open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पश्चिम भारत (प्रदेश)

**पश्चिम भारत** हा भारतीय प्रजासत्ताकाच्या पश्चिमेकडील राज्यांचा प्रदेश आहे. गृह मंत्रालयाच्या पश्चिम विभागीय परिषदेच्या प्रशासकीय विभागात गोवा, गुजरात आणि महाराष्ट्र ही राज्ये तसेच दादरा आणि नगर हवेली आणि दमण आणि दीव केंद्रशासित प्रदेशांचा समावेश आहे, तर संस्कृती मंत्रालय आणि काही इतिहासकारांमध्ये राजस्थान राज्याचाही समावेश आहे. भारतीय भूगर्भीय सर्वेक्षणात महाराष्ट्राचा समावेश आहे परंतु राजस्थानचा समावेश नाही, तर अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालयात कर्नाटकचा समावेश आहे. परंतु राजस्थानचा समावेश नाही.

मध्य प्रदेश देखील अनेकदा समाविष्ट केला जातो  आणि हरियाणा, पश्चिम उत्तर प्रदेश आणि दक्षिण पंजाब कधीकधी समाविष्ट केले जातात. पश्चिम भारत म्हणजे भारताचा पश्चिम भाग, म्हणजेच दिल्ली आणि चेन्नईच्या पश्चिमेकडील सर्व राज्ये, ज्यामध्ये पंजाब, केरळ आणि आसपासची राज्ये देखील समाविष्ट आहेत. हा प्रदेश अत्यंत औद्योगिक आहे, येथे मोठ्या प्रमाणात शहरी लोकसंख्या आहे. साधारणपणे, पश्चिम भारताच्या उत्तरेला थरचे वाळवंट, पूर्वेला आणि उत्तरेला विंध्य पर्वतरांग आणि पश्चिमेला अरबी समुद्र आहे. पश्चिम भारतातील बहुतेक भाग उत्तर भारत आणि पाकिस्तानसह थरचे वाळवंट आणि दक्षिण आणि मध्य भारतासह दख्खनचे पठार सामायिक करतो.

प्राचीन इतिहासात, ह्वेन थसांग यांच्या मते, पश्चिम भारत तीन मोठ्या राज्यांमध्ये विभागलेला होता, म्हणजे सिंध (ज्यामध्ये पंजाबपासून समुद्रापर्यंत सिंधू नदीची संपूर्ण खोरी होती, ज्यामध्ये डेल्टा आणि कच्छ बेटाचा समावेश होता), गुर्जरा (ज्यामध्ये पश्चिम राजपुताना आणि भारतीय वाळवंटाचा समावेश होता), आणि बालाभी (ज्यामध्ये गुजरातचा द्वीपकल्प होता, ज्याच्या लगतच्या किनाऱ्याचा एक छोटासा भाग होता). भारताच्या फाळणीपूर्वी, सिंध आणि बलुचिस्तान हे सध्याचे पाकिस्तानी प्रदेश देखील या प्रदेशात समाविष्ट होते. कला इतिहासात, हा शब्द सामान्यतः फक्त गुजरात आणि राजस्थानला व्यापतो, जे शैलीच्या बाबतीत एकत्र फिरतात. भारतातील कोणत्याही प्रदेशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे सकल देशांतर्गत उत्पादन पश्चिम भारताचा आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील प्रदेश
झुमूर भट्टाचार्य

**झुमूर भट्टाचार्य** (जन्म - २७ नोव्हेंबर १९३९, कलकत्ता), श्री अरविंद इंटरनॅशनल सेंटर ऑफ एज्युकेशनमधील शिक्षिका, अभिनेत्री व नृत्यांगना. संस्कृत, बंगाली, इंग्रजी, फ्रेंच, इटालियन, जर्मन या भाषा झुमूर यांना अवगत आहेत.

## जीवन व कार्य 
झुमूर यांच्या आईचे नाव मिली-दी. आई आणि वडील दोघेही श्रीअरविंदांचे अनुयायी होते. १९४२ साली झुमूर आपल्या आईसमवेत आश्रमात कायमस्वरूपी वास्तव्यास गेल्या. वडील ब्रिटीश सैन्यामध्ये होते. दुसरे महायुद्ध संपल्यानंतर ते ही आश्रमात वास्तव्यास गेले. सुनील भट्टाचार्य हे झुमूर यांचे काका. ते श्रीअरविंद आश्रमातील संगीतकार आणि वादक होते. झुमूर आणि तारा जौहर, गौरी पिंटो इत्यादी लहान बालीकांसाठी श्रीमाताजींनी काही खेळ शोधून काढले होते. फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ त्यातून या मुलींना माहित झाले. याच मुलींना आध्यात्मिक शिक्षण देण्याच्या निमित्ताने श्रीमाताजींनी दर बुधवारी वर्ग घ्यायला सुरुवात केली. श्रीमाताजींच्या सांगण्यावरून झुमूर यांनी श्रीअरविंद लिखित नाट्यउताऱ्यावर आधारित नाटकामध्ये अभिनय करण्यास सुरुवात केली.

श्री अरविंद इंटरनॅशनल सेंटर ऑफ एज्युकेशनमध्ये झुमूर फ्रेंच आणि इंग्रजी साहित्याचे अध्यापन करत असत. नंतर त्यांनी तेथे श्रीअरविंदांचे सावित्री, लाईफ डिव्हाईन इत्यादी साहित्य शिकविण्यास सुरुवात केली. कालांतराने ते या सेंटरमधील उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी अध्यापन करू लागल्या. त्या चाळीस वर्षे अध्यापन करत आहेत.

## पूरक 
* झुमूर भट्टाचार्य यांची मुलाखत
* झुमूर भट्टाचार्य यांची मुलाखत
* श्रीमाताजींनी सांगितलेल्या कथांचे झुमूर यांनी केलेले वाचन

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय शिक्षिका
वर्ग:भारतीय नृत्यांगना
वर्ग:बहुभाषाविद
२०२५ पॅसिफिक-फ्रान्स महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय अजिंक्यपद स्पर्धा

**२०२५ पॅसिफिक-फ्रान्स महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय अजिंक्यपद स्पर्धा** १० ते १४ मार्च २०२५ या काळात फ्रान्स येथे आयोजित करण्यात आली होती. ही स्पर्धा सामोआ महिलांनी जिंकली.

## गुणफलक
## फिक्स्चर
----

----

----

----

----

## बाद फेरी
### तिसरे स्थान प्ले-ऑफ
### अंतिम सामना
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
* ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ

वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट
वर्ग:महिला क्रिकेट
वर्ग:फ्रान्समधील क्रिकेट
वर्ग:न्यू कॅलिडोनिया
रिचा शर्मा

**रिचा शर्मा** (जन्म: २९ ऑगस्ट १९७४) ही एक भारतीय चित्रपट पार्श्वगायिका तसेच एक भक्ती गायिका आहे. २००६ मध्ये, तिने *बाबुल* चित्रपटात बॉलीवूडचे लांब गाणे (१५ मिनीट), *बिदाई* गाणे गायले. चित्रपटात ते २-३ मिनीटांचे होते.

## कारकीर्द 
पंडित आस्करन शर्मा यांच्या मार्गदर्शनाखाली, रिचाने भारतीय शास्त्रीय आणि हलक्याफुलक्या संगीताचे योग्य प्रशिक्षण घेतले. रिचाने तिच्या संगीताच्या संग्रहात गझल; चित्रपटगीते, पंजाबी आणि राजस्थानी लोकगीते जोडली, ज्यामुळे तिचा आवाज विविध आवाजात अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचला.

रिचाच्या आयुष्यात संगीत शिखरावर असताना, शैक्षणिक शिक्षणाचा त्याग करावा लागला आणि संगीत जगात मोठे होण्याचे स्वप्न बाळगून कोणत्याही पाठिंब्याशिवाय, रिचा १९९४ मध्ये मुंबईत आली. तिने आपले पोट भरण्यासाठी कव्हर व्हर्जन आणि भजन गायले आणि त्याच वेळी बॉलिवूडमध्ये तिचा संघर्ष सुरू ठेवला. तिने १९९६ मध्ये सावन कुमारच्या *सलमा पे दिल आ गया* या चित्रपटातून बॉलिवूडमध्ये पदार्पण केले आणि त्यानंतर अनेक चित्रपट आले. त्यानंतर *ताल* हा चित्रपट हिट झाला ज्यामध्ये तिने ए.आर. रहमानसाठी "नि मैं समझ गई"  आणि "कही आग लगे" हे गाणे गायले.

त्यानंतर अनेक हिट चित्रपट आले ज्यात लोकप्रिय गाणी गायली: *झुबैदा*, *साथिया* (एआर रहमान); *हेरा फेरी* (अनू मलिक); *खाकी* (राम संपत); *तरकीब* ("दुप्पटे का पल्लू" हे गाणे), *बागबान* (आदेश श्रीवास्तवचे शीर्षक गीत ); *सोच* ( जतिन-ललितसाठी "निकल चली बे" हे गाणे); *रुद्राक्ष*, *कल हो ना हो* ( शंकर-एहसान-लॉयच्या शीर्षक गीताची दुःखद आवृत्ती); *गंगाजल* ( संदेश शांडिल्य ); *पॉपकॉर्न खाओ!* *मस्त हो जाओ* ( विशाल-शेखर ), *सावरिया* ( मॉन्टी शर्मा), *ओम शांती ओम* (विशाल-शेखर) आणि *काँटे* ( आनंद राज आनंदसाठी "माही वे" हे गाणे).

या बहुमुखी पार्श्वगायिकेने तिची प्रतिभा दाखवण्यासाठी अनेक अल्बम देखील केले आहेत. २००४ च्या सुरुवातीला रिलीज झालेल्या टाइम्स म्युझिकसाठी *नी मैं यार नु सजदा करदी*, *पिया* आणि *विंड्स ऑफ राजस्थान* यांसारख्या अल्बममुळे रिचाच्या आवाजातील गुणवत्ता आणि भव्यता आणि गायिका म्हणून तिची बहुमुखी प्रतिभा समोर आली आहे. तिने २००७ च्या भारतीय सिंधी चलचित्रपट *प्यार करे दिस* मध्ये पार्श्वगायिका म्हणूनही काम केले.

मार्च २०११ मध्ये, रिचा शर्मा आणि तिच्या कुटुंबाने फरिदाबाद, हरियाणातील साईबाबा मंदिराचे उद्घाटन केले आणि सारेगामा इंडियाने प्रकाशित केलेला *साई की तस्विर* हा तिचा पहिला साईबाबा भक्ती अल्बम लाँच केला.

## पुरस्कार 
## संदर्भ 
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय गायक
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:भजन गायक
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुनील भट्टाचार्य

सुनील भट्टाचार्य - (जन्म व बालपण - ०३ नोव्हेंबर १९२० कृष्णनगर, प.बंगाल, मृत्यू - ३० एप्रिल १९९९) सुनील भट्टाचार्य श्रीअरविंद आश्रमातील संगीतकार आणि वादक होते.

## जीवन व कार्य 
सुनील भट्टाचार्य श्रीअरविंद आश्रमातील संगीतकार आणि वादक होते.ते सतार वाजवत असत. त्यांनी मुंबईतील सेंट झेवियर्स कॉलेज, कलकत्ता येथे विज्ञानाचे (रसायनशास्त्र)  शिक्षण घेतले असले तरी ते एक उत्कृष्ट फुटबॉल खेळाडू, वनस्पतिशास्त्रज्ञ आणि गणितज्ज्ञ होते. ते श्री अरविंद इंटरनॅशनल सेंटर ऑफ एज्युकेशन येथे शिक्षक म्हणून कार्यरत होते.  ते येथे गणित, वनस्पतीशास्त्र, प्राणिशास्त्र, भूगर्भशास्त्र, भूगोल, खगोलशास्त्र आणि फुटबॉल शिकवत असत. गणित, बुद्धिबळ, कुंडलीअभ्यास हे त्यांचे आवडीचे विषय होते.

त्यांचे वडील हे होमिओपॅथीचे डॉक्टर होते, वडिलांकडून होमिओपॅथीचे ज्ञान आत्मसात केले. वडिलांच्या मार्गदर्शनाखाली ते होतकरू व्यक्तींना मोफत औषधोपचार देत असत.

श्रीमाताजी यांनी सुनील यांचे संगीत हे भविष्यकालीन संगीत असल्याचे सांगितले.
* श्रीअरविंद लिखित सावित्री महाकाव्याच्या श्रीमाताजी यांनी केलेल्या वाचनासाठी सुनील यांनी दिलेली वाद्यवादनाची साथसंगत

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय संगीतकार
वर्ग:भारतीय शिक्षक
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म
सपना मुखर्जी

**सपना मुखर्जी** ही एक बॉलीवूड पार्श्वगायिका आहे जिने *त्रिदेव* (१९८९) मधील "तिरची टोपी वाले" गाण्यासाठी सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिकेचा फिल्मफेर पुरस्कार जिंकला होता.

## कारकीर्द 
१९८६ मध्ये संगीत दिग्दर्शक कल्याणजी आनंदजी यांनी तिला *जांबाज* चित्रपटासाठी तीन गाणी गाण्याची संधी दिली तेव्हा तिने तिच्या गायन कारकिर्दीला सुरुवात केली. तिला पहिले यश १९८९ मध्ये आले जेव्हा कल्याणजी आनंदजींनी तिला *त्रिदेव* चित्रपटासाठी "तिरची टोपी वाले" गाण्यासाठी निवडले. हे गाणे त्या वर्षी प्रचंड हिट झाले.

तिने नदीम-श्रवण, राम लक्ष्मण, जतिन-ललित, आनंद-मिलिंद, विजू शाह, बप्पी लहिरी, लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल, चन्नी सिंग, राजेश रोशन, अनू मलिक, ए.आर. रहमान यांसारख्या संगीत दिग्दर्शकांसोबत काम केले. तिने  किशोर कुमार, कुमार सानू, अमित कुमारी, उदित नारायण, अभिजीत, मोहम्मद अझीझ, विनोद राठोड, सुदेश भोसले, सोनू निगम, बाबुल सुप्रियो, लकी अली, अलका याज्ञिक, कविता कृष्णमूर्ती, साधना सरगम या गायकांसोबत गाणी गायली आहे. 

तिच्या लोकप्रिय गाण्यांमध्ये "तिरची टोपी वाले", "गजर ने किया है इशारा ओये ओये" (दोन्ही १९८९ च्या *त्रिदेव* चित्रपटातील), "खुद को क्या समाजती है" (१९९२ च्या *खिलाडी* चित्रपटातील), "लव्ह रॅप" (१९९४ च्या *क्रांतीवीर* चित्रपटातील), "तू चीज बडी है सक्ती सक्ती" (१९९५ च्या *रावण राज: अ ट्रू स्टोरी* चित्रपटातील), "सुंदरा सुंदरा" (१९९६ च्या *रक्षक* चित्रपटातील), "तेरे इश्क में नाचेंगे" (१९९६ च्या *राजा हिंदुस्तानी* चित्रपटातील), "प्यार प्यार करते करते" (१९९७ च्या *जुदाई* चित्रपटातील), "रब्बा इश्क ना होवे" (२००३ च्या *अंदाज* चित्रपटातील), "ओ सिकंदर" (२००६ च्या *कॉर्पोरेट* चित्रपटातील) यांचा समावेश आहे.

२००६ मध्ये, तिने "मेरे पिया" नावाचा अल्बम काढला, ज्यामध्ये तिने स्वतःचे अनेक गाणी सादरीकरण तसेच लोकप्रिय गायक सोनू निगम सोबत एक युगलगीत सादर केले. प्रकाशन कार्यक्रमाला लता मंगेशकर उपस्थित होत्या. सपना मुखर्जीने अमेरिका, कॅनडा आणि यूकेमध्ये लाईव्ह कॉन्सर्ट केले आहेत. तिने बॉलिवूडच्या आघाडीच्या अभिनेत्रींसाठी गायले आहे जसे: रेखा, डिंपल कपाडिया, श्रीदेवी, माधुरी दीक्षित, जुही चावला, करिश्मा कपूर, रवीना टंडन, सोनाली बेंद्रे, सुष्मिता सेन आणि इतर.

## पुरस्कार 
१९८९ मध्ये *त्रिदेवच्या* "तिरची टोपी वाले" गाण्यासाठी मुखर्जी यांना फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार मिळाला. 

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय गायक
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय गायक
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते
वर्ग:जन्मस्थान गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२०२५ महिला टी२० विश्वचषक अमेरिका पात्रता स्पर्धा

**२०२५ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक अमेरिका पात्रता** ही एक क्रिकेट स्पर्धा होती जी २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता प्रक्रियेचा भाग बनली होती. मार्च २०२५ मध्ये अर्जेंटिनाने या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. युनायटेड स्टेट्स, विजेते म्हणून, जागतिक पात्रतामध्ये प्रगत झाले.

## खेळाडू
## सराव सामने
----

----

## गुणफलक
## फिक्स्चर
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
* ईएसपीएनक्रिकइन्फो वरील मालिकेचे मुख्यपृष्ठ

वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट
वर्ग:महिला क्रिकेट
वर्ग:आर्जेन्टिनामधील क्रिकेट
निखिता गांधी

**निखिता गांधी** (जन्म: १ ऑक्टोबर १९९१) ही एक भारतीय पार्श्वगायिका आहे जिने पाच वेगवेगळ्या भाषांमधील भारतीय चित्रपटांमध्ये काम केले आहे. तिने तमिळ, हिंदी, तेलुगू, बंगाली आणि कन्नड चित्रपट प्रकल्पांमध्ये काम केले आहे.

तिने  दीपिका पडुकोण साठी *राब्ता*  चित्रपटाचे शीर्षकगीता गायले. *जग्गा जासूस* या चित्रपटातील अरिजित सिंगसोबत तिचे "उल्लू का पट्ठा" हे युगल गाणे हिट झाले आहे. तिने *सचिन: अ बिलियन ड्रीम्स*, *जब हॅरी मेट सेजल*, *केदारनाथ*, *लुका चुप्पी*, *सूर्यवंशी* आणि *टायगर  ३* यासह अनेक हिंदी चित्रपटांसाठी गाणी गायली आहेत. तिने *लिओ*, *वारिसु*, *कॉकपिट* आणि *किश्मिश* सारख्या चित्रपटांमधील बंगाली आणि तमिळ गाणी देखील गायली आहेत. तिची "आओ कभी हवेली पे" आणि "पोस्टर लगवा दो" ही गाणीही लोकप्रिय झाली. बादशाहसोबतचे "जुगनू" हे गाणे खूपच व्हायरल झाले.

## जीवन व कारकीर्द 
निखिताचा जन्म कोलकाता येथे झाला होता आणि पदवीचे शिक्षण घेत असताना ती चेन्नईमध्ये राहत होती. लहानपणी तिने जवळजवळ १२ वर्षे ओडिसी नृत्य आणि हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत शिकले आहे.

कोलकाता येथील मिश्र बंगाली आणि पंजाबी कुटुंबात तिचा जन्म झाला. निखिताने तिचे शालेय शिक्षण कोलकात्यातील प्रतिष्ठित ला मार्टिनियर फॉर गर्ल्समधून केले आहे. २०१० मध्ये ती दंतचिकित्सा विषयात पदवी मिळविण्यासाठी चेन्नईला स्थलांतरित झाली. ए.आर. रहमानच्या के.एम. कॉलेज ऑफ म्युझिक अँड टेक्नॉलॉजीची माजी विद्यार्थिनी असलेल्या निखिताचा रहमानशी पहिला संबंध इंडो-जर्मन देवाणघेवाणीदरम्यान आला, जिथे ती जर्मन ऑर्केस्ट्रासोबत सादरीकरण करणाऱ्या एका गायनगटाचा भाग होती. त्यानंतर रहमानने शेखर कपूर यांच्यासोबत "क्युकी" नावाच्या एका व्यावसायिक प्रकल्पासाठी तिचे वैयक्तिक ऑडिशन घेतले, ज्यावर ते दोघेही काम करत होते.

तिच्या वैयक्तिक स्टुडिओ अल्बमवर काम केल्यानंतर आणि प्रादेशिक चित्रपटांमध्ये गाण्यांचा भाग म्हणून गायल्यानंतर, निकिताने एस. शंकरच्या *आय* (२०१५) चित्रपटातील "लाडिओ" हे गाणे सादर करून एक वेगळीच ओळख निर्माण केली. ए.आर. रहमान यांनी संगीतबद्ध केलेले हे गाणे हिंदीत अनुवादित केल्यानंतर तिने चार तासांत रेकॉर्ड केले. त्यानंतर तिने गाण्याच्या तेलुगू आणि हिंदी आवृत्त्या देखील रेकॉर्ड केल्या, ज्यामुळे तिच्या कामासाठी समीक्षकांची प्रशंसा झाली.

*जब हॅरी मेट सेजल* मधील "घर" या गाण्यासाठी तिला ६३ व्या फिल्मफेर पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका (महिला) श्रेणीसाठी नामांकन मिळाले.

*मेघनाद बध रहस्य* मधील "तोमरा एखोनो की" या बंगाली गाण्यासाठी तिला तिसऱ्या फिल्मफेर ईस्ट अवॉर्ड्स मध्ये सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका (महिला) म्हणून नामांकन मिळाले होते.

नोव्हेंबर २०१८ मध्ये तिने *केदारनाथ* चित्रपटातील "काफिराना" गाण्यासाठी पार्श्वगायन केले आणि ते हिट झाले. एप्रिल २०१९ मध्ये, तिने अरिजीत सिंगसोबत केदारनाथमधील "काफिराना" या गाण्यासाठी सर्वोत्कृष्ट युगलगीतासाठी नेस्ले किटकॅट सोनी मिक्स ऑडियन्स म्युझिक अवॉर्ड जिंकला.

एप्रिल २०१९ मध्ये, तिने झी म्युझिक कंपनीवर तिचे एकल "एक दो तीन" रिलीज केले जे रईस आणि झैन - सॅम यांनी संगीतबद्ध केले होते. नंतर तिने जून २०१९ मध्ये विशाल दादलानीसोबत *द एक्स्ट्राऑर्डिनरी जर्नी ऑफ द फकीर* चित्रपटातील "मदारी" आणि त्यानंतर *अर्जुन पटियाला* मधील "मैं दीवाना तेरा" हे गाणे सादर केले होते.

२०२४ मध्ये, निखिताने *झलक दिखला जा* मध्ये वाइल्ड कार्ड प्रवेशिका म्हणून भाग घेतला पण तिची निवड झाली नाही.

## पुरस्कार 
## संदर्भ 
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय गायक
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:पश्चिम बंगालमधील महिला संगीतकार
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन

**इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन** (जन्म ९ ऑगस्ट १९८५) ही गुयानीजची माजी क्रिकेट खेळाडू आहे जी उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक गोलंदाज म्हणून खेळली होती.

## संदर्भ 
वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
राम शिंदे

**प्रा.राम शंकरराव शिंदे** हे एक भारतीय जनता पक्षातील मराठी राजकारणी आहेत. 
* शिंदे कर्जत जामखेड विधानसभा मतदारसंघाचे माजी आमदार असून सध्या महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सभापती आहेत. 
* चोंडी (जि. अहिल्यानगर) हे त्यांचे मुळगांव असून ते पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर यांचे ते वारसदार ठरतात.

वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील  जन्म
सपना अवस्थी

**सपना अवस्थी सिंग** ही एक बॉलीवूड पार्श्वगायिका आहे.  ती तिच्या "बन्नो तेरी आंखियां सूरमेदानी" *दुष्मनी* (१९९५), "परदेसी परदेसी"*राजा हिंदुस्तानी*  (१९९६), "छैय्या छैय्या" *दिल से..* (१९९८), "अंगूरी बदन" *जानवर* (१९९८) आणि "यूपी बिहार लुटने" *शूल* (१९९९) या गाण्यांसाठी प्रसिद्ध आहे.

## जीवन आणि कारकीर्द 
सपना अवस्थी यांनी लहान वयातच शास्त्रीय संगीताचे प्रशिक्षण सुरू केले आणि लखनौ येथील भातखंडे संगीत संस्थेतून *संगीत विशारद* पूर्ण केले. तिने पंधरा वर्षांची असताना रेडिओसाठी गाणे सुरू केले आणि नंतर स्टेजवर सादरीकरण केले. तिला बॉलिवूडमध्ये पहिला ब्रेक संगीतकार समीर सेन यांच्याकडून मिळाला.

अवस्थी ह्या उत्तराखंड राज्यामधील कुमाऊं भागातील आहे आणि *क्रांतीवीर* (१९९४) मध्ये गाणी गाल्यानंतर मुंबईत स्थलांतरित झाल्या. तिने नदीम-श्रवण, आनंद-मिलिंद, अनू मलिक, ए.आर. रहमान, संदीप चौटा आणि इतर प्रसिद्ध संगीतकारांसाठी गायले आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय गायक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ज्योतिका टांगरी

**ज्योतिका टांगरी** ही एक भारतीय पार्श्वगायिका आहे. ती *शादी में जरूर आना* (२०१७) या हिंदी चित्रपटामधील "पल्लो लटके", *टोटल धमाल* (२०१९) मधील "मुंगडा" आणि *बाजरे दा सिट्टा* (२०२२) मधील "सुरमेदानी" या गाण्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. *बहन होगी तेरी* (२०१७) मधून तिने "जय माँ" मधून पार्श्वगायनात पदार्पण केले. तिने *हाफ गर्लफ्रेंड* (२०१७), *शादी में जरूर आना* (२०१७), आणि *फुक्रे रिटर्न्स* (२०१७) यांसारख्या चित्रपटांसाठी गाणी गायली आहेत. २०१८ मध्ये तिला सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिकेचा झी सिने पुरस्कार मिळाला. तिला पंजाबी संगीत उद्योगातील "कांडा कचेया", "जिने साह", आणि "सारी रात" सारख्या गाण्यांसाठी देखील ओळखले जाते.

## करिअर 
टांगरी भारतीय रिॲलिटी टेलिव्हिजन शो *द व्हॉइस* मध्ये स्पर्धक होती. २०१५ मध्ये झालेल्या स्पर्धेत तिला स्थान मिळाले नाही. ती *झी टीव्हीवरील* *सा रे गा मा पा* २०१६ ची फायनलिस्ट देखील होती.

तिने २०१७ मध्ये अजय के पन्नालाल यांच्या रोमँटिक कॉमेडी चित्रपट, *बहेन होगी तेरी* मध्ये साहिल सोलंकी यांनी सह-गायलेल्या, "जय मा" या गाण्याद्वारे पार्श्वगायिका म्हणून पदार्पण केले. हे गाणे जयदेव कुमार यांनी संगीतबद्ध केले होते आणि सोनू सग्गु यांनी गीतलेखन केले होते. त्याच चित्रपटातील तिचे दुसरे गाणे, " तेनु ना बोल पावां मैं", हे यासर देसाई सोबत गायले जे समीक्षकांनी खूप प्रशंसित केले. अमजद नदीम यांनी संगीतबद्ध केलेले आणि रोहित शर्मा यांनी लिहिलेले हे गाणे अल्बममधील काही हिट गाण्यांपैकी एक होते. पुढे, टांगरीने मोहित सुरीच्या *हाफ गर्लफ्रेंडमधून* "फिर भी तुमको चाहूंगा" गाण्याची खास आवृत्ती गायली. मिथून यांनी संगीतबद्ध केलेले, मूळ अरिजीत सिंग आणि श्रद्धा कपूर यांनी गायलेले आणि मनोज मुंतशीर यांनी लिहिलेले, या गाण्याने टांगरीला चित्रपटसृष्टीत संगीताचा पाया स्थापित करण्यास मदत केली. तिने त्याच चित्रपटातील "तू ही है" या गाण्याचे महिला आवृत्ती देखील गायले, जे मूळ राहुल मिश्रा यांनी गायले होते.

टांगरीचे पहिले हिट गाणे विनोद बच्चन यांच्या *शादी में जरूर आना* या चित्रपटातील कुमारने लिहीलेले "पल्लो लटके" हे होते, ज्यात राजकुमार राव आणि क्रिती खरबंदा  होते व झैम-सैम-रईस यांनी संगीतबद्ध केले होते. त्या वर्षीच्या शेवटी, टांगरीने *फुकरे रिटर्न्समधील* "इश्क दे फन्नियार" गाण्याचे महिला आवृत्ती गायले. 2018 मध्ये, ज्योतिकाने *परमानु: द स्टोरी ऑफ पोखरण* मधील "शुभ दिन" गायले. सचिन-जिगर यांनी संगीतबद्ध केलेले आणि वायु यांनी लिहिलेले हे गाणे समीक्षकांनी प्रशंसित केले होते.

२०२० मध्ये, चिरंतन भट्ट, रामजी गुलाटी आणि अमजद नदीम आमिर यांच्या संगीत दिग्दर्शनाखाली टांगरीने उर्वशी रौतेला अभिनीत *व्हर्जिन भानुप्रिया* या चित्रपटासाठी तीन गाणी गायली.

## पुरस्कार 
## संदर्भ 
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय गायक
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
फॉकलंड द्वीपसमूह क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२४-२५

**फॉकलंड द्वीपसमूह क्रिकेट संघाने १० ते १३ मार्च २०२५ या काळात ६ टी२०आ खेळण्यासाठी कोस्टा रिकाचा दौरा** केला. कोस्टा रिकाने मालिका ५-१ अशी जिंकली.

## आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका
### १ला सामना
### २रा सामना
### ३रा सामना
### ४था सामना
### ५वा सामना
### ६वा सामना
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
* ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ

वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट
वर्ग:फॉकलंड द्वीपसमूह क्रिकेट संघाचे कोस्टा रिका दौरे
वर्ग:कोस्टा रिकामधील क्रिकेट
बानो हरालू

**बानो मेगोलहुसौ हरालू** ही एक भारतीय पत्रकार आणि नागालँडमधील संवर्धनवादी स्त्री आहे. तिने दूरदर्शन, एनडीटीव्हीमध्ये काम केले. याशिवाय  ती*ईस्टर्न मिररची* संपादक देखील होती. तिला उत्कृष्ट महिला पत्रकारांसाठी चमेली देवी जैन पुरस्कार आणि नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. ती नागालँड वन्यजीव आणि जैवविविधता संवर्धन ट्रस्टच्या संचालक आहेत.

## कार्य 
दूरदर्शन आणि नवी दिल्ली टेलिव्हिजन यासारख्या सरकारी आणि खाजगी प्रसारण माध्यमांमध्ये दोन दशके काम केल्यानंतर, बानो २०१० मध्ये तिच्या मूळ राज्यात परतल्या आणि त्यांनी नागालँड वन्यजीव आणि जैवविविधता संवर्धन ट्रस्टची स्थापना केली. २०११ मध्ये, त्यांनी राज्यातील आठ ठिकाणी वन विभागासाठी राज्यातील वन्यजीवांची स्थिती निश्चित करण्यासाठी एका सर्वेक्षणाचे समन्वय साधला. सर्वेक्षणादरम्यान राज्यात प्रथमच कॅमेरा ट्रॅपचा वापर करण्यात आला. ऑक्टोबर २०१२ मध्ये, नागालँडमधील वोखा जिल्ह्यातील डोयांग जलाशयाजवळील पांगटी गावात कन्झर्वेशन इंडियाच्या एका टीमचे नेतृत्व करताना तिच्या लक्षात आले की, सर्वसामान्य ग्रामीण लोकं अमूर फाल्कन्स नावाच्या प्रवासी पक्षांची अनिर्बंध शिकार करत आहेत. दरवर्षी, अमूर फाल्कन्स नावाचे शिकारी पक्षी ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात, सैबेरिया आणि मंगोलियामधील त्यांच्या प्रजनन भूमीतून इतरत्र स्थलांतर करतात. भारतात हे पक्षी नागालँडमध्ये पंधरवड्याचा मुक्काम करतात. त्यानंतर तिने पांगटी, पुंग्रो आणि ओख्तोस्तो गावांच्या नेत्यांशी बैठका झाल्या, मुख्यमंत्री आणि मुख्यमंत्री कार्यालयात तसेच वन विभागाच्या वन्यजीव विभाग आणि जिल्हा प्रशासनाशी भेटी केल्या. बानो आणि त्यांच्या टीमने 'फ्रेंड्स ऑफ द अमूर फाल्कन'  नावाच्या मोहिमेचे नेतृत्व केले. २०१३ मध्ये स्थलांतर हंगामाच्या पूर्वसंध्येला पांगटी ग्राम परिषदेने आपल्या अधिकारक्षेत्रात अमूर फाल्कन पक्षांच्या हत्येवर आणि सापळ्यात अडकण्यावर बंदी घातली तेव्हा या प्रयत्नांना यश आले. त्या वर्षी नागालँडला 'जगाची फाल्कन राजधानी' ही पदवी मिळाली. तिच्या या कार्यामुळे तिला २०१७ साली भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

## संदर्भ 
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय महिला पत्रकार
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मधु जैन

**मधु जैन** ही एक भारतीय वस्त्रोद्योग कल्पक (टेक्सटाइल डिझायनर) आहे.  तिचा बांबूच्या तंतू द्वारे वस्त्र निर्मितीकडे विशेष कल असून याकडे ती "भविष्यातील कापड" म्हणून पाहते. फॅशन क्षेत्रात ३० वर्ष घालवल्यावर २०१८ मध्ये तिला नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

## जीवन 
जैनचा जन्म दिल्लीत झाला. तिने वेल्हम गर्ल्स स्कूल आणि वेव्हरली कॉन्व्हेंट स्कूलमध्ये शालेय शिक्षण घेतले. तर दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून पदव्युत्तर पदवी पर्यंतचे शिक्षण घेतले. तिने १९८७ मध्ये फॅशन क्षेत्रात आपल्या कारकिर्दीस सुरुवात केली.

२००३ मध्ये तिने मिलिंद सोमण सोबत जोडीने एकत्र काम केले, ज्यातून "प्रोजेक्ट एम" हा ब्रँड अस्तित्वात आला. हा ब्रँड २००३ मध्ये सादर करण्यात आले होते. आणि २०१० मध्ये भारतात पहिल्यांदाच झालेल्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत डिझायनरने उद्घाटन समारंभाच्या पूर्वसंध्येला पर्यावरणपूरक हस्तकला यंत्रणा (क्राफ्ट मेकॅनिझम) सादर केली. विशेषतः महिला सक्षमीकरणासाठी नारी शक्ती पुरस्कार

२०१९ च्या सुरुवातीला वस्त्रोद्योग मंत्रालयाने तिच्या नेतृत्वासाठी तिला मान्यता दिली. त्यांनी वस्त्रोद्योग क्षेत्रातील योगदानाची दखल घेण्यासाठी सात जणांना एक विशेष पुरस्कार दिला होता. जैन यांच्या मते, भारत हा बांबूचा दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा उत्पादक देश आहे आणि त्यातील फायबर जैव-विघटनशील, पर्यावरणपूरक आणि विषारी नाही. यामुळे ती याकडे "भविष्यातील कापड" म्हणून पाहते.

## संदर्भ 
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:भारतीय महिला फॅशन डिझायनर्स
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री  चरित्रलेख
वनस्त्री

**वनस्त्री** हा एक २००८ पासून कर्नाटक राज्यातील उत्तर कन्नड येथे कार्यरत असलेला शेती आणि संवर्धन प्रकल्प आहे. ही एक महिलांद्वारे चालवली जाणारी गैर सरकारी सामाजिक संस्था असून, येथे वनस्त्री या शब्दाचा अर्थ "जंगलातील महिला" असा होतो. अर्थात या संस्थेद्वारे एक प्रकारे  निसर्गाचे संवर्धन केले जाते. २०१७ पर्यंत, कर्नाटकची राजधानी बेंगळुरूमध्ये वनस्त्रीच्या  माध्यमातून विविध उत्पादने विक्रीसाठी उपलब्ध करण्यात आली.

 प्रदान करण्यात आला (२०१७)]]

सिर्सि येथील वनस्त्री बागेत १०० हून अधिक प्रकारच्या भाज्यांचे बियाणे जतन केलेले आहे. माला धवन आणि सोनिया धवन या बहिणींनी वनस्त्रीसोबत काम केले आणि नंतर 'अ हंड्रेड हँड्स' ही हस्तकला संस्था स्थापन केली.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:सामाजिक संस्था
तायाप्पा हरी (हरिश्चंद्र) सोनवणे चौक

**तायाप्पा हरी (हरिश्चंद्र) सोनवणे चौक** हा चौक मुंबई शहरातील दादरच्या पश्चिमेला असलेल्या स्वातंत्र्यवीर सावरकर मार्गाने माहीमकडे जाताना उजवीकडे टी.एच.कटारिया मार्ग लागतो तिथे स्थित आहे.

या चौकाला तायाप्पा हरी सोनवणे या समाजसेवकाचे नाव दिलेले आहे.

वर्ग:मुंबई
वर्ग:दादर
अनुष्का मनचंदा

**अनुष्का मनचंदा** उर्फ **किस नुका** (११ फेब्रुवारी, १९८४ - ) ही एक भारतीय गायिका, संगीत निर्माता, संगीतकार, अभिनेत्री आणि माजी व्हीजे आहे. ती इंडीपॉप गर्ल ग्रुप व्हिवा! ची सदस्य म्हणून प्रसिद्ध झाली. २०१८ मध्ये तिने *किस नुका* हे टोपणनाव घेतले.

## कारकीर्द 
मनचंदा यांनी २००४ मध्ये प्रसिद्ध संगीतकार युवान शंकर राजा यांच्या दिग्दर्शनाखाली आलेल्या *मनमधन* चित्रपटातील "ओ माहिरे" हे गाणे गाऊन तमिळ चित्रपट उद्योगात पार्श्वगायनाला सुरुवात केली. तिने नंतर त्याच्यासोबत "धी पिडिक्का" (*अरून्थूम अरियमलूम*), "कुडाकूली" (*कल्वनीन कढाली* ), "मनी मनी" ( *थिमिरू* ) आणि "ओह ओह एन्नानमो" (*चेन्नई ६०००२८*) सारखी लोकप्रिय गाणी तयार करण्यासाठी अनेक वेळा काम केले. २००६ मध्ये, तिला पहिल्यांदा हिंदी चित्रपटासाठी गाण्याची संधी मिळाली, जे विशाल-शेखर यांनी संगीतबद्ध केलेल्या *गोलमाल* चित्रपटाचे शीर्षक गीत होते. त्यानंतर अनु मलिक, सलीम-सुलेमान, प्रीतम आणि शंकर-एहसान-लॉय यांसारख्या प्रसिद्ध संगीतकारांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक गाणी गायली गेली. तिने *दुल्हा मिल गया* या बॉलिवूड चित्रपटात एक छोटीशी भूमिका साकारली होती, आणि तिने चित्रपटात तीन गाणी देखील गायली होती. २०१० मध्ये मनचंदा एमटीव्ही पल्सर स्टंट मॅनियाच्या एका रिॲलिटी शोमध्येही दिसली होती. बॉलीवूडमध्ये, *दम मारो दम* चित्रपटातील "दम मारो दम" या गाण्याला मनचंदा यांनी प्रचंड लोकप्रियता मिळवून दिली. तिने *गोलमाल ३* मधील *एक मैं और एक तू* चित्रपटातील "एक मैं हूं और एक तू है",  *गोलमाल ३*चित्रपटातील  "अपना हर दिन ऐसे जिओ" देखील गायले. २०१३ मध्ये, तिने १९९१ च्या हिट गाण्याचे (मूळतः *चालबाज* चित्रपटात कविता कृष्णमूर्तीने गायले होते) "ना जाने कहां से आयी है" चे रीमिक्स आवृत्ती गायली, ज्यात नीरज श्रीधर होते.

मनचंदा यांनी रोमानियन गट अ‍ॅक्सेंटच्या *आय अ‍ॅम सॉरी* या गाण्यात गायली होती, ज्याला समीक्षकांची खूप प्रशंसा मिळाली आणि त्यांनी निर्माते चिकेन यांच्यासोबत काम केले.

पुरस्कार विजेते दिग्दर्शक पान नलिन यांच्या *अँग्री इंडियन गॉडेसेस* या चित्रपटातील मनचंदा ही मुख्य कलाकारांपैकी एक आहे.

मनचंदा यांनी चॅनल व्ही वर व्हीजे म्हणून काम केले. तिने पूरब कोहली आणि सारा-जेन डायस यांच्यासोबत *व्ही ऑन द रन* नावाचा एक ट्रॅव्हल शो होस्ट केला जिथे त्यांनी संपूर्ण भारत प्रवास केला. तिने *लाँचपॅड*, *हॉटलाइन* आणि *ज्यूकबॉक्स* सारखे शो होस्ट केले. २००६ मध्ये शो संपल्यानंतर मनचंदा यांनी चॅनल व्ही सोडले.

## वैयक्तिक जीवन 
मनचंदा ही माजी भारतीय क्रिकेट खेळाडू राजेश मनचंदा आणि कलाकार आई डॉ. अनिता मनचंदा यांची मुलगी आहे. तिला शिखर युवराज नावाचा एक भाऊ आहे. ती दिल्लीत वाढली आणि तिने लेडी श्री राम कॉलेज फॉर वुमनमध्ये शिक्षण घेतले. तिने वयाच्या ६ व्या वर्षी गाणे सुरू केले आणि वयाच्या ९ व्या वर्षी तिने एक टॅलेंट शो जिंकला.

## संदर्भ 
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय गायक
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक बाद फेरी

२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक स्पर्धेच्या **बाद फेरी**चा टप्पा गट फेरीतील पहिल्या ४ संघांमध्ये खेळवण्यात आला. त्यात ४ मार्च रोजी दुबईतील दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम आणि ५ मार्च रोजी लाहोरमधील गद्दाफी स्टेडियम येथे खेळवण्यात आलेले दोन उपांत्य सामने आणि ९ मार्च रोजी दुबईतील दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम येथे अंतिम सामना ह्याचा समावेश होता.

## नियम
उपांत्य सामने आणि अंतिम सामना दोन्ही राखीव दिवस आहेत. जर राखीव दिवस आला तर सामना पुन्हा सुरू केला जाणार नाही तर मागील दिवसाच्या खेळापासून पुन्हा सुरू केला जाईल, जर असेल तर.
* उपांत्य सामना बरोबरीत संपला तर सुपर ओव्हरद्वारे विजेता ठरवला जाईल. जर उपांत्य सामन्यात (राखीव दिवसासह) निकाल शक्य नसेल तर गट टप्प्यात वरच्या स्थानावर असलेला संघ अंतिम फेरीत पोहोचेल.
* जर अंतिम सामना बरोबरीत संपला तर सुपर ओव्हरद्वारे विजेता ठरवला जाईल. जर अंतिम सामन्यात (राखीव दिवसासह) निकाल शक्य नसेल तर संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले जाईल.

३ मार्च २०२५ रोजी उपांत्य फेरीसाठीच्या सामन्यांच्या अधिकाऱ्यांची घोषणा करण्यात आली.

## पात्रता

* **गट अ**: २४ फेब्रुवारी २०२५ रोजी, न्यू झीलंडने बांगलादेशवर विजय मिळवल्यानंतर भारत आणि न्यू झीलंड उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले. भारत उपांत्य सामना १ मध्ये, तर न्यू झीलंड उपांत्य सामना २ मध्ये पोहोचला.

* **गट ब**: २८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी, लाहोरमध्ये पावसामुळे अफगाणिस्तानसोबत एक गुण सामायिक केल्यानंतर ऑस्ट्रेलियाने उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली. १ मार्च २०२५ रोजी, दक्षिण आफ्रिकेने इंग्लंडला हरवून उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली.

## ठिकाणे
आयसीसीने म्हटले आहे की जर भारत उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला तर ते ४ मार्च रोजी दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियमवर उपांत्य फेरी १ मध्ये खेळतील आणि जर ते अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरले तर ते दुबईमध्ये आणि पात्र ठरले नाही तर गद्दाफी स्टेडियममध्ये होईल.

## कोष्टक
स्पर्धेचे कोष्टक खालील प्रमाणे आहे, ज्यामध्ये प्रत्येक सामन्यातील विजेते ठळक अक्षरात दर्शविले आहेत.

## उपांत्य फेरी 
### उपांत्य सामना १ 

### उपांत्य सामना २

## अंतिम सामना 
## संदर्भयादी
## बाह्यदुवे 
* आयसीसी चॅम्पियन्स चषक स्पर्धा ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर

बाद फेरी
डॅनियल मॅकफॅडेन

**डॅनियल मॅकफॅडेन** (जन्म: २९ जुलै १९३७) हे एक अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ आहेत. त्यांना २००० साली जेम्स हेकमन यांच्यासोबत अर्थशास्त्रातील नोबेल स्मृती पुरस्कार मिळाला. त्यांना हा पुरस्कार "डिस्क्रीट चॉईस" (स्वतंत्र निवड) विश्लेषणासाठी सिद्धांत आणि पद्धती विकसित केल्याबद्दल देण्यात आला.ते सध्या युनिव्हर्सिटी ऑफ सदर्न कॅलिफोर्नियामध्ये हेल्थ इकॉनॉमिक्सचे प्रेसिडेंशियल प्रोफेसर आणि युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया, बर्कली येथे प्रोफेसर म्हणून कार्यरत आहेत.

## सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण
डॅनियल मॅकफॅडेन यांचा जन्म २९ जुलै १९३७ रोजी रॅले, नॉर्थ कॅरोलिना, अमेरिका येथे झाला. त्यांनी मिनेसोटा विद्यापीठातून भौतिकशास्त्रात बी.एस. पदवी आणि पाच वर्षांनंतर (१९६२) वर्तनशास्त्र (अर्थशास्त्र) मध्ये पीएच.डी. मिळवली.

## कारकीर्द
१९६४ मध्ये मॅकफॅडेन यांनी युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया, बर्कली येथे प्राध्यापक म्हणून काम सुरू केले. त्यांनी निवड वर्तन आणि आर्थिक सिद्धांताला मोजमापाशी जोडण्यावर संशोधन केले. १९७४ मध्ये त्यांनी "कंडिशनल लॉजिट ॲनालिसिस" ही पद्धत सादर केली. १९७५ मध्ये त्यांना जॉन बेट्स क्लार्क पदक मिळाले. १९७७ मध्ये ते मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (MIT) येथे गेले आणि १९९१ मध्ये पुन्हा बर्कलीला परतले. तिथे त्यांनी इकॉनॉमेट्रिक्स लॅबोरेटरीची स्थापना केली.

२०११ मध्ये ते युनिव्हर्सिटी ऑफ सदर्न कॅलिफोर्नियामध्ये हेल्थ इकॉनॉमिक्सचे प्रेसिडेंशियल प्रोफेसर म्हणून नियुक्त झाले. त्यांना अनेक पुरस्कार मिळाले, ज्यात २००० मध्ये अर्थशास्त्रातील नोबेल आणि २०२० मध्ये एर्विन प्लेन नेमर्स पुरस्कार यांचा समावेश आहे.

## राजकीय मते
जून २०२४ मध्ये मॅकफॅडेन यांच्यासह १६ नोबेल विजेत्या अर्थशास्त्रज्ञांनी एका खुल्या पत्रावर स्वाक्षरी केली. त्यात त्यांनी म्हटले की डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या आर्थिक धोरणांमुळे अमेरिकेत महागाई वाढू शकते.

## संदर्भ
वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२५
वर्ग:अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री

आंतरराष्ट्रीय भारतीय चित्रपट अकादमी पुरस्कार (आय.आय.एफ.ए. किंवा आयफा) तर्फे हिंदी चित्रपटांसाठीच्या वार्षिक पुरस्कार सोहळ्याचा एक भाग म्हणून **सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार** दिला जातो, ज्यामध्ये प्रमुख भूमिकेत उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या अभिनेत्रीला सन्मानित केले जाते. प्राप्तकर्ता प्रेक्षकांद्वारे निवडली जाते आणि विजेत्याची घोषणा समारंभात केली जाते.

आयफा पुरस्कार हे २००० मध्ये सुरू झाले व पहिला समारंभ लंडन येथे झाला होता. त्यानंतर हा पुरस्कार सोहळा दक्षिण आफ्रिका, मलेशिया, सिंगापूर, थायलंड, कॅनडा, अमेरिका, अबुधाबी आणि भारतात मुंबई आणि जयपूर येथे आयोजित करण्यात आला आहे. २०२० मध्ये, हा पुरस्कार सोहळा मार्चमध्ये इंदूर येथे होणार होता; परंतु तो पुढे ढकलण्यात आला आणि नोव्हेंबर २०२० मध्ये इंस्टाग्रामवर ऑनलाइन विजेत्यांची घोषणा करण्यात आली.

ह्या श्रेणीतील पहिल्या पुरस्काराच्या मानकरी *हम दिल दे चुके सनम* चित्रपटासाठी ऐश्वर्या राय होत्या. आलिया भट्ट आणि राणी मुखर्जी यांनी ४ वेळा हा पुरस्कार जिंकण्याचा विक्रम केला आहे. त्यानंतर विद्या बालन यांचा क्रमांक लागतो ज्यांनी ३ वेळा हा पुरस्कार जिंकला आहे. ऐश्वर्या राय, करीना कपूर आणि दीपिका पदुकोण या तीन अभिनेत्रींनी दोनदा हा पुरस्कार जिंकला आहे. पदुकोण यांच्या नावावर सर्वाधिक ११ नामांकने आहेत.

## विजेते आणि नामांकन 
## इतर माहिती 
२०१८ मध्ये जेव्हा श्रीदेवीला तिच्या *मॉम* चित्रपटासाठी पुरस्कार मिळाला तेव्हा ती एकमेव अशी अभिनेत्री झाली जिला मरणोत्तर हा पुरस्कार मिळाला आहे.

राणी मुखर्जी, कंगना राणावत, अनुष्का शर्मा, तब्बू आणि प्रियांका चोप्रा या अभिनेत्री आहेत ज्यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा आयफा पुरस्कार देखील मिळाला आहे. मुखर्जी ही एकमेव अभिनेत्री आहे जिने एकाच वर्षी (२००५) दोन्ही पुरस्कार जिंकले. करीना कपूर, विद्या बालन, कंगना राणावत, दीपिका पडुकोण आणि कृती सेनॉन यांना सर्वोत्कृष्ट पदार्पणाचा आयफा पुरस्कार मिळाला आहे. कंगना राणावत ही एकमेव अभिनेत्री आहे जिने तिन्ही मोठ्या श्रेणींमध्ये पुरस्कार जिंकले: सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री, सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री आणि सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पण .

२००७ (*कभी अलविदा ना कहना*) आणि २०२४ ( *मिसेस चॅटर्जी वर्सेस नॉर्वे*) या १७ वर्षांच्या कालावधीत सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीच्या पुरस्कारांमधील सर्वात जास्त अंतराचा विक्रम राणी मुखर्जीच्या नावावर आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:अभिनेत्रींसाठी पुरस्कार
वर्ग:आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार
सीमा मेहता

**सीमा कौशिक मेहता** (जन्म:सुमारे १९७६) ही एक भारतीय कथक तज्ञ आणि दागिन्यांची डिझायनर आहे. मुंबईतील वंचित मुलांसोबत काम केल्यानंतर तिला २०१९ मध्ये तिच्या नृत्य कलेसाठी तिला नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

[इवलेसे|राष्ट्रपती [रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना]]

## जीवन 
इवलेसे| 'लीला डान्स कलेक्टिव्ह'साठी नृत्य करताना मेहता (२०१९)
तिचा जन्म सुमारे १९७६ मध्ये झाला आणि तिने सॅन फ्रान्सिस्कोमधील अकादमी ऑफ आर्ट कॉलेजमध्ये शिक्षण घेतले.

२०१० मध्ये ती चित्रेश दास यांची शिष्या बनली आणि २०१५ मध्ये त्यांच्या मृत्यूपर्यंत त्यांच्या शिकणुकचे तिने पालन केले. तिने दास यांच्याकडून विशिष्ट नृत्य शैलीचे प्रशिक्षण घेतले आणि त्याच शैलीचे नृत्य भारतात सादर केले. तिने आणि दास यांनी २०१० मध्ये त्यांच्या शाळेची दुसरी शाखा मुंबई येथे 'छंदम नृत्य भारती' या नावाने स्थापन केली. मेहतांच्या गुरूंनी कोलकात्यातील सेक्स वर्कर्सच्या मुलांना शोषणाच्या चक्रातून मुक्त करण्यासाठी त्यांना कथ्थक नृत्य शिकवले होते.

२०१९ मध्ये जागतिक महिला दिनी मेहता यांना नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. या पुरस्कारासाठी १००० महिलांचे नामांकन झाले होते आणि त्यापैकी ४४ महिलांची त्यातून निवड करण्यात आली होती. मुंबईतील वंचित मुलांसोबत काम केल्यामुळे मेहताची निवड झाली. ही मुले केवळ हौस म्हणून नव्हे तर स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी मेहताच्या शाळेत नृत्य शिकत होते.

इवलेसे|कबीर सांस्कृतिक केंद्रात कथक सादर करताना

## दागिने 
'छंदम नृत्य भारती' ही शाळा चालवण्या सोबतच मेहताला दागिने निर्मितीतील कल्पकतेत देखील रस आहे. तिच्या मते, दागिन्यांची रचना आणि नृत्य हे दोन्हीही तिच्या आयुष्याचा भाग आहेत. कारण दागिने बनवणे हा त्यांचा पारंपरिक व्यवसाय आहे.  ती तिच्या कुटुंबाच्या दागिना निर्मितीच्या व्यवसायात सर्जनशील संचालिका (क्रिएटिव्ह डायरेक्टर) आहे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार
वर्ग:भारतीय महिला शास्त्रीय नृत्यांगना
वर्ग:भारतीय नृत्य शिक्षक
वर्ग:कथक नर्तक
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:स्त्री  चरित्रलेख
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
रॉबर्टा मोरेट्टी एव्हरी

**रॉबर्टा डी मेलो मोरेट्टी एव्हरी** (जन्म ९ जुलै १९८५) ही ब्राझीलची क्रिकेट खेळाडू आणि राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघाची माजी कर्णधार आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:ब्राझीलच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
लक्ष्मी गौतम

**लक्ष्मी गौतम** (जन्म: सुमारे १९६३) ही एक भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ असून, ती परित्यक्त विधवांसाठी काम करते. तिला "वृंदावनाची देवदूत" म्हटले जाते. २०१५ मध्ये तिला तिच्या या कामाची दखल घेऊन नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. ती वृंदावनमधील प्राच्य तत्वज्ञान संस्थेत शिकवते.

## जीवन 
गौतमचा जन्म सुमारे १९६३ मध्ये वृंदावनमध्ये झाला. तिने डॉ. भीमराव आंबेडकर विद्यापीठ, आग्रा येथून हिंदी आणि इतिहासाचा अभ्यास केला आणि विद्यावाचस्पतीची पदवी मिळवली. त्यानंतर ती वृंदावन येथील प्राच्य तत्वज्ञान संस्थेत सहयोगी प्राध्यापक झाली.

गौतमने विधवांच्या दुर्दशेबद्दल काहीतरी सकारात्मक करण्याचा निर्णय घेतला. यासाठी तिने २०१३ मध्ये एक गैर सरकारी सामाजिक संस्था स्थापन केली. बहुतेक विधवा ह्या निराधार बनून मरतात. तर काही तरुण विधवा जगण्यासाठी वेश्या बनतात. ती मृतदेह गोळा करून त्यांचे सन्मानपूर्वक अंत्यसंस्कार करते. ती केवळ मृत विधवांची काळजी करत नाही, तर तिने स्थापन केलेली संस्था सोडून दिलेल्या विधवांची देखभाल करते. या संस्थेच्या आधारावर तिच्या पस्तीस विधवा व्यवस्थित जीवन जगत आहेत. या संस्थेनेलैंगिक शोषणाचला ळींकपडलेल्या महिलाना कायदेशीर आणि भावनिक आधार देखील दिला आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:स्त्री  चरित्रलेख
चेनारोल

द **चेनारोल**, याला **चेनालोल** (शब्दशः अर्थ, "योद्धा चा मार्ग"), हा एक ग्रंथ आहे. हा ग्रंथ प्राचीन मैतै भाषेत लिहिलेला आहे. यामध्ये विविध ग्लॅडिएटर्सच्या प्राचीन कांग्लैपाक क्षेत्रातील सशस्त्र लढायांची नोंद आहे. यामध्ये वेगवेगळ्या ग्लॅडिएटर्समधील दुहेरी लढ्याच्या वास्तविक जीवनातील घटनांच्या २७ कथा आहेत.

## कथा 
### पहिली गोष्ट 
या ग्रंथातील पहिली कथा चेरेनचा राजा याइफुरक्पा आणि खेंडे राजा हाओटक लायबा यांची कथा आहे. एकदा ते सर्व शिकार करण्यासाठी जंगलात गेले होते. तेथे ज्यांच्या पत्नीने खेळादरम्यान भरपूर पेय आणि समृद्ध पदार्थ देऊन माजीचे मनोरंजन केले होते. कृतज्ञतेच्या भावनेने याइफुरकपा यांनी पुढल्या वर्षी एक भव्य मेजवानी दिली होती. परंतु यामुळे खेंडे राजामध्ये खूप ईर्ष्या निर्माण झाली होती. आणि त्याने आपल्या मित्रावर आपल्या पत्नीच्या कृपेचा आनंद घेतल्याचा आरोप केला. जो अर्थातच त्याने नाकारला. तथापि, पहिल्याने दैवी विसर्जनासाठी धनुर्धारीद्वारे एका लढतीद्वारे हा प्रश्न सोडविण्याचा आग्रह धरला. या लढतीसाठी लावाई पोन्बिखोक चेरेन थेचांग पुंग म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या टिकाणाची निवड केली गेली. जेव्हा खेन्डे राजा हाओटक लायबाने प्रथम स्वर्ग आणि पृथ्वीच्या नावाने आपला बाण पूर्ण ताकदीने सोडला तेव्हा तो चिन्हाच्या पलीकडे गेला आणि दलदलीतील गवतावर पडला.याइफुरकपा, चेरेन राजाचा बाण सरळ गेला आणि खेन्डे राजाला जांघात लागला. जेव्हा तो खेंडे राजाच्या जिव घेणार होता त्याच वेळेस त्याला त्यांच्या पूर्वीच्या मैत्रीची आठवण झाली. आणि त्याने त्याचा विचार बदलला. दोघांनीही हसत हसत या घटनेला बाजुला सारले. आणि खेळपट्टीवर समेट करून परत आले.

## विश्लेषण 
चैनरोलमध्ये वारंवार परंपरेचा उल्लेख केलेला दिसून येत. मैतै लोकांमध्ये युद्धकौशलता राजवंशात उच्च मानली जाते. या ग्रंथाच्या अनुषंगाने, लढाई मुख्यतः त्याच्या सन्मानासाठी लढली जायची हे दोसीन येते. हा मुख्य हेतू धरून संबंधित समुदायांचा कधीकधी फायदा करून घेतला जाऊ शकतो असेही रेखाटले जाते.  वैयक्तिक शौर्याचे गौरव आणि शारीरिक शौर्य आणि मार्शल कौशल्याची अमर्याद प्रशंसा त्यांच्या सर्व कथेंमध्ये केली जाते. यात काही युद्धकर्ते असेही आहेत जे एकमेकांना नष्ट करण्यासाठी लढतात. यात काही प्रमाणात रोमन ग्लॅडिएटर्ससारखे युद्धदेखील आहेत. यात विजेता नेहमी पराभूत झालेल्यांच्या डोक्यावर दावा करतो, थोडक्यात ठार मारतो. जीवनावर पैज लावणे हा या शूर आत्म्यांचा आवडता खेळ होता. यातील काही गोष्टी "आइसलँडच्या गाथा" सारख्या आढळतात.

## ग्रंथसंग्रह 
* https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.465362

## संदर्भ 
वर्ग:मैतै साहित्य
तायाप्पा हरी सोनवणे

**तायाप्पा हरी सोनवणे** हे एक समाजहित जपणारे नाही रे वर्गातील नेते होते.
## बालपण
सोलापूर जिल्ह्यातील सांगोला तालुक्यातील नाझरे ह्या गावी त्यांचा जन्म झाला.१० सप्टेंबर १९१० ही जन्मतारीख होती. त्यांचे कुटुंब शेतकरी वर्गातील वीरशैव कक्कया ढोर समाजातील होते. त्यांचे वडील तायाप्पाच्या वयाच्या पाचव्या वर्षी दिवंगत झाले. त्यांच्या आईने तेव्हा मुंबई येथील धारावी ठिकाणी मुक्काम हलविला.
## शिक्षण
बिगारी च्या वर्गात त्यांचे धारावीत शिक्षण चालू झाले. परळ येथे नंतर डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन मध्ये तिसरी पर्यंत शिक्षण झाले. नंतर माहीम येथील सेंट मायकेल हायस्कूलमध्ये चौथी इयत्तेत प्रवेश घेतला परंतु मध्यंतरी शिक्षण अर्धवट सोडून द्यावे लागले.
## तरुणपण
सन १९२५ साली त्यांचे लग्न झाले. उदरनिर्वाह चालण्यासाठी त्यांनी गिरणीत नोकरी केली.ते रात्रशाळेत अभ्यास करून १९३५ साली मँट्रिक उत्तीर्ण झाले.पुण्यातील फर्ग्युसन महाविद्यालयातून त्यांनी सन १९३१ मध्ये अर्थकारण आणि राजकारण ह्या विषयांसह बी.ए.ऑनर्स ही पदवी प्राप्त केली. नोव्हेंबर १९३८ मध्ये त्यांनी रात्री च्या गव्हर्नमेंट लॉ कॉलेज मधून एल एल बी ची पदवी प्राप्त केली. कायद्याचे शिक्षण घेत असताना त्यांना डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर हे प्राध्यापक आणि प्राचार्य म्हणून लाभले होते. स्वातंत्र्यपूर्व काळातील अस्पृश्यतेचा त्यांना बराच त्रास झाला.
## समाज कार्य
महात्मा गांधीजी नी त्यांना वर्धा येथे बोलावले. तेव्हा त्यांचा खालील मोठ्या व्यक्तींशी संपर्क आला.
#पंडित जवाहरलाल नेहरू
#प्यारेलाल
#गुलजारीलाल नंदा
#महादेवभाई देसाई
#वल्लभभाई पटेल
#सुशीला नायर

सन १९४० साली त्यांनी मुंबई महापालिकेत रुपये २५० ची नोकरी पकडली. सोलापूर जिल्ह्यात वकिलीची सनद सुद्धा मिळवली. सन १९४५ मध्ये मुंबई उच्च न्यायालयात सनद प्राप्त केली. भारतातील पहिल्या हंगामी लोकसभेत ते सोलापूर जिल्ह्याचे पहिले आमदार झाले.ते दोन वेळा आमदार आणि १५ वर्षे खासदार होते. केंद्र सरकारच्या अनेक समित्यांवर त्यांनी काम केले आणि आपली छाप उमटवली. त्यांचे खालील संस्थामधील कार्य उल्लेखनीय आहे.
# ग्राहक सल्लागार समिती, मुंबई (१९४०-४१)
#अन्न सल्लागार परिषद, मुंबई (१९४१)
#मुंबई म्युनिसिपल शाळा समिती (१९४७)
#मागासवर्ग बोर्ड, मुंबई (१९४८-४९)
#इलेक्ट्रीसिटी कौन्सिल मुंबई स्टेट (१९५५-५७)
#मुंबई प्रोव्हींशीअल हरिजन सेवक संघ (१९५४-६२)
#ऑल इंडिया डिप्रेस्ड क्लासेस लीग (१९५०-५२ व १९५७-६५)
#प्रवर्तक इंडस्ट्रीयल लेदर वर्कर्स को ऑप सोसायटी (१९५६-६२)
#भागेश्वर भुवन भाडेकरू संघटना, मुंबई (१९५३)
#हुबळी-हैदराबाद-सोलापूर प्रदेश प्रवासी संघटना (१९६०)
#संयुक्त राष्ट्र संघाच्या २३ व्या अधिवेशनासाठी त्यांनी सन १९६८ साली भारताच्या शिष्टमंडळाद्वारे भारताचे प्रतिनिधित्व केले होते.

१९५६ साली त्यांनी मानवता नावाचे पाक्षिक चालू केले.ते भूदान चळवळीत सुद्धा सामील झाले होते.
दिनांक ९ नोव्हेंबर १९७३ रोजी त्यांचे देहावसान झाले.

वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सुपर्णा बक्षी गांगुली

**सुपर्णा बक्षी गांगुली** ह्या एक भारतीय सामाजिक पशुप्रेमी कार्यकर्त्या असून, त्या विशेष करून बंदिवान हत्तींच्या देखभाल, पुनर्वसन आणि अधिकाराबद्दल काम करतात. याकामासाठी त्यांना २०१६ साली भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

## जीवन 
गांगुली ह्या १९९१ मध्ये बंगळूरात स्थापन झालेल्या *कम्पॅशन अनलिमिटेड प्लस ॲक्शन* (CUPA) च्या संस्थापकांपैकी एक आहे. त्यांनी CUPA च्या विश्वस्त आणि सचिव म्हणून काम पाहिले. ही संस्था माकडे, साप, पक्षी आणि इतर वन्यजीवांचे बचाव आणि पुनर्वसन करणारी चार केंद्रे चालवत होती.

१९९९ मध्ये गांगुली यांनी *वाइल्ड लाईफ रेस्क्यू अँड रिहॅबिलीटेशन सेंटर* (WRRC) ची सह-स्थापना केली आणि या संस्थांचे मानद अध्यक्ष पद देखील भूषविले.

गांगुलीने २०१३ मध्ये भारताच्या हत्तींवरील कार्य दलात काम केले. त्यांच्या मते भारतातील बंदिस्त हत्ती हे संकटात आहेत. गांगुली यांच्या मते सुमारे ४,००० हत्तीं बंदिवासात असून त्याचे हाल होत आहेत. तसेच यापैकी जवळजवळ सर्वच हत्तींची बेकायदेशीरपणे तस्करी करण्यात आलेली आहे. पर्यटकांचे मनोरंजन करण्यासाठी म्हणून हत्तींचा  वापर केला जातो. यात हातींद्वारे रस्सीखेच, फुटबॉल आदी खेळ खेळवून घेतले जातात. तसेच हत्तींची रंगरंगोटी केली जाते.. गांगुली नमूद करतात की भारतातील लोकांच्या प्रेमात हत्तींना विशेष स्थान आहे. पण यामुळे हत्तींचे जगणे दुश्वर होते.

[इवलेसे|राष्ट्रपती [प्रणब मुखर्जी यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना (२०१६)]]

मार्च २०१६ मध्ये गांगुली यांना भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. दिल्ली येथील राष्ट्रपती भवनात तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांच्या हस्ते हे पुरस्कार निवड झालेल्या महिलाना प्रदान करण्यात आले. महिला आणि बालविकास मंत्रालयाने या कार्यक्रमाचे आयोजन केले होते आणि महिला आणि बाल विकास मंत्री मनेका गांधी देखील यावेळी उपस्थित होत्या.

२०१६ मध्ये WRRC ने हत्तींना बंदिवान ठेवणे बेकायदेशीर आहे, त्यामुळे त्यावर बंदी आणावी अशा स्वरूपाची याचिका सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केली.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
हेक्ला

आइसलँड या देशातील एक प्रसिद्ध आणि अतिशय जागृत ज्वालामुखी. रेक्याव्हीक या आइसलँडच्या राजधानीपासून पूर्वेस ११० किमी., दक्षिण किनाऱ्यापासून आत ४८ किमी. वर हा ज्वालामुखी आहे. दक्षिण आइसलँडमधील पूर्वेकडील ज्वालामुखी पट्ट्यात सस. पासून १,४९१ मी. उंचीवर हा ज्वालामुखी आहे. आइसलँड बेटाच्या अगदी पूर्व भागात स्थित असलेल्या या ज्वालामुखीच्या सभोवतालचा संपूर्ण प्रदेश विस्तृत कृषिक्षेत्राचा आहे. या ज्वालामुखीचे वैशिष्ट्य म्हणजे हा भेगी प्रकारचा ज्वालामुखी असून मोठ्या उद्रेकाच्या वेळी हेक्लूजा नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या ५.५ किमी. लांबीच्या भेगेतून लाव्हारस बाहेर येत असतो. संपूर्ण भेगेतून लाव्हारस बाहेर येत असल्यामुळे लाव्हारस व त्याच्याबरोबर बाहेर पडणाऱ्या इतर पदार्थांच्या संचयनापासून सुमारे ४० किमी. लांबीचा लांबट आकाराचा ज्वालामुखी डोंगर निर्माण झाला आहे. या डोंगरात अनेक ज्वालामुखी कुंडही आढळत असून त्यांतील दोन कुंड विशेष जागृत आहेत.

ख्रिस्तपूर्व कालावधीत येथे अनेकदा उद्रेक झालेले आहेत. पूर्वीच्या काळी याला हेल पर्वत म्हणून ओळखले जाई. इ. स. ११०४ ते २००० या कालावधीत वीसपेक्षा अधिक वेळा येथे मोठे उद्रेक झाले आहेत. त्यांपैकी  इ. स. १३००, १७६६, १९४७ मध्ये झालेले ज्वालामुखी उद्रेक विनाशकारी होते. यांमध्ये विशेषतः १७६६ मधील उद्रेकात फार मोठी जिवीत व वित्त हानी झाली होती. उद्रेकाचा कालावधी अगदी काही दिवसांपासून ते काही महिन्यांपर्यंत असा अनिश्चित असतो. इ. स. १९४७-४८ मधील उद्रेकात २९ मार्च १९४७ रोजी झालेल्या उद्रेकानंतर पुढे १३ महिने उद्रेक चालू होते. या उद्रेकांच्या वेळी निर्माण झालेले राखेचे ढग वातावरणात २७ किमी.पर्यंत पसरले होते. बाहेर उडालेली राख फिनलंडपर्यंत गेली होती. तद्नंतरचे १९७०, १९८०, १९९१ आणि २००० मधील उद्रेक सौम्य होते. २००० मधील उद्रेक चार दिवस चालू होते. विसाव्या शतकाच्या अखेरीपासून या ज्वालामुखी उद्रेकाचे स्वरूप बदललेले दिसते. सुरुवातीला स्फोटक राख बाहेर पडून त्याच्या बरोबरीने फवाऱ्यासारखा वर उडणारा किंवा वाहणारा लाव्हा बाहेर पडतो.

निद्रितावस्थेत असतानाच्या कालावधीत हा ज्वालामुखी डोंगर हिमाच्छादित असतो. तसेच त्यावर लहान हिमनद्या आढळतात. हायकिंग, बर्फावरील खेळ, गिर्यारोहण इत्यादींसाठी हौसी पर्यटक येथे गर्दी करीत असतात. या परिसराला भेट देण्यासाठी येणाऱ्या पर्यटकांसाठी लेईरूबक्की फार्म येथे २००७ पासून हेक्ला केंद्र स्थापन करण्यात आले आहे. हेक्ला केंद्रात प्रवाशांना हेक्ला ज्वालामुखी व त्याच्या सभोवतीच्या प्रदेशाची माहिती देण्यात येते.  हेक्ला ज्वालामुखीचा उद्रेक अचानक होत असल्याचे प्रवाशांच्या निदर्शनास आणून दिले जाते. धूपनियंत्रणासाठी या डोंगराच्या उतारावर बर्च, वाळुंज इत्यादी वृक्षांची लागवड केली आहे.

वर्ग:ज्वालामुखी
साळसूद

**साळसूद** हा शब्द मराठी भाषेतील एक विशिष्ट अर्थ दर्शविणारा आहे.

साळसूद म्हणजे साधा,सरळ,भोळाभाबडा,निष्पाप, मनात कपट नसलेला, कुणालाही कधीही न फसवणारा व्यक्ती. हे विशेषण आहे.
पिंजरा चित्रपटात एक लावणी आहे.*छबीदार छबी मी तोऱ्यात उभी.* त्यामध्ये साळसूद शब्द वापरला आहे. तो खालीलप्रमाणे आहे.
अरं सोंगाढोंगाचा बाजार इथला
साळसूद घालतोय अळीमिळी.
हा शब्द त्याच्या सरळ अर्थाने कधीच वापरला जात नाही. हा शब्द वापरला जातो तो बेरकी स्वभावाचा म्हणून.
साळसूद शब्द साळ शब्दापासून आलेला आहे. साळ म्हणजे भाताचे पीक. भाताचे पीक सरळसोट असते. सरळसोट वागणारी व्यक्ती म्हणजे साळसूद व्यक्ती.
स्ट्राँबोली ज्वालामुखी

इटलीलगतच्या टिरीनियन समुद्रातील स्ट्राँबोली या बेटावरील एक जागृत ज्वालामुखी. टिरीनियन हा भूमध्य समुद्राचा भाग आहे. इटलीच्या सिसिली बेटाच्या ईशान्येस असलेल्या लिपारी

द्वीपसमूहात या नावाचे बेट असून त्यावरच स्ट्राँबोली ज्वालामुखी आहे. या बेटाचे क्षेत्रफळ सुमारे १२ चौ. किमी. असून तेथील लोकसंख्या सुमारे ५०० आहे (२०१८). प्रशासकीय दृष्ट्या हे बेट सिसिलीच्या मेसीना प्रांतात येते. या बेटाचा मूळ पृष्ठभाग टिरीनियन समुद्रात स. स. पासून १,००० मी. खोलीवर होता. स्टाँबोली ज्वालामुखीच्या उद्रेकातून बाहेर पडलेल्या लाव्हारसाच्या सततच्या संचयनामुळे आज या बेटाची उंची स. स. पासून ९२६ मी. झाली आहे. बेटाचे भूकवच पोटॅशियमयुक्त बेसाल्ट खडकापासून बनलेले आहे. येथे अंतर्वेशी अग्निज खडक प्रकारांपैकी भित्ती (डाईक) प्रकारचे खडक आढळतात.

जगातील सतत जागृत असणाऱ्या ज्वालामुखींपैकी स्ट्राँबोली हा एक आहे. सुमारे १,००० वर्षांपूर्वीपेक्षा अधिक कालावधीपासून याच्या उद्रेकाच्या नोंदी मिळतात. येथील पहिला उद्रेक सुमारे दोन लाख वर्षांपूर्वी झाला असावा. याचे स्थान

आफ्रिकन आणि युरेशियन भूपट्टांच्या सरहद्दीवर आहे. १९३२ पासून स्ट्राँबोलीच्या ज्वालामुखी कुंडातून सातत्याने साधारण १५ ते २० मिनिटांच्या अंतराने लाव्हारस बाहेर येऊन सभोवतालच्या सागरी भागात पसरतो. हा केंद्रीय प्रकारचा ज्वालामुखी असून त्यातून अचानक मोठे उद्रेक न होता सातत्याने तप्त लाव्ह्याचे लहानमोठे थेंब, गोळे किंवा कारंजे वर उडून त्याचा प्रकाशमान फवारा दिसतो. उद्रेकाच्या या विशिष्ट प्रकारच्या क्रियेवरून स्ट्राँबोली हा ज्वालामुखीचा एक प्रकारही मानला जातो. ज्वालामुखी कुंडातून बाहेर येणारा लाव्हारस सहज रीत्या वाहून जात असल्यामुळे क्वचितच तो आपत्तिकारक ठरतो. अलीकडील काहीसे आपत्तिकारक उद्रेक सन १९२१, १९३०, १९३२, १९६६, २००२, २००३, २००७ मध्ये झाले होते. रात्रीच्या वेळी दूरवरून त्याच्या उद्रेकाचे दृश्य दिसते. याला ‘भूमध्य समुद्रातील दीपगृह’ असे म्हणतात. यास व आसपासच्या बेटांना युनेस्कोने २००० मध्ये जागतिक वारसास्थळात सामील केले आहे. स्ट्राँबोली बेट व ज्वालामुखी हे पर्यटकांचे प्रमुख आकर्षण असून स्ट्राँबोलीच्या उद्रेकाचे दृश्य पाहण्यासाठी, येथील हवामान अनुभवण्यासाठी आणि बेटाच्या किनाऱ्यावरील पुळणींवर आनंद लुटण्यासाठी मोठ्या संख्येने येथे पर्यटक येत असतात.

वर्ग:ज्वालामुखी
सायणाचार्य

**सायणाचार्य** - हे वेदांचे म्हणजे श्रुतिग्रंथांचे भाष्यकार म्हणून ओळखले जातात. 

## कार्य 
त्यांचा कल ऋचांचा यज्ञयाग, कर्मकांडपर असा अर्थ लावण्याकडे होता. त्यांनी वेदांचा योगापर, ऐतिहासिक किंवा अध्यात्मपर अर्थ लावलेला नाही. पाश्चात्य पंडितांनी  सायणाचार्य यांची पद्धत प्रमाण मानली आणि त्यानुसार वेदांचा अर्थ लावण्याचा प्रयत्न केला. आणि त्यामुळे वेद हे निम्न पातळीवरील अर्थाशी जखडले गेले आणि त्यांचा आध्यात्मिक अर्थ लोप पावला. इतकेच नाही तर पाश्चात्त्य पंडितांची दिशाभूल होण्यासाठी ही गोष्ट कारणीभूत झाली. त्यामुळे भारतीय हे आदिम निसर्गपूजक होते ही गैरसमजूत रूढ झाली. 

## योगदान 
सायणाचार्य व त्यांचे सहकारी यांच्यासमोर परस्पर विरोधी कल्पनांनी भरलेला वैदिक वाङ्मयाचा महासागर होता. त्यातील अनिश्चिततेमधून वेदाला रेखीवपणा देण्याचे श्रेय सायाणाचार्य यांच्याकडे जाते. 

## संदर्भ 
वर्ग:वेद
वर्ग:भाष्यकार
वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख