open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
विनोद राय

विनोद राय (२३ मे, इ.स. १९४८ - हयात) हे भारताचे ११ वे नियंत्रक आणि महालेखापाल आहेत. २-जी तरंग घोटाळा आणि कोळसा घोटाळा उजेडात आणल्यामुळे ते प्रकाशझोतात आले.  
## सुरुवातीचे जीवन
गाझीपूर, उत्तर प्रदेश येथे जन्मलेल्या विनोद राय यांनी शालेय शिक्षण विद्या निकेतन, बिर्ला पब्लिक स्कूल येथे पूर्ण केले. नंतर हिंदू कॉलेज, दिल्ली येथे पदवी तर  दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स मध्ये अर्थशास्त्रातील एम.ए.ची पदवी मिळवली. नंतर सार्वजनिक प्रशासन विषयातील एम.ए.  हारवर्ड विद्यापीठातून पूर्ण केले.

## कारकीर्द
राय १९७२ च्या केरळ संवर्गातील भारतीय प्रशासकीय सेवेतील अधिकारी बनले.
उपजिल्हाधिकारी पदावर त्रिसूर जिल्ह्यामध्ये त्यांनी कारकीर्द सुरू केली. तेथे नंतर जिल्हाधिकारी म्हणून १९७७ पर्यंत काम केले. नंतर १९७७ ते १९८० या काळात  केरळ राज्य सहकारी विपणन संघटनेचे प्रबंध निदेशक होते.  नंतर ते केरळ राज्यसरकारमध्ये  वित्त विभागातील प्रधान सचिव बनले. नंतर भारत सरकार मध्ये वाणिज्य व रक्षा मंत्रालयांत वरिष्ठ पदांवर काम केले. महालेखापाल होण्याआधी  त्यांनी वित्तमंत्रालयात वित्तीय सेवा विभागाचे सचिव आणि बँक विभागाचे अतिरिक्त सचिव म्हणून काम केले होते.  

राय यांनी इंडियन इन्फ्रास्ट्रक्चर फायनान्स कंपनीच्या स्थापनेसाठी महत्त्वाचे काम केले ते त्या कंपनीच्या निदेशक मंडळावरही होते. आयसीआयसीआय बँक, स्टेट बँक ऑफ इंडिया, आयडीबीआय बँक, भारतीय जीवन विमा निगम इत्यादी कंपन्यांच्या निदेशक मंडळावरही त्यांनी काम केले आहे. २९ फेब्रुवारी, इ.स. २०१२ रोजी त्यांनी अशियाच्या सर्वोच्च लेखापरीक्षा संस्थांच्या प्रशासकीय मंडळाचे अध्यक्षपदही स्वीकारले.

21 डिसेंबर 2017 रोजी सीबीआय विशेष न्यायालयाने 2जी घोटाळा प्रकरणी सर्व आरोपींना पुराव्या अभावी निर्दोष सुटका केली. निर्णय देतांना न्यायालयाने म्हटले होते की "आरोपींनी कुठल्याही प्रकारचा गुन्हा केला अथवा कुठल्याही अनियमितता केल्या या बद्दल न्यायालयासमोर पुरावा सादर करण्यात आला नाही."

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय प्रशासकीय सेवा
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख
वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
ॲट्रोपिन

**अ‍ॅट्रपिन** तथा **अ‍ॅट्रोपिन** हे वनस्पतीमध्ये नैसर्गिकरीत्या सापडणारे एक रसायन आहे. याचे रासायनिक सूत्र C17H23NO3 असे आहे.

इवलेसे|डावे|अ‍ॅट्रोपा बेलाडोना-निसर्गतःच अ‍ॅट्रपिन असणारी वनस्पती
250px|इवलेसे|डावे|अ‍ॅट्रपिन रासायनिक आकृती
ॲट्रोपिन अँटीकोलिनर्जिक गटात मोडते. हे प्रामुख्याने नैसर्गिकरित्या धोत्रा आणि बेलाडोना यांसारख्या वनस्पतींपासून मिळवले जाते. वैद्यकीय क्षेत्रात याचा वापर की हृदयविकाराच्या झटक्यादरम्यान कमी झालेली हृदयाची गती (ब्रेडीकार्डिया) वाढवण्यासाठी, शस्त्रक्रियेपूर्वी लाळेचे प्रमाण कमी करण्यासाठी आणि डोळ्यांच्या तपासणीवेळी बाहुली रुंद (मायड्रायासिस) करण्यासाठी केला जातो. याव्यतिरिक्त, कीटकनाशकांद्वारे होणारी विषबाधा रोखण्यासाठी ॲट्रोपिन हे एक प्रभावी प्रतिविष म्हणून काम करते. हे औषध जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आवश्यक औषधांच्या यादीत समाविष्ट आहे. मात्र याचे अतिप्रमाण झाल्यास तोंड सुकणे, दृष्टी अंधूक होणे आणि हृदयाचे ठोके वेगाने वाढणे असे दुष्परिणाम होऊ शकतात.

वर्ग:औषधे
औषधप्रभावशास्त्र

औषध घेतल्यानंतर शरीरावर किंवा शरीरातील किंवा शरीरावरील सूक्ष्मजीवांवर किंवा परजिवींवर होणाऱ्या जैवरासायनिक व शरीरक्रियाशास्त्रीय प्रभावांचा तसेच औषधाच्या प्रभावनिर्मिती पद्धतींचा आणि औषधाची संहती व त्याचा प्रभाव यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे औषधप्रभावशास्त्र (*फार्मकोडायनमिक्स*) होय. 

औषध शरीरात/शरीरावर काय करते याचा अभ्यास म्हणजे औषधप्रभावशास्त्र तर शरीर औषधाला/औषधावर काय करते याचा अभ्यास म्हणजे औषधगतिकी अशी सारांशरूप व्याख्या नेहमी दिली जाते. 

वर्ग:वैद्यकशास्त्र
औषधगतिकी

बाहेरून सजीवांना दिल्या गेलेल्या द्रव्यांच्या भवितव्याचा अभ्यास करणारी औषधशास्त्राची शाखा म्हणजे औषधगतिकी (*फार्मकोकायनेटिक्स*) होय. औषधगतिकीला रस असणाऱ्या द्रव्यांमध्ये औषधी कारके, संप्रेरके, पोषघटक आणि विषे यांचा समावेश होतो. 

औषधगतिकीमध्ये दिलेल्या औषधाच्या शोषण आणि वितरणाच्या पद्धती, शरीरात त्याच्यावर होणारे रासायनिक बदल आणि औषधाच्या चयापचयातून निर्माण झालेल्या उत्पादितांच्या प्रभावांचा व त्यांच्या उत्सर्जनमार्गांचा अभ्यास यांचा समावेश होतो. औषधगतिकीचा अभ्यास नेहमी औषधप्रभावशास्त्रासोबत केला जातो. 

वर्ग:वैद्यकशास्त्र
प्रतिकूल परिणाम

वैद्यकशास्त्रात, एखाद्या औषधामुळे किंवा शस्त्रक्रियेसारख्या इतर हस्तक्षेपामुळे होणारा त्रासदायक आणि अवांछित परिणाम म्हणजे प्रतिकूल परिणाम होय.

मुख्य उपचारात्मक परिणामाशी दुय्यम संबंध असल्यास प्रतिकूल परिणामास अनुषंगिक परिणाम असे म्हणले जाते. अनुचित किंवा चुकीच्या मात्रेमुळे किंवा प्रक्रियेमुळे प्रतिकूल परिणाम झाल्यास त्याला उपद्रव न म्हणता 'वैद्यकीय गफलत' म्हणतात. वैद्यकव्यवसायी/उपचारामुळे उद्भवलेले असल्याने प्रतिकूल परिणामांना काही वेळा 'वैद्यनिर्मित' असे म्हणले जाते. 

वर्ग:वैद्यकशास्त्र
पूर्व तिमोरचा ध्वज

**पूर्व तिमोरचा ध्वज** २० मे २००२ या दिवशी स्वीकारला गेला.

## हे सुद्धा पहा
* जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:पूर्व तिमोर
वर्ग:देशानुसार ध्वज
अनुषंगिक परिणाम

वैद्यकशास्त्रात, इच्छित परिणाम साधण्यासोबत झालेला दुय्यम उपचारात्मक वा प्रतिकूल परिणाम म्हणजे अनुषंगिक परिणाम होय. प्रत्यक्षात ही संज्ञा मात्र मुख्यत्वे प्रतिकूल परिणामांसाठीच वापरली जाते. अनुषंगिक परिणाम हा औषधामुळे झालेला अवांछित पण लाभदायक परिणामही असू शकतो. 

प्रसंगवश, अनुषंगिक परिणामांसाठीच औषधे घेण्यास सांगितले जाते किंवा प्रक्रिया केल्या जातात; अशा प्रसंगी कथित अनुषंगिक परिणाम हा अनुषंगिक न राहता वांछित परिणाम होतो. उदाहरणार्थ, क्ष-किरणांचा ऐतिहासिक काळापासून वापर प्रतिमाननसाठी केला जातो आहे. त्यांची कर्कनाशी क्षमता सिद्ध झाल्यावर किरणोपचारात त्यांचा वापर होऊ लागला.

वर्ग:वैद्यकशास्त्र
इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१२-१३

चा क्रिकेट संघ ऑक्टोबर ३०, २०१२ ते जानेवारी २७, २०१३पर्यंत भारताच्या दौऱ्यावर आला होता. या दौऱ्यात चार कसोटी, पाच एकदिवसीय आणि दोन ट्वेंटी२० सामने खेळवले. येथे येण्यापूर्वी इंग्लंडचा संघ तीन दिवस दुबईमध्ये सराव करण्यासाठी उतरला होता. कसोटी व ट्वेंटी२० सामने खेळून झाल्यावर इंग्लिश संघ घरी परतला व एकदिवसीय मालिका खेळण्यासाठी परत भारतास आला होता. मधल्या काळात पाकिस्तानचा संघ २-टी२० आणि ३-एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी भारतात आला होता.

भारताला २-१ ने हरवून, इंग्लंडने १९८४-८५ नंतर पहिल्यांदाच भारतामध्ये कसोटी मालिका जिंकली. इंग्लंडचा माजी कर्णधार मायकेल वॉनच्या मते हा मालिका विजय ऑस्ट्रेलियामधील २०१०-११ च्या ॲशेस मालिका विजयापेक्षा मोठा आहे. अलास्टेर कूक बद्दल तो म्हणतो की "बऱ्याच वर्षांतील इंग्लंडच्या कदाचित सर्वात मोठ्या यशामध्ये त्याने इंग्लंडचे चांगले नेतृत्व केले".

## संघ

* १ दुखापत झालेल्या स्टीवन फिनच्या जागी स्टुअर्ट मीकरला बोलावणे पाठवले गेले.
* २ तिसऱ्या कसोटीसाठी भारतीय संघामध्ये दुखापतग्रस्त उमेश यादवच्या जागी अशोक दिंडाचा समावेश
* ३ ग्रॅमी स्वान आणि मॉंटी पानेसरची जागा भरून काढण्यासाठी इंग्लिश कसोटी संघात जेम्स ट्रेडवेलला पाचारण.
* ४ ४थ्या कसोटीसाठी भारतीय संघात झहीर खान, युवराज सिंग आणि हरभजन सिंगच्या ऐवजी परविंदर अवना, पियुष चावला आणि रविंद्र जडेजाचा समावेश
* ५ मनोज तिवारीची जागा अंबाती रायडू घेणार.

## सराव सामने
### भारत अ संघ वि इंग्लंड एकादश : प्रथम श्रेणी
### मुंबई अ संघ वि इंग्लंड एकादश : प्रथम श्रेणी
### हरयाणा वि इंग्लंड एकादश : प्रथम श्रेणी
### लिस्ट अ:भारत अ वि. इंग्लंड एकादश
### लिस्ट अ:दिल्ली वि. इंग्लंड एकादश
## कसोटी मालिका
### पहिली कसोटी
### दुसरी कसोटी
### तिसरी कसोटी
### चौथी कसोटी
## टी२० मालिका
### पहिला सामना
### दुसरा सामना
## एकदिवसीय मालिका
### १ला एकदिवसीय सामना
### २रा एकदिवसीय सामना
### ३रा एकदिवसीय सामना
### ४था एकदिवसीय सामना 
### ५वा एकदिवसीय सामना 
## References
## बाह्य दुवे
* भारत वि. इंग्लंड २०१२  - एनडीटीव्ही.कॉम
* भारत वि. इंग्लंड २०१२/१३ -ईएसपीएनक्रिकइन्फो

२०१२-१३
इंग्लंड
भारत
चिकित्साशास्त्रीय संपरीक्षण

**चिकित्साशास्त्रीय संपरीक्षण** (*क्लिनिकल ट्रायल*) हा वैद्यकीय संशोधनातील आणि औषधाच्या विकासातील चाचण्यांचा संच असतो. या चाचण्यांमधून आरोग्यशास्त्रीय हस्तक्षेपांच्या (उदा., औषधे, नैदानिके, उपकरणे, उपचार मसुदे) सुरक्षिततेची आणि गुणकारितेची (किंवा विशिष्टपणे, प्रतिकूल औषध प्रतिक्रियांबद्दलची व इतर उपचारांच्या प्रतिकूल परिणामांची) माहिती निर्माण होते. बिगरचिकित्साशास्त्रीय सुरक्षिततेच्या दर्जाबद्दल समाधानकारक माहिती गोळा झाल्यानंतर आणि ज्या देशात औषध किंवा उपकरणाला मान्यता मिळवावयाची आहे त्या देशातील आरोग्य प्राधिकारी/नीतिमत्ता समितीकडून यांच्याकडून परवानगी मिळाल्यानंतरच संपरीक्षणे पार पाडली जातात. 

उत्पादिताचा प्रकार व विकासातील त्याची अवस्था ध्यानात घेऊन संशोधक आधी स्वयंसेवक आणि/किंवा रुग्णांच्या छोट्या गटांमध्ये मार्गदर्शी अभ्यास करतात आणि तद्नंतर विद्यमान मान्यताप्राप्त उत्पादितांशी तुलना करणारे मोठे अभ्यास जास्त रुग्णांमध्ये केले जातात. सुरक्षितता व गुणकारिता याबद्दल सकारात्मक माहिती मिळाल्यावर सामान्यतः रुग्णांची संख्या वाढते. चिकित्साशास्त्रीय संपरीक्षणांच्या आकारांमध्ये वैविध्य आढळते आणि त्यांमध्ये एकाच देशातील एकाच संशोधन घटकाचा किंवा अनेक देशांमधील बहुविध घटकांचा समावेश असू शकतो. 

संपरीक्षणांच्या पूर्ण मालिकेला बराच खर्च येतो आणि सर्व आवश्यक मनुष्यांचा व सुविधांचा खर्च सामान्यतः पुरस्कर्ता करतो. पुरस्कर्ता एखादी शासकीय संस्था किंवा औषधनिर्माती वा जैवतंत्रज्ञानातील कंपनी असू शकते.

वर्ग:चिकित्साशास्त्र
वी.एन. कौल

वी.एन. कौल हे भारताचे १० वे नियंत्रक आणि महालेखापाल आहेत.

## सुरुवातीचे जीवन
## कारकीर्द
## संदर्भ
वर्ग:भारतीय प्रशासकीय सेवा
सुधा चंद्रन

**सुधा चंद्रन** ह्या हिंदी चित्रपटातील व दूरचित्रवाणीवरील अभिनेत्री आणि नृत्यांगना आहे.

## चित्रपटे 
## संदर्भ 
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वित्रुवियस

ला भेट देतानाचे इ.स. १६८४ सालातील एक चित्र]]
**वित्रुवियस** (पूर्ण नाव - **मार्क्स वित्रुवियस पॉलिओ**) (इटालियन : Marco Vitruvio Pollione) 
हा एक रोमन वास्तुरचनाकार व अभियंता होता. याने *द आर्कीटेक्चुरा* हा वास्तुरचनेवर आधारीत दहा खंडांचा ग्रंथ लिहिला. रोमन सम्राट ऑगस्टस याने केलेल्या सहकार्यामुळे वित्रुवियसने हा ग्रंथ ऑगस्टसला समर्पित केला होता.

वर्ग:प्राचीन रोमन वास्तुविशारद
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तगर (फूल)

**तगर** हे एक भारत व बांगलादेशात मिळणारे फुलझाड आहे. हे फुलाचा पांढरा रंग असतो. या फुलाचे झाड एक झुडूप असते. या फुलाचे रोप आयुर्वेदिक असते. हे खरूज सारख्या रोगांना उपयोगी पडत. तगरचे शास्त्रीय नाव Tabernaemontana divericata ( टैबरनीमोटाना डाईवेरीकेटा ) असे आहे . या वनस्पतीला इस्ट इंडियन रोजबे (East Indian Rosebay) असे इंग्रजीत नाव आहे .
या सदाहरित फुलझाडाची उंची जास्तीत जास्त ७ ते ८ फुटांपर्यंत असू शकते. पावसाळा आणि थंडीच्या दिवसात फुलांचा विशेष बहर येत असला तरी वर्षभर फुले येतात.

तगरीचे फूल आकाराने लहान, पाच पाकळ्या; त्यांचा रंग पांढरा शुभ्र, फुलाच्या देठाचा रंग हिरवागार. पाकळ्या पाणीदार आणि नाजूक असतात. त्यांची रचना साधारण चांदणीसारखी दिसते. त्यामुळेच त्याला चांदणी असेही म्हणतात. फुले सुगंधरहित असून फांद्यांच्या टोकावर येतात. या फुलांचा वापर देवपूजेसाठी तर केला जातोच, परंतु यापासून अनेक विकारांवर औषधेदेखील बनविली जातात. नेत्रविकार तसेच पडून किंवा खरचटून झालेली जखम भरून काढण्यासाठी या फुलांचा वापर केला जातो. तगरीच्या कळ्यांना बाजारात विशेष मागणी आहे. या काळ्यांचा वापर गजरे, हार, वेण्या बनविण्यासाठी केला जातो. विविध रंगांच्या लोकरीमध्ये विणलेल्या या पांढऱ्याशुभ्र कळ्यांची वेणी आपले लक्ष आपसूकच वेधून घेते.

## अधिक माहितीसाठी पाहा 
फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ
इवलेसे|तगरचें फूल
वर्ग:फुले
वर्ग:फुलझाडे
सीरियाचा ध्वज

**सीरियाचा ध्वज** ३० मार्च १९८० या दिवशी स्वीकारला गेला.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:सीरिया
वर्ग:देशानुसार ध्वज
मेहदी हसन

**मेहदी हसन खान** (उर्दू : مہدی حسن خان ‎‎; जुलै १८, इ.स. १९२७ – जून १३, इ.स. २०१२) हा पाकिस्तानी गझलगायक आणि लॉलिवूडचा भूतपूर्व पार्श्वगायक होता. "गझलसम्राट" म्हणून तो प्रसिद्ध आहे. इ.स. १९७९ मध्ये भारत सरकारने त्याला के. एल. सेहगल संगीत शहेनशहा पुरस्कार दिला होता. लता मंगेशकरला मेहदीच्या आवाजातील गाणी "ईश्वरी आवाजासारखी" वाटत असत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:गझल गायक
वर्ग:पाकिस्तानी गायक
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
साय (कोरियाई कलाकार)

*हे कोरिअन नाव असून पार्क हे कुलनाम आहे.*

**पार्क जे-संग** (कोरियन : जन्म डिसेंबर ३१, इ.स. १९७७), हा **साय** या रंगमंचीय नावाने अधिक प्रसिद्ध असलेला दक्षिण कोरियाई गायक, गीतलेखक आणि नर्तक आहे. त्याच्या विनोदी व्हिडिओंसाठी व रंगमंचीय कार्यक्रमांसाठी, विशेषतः कन्नम स्टाईल या लोकप्रिय व्हिडिओसाठी तो प्रसिद्ध आहे.  

वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
आयसीडी-१०

**आयसीडी-१०** ही व्याधी व संबंधित आरोग्य समस्यांच्या आंतरराष्ट्रीय सांख्यिकीय वर्गीकरणाची, जागतिक आरोग्य संघटनेच्या वैद्यकीय वर्गीकरणाची दहावी आवृत्ती आहे. व्याधी, लक्षणे व चिन्हे, विकृत बाबी, तक्रारी, सामाजिक परिस्थिती आणि व्याधी वा इजांची बाह्य कारणे या सर्वांसाठी या वर्गीकरणात संकेत आहेत. संकेत संच १४,४००हून अधिक विविध संकेत सामावून घेतो आणि अनेक नवीन निदानांवर लक्ष ठेवण्याची परवानगी देतो. पर्यायी उपवर्गीकरणे वापरून हे संकेत १६,०००हून अधिक होतात. वेगवेगळ्या माहिती क्षेत्रांत भरणे अपेक्षित असलेले संकेत वापरून व सुलभ बहुअक्षीय वृत्तीने आयसीडीचा तपशिलाचा स्तर वाढविता येतो.

जागतिक आरोग्य संघटनेने प्रशिक्षणासहित संपूर्ण वर्गीकरण महाजालावर उपलब्ध करून दिलेले आहे. आयसीडी-१० चे काम इ.स. १९८३ मध्ये सुरू झाले आणि १९९२ मध्ये संपले.

## यादी
या विभागात आयसीडी-१० संकेतांची यादी दिलेली आहे. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* जागतिक आरोग्य संघटनेच्या संकेतस्थळावरील न्याहाळणीय यादी

वर्ग:वैद्यकशास्त्र
परवीन शाकिर

**परवीन शाकिर** (उर्दू : پروین شاکر) नोव्हेंबर २४, इ.स. १९५२:कराची, पाकिस्तान - डिसेंबर २६, इ.स. १९९४:इस्लामाबाद, पाकिस्तान) ही उर्दू कवयित्री, शिक्षिका व पाकिस्तान सरकारची नागरी प्रशासन अधिकारी होती.

पाकिस्तानी गझलकार परवीन शाकिरचे वडील सय्यद शाकिर अली मूळचे बिहारमधील पाटण्याचे होते. स्वातंत्र्यपूर्व काळातील संमिश्र संस्कृतीत वाढलेले त्यांचे घराणे असल्याने, अन्य उर्दू लेखकांप्रमाणे परवीनला देखील श्रीकृष्ण, गंगा इत्यादीबद्दल सश्रद्ध आत्मीयता होती. श्रीकृष्णांबद्दल लिहिताना तिने सुबोध भाषेचा अवलंब केला आहे.

परवीन शाकिर ही इंग्रजी साहित्य व भाषाशास्त्राची एम.ए. होती. तसेच तिने बँक व्यवस्थापनात एम.ए., पीएच.डी.ची पदवी घेतली व हार्वर्ड विद्यापीठाची सार्वजनिक व्यवस्थापनाची अनुस्नातर पदवीही घेतली. पुढे ती नऊ वर्षांपर्यंत शिक्षिका होती.

१९७६ साली तिचा विवाह नात्यातील डॉ. नासीर अलीशी झाला. तिला मुलगा सय्यद मुराद अली झाल्यानंतर नवऱ्याशी झालेल्या वैचारिक मतभेदामुळे तिचा घटस्फोट झाला.

१९८२ मध्ये ती पाकिस्तानची सेंट्रल सुपीरियर सर्व्हिसची परीक्षा पास झाली. १९८६ मध्ये ती इस्लामाबाद येथे सेकंड सेक्रेटरी या पदावर होती.

२६ डिसेंबर १९९४ रोजी कारने घरून कार्यालयाकडे जाताना बसशी टक्कर होऊन झालेल्या अपघातात तिचे निधन झाले.

## परवीन शाकिरचे गझललेखन
लहान वयातच शाकिरने कविता रचण्यास सुरुवात केली. इ.स. १९७६ मध्ये *खुश्बू* (सुगंध) या तिच्या कवितांच्या पहिल्या खंडाचे जोरदार स्वागत झाले  त्यानंतर आलेल्या *सद-बर्ग* (दलदलीतील झेंडू), *ख़ुद कलामी* (स्वगत), *इन्कार* (नकार), *कफे-आईना* (आरशाचा काठ) या काव्यसंग्रहांबरोबरच *गोशा-ए-चश्म* (दृष्टीचा कोपरा) या तिच्या वृत्तपत्रीय लेखनाच्या संग्रहाचेही जोरदार स्वागत झाले. *कफे-आईना* या संग्रहाव्यतिरिक्त शाकिरच्या सर्व रचना *माहे-तमाम* (पूर्णचंद्र) या पुस्तकात एकत्र करण्यात आल्या आहेत.

परवीन म्हणजे आकाशगंगा, अन् शाकिर म्हणजे कृतज्ञ. परवीनच्या गझलांत व कवितेत तरल भावनांच्या तारकापुंजच दृष्टीस पडतो. अन् कृतज्ञता तर तिच्या समग्र काव्यातून जाणवते.

जीवनात एकाकी तरुणीला जे येतात तेच अनुभव घटस्फोटानंतर परवीनला आले. पतीपासून विभक्त होऊनही ती गझलेत, स्वतःला त्याच्या प्रेयसी रूपातच साकारत राहिली. तिच्या काव्यातील या ओळी हेच सांगतात. :-
तू है राधा अपने कृष्ण की
तेरा कोई भी होता नाम
मुरली तेरे भितर बजती
किसी बन करती विराम
या कोई सिंहासन बिराजती
तुझे खोज ही लेते श्याम
जिस संग भी फेरे डालती
संजोग में थे घनश्याम

किंवा, 
मेरे चेहरे पे ग़ज़्‍ाल लिखती रहीं 
शेर कहती हुई ऑंखें उसकी
खामोशी कलाम कर रही है
जज्बात की मुहर है सुखन पर
(मौनातच संवाद करतेय. संभाषणावर भावनेची मोहर उमटली आहे.)

## परवीनची गंगा नदीवरची एक कविता
जुगबीते
दजला से एक भटकी हुई लहर
जब तेरे पवित्र चरणों की छूने आई तो
तेरी ममता ने अपनी बाहें फैला दी..
....
गंगा प्यारी !

## कृष्णकाव्य
परवीनच्या ’श्याम में तोरी गइयॉं चराऊॅं’  या कृष्णकाव्याच्या काही ओळी :-
ऑंख जब आइने से हटाई
श्याम सुन्दर से राधा मिलने आई

आए सपनें में गोकुल के राजा
देने सखियों को बधाई

अब तो जल का ही ऑंचल बना लूॅं
पेड पर क्यों चुनरिया सुखाई

शाम, मैं तेरी गइयॉं चराऊॅं
मोल ले ले तू मेरी कमाई

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* http://www.parveenpoetry.blogspot.in/

वर्ग:उर्दू कवी
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
सुहास खामकर

**सुहास खामकर**(९ ऑगस्ट, इ.स. १९८०:कोल्हापूर) हे एक व्यावसायिक शरीरसौष्ठवपटू आहेत. त्यांनी शरीरसौष्ठवातील भारतश्री किताब इ.स. २०१०, इ.स. २०११ व इ.स. २०१२ या तीनही वर्षात मिळवला आहे.    त्यांनी इ.स. २०१२ मध्ये जागतिक शरीरसौष्ठव स्पर्धेत कांस्यपदक मिळविले.

## बालपण
शरीसौष्ठवपटूंच्या घरात जन्मलेल्या सुहास यांना लहानपणीपासूनच व्यायामाची आवड होती. १६ वर्षाचे असताना  आर्नोल्ड श्वार्झनेगर यांचा आदर्श डोळ्यासमोर ठेवून त्यांनी बिभीषण पाटील यांच्याकडून शरीरसौष्ठवाचे प्रशिक्षण घेण्यास सुरुवात केली. काहीच दिवसात १८ वर्षाखालील भारतश्री किताब जिंकला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय शरीरसौष्ठवपटू
वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म
रायनर मारिया रिल्के

**रेने कार्ल विल्हेल्म जोहान जोसेफ मारिया रिल्के** हा **रायनर मारिया रिल्के** (जर्मन : [ˈʁaɪnɐ maˈʁiːa ˈʁɪlkə]; डिसेंबर ४, इ.स. १८७५ - डिसेंबर २९, इ.स. १९२६) या नावाने अधिक प्रसिद्ध असणारा बोहेमियाई-ऑस्ट्रियाई कवी होता. जर्मन भाषेतील सर्वात महत्त्वपूर्ण कवींपैकी तो एक मानला जातो. पारंपरिक आणि आधुनिक काव्याच्या संक्रमणाशी नाते सांगणाऱ्या कविता रिल्केने लिहिल्या. इंग्रजी जगतात त्याची *ड्युईनो एलिजिज* ही काव्यकृती व *लेटर्स टू अ यंग पोएट* व निम्न-आत्मचरित्रात्मक *नोटबुक्स ऑफ माल्टे लॉरिड्स ब्रिग* ही पुस्तके प्रसिद्ध आहेत.

वर्ग:इ.स. १८७५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील मृत्यू
वर्ग:जर्मन कवी
एमिली ब्राँटी

**एमिली जेन ब्रॉंटी** (जुलै ३०, १८१८ - डिसेंबर १९, १८४८) ही इंग्लिश कादंबरीकार आणि कवयित्री होती. *वुदरिंग हाईट्स* ही तिची कादंबरी इंग्रजी साहित्यातील अभिजात कलाकृती मानली जाते. चार ब्रॉंटी भावंडांपैकी एमिलीचा क्रमांक तिसरा लागतो. एलिस बेल या टोपणनावाने एमिलीने लेखन केले.

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १८१८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८४८ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
निर्वाण

**निर्वाण** (पाली : निब्बान; प्राकृत : णिव्वाण) ही मोक्षासोबत मनाला मिळणाऱ्या असीम शांतीसाठी भारतीय धर्मांमध्ये वापरली गेलेली प्राचीन संस्कृत संज्ञा आहे. श्रमण मतात ही दुःखापासून मुक्त झाल्याची अवस्था आहे. हिंदू तत्त्वज्ञानात ही ब्रह्माशी (सर्वोच्च सत्तेशी) झालेल्या एकरूपतेची अवस्था आहे. 

निर्वाणाचा शब्दशः अर्थ "विझून जाणे" (मेणबत्तीप्रमाणे) असा होतो आणि बौद्धमताच्या संदर्भात त्याचा अर्थ इच्छा, माया, भ्रम यांच्या आगी विझून गेल्यानंतर मिळणारी मनाची अक्षुण्ण शांतता असा होतो.– भारतीय दर्शन शास्त्रातील नास्तिक दर्शनामध्ये बौद्ध दर्शनाचा समावेश होतो. बौद्ध तत्त्वज्ञानात जीवन विषयक जो विचार मांडला आहे त्यामध्ये निब्बाण – निर्वाण हा शब्द येतो. या शब्दाच्या अनेक अर्थछटा आहेत. त्यातील एक अर्थ समाधान, तृप्ती, सुख, आनंद असाही आहे. वस्तुतः निब्बाण म्हणजे विझणे, नष्ट होणे, मृत्यू, मोक्ष इत्यादी. निर्वाण शब्दा्चे समाधान, तृप्ती, सुख, आनंद हेही अर्थ आहेत.
तथागतांनी निब्बान विषयी भंते पटीसेन यांना उपदेश करताना म्हणले जो राखूण बोलतो,विचारांचा संयम करतो,जो आपल्या देहाने दुसऱ्यास उपद्रव करीत नाही असा मनुष्य निब्बान मिळवू शकतो. 

बौद्ध तत्त्वज्ञानात निर्वाणाचे उपाधिशेष व निरूपाधिशेष असे दोन प्रकार मानले आहेत.
 
# निरूपाधिशेष निर्वाण – म्हणजे अंतिम मुक्ती, अर्हत पदाची प्राप्ती 
# उपाधिशेष निर्वाण – मनुष्य जिवंत असताना प्राप्त होणारे निर्वाणपद. जिथे अज्ञान वासनांचा नाश होतो. (संदर्भ - तत्त्वज्ञान कोश)

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:बौद्ध धर्म
वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञानविषयक संकल्पना
वर्ग:हिंदू धर्मातील तत्त्वज्ञान
ॲस्पिरिन

**ॲस्पिरिन** किंवा **ॲसिटिल सॅलिसिलिक ॲसिड** हे एक औषध असून बव्हंशी त्याचा वापर वेदनाशामक, ज्वररोधक (ताप कमी करणारे औषध) आणि शोथरोधक (दाह कमी करणारे औषध) म्हणून होतो. ॲस्पिरिनचे Spiraea ulmaria, या वनस्पतीपासूनचे विलगीकरण पहिल्यांदा इ.स. १८३० साली Johann Pagenstecher, या स्विस रसायनतज्ज्ञाने केले. पुढील संशोधन बेयर या जर्मन कंपनीतील फेलिक्स हॉफमान याने केले. 'ॲस्पिरिन' हे बेयरच्या मालकीचे इ. स. १८९७ पासूनचे नोंदणीकृत व्यापारी नाव आहे. ॲसिटिल सॅलिसिलिक ॲसिड (C9H8O4) ही त्याच औषधाची रासायनिक संज्ञा आहे.

शरीरात होऊ घातलेल्या थ्रॉम्बॉक्सेनच्या निर्मितीला मज्जाव करून ॲस्पिरिन रक्तातल्या बिंबाणूंना (प्लेटलेट्स) बांधून ठेवून रक्तवाहिन्यांच्या जखमी भित्तिका बुजविण्याचे कार्य करते. बिंबाणूंचा असा गोळा आकाराने मोठा होऊन रक्ताच्या स्थानिक आणि त्या पुढील प्रवाहात अडथळा आणू शकत असल्याने ॲस्पिरिनची अतिशय छोटी मात्रा हृदयविकाराचा झटका टाळण्यासाठी वापरली जाते. या कारणासाठी, हृदयविकार असलेल्या रोग्याला ॲस्पिरिनचा वापर कधीकधी दीर्घ काळासाठी करावा लागतो. हृदयविकाराचा झटका आल्यानंतर कमी मात्रेत ॲस्पिरिन दिल्यास पुन्हा झटका येण्याचा किंवा हृदयाच्या ऊतींच्या (टिशूंच्या) नाशाचा धोका कमी होतो, असे सिद्ध झाले आहे. मोठ्या आंतड्याच्या कर्करोगाच्या प्रतिबंधासाठीही ॲस्पिरिनचा वापर केला जातो.

## वैद्यकीय उपयोग
### वेदना
### डोकेदुखी
### हृदयविकाराचा झटका व आघात
### शल्यक्रियोत्तर
### कर्करोग प्रतिबंध
## प्रतिकूल परिणाम
### निषिद्धता
### जठरांत्रीय
### रक्तक्षय
## पहा
* आवश्यक औषधांची यादी

वर्ग:औषधे
वर्ग:माहितीचौकटीत त्रुटी असणारी पाने
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख
पृष्ठीय क्षेत्र

पृष्ठीय क्षेत्र (*लेग/ऑन साईड*) हा क्रिकेटच्या मैदानाचा एक विभाग आहे. 

खेळपट्टीच्या लांब अक्षाच्या मधोमध काल्पनिक रेषा ओढून क्रिकेट मैदानाचे दोन भाग केले जातात. उजव्या हाताच्या फलंदाजाच्या संदर्भात, तो फलंदाजीसाठी पवित्रा (स्टान्स) घेऊन उभा असताना, त्याच्या पाठीकडची बाजू, म्हणजेच गोलंदाजाच्या आणि बिन-टोल्या टोकाच्या पंचाच्या उजव्या हाताकडील बाजू, म्हणजे **पृष्ठीय क्षेत्र** होय.

## पहा
* आननी क्षेत्र

वर्ग:क्रिकेट
हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ

अमरावतीत वीर वामनराव जोशी याच्या प्रेरणेने **हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळा**ची स्थापना झाली. (या व्यायाम मंडळाच्या संकेतस्थळावर, ’मुस्लिम लिबरेशन आर्मी’ने हल्ला केला आहे, अशी खोटी माहिती ’पाक सोल्जर डॉट कॉम’ या ठिकाणी आली होती.) या व्यायामशाळेने १९३६ साली यवतमाळच्या डॉ. सिद्धनाथ कृष्ण काळे यांच्या नेतृत्वाखाली बर्लिन ऑलिम्पिकच्या वेळी भरलेल्या जागतिक व्यायाम परिषदेला आपला चमू पाठवला होता. दीड-दोन महिने आगबोटीने प्रवास करीत हा चमू आपला भगवा झेंडा घेऊन जर्मनीत पोहोचला. तिथे व्यायाम परिषदेत व्यायामशाळेच्या खेळाडूंनी मल्लखांब, योगासने आणि गदगा फिरवणे हे भारतीय व्यायामप्रकार करून दाखवले, त्याचे जगभर कौतुक झाले. प्रेक्षकांमध्ये व्यासपीठावर हिटलर, गोबेल्स प्रभृति हजर होते. सिद्धनाथ काण्यांच्या आग्रहास्तव संघाच्या पथसंचालनाच्या वेळी ’गॉड सेव्ह द किंग’ऐवजी ’वंदे मातरम्’ हे गीत वाजवण्यात आले. हे राष्ट्रप्रेम पाहून हिटलरने स्वतः डॉ. सिद्धनाथ कृष्ण काळे यांना प्लॅटिनम मेडल व प्रशस्तिपत्र देऊन सन्मानित केले. संघाच्या जाण्यायेण्याचा आणि जर्मनी राहण्याचा सर्व खर्च औंध संस्थानचे अधिपती श्रीमंत पंतप्रतिनिधी यांनी केला होता. वीर वामनराव जोशींमुळेच महात्मा गांधी, राजगुरू, सुभाषचंद्र बोस यांनी या हनुमान आखाड्याला भेट दिली होती [ संदर्भ हवा ].

१९८९साली ६२वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन या जागतिक कीर्तिप्राप्त अमरावतीच्या **हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळा**त भरले होते. अध्यक्ष कथालेखक प्राचार्य के.ज. पुरोहित (ऊर्फ शांताराम) होते, तर स्वागताध्यक्ष केरळचे तत्कालीन राज्यपाल रा. सू. गवई होते.

पहा : वीर वामनराव जोशी

वर्ग:अमरावती जिल्हा
अंगुली फिरकी

**अंगुली फिरकी** तथा फिंगर स्पिन हा क्रिकेटमधील फिरकी गोलंदाजीचा एक प्रकार आहे. या प्रकारात गोलंदाज हाताच्या बोटांच्या साहाय्याने चेंडूला फिरक देतो. टप्पा पडल्यावर चेंडू फिरकीच्या दिशेने वळतो.

काही गोलंदाजी अंगुली फिरकी आणि मणिबंध फिरकी या दोन्हींचा उपयोग करून गूगली प्रकारचा चेंडू टाकतात.

वर्ग:क्रिकेट
प्रथिनबंधता

**प्रथिनबंधता** म्हणजे औषध अथवा इतर रसायन शरीरामध्ये रक्तातील प्रथिनांबरोबर अडकवलेल्या जाण्याच्या क्षमतेला प्रथिनबंधता म्हणतात.

## संदर्भ
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1503970/

वर्ग:वैद्यकशास्त्र
चयापचय

**चयापचय** सजीवाच्या शरीरात पोषक पदार्थाचा प्रवेश झाल्यापासून अंतिम रासायनिक पदार्थांचे शरीराबाहेर उत्सर्जन होईपर्यंत त्यात होणाऱ्या सर्व रासायनिक बदलांचा चयापचयाच्या अभ्यासात समावेश होतो. सजीवांच्या शरीरात रचनात्मक व भंजक अशा दोन्ही प्रकारच्या प्रक्रिया चालू असतात. साध्या पदार्थांपासून जटिल (गुंतागुंतीच्या) स्वरूपाचे पदार्थ ज्या प्रक्रियांद्वारे तयार होतात आणि रासायनिक ऊर्जा साठविली जाते त्या प्रक्रियांचा ‘रचनात्मक चयापचय’ अथवा ‘उपचय’ (किंवा ‘चय’) या संज्ञेत समावेश करण्यात येतो.

## संदर्भ 
विश्वकोशातील लेख

वर्ग:वैद्यकशास्त्र
हवाईचा डेव्हिड कालाकौआ

इवलेसे
**डेव्हिड कालाकौआ** (नोव्हेंबर १६, इ.स. १८३६ - जानेवारी २०, इ.स. १८९१:सान फ्रांसिस्को, अमेरिका) हा हवाईचा राजा होता. हा फेब्रुवारी १२, इ.स. १८७४पासून मृत्यूपर्यंत हवाईच्या राजेपदी होता.

वर्ग:हवाईचे राज्यकर्ते
वर्ग:इ.स. १८३६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
खलील जिब्रान

खलील जिब्रान (Kahlil/Khalil Gibran; अरबी : جبران خليل جبران‎ / ALA-LC: Jubrān Khalīl Jubrān or Jibrān Khalīl Jibrān; [[जन्म : सीरिया, ६ जानेवारी १८८३;  - १० एप्रिल १९३१]) हा लेबनॉनी-अमेरिकी कलावंत, अरबी भाषेतला कवी व लेखक होता. तत्कालीन ऑटोमन माऊंट लेबनॉनचा भाग असलेल्या बशरी शहरात त्याचा जन्म झाला. १८९५ ते १८९७ या काळात तो आई-वडिलांबरोबर बेल्जियम, फ्रान्स, अमेरिका येथे राहत होता. १८९७ ते १९०३ मध्ये पुन्हा सीरियात पुन्हा राहून त्यामे बैरूटच्या अल् हिकमत पाठशाळेत अध्ययन केले. . १९०३ ते १९०८ तो अमेरिकेत आला. १९०८ ते १९१२ या काळात त्याने पॅरिसमध्ये चित्रकलेचा अभ्यास केला. १९१२ ते १९३१ या कालावधीत, म्हणजे मृत्यूपर्यंत त्याचे वास्तव्य न्यू यॉर्कमध्ये होते.

खलील जिब्रानने १९१८ पासून इंग्रजीत ग्रंथरचनेस प्रारंभ करून एकंदर नऊ इंग्रजी ग्रंथ लिहिले. त्यांच्या ग्रंथांची वीस भाषांत भाषांतरे झाली. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर त्यांच्या लेखनाची तुलना रवींद्रनाथ टागोरांशी (गीतांजली) केली गेली.

अरब जगतात जिब्रानला साहित्यिक व राजकीय बंडखोर मानले जाते. परंपरागत संप्रदायापासून फारकत घेणारी त्याची रोमांचक लेखन शैली, विशेषतः त्याच्या गद्यात्मक कविता आधुनिक अरब साहित्यातील प्रबोधनाच्या केंद्रस्थानी होत्या. लेबनॉनमध्ये आजही त्याला साहित्यिक हिरो मानले जाते. इंग्रजी-भाषिक जगतात तो मुख्यतः १९२३ मधील ’द प्रॉफेट’ या पुस्तकासाठी प्रसिद्ध आहे. काव्यात्म इंग्लिश गद्यात तात्त्विक निबंध असे अनोखे मिश्रण या छोटेखानी पुस्तकात आढळते. समीक्षकांच्या थंड्या स्वीकारानंतरही या पुस्तकाने विक्रीचा उच्चांक गाठला. शेक्सपिअर आणि लाओ-त्झूनंतर खलील जिब्रान हा सार्वकालिक सर्वाधिक खप असणारा तिसरा कवी आहे.

## खलील जिब्रानने लिहिलेली काही पुस्तके
* खलील जिब्रान - आपला आपला देश : हिरे आणि हिरकण्या (गद्यकाव्य, बालसाहित्य, मूळ अरबी-उर्दू. मराठी अनुवाद - श्रीपाद जोशी)
* खलील जिब्रानच्या उत्कृष्ट कथा (मराठी अनुवाद स्मिता लिमये), प्रकाशक - रिया पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर
* खलील जिब्रान संच (बालसाहित्य, अनुवादक -  श्रीपाद जोशी) . या पुस्तकात जिब्रानच्या २० कथा समाविष्ट आहेत.
* खलील जिब्रान - रैहाना (बालसाहित्य, अनुवादक -  श्रीपाद जोशी) 
* जिब्रान खलील जिब्रान : जीवन आणि साहित्य (लेखक - श्रीपाद जोशी 
* जिब्रानच्या नीतिकथा (अनुवादक -  श्रीपाद जोशी) 
* देवदूत (त्र्यं.वि. सरदेशमुख
* प्रेषित (अनुवादक -  श्रीपाद जोशी)   
* दि प्रॉफेट (मराठी अनुवाद  जीवन-दर्शन (रघुनाथ गणेश जोशी, १९४१). या पुस्तकाचे संपादन आचार्य शं.द. जावडेकर आणि आचार्य स.ज. भागवत यांनी केले आहे. या पुस्तकात खलिल जिब्रानने ‘दान’, ‘आनंद आणि शोक’, ‘आत्मज्ञान’ अशा किती तरी विषयांवर चिंतन केले आहे. 
* द प्रॉफेट, द मॅडमन (दोन्ही पुस्तकांचा एकत्रित अनुवाद, डॉ. सहदेव चौगुले-शिंदे. प्रकाशक - रिया पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर
* बंडखोर आत्मे (अनुवादक -  श्रीपाद जोशी)
* दि मॅड मॅन (१९१८) (मराठी अनुवाद काका कालेलकर).  ‘द मॅडमन’मध्ये मांडलेल्या लघुकथा विलक्षण आहेत.   
* रुपेरी वाळू (’सॅन्ड अँड फोम’चा अनंत काणेकर यांनी केलेले मराठी रूपांतर, १९४९)
* वॉंडरर’ (१९३२) (मराठी अनुवाद काका कालेलकर)
* वेडा (अनुवादक -  श्रीपाद जोशी)
* सॅन्ड अँड फोम (मराठी अनुवाद काका कालेलकर)
* सलमा (तुटलेले पंख) : कादंबरी, अनुवादक -  श्रीपाद जोशी.

## खलील जिब्रानची चरित्रे
* खलील जिब्रानचे एक मराठी चरित्र श्रीपाद जोशी यांनी लिहिले होते. (१९७६ मध्ये प्रकाशित) 
* रघुनाथ गणेश जोशी यांच्या ’जीवन-दर्शन’ या पुस्तकात जिब्रानचे चरित्र थोडक्यात आले आहे. 

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:इ.स. १८८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील मृत्यू
वर्ग:अरब साहित्यिक
वर्ग:अमेरिकन साहित्यिक
वामन जोशी (निःसंदिग्धीकरण)

* वीर वामनराव जोशी - भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, मराठी गीतकार, नाटककार.
* वामन मल्हार जोशी - मराठी लेखक, पत्रकार.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
क्रिकेटमधील गोलंदाजांचे प्रकार

क्रिकेटमधील गोलंदाजांचे मुख्य दोन प्रकार पडतात : वेगाचा प्रामुख्याने वापर करणारे गोलंदाज आणि चेंडूला विशिष्ट प्रकारे दिलेल्या फिरकीचा प्रामुख्याने वापर करणारे गोलंदाज. पहिल्या प्रकारातील गोलंदाजांना वेगवान गोलंदाज तर दुसऱ्या प्रकारातील गोलंदाजांना फिरकी गोलंदाज म्हणतात. फिरकी गोलंदाजांचे प्रमुख अस्त्र चेंडूला दिलेली फिरक हे असले तरी वेगात अधूनमधून बदल करूनही ते फलंदाजांना चकवू शकतात. फिरकी गोलंदाजांसाठी मंदगती गोलंदाज ही संज्ञाही काही वेळा वापरली जाते. 
## वेगवान गोलंदाज
वेगवान गोलंदाजांचे त्यांच्या गोलंदाजीच्या वेगानुसार दोन प्रकार पडतात.
# **द्रुतगती गोलंदाज** : यांचे चेंडूच्या शिवणीचा (*सीम*) वापर करणारे (**शिवण्या गोलंदाज**) आणि चेंडूला टप्प्या पडल्यानंतर विशिष्ट बाजूला झुकविणारे, डूल (*स्विंग*) देणारे (**डुल्या गोलंदाज**) असे दोन उपप्रकार पडतात.
# **मध्यमगती गोलंदाज** : यांच्या गोलंदाजीची गती द्रुतगती गोलंदाजांपेक्षा थोडी कमी असते. 
वेगवान गोलंदाज प्रामुख्याने नव्या चेंडूचा प्रभावी वापर करू शकतात. कर्णधाराच्या डावपेचांनुसार मात्र नवा चेंडू भरवशाच्या फिरकी गोलंदाजालाही दिला जाऊ शकतो.

## फिरकी गोलंदाज
फिरकी गोलंदाजांचे अंगुली फिरके (बोटांनी चेंडूला फिरक देणारे) आणि मणिबंध फिरके (मनगटाने चेंडूला फिरक देणारे) असे दोन प्रमुख प्रकार पडतात.
### अंगुली फिरकी गोलंदाज
* आननी फिरकी गोलंदाज (*ऑफ स्पिनर*)
* डावखुरा पारंपरिक
### मणिबंध फिरकी गोलंदाज
* पृष्ठीय फिरकी गोलंदाज (*लेग स्पिनर*)
* डावखुरा अपारंपरिक

वर्ग:क्रिकेट
बेलिंडा क्लार्क

**बेलिंडा क्लार्क** (१० सप्टेंबर, १९७० - ) ही १९९१ ते २००५ या काळात ऑस्ट्रेलिया संघाकडून खेळलेली महिला क्रिकेट खेळाडू आहे. महिलांच्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांमध्ये द्विशतक नोंदविणारी ती पहिली खेळाडू आहे. जानेवारी २००० मध्ये ऑस्ट्रेलिया दिनाच्या प्रसंगी तिला मेंबर ऑफ दी ऑर्डर ऑफ ऑस्ट्रेलिया हा बहुमान प्रदान करण्यात आला. सध्या ती ब्रिस्बेनमधील ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट अकॅडमीची व्यवस्थापक आहे.

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:इ.स. १९७० मधील जन्म
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
झीनत अमान

**झीनत अमान** (हिंदी : ज़ीनत अमान, उर्दू : زینت امان) (जन्म १९ नोव्हेंबर १९५१) ही हिंदी चित्रपटांमधील भारतीय अभिनेत्री आहे. १९७० मध्ये मिस एशिया पॅसिफिक ही स्पर्धा तिने जिंकली होती. १९७० च्या व १९८० च्या दशकात हिंदी चित्रपटांमधून अभिनय करताना हिंदी सिनेमांमध्ये पाश्चात्य दृष्टिकोन आणून तत्कालीन आघाडीच्या नायिकांना प्रभावित करण्याचे श्रेय झीनतला दिले जाते. संपूर्ण कारकिर्दीदरम्यान झीनत अमानला "प्रणय प्रतीक" मानले गेले. 

## संदर्भ
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कबीर सन्मान

कबीर सन्मान हा दीड लाख रुपये, मानपत्र व मानचिन्ह अशा स्वरूपाचा हा सन्मान मध्यप्रदेश शासनाकडून दिला जातो. १.५ लाख रुपये आणि मान चिन्ह असे याचे स्वरूप आहे.

## कबीर सन्मान विजेते
ब्रिटिश भारतीय लष्कर

firing orders. ~1895.]]
**ब्रिटिश भारतीय लष्कर** हे भारतातील ब्रिटिशांचे मुख्य सैन्य होते. हे सैन्य इ.स. १९४७मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळेपर्यंत भारतातील ब्रिटिश सत्तेचे तसेच ब्रिटिशांच्या मांडलिक संस्थानाचे रक्षण करणारी मुख्य फौज होती. काही मांडलिकांना स्वतःचे सैन्य राखण्याची मुभा असली तरी अशी सैन्ये ब्रिटिश भारतीय लष्करासमोर फिकेच असायची. या लष्कराने दुसऱ्या महायुद्धात दोस्तांच्या बाजूने मोठी कामगिरी बजावली होती.

या सैन्यात युरोपियन (मुख्यत्वे ब्रिटिश, आयरिश व स्कॉटिश) सैनिक व भारतीय सैनिक असे दोन प्रमुख भाग असत

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारताचा इतिहास
वर्ग:ब्रिटिश भारत
*
कोणार्क सन्मान

**कोणार्क सन्मान** कला आणि पत्रकारितेसाठी दिला जाणारा पुरस्कार आहे.

वर्ग:पत्रकारिता क्षेत्रामधील पुरस्कार
भानू अथय्या

**भानू अथय्या** (*पूर्ण नाव* - **भानुमती आण्णासाहेब राजोपाध्ये**) (जन्म : कोल्हापूर, २८ एप्रिल १९२६, १५ ऑक्टोबर २०२०, मुंबई) या चित्रपट क्षेत्रातील आंतरराष्ट्रीय ऑस्कर पुरस्कार विजेत्या भारतीय वेशभूषाकार होत्या.

भानू अथय्या यांच्या आईचे नाव शांताबाई होते. वडील अण्णासाहेब राजोपाध्ये छत्रपतींचे पुरोहित होते. वडिलांच्या पावलावर पाऊल टाकून भानुमतींनी चित्रकलेशी दोस्ती केली. तर त्याच दरम्यान त्यांनी ‘एकादशी महात्म्य’ या चित्रपटात बालकलाकार म्हणून काम केले. भानुमती ९ वर्षांच्या असतानाच त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले. त्यांची चित्रकलेविषयीची आवड पाहून त्यांच्या आईने घरीच चित्रकलेसाठी शिक्षक ठेवले. शालेय शिक्षण संपताच त्यांनी मुंबईच्या जे.जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये प्रवेश घेतला. शेवटच्या वर्षी त्यांना सुवर्णपदक मिळाले.

## कार्य 
भानू अथय्या यांनी इ.स. १९५० पासून सुमारे १०० चित्रपटांसाठी काम केले आहे.

## कारकीर्द 
एकोणीसशे साठच्या दशकात टाइम्स ऑफ इंडियाच्या ‘ईव्ह्ज वीकली’मधील भानू यांची रेखाटने पाहून अभिनेत्री नरगिस प्रभावित झाल्या. नरगिस यांच्यामुळेच भानू यांना राज कपूरच्या ‘श्री ४२०’च्या वेशभूषेचे काम मिळाले. त्यानंतर त्यांनी मागे वळून पाहिले नाही. गुरुदत्त यांचा ‘साहिब, बीबी और गुलाम’, देव आनंद यांचा ‘गाईड’, ‘आम्रपाली’, शम्मी कपूर यांचा ‘ब्रह्मचारी’, शाहरूख खान यांचा ‘ओम् शांती ओम्’ इ. हिंदी चित्रपटांतून वेषभूषेचे काम करता करता त्यांना रिचर्ड अ‍ॅटेनबरोच्या ‘गांधी’साठी काम करण्याची संधी मिळाली आणि या चित्रपटातील गांधीजींच्या वेषभूषेसाठी भानू अथय्या यांना ऑस्कर पारितोषिक मिळाले. जोम मोलो यांच्याबरोबर विभागून हे पारितोषिक मिळाले होते. हे पारितोषिक मिळवणाऱ्या त्या पहिल्या भारतीय होत. तसेच ‘लगान’, ‘स्वदेश’ यासारख्या चित्रपटांमधील कलाकारांच्या वेषभूषा त्यांनी समर्पकपणे साकारल्या. भानू यांनी अमोल पालेकरांच्या ‘महर्षी कर्वे’ या मराठी चित्रपटासाठीही वेषभूषा केली होती. दाक्षिणात्य वेषभूषाकार सत्येंद्र अथैय्या यांच्याशी त्यांनी विवाह केला.

## पुरस्कार 
* ऑस्कर पुरस्कार - इ.स. १९८२ : गांधी चित्रपटातील वेशभूषा संकल्पनेसाठी जॉन मोलो यांच्यासह विभागून.
* फिल्मफेअर पुरस्कार - इ.स. २००९ : जीवनगौरव पुरस्कार.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेत्या अभिनेत्री
वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
प्रणय प्रतीक

आविष्कारात्म कलाप्रकारांमधील स्वतःच्या अभिनयातून किंवा अंगभूत सौंदर्यामधून अनेकांच्या प्रणय भावनांना आवाहन करू शकणारी व्यक्ती म्हणजे **प्रणय प्रतीक** होय. विशेषतः स्त्री-पुरुष अभिनेते, संगीतकार, मॉडेल, किशोरवयातील व्यक्तींचे आदर्श, खेळाडू अशा क्षेत्रांतील ख्यातनाम व्यक्ती प्रणय प्रतीक असतात. मूलतः ही संज्ञा १९५० च्या दशकाच्या मध्यात काही हॉलिवूड तारकांच्या, विशेषतः मॅरिलीन मन्रो आणि ब्रिजिट बार्दो या अभिनेत्र्यांच्या संदर्भात वापरली गेली होती.
विष्णू डे

'''''' हे साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
सच्चिदानंद हीरानंद वात्स्यायन

**सच्चिदानंद हीरानंद वात्स्यायन** तथा **अज्ञेय** (मार्च ७, इ.स. १९११ - एप्रिल ४, इ.स. १९८७) हे हिंदी साहित्यकार होते.

वर्ग:हिंदी साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९११ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मृत्यू
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
बीरेंद्रकुमार भट्टाचार्य

'''''' (जन्म - १४ ऑक्टोबर, इ.स. १९२४ मृत्यू - ६ ऑगस्ट, इ.स. १९९७) हे साहित्यिक होते.

## कार्यकाल 
इ.स. १९४६ ते इ.स. १९४८ या कालावधीत बीरेंद्रकुमार भट्टाचार्य यांनी 'दैनिक असमिया'चे उपसंपादक म्हणून काम केले. इ.स. १९४९ ते इ.स. १९५३ या काळात बर्माच्या सीमेलगतच्या एका गावात शिक्षक म्हणून नोकरी केली. इ.स. १९५४ ते इ.स. १९६३ या काळात 'रामधेनू'चे संपादक व इ.स. १९६४ ते इ.स. १९६७ पर्यंत 'नवयुग'चे संपादक म्हणूनही काम पाहिले. 
## पुरस्कार आणि सन्मान 
* 'मृत्यंजय' या कादंबरीसाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार

वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू
वर्ग:आसामी साहित्यिक
सच्चिदानंद राउतराय

'''''' हे साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:उडिया साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
रामधारीसिंह दिनकर

'''''' (जन्म - २३ सप्टेंबर, इ.स. १९०८ मृत्यू - २५ एप्रिल, इ.स. १९७४) हे साहित्यकार होते. आधुनिक काळातील सर्वोत्तम कवी म्हणून त्यांची ओळख आहे. राष्ट्रवाद किंवा राष्ट्रवाद हे त्यांच्या कवितेचे मूळ गृहीत धरून त्यांना 'युग-चरण' आणि 'काळाचा बार' अशी नावे दिली आहेत. 'दिनकर' हे स्वातंत्र्यापूर्वी बंडखोर कवी म्हणून प्रस्थापित झाले आणि स्वातंत्र्यानंतर ते 'राष्ट्रकवी' म्हणून ओळखले जाऊ लागले.  ते चित्रकार कवींच्या पहिल्या पिढीतील कवी होते.  त्यांच्या कवितांमध्ये एकीकडे ऊर्जा, विद्रोह, राग आणि क्रांतीची हाक आहे तर दुसरीकडे हळुवार सौंदर्यात्मक भावनांची अभिव्यक्ती आहे.  कुरुक्षेत्र आणि उर्वशी या त्यांच्या कृतींमध्ये या दोन प्रवृत्तींचा कळस आपल्याला आढळतो.

## परिचय 
रामधारीसिंह दिनकर यांनी इ.स. १९३२ साली पटना विश्वविद्यालयातून इतिहास विषयात बी.ए. (ऑनर्स) ही पदवी घेतली. इ.स. १९३४ ते इ.स. १९४२ पर्यंत बिहार सरकारच्या अखत्यारीतील एका संस्थेत सब रजिष्ट्रार या पदावर कार्य केले. इ.स. १९४३ ते इ.स. १९४९ या कालावधीत माहिती विभागात नोकरी केली. रामधारीसिंह दिनकर हे इ.स. १९५२ ते इ.स. १९६४ या कालावधीत राज्यसभेचे सदस्य होते. इ.स. १९६५ मध्ये ते भागलपूर विश्वविद्यालयाचे कुलपती बनले व त्यानंतर एका वर्षाने भारताच्या केंद्र सरकारचे हिंदी सल्लागार म्हणूनही त्यांनी काम केले.  

## पुरस्कार आणि सन्मान 
*'कुरूक्षेत्र' साठी साहित्यकार संसद (अलाहाबाद) पुरस्कार (इ.स. १९४८)
*नागरी प्रचारिणी सभेचे द्विवेदी पदक (दोन वेळा)
*'उर्वशी'साठी उत्तरप्रदेश सरकारचा पुरस्कार
*नागरी प्रचारिणी सभेचा रत्नाकर पुरस्कार
*'संस्कृति के चार अध्याय' यासाठी साहित्य अकादमी पुरस्कार (इ.स. १९६०)
*पद्मभूषण पुरस्कार (इ.स. १९५९)
*भागलपूर विद्यापीठाची डि.लीट ही मानद उपाधी (इ.स. १९६१)
*'उर्वशी'साठी ज्ञानपीठ पुरस्कार

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्यदुवे 
*रामधारीसिंह दिनकर यांची पीडीएफ प्रकारातील पुस्तके 

वर्ग:साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
व्ही.के. गोकाक

**व्ही.के. गोकाक**, तथा **विनायक कृष्ण गोकाक** किंवा **वि.कृ गोकाक** (९ ऑगस्ट, १९०९ - २८ एप्रिल, १९९२) हे कानडी साहित्यकार होते. त्यांना १९९०चा कानडी भाषेतील ज्ञानपीठ पुरस्कार दिला गेला.

वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू
वर्ग:कन्नड साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
तकाळि शिवशंकर पिल्लई

**तकाळि शिवशंकर पिल्लई** हे भारतीय साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:भारतीय साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
आशापूर्णा देवी

**आशापूर्णा देवी** (८ जानेवारी १९०९ - १३ जुलै १९९५) या बांग्ला भाषेत लिखाण करणाऱ्या एक साहित्यकार होत्या. आशापूर्णा देवी यांना *प्रथम प्रतिश्रुति* या कादंबरीसाठी इ.स. १९७६ सालचा ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला होता.

वर्ग:साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
सुभाष मुखोपाध्याय

'''''' हे साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००३ मधील मृत्यू
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
यू.आर. अनंतमूर्ती

**उडुपी राजगोपालचार्य अनंतमुर्ती** (कन्नड: ಉಡುಪಿ ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರ್ಯ ಅನಂತಮೂರ್ತಿ; २१ डिसेंबर १९३२ - २२ ऑगस्ट २०१४) हे एक भारतीय साहित्यकार होते. 

वर्ग:कन्नड साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
नरेश मेहता

**नरेश मेहता** १५ फेब्रुवारी, १९२२ - २२ नोव्हेंबर, २००२)हे हिंदी साहित्यकार होती.

वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुरदयालसिंह

'''''' हे साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
राजेंद्र शाह

'''''' हे साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:गुजराती साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
सी. नारायण रेड्डी

**चिंगिरेड्डी नारायण रेड्डी** (२९ जुलै, १९३१:करीमनगर जिल्हा - १२ जून,, इ.स. २०१७) हे तेलुगू साहित्यकार होते.

वर्ग:तेलुगू साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एम.टी. वासुदेवन नायर

'''''' हे साहित्यकार होते. 

वर्ग:मल्याळम साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
सत्यव्रत शास्त्री

**सत्यव्रत शास्त्री** हे संस्कृत साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:संस्कृत साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
रेहमान राही

**अब्दुर रेहमान राही** (६ मे १९२५ - ९ जानेवारी २०२३) हे एक काश्मिरी कवी, अनुवादक आणि समीक्षक होते. त्यांना १९६१ मध्ये त्यांच्या काव्यसंग्रह *"नवरोज-ए-सबा"* साठी भारतीय साहित्य अकादमी पुरस्कार, २००० मध्ये पद्मश्री  आणि २००७ मध्ये भारतातील सर्वोच्च साहित्यिक पुरस्कार, ज्ञानपीठ पुरस्कार (२००४ साठी) प्रदान करण्यात आला. त्यांच्या काव्यसंग्रह "सियाह रुड जैरेन मांझ" (इन ब्लॅक ड्रिझल) साठी भारतातील सर्वोच्च साहित्यिक पुरस्कार ज्ञानपीठने सन्मानित होणारे ते पहिले काश्मिरी लेखक आहेत. २००० मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिपने सन्मानित केले.

## संदर्भ 
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
अली सरदार जाफरी

'''''' हे साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
कुंवर नारायण

**कुॅंवर नारायण** (जन्म : १९ सप्टेंबर, १९२७ -  - १५ नोव्हेंबर २०१७)  हे एक हिंदी साहित्यकार आहेत. 

इ.स. १९५० सालापासून कुॅंवर नारायण यांनी लिहायला सुरुवात केली.  सुरुवातीला त्यांचे नाव हिंदीतील नवकाव्याशी जोडले गेले. कवितेबरोबरच त्यांनी विभिन्‍न साहित्यिक, वैचारिक आणि सांस्कृतिक विषयांवरही लेखन केले. त्यांच्या अनेक साहित्यकृतींचे भारतीय व विदेशी भांषांमध्ये अनुवाद झाले आहेत.

कुॅंवर नारायण हे विविध सांस्कृतिक संस्थांशी जोडले गेले आहेत.

## कुॅंवर नारायण यांनी लिहिलेली पुस्तके
* अपने सामने (कविता)
* आकारों के आसपास (कथासंग्रह)
* आज और आजसे पहले (समीक्षा/वैचारिक)
* आत्मजयी (खंडकाव्य)
* इन दिनों (कविता)
* कोई दूसरा नही (कविता)
* चक्रव्यूह (कविता)
* तीसरा सप्तक (कविता)
* परिवेश (कविता)
* मेरे साक्षात्कार (समीक्षा/वैचारिक)
* वाजश्रवा के बहाने (काव्य)
* साहित्य के कुछ अंतर्विषयक संदर्भ (समीक्षा/वैचारिक)
* हम-तुम (कविता)

## कुॅंवर नारायण यांना मिळालेले सन्मान आणि पुरस्कार
* कुमारन आशान पुरस्कार
* पद्मभूषण पुरस्कार (२००९)
* प्रेमचंद पुरस्कार
* मेडल ऑफ वॉर्सा युनिव्हर्सिटी (पोलंड) 
* राष्ट्रीय कबीर सन्मान
* रोमचा आंतरराष्ट्रीय प्रमिओ फेरोनिआ पुरस्कार
* व्यास सन्मान
* शलाका सन्मान
* साहित्य अकादमी पुरस्कार 
* ज्ञानपीठ पुरस्कार (२००५)

वर्ग:हिंदी साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
चंद्रशेखर कम्बरा

कवी, लेखक, दिग्दर्शक असे बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व असलेल्या कंबार यांनी २०१३ ते २०१८ या कालावधीत अकादमीचे उपाध्यक्षपद भूषविले आहे. हंपी येथील कन्नड विद्यापीठाचे ते पहिले कुलगुरू होते. ते अकादमीच्या नियामक मंडळाचे दहा वर्षांपासून सदस्य आहेत. त्यांना केंद्र सरकारने पद्मश्री सन्मानाने गौरविले आहे. साहित्य अकादमी सन्मान, संगीत नाटक अकादमी सन्मान, कबीर सन्मान व कालिदास सन्मान या महत्त्वाच्या पुरस्कारांचे ते मानकरी ठरले आहेत.
'''''' हे साहित्यकार आहेत. 

वर्ग:कन्नड साहित्यिक
वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शंकर वैद्य

'''''' ( ओतूर (पुणे जिल्हा), १५ जून १९२८ -  मुंबई, २३ सप्टेंबर २०१४) हे मराठी साहित्यकार होते. ते समीक्षक, शिक्षक, ललित लेखक, उत्तम वक्ते व सूत्रसंचालक म्हणूनही  सर्वपरिचित होते.

ओतूर या जन्मगावातून निघून, जुन्नरसारख्या गावी माध्यमिक शिक्षण घेऊन शंकर वैद्य पुण्याला नोकरीसाठी स्थायिक झाले. आधी नागपूरच्या, नंतर पुण्याच्या आणि शेवटची वर्षे मुंबईच्या इस्माईल युसूफ महाविद्यालयांत ते मराठीचे अध्यापन करत राहिले.

वयाच्या सहाव्या वर्षापासूनच शंकर वैद्यांना कवितेची गोडी लागली. या आवडीचा पाठपुरावा करता-करता ते कविता करू लागले. 'कालस्वर' हा पहिला काव्यसंग्रह होता. पहिल्या काव्यसंग्रहानंतर २७ वर्षांनी त्यांचा 'दर्शन' हा काव्यसंग्रह प्रकाशित झाला. या दरम्यान अनेक मासिके व विशेषांकांतून त्यांच्या कविता प्रसिद्ध होत होत्या. अत्यंत सोपे आणि सहजसुंदर शब्द हे त्यांच्या लिखाणाचे वैशिष्ट्य होते. अगदी नवखा वाचकही त्यांच्या काव्याशी पटकन जोडला जायचा.

कवी कुसुमाग्रजांच्या निवडक कविता असलेल्या ’प्रवासी पक्षी’ या काव्यसंग्रहाचे, आणि कवी मनमोहन यांच्या कविता असलेल्या ’आदित्य’ या काव्यसंग्रहांचे संपादन शंकर वैद्य यांनी केले होते.

शंकर वैद्यांच्या पत्‍नी सरोजिनी वैद्य याही एक प्रतिभाशाली कवयित्री आणि चरित्र लेखिका होत्या.

## शंकर वैद्य यांच्या गाजलेल्या कविता
* शतकांच्या यज्ञातुन उठली एक केशरी ज्वाळा.
* स्वरगंगेच्या काठावरती वचन दिले तू मला.
* पालखीचे भोई 
* आज हृदय मम
* रिमझिम 
* वाळवंटांतून भीषण

## शंकर वैद्य यांची पुस्तके
* आला क्षण गेला क्षण (कथासंग्रह)
* कालस्वर (कवितासंग्रह)
* दर्शन (कवितासंग्रह)
  
## शंकर वैद्य यांना मिळालेले पुरस्कार
* कोकण मराठी साहित्य परिषदेचा पुरस्कार
* महाराष्ट्र शासनाचा पुरस्कार
* मास्टर दीनानाथ प्रतिष्ठानचा पुरस्कार
* वाग्विलासिनी पुरस्कार, वगैरे.

## बाह्य दुवे
आठवणीतली गाणीवरची शंकर वैद्यांची गीते

## संदर्भ 
* http://www.loksatta.com/lokrang-news/article-on-marathi-poet-shankar-vaidya-125957/ 'मुग्ध, रसील्या कवितेचा धनी' लेख: लोकसत्ता ९ जून, २०१३

वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
एमिली (निःसंदिग्धीकरण)

* एमिली ब्रॉंटी - इंग्लिश कादंबरीकार आणि कवयित्री.
* एमिली पोस्ट - शिष्टाचारावर लिखाण करणारी अमेरिकन लेखिका.
* एमिली शेंकल - सुभाषचंद्र बोस यांची सचिव व भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात सहभागी झालेली ऑस्ट्रियन स्त्री.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
भूशिर

[thumb|right|300px|[केप ऑफ गुड होप या भूशिराचे *केप पॉइंट* या ठिकाणाहून दिसणारे दृश्य (इ.स. २००८)]]
**भूशिर**  म्हणजे समुद्रात किंवा सरोवरात घुसलेले जमिनीचे निमुळत्या टोकासारखे दिसणारे भूरूप होय. भूशिराप्रमाणेच द्वीपकल्पाच्याही ठायी तीन बाजूंस पाण्याने वेढलेले, निमुळते होत जाणारे जमिनीचे भूरूप असते. मात्र अशा भूरूपाचा विस्तार विशाल असला, तरच त्यास *द्वीपकल्प* ही संज्ञा वापरतात; तर स्थानिक व्याप्तीच्या, छोट्या विस्ताराच्या अशा भूरूपांस *भूशिर* या संज्ञेने उल्लेखले जाते. 

आफ्रिका खंडाच्या दक्षिण टोकास वसलेले केप ऑफ गुड होप हे भूशिर, तसेच जिब्राल्टर सामुद्रधुनीच्या उत्तरेकडील व दक्षिणेकडील टोकांस असलेली दोन भूशिरे इत्यादी भूशिरे प्रसिद्ध आहेत.

## पारिभाषिक शब्दसूची 
## संदर्भ व नोंदी
आखात

[इवलेसे|उजवे|250px|[इराणचे आखात|इराणच्या आखाताचे अवकाशातून घेतलेले चित्र]]
**आखात**  म्हणजे तीन बाजूंना जमिनीने वेढलेली आणि केवळ एकाच बाजूने पाणी असलेली जलीय रचना होय. काहीवेळा मोठा विस्तार असलेल्या आखातास *उपसागर* असेही म्हणले जाते; मात्र कितपत विस्ताराच्या जलीय रचनेस *आखात* म्हणावे किंवा *उपसागर* म्हणावे, याबद्दल निश्चित मोजमाप नाही.

## प्रसिद्ध आखातांची सूची 
* इराणचे आखात
* एडनचे आखात
* ओमानचे आखात
* कांपेचेचे आखात
* कॅलिफोर्नियाचे आखात
* गिनीचे आखात
* फिनलंडचे आखात
* फंडीचे आखात
* बिस्केचे आखात
* बोथनियाचे आखात
* मेक्सिकोचे आखात

## पारिभाषिक शब्दसूची 
## संदर्भ व नोंदी
मीना ठाकरे

**मीनाताई ठाकरे** या बाळासाहेब ठाकरे यांची पत्नी होती. बाळासाहेब ठाकरे यांचे १३ जून १९४८ रोजी मीना ठाकरे यांच्याशी विवाह झाला होता आणि त्यांना तीन मुलगे आहेत - बिंदुमाधव, जयदेव आणि उद्धव ठाकरे

## संदर्भ
वर्ग:मराठी महिला
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:ठाकरे कुटुंब
आदित्य ठाकरे

**आदित्य ठाकरे** (१३ जून, इ.स. १९९० - हयात) हे महाराष्ट्रातील राजकारणी असून युवासेना या शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाच्या युवा संघटनेचे प्रमुख आहेत. तसेच महाराष्ट्र राज्याचे माजी पर्यटन तथा पर्यावरण, वातावरणीय बदल, व राजशिष्टाचार खात्याचे मंत्री होते. आदित्य ठाकरे हे शिवसेनेचे (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षप्रमुख व महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांचे पुत्र आणि शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांचे नातू आहेत.

वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:वरळीचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:ठाकरे कुटुंब
वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षातील राजकारणी
के. शिवराम कारंत

**शिवराम कारंथ** (जन्म : १० ऑक्टोबर १९०२;  - ९ डिसेंबर १९९७) हे ज्ञानपीठ पुरस्कार आणि साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते कन्नड भाषेतील साहित्यकार होते.  कर्नाटकातील यक्षगान या लोककलेचे पुनरुज्जीवन कारंतांनी केले. त्यांनी लिहिलेल्या ४७ कादंबऱ्या हे केवळ आधुनिक कन्नड साहित्यासच दिलेले योगदानच नाही, तर भारतीय साहित्यविश्वास दिलेली समृद्धी आहे.  

## कारंतांच्या मराठीत अनुवादित झालेल्या कादंबऱ्या 
* **अशी धरतीची माया** (मूळ - **मरळि मण्णिगे**, इ.स. १९४१) - अनुवाद : रं.शा. लोकापूर (इ.स. १९८०)
* **कुडिय** (मूळ - **कुडियर कूसु**, इ.स. १९५१) - अनुवाद : सौ. उमा कुलकर्णी (इ.स. १९९१)
* **चोमा महार** (मूळ - **चोमन दुडी**, इ.स. १९३१) - अनुवाद : श्यामलता काकडे (इ.स. १९८५)
* **डोंगराएवढा** (मूळ - **बेट्टद जीव**, इ.स. १९८०) - अनुवाद : सौ. उमा कुलकर्णी (इ.स. १९८५)
* **तनमनाच्या भोवऱ्यात** (मूळ - **मई मनगळ सुळियल्ली**, इ.स. १९७०) - अनुवाद : सौ. उमा कुलकर्णी (इ.स. १९८०)
* **धर्मराजाचा वारसा** (मूळ - **धर्मनारायण संसार**) - अनुवाद : मीना शिराली (इ.स. १९९७)
* **मिटल्यानंतर** (मूळ - **अलिदा मेले**, इ.स. १९६०) - अनुवाद : केशव महागावकर (इ.स. १९७५)
* **मूकज्जी** (मूळ - **मूकज्जिय कनसुगळू**, इ.स. १९६८) - अनुवाद : सौ. मीना वांगीकर (इ.स. १९८०)

## कारंतांवर लिहिलेली मराठी पुस्तके
* कादंबरीकार कारंत (डॉ. सुधाकर शं देशपांडे) : कन्नड भाषेत लेखन करणाऱ्या कारंताच्या आठ कादंबऱ्यांचे अनुवाद मराठी वाचकांसाठी उपलब्ध झाले, आणि पाठोपाठ त्या मराठी अनुवादित कादंबऱ्यांवर मराठीचे ख्यातनाम अभ्यासक  डाॅ. सुधाकर देशपांडे यांनी समीक्षाही लिहिल्या.
त्या समीक्षा - लेखांबरोबर कारंतांच्या इतर कादंबऱ्यांचा थोडक्यात आढावा घेत 'कादंबरीकार कारंत' हे पुस्तक सिद्ध झाले आहे. 'अनुवादित साहित्यावरील समीक्षा ' ही बहुधा पहिल्यांदाच होत आहे.

वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:कन्नड साहित्यिक
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९०२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय नास्तिक
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
खारकच्छ

[इवलेसे|उजवे|250px|[तुर्कमेनिस्तान|तुर्कमेनिस्तानाच्या कास्पियन समुद्रालगतच्या किनाऱ्यावरील "काराबोगाझ गोल" नावाच्या खारकच्छाचे विहंगम दृश्य]]
**खारकच्छ**, किंवा **खाजण**, म्हणजे समुद्रकिनारा व त्यापासून थोड्या अंतरावर वाळूचे संचयन होऊन निर्माण झालेले वाळूचे दांडे किंवा बांध या दोहोंमधील खाऱ्या पाण्याची पट्टी अथवा सरोवर होय . 

वाळू, खडे, गाळ यांनी बनलेल्या जमिनीच्या अरुंद बांधामुळे आखाताचे किंवा उपसागराचे मुख बह्वंशी किंवा पूर्णपणे बंद झाले असल्यास जमिनीची पट्टी व मुख्य किनारा यांच्यामधील जलसाठ्यासही खारकच्छ म्हणून उल्लेखले जाते. काहीवेळा किनाऱ्यापासून काही अंतरावर उभ्या राहिलेल्या प्रवाळभित्तींमुळेही खारकच्छे बनतात . खारकच्छला लगून (इंग्रजी), अनूप (संस्कृत), पश्चजल, समुद्रताल, कयाल (मल्याळम) आदि अन्य शब्द आहेत.

## पारिभाषिक शब्दसूची 
## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:जलीय रचना
हुजूर दफ्तर

**हुजूर दफ्तर** हे महाराष्ट्रातील पुणे येथे असलेले मराठा साम्राज्यातील सर्व शासकीय कागदपत्रांची नोंद ठेवणारे भांडार होते. पेशव्यांचा प्रशासकीय व्यवस्थापनाचा व्याप प्रचंड असल्याने यास *हुजूर दफ्तर* म्हणले जात असे. तेथून मराठा साम्राज्यातील स्वराज्य व साम्राज्य प्रदेशातील प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष कारभार पाहिला जाई. फडणवीस आणि दिवाण हे पेशव्याचे दोन वंशपरंपरागत मंत्री पेशव्याच्या प्रत्यक्ष देखरेखीखाली या कार्यालयाचा कारभार पाहत.

## प्रशासन 
हुजूर दफ्तराच्या कार्यालयात वेगवेगळे विभाग होते. येथून साम्राज्यातील वेगवेगळ्या प्रदेशांचा व प्रशासनातील मुलकी, लष्करी, अर्थ आणि हिशेब, व्यापार आणि उद्योग, मराठा सरदारांशी आणि परकीय सत्तांशी पत्रव्यवहार ही कामे पाहण्यासाठी प्रत्येक विभागाला एक अधिकारी होता. या अधिकाऱ्याला प्रधान म्हणले जाई. प्रत्येक विभागात कारकून, हिशेब तपासनीस, सरकारी कागदपत्रांची नोंद ठेवणारे आणि इतर हलकीसलकी कामे करणारे कर्मचारी असत.    

वर्ग:मराठा साम्राज्य