open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ए.पी. धांडे

प्रा. डाॅ. अश्विनीकुमार पंजाबराव धांडे (जन्म : अमरावती, १७ जुलै १९७०) हे वैज्ञानिक विषयांवर मराठीतून लिहिणारे लेखक आहेत. त्यांचे बहुतांशी शिक्षण हे अमरावतीतच झाले. इलेक्ट्राॅनिक आणि टेलिकम्युनिकेशन विषयांत त्यांनी १९९१ साली बी.ई. आणि १९९९ साली एम.ई. केले. २००७ साली ते पीएच.डी. झाले. सन १९९१पासून चार वर्षे औद्योगिक व्यवस्थापनात काम केल्यावर ते शिक्षणक्षेत्रात आले.. पुणे इन्स्टिट्यूट ऑफ कॉंप्यूटर टेक्नाॅलाॅजीमध्ये त्यांनी २००८ ते या काळात प्राध्यापकी केली आणि नंतर ते पदव्युत्तर विभागाचे प्रमुख झाले. एकविसाहून अधिक वर्षे ते शिक्षणक्षेत्रात आहेत. 

खगोलशास्त्र हा प्रा. ए.पी धांडे यांचा जिव्हाळ्याचा विषय आहे. या विषयावरचे शोधनिबंध त्यांनी विद्यार्थ्यांकडून लिहवून घेतले आहेत. त्यांच्या पुस्तकांतून विश्वनिर्मिती, ब्रह्मांड आणि ईश्वर यांसंबंधीचे त्यांचे विचार वाचायला मिळतात. 

## प्रा. डाॅ. ए.पी धांडे यांनी लिहिलेली पुस्तके
* Analogy between two creations: Human and computers (सहलेखक - डाॅ. व्ही.टी. इंगोले व प्रा. व्ही.आर. घिये) (२०१५)
* Contemplation on Universe before Big Bang
* कृष्ण पदार्थ आणि कृष्ण ऊर्जा
* Ternary Digital System : Concepts and Applications (सहलेखक - डाॅ. व्ही.टी. इंगोले व प्रा. व्ही.आर. घिये) (२०१४)
* पुरातन तंत्रज्ञान आणि आधुनिक तंत्रज्ञान - बदलत्या युगाचा प्रवास
* ब्रह्मांड आणि ईश्वर
* माझा जीवन प्रवास ……..काही आठवणी (२०१४) 
* माझ्या गावातील आठवणी
* विश्वातील जीवसृष्टीचा प्रवास (वैज्ञानिक माहिती)

## ए.पी. धांडे यांचे काही महत्त्वाचे शोधनिबंध व अहवाल (सुमारे ५१)
* An Overview on Properties, Parameter Consideration and Design of Meandering Antenna (सहलेखक - व्ही. अंभोरे) (२०१२)
* Internet voting (e-Voting) in Indian enviorenment (सहलेखक - एस.एन. खांडेकर) (२०११)
* Investigation of A Special Feature of Plasma Column: Nested Plasma Antenna (सहलेखक - एस. भोंडे, व्ही.आर. घिये) (२०१४)
* Mono-pulse comparator network system with hybrid rings (सहलेखक - भिलेगावकर) (२०१३)
* Packet Drop Reduction in Horizontal Handover (सहलेखक - अंबुडकर) (२०११)
* Protocol for Optimized Delay during Authentication (सहलेखक - अंबुडकर) (२०१२), वगैरे वगैरे

(अपूर्ण)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९७० मधील जन्म
कमल पाध्ये

कमल पाध्ये (माहेरच्या कमल विनायक गोठोसकर-मुंबईतील रामवाडीच्या विनायक पांडुरंग गोठोसकर ऊर्फ विनायकभटजींची कमळी) या एक वैचारिक लेखन करणाऱ्या मराठी लेखिका होत्या. पत्रकार प्रभाकर आत्माराम पाध्ये हे त्यांचे पती. त्यांचे लग्न सन १९४० साली झाले. कमला पाध्ये यांना त्यांच्या “बंध अनुबंध” नावाच्या दर्जेदार आत्मचरित्रात्मक कादंबरीमुळे अफाट लोकप्रियता मिळाली. 

## कमल पाध्ये यांनी लिहिलेली पुस्तके
* बंध अनुबंध (आत्मचरित्र)
* भारतीय मुसलमानांचा राजकीय इतिहास : १८५८ ते १९४७ (अनुवादित, मूळ पुस्तक The Indian Muslims लेखक - राम गोपाल)
* भारतीय स्त्रीधर्माचा आदर्श

## पुरस्कार
* कै कमल प्रभाकर पाध्ये यांच्या नावाने प्रभाकर व कमल पाध्ये विश्वस्त निधीतर्फे समाजसेवेसाठी एक पुरस्कार ठेवला आहे.  विद्या बाळ यांना हा पुरस्कार मिळाला होता. 

वर्ग:मराठी लेखक
मुक्तिभूमी

**मुक्तिभूमी** (अधिकृत नाव : **भारतरत्न  डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मुक्तिभूमी स्मारक**) हे नाशिक जिल्ह्यातील येवला येथील एक स्मारक-संग्रहालय आहे. हे स्मारक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना समर्पित आहे. २ एप्रिल २०१४ रोजी या स्मारकाचे लोकार्पण करण्यात आले. या ठिकाणी १३ ऑक्टोबर १९३५ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी पहिल्यांदा धर्मांतराची जाहीर घोषणा केली होती. हे आंबेडकरवादी लोक व पर्यटकांसाठी एक महत्त्वपूर्ण स्थळ म्हणून विकसित झाले असून त्यास अनेक लोक भेटी देत असतात. या ठिकाणी विविध उत्सव तसेच सांस्कृतिक व सामाजिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

६ डिसेंबर २०२१ रोजी डॉ. आंबेडकर यांच्या ६५व्या महापरिनिर्वाणदिनी, मुक्तीभूमी या स्थळाला महाराष्ट्र राज्य सरकारने 'ब' वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिला आहे. त्यांना पूर्ण खात्री पटली होती की, हिंदू धर्मात राहून त्यांच्या दलित-अस्पृश्य समाजाची प्रगती होणार नाही, म्हणून त्यांनी हिंदू धर्म सोडण्याची ऐतिहासिक घोषणा केली होती. 

आंबेडकरांनी धर्मांतराची घोषणा केलेल्या या जागेला ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले. या जमिनीवर सुमारे ३२ वर्षांच्या प्रयत्नानंतर बौद्ध स्तूप उभारण्यात आला. महात्मा गांधी महाविद्यालयाचे "लीज" संपल्यानंतर महाराष्ट्र शासनाने १९८२ सालादरम्यान मुक्तिभूमीतील जागा दलित पँथरला देऊ केली होती, त्यानंतर पुढे इ.स. १९८५मध्ये भारतीय बौद्ध महासभेकडे जमिनीचा ताबा दिला गेला. भारतीय बौद्ध महासभेकडे अडीच एकर जमिनीचा ताबा आहे, शासकीय पैशांऐवजी लोकवर्गणीतून जमा होणाऱ्या पैशांतून मुक्तिभूमीची उभारणी व्हावी, असे महासभेला वाटत होते. तेथे "क्रांतिस्तंभ" उभारून महासभेने वर्धापन दिन साजरा करण्यास सर्वप्रथम सुरुवात केली, परंतु ती जागा रिकामीच होती, तेथे स्तूप, विहार, संग्रहालय वा स्मारक उभारलेले नव्हते. येथे स्तूप सरकारी खर्चातून उभारायचा की लोकवर्गणीतून उभारायचा यावर सतत वाद व्हायचा. पण तत्कालीन उपमुख्यमंत्री छगन भुजबळ यांनी भारतीय बौद्ध महासभेच्या ताब्यातील अडीच एकर जमिनीच्या व्यतिरिक्त आणखी अडीच एकर जमीन येवला नगर परिषदेकडून घेतली. १३ ऑक्टोबर २००९ रोजी भुजबळांनी राज्य शासनाच्या सार्वजनिक बांधकाम विभागामार्फत मुक्तिभूमीचे काम सुरू केले. त्यानंतर पुढील साधारपणे साडेचार वर्षानंतर, २ एप्रिल २०१४ रोजी मुक्तिभूमी स्तूपाचे लोकार्पण करण्यात आले. इ.स. २०१५ पासून सार्वजनिक बांधकाम विभागाने हस्तांतरित करून स्तूपाचा ताबा सामाजिक न्याय व विशेष साहाय्य विभागाकडे देण्यात आला आहे. पुण्यातील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संशोधन व प्रशिक्षण संस्थेकडे (बार्टीकडे) या स्मारकाच्या देखभालीचे व दुरुस्तीचे काम दिलेले आहे.

## संरचना 
मुक्तिभूमी येथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा पूर्णाकृती पुतळा उभारला असून, या पुतळ्याचे अनावरण ४ मार्च २०१४ रोजी भदन्त आर्यनागार्जून सुरई ससाई यांचे हस्ते करण्यात आले. विपश्यना हॉल, विश्वभूषण स्तूप, बुद्धविहार, वाचनालय, भिक्खू निवास, भिक्षू प्रशिक्षण केंद्र, आंबेडकरांचे शिल्प, ऑर्ट गॅलरी, संग्रहालय, विश्रामगृह, अनाथाश्रम, वसतीगृहाची निर्मिती आता प्रस्तावित आहे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना समर्पित स्मारके व संग्रहालये
वर्ग:येवला तालुका 
वर्ग:महाराष्ट्रातील बौद्ध विहारे 
वर्ग:भारतातील स्तूप 
वर्ग:महाराष्ट्रातील संग्रहालये
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील निर्मिती 
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे पुतळे
वर्ग:महाराष्ट्रातील इमारती व वास्तू
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
पेंड्रो

**पेंड्रो** ( ; ) इराकी कुर्दिस्तानमधील कुर्दिश गाव आहे, जो तुर्कीच्या सीमेजवळील एर्बिल प्रांतात स्थित आहे, तो बरझानच्या उत्तरेस सुमारे 15-18 किमी अंतरावर आहे, 2540 पेक्षा जास्त लोकसंख्या.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* पेंड्रो  अधिकृत संकेतस्थळ 
* अर्बिल प्रांत
वर्ग:कुर्दिस्तान
वर्ग:इराक
साळगाव (पालघर)

**साळगाव** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील पालघर तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
बोईसर रेल्वे स्थानकापासून पश्चिमेला तारापूर मार्गाने गेल्यावर उजवीकडे जाणाऱ्या फाट्यावर हे गाव लागते. बोईसर रेल्वे स्थानकापासून हे गाव ५.५ किमी अंतरावर आहे.

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.

## लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे मोठे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात ६६४ कुटुंबे राहतात. एकूण २३७९ लोकसंख्येपैकी १२०२ पुरुष तर ११७७ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ९६.९२ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ९७.८५ आहे तर स्त्री साक्षरता ९५.९५ आहे. गावातील शून्य ते सहा वर्षे वयाच्या लहान मुलांची संख्या ३६७ आहे. ती एकूण लोकसंख्येच्या १५.४३ टक्के आहे.

## नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत. महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बस बोईसर रेल्वे स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. ऑटोरिक्षा बोईसर रेल्वे स्थानकावरून दिवसभर उपलब्ध असतात.

## जवळपासची गावे
कांबोडे,कुडण, दहिसर तर्फे तारापूर, आंबटपाडा, मुंडवळी, परनाळी, नवी देलवाडी, अक्करपट्टी, उनभट, पोफरण, पथराळी ही जवळपासची गावे आहेत.पास्थळ आणि साळगाव ही गावे पास्थळ ग्रामपंचायतीमध्ये येतात.

## संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html

२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html

३.
https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/

४.
http://tourism.gov.in/

वर्ग:पालघर तालुक्यातील गावे
कडवी नदी

**कडवी नदी** महाराष्ट्रातील एक नदी आहे. ही वारणेची एक प्रमुख उपनदी आहेत. कोल्हापूर जिल्ह्यातील कडवी नदीचा उगम सह्याद्री पर्वतात अंबा घाटाजवळ सु. ७०० मी. उंचीच्या प्रदेशात होतो.

सुमारे ३५.४ किमी. वाहून कडवी नदी सागावजवळ वारणा नदीस मिळते. कडवी नदी मिळाल्यावर तिचा प्रवाह बराच विस्तारित होतो. कडवी नदी वारणा नदीस जवळजवळ समांतर वाहते. पोटफुगी, आंबरडी, अंवीर व कांद्रा हे प्रमुख ओढे कडवी नदीस मिळतात.

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
पालेभाजी

**पालेभाजी** म्हणजे मानवाकडून आणि प्राण्यांकडून खाण्यासाठी वापरले जाणारे झाडाचे विविध भाग होय. या मध्ये झाडाचे योग्य असे उपयुक्त भाग म्हणजेच फुले, फळे, पाने, देठ, मुळे, इत्यादीचा समावेश होतो.इवलेसे|बाजारात उपलब्ध फळभाज्या

वर्ग:खाद्यपदार्थ
उत्तर डेव्हॉन (यूके संसद मतदारसंघ)

उत्तर डेव्हॉन हा एक मतदारसंघ  आहे. २०१५ पासून, या मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व कन्झर्वेटिव्ह पार्टीचे पीटर हेटन-जोन्स करत आहेत. 

## सीमा
१९५० - १९७४: बार्नस्टॅपल आणि दक्षिण मोल्टनचे नगरपालिका बोर, इल्फ्राम्बे आणि ल्युटॉनचे शहरी जिल्हे, आणि बार्नस्टॅपल आणि दक्षिण मोल्टनचे ग्रामीण जिल्हे.

१९७४ - १९८३: बार्नस्टॅपल आणि बायडफोर्डचे नगरपालिका बोर, इल्फ्राम्बेचे शहरी जिल्हे, लिंटन, आणि नॉर्थम आणि बार्नस्टॅपल, बाईडफोर्ड आणि दक्षिण मोल्टनचे ग्रामीण जिल्हे.

१९८३ - २०१०: नॉर्थ डेव्हॉनचे जिल्हा आणि ताव, ताव वॅले आणि वेस्ट क्रिडीचे मिड डेव्हॉनचे जिल्हा.

२०१० - वर्तमान: उत्तर डेव्हॉन जिल्हा. 

## संदर्भ 
## नोंदी
श्रुती पानसे

**डाॅ. श्रुती पानसे** ह्या मस्तिष्काधारित अध्ययनाच्या तज्ज्ञ असून मराठी लेखिका आहेत. त्यांचे शिक्षण मराठी भाषेत एम.ए. पर्यंत  झाले असून त्यांनी 'मेंदू आणि शिक्षण व शिक्षणशास्त्र' या विषयात पीएच.डी. केली आहे.

पानसे यांनी अक्रोड - Brain & Behaviour courses - या कोर्स मध्ये मुलांच्या वयोगटानुसार मेंदू कार्य समजून घेण्यासाठी, तसेच अभ्यास सोपा करण्यासाठी , multiple intelligences, emotional intelligence या विषयावर कोर्सची निर्मिती केली आहे. महाराष्ट्रातल्या विविध वर्तमानपत्रांमध्ये मेंदूशी मैत्री, मस्ती की पाठशाला, खोकं नव्हे डोकं, इत्यादी लेखमालांचे लेखन केले आहे. याच सोबत त्यांचे 'डोक्यातला मी' हे आॅडिओबुक storytel वर प्रसिद्ध झाले आहे.  

मुलांसाठीच्या 'चिकूपिकू' या मासिकाच्या संपादक मंडळात सहभागी त्या सहभागी होत्या. मेंदू समजून घेताना' या विषयावर त्यांनी व्याख्यानं आणि कार्यशाळा घेतल्या आहेत.

## पुस्तके 
* अभ्यास आनंददायक कसा कराल? 
* अशी का वागतात मुलं? 
* आधुनिक स्फूर्तिकथा 
* आनंदाची दैनंदिनी : वाट सुखा-समाधानाची (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखिका - डाॅ. रेखा शेट्टी)
* उत्तरांच्या वाटेवर 
* टीनएजर्सच्या मनात 
* Dare To Dream : Ten Inspirational Stories For The New Generation (इंग्रजी) 
* निवडक डेल कार्नेगी (अनुवादित; मूळ इंग्रजी -डेल कार्नेजीची तीन पुस्तके)
* डोक्यात डोकवा 
* पहिली आठ वर्ष - सहज शिकण्याची
* पाळणाघर असं हवं 
* बहुरंगी बुद्धिमत्ता 
* मुलांचे ताण जबाबदारी पालकांची 

वर्ग:मराठी लेखक
बिश्नू पद रे

## पदे
* १९९९ - २००४ : लोकसभा सदस्य (पहिला कार्यकाळ) 
* २००९ - २०१४ : लोकसभा सदस्य (दुसरा कार्यकाळ) 
* २०१४ - २०१९ : लोकसभा सदस्य (तिसरा कार्यकाळ) 
* २०२४ - पदस्थ  : लोकसभा सदस्य (चौथा कार्यकाळ)

वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:अंदमान आणि निकोबारचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य
सातीवळी

**सातीवळी** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यात असून, उत्तर कोकणातल्या पालघर तालुक्यातले  एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
सफाळे रेल्वे स्थानकापासून पूर्वेस तांदुळवाडी मार्गाने गेल्यावर वरई फाट्यावर उजवीकडे राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ४८ ने मुंबईकडे जाताना भालीवळी गावानंतर हे गाव लागते. सफाळे रेल्वे स्थानकापासून हे गाव ४५ किमी अंतरावर आहे.

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.

## लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात २९४ कुटुंबे राहतात. एकूण १३५३ लोकसंख्येपैकी ६९४ पुरुष तर ६५९ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ५९.४६ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ६९.२८ आहे तर स्त्री साक्षरता ४९.२० आहे. गावातील शून्य ते सहा वर्षे वयाच्या लहान मुलांची संख्या २०६ आहे. ती एकूण लोकसंख्येच्या १५.२३ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात. छोट्या प्रमाणावर शेती व शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर म्हणून ते काम करतात; अगदी लहान प्रमाणात कुक्कुटपालन,बकरीपालनसुद्धा  करतात.

## नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते, वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत. महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बस सफाळे रेल्वे स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी असतात. याच स्थानकावरून ऑटोरिक्षाही मिळतात.

## जवळपासची गावे
बोट, दहिसर तर्फे मनोर, साखरे, नावझे, गुंदावे, वेहलोळी, सावरे, खैरे, जानसई, ढेकाळे, वरई  ही जवळपासची गावे आहेत.

## संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html

२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html

३.
https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/

४.
http://tourism.gov.in/

वर्ग:पालघर तालुक्यातील गावे
नवयुग

नवयुग पी के अत्रे साप्ताहिक
प्रल्हाद केशव अत्रे उर्फ आचार्य अत्रे यांनी संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ जनमानसात सामान्यापर्यंत पोहोचविण्यासाठी नवयुग हे सुरू केली 140 ते 1960च्या दशकात लावलेले एक साप्ताहिक होते संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीत या वृत्तपत्राने चळवळीच्या बाजूने मुखपत्र प्रमाणे जबाबदारी निभावली 
•	१इतिहास
अंकप्रकार साप्ताहिक वृत्तपत्र 
मालक प्रल्हाद केशव अत्रे 
प्रकाशक प्रल्हाद केशव अत्रे 
मुख्य संपादक प्रल्हाद केशव अत्रे 
स्थापना  19 जानेवारी 1940 
प्रकाशन बंद 8 जुलै 1962 
भाषा मराठी 
मुख्यालय पुणे महाराष्ट्र 1940 पर्यंत 
मुंबई महाराष्ट्र 140 पासून
संदर्भ
मराठी वृत्तपत्राचा इतिहास
ह.रा. महाजनी

हणमंत रामचंद्र महाजनी (जन्म : १ जून १९०७;  - १८ ऑगस्ट १९६९} हे एक समाजवादी विचारसरणीचे पत्रकार म्हणून प्रसिद्ध होते. महाजनी यांचे शिक्षण जुन्या पठडीतील शास्त्रांप्रमाणे झाले होते. त्यांचा संस्कृतचाही अभ्यास होता. त्यामुळे त्यांचे लेखन भारदस्त होई. काही काळ त्यांनी शिक्षकाची नोकरी केली होती.

मराठी दैनिक लोकसत्ताचे संपादक म्हणून ह.रा. महाजनी यांची कारकीर्द दीर्घ म्हणजे तब्बल सतरा वर्षाची ठरली.स्वातंत्र्यलढ्यात त्यांनी भाग घेतला होता. मानवेंद्रनाथ रॉय यांचा त्यांच्यावर प्रभाव होता. सहसंपादकपदी निवड झाल्यानंतर दोन वर्षातच ते लोकसत्ताचे संपादक झाले. कार्यक्षम वितरण व्यवस्था व शब्दकोड्यांची लोकप्रियता या जोडीला महाजनी यांच्या संपादकीय कर्तृत्वालाहि या यशाचे मोठे श्रेय जाते.

आपल्या लेखन आणि संपादकीय कौशल्याने महाजनी यांनी लोकसत्ताला आघाडी मिळवून दिली. महाजनी यांच्या लेखणीत वाचकांना खिळवून ठेवण्याचे सामर्थ्य होते. पण केवळ त्यांच्या लेखनामुळे पत्र लोकप्रिय झाले नाही, तर त्यांच्या संपादकीय कौशल्याच्याही त्याला हातभार लागला होता.. महाजनींची भाषा शिक्षकी स्वरूपाची नव्हती. विषय रंजक कसा करावा याची त्यांना जाण होती. त्यांचे लिखाण तर्ककर्कश असले तरी ते धारदार व खोचकही असे. शि.म. परांजप्यांची वक्रोक्ती व काव्यमयता, न.चिं. केळकरांची रसिकता, लोकमान्य टिळकांचा रोखठोकपणा व आवेश या लेखनगुणांचे संस्कार महाजनींवर झाले होते. ताज्या व वेगळ्या बातम्या, नेटके संपादन, आकर्षण-अर्थपूर्ण शीर्षके, जिल्ह्यांच्या बातम्या, वाचकांचा पत्रव्यवहार या सगळ्यावर त्यांचे बारीक लक्ष असायचे. पत्राची साप्ताहिक आवृत्ती बोजड होऊ नये, त्यात उपयुक्त माहिती असावी यावर ते खास ध्यान देत.

रविवारची चिंतनिका, संगीत शाकुंतल, परी तू जागा चुकलासी, गुन्हेगाराची कैफियत, ईश्वराची आत्महत्या, असे त्यांचे लेखन प्रसिद्ध आहे. 

वर्ग:मराठी संपादक
वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
त्र्यंबक विष्णू पर्वते

**त्र्यंबक विष्णू पर्वते** (१९०२-१९८८) हे पहिले संपादक होते.
नव्या प्रवृत्तीचे व परिस्थितीचे प्रातिनिधिक पत्र म्हणून लोकसत्ता अल्पावधीत मान्यता पावले. रामनाथ गोएंका यांच्या एक्स्प्रेस ग्रुपचे हे मराठी दैनिक. त्यांचे थोरले इंग्रजी भावंडे म्हणजे ‘इंडियन एक्स्प्रेस’ होय.
लोकसत्ता सुरू झाले तेव्हा तेव्हा मुंबईत ‘नवाकाळ’ ‘लोकमान्य’‘नवशक्ती’ व ‘प्रभात’ ही दैनिके होती. ‘लोकसत्ता’चे स्वरूप त्यांच्या पेक्षाही अगदी वेगळे होते. १४ जानेवारी १९४८ रोजी दैनिक ‘लोकसत्ता’चा पहिला अंक प्रसिद्ध झाला. ऑक्टोंबर १९४८ पासून रविवारची ‘लोकसत्ता’ सुरू झाले. लोकसत्ताचा एकूण साचा इंग्रजी वृत्तपत्राचा होता. या पत्राने प्रथमपासूनच भरपूर बातम्या व नेटकी सजावट यावर भर यावर भर दिला. संपादकीय वर्गही भरपूर होता. वितरण  व्यवस्थेत आधुनिक तंत्राचा वापर प्रथमपासून करण्यात आला. खपासाठी संघटीत प्रयत्न झाले. वाचकांपर्यंत लवकरात लवकर पोचण्याचा प्रयत्न होऊ लागला. त्यासाठी वेगवेगळे मार्ग अवलंबिण्यात आले. ‘लोकसत्ता’च्या या धडक्याचा पहिला फटका मुंबईतील ‘प्रभात’ला बसला.  
लोकसत्ताचे पहिले संपादक त्र्यंबक विष्णू पर्वते हे होते. बातम्या लेखादी मजकूर भरपूर छायाचित्रे अशी नीटस आखणी त्यांनी केली होती. वृत्तपत्र क्षेत्रातील त्यांचा अनुभव मोठा होता. इंदुप्रकाशचे तत्कालीन संपादक न. र. फाटक यांच्याकडून त्यांना या व्यवसायाची दीक्षा मिळाली. पण नंतर पर्वते यांनी मराठीपेक्षा इंग्रजी वृत्तपत्रात अधिक काम केले.

वर्ग:मराठी संपादक
दीनबंधू (वृत्तपत्र)

**दीनबंधु** या वृत्तपत्राची सुरुवात बहुजन समाजात जागृती व्हावी व त्यांचा उद्धार करण्यासाठी सुरू केले होते. महात्मा जोतीराव फुले यांचे एक जवळचे सहकारी आणि सत्यशोधक समाजाचे सदस्य कृष्णराव भालेकर यांनी दीनबंधु पत्र सुरू केले. भालेकर यांनी पुण्यात जानेवारी १८७७ साली दीनबंधु पत्र सुरू करून चार वर्षे चालविले.

## इतिहास
दीनबंधू पत्राचे वैशिष्ट्य असे की, महाराष्ट्रात ज्या नवी जागृतीचा प्रवाह सुरू झाला होता त्याचे पाणी समाज्याच्या खालच्या थरापर्यंत बहुजन समजात फिरविण्याचे कार्य दीनबंधू पत्राने केले. हे वृतपत्र प्रत्यक्ष कृष्णराव भालेकर यांनी सुरू केले तरी त्याची प्रेरणा महात्मा ज्योतीराव फुले यांनी सुरू केलेल्या सत्यशोधक समाजाच्या चळवळीत होती. नवीन सरकारी कायदेकानून, दुष्काळाची आपत्ती इत्यादी आणि अनेक कारणांनी शेतकरी कर्जबाजारी होऊन त्यांच्या जमिनी मोठ्या प्रमाणात सावकारांच्या घशात जाऊ लागल्या. त्यामुळे त्रस्त झालेल्या शेतकऱ्यांनी वैतागून महाराष्ट्रात ठिकाण आणि उठाव केले. त्यासंदर्भात  लिहिताना दीनबंधूच्या २४ नोव्हेंबर १८७९ च्या अंकात  शेतकऱ्यांच्या दुःख निवारण्याच्या कायद्याविरुद्ध ओरड केली आहे असे नोंद केली होती.

## पहिला अंक 
कृष्णराव भालेकर यांनी पुण्यात १ जानेवारी १८७७  साली दीनबंधू पत्र सुरू करून त्याचे पहिले अंक प्रसिद्ध केले.

## पहिले संपादक मंडळ 
दीनबंधू पत्राचे स्थलांतर मुंबईत झाल्यानतर नारायण मेघाजी लोखंडे त्याचे पहिले संपादक झाले.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
तरुण भारत (सोलापूर)

**तरुण भारत** सोलापूर आवृत्ती सप्टेंबर १९८५ मध्ये झाली.चितरंजन पंडित यांनी हे सुरू केले.संघविचारचे एक दैनिक म्हणून सुरू झाले.हे वृतपत्र आजही सुरू आहे.

## इतिहास 
सोलापूर तरुण भारतची सुरुवात सप्टेंबर १९८५ साली झाली.१९७७ची आणीबाणीच्या वर्तमानपत्रावर कारवाई झाली.सरकारविरुद्ध आवाज उठवणारे वृतपत्र म्हणून तरुण भारतचा उदय झाला.तरुण भारतचा कोणी मालक नाही. पुणे आवृत्ती महाराष्ट्रात सर्वदूर पोहचत होती.तिचे सोलापूरला स्थानातर सोलापूरला झाले.
संघविचारचे महाराष्ट्रातसर्वदूर प्रसार आणि प्रसरण व्हावे हा उद्येश प्रमुख होता. सोलापुरात तरुण भारत सुरू होण्यामागे खरी प्रेरेणाही १९७७ची आणीबाणी आणि वर्तमानपत्रावरील बंधने हीच होती. सोलापुरात तरुण भारत आवृत्ती सुरू करताना येथील भौगोलिक विशेषतः महत्त्वाचे होते.कारण सोलापूर हे कर्नाटक,आंध्र प्रदेश या राज्यांचा जवळ असून तसच शेजारी मराठवाडा आहे.

सोलापूर हे बहुभाषिक जिल्हा आहे विशेषता सोलापूरच्या या बहुभाषिक समाजात तरुण भारतने आपला विशेष ठसा उमटवला आहे. सोलापूर जिल्हया सोबतच शेजारील जिल्ह्यात व राज्यात याची आवृत्ती वाली जाते.
## संपादक मंडळ
# अनुक्रम यादी घटक
# अनुक्रम यादी घटक
# अनुक्रम यादी घटक
# चितरंजन पंडित 
# मनोहर कुलकर्णी 
# अरविंद जोशी 
# अनिल कुलकर्णी 
# अरुण करमरकर 
# नारायण करंजकर 
# राजेश प्रभू साळगावकर 
# विजयकुमार पिसे

वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
जागृती (वृत्तपत्र)

जागृत हे वृत्तपत्र हे सत्यशोधक समाजाचा पुरस्कार करणारे होते. त्याची सुरुवात १९१७ साली सुरू झाली आणि त्याचे संपादक भगवंत बळवंत पाळेकर त्यांचे मुळ आडनाव आहेर  होते. जागृती हे पत्र बडोद्याहून प्रसिद्ध होत असे. तरी स्थानिक प्रश्नाबरोबर महाराष्ट्रातील घडमोडीवरही लक्ष ठेवून होते.

## इतिहास
      जागरूक पत्र निघाले त्याच सुमारास सत्यशोधक समाजाचा पुरस्कार करणारे पण काहीसे स्वतत्र बाण्याचे असे एक मराठी साप्ताहिक गुजरातीभाषी बडोदे शहरात सुरू झाले. भगवंत बळवंत पाळेकर यांनी जागृती पत्र स्वताच्या हिमतीवर सुरू केले वा सुमारे ३२ वर्ष ते मोठ्या चिकाटीने स्वसामर्थ्यावर चालविले. जागृती पत्राचे सर्वसाधारण धोरण सत्यशोधक मताचे असली तरी त्यात एकांतिकता नसे. १९१८ च्या राजकीय सुधारणा जाहीर झाल्या त्यावेळी मराठी व इतर मागासलेल्या जातीच्या नावावर  कित्येकांनी जो खेळखंडोबा चालविला होता. त्याला जागृती या पत्राने विरोध केला. जागृतीने राष्ट्रीय धोरणांचा पुरस्कार केला. पत्राच्या अशा धोरणामुळे त्यांच्याविषयी समाजात गैरसमज पसरविण्याचे प्रयत्नही झाले. त्या प्रयत्नांना १९ मार्च १९१८ च्या अंकात सडेतोड उत्तर देण्यात आली.

## पहिले अंक
पहिला अंक गुरुवार २५ ऑक्टोबर १९१७ रोजी दुसऱ्या मुहूर्तावर प्रसिद्ध झाला. पुढे दर शनिवारी पत्र प्रसिद्ध होऊ लागले.

## पहिले संपादकीय मंडळ
भगवंत बळवंत पाळेकर हे सुरुवातीपासून त्या पत्राचे संपादक राहिले आहे.

## संदर्भ
वर्ग:वृत्तपत्रे
भाला (वृत्तपत्र)

**भाला** या पत्राची निर्मिती भास्कर बळवंत, लक्ष्मण बळवंत आणि दिनकर बळवंत या भोपटकर बंधूंनी आपले विचार लोकांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी केली होती. याचा पहिला अंक गुढीपाडव्याच्या मुहूर्तावर दिनांक ०५ एप्रिल १९०५ रोजी प्रसिद्ध करण्यात आला.. भाला हे पत्र आपल्या वेगळ्या लेखनशैलीमुळे सर्व लोकांमध्ये प्रसिद्ध होते.

## इतिहास
पुण्यात १९ व्या शतकात ‘केसरी’ आणि ‘काळ’ ही वृत्तपत्रे चालू होती आणि त्यांची लोकप्रियताहि वाढलेली होती. ‘काळा’तील स्फूर्तिदायक लेखांनी तरुण वर्ग भारला होता. व तो ‘केसरी’लाही तो मागे टाकेल अशी वेळ आली होती. हरिभाऊ आपट्यांचे ‘करमणूक’ हे वृत्तपत्रही पुण्यात चांगले चालू होते. आणि त्याबरोबरीनेच जुन्या ‘ज्ञानप्रकाश’चा जोमहि कमी झालेला नव्हता. पुण्यामध्ये अशी जोमात असलेली पत्रे चालू असताना ‘भाला’ हे पत्र काढण्याचे धाडस दाखवून आपल्या स्वतंत्र विचारांनी नवे स्थान मिळवून देण्याचे काम भास्कर बळवंत भोपटकर यांनी करून दाखविले.
. त्या काळातील विचार केला तर, ‘भाला’ पत्र आणि ‘भाला’कार म्हणून प्रसिद्ध झालेले भा.ब. भोपटकर यांचेही स्मरण केल्याशिवाय पुढे जाता येणार नाही. 
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे

## पहिला अंक
भोपटकर बंधूंची स्वतःची स्वतंत्र अशी मते होती व ती लोकांना पटवून देण्यासाठी त्यांना गरज वाटत होती. म्हणूनच त्या विचारातून त्यांनी ‘भाला’ हे पत्र काढण्याचा निर्णय घेतला. व पहिला अंक हा गुढीपाडव्याच्या शुभमुहूर्तावर प्रसिद्ध करण्यात आला.

## पहिले संपादक मंडळ
‘भाला’ हे पत्र जेव्हा पहिल्यांदा निघाले तेव्हा भास्कर बळवंत, लक्ष्मण बळवंत आणि दिनकर बळवंत हे तीनही भोपटकर बंधू त्यात सहभागी होते. पण दिनकर बळवंत काही कालावधीतच निधन पावले. ल. ब. उर्फ अण्णासाहेब भोपटकर काही काळ ‘भाला’ पत्राशी संबधित राहिले. भास्कर बळवंत हे तुरुंगात गेल्यानंतर ल. ब. तथा अण्णासाहेबांनी ते पत्र चालविण्याची जबाबदारी घेतली. पण पुढे त्यांच्यात मतभेद झाल्यामुळे तेही यातून बाजूला झाले. त्यामुळे शेवटी ‘भाला’ पत्र भास्कर बळवंत उर्फ भाऊसाहेब भोपटकर हे एकटेच चालवू लागले. खूप काळ एकट्यानेच लेखन करून त्यांनी हे पत्र चालविले, यामुळेच ‘भाला’कार हे बिरुद त्यांच्या नावाला कायमचे चिकटले गेले.

## स्वरूप
‘भाला’ पत्राचे स्वरूप राजकीय असले तरी ‘भाला’ काराच्या जीवनात हिंदू धर्माच्या अभिमानाला राजकारणापेक्षाही अधिक महत्त्व होते. त्याचा त्यांनी स्वतःहि उल्लेख केलेला होता. त्यापुढे जाऊन आपण २५ टक्के सुधारक असल्याचेही त्यांनी सांगितले. ‘भाला’ पत्र महिन्यातून तीन वेळा दर दहा दिवसांनी प्रसिद्ध होणारे पत्र होते.

## संदर्भ
विजयी मराठा (वृत्तपत्र)

**विजयी मराठा** हा बहुजनाच्या हितासाठी सुरू करण्यात आलेले पत्र होते. त्याची सुरुवात  १९१९ला पुणे या ठिकाणी झाली. या वृत्तपत्राचे संपादक श्रीपतराव शिंदे हे होते. या वृत्तपत्रात मराठा व विद्येत मागासलेल्या वर्गाच्या उन्नतीसाठी राजकीय, सामाजिक, धार्मिक, शिक्षण या विषयीसाठी लेखन सुरू होते.ब्राम्हनेतर वृतपत्र होते.

## इतिहास
   विजयी मराठा पत्र सत्यशोधक चळवळ व इतर पक्ष यांच्या पुरस्कारासाठीच अस्तित्वात आले होते. त्यांच्या संस्थापक-संपादकांची मते त्याबाबत ठाम होती. यामुळेच सुरुवातीपासून त्याचे धोरण निश्चित होते. ५ डिसेंबर रोजी धार येथे मराठा शिक्षण परिषदेचे अधिवेशन होते. तेथे विजयी पत्राचे अंक वाटण्यात आल्याने प्रचाराच्या दृष्टीने त्यांचा खूप उपयोग झाला. पहिल्या अंकाच्या वेळी खंडेराव गणपतराव भालेकर हे सहकारी होते. विजयी मराठा निघाला तेव्हा १९१८ च्या नव्या राजकीय सुधारणांची घोषणा झालेली होती व पुढे १९२० साली नव्या कायद्यानुसार निवडणुका झाल्या. कोल्हापूरच्या शाहू महाराजांचे ६ मे १९२२ रोजी निधन झाले. त्यानंतर त्यांच्या प्रथम  पुण्यदिनी विजयी मराठ्यांचा खास अंक काढण्यात येऊन त्यांना श्रद्धांजली वाहण्यात आली. त्या अंकातील संपादकीयात शाहू महाराजांच्या कार्याचे वैशिष्ट्ये  सांगितली आहेत.

## पहिले अंक
विजयी मराठा या वृत्तपत्राचा पहिला अंक १ डिसेंबर १९१९ पुण्यात प्रकाशित झाला

## पहिले संपादक मंडळ
श्रीपतराव शिंदे हे एकटेच संपादक म्हणून आपले कार्य सुरू ठेवले.

## संदर्भ
 लेले, रा. के. (तृतीयावृत्ती २००९). मराठी वृत्तपत्रांचा इतिहास. पुणे: कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे ३०, प्रकाशन क्रमांक ९६४.

वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
कल्पतरू

सोलापूरचे आद्य पत्र म्हणजे शंभरी पार करून गेलेले कल्पतरू आनंदवृत्त हे साप्ताहिक होय. वास्तविक कल्पतरू व आंनदवृत्त ही दोन पत्रे प्रथम स्वतंत्रपणे निघत असत. 

## इतिहास
साप्ताहिक १८६७ साली निघाले. हे पत्र आण्णाजी गोविंद इनामदार हे काढीत असत. आनंदवृत्त पत्र बलवंत नारायण काकडे चालवीत असत. इनामदार व काकडे दोघेही इंदापूर भागातले असल्याने इनामदारांनी आपला छापखाना व पत्र काकडे यांस दिला व त्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी कल्पतरू आणि आनंदवृत्त अशा जोड नावाने काकडे १८७४-७५ पासून पत्र चालवू लागले. कल्पतरू साप्ताहिक १८६७ साली निघाले. काकडे घराण्यातील व्य्क्तीनीच हे पत्र पुढे चालू ठेवले. राजकीय व सामाजिक बाबतीत पत्राचा रोख नेमस्त धोरणाचा होता. रानडे गोखले यांच्या प्रागतिक विचारसरणीचा पुरस्कार निस्पृहपणे हे पत्र करीत असे.

१९०८ साली लोकमान्य टिळकांना सहा वर्ष्याची शिक्षा झाली तेव्हा तिचे खापर ना. गोपाळ कृष्ण गोखले यांच्यावर फोडण्यात येत असे. या शिक्षेला गोखले कारणीभूत झाले असे निदान सूचित तरी करण्यात येत असे. या दोषारोपाच्या संदर्भात कल्पतरू आनंदवृत्त पत्रात पुढीलप्रमाणे समाचार घेण्यात आला होता. गोविंद नारायण काकडे हे त्या वेळी संपादक होते व पत्र नेमस्तवादी होते. परंतु कल्पतरूचे एकंदरीत धोरण ऋजुतेचेच असे. सहसा तोल जाऊ न देता या पत्राने मार्ग काढला. यामुळे दीर्घकाळ टिकूनही  पत्राचा फार मोठा बोलबाला झाला असे मात्र नाही. ज्या वेळी मुंबई- पुण्यातही वृत्तपत्राचा व्याप बेताचाच होता, व इतर जिल्ह्यांत वृत्तपत्रे तुरळकच उगवू लागली होती, आशा वेळी सोलापूरने वृत्तपत्राच्या क्षेत्रात आघाडी मारली. सोलापूर हे तसे आडवळणी गाव, रेल्वे स्थानक व कापडगिरण्या निघ्याल्यानंतर सोलापूरचा विकास झाला. पण त्याआधी छापखाना काढून वृत्तपत्र चालविण्याचे धाडस काकडे घराण्यांनी केले. शांत नंदादीपाप्रमाणे तेवत राहून कल्पतरू दीर्घकाळ टिकला. 
पत्राने कोणाला सहसा चटके दिले नाहीत किंव्हा कोणत्या लाटेवर स्वार होऊन लौकिक यशाचा नसता हव्यास त्याने धरला नाही. शांतपणे पण सातत्याने प्रबोधन करण्याची या पत्राची कामगिरी उपेक्षणीय म्हणता येणार नाही.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
विशाल सह्याद्री (वृत्तपत्र)

स्वतंत्र मराठी भाषिक राज्यांसाठी झालेल्या लढ्यातून मुंबईत मराठा दैनिक निघाले. **विशाल सह्याद्री** हे वृत्तपत्र ३० मे १९५८ रोजी प्रसिद्ध झाले आहे. पत्राचे पहिले संपादक अनंतराव पाटील यांनी २३ वर्षे सातत्याने पत्राची धुरा वाहिली. काँग्रेस पक्षाचे अधिकृत मुखपत्र म्हणून नव्हे मात्र कॉग्रेस पक्षाचे बाजू घेणारे वृत्तपत्र म्हणून पुण्यात  विशाल सह्याद्री सुरू करण्यात आले.
## इतिहास 
पुण्यात त्यावेळी १९५७ साली सकाळ व प्रभात ही दोन मराठी दैनिके होती प्रभातचे तोरण संयुक्त महाराष्ट्र समितीला अनुकूल होते पण ते पत्रफार प्रभावी नव्हते सकाळ पत्राचा भाषावार प्रांत रचनेला विरोध होता.
## पहिला अंक 
हे पत्र एका स्वतंत्र ट्रस्टतर्फे चालविण्यात यावे व त्यावर ट्रस्टची नियंत्रण राहावे असे प्रथमपासूनच ठरविण्यात आले व त्यानुसार विशाल सह्याद्री ट्रस्टची स्थापना करण्यात येऊन पत्र सुरू करण्यात आले. पत्राचा पहिला अंक शुक्रवार दिनांक ३० मे १९५८ रोजी प्रसिद्ध झाला. 
## पहिले संपादक मंडळ 
पत्राचे पहिले संपादक अनंतराव पाटील यांनी २३ वर्षे सातत्याने पत्राची धुरा वाहिली. काँग्रेस पक्षाचे अधिकृत मुखपत्र म्हणून नव्हे मात्र कॉग्रेस पक्षाचे बाजू घेणारे वृत्तपत्र म्हणून पुण्यात  विशाल सह्याद्री सुरू करण्यात आले. नवे मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांच्यासाठी हे पत्र प्रामुख्याने होते. म्हणून पत्राची जबाबदारी पक्षाकडे ठेवण्यात आली नसावी पत्र काढण्यात मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांचा पुढाकार होता. विशाल सह्याद्री दैनिकाचे प्रथम पासून संपादक असलेले अनंतराव पाटील यांनी निवृत्तीच्या वेळी म्हणजे एक जानेवारी १९८१ रोजी सर्वांचा ऋणी आहे या मथळ्याचा जो निरोपाचा अग्रलेख लिहिला त्यात त्यांनी याबाबत जो उल्लेख केला होता तो यशवंतराव चव्हाण यांची पत्र मागील प्रेरणा स्पष्ट करणारा होता. संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीत यशवंतराव चव्हाण यांनी बोलावून घेऊन सांगितले की एक नवे दैनिक सुरू करायचे आहे    आणि त्याची जबाबदारी तुम्ही स्वीकारायची आहे. हे पत्र एका स्वतंत्र ट्रस्टतर्फे चालविण्यात यावे व त्यावर ट्रस्टची नियंत्रण राहावे असे प्रथमपासूनच ठरविण्यात आले व त्यानुसार विशाल सह्याद्री ट्रस्टची स्थापना करण्यात येऊन पत्र सुरू करण्यात आले.
संपादक अनंतराव पाटील यांनी कष्ट घेऊन संपादक पद दीर्घ काळ निष्ठेने सांभाळले १९४३ साली वृत्तपत्र व्यवसायाला त्यांनी सुरुवात केली व सकाळ दैनिकात १४ वर्षे वार्ताहर म्हणून त्यांनी काम केले अनुभवाच्या या शिदोरीवर त्यांनी नव्या देण्याची जबाबदारी स्वीकारली. अडचणींना तोंड देत त्यांना काम करावे लागले. पण संपादक म्हणून अनंतराव पाटील यांची छाप केव्हाच जाणवली नाही.
अनंतराव पाटील १ जानेवारी १९८१ रोजी संपादक पदावरून निवृत्त झाले. त्यांच्या जागी नाशिकच्या देशदूत दैनिकाचे संपादक असलेले शशिकांत टेंबे हे संपादक झाले. पण आठ दहा महिन्यातच पत्र आर्थिक कारणामुळे एक ऑक्टोबर १९८१ पासून बंद करण्यात आले राजकीय दृष्ट्याही पत्राचे महत्त्व संपुष्टात आले होते. यशवंतराव चव्हाण यांची राजकीय स्थान ढळल्याने पत्राची अवस्था आणखीनच कठीण झाली होती यामुळे ते बंद पडणे अपरिहार्य ठरले.
## संदर्भ 
मराठी वृत्तपत्राचा इतिहास – रा.के. लेले पान.नं. १०१५,१०१६,१०१७,१०१८

वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
संदेश (वृत्तपत्र)

नवीन असे सुरू केलेले वृतपत्र म्हणून ज्याची ओळख होती.अच्युत कोल्हटकर यांनी याची स्थापना केली.सन १९१५ मध्ये सुरुवात झाली.१९ जुलै १९१८ रोजी याचा शेवटचा अंक प्रकाशित झाला.
## इतिहास
दैनिक संदेशची सुरुवात सन १९१५ मध्ये मुंबई येथे झाली.१९ व्या शतकात सुद्धा मुंबई हे बहुभाषिक आणि बहुजिनसी शहर होते.एका नवीन पद्धतीने सुरू झालेले हे वृत्तपत्राचा मुख्य उदेयश हा त्या काळात पहिले महायुद्ध चालू होते त्याची सर्व व बारीक सारीक माहिती वाचकांना देणे हे होते.
## संपादक मंडळ
# अच्युत कोल्हटकर  
# पु.बा.कुलकर्णी  
# अनंत हरी गद्रे
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
ज्ञानोदय (वृत्तपत्र)

**ज्ञानोदय** हे अहिल्यानगर येथून प्रकाशित होणारे वृत्तपत्र आहे. हे वृत्तपत्र १८४३ साली सुरू झाले. अमेरिकन मराठी मिशनने याची सुरुवात केली. ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार करणे हा याचा मुख्य उदेश होता. हे वृतपत्र आजही सुरू आहे.

## इतिहास 
ज्ञानोदयाची सुरुवात मासिक या स्वरूपात झाली. अहमदनगर येथून याचा पहिला अंक १८४२मध्ये निघाला. त्यानंतर पुढील वर्षी १८४३ मध्ये याचे पाक्षिकात रूपांतर झाले. यानंतर जुलै १८७३ पासून हे साप्ताहिक झाले. ज्ञानोदयाचे पहिले सहा अंक मराठीत प्रसिद्ध झाले होते. या नंतर मात्र ते मराठी आणि इंग्रजी या दोन्ही भाषेत निघू लागले.

बऱ्याच नियतकालिकांमध्ये धर्मासंबधी वाद व ख्रिस्ती धर्मावर टीका होत होती. त्या टीकेला उत्तर देण्यासाठी एक प्रभावी साधन म्हणून नियतकालिक म्हणून ज्ञानोदयाची सुरुवात झाली. 

## संपादक मंडळ 
# हेन्री व्हेलेंटाईन  
# एबट  
# ह्युम  
# फेअरबँक  
# शाहू दाजी कुकडे  
# तुकाराम नथुजी  
# नारायण वामन टिळक 
# देवदत टिळक  
# दि.शं.सावरकर  
# मनोहर कृष्ण उजगरे  
# डॉ.भा.पां.हिवाळे  
# शां.ल.साळवी  
# र.ह.केळकर  
# सुमंत दयानंद करंदीकर

## वैशिष्ट्ये
मराठी वृत्तपत्रात चित्रे छापण्याची सुरुवात ज्ञानोदयने केली.

लहान मुलांसाठी 'बालबोधमेवा' ही विशेष पुरवणी सुरू करून ज्ञानोदय वृत्तपत्राने एका विशेष उपक्रमाची सुरुवात केली.

या वर्तमान पत्रात रेल्वेला चांग्याम्हासोबा म्हणले होते, म्हणजे चाक असलेली म्हैस म्हणले होते.

वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:अहिल्यानगर
गुराखी (वृत्तपत्र)

**गुराखी** हे वृत्तपत्र मुंबई येथे छापून येत होते आणि या पत्राची सुरुवात १८९९ साली होती. त्याचे पहिले संपादक हे भाट्ये होते.

पुण्यातील बंदोबस्ताचा जुलूम आयेस्ट यांचा खून टिळकांवरील १८९७चा राजद्रोहाचा खटला इत्यादी धामधुमीच्या काळात त्यात सर्व प्रकरणाबाबत लेखनामुळे खटला होऊन गाजलेले त्या काळातली एक पत्र म्हणजे गुराखी हे होय. हे पत्र मुंबईत निघत असे आणि ते दैनिक होते. हे त्याची खास वैशिष्ट्ये होती. विनायक नारायण भाट्ये हे पत्राचे चालक व संपादक होते.  पशुवैद्यक महाविद्यालयात  मुंबईत शिक्षण घेत असल्याने पुण्याचे लक्ष्मण नारायण जोशी हे वडिलांकडून मिळणारे पैसे अपुरे पडू लागल्याने स्वतंत्र कमाई करण्याच्या उद्देशाने या पत्रात ते लिहीत असत. इंदुप्रकाश या मुंबईतल्या दुसऱ्या पत्रात त्याच हेतूने लक्ष्मण नारायण जोशी हे लिखाण करीत असत. गुराखी पत्र  गाजले ते  त्यांच्यावरही राजद्रोहाचा खटला भरण्यात आल्याने गाजले.

## पहिले अंक
गुराखी पत्र २६ मार्च १८९९ साली त्यांचा पहिला अंक प्रकाशित करण्यात आला होता.

## पहिले संपादक मंडळ
गुराखी पत्राचे पहिले संपादक हे **विनायक नारायण भाट्ये (भाले)** हे होते. ‘**गुराखी**’ या शेतकरी–हितवादी वर्तमानपत्राचे संपादक असून त्यांना ‘**ग्रामीण पत्रकारितेचे जनक**’ मानले जाते.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
महाराष्ट्र (वृत्तपत्र)

## इतिहास
केसरीच्याच परंपरेतील, पण मध्यप्रांत वऱ्हाड या हिंदी व मराठी भाषांचा वापर असलेल्या द्विभाषी प्रांतात गाजलेले पत्र म्हणून महाराष्ट्र या पत्राचा उल्लेख करावा लागेल. महाराष्ट्र पत्र सुरू करून ते लोकप्रिय करण्यात पुण्यातुन नागपूरला गेलेले लो. टिळकांच्या राजकारणाने एक निष्टवंत कार्यकर्ते गोपाळ आनंद उर्फ दादासाहेब ओगले यांचा पुढाकार होता.नागपूरकर भोसल्यांच्या हातून ब्रिटिशांनी सत्ता उशिरा काबेज केल्याने वृत्तपत्रासारखा आधुनिक साधनांचा उद्भभवही तेथे उशिरा झाला.

## सुरुवात
सुरुवातीला अर्थातच सरकारशी विरोध न ठेवण्याऱ्या नेमस्त वृत्तपत्राचा काळ होता. ही वृत्तपत्रे लोकमत बनवण्याच्या दुष्टीने फारसे कार्य करू शकली नाहीत. फारकतीचा व पोटगीच्या नोटिसांच्या उत्पनावर टी वृतपत्र ही पत्रे तगत असत. अश्या पत्रातून विचार,आठवणी नोद्विल्या आहेत.१८९७ साली टिळकांना शिक्षा झाल्यानंतर नागपुरात एक टिळकपक्षीय गट तयार होऊ लागला होता. पण मध्यप्रांतात नोकर शाहीचा वरचेष्मा अधिक होता व त्यात दडपडशाहीच्या धोरणाची भर पडली. १९१० च्या प्रेस कायद्याने जवळ जवळ १९१४ परेंत राष्ट्रीय वृत्तपत्रांना डोके वर काढू न देण्याचे धोरण पद्धतशीरपणे अवलंबित गेले. पण बंगालच्या फाळणीनंतर झालेल्या चळवळीने जागृतीचे लोन सर्वत्र पसरू लागले होते. त्यामुळे लोकांत वृत्तपत्राची आवड वाढू लागली आहे.

## नटेश आप्प्जी द्रविड
देशसेवक हातचे गेल्यानंतर नागपूरला माधवराव पाध्ये हितवादी पत्र चालवीत असत. हे साप्ताहिक १९१३ सालीना गोखले यांच्या भारतसेवक समाजाने आपल्याकडे घेतले व नटेश आप्प्जी द्रविड यांच्या संपादनाखाली ते इंग्रजीतून सुरू करण्यात आले. 
देशसेवकचे संपादकपद भूषवून तुरुंगवास भोगलेले कोल्हटकर तुरुंगातून सुटल्यावर बंद पडलेले पत्र पुन्हा सुरू करू शकले नव्हते. त्यांची विकीलीची सनदही रद्द करण्यात आली. अशा सिस्थित नागपूरला राहण्याएवजी –मुंबईला स्थलांतर करण्याचा निर्णय अच्चुतराव यांनी घेतला. डॉ.मुंजे प्रभूतींना देशसिविकांचे  पुनर्जीवन करावे असे वाटत होते तरी अच्चुतराव पुन्हा नागपूरला येण्यास तयार झाले नाहीत. पण डॉ. मुंजे व त्यांच्या सहकार्यांना पत्र काढण्याचा निर्णय पक्का होता. म्हणून डॉ. मुंजे यांनी नागपूरला स्थिर राहून वृत्तपत्राची जबाबदारी घेईल अश्या व्यक्तीचे नाव सुचवण्याची गळ घातली.

## संपादक
गोपाळ आनंत ओगले :- महाराष्ट्राचे संपोदक गोपाळराव तथा दादासाहेब ओगले यांनी भरपूर मोकळीक देण्याची दूरदृष्टी दाखवली ती वृत्तपत्राच्या नव्या वळणाला पोषक ठरली. संदेशकार अच्चुतकर कोल्हटकरांची संगत देससेविकात लाभली होती. परंतु लेखनाची ओगले यांची पद्धत अचूतरावी नव्हती.तिला स्वताचे स्वतंत्र वळण होते. महाराष्ट्र वृत्तपत्र बंद पडल्यावर एक नामवंत वृत्तपत्र संस्था कायमची काळाच्या पडद्याआड गेली. पत्र चालू रहावे म्हणून संस्थेचे ट्रस्टमध्ये रूपांतर करण्याची दूरदुर्ष्टी संस्थापक गोपाळ आनंद ओगले यांनी दाखवली होती. बदललेल्या परिस्थितीत जुन्या पद्तीने पत्र चालविणे शक्य नव्हते हे खरे. पण पत्र सावरले केले नाही. महाराष्ट्र अस्तंगत झाला तरी, मराठी वृत्तपत्राच्या इतिहासातील एक मैलाचा, खुणेचा स्तंभ हे त्याचे स्थान मात्र कायम राहणार आहे.
## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
सुराज्य (वृत्तपत्र)

**सुराज्य** हे महाराष्ट्राच्या सोलापूर शहरातून प्रकाशित होणारे वृत्तपत्र आहे.

सोलापुरातील राजकीय आणि गुन्हेगारीच्या बातम्यांमधील नेहमी एक पाऊल पुढे असणारे दैनिक म्हणून सुराज्यची ओळख आहे. या दैनिकाने नुकतेच १६ व्या वर्षात पदार्पण केले आहे. दैनिक सुराज्यने आतापर्यंत अनेक विषय हाताळले आहेत. सुराज्यने या वेळी वर्धापन दिनाचा खर्च टाळून पुलवामा येथील दहशतवादी हल्ल्यात जे मरण पावले त्यांच्या कुटुंबीयासाठी सांत्वन निधी दिला आहे. 

सोलापूर शहरातील डफरीन चौक ते कामत हॉटेलपर्यंत रोडवरील सुराज्यने दुतर्फा झाडे लावली आहेत 

२०१८ साली सोलापूरमधील रक्तपेढ्यांमध्ये रक्त कमी पडले होते. त्यासाठी रक्तदान शिबीर भरवून त्यामध्ये १००० स्वयंसेवकांना रक्तदान करण्यासाठी सुराज्यने प्रवृत्त केले होते.  

## इतिहास 
सुराज्यने अनेकाना आपल्या बातमीच्या आधारे न्याय देण्याचा प्रयत्न केले.दैनिक सुराज्यने या स्पर्धेच्या युगात नेहमी आपली एक वेगळी छबी निर्माण केली आहे. हे दैनिक कोणत्याही प्रलोभनाला बळी न पडणारे आणि नेहमी उघड आणि सत्य मांडणारे दैनिक म्हणून ओळखले जाते. असे हजारो वाचक आहेत, ज्यांना सुराज्य वाचल्याशिवाय चैन पडत नाही. याचे एक कारण म्हणजे, सुराज्यमध्ये कोणतीही बातमी आली की, त्याचा प्रभाव पडल्याशिवाय राहत नाही. यासाठी दैनिक आपली विश्वासाहर्ता टिकवून आहे.

## पहिला अंक  
सुराज्य पेपर  2003साली सुरू झाला.  आणि 2025 साली त्याला 22 वर्ष पूर्ण झाली आहेत.

## संपादक मंडळ  
सुराज्य पेपरचे व्यवस्थापकीय  संचालक -संपादक राकेश टोळ्ये हे आहेत.  (2025 सालची हकीकत)

## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:सोलापूर
कैवारी (वृत्तपत्र)

**कैवारी** हे वृत्तपत्र मराठी भाषेतील स्वातंत्रपूर्व काळातील वृत्तपत्र आहे. दिनकरराव जवळकरांनी या वृत्तपत्राची सुरुवात इ.स.१९२८ च्या प्रारंभी केली. ब्राम्हणेतर पक्षाची बाजू मांडण्यासाठी कैवारी हे वृत्तपत्र सुरू करण्यात आले.

## इतिहास 
इ.स.१९२८ च्या प्रारंभी कैवारी या वृत्तपत्राची सुरुवात झाली. सायमन कमिशनच्या नेमणुकीमुळे ज्या राजकीय उलाढाली झाल्या त्यामध्ये ब्राम्हणेतर पक्षाची बाजू मांडण्यासाठी कैवारी हे वृत्तपत्र सुरू करण्यात आले. जवळकारणी कैवारीतून अनेक तत्कालीन विषयाची मांडणी केली. कैवारीचे कामकाज पाहण्यासाठी सल्लागार मंडळाची स्थापना करण्यात आली होती. जवळकरांनी मुंबई गिरणी कामगार युनियनचे नेते आणि कम्युनिस्ट नेत्यांविरुद्ध नंतरच्या कालखंडात टीकेची झोडउठवली होती. यांत डांगे, निमकर,जोगळेकर-पेंडसे व घंटे आदी नेत्यांचा समावेश होता. ब्राम्हणेतर कामगार नेते अर्जुन आळवे आणि गोविंद कासले तसेच भास्करराव जाधव यांनी जवळकरांच्या भूमिकेला पाठींबा दिला. कैवारीत ब्राम्हणेतर परिषदांचे अहवाल छापले जात होते. ब्राम्हणेतर पक्ष नेत्यांचे मतभेद, मुंबई कायदेमंडळातील कामकाज इत्यादी विषयी वृत्तही दिले जात होते. 
	२७ मार्च १९२७ रोजी जवळकर इंग्लंडला गेले आणि कैवारी वृत्तपत्राची जबाबदारी गणपतराव जाधव यांच्याकडे आली. अंतर्गत मतभेद आणि भांडवलशाहीच्या विळख्यात अडकून कैवारी वृत्तपत्र इ.स.१९३० साली बंद पडले.

## रचना व स्वरूप
प्रारंभी कैवारी आठ पाणी होते व नंतर बरा पानी झाले. कैवारीमध्ये अग्रलेख, स्फुटविचार, वर्तमानसार, जगातील आश्चर्य, चित्रपट, कला, संपूर्ण गोष्ट, पोंच व अभिप्राय, कराची गोमंतक, नागपूर, कोल्हापूरचे वार्तापत्र,अफगाणिस्तानातील घडामोडी,तात्यापंतोजींच्या छड्या, अशी विविध सदरे असत.

## संपादक आणि सल्लागार मंडळ
दिनकरराव जवळकरांच्या संपादकत्वाखाली कैवारी वृत्तपत्र सुरू झाले. काही वर्षे जवळकर तर काही वर्षे गणपतराव जाधव संपादक होते. यासाठी सल्लागार मंडळ तयार करण्यात आले होते. सल्लागार मंडळाचे अध्यक्ष भास्करराव जाधव, उपाध्यक्ष बाबुराव जेधे हे होते. सल्लागार मंडळात केशवराव जेधे,रामचंद्र वंडेकर,शंकरराव झुंजारराव,गोविंदराव शिंदे,रामचंद्र तडसरकर,माधवराव शितोडे,नारायण कदम हे होते.

## संदर्भ
सर्कस

सर्कस ही पाळीव पशुंच्या कवायतींद्वारे, विदुषकांद्वारे, विविध साहसपूर्ण व जोखीमयुक्त खेळ इत्यादींद्वारे प्रेक्षकांचे मनोरंजन करणारी एक कंपनी असते.

* **सर्कस** म्हणजे प्रेक्षकांसमोर सादर होणारे विविध प्रकारचे खेळ, कसरती, प्राण्यांचे खेळ, विनोदी कार्यक्रम आणि कलात्मक सादरीकरण यांचा एकत्रित मनोरंजनाचा प्रकार.
* याची मुळे प्राचीन **रोमन साम्राज्यातील सार्वजनिक खेळांमध्ये** दिसतात.

## इतिहास 
* **प्राचीन काळ**: रोममध्ये "सर्कस मॅक्सिमस" सारख्या ठिकाणी घोड्यांच्या शर्यती, कसरती होत.
* **१८व्या शतकात युरोपमध्ये** आधुनिक सर्कसची सुरुवात झाली.
* **फिलिप अॅस्टली (Philip Astley)** यांनी इंग्लंडमध्ये १७६८ मध्ये आधुनिक सर्कसची पायाभरणी केली.
* भारतात सर्कसचा प्रसार १९व्या शतकात झाला.

## कार्यक्रमांचे प्रकार 
* **कसरती** – दोरीवर चालणे, हवेत झुलणे, जिम्नॅस्टिक.
* **प्राण्यांचे खेळ** – सिंह, वाघ, हत्ती, घोडे यांचे खेळ.
* **जादूचे प्रयोग** – भ्रम निर्माण करणारे खेळ.
* **विनोदी कार्यक्रम** – विदूषकांचे खेळ

## विकास 
* सुरुवातीला सर्कस हा **प्राण्यांच्या खेळांवर आधारित** होता.
* नंतर **मानवी कसरती, नृत्य, संगीत** यांचा समावेश झाला.
* आधुनिक काळात प्राण्यांचा वापर कमी झाला असून **मानवी कौशल्यांवर आधारित सर्कस** अधिक लोकप्रिय आहे (उदा. *Cirque du Soleil*).

## महत्त्व 
* सर्कस हा **लोकप्रिय मनोरंजनाचा प्रकार** असून त्यातून समाजाला आनंद, थरार आणि कलात्मक अनुभव मिळतो.
* मराठी विश्वकोशात याचा इतिहास, विकास आणि सांस्कृतिक महत्त्व यावर सविस्तर विवेचन आहे, तर मराठी विकिपीडियावर अजूनही स्वतंत्र लेख उपलब्ध नाही.
ज्ञानप्रकाश (वृत्तपत्र)

**ज्ञानप्रकाश** हे मराठी वृत्तपत्र होते. याची सुरुवात १८४९ मध्ये झाली. कृष्णाजी त्रिंबक रानडे यांनी यांनी स्थापन केलेले हे वृतपत्र १०३ वर्षे चालले आणि शेवटी १९५१ साली बंद पडले. नामदार गोखले यांचे नेतृत्व यास लाभले होते.  १५ ऑगस्ट १९०४ पासून हे नियतकालिक दैनिक झाले; हे मराठी भाषेतील पहिलं दैनिक आहे. 

## इतिहास
ज्ञानप्रकाशन वृत्तपत्र सुरू करण्यामागे कृष्णाजी त्रिंबक रानडे यांना प्रभाकरचे भाऊ महाजन यांची प्रेरणा लाभली होती. याबरोबरच केशव शिवराम भवाळकर, कृष्ण्शास्त्री चिपळूणकर, गोपाळ हरी देशमुख, केरो लक्ष्मण छत्रे, महादेवशास्त्री कोल्हटकर, मोरो रघुनाथ ढमढेरे, सदर अमीन यांचा सहभाग लाभला. 

आधी हे नियतकालिक द्विसाप्ताहिक होते. वासुदेव गोविंद आपटे हे त्यामध्ये रुजू झाल्यावर त्याचे दैनिकामध्ये रुपांतर करण्यात आले. त्याकाळी केसरी या नियतकालिकाचा खूप बोलबाला होता. तेव्हा ज्ञानप्रकाश हे दैनिक प्रकाशित करणे हे एक प्रकारचे आव्हान होते. ते आपटे यांनी यशस्वीपणे पेलले. देशामधल्या उत्तम वर्तमानपत्रातील उतारे, उद्बोधक लेख आणि ताज्या बातम्या देऊन त्यांनी ज्ञानप्रकाशचा कायापालट केला. लॉर्ड कर्झन यावर जहाल टीका केल्यामुळे, गोखले यांनी आपटे यांना जरा जपून लिहावे असा संदेश दिला. पुढे प्रकृति-अस्वास्थ्यामुळे आपटे यांनी राजीनामा दिला.  

## संपादक मंडळ
* कृष्णाजी त्रिंबक रानडे
* वामनराव रानडे
* महादेव रानडे
* कृष्णाजी लिमये
* बा.मा.आंबेकर
* शंकरराव गोखले

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:इ.स. १८४९ मधील निर्मिती
वर्ग:इ.स. १९५१ मधील समाप्ती
प्रभात मुंबई (मराठी वृत्तपत्र)

२१ नोव्हेंबर १९२९ रोजी मुंबई येथून प्रभात वर्तमान पत्र सुरू झाले. पांडुरंग महादेव भागवत यांनी हे दैनिक सुरू केले. श्रीपाद शंकर नवरे यांनी संपादक पदाची धुरा सांभाळली. त्यांना मुंबईचे सार्वजनिक काका या नावाने ओळखले जाई. 

## इतिहास
मोज छापखानाचे मालक पांडुरंग महादेव भगवत यांनी प्रभातची मुहूर्त मेढ रोवली. ते जरी मालक असले तरी त्यांनी स्वतः कधी लेखन केले नाही. ते संपादकीय कामात कधी लक्ष घालीत नसत. आपल्या पत्राबाबत त्यांची स्वतःची एक धारणा होती, की आपले पत्र हे बहुजन समाजाचे पत्र असावे, त्यांनी ती शेवट पर्यंत कायम राखली.

## पहिला अंक
२१ नोव्हेंबर १९२९ साली प्रभातचा पहिला अंक प्रकाशित झाला. १६ नोव्हेंबर १९२९ च्या केसरी वर्तमान पत्रामध्ये या बाबतची जाहिरात देण्यात आली. या नंतर हे दैनिक २१ वर्ष चालले. 

## संपादकीय मंडळ
वर्तमानपत्रावर पांडुरंग महादेव भागवत यांचे नाव संपादक म्हणून छापले जाई. संपादक मंडळात त्यांच्याखेरीज श्रीपाद शंकर नवरे, अच्युतराव कोल्हटकर, काशिनाथ केळकर ही मंडळी होती.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
वर्ग:इ.स. १८६६ मधील निर्मिती
दशराज्ञ युद्ध

**दाशराज्ञ युद्ध** तथा **दहा राजांचे युद्ध** हे ऋग्वैदिक काळातील एक युद्ध होते. हे युद्ध ऋग्वैदिक काळाच्याही आधी झाले असावे, असे मानले जाते. याचा प्रथम उल्लेख ऋग्वेदाच्या ७व्या मंडलात आहे.  त्याचा परिणाम भरताच्या निर्णायक विजयात झाला आणि त्यानंतर कुरु राज्याची निर्मिती झाली.

इतर समजांनुसार हे युद्ध सुदास याच्या नेतृत्त्वाखाली तृत्सु समुदाय आणि इतर नऊ वैदिक आर्यांमध्ये झाला. यात वसिष्ठ ऋषी तृत्सुंचे तर विश्वामित्र इतर आर्यांचे सेनानायक असल्याचे मानले चाते.

या युद्धात एकीकडे सुदासच्या नेतृत्वात त्रित्सु व दुसरीकडे पुढील राजे होते. -

|}

## संदर्भ 
वर्ग:ऋग्वेद
वर्ग:भारतीय राज्ये सहभागी असलेल्या लढाया
तेज (वृत्तपत्र)

**तेज** हे ९ मे १९३१ रोजी मुंबई येथे सुरू झालेले मराठी भाषेतील साप्ताहिक होते. दिनकरराव जवळकरांनी सुरू केलेल्या ब्राम्हणेतर वृत्तपत्रांपैकी ते एक होते. कैवारी बंद पडल्यानंतर दिनकरराव जवळकरांनी कोणत्याही सल्लागार मंडळाचा हस्तक्षेप न ठेवता हे साप्ताहिक सुरू केले. तेजमध्ये राजकीय घडामोडींच्या बातम्या असून, शेतकऱ्यांची व कामगारांची बाजू मांडली जात असे. 'तेज'मध्ये तत्कालीन संस्थानिकांच्या कारभारावर प्रकाश पाडून गरीब जनतेवर होणाऱ्या अन्यायाविरुद्ध लिखाण केले गेले.

## इतिहास 
हे साप्ताहिक जेमतेम चार ते पाच महिने चालले आणि बंद पडले. दिनकरराव जवळकरांना रक्तक्षयाचा आजार झाला होता. त्यांना डॉक्टरांनी लिहिण्या बोलण्यास सक्त मनाई केली होती. त्यामुळे तेजच्या छपाईत खंड पडून ते बंद झाले व त्यानंतर अवघ्या सहा-सात महिन्यानंतर ३ मे १९३२ रोजी दिनकरराव जवळकरांचे निधन झाले. 

कैवारीच्या तुलनेत तेजमध्ये जाहिरातींचे प्रमाण कमी होते. तरीही अनेक उत्पादनांच्या  व्यावसायिक जाहिराती असत. तेजमध्ये शेतकऱ्यांच्या हितसंबंधाच्या चर्चेला जास्त प्राधान्य दिले गेले. तेजमध्ये मुंबई प्रांतात विविध ठिकाणी भरलेल्या शेतकरी परिषदांची वृत्ते दिली गेली आहेत. 

## रचना व स्वरूप
तेज पत्रावर इंग्रजीत ‘The Tej –Organ of the Maharashtra Peasants’ असा मजकूर असे. एकूण आठ पानांचे हे साप्ताहिक होते. तेजमधील मजकूर सामान्यतः राष्ट्रीय धोरण चळवळीला धरून होते. या वृत्तपत्रापासून दिनकरराव जवळकरांच्या वृत्तपत्रीय सृष्टीचे स्वरूप, ध्येयधोरणे पूर्ण बदलली होती. तेजमधील आशय राष्ट्रवादाकडे, समाजवादाकडे झुकला होता. पत्रात स्फुटविचार, पोंच व अभिप्राय, संपादकीय लेख, लंडनचे बातमीपत्र, संपूर्ण गोष्टी अशी सदरे होती.

वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
सुधारक

**सुधारक** हे भारतातील एक वृत्तपत्र होते. त्याची स्थापना १८८८ मध्ये गोपाळ गणेश आगरकर यांनी केली होती, ज्यांनी यापूर्वी *केसरीचे* संपादन केले होते.  वृत्तपत्र हे अँग्लो- मराठी भाषेत होते  आणि ते महाराष्ट्र राज्यातील पुणे शहरात प्रकाशित होत होते. 

## केसरी सोडल्यानंतर 
सुधारकचा पहिला अंक दसऱ्याच्या मुहूर्तावर बाहेर पडला. आगरकरांनी सुधारणा मतांनी केसरी-मराठा तील कोणी सहमत नसल्याने सुधारक पत्र काढताना कोणी सहकारी त्याच्याबरोबर आला नाही. डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी गोपाळ कृष्ण गोखले यांचा अपवाद वगळता दुसरा कोणी सहकारी आगरकरांच्या सुधारणेच्या पल्ल्याशी पोहोचू शकणारा नव्हता. यामुळे आगरकरांनी गोखले यांना सहकारी करून आपले पत्र सुरू केले. सुधरक पत्रात इंग्रजी मजकूरही देण्याचा निर्णय आगरकरांनी घेतला होता. आपले म्हणणे सरळ सरकारपुढे ताबडतोब जावयाचे तर ते इंग्रीजीतून प्रसिद्ध करणे आवश्क असल्याने इंग्रजी मजकूरही पत्रात घालण्याचे ठरविण्यात आले. मराठी व इंग्रजी अशी दोन स्वतंत्र पत्रे सुरू करणे आगरकरांना अर्थातच शक्य नव्हते म्हणून एकाच पत्रात दोन्ही भाषांतील मजकूर देण्याचा गंगाजमनी मार्ग पत्करला लागला. 
## नवीन वर्तानपत्र 
नावाने नवीन वतर्मानपत्र लवकर निघू लागणा सध्या ज्या लोकांचा अंमल आपणावर आहे, त्यांच्या आमच्या सुधारणेत बहुतेक बाबतीत जमी मेरिकेतील इंडियन लोकांप्रमाणे आमची दशा होईल. प्रसंग आपल्यावर न यावा व भारतीय आयत्व न अस्मानाचे अंतर असल्यामुळे त्यांच्यातील अनुकरण करण्यासारख्या गोष्टी आम्ही लवकर उचलल्या नाहीत व जे जुने व घरचे ते सारे चांगले असा हेका धरून बसलो तर उत्तर अ अगदी नष्ट न व्हावे हे इष्ट असेल तर जपान चीनप्रमाणे आम्ही आपले डोळे नीट व जीवनार्थ कलहात आमचा निभाव असा लागेल हे शोधून काढून, तद्नुसार वर्तन करण्यास प्रवृत्त झाले पाहिजे.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:इंग्लिश भाषेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील वृत्तपत्रे
सरतोडी

**सरतोडी** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील पालघर तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
सफाळे रेल्वे स्थानकापासून पूर्वेस तांदुळवाडी मार्गाने गेल्यावर लगेचच उजवीकडे जाणाऱ्या फाट्याने गेल्यानंतर हे गाव लागते. सफाळे रेल्वे स्थानकापासून हे गाव ४.५ किमी अंतरावर आहे.

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.

## लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात २०० कुटुंबे राहतात. एकूण ८४० लोकसंख्येपैकी ४२२ पुरुष तर ४१८ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ८०.०८ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ८८.१५ आहे तर स्त्री साक्षरता ७१.९४ आहे. गावातील शून्य ते सहा वर्षे वयाच्या लहान मुलांची संख्या ११७ आहे. ती एकूण लोकसंख्येच्या १३.९३ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात. छोट्या प्रमाणावर शेती व शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर म्हणून ते काम करतात.अगदी लहान प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा ते करतात.

## नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत. महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बस सफाळे रेल्वे स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. ऑटोरिक्षा सुद्धा सफाळे रेल्वे स्थानकावरून दिवसभर उपलब्ध असतात.

## जवळपासची गावे
शिलटे, मांजुर्ली, विठ्ठलवाडी, करवाळे, पेणांद, सरावळी, मांडे, एडवण, डोंगरे, विराथन बुद्रुक, दारशेत ही जवळपासची गावे आहेत.सफाळे ग्रामपंचायतीमध्ये सफाळे, सरतोडी, उंबरपाडा नांदडे ही गावे येतात.

## संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html

२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html

३.
https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/

४.
http://tourism.gov.in/

वर्ग:पालघर तालुक्यातील गावे
८७ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन

२०१४ चेेअखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन  सासवड येेेथे पार पडले. आचार्य अत्रे विकास प्रतिष्ठान व महाराष्ट्र साहित्य परिषद शाखा सासवड यांच्या वतीने आयोजित करण्यात आले होते. संमेलनाध्यक्ष प्रा फ. मु. शिंदे होते. उद्घाटक शरद पवार होते. स्वागताध्यक्ष विजय कोलते होते निमंत्रक रावसाहेब पवार होते. संमेलन संयोजन समिती अकरा जणांची होती. राज्य प्रसिद्धी समितीचे अध्यक्ष दशरथ यादव होते. तीन दिवसांत संमेलनासाठी तीन लाखाहून अधिक लोक सहभागी झाले होते. सासवडच्या पालखी तळावर संमेलन झाले .
नितीन

**नितीन**

**नितिन किंवा** निथिन ( देवनागरी : **नितिन** , नितिन किंवा नीतिन) हे भारत आणि नेपाळमधील पहिले नाव आहे, याचा अर्थ संस्कृतमध्ये *धार्मिकतेच्या ज्ञानाचा* *नैतिकता* किंवा*ज्ञानाचा ज्ञान असलेल्या व्यक्तीचा* असा अर्थ आहे. [1][ *चांगले स्रोत आवश्यक* ] नितीन संस्कृत शब्द 'निती' म्हणजे 'नैतिकता' आणि 'ज्ञान' किंवा 'ज्ञान' म्हणजे ज्ञान होय.
सूफी रॉक

सूफी रॉक हे एक प्रकारचे रॉक संगीत आहे. हे शास्त्रीय इस्लामिक सूफी संगीत परंपरा आणि रॉक संगीत याच्या संगमाने बनलेले आहे. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला ते उदयास आले आणि १९९० च्या दशकाच्या अखेरीस ते भारत, पाकिस्तान आणि तुर्कीमध्ये लोकप्रिय झाले. "सुफी रॉक" हा शब्द १९९३ मध्ये लेखक नादीम एफ. परचा यांनी परिभाषित केला. त्यांनी पारंपरिक सुफी लोकसंगीत आणि रॉक संगीत एकत्र करून वापरण्याची सुरुवात केली. 

## संदर्भ
वर्ग:रॉक संगीत
संगीत