापीठे
वर्ग:वुर्झबर्ग
डेक्लिनेशन

खगोलीय विषुववृत्तापासून उत्तरेस किंवा दक्षिणेस हव्या असलेल्या बिंदूपर्यंतचा त्याच्या होरावृत्तावरील कोन म्हणजे **डेक्लिनेशन** किंवा **क्रांती** (*Declination*; लघुरूप: **Dec**; चिन्ह: **δ**) होय. खगोलशास्त्रामध्ये डेक्लिनेशन हा विषुववृत्तीय निर्देशांक पद्धतीमधील अंतराळातला एक निर्देशांक आहे. विषुवांश व डेक्लिनेशन मिळून खगोलीय निर्देशक पद्धत बनते.

## स्पष्टीकरण 
डेक्लिनेशन हे पृथ्वीवरील भौगोलिक अक्षांशाशी समतुल्य आहे. खगोलीय विषुववृत्ताच्या उत्तरेकडील बिंदूंचे डेक्लिनेशन धन व दक्षिणेकडील बिंदूंचे ऋण असते. कोन मापनाचे कोणतेही एकक डेक्लिनेशन मोजण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. पण खगोलशास्त्रात डेक्लिनेशन मोजण्यासाठी षष्टि-कमान प्रणालीतील डिग्री (°), मिनिट (') आणि सेकंद (") ही एकके वापरली जातात.

* खगोलीय विषुववृत्ताचे डेक्लिनेशन ०° आहे.
* उत्तर खगोलीय ध्रुवाचे डेक्लिनेशन +९०° आहे.
* दक्षिण खगोलीय ध्रुवाचे डेक्लिनेशन -९०° आहे.

वर्ग:खगोलशास्त्र
तारकासमूह

आधुनिक खगोलशास्त्रामध्ये **तारकासमूह** (Constellation: कॉन्स्टेलेशन) हे इंटरनॅशनल अ‍ॅस्ट्रॉनॉमिकल युनियनने (आय.ए.यू.ने) ठरवलेले खगोलावरील विशिष्ट क्षेत्र आहे.त्यानुसार  संपूर्ण आकाश व्यापतात असे  अधिकृत मान्यता असलेले एकूण ८८ तारकासमूह आहेत.

खगोलीय निर्देशक पद्धतीमध्ये प्रत्येक बिंदूला निःसंदिग्धपणे एक तारकासमूह नेमला जाऊ शकतो. खगोलशास्त्रामध्ये एखादी गोष्ट आकाशामध्ये अंदाजे कुठल्या भागात आहे हे दर्शवण्यासाठी त्या गोष्टीच्या निर्देशकांसोबत ती कोणत्या तारकासमूहात आहे हेही सांगितले जाते.

## इतिहास 
### पुरातन बॅबिलोनिअन खगोलशास्त्र 
### चिनी खगोलशास्त्र 
### भारतीय खगोलशास्त्र 
### इस्लामी खगोलशास्त्र 
## आय.ए.यू. प्रणीत तारकासमूह 
इ.स. १९२२ मध्ये हेन्री रसेल याने खगोलाला ८८ अधिकृत भागात विभागण्यात आय.ए.यू.ला मदत केली. या प्रणालीचा हेतू खगोलाला सलग क्षेत्रात विभागणे हा होता. शक्य तेवढ्या तारकासमूहांची नावे ग्रीक-रोमन नावांवरून घेण्यात आली. महाराष्ट्रात प्रचलित असलेली तारकासमूहांची काही मराठी नावे बाळशास्त्री जांभेकर यांनी इंग्रजी नावांवरून रूपांतरित केली असली तरी बरीच नावे पुरातनकालापासून अस्तिवात असलेली संस्कृत नावे आहेत. ८८ तारकासमूहांपैकी १२ तारकासमूह सर्वांनाच परिचित असतात. सूर्याच्या आकाशातील भासमान भ्रमणमार्गावर, आयनिक वृत्तावर असलेले बारा तारकासमूह भारतात ‘राशी’ या नावाने ओळखले जातात. या राशींव्यतिरिक्त उत्तर व दक्षिण आकाशात अनेक तारकासमूह आहेत. ८८ पैकी ३६ तारकासमूह मुख्यत: उत्तर गोलार्धात आहेत आणि ५२ तारकासमूह दक्षिण गोलार्धात आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्र
२०१६ आयसीसी विश्व टी-ट्वेंटी सराव सामने

३ मार्च ते १५ मार्च २०१६ दरम्यान २०१६ आयसीसी विश्व टी-ट्वेंटी मध्ये खालीलप्रमाणे सराव सामने खेळविले गेले

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

सराव सामने
महाविदा

ज्या पारंपरिक माहिती प्रक्रिया प्रणालीत पुरेशा अभ्यासल्या जात नाहीत अशा अतिशय क्लिष्ट आणि मोठ्या माहिती संचाला(Data Setला) महा माहिती अथवा Big Data असे संबोधले जाते. अश्या प्रकारच्या माहिती प्रक्रियेमध्ये मोठ्या माहिती संचाचा अभ्यास, योग्य माहिती संच बनवणे, शोध, प्रसार, साठवणे, प्रदर्शित करणे, योग्य माहिती विचारणे आणि माहिती गुप्तता अशी आव्हाने असतात. ही संकल्पना सूचक विश्लेषणांच्या (Predictive Analysis) आणि इतर माहिती संकलनाच्या प्रक्रियेमध्ये वापरली जाते.

वर्ग:संगणकशास्त्र