open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
जयप्रकाश झेंडे

**जयप्रकाश झेंडे** हे एक व्यक्तिमत्त्व विकास आणि उद्योग व्यवस्थापन सारख्या विषयांवर वैचारिक पुस्तके लिहिणारे मराठी लेखक आहेत. 

झेंडे हे मुळात व्यवसायाने अभियंता होते. त्यांच्या व्यवसायामध्ये घेतलेल्या अनेक प्रकारची प्रशिक्षणे, दिलेली व्याख्याने आणि केलेल्या अभ्यासातून झेंडे यांनी निवृत्तीनंतर पुण्यातील सकाळ या वृत्तपत्रांतून व्यवसायविषयक लेख लिहायला सुरुवात केली. *कल्पक व्हा* हा त्यांचा पहिला लेख सकाळच्या *जॉब झेड* या पुरवणीcOd/s प्रकाशित झाला. त्यांची काही पुस्तके ही या लेखांची संकलने आहेत.

झेंडे यांनी उषःप्रभा मासिकात *लाख मोलाची माणसं* हे नियमित सदर लिहिले. 

## पुस्तके
* आयुष्य सुंदर करताना... 
* जगप्रसिद्ध उद्योजकांच्या कार्यपद्धती 
* पर्सनॅलिटी डेव्हलपमेंट कोर्स 
* Managing Ideas For Profit (इंग्रजी)
* यशोप्राप्तीसाठी प्रेरक चरित्रे 
* वेळेचे व्यवस्थापन 
* सकारात्मकतेतून उत्कृष्टतेकडे 
* सकारात्मकतेकडून यशाकडे
* स्वप्न उद्योजकांचे 
* स्वयंप्रेरणेने मीच घडवणार माझे आयुष्य 

वर्ग:मराठी लेखक
स्थानपोथी

**स्थानपोथी** हा मराठीतील पहिला भूगोल ग्रंथ असण्याची शक्यता आहे.

नागदेवाचार्य यांच्या सांगण्यावरून बाईदेवव्यासांनी स्थानांचे पहिले टीपण केले. दुसरे टीपण कुमर आम्नायातील मुनिव्यास कोठी यांनी शके १२७५ मध्ये केले आणि तिसरे टीपण महंत चिरडे यांनी १५ व्या शतकात केले अशा तीन टप्प्यात हा ग्रंथ परिष्कृत झाला. प्रत्येक वेळी प्रत्येक स्थानपोथीकर्त्याने प्रत्येक स्थानाची आधी ‘शोधनी’ केली, म्हणजेच संशोधन केले, आणि मगच आपले टिपण सिद्ध केले.  या ग्रंथात महाराष्ट्रातील सुमारे १९७ गावांची नोंद आढळते. 
* डॉ. वि.भि. कोलते यांनी स्थानपोथीचे संपादन केले आहे. त्यात प्रस्तावनेत कोलते म्हणतात,
‘अमरावती, अकोला, बुलढाणा, हे वऱ्हाडातील तीन जिल्हे, नागपूर व भंडारा जिल्हा, हैद्राबाद संस्थानातील वरंगळ जिल्हा (व तिकडे जाताना अर्थातच चांदा जिल्हा); आदिलाबाद, औरंगाबाद, नांदेड, बीड वगैरे मराठवाड्यातील जिल्हे, पूर्व खानदेश, पश्चिम खानदेश, नाशिक, अहमदनगर हे मुंबई इलाख्यातील जिल्हे, हे सर्व विभाग मिळून होणारा म्हणजे जवळ जवळ सर्व महाराष्ट्र हा त्यांचा परिभ्रमणाचा प्रदेश होता.
’६)	स्थानपोथी - संपा. डॉ. वि. भि. कोलते, अरुण प्रकाशन, मलकापूर,  आ. २ री,१९७६.१

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
रेवा नातू

** डॉ.रेवा नातू** या हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीत गाणाऱ्या गायिका आहेत.
## शिक्षण
नातू यांना संगीताचा वारसा घरातूनच लाभला आहे. त्यांचे वडील प्रसिद्ध तबलावादक पंडित विनायक फाटक यांनी त्यांना शास्त्रीय संगीताची ओळख करून दिली. पं. फाटक साथ संगत करत असलेल्या अनेक शास्त्रीय गायकांच्या मैफली नातू यांना लहानपणीच ऐकता आल्या. 
वयाच्या बाराव्या वर्षी ग्वाल्हेर घराण्याचे गायक दत्तोपंत आगाशेबुवा यांच्याकडून त्यांनी गायनाचे धडे घेण्यास सुरुवात केली.
पुढे त्यांनी पंडित शरद गोखले आणि डॉ. दिग्विजय वैद्य यांच्याकडूनसुद्धा शिक्षण घेतले. त्यांनी एस.एन.डी.टी. विद्यापीठ पुणे येथून संगीतातील पदव्युत्तर पदवी घेतली आहे. तेथे त्यांना वीणा सहस्रबुद्धे यांचे मार्गदर्शन लाभले. त्या आकाशवाणीच्या मान्यताप्राप्त गायिका आहेत. त्यांनी डॉ. दिग्विजय वैद्य यांच्या मार्गदर्शनाखाली पीएच.डी.चा प्रबंध पूर्ण करून अखिल भारतीय गांधर्व महाविद्यालयाची *संगीताचार्य* ही पदवी मिळवली.   

## मैफली
भारतात आणि भारताबाहेर अनेक ठिकाणी त्यांनी मैफली सादर केल्या आहेत.
* सवाई गंधर्व भीमसेन महोत्सवात २०१३ मध्ये सादरीकरण
* पं.जितेंद्र अभिषेकी महोत्सव, पुणे
*रामदास स्वामी मंदिर, सज्जनगड
* दादर-माटुंगा युवक संगीत संमेलन, मुंबई 
*ऑस्ट्रेलिया मधील सिडने, ब्रिस्बेन, मेलबॉर्न येथे दिवाळी कार्यक्रम, २००९
* दर्गा महोत्सव, मिरज
* देवल क्लब, कोल्हापूर  

## शैक्षणिक क्षेत्रात योगदान
लहान मुलांना गुरू-शिष्य परंपरेच्या माध्यमातून त्या शास्त्रीय गायन शिकवतात. तसेच भारती विद्यापीठ, पुणे यांच्या संगीत विद्यालयात त्या गुरू म्हणून मार्गदर्शन करतात. 

## पुरस्कार
* ललित कला प्रबोधिनीचा 'सूरश्री' पुरस्कार 
* सूरश्री फाउंडेशनचा 'स्वरभास्कर पुरस्कार' २०१६
* सुधीर फडके युवोन्मेष पुरस्कार २०१५
* संगीताचार्य परीक्षेत सर्वोच्च गुण मिळवल्याबद्दल अखिल भारतीय गांधर्व महाविद्यालयाचे नऊ पुरस्कार 
* गानवर्धन, पुणे यांची ताम्हनकर शिष्यवृत्ती 
* कै.पं.त्रिंबकराव जानोरीकर पुरस्कार, २००४ 
* ललकार पुरस्कार, २०११ 

## संदर्भ 
रेवा नातू यांचे अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:ग्वाल्हेर घराण्यातील गायक
वर्ग:शास्त्रीय गायन
वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती

## हे सुद्धा पहा 
रेवा नातू यांनी गायलेला राग मधुकंस https://www.youtube.com/watch?v=dhHYsNlQSDQ

रेवा नातू यांनी गायलेले नाट्यगीत https://www.youtube.com/watch?v=mjvqDGf1Dp4
हरिश्चंद्र थोरात

**डॉ. हरिश्चंद्र थोरात** (जन्म २६ एप्रिल १९५२) हे मराठीतील ज्येष्ठ अभ्यासक, समीक्षक, व विचारवंत आहेत. साहित्याचे समाजशास्त्र, आधुनिक साहित्यसिद्धान्त, संस्कृति-अभ्यास इ. अभ्यासविषयांसंदर्भात त्यांनी लेखन केले आहे. कादंबरीचे आणि कथानात्म साहित्याचे अभ्यासक म्हणून ते विशेष प्रसिद्ध आहेत.

## शिक्षण आणि अध्यापन
थोरात ह्यांनी मुंबई विद्यापीठाची एम. ए. संपादित केली. तसेच *कादंबरी : एक साहित्यप्रकार* ह्या विषयावर त्यांनी प्रबंध सादर करून पीएच. डी. ही पदवी मिळवली. 

थोरात ह्यांनी कीर्ती महाविद्यालय, दादर येथे १८ वर्षे मराठी ह्या विषयाचे अध्यापन केले. त्यानंतर ६ वर्षे मुंबई विद्यापीठाच्या मराठी विभागात मराठी ह्या विषयाचे अध्यापन केले. मुंबई विद्यापीठाच्या गुरुदेव टागोर तौलनिक साहित्याभ्यास अध्यासनाचे विभागप्रमुख प्राध्यापक म्हणून ते निवृत्त झाले.

डॉ. थोरात हे मुक्त शब्द ह्या मासिकाचे संपादकीय सल्लागार आहेत. 

## प्रकाशित साहित्य
# *साहित्याचे संदर्भ*, मौज प्रकाशन आणि मराठी विभाग, मुंबई विद्यापीठ, मुंबई, (२००५)
# *कादंबरीविषयी*, पद्मगंधा प्रकाशन, पुणे, (२००६)
# *कादंबरी : एक साहित्यप्रकार*, शब्द पब्लिकेशन, मुंबई, (२०१०)
# *हे ईश्वरराव...हे पुरुषोत्तमराव...बद्दल*,पद्मगंधा प्रकाशन, पुणे, (२०११)
# *कथनात्म साहित्य आणि समीक्षा*, शब्द पब्लिकेशन, मुंबई, (२०११)
# *मूल्यभानाची सामग्री*, शब्द पब्लिकेशन, मुंबई, (२०१६)

## सन्मान आणि पुरस्कार
* २०१७मध्ये सातारा येथे झालेल्या चौथ्या समीक्षा-संमेलनाचे अध्यक्ष
वर्ग:मराठी समीक्षक
वर्ग:मराठी विचारवंत
वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
खंडाळा मरयंबी

खंडाळा (मरयंबी) ता. पारशिवनी नागपूर जिल्ह्यामध्ये आहे, गावांच्या दक्षिणेकडे कन्हान नदी वाहते.

### लोकसंख्या 
गावाची लोकसंख्या 2011च्या जनगणनेनुसार 755 असून गाव तसे लहानच आहे.

### शाळा 
खंडाळा गांवात जिल्हा परिषद प्राथमिक मराठी शाळा 5 व्या वर्गापर्यंत आहे.

### मंदिरेे 
गांवात एकूण 4 मंदिरे असून त्यात ग्राम दैवत हनुमान मंदिर, भगवान महादेवाचे मंदिर,

#### कार्यक्रम 
वारकरी अखंड हरिनाम सप्ताह

या गावामध्ये  अनेक वर्षापासून  अखंड हरिनाम सप्ताह  वारकरी सांप्रदायिक पद्धतीने  होत असतो, या वारकरी अखंड हरिनाम सप्ताहाची सुरुवात ह.भ.प. वासुदेव महाराज टापरे यांनी सन 2000ला केली, असून तो अखंड हरिनाम सप्ताह अजून चालू आहे,

### शिवजयंती 
शिव जयंती गावातील तरुण मंडळी फार मोठ्या प्रमाणात साजरा करतात

वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:नागपूर जिल्हा
कडकनाथ

**कडकनाथ** ही कोंबड्याची एक प्रजाती आहे. या जातीचे स्थानिक नांव "कालामासी" असे आहे, ज्याचा अर्थ काळे मांस असलेली कोंबडी. संपूर्ण काळ्या रंगाच्या या कोंबडीचे रक्त आणि मांसही काळे असते. मध्य प्रदेशातील झाबुआ आणि धार जिल्हे आणि राजस्थान तसेच गुजरातलगतचे जिल्हे मिळून अंदाजे ८०० चौरस मैलांचा प्रदेश या जातीचे मुळ उगमस्थान समजले जाते. आदिवासी, स्थानीय निवासी आणि ग्रामीण गरीब लोक बहुतांशी या जातीच्या कोंबड्या पाळतात. हा पक्षी पवित्र समजला जातो आणि दिवाळीनंतर देवीला त्याचा बळी चढवला जातो.

## वैशिष्ट्ये
* एक दिवसाच्या पिलांचा रंग निळसर ते काळा असतो आणि पाठीवर अनियमित गडद पट्टे असतात. 
* या जातीचे मांस काळे असले आणि पाहायला अयोग्य वाटले तरी ते चविष्ट त्याचबरोबर औषधी असल्याचे मानले जाते.
* आदिवासी लोक कडकनाथचे रक्त मानवांच्या जुनाट आजारांमध्ये उपचारांमध्ये वापरतात आणि त्याचे मांस कामोत्तेजक म्हणून सेवन करतात.
* मांस आणि अंडी प्रथिने (मांसामध्ये २५.४७ टक्के) आणि लोह यांनी समृद्ध असल्याचे मानले जाते.
* २० आठवड्यांनी शरीराचं वजन ९२० ग्रॅम
* लैंगिकदृष्ट्या पक्वावस्थेत वय १८० दिवस
* वार्षिक अंडी उत्पादन (संख्या) १०५
* ४० आठवड्यांनी अंड्याचे वजन ४९ ग्रॅम
* गर्भधारणक्षमता (%) ५५
* उबवणक्षमता FES (%) ५२ 

## हे सुद्धा पहा
* नर्मदा निधी (कोंबडी)

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* मांसाहारी खवय्यांवर ‘कडकनाथ’ची काळी जादू!
* कडकनाथ कोंबडी दिसायला पूर्ण काळी.. मांस व रक्तही काळेच; 50 रूपयांला एक अंडे

वर्ग:कोंबडी
वर्ग:कुक्कुटपालन
वर्ग:पाळीव प्राणी
नर्मदा निधी

**नर्मदा निधी** ही कोंबडीची एक रोगमुक्त प्रजाती आहे. मध्य प्रदेशातील पशुवैद्यकीय विद्यापीठाने प्रथिनांनी परिपूर्ण असलेल्या ‘कडकनाथ’ व ‘जबलपूर कलर’ या कोंबड्यांच्या प्रजातीच्या जनुकांचा समावेश करून ही प्रजाती तयार केली आहे. त्यांना प्रतिजैविके खाऊ घातली जातात, त्यामुळे या कोंबड्या सेवन केल्याने मानवी आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो पण या कोंबड्यांना रोग होत नसल्याने कुठल्या कृत्रिम औषधांचा वापर त्यांच्यात करावा लागत नाही. 

नर्मदा निधी प्रजातीच्या कोंबड्या स्वस्त व पौष्टिक आहेत. ग्रामीण भागातील गरीब लोकांकरिता कोंबड्यांची ही प्रजाती विकसित केली आहे. ती ग्रामीण भागात घरातील खरकट्या अन्नावर वाढू शकते व या कोंबड्यांना रोग होत नाहीत, त्यांना परदेशी कोंबड्यांप्रमाणे लसी द्याव्या लागत नाहीत. डाळींचे भाव वाढल्यानंतर गरिबांना अन्नातून प्रथिने मिळावीत, यासाठी ही कोंबडीची प्रजाती उपयोगी आहे. साध्या देशी कोंबड्या ४९ अंडी देतात तर नर्मदा निधी ही कोंबडी १८१ अंडी देतात. यातील एक अंडे ६ रुपयांना पडते. या कोंबडीचे मांस किलोला १२० रुपये दराने मिळते. या कोंबडीची चव देशी कोंबडीसारखी आहे.
## संदर्भ
वर्ग:कोंबडी
वर्ग:कुक्कुटपालन
वर्ग:पाळीव प्राणी
नेहरू विज्ञान केंद्र

**नेहरू विज्ञान केंद्र** (एनएससी) भारतातील सर्वात मोठे परस्परसंवादी विज्ञान केंद्र आहे. ते मुंबईतील वरळी येथे स्थित आहे. केंद्र भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्या नावावरून ओळखले जाते. १९७७ सालीत 'लाइट ॲण्ड साइट' प्रदर्शनासह हे केंद्र सुरू झाले आणि १९७९ मध्ये तिथे एक सायन्स पार्क तयार करण्यात आला.११ नोव्हेंबर १९८५ रोजी ते तत्कालीन पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्या हस्ते जनतेसाठी खुले करण्यात आले.[इवलेसे|नेहरू विज्ञान केंद्र, [वरळी]]

**काळानुसार बदल**
ह्या केंद्रात विज्ञानाच्या विविध संकल्पना सोप्या आणि साध्या सरळ भाषेत समजून घेता येतात.येथे मुलांसाठी विज्ञान उद्यान साकारलेले आहे.
केंद्रात शिरताक्षणीच उजव्या बाजूला उद्यान आहे तर डाव्या बाजूला रेल्वेचे वाफेचे इंजिन आहे. पुढे ट्रामचा डबा, हवाई दलाचे विमान आहे. पुढे विविध शास्रज्ञांचे अर्धपुतळे आहेत.१८० अंशातील डोम थिएटरमध्ये विज्ञानपट दाखविला जातो. प्रकाश, ध्वनी, वास, स्पर्श, चव अश्या ज्ञानेंद्रियांशी निगडित अनेक विज्ञान प्रयोग इथे आहेत.

विश्वाच्या उत्पत्ती पासून ते कृत्रिम बुद्धिमत्तेपर्यंतची प्रदर्शने इथे आहेत. वैज्ञानिक प्रयोग, त्रिमितीय विज्ञान शो, तारांगण, आकाशदर्शन वगैरे कार्यक्रम येथे आयोजित केले जातात.

२८ फेब्रुवारीला येथे राष्ट्रीय विज्ञान दिन साजरा केला जातो.

## संदर्भ 
वर्ग:जवाहरलाल नेहरू
चंदूकाका जगताप

**चंदूकाका जगताप** (१९४८ - २८ जानेवारी, २०१८) हे पुणे जिल्ह्यातील राजकारणी होते. हे सासवडचे रहिवासी असून सासवड नगरपरिषदेचे ते १९८५ ते १९९२ व पुन्हा २००२ ते २००७ या काळात ते नगराध्यक्ष होते. १९८५ सालापासून सतत सात वेळा ते पुणे जिल्हा मध्यवर्ती बँकेचे संचालक होते. २००४मध्ये सात महिन्यांसाठी ते पुणे स्थानिक स्वराज्य मतदार संघातून विधानपरिषदेवर निवडून गेले. तर २००८पासून तीन वर्षांसाठी ते राज्य सहकार परिषदेचे (मंत्री दर्जा) अध्यक्ष होते. 

सासवडमध्ये त्यांनी संत सोपानकाका बँकेची, तर खळद येथे पुरंदर मिल्क या उद्योगाची स्थापना केली. सासवडचे श्री शिवाजी शिक्षण मंडळ आणि पुरंदर नागरी पतसंस्थेचे ते अध्यक्ष होते. वीर धरणातून सासवडसाठी झालेली पाणी योजना त्यांच्या नगराध्यक्षपदाच्या काळात पूर्ण झाली.

## कौटुंबिक माहिती
जगताप यांचे लहानपण गरिबीत गेले. सासवडच्या माजी नगराध्यक्षा आणि नगरपरिषदेच्या गटनेत्या आनंदीकाकी जगताप या चंदूकाकांच्या पत्नी होत, तर पुणे स्मार्ट सिटीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी राजेंद्र जगताप आणि पुणे जिल्हा काँग्रेसचे अध्यक्ष व पुरंदर-हवेली विधानसभा मतदारसंघाचे आमदार संजय जगताप हे त्यांचे पुत्र तर राणी व सोनल या दोन मुली होत. माजी वनमंत्री पतंगराव कदम हे जगतापांचे व्याही होत. 

## चंदूकाका जगतापांची कार्यक्रमात धक्काबुक्की आणि निषेध
सासवड नगरपरिषद सार्वत्रिक निवडणुकांच्या निमित्ताने एका वृत्तवाहिनीने ९-१२-२०१६ रोजी सासवडच्या आचार्य अत्रे सांस्कृतिक भवन प्रांगणात घेतलेल्या एका खुल्या चर्चेच्या कार्यक्रमात चंदूकाका जगताप यांनी सेना लोकमित्र जनसेवा विकास आघाडीचे उमेदवार डॉ. राजेश विजय दळवी यांना धक्काबुक्की केल्याचा प्रकार घडला. कॅमेऱ्यात चित्रबद्ध झालेला हा प्रकार सोशल मीडियावरही व्हायरल झाला होता. 

चर्चेच्या वेळी चंदूकाका जगताप यांनी उशिरा येऊन डॉ. राजेश विजय दळवी यांना खांद्याला ढकलून गालावर थपडी मारत बाजूला केले. दळवींना बाजूला करून जगताप यांनी जलसंपदा राज्यमंत्री विजय शिवतारे यांच्याशेजारील जागा मिळवत अरेरावी केली. हा प्रकार कॅमेऱ्यात चित्रबद्ध होत आहे याचे भान राखून जिल्हा काँग्रेस अध्यक्ष व जनमत आघाडीचे प्रमुख संजय जगताप यांनी चंदूकाकांना बाजूला जाण्याचा व काही न बोलण्याचा सल्ला दिला. 

‘सासवड शहरात तुमच्या आघाडीची १५ वर्षे सत्ता असून विकासकामे झाली नाहीत. उलट तुमची दहशत व गुंडगिरी मोठ्या प्रमाणात आहे,’ असा प्रश्न निवेदकाने विचारला असताना त्याच वेळी वरील प्रकार घडला. त्याच्या व्हिडिओ क्लिप सोशल मीडियावर व्हायरल झाल्या. या प्रकारानंतर राष्ट्रीय चर्मकार समाज संघटनेच्या वतीने चंदूकाका जगताप आणि संजय जगताप यांच्या जनमत विकास आघाडीच्या निषेधार्थ लेखी पत्रके प्रसिद्ध करून शहरभर जाहीर निषेध व्यक्त करण्यात आला. 

वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
२०१८ ऑस्ट्रेलियन ओपन - महिला एकेरी

**२०१८ ऑस्ट्रेलियन ओपन स्पर्धेच्या महिला एकेरी** प्रकारात कॅरोलाइन वॉझ्नियाकीने सिमोना हालेपला ७७-६२, ३-६, ६-४ असे हरवून विजेतेपद मिळविले. याचबरोबर वॉझ्नियाकी जगातील पहिल्या क्रमांकाची महिला टेनिस खेळाडू झाली.

गतवर्षीची विजेती सेरेना विल्यम्सने सप्टेंबर २०१७मधील बाळंतपणानंतर स्पर्धेत भाग घेतला नव्हता.

## मानांकन 
}}

''मानांकन क्रमावर टिचकी देउन त्या खेळाडूच्या फेऱ्यांचे निकाल पहा.

## सामने 
### अंतिम फेऱ्या
### वरचा अर्ध 
#### विभाग १ 
#### विभाग २ 
#### विभाग ३ 
#### विभाग ४ 
### खालचा अर्ध 
#### विभाग ५ 
#### विभाग ६ 
#### विभाग ७ 
#### विभाग ८ 
महिला एकेरी
वुडस्टॉक व्हिला

**वुडस्टॉक व्हिला** हा २००८ मध्ये प्रदर्शित झालेला हिंदी भाषेतील चित्रपट आहे.

वर्ग:इ.स. २००८ मधील हिंदी चित्रपट
हल्ला बोल

**हल्ला बोल** हा २००८ मध्ये प्रदर्शित झालेला हिंदी भाषा भाषेतील चित्रपट आहे.

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
## बाह्य दुवे
वर्ग:भ्रष्टाचाराबद्दल चित्रपट
वर्ग:राजकुमार संतोषी दिग्दर्शित चित्रपट
अनंत देशमुख

डॉ. **अनंत देशमुख** हे एक मराठी लेखक आणि समीक्षक आहेत.

## अनंत देशमुख यांची प्रसिद्ध पुस्तके
* अनन्वय
* गतकाल
* कुसुमावती देशपांडे (कुसुमावती देशपांडे यांच्या साहित्याचा परामर्श घेणारा ग्रंथ)
* र.धों. कर्वे यांच्या
१) असंग्रहित र.धों. कर्वे 
२) बुद्धिप्रामाण्यवाद  
३) 'समाजस्वास्थ्य'कार 
४) 'समाजस्वास्थ्य'मधील निवडक लेख 
५) मोपांसाच्या कथा 
६) निवडक 'शारदेची पत्रे'
७) र.धों. कर्वे : मते आणि मतांतरे 
८) शेष समाजस्वास्थ्य
या आठ पुस्तकांच्या सेटचे संकलन आणि संपादन

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अरविंद गुप्ता

**अरविंद गुप्ता** ( ४ डिसेंबर १९५३)  हे एक भारतीय संशोधक आहेत. टाकाऊ वस्तूंमधून वैज्ञानिक खेळणी तयार करण्यासाठी ते प्रसिद्ध आहेत. गुप्ता मूळचे उत्तर प्रदेशातील बरेली येथील आहेत.

## शिक्षण
गुप्ता यांचे आई वडील अशिक्षित आहेत. वडिलांचा साबण बनवण्याचा कारखाना होता. आईने शालेय शिक्षण घेतलेले नाही. गुप्ता लहानपणी विविध वस्तूंची खेळणी बनवत असत. त्यासाठी आईने त्यांना प्रोत्साहन दिले. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्यांनी पुणे येथील टाटा मोटर्समध्ये पाच वर्षे काम केले.

## कारकीर्द
१९७८ मध्ये मध्य प्रदेशातील हुशंगाबाद इथे हुशंगाबाद विज्ञान अध्यापन प्रकल्पात ते सहभागी झाले. स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेल्या वस्तूपासून व टाकाऊ वस्तूंपासून साधी वैज्ञानिक खेळणी बनवण्याची कल्पना त्यांना येथे असताना सुचली.

त्यांनी ३५ वर्षांच्या कालखंडात ३०००पेक्षा जास्त शाळा आणि संस्थांमध्ये मुलांसाठी आणि शिक्षकांसाठी विज्ञान विषयक कार्यशाळा घेतल्या.

१९९७-९८ मध्ये ते नॅशनल बुक ट्रस्टच्या  नॅशनल सेंटर फॉर चिल्ड्रन्स लिटरेचरचे सल्लागार होते. विज्ञान शिक्षणाबाबतचे युनेस्कोचे सल्लागार म्हणून त्यांनी विविध दक्षिण आशियाई देशांतील शिक्षकांसाठी बँकॉक (१९८८) आणि माले (१९९०) येथे कार्यशाळा घेतल्या.
* खिलौनों का खजाना
* कचरे का कमाल
* अतीत के प्रेरक भारतीय वैज्ञानिक
* हाथ के साथ 
* नन्हे खिलौने
* गणित की गतिविधियॉं (अनुवादित)
* अपने हाथ गणित
* सौर ऊर्जा की कहानी
* मेरी दस उंगलियाँ
* दोरी के खेल

## पुरस्कार
* महाराष्ट्र फाऊंडेशनतर्फे देण्यात येणारा डॉ. नरेंद्र दाभोलकर स्मृती पुरस्कार (२०१८)
* पद्मश्री पुरस्कार (२०१८)
* आयबीएन लोकमत प्रेरणा पुरस्कार (२०१४)

## बाह्य दुवे
अरविंद गुप्ता ह्यांची वैज्ञानिक खेळणी, पुस्तके आणि इतर वाचनसामग्री ह्यांचे संकेतस्थळ

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अलियाक्सांद्रा सास्नोविच

**अलियाक्सांद्रा अलियाक्सांद्राव्ना सास्नोविच** (२२ मार्च, १९९४:मिन्स्क, बेलारूस - ) ही बेलारूसची व्यावसायिक टेनिस खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फोरहँड आणि दोन्ही हाताने बॅकहँड फटका मारते.

वर्ग:बेलारूसच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
लुक्सिका कुमखुम

**लुक्सिका** *लुक* **कुमखुम** (२१ जुलै, १९९३:चंथाबुरी, थायलंड - ) ही थायलंडची व्यावसायिक टेनिस खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फोरहँड आणि दोन्ही हाताने बॅकहँड फटका मारते.

वर्ग:थायलंडच्या महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गीता हरवंदे

**गीता आदिनाथ हरवंदे** या एक मराठी लेखिका आहेत. या मुख्यत्वे प्रवासवर्णने लिहितात. त्यांनी भारतातील विविध तीर्थक्षेत्रांची माहिती देणारी पुस्तके लिहिली आहेत. श्रीकृष्णाचे जिथेजिथे वास्तव्य होते त्या सर्व ठिकाणांची माहिती देणारे त्यांचे ’श्रीकृष्ण स्थलयात्रा’ हे लिहिले आहे. यात आसाम, उत्तर प्रदेश, केरळ, गुजरात, दिल्ली, बिहार, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, हरियाणा आदी नऊ राज्यांतील ठिकाणे आहेत. या राज्यांतील ठिकाणे आणि तेथील सध्याची स्थिती या पुस्तकात वर्णन करून सांगितली आहे. 

हरवंदे या भावंडांमध्ये सर्वांत मोठ्या आहेत. त्यांना वाचायला, अभ्यास करायला फक्त शाळेत परवानगी होती. शाळेतून घरी आल्याबरोबर प्रथम साठलेले घरकाम करायचे आणि नंतर आईने शिवून ठेवलेल्या कपड्यांना काज-बटण-हातशिलाई करायची हे त्यांचे काम असे. त्या शिवडीच्या कबरस्थानातील हौदावरचे पाणी भरून घरी आणीत.

हरवंदे यांना त्या इयत्ता नववीच्या वार्षिक परीक्षेत पहिली आल्याने बक्षीस म्हणून ‘श्यामची आई’ हे पुस्तक मिळाले. याशिवाय त्यांना इतर चार-पाच पुस्तके बक्षीस म्हणून मिळाली होती. ती पुस्तके त्यांनी मोठेपणी वाचली.

## पुस्तके
* कोंकणकंठा दाभोळ
* पेण
* भारतीय संस्कृती
* महाराष्ट्रातील तीर्थयात्रा
* श्रीकृष्ण स्थलयात्रा 

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अण्णा शिरगांवकर

**अण्णा शिरगांवकर** (१९३० - ) हे मराठी राजकारणी आहेत. ते कोकणातील दाभोळ शहरात राहतात. हे इतिहास संशोधक, पुराणवस्तू संग्राहक आणि लेखकही आहेत.

शिरगांवकरांना इसवी सनापूर्वीची नाणी, नऊ ताम्रपट, काही शिलालेख, ताडपत्रे, हस्तलिखिते, सनदा, फर्माने, खलिते, मूर्ती, फॉसिल्स, गुहा, लेणी, खापरे, भांडी अशा वस्तू मिळाल्या. अनेक संस्थांमधील विद्वानांनी त्यांवर संशोधन केले, शोध निबंध लिहिले. ह्या सर्वांतून कोकणच्या इतिहासावर नवा प्रकाश पडायला मदत झाली. 

## पुस्तके
* ऐतिहासिक दाभोळ : वर्तमान व भविष्य
* प्रकाशदीप (शिरगांवकरांच्या जीवनात आलेल्या अण्णासाहेब बेहेरे, गो.नी. दांडेकर, रामभाऊ म्हाळगी, मधु मंगेश कर्णिक इत्यादी व्यक्तीचे व्यक्तिचित्रण)
* शेवचिवडा (विनोदी लेखसंग्रह)
*शोध अपरान्ताचा  (अण्णा शिरगांवकरांची शोध मोहीम, इतिहासाबद्दलचे संदर्भ, त्यावरील त्यांचे विचार याचा घेतलेला मागोवा).

## संदर्भ
* शिरगांवकरांचे संकेतस्थळ

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कल्याण वासुदेव काळे

**डाॅ. कल्याण वासुदेव काळे** (१६ डिसेंबर, १९३७; - १७ जानेवारी, २०२१)) हे एक मराठी लेखक आणि मराठी भाषा, साहित्य अभ्यासक तसेच आधुनिक भाषाविज्ञानाचे तज्ज्ञ होते. 

यांनी एम.ए. (संस्कृत) आणि एम.ए. (मराठी) या पदव्या मिळवल्या व नंतर १९७८ साली, 'परांड्याचे हंसराज स्वामी: चरित्र, वाङ्मय आणि तत्त्वज्ञान'' या विषयावर विद्यावचस्पती पदवी मिळवली. त्यांच्या या प्रबंधाला पुणे विद्यापीठाची डॉ. य.वि. परांजपे आणि कै. न.चिं. केळकर ही दोन पारितोषिके मिळाली होती.

काळे हे पुणे विद्यापीठातल्या मराठी विभागात अधिव्याख्याता होते. त्यांनी १९६६ पासून ते नंदुरबार महाविद्यालय, पश्चिम विभागीय भाषा केंद्र (डेक्कन कॉलेज), पुणे विद्यापीठ या संस्थांत, मराठी साहित्य, संस्कृत, मराठी भाषा आणि भाषाविज्ञान या विषयांचे ३१ वर्षे अध्यापन केले. त्यांनी १६ विद्यार्थ्यांना पीएच.डीचे मार्गदर्शन केले. याचबरोबर ते अमराठी विद्यार्थ्यांना मराठी शिकवत असत.
* संतसाहित्य : अभ्यासाच्या काही दिशा  - डॉ.मु.श्री.कानडे गौरव ग्रंथ (१९९२) (सहसंपादक - रा.शं.नगरकर)
* आधुनिक भाषाविज्ञान : संरचनावादी, सामान्य आणि सामाजिक (१९९९) 

## पुरस्कार व गौरव 
* महाराष्ट्र शासनाचा २०१८ साली डॉ.अशोक केळकर भाषा अभ्यासक पुरस्कार
* भाषा आणि जीवन - कल्याण काळे विशेषांक 

## बाह्य दुवे
* पुंडे-काळे ह्या डॉ. द. दि. पुंडे आणि डॉ. कल्याण काळे ह्यांच्या कार्याविषयीच्या संकेतस्थळाचा दुवा.

## संदर्भ
* 

* 

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
धम्मचक्र मुद्रा

मुद्रा]]

**धम्मचक्र मुद्रा** याला “धम्मचक्र ज्ञान” चिन्ह म्हणून ओळखले जाते. हे बुद्धांच्या जीवनातील सर्वात महत्त्वाच्या क्षणांपैकी एक आहे. त्यांनी या मुद्रेचे प्रदर्शन सर्वप्रथम ज्ञानप्राप्तीनंतर सारनाथ येथील त्यांच्या पहिल्या धर्मोपदेशात केले होते. या मुद्रेत दोन्ही हातांना छातीसमोर ठेवून डाव हाताचा पृष्ठभाग आतल्या बाजूने तर उजवा हाताचा पृष्ठभाग बाहेरील बाजूने ठेवण्यात येतो.

**धर्मचक्रप्रवर्तनमुद्रा** ही गौतम बुद्धांनी आपल्या चार शिष्यांना पहिले प्रवचन देताना धारण केलेली मुद्रा होय. हे धर्मचक्राचे परिवलन होते असा संकेत रूढ आहे.

वर्ग:बौद्ध धर्म
वर्ग:मूर्तिशास्त्र
घोडाझरी वन्यजीव अभयारण्य

**घोडाझरी अभयारण्य** हे चंद्रपूर वनवृतातील एक नवीनतम तसेच निर्माणाधीन वन्यजीव अभयारण्य आहे. सद्यस्थितीत ह्या अभयारण्याचे क्षेत्र हे ब्रम्हपुरी वनविभागात येते.
* या अभयारण्याचे प्रस्तावित क्षेत्र सुमारे १५३.३३८ किमी२ राहणार आहे.
* २३ मार्च, २०१८ रोजीच्या शासननिर्णयाद्वारे या अभयारण्याचे क्षेत्र निश्चित करण्यात आले आहे.
 या क्षेत्रात सात बहिणींचे डोंगर {१.अंबाई,२.निंबाई,३.उमाई,४.गौराई,५.भिवराई, ६.पवराई & मुक्ताई(७-बहिणी पहाड) }, तसेच मुक्ताई देवस्थान व धबधबा हे देखील समाविष्ट आहेत.

या सीमांकनानुसार उत्तर दिशेला रेंगातूर गावाची दक्षिण-पश्चिम सीमा व वनखंड क्रमांक ४१ ची उत्तर पूर्व सीमा, पूर्वेस कुनघाडा, रेंगातूर, पेंढरी, कसर्ला, डोंगरगाव नवखळा, तिव्हर्ला तुकूम, कोदेपार, धामनगाव, धामनगाव चक व नागभीडची हद्द तसेच वनखंड क्रमांक ६०४ पी, ६३४, ६३५ पी, ८७ पी, ८५ या वनखंडाची सीमा. 
* दक्षिणेस चिंधीचक, किटाळी चक,किटाळी तुकूम, हुमा, घोडाझरी, खडकी तुकूम, गोविंदपूर, सोनापूर व येनोली, धामनगाव व धामनगाव चक, कचेपार गावाची सीमा, घोडाझरी तलाव सीमा तसेच वनखंड क्रमांक ५५,६४,७१, ६७ पी, ७८ ची सीमा.
* पश्चिमेस काजळसर, अडेगाव, सारंगड, लाव्हारी, मदनगड, डोंगरगाव, महारमजरा, डोमा, चक जट्टेपार, चक लोहारा, कवडसी, दहेगाव, झरी, येरवा या गावांच्या सीमा तसेच वनखंड क्रमांक ३८, ३९ पी, ४५६ पी, ६१, ५०३, ४५५, ४७५, ४७४, ४६२, ४६३, ३२१, ४७४ पी, ४७८, ४८६ च्या सीमा ग्राह्य धरण्यात आल्या आहेत.

महाराष्ट्र राज्य शासनाने हे क्षेत्र घोडाझरी प्रकल्प म्हणून जाहीर करण्यासाठी मान्यता दिली आहे.

या निर्माणाधीन परिसरात सध्या वाघ, बिबट्या, रानगवा, चितळ, सांबर, नीलगाय, रानडुक्कर, कोल्हा, माकड, ससा इ. वन्यप्राणी आहेत.

### कसे पोहचाल
नागभीडवरून दक्षिण-पश्चिमेला चंद्रपूर मार्गावर ७ कि.मी. अंतरावर.
*नागभिड हे तालूका ठिकाण 
#नागपूरवरून ९५ कि.मी., 
#चंद्रपूर वरून १०५ कि.मी. तर 
#गडचिरोलीवरून ८० कि.मी.(मार्गे-) आहे.

सावधानत: परिसरात एकट्याने जाऊ नये वन्य प्राणी आहेत.

वर्ग:विदर्भातील अभयारण्ये
वर्ग:महाराष्ट्रातील अभयारण्ये
वर्ग:चंद्रपूर जिल्हा
जवाहरलाल नेहरू बंदर

इवलेसे|जवाहरलाल नेहरू बंदर

**जवाहरलाल नेहरू बंदर**(जवाहरलाल नेहरू पोर्ट ट्रस्ट (जे एन पी टी)) किंवा **न्हावा शेवा**  हे आधुनिक सुविधा असलेले बंदर मुंबईच्या उत्तरेला ठाण्याच्या खाडीवर भारतातील सगळ्यात मोठे कंटेनर-बंदर आहे. हे न्हावा आणि शेवा या बेटांवर सन १९८९मध्ये बांधून पूर्ण झाले. मुंबई बंदराद्वारे होणारी मालवाहतूक कमी करण्यासाठी हे बांधण्यात आले. २०१४-१५ साली न्हावा शेवा बंदरातून ४४ लाख ७० हजार कंटेनर्सची ने-आण झाली.

न्हावा शेवा हे बंदर जगातील प्रमुख ३५ कंटेनर बंदरापैकी एक आहे. हा पोर्ट नॅशनल हायवे ३४८ द्वारे रस्ते मार्गे तर पनवेल-न्हावा शेवा रेल्वे लाईन ने जोडला आहे. हा भारतातील कंटेनर हाताळणीत दुसऱ्या क्रमांकावर आहे हे बंदर उरण तालुक्यातील न्हावा शेवा या गावामध्ये वसवलेला आहे, जे मुंबई महानगर प्रदेश क्षेत्रात व नवी मुंबईत येते. अनेक कंपन्यांचे वीअर हाऊस आहेत व जेएनपीटी टाऊनशिप येथे आहेत.

वर्ग:भारतातील बंदरे
वर्ग:नवी मुंबई
वर्ग:जवाहरलाल नेहरू
अविनाश डोळस

**अविनाश डोळस** (जन्म :     ;  - अौरंगाबाद, ११ नोव्हेंबर २०१८) हे भारतीय रिपब्लिकन पक्षाच्या बहुजन महासंघाचे नेते होते..  डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी स्थापन केलेल्या मिलिंद महाविद्यालयात मराठी विषयाचे ते प्राध्यापक होते. मराठी विभागप्रमुख म्हणूनही त्यांनी काम केले.  डोळस हे आंबेडकरी चळवळीतील एक पुढारी होते.. त्यांनी आंबेडकरी विषयांवर काही पुस्तकेही लिहिली आहेत. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर साहित्य व प्रकाशन समितीचे ते माजी सदस्य सचिव होते.

## पुस्तके
* आधारस्तंभ : प्राचार्य ल.बा. रायमाने (चरित्र, सहलेखक राम दोतोंडे)
* आंबेडकरी चळवळ : परिवर्तनाचे संदर्भ 
* आंबेडकरी विचार आणि साहित्य 
* महासंगर (कथासंग्रह)
* सम्यकदृष्टीतून... 

## सन्मान आणि पुरस्कार
* जानेवारी १९९०मध्ये भरलेल्या अखिल भारतीय दलित नाट्य संमेलनाचे अध्यक्षपद
* जानेवारी २०११मध्ये चंद्रपूर जिल्ह्यातील घुग्घुस येथे भरलेल्या १२व्या आंबेडकरी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:आंबेडकरवादी
संथारा व्रत

**संथारा व्रत** हे एक व्रत असून जैन धर्मीय लोक ते करतात, त्यामध्ये अन्न आणि पाण्याचे ग्रहण अचानक कमी करत जाऊन शेवटी त्या दोन्हींचाही पूर्ण त्याग करणे अपेक्षित आहे. जे खरेतर भौतिक जगातील इच्छा संपल्याचे द्योतक म्हणून केले जाते. अन्न आणि पाण्याच्या अभावाने शेवटी व्रतस्थ माणसाचा मृत्यू होतो, आणि म्हणूनच ह्या व्रताला समाधी मरण किंवा संन्यास मरण असेही म्हणतात.

वर्ग:जैन धर्म
वर्ग:मृत्यू
व्यंकटेशस्तोत्र

व्यंकटेशस्तोत्र हे महाराष्ट्रातील अनेक घरांत नित्यनियमाने वाचले जाणारे एक स्तोत्र आहे. याचा कर्ता कुणी 'देवीदास' नावाचा आहे,  असा उल्लेख स्तोत्रामध्येच आहे. 

मराठी भाषकाच्या बोलण्यात जी सहजपणे येतात अशा कमीत कमी चार सुप्रसिद्ध मराठी वचनांचा उगम व्यंकटेशस्तोत्रात आहे. ती वचने अशी :- 

#पुत्राचे सहस्र अपराध, माता काय मानी तयाचा खेद - श्लोक १३.
#उडदामाजी काळेगोरे, काय निवडावे निवडणारे - श्लोक १४
#समर्थाघरचे श्वान - श्लोक १७
#अन्नासाठी दाही दिशा, आम्हा फिरविसी जगदीशा - श्लोक २२.

वर्ग:स्तोत्रे
वर्ग:अपूर्ण लेख
सम्राट

**सम्राट** (इंग्रजी: Emperor) हा अनेक राज्ये जिंकून व सामील करून बनलेल्या मोठ्या सार्वभौम साम्राज्याचा शासक असतो. सम्राटांना राजा-महाराजांपेक्षा उच्च प्रतिष्ठा असते. 

सम्राटचे स्त्रीलिंग **सम्राज्ञी** आहे. हे बिरुद महिला सम्राटासाठी वापरतात. सम्राज्ञी ही सम्राटाची पत्नी, आई किंवा स्वतःच्या साम्राज्यावर राज्य करणारी एक स्त्री असू शकते. 

अशोक, अकबर, चंद्रगुप्त मौर्य इत्यादींना भारतातील सर्वात प्रसिद्ध सम्राट मानले जाते.

वर्ग:राज्यकर्त्यांच्या उपाध्या
आयएनएस करंज (एस२३)

**आयएनएस करंज (एस५२)** ही भारताची कलवारी वर्गाची डीझेल-विद्युत पाणबुडी आहे. ही पाणबुडी मुंबईजवळील माझगांव डॉकमध्ये बांधली गेलेली तिसरी पाणबुडी आहे. याची रचना फ्रांसच्या स्कॉर्पीन वर्गाच्या पाणबुड्यांवर आधारित आहे.

३१ जानेवारी, २०१८ रोजी हिच्या समुद्री चाचण्या सुरू झाल्या.

## वैशिष्ट्ये
* अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, शत्रूंना अचूक हेरून लक्ष्य करण्याची क्षमता. 

* कमी आवाजामुळे शत्रूंना चकवा देण्याचीही क्षमता. 

* टॉर्पिडो (पाणतीर), जहाजभेदी क्षेपणास्त्रे आदींनी सज्ज. 

* लांबी ६७.५ मीटर, उंची १२.३ मीटर, वजन १,५६५ टन. 

* जास्तीत जास्त काळ पाण्याखाली राहण्यासाठी ऑक्सिजन निर्मितीची व्यवस्था. 

* कोणत्याही रडारच्या टप्प्यात येत नाही. 

* पाणबुडीतून जमिनीवरही मारा करण्याची क्षमता.

* एका पल्ल्यात ५००० किमी पेक्षा जास्त अंतर कापण्याची क्षमता.

* पाण्याखाली ३५० मीटरपर्यंत खोल जाण्याची क्षमता.

## हे सुद्धा पहा
* आयएनएस करंज (एस२१)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:कलवारी वर्गाच्या पाणबुड्या
महाराज

**महाराज** (किंवा **महाराजा**) "महान शासक", "महान राजा" किंवा "उच्च राजा" या शब्दासाठीचा संस्कृत शब्द आहे. शीख साम्राज्याचे संस्थापक रणजित सिंह, महाराजा यशवंतराजे होळकर (उत्तर भारतातील सर्वात मोठे होळकरमराठा साम्राज्य राजा),तसेच प्राचीन भारतीय गुप्त साम्राज्याचे संस्थापक महाराजा श्रीगुप्ता यांच्यासह अनौपचारिक साम्राज्यांतील राजांना या उपाधीने संबोधले जात असे.

महिलांसाठी समतुल्य, **महाराणी** (महाराजनी) हा शब्द आहे.  महारानी म्हणजे महाराज (किंवा महाराणा इत्यादि) यांच्या पत्नी किंवा राज्य करणारी महिला शासक.  महाराजांची विधवा 'राजमाता' (Queen mother) म्हणून ओळखली जाते.

वर्ग:राज्यकर्त्यांच्या उपाध्या
सविता आंबेकर

**सविता आंबेकर** या अखिल भारतीय भ्रष्टाचार निर्मूलन समितीच्या महाराष्ट्राच्या प्रदेशाध्यक्ष आहेत.

## पुरस्कार
* आंबेकर यांना कुणबी समाज उन्‍नती संघाच्या वतीनी २०१८ सालचा समाजभूषण पुरस्कार मिळाला आहे.

वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अविनाश बिनीवाले

**डॉ. अविनाश बिनीवाले** (जन्म १२ मार्च १९४३) हे भाषाभ्यासक आणि बहुभाषाविद् लेखक आहेत. त्यांनी भाषा, भाषाव्यवहार इत्यादी विषयांवर मराठीतून लेखन केले आहे. मराठी-डॉइच् (जर्मन) शब्दकोशनिर्मितीच्या त्यांच्या कामाचा गौरव म्हणून त्यांना मुंबई विद्यापीठाने डी. लिट् पदवीने सन्मानित केले आहे.

## शिक्षण
डॉ. अविनाश बिनीवाले यांनी पुणे येथील फर्ग्युसन महाविद्यालय येथून जर्मन व संस्कृत ह्या विषयांत बी.ए. ही पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर त्यांनी मुंबई विद्यापीठाच्या परदेशी-भाषा-विभागातून जर्मन आणि भाषाविज्ञान ह्या विषयांत एम.ए.पदवी प्राप्त केली. याखेरीज त्यांनी हैदराबाद येथील सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ इंग्लिश अँड फॉरेन लॅंग्वेजेस येथून **परदेशी भाषा म्हणून जर्मनचे अध्यापन** या विषयातली पदविका प्राप्त केली आहे. "मराठी-डॉइच् शब्दकोश" ह्या शब्दकोशाच्या निर्मितीसाठी मार्च २०१९ मध्ये मुंबई विद्यापीठाची डी. लिट् (D. Litt.) ही सर्वोच्च पदवी डॉ. अविनाश बिनीवाले यांनी मिळवली. ह्या पहिल्याच कोशाचे काम सुमारे ४० वर्षे चालू होते.

## अध्यापनाचा अनुभव
१९६३ सालापासून जर्मन भाषा आणि साहित्य या विषयाचे अध्यापन केले. डॉ. अविनाश बिनीवाले यांनी मुंबईच्या एल्फिन्स्टन महाविद्यालयात जर्मन भाषेचे अध्यापन केले आणि ह्याच महाविद्यालयातून जर्मन-विभागाचे विभागप्रमुख म्हणून ते सेवानिवृत्त झाले.

पदवी स्तरापर्यंतच्या विद्यार्थ्यांना भूगोल या विषयाचे अध्यापन त्यांनी केले. उद्योगक्षेत्रात भाषांतरकार/दुभाषी म्हणून त्यांनी दोन वर्षे काम केले. १९६७ मध्ये महाराष्ट्र शिक्षणसेवेत राजपत्रित अधिकारी म्हणून त्यांची निवड झाली. कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठाच्या रशियन भाषा पदविका अभ्यासक्रमाचे ७ वर्षे त्यांनी अध्यापन केले.

मुंबई विद्यापीठाद्वारे अमराठी भाषिकांना मराठी शिकवण्यासाठी चालवण्यात येणाऱ्या अभ्यासक्रमात त्यांनी मराठीचे अध्यापन केले. परदेशातील विशेषतः फ्रेंच तसेच जर्मन विद्यार्थी/अभ्यासक ह्यांना हिंदी शिकवण्याचे काम ते करतात.

सन १९८० आणि १९८९ मध्ये जर्मनीतील ग्यॉटिङनच्या ग्योटऽ इन्स्टिटूट्मध्ये अभ्यागत प्राध्यापक म्हणून त्यांनी काम केले.

## भाषा अभ्यास
मराठीच्या जोडीने संस्कृत, हिन्दी, गुजराती, बंगाली, सिन्धी, असमीया ह्या भारतीय भाषा डॉ. बिनीवाले यांना अवगत आहेत. याजोडीने जर्मन, फ्रेंच, रशियन, इंग्रजी या भाषांचा त्यांचा अभ्यास आहे.

==भाषाविषयक पुस्तके

## संदर्भ
## संदर्भसूची
* 

* 

* 

*

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
गुलाम दस्तगीर

पंडित **गुलाम दस्तगीर बिराजदार** हे एक संस्कृत पंडित आहेत. बिराजदार हे मूळचे सोलापूरच्या अक्कलकोट तालुक्यातील आहेत. सोलापुरातील महानगर पालिकेच्या संस्कृत शाळेत त्यांचे शिक्षण झाले. पुढे त्यांनी वेदांचा अभ्यास केला आणि त्यांत प्रावीण्य मिळवले. 

बिराजदार यांनी मुसलमानांचा कुराण-शरीफ हा पवित्र ग्रंथ संस्कृतमध्ये भाषांतरित केला आहे. या ग्रंथात एकूण ६०० पाने आहेत. 

दस्तगीर यांच्या तीनही मुलांची आणि नातीच्या लग्नाची पत्रिका संस्कृतमधून होती. तिच्यात वेदाच्या ऋचांचा समावेश होता. 

## पुस्तके
* वेदादि-शोधबोध
* मुस्लिम-संस्कृत-सेवका:
* 'विश्वभाषा' सम्पादकीयमौक्तिकानी
* मुस्लिमानां संस्कृताभ्यासो अन्ये चापि लेखा:

## पुरस्कार 
बिराजदार यांना एकूण १८हून अधिक पुरस्कार मिळालेले आहेत. त्यांपैकी काही -
* राष्ट्रीय-शिक्षक-पुरास्कार केन्द्र शासनं १९८३
* संस्कृत-पण्डित्याय राष्ट्रपति पुरस्कार १९९८
* महाराष्ट्र राज्य-संस्कृत-पण्डित-पुरस्कार: महाराष्ट्र विधानसभा,१९९३
* उज्जैनहून परशुरामश्री
* तिरुपतीहून वाचस्पती
* नाशिकहून विद्यापारंगत
* वाराणसी येथून महापण्डित आणि पण्डितेंद्र
* सोलापूरहून संस्कृतरत्नम्‌
* पंडित बिराजदार हे औरंगाबाद येथे जानेवारी २०१८मध्ये झालेल्या तीन दिवसीय वैदिक संमेलनाचे खास निमंत्रित होते. वेदाचे अभ्यासक व संस्कृत पंडित म्हणून तेथे २१-१-२०१८ रोजी झालेल्या समारोप कार्यक्रमात त्यांचा सत्कार करण्यात आला. 

वर्ग:संस्कृत लेखक
कांचन प्रकाश संगीत

कांचन प्रकाश संगीत ह्या आकाशवाणीवरील विविध कार्यक्रमांच्या निर्मात्या होत्या. 

हिंदी विषय घेऊन एम.ए. झालेल्या कांचन प्रकाश संगीत यांनी मास्टर ऑफ़ मास कम्युनिकेशन अँड जरनॅलिझम (MMCJ) हा अभ्यासक्रम पूर्ण केला व त्या १९७६ साली औरंगाबाद आकाशवाणीवर निवेदक म्हणून नोकरीला लागल्या. आकाशवाणी औरंगाबाद-मुंबईसह त्यांनी विविध भारतीमध्येही काम केले आहे.  ३०-१-२०१४ रोजी त्या विविध भारतीच्या उपसंचालक म्हणून निवृत्त झाल्या. 

कांचन प्रकाश संगीत ह्या एक लेखिकाही आहेत. त्यांचा 'वन वुमन शो’ हा हिंदी-मराठीत लिहिलेला आणि दिग्दर्शित केलेला आकाशवाणीवरचा कार्यक्रम अतिशय गाजला. याशिवाय कांचन प्रकाश यांनी लिहिलेले 'ती तशी तर मी अशी’, 'रंगतरंग’, 'आजीबाईचा खोपा’ या कार्यक्रमांचे रंगभूमीवर शेकडो प्रयोग झाले आहेत.  'बालगाणी ते लावणी’ हा त्यांचा कविता आणि गाणी यांच्यावर आधारलेला संगीत कार्यक्रम त्या रंगमंचावर सादर करतात.

## कांचन प्रकाश संगीत यांची निर्मिती असलेले आकाशवाणीवरील लोकप्रिय हिंदी-मराठी कार्यक्रम
* उंबरठा (हिंदीत देहलीज)
* जीवनसुरभ
* संगीत सरिता (विविध भारतीवरील या नावाच्या ३०हून अधिक मालिकांचे ५०० एपिसोड्स झाले.) 
* मानवी उत्क्रांती
* सखी सहेली (हा कार्यक्रम २ जून २००४पासून पुढे सतत पाच वर्षे चालला होता.)

## पुस्तके
* अन्वयार्थ (ललितकथा)
* कोथिंबिरीचा वाफा (कथासंग्रह)
* गहुराणी (ललित)
* पाथेय (कवितासंग्रह)
* स्वार्थ की सलीब पर (हिंदी कवितासंग्रह)
* हरितायन (ललित)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कानसाखळी

**कानसाखळी** हा कानात घालण्यात येणारा स्त्रियांचा दागिना आहे. हा दागिना विशेषतः भारतात वापरला जातो.

कानात घातलेल्या इतर वजनदार दागिन्यांमुळे, कानाच्या पाळीला करण्यात आलेले छिद्र ओघळून मोठे होऊ नये म्हणून कानसाखळी या सोन्याच्या दागिन्याची योजना असते.  हा दागिना ताण म्हणून काम करतो. कानसाखळीचे एक टोक कानाच्या पुढील भागातून कुडीच्या किंवा डुलाच्या फिरकीमागे अडकवतात, व दुसरे कानाच्या पाळीच्या वरच्या भागाला किंवा केसात अडकवतात. 

हा दागिना नाजूक व हलका असतो. हा पारंपरिक व मौल्यवान दागिना खूप लोकप्रिय आहे. यात वेगवेगळी डिझाईन असतात. तरीही हा रोज घालायचा दागिना नाही. 

याच कानसाखळीला वेल सुद्धा म्हणतात. जर हा वेलासारखा दिसत असेल तर त्याच्या नक्षीमध्ये हमखास पाने असतात.

वर्ग:दागिने
काप

**काप** हा कानात घातला जाणारा एक अलंकार आहे. 

हा दागिना महिला वापरतात. खूप पूर्वीपासुन काप कानात घातले जातात. हा दागिना प्रामुख्याने खेडेगावात जास्त प्रमाणात पहायला मिळतो. काप खूप प्रकारचे असतात. ते सोन्याचे किंवा चांदीचे असतात. जातीप्रमाणे त्याची नक्षी बदलते. मृत्यूनंतर सुद्धा हा दागिना काढून घेण्याची पद्धत नाही. फक्त हाच एक दागिना बाईसोबत शेवटपर्यंत जातो असे म्हणतात.

**काप गेले आणि भोके राहिली** ही 'वैभव गेले पण त्याच्या खुणा राहिल्या' अशा अर्थाची म्हण या अलंकारावरून आली आहे.

## चित्र दालन

File:कानात घातलेले काप.jpg|भारतीय अंलकार -काप
File:काप जुने.jpg|काप जुन्या पद्धतीचा
File:काप नवीन प्रकारचा.jpg|काप आधुनिक प्रकारचा

## संदर्भ 
वर्ग:दागिने
टोपली

[thumb|180px| बांबूपासून विणलेली विकण्यास ठेवलेली भारतातल्या [बंगलोरच्या बाजारातील टोपली.]]
**टोपली** बांबूपासून तयार केलेले प्राचीन उपकरण आहे. बांबू तासून त्याच्या पट्ट्या करून त्यापासून टोपली तयार करतात. त्याचे अनेक प्रकार व आकार बनवता येतात. टोपली, डालग, छोट्या-मोठ्या टोपल्या हे त्याचे प्रकार आहेत. आकाराप्रमाणे टोपली कशाला वापरतात ते ठरवले जाते. ग्रामीण भागात टोपलीमध्ये जेवण ठेवण्याची पद्धत आहे. त्यात भाकरी ठेवली जाते. त्यात इतर वस्तूही ठेवू शकतो. ग्रामीण भागात याचा उपयोग मोठ्या प्रमाणात केला जातो. मोठे सामान भरून टोपली चुंबळावर ठेवून डोक्यावर ठेवली जाते. आधुनिक काळात छोट्याशा टोपलीत हॉटेलात पोळ्या दिल्या जातात. टोपली दीर्घकाळ टिकावी म्हणून ग्रामीण भागात शेणाने सारवली जातात.
वर्ग:बांबूच्या वस्तू
राजेश्वरी खरात

**राजेश्वरी खरात** (जन्म : ८ एप्रिल इ.स. १९९८) ही एक मराठी चित्रपट अभिनेत्री आहे. ती विशेषतः ही फॅंड्री या चित्रपटामधील 'शालू' या नायिकेच्या भूमिकेसाठी ओळखली जाते. तिने आपल्या अभिनयाची सुरुवात सोमनाथ अवघडे या नटासोबत केली. फॅंड्री फेब्रुवारी २०१४ मध्ये प्रदर्शित झाला होता व त्याचे दिग्दर्शन नागराज मंजुळे यांनी केले होते. राजेश्वरी हिने ९ वी मध्ये असताना या चित्रपटात काम केले. होते.

## पार्श्वभूमी 
राजेश्वरी खरात ही चित्रपट पार्श्वभूमी नसलेल्या कुटुंबातून पुढे आली. राजेश्वरीचे वडील बँकेत काम करतात. तिचे शालेय शिक्षण पुण्यातील जोग एज्युकेशन ट्रस्टच्या शाळेत पूर्ण करून तिने सिहगड महाविद्यालयात बी.कॉमसाठी प्रवेश घेतला आहे.
ती मूळची विदर्भातील आहे

## राजेश्वरी खरात हिने काम केलेले चित्रपट 
* फॅंड्री
* आयटमगिरी

## संदर्भ
वर्ग:मराठी अभिनेत्री
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म
वर्ग:पुणे निवासी
आंतरजातीय विवाह

**आंतरजातीय विवाह** (इंग्रजी: Inter-caste marriage) हा एकाच धर्मातील परंतु भिन्न जातीच्या दोन व्यक्तींमधील विवाह होय.

भारतीयांच्या जीवनात जातीचा विचार किती खोलवर रुजला आहे याचा अभ्यास करण्यासाठी २०१४ मध्ये करण्यात आलेल्या एका सर्वेक्षणात - भारतातले केवळ ५ % विवाह हे आंतरजातीय विवाह आहेत. ९५ % लोकांनी विवाह करताना जातीचा विचार केलेला आहे. आंतरजातीय विवाहांच्या बाबतीत मध्य प्रदेश मागे आहे तर गुजरात आणि बिहार आघाडीवर आहे. आंतरजातीय विवाहाचे हे प्रमाण खेड्यात कमी आहे आणि शहरात ते जास्त आहे.

नॅशनल काउन्सिल फॉर अप्लाइड इकानॉमिक्स रिसर्च या संस्थेच्या मनुष्यबळ विषयक सर्वेक्षणानुसार समाजाच्या विविध गटांतील ४२ हजार कुटुंबांतील १५ ते ४९ वर्षे वयोगटातल्या ५.४% महिलांचे लग्न परजातीच्या पुरुषाशी झाले आहे. २००४ साली अशीच पाहणी करण्यात आली होती. तेव्हा मध्य प्रदेशात आंतरजातीय विवाहाचे प्रमाण सर्वात कमी म्हणजे केवळ १% दिसून आले होते. हे प्रमाण तेव्हा गुजरात आणि बिहारात सर्वात जास्त म्हणजे ११% होते. आताही या प्रमाणात आणि या क्रमांकात काही फरक पडलेला नाही.

## संदर्भ
वर्ग:विवाह
वर्ग:लैंगिकता
वर्ग:कुटुंब
जागृती नगर मेट्रो स्थानक

**जागृती नगर** हे मुंबई मेट्रोच्या निळी मार्गिका १ वरील एक मेट्रो स्थानक आहे. ह्या स्थानकाचे उद्घाटन ८ जून २०१४ रोजी झाले.

वर्ग:निळी मार्गिका (मुंबई मेट्रो) स्थानके
गोठ

**गोठ** हा बायकांनी मनगटात घालायचा दागिना आहे. हा अनेक शतकांपासून वापरला जातो. गोठ हा एकावेळी दोन्ही हातात घातला जातो. हा दागिना सोन्याच्या भरीव किंवा पोकळ नळीपासून बनविलेला असून जाड गुळगुळीत बांगडीसारखा दिसतो. भरीव गोठात लाख भरलेली असते.
गोठ,पाटल्या, बिलवर,तोडे हे बांगड्यांचे प्रकार आहेत. त्यापैकी पाटल्या, बिलवर रोज घातले जातात तर तोडे, गोठ विशेष प्रसंगी घातले जातात.
गोठ तयार करण्यासाठी सोनार जे हत्यार वापरतात, त्याला गोठघोळणी असे म्हणतात. गोठ हे सोने धातू व प्लास्टिक मध्ये पण असतात.
## इतिहास
मनगटात धारण करण्यच्या अलंकारांना आवाषक, पारीहाय व वलय अशी नावे आहेत. वलय म्हणजे सोण्याची सलकडी किंवा बायकांचे गोठ होत. 
वलयात कनकवलय नावाचा एक प्रकार असुन त्यात चपट्या आकाराची रत्ने जडवलेली असत. असे शिल्प अमरावतिच्या स्तूपात आढळते. वलयाचा कनकवलय म्हणून कालीदासाने दोन ठिकाणी उल्लेख केला आहे. 

## संदर्भ
वर्ग:दागिने
वर्ग:महिला
वर्ग:भारतीय संस्कृती
देवदत्त

**देवदत्त** हा एक बौद्ध भिक्खू व बुद्धांचा एक प्रमुख शिष्य होता. हा सुपब्बुध (सुप्रबुद्ध) यांचा मुलगा, गौतम बुद्धांचा चुलत भाऊ आणि आनंदांचा भाऊ होता. देवदत्त हा एक कोलिय आणि शाक्य होता. सुरुवातीला त्याच्या मनात बौद्ध धर्माविषयी खूप आस्था होती मात्र कालांतराने तो बुद्ध विरोधी बनला. बुद्धांच्या भिक्खू अनुयायांपैकी निम्म्या ५०० भिक्खूंना घेऊन त्याने स्वतःचा संघ तयार केला, परंतु नंतर बुद्धशिष्य मोग्गलान याने त्यांच्या संघाचे विघटन करून टाकले. शाक्य हे देवदत्त आणि सिद्धार्थ या दोघांचे नातेवाईक होते असे म्हणले जाते.

वर्ग:गौतम बुद्धांचे कुटुंब 
वर्ग:बौद्ध भिक्खू
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:गौतम बुद्धांचे शिष्य
मासोळी

**मासोळी** हा पायाच्या बोटात घातला जाणारा एक दागिना आहे.

मासोळी हा दागिना स्त्रिया लग्नानंतर दोन्ही पायांच्या बोटांत घालतात.  मासोळी ही पायाच्या तिसऱ्या बोटात घालण्याची पद्धत पूर्वीपासून आहे. या दागिन्याचा आकार माशासारखा असतो म्हणून त्याला मासोळी म्हणतात. साधारणतः चांदीमध्ये हा दागिना बनवतात. ग्रामीण स्त्रिया मासोळ्या हौसेने घालतात.सोने व चांदि या धातू दोन प्रकारात असतात.माशाच्या रूपाकाराची उठावदार आकृती करून ती जोडव्याच्या वरच्या बाजूने लावली असते. या अलंकाराला मासोळी असे नाव आहे. महाराष्ट्रात नागर स्त्रियांमध्ये कमी परंतु ग्रामीण भागात स्त्रियांच्या बोटांमध्ये हा अलंकार सर्रास आढळतो. मासोळ्या पायाच्या चौथ्या बोटात घालण्याची प्रथा आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:दागिने
वूडब्रिज टाउनशिप (न्यू जर्सी)

इवलेसे
**वूडब्रिज टाउनशिप** अमेरिकेच्या न्यू जर्सी राज्यातील शहर आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ९९,५८५ होती.

इंग्लंडचा राजा चार्ल्स दुसऱ्याने १ जून, १६६९ रोजी या शहराची स्थापना करण्याचे फर्मान काढले. याला इंग्लंडमधून मॅसेच्युसेट्समध्ये स्थलांतर झालेल्या रेव्हरंड जॉन डब्ल्यू. वूडब्रिजचे नाव देण्यात आले आहे. वूडब्रिज या ठिकाणी १६६४पासून राहत होता.

न्यू जर्सी टर्नपाइक आणि गार्डन स्टेट पार्कवे हे न्यू जर्सीमधील दोन प्रमुख पथभारित (टोल असलेले) हमरस्ते या शहरातून जातात. अमेरिकेतील पहिला क्लोव्हर लीफ चौफुला या गावात १९२९साली रूट २५ आणि रूट ४ च्या तिठ्यावर बांधण्यात आला होता.

वर्ग:न्यू जर्सीमधील शहरे
वर्ग:इ.स. १६६९ मधील निर्मिती
वर्ग:मिडलसेक्स काउंटी (न्यू जर्सी)
दत्त पुराण

दत्त संप्रदायामध्ये प्रातःस्मरणीय परमहंस परिव्राजकाचार्य श्रीमद्वासुदेवानंदसरस्वती स्वामींचे नांव अत्यंत आदराने घेतले जाते. त्या वासुदेवानन्दसरस्वती स्वामींनी रचलेले दत्त पुराण हे एक आधुनिक पुराण आहे. 

सनातन वैदिक धर्माचे मूळ म्हणजे वेद होय. वैदिक धर्मातून अनेक हिंदूंमधले अनेक पंथ, संप्रदाय, उपासना प्रकार निर्माण झाले हे सर्वविदित आहे. हे सर्व पंथ, संंप्रदाय आपली नाळ वेदांशी जोडलेली आहे असे प्रतिपादित करतात. दत्त संंप्रदायाच्या संबंधात प्रतिपादनाचे हे कार्य श्रीमद्वासुदेवानंदसरस्वती स्वामीमहाराजांनी केले आहे. कोणताही हिंदू संंप्रदाय हा सामान्यतः वेद-स्मृती-आगम-पुराण-संंप्रदाय किंवा पंथ या क्रमाने युक्त असतो. दत्त संंप्रदायाच्या बाबतीत बोलावयाचे झाल्यास वेदांमध्ये दत्तसूक्त आढळत नाही. कारण वेदांंमध्ये असलेल्या सूक्तांंमध्ये दत्त या देवतेचा उल्लेखच नाही. वैदिक काळात उदयाला अलेली ही देवता नसल्याने दत्त आगमही नाही. मग हा संंप्रदाय वेदप्रणीत अथवा वेदमूलक व्हावा यासाठी स्वामींनी दत्तपुराणाची रचना केली.. कारण –
वेदाः प्रतिष्ठिताः सर्वे पुराणे नात्र संशयः |
यन्न दृष्टं ही वेदेषु तत्सर्वं लक्ष्यते स्मृतौ |
उभयोर्यन्न दृष्टं ही तत्पुराणै: प्रणीयते || २/१२/१८(??) 
नारदपुराण असेही सांगते की जे वेद आणि स्मृतींमध्ये दृग्गोचर होत नाही, ते पुराणांमध्ये दिसते; त्याचे प्रतिपादन पुराणे करतात. यावरून श्रुती, स्मृती यांच्या बरोबरीचे अथवा यांच्यासह पुराणे मिळून धर्माची रचना किंवा त्याचे प्रतिपादन केले जाते. पूजेच्या वेळी केला जाणारा संकल्पही याची पुष्टी करतो.V
श्रुतीस्मृतीपुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थम् ... असे धर्मविधींंच्या प्रारंंभीही संंकल्पात म्हणले जाते.V
कदाचित् याच कारणामुळे स्वामींनी दत्त संंप्रदायाला वेदमूलकत्व देण्यासाठी खास दत्तपुराण ग्रंथाची रचना केली. या एका रचनेमुळे दत्तसंंप्रदाय वेदप्रणीत झाला आणि म्हणून धर्मही झाला असे मानले जाते.

### हे सुद्धा पहा
* स्वामी समर्थ
* श्रीपाद श्रीवल्लभ
* नृसिंह सरस्वती

### संदर्भ
वर्ग:हिंदू परंपरा
वर्ग:दत्त संप्रदाय
जोडवी

**जोडवी** हा हिंदू स्त्रियांचा सौभाग्य अंलकार आहे. काही अलंकार केवळ सुवासिनीनीच वापराचे असतात. त्यांना सोभाग्याअलंकार असे नाव आहे. यामध्ये जोडवे हे सुद्धा लग्नामध्ये सौभाग्यअंलकार म्हणून घातले जाते.स्त्रियांच्या पायाच्या मधल्या बोटात घालण्याचे ते एक चांदीचे आभूषण आहे. पायाच्या अंगठ्यानंतरच्या बोटामध्ये कधी जोडव्यांची जोडी घातली जाते. त्यांतील लहान जोडव्याला खटवे असे म्हणतात. फक्त विवाहित स्त्रियांनीच  जोडवी घालावी असा संकेत रूढ असल्याने कुमारिका जोडवी  घालीत नाहीत. जोडवी ही चांदीची असतात. पायाला सोने लावायला अनुज्ञा नसल्याने जोडवी, पायात घालायच्या साखळ्या, नूपुरे ही कधीच सोन्याची नसतात. पण अलीकडील काळात काही स्त्रिया हौसेने अशी आभूषणे वापरतानाही अनुभवाला येते. जोडवे हे भारामध्ये मोजले जाते. जास्तीत जास्त दहा भारामध्ये असतात. हे पायाच्या मधल्या बोटात घालण्याचे चांदीचे वळेच असते. स्त्रियांच्या पायाच्या बोटांवर पहिला अलंकार चढतो तो जोडवे. पायाच्या मधल्या बोटावर विवाहप्रसंगी वधू जेव्हा गौरीहर पूजते तेव्हा जोडवी घातली जातात आणि ती आयुष्यभर ठेवण्याची प्रथा आहे.
आता वेगवेगळ्या नक्षी प्रकारात जोडवी आहेत. पूर्वी फक्त एका वेढ्याचे जोडवे असे, पण आता दोन किंवा चार पाच वेढे असलेली जोडवीही वापरतात.

पायांत जोडवी व तत्सम प्रकारच्या वस्तू घातल्या तर प्रसूतिवेदना कमी होतात आणि ताप येणे, चक्कर येणे या बाधा होत नाहीत, असे मानले जाते..  लहान मुलींच्या पायाच्या बोटात कसलाही दागिना घालण्याची पद्धत नाही.

## संदर्भ 
वर्ग:दागिने
वर्ग:महिला
वाफगाव वरुडे

**वरुडे** हे पुणे जिल्ह्यातल्या शिरूर तालुक्यातील गाव आहे.

## भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
हे गाव ११८९.४ हेक्टर क्षेत्राचे असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात २८२ कुटुंबे व एकूण १४३१ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर Shirur ३० किलोमीटर अंतरावर आहे.  यामध्ये ७४० पुरुष आणि ६९१ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ३५ असून अनुसूचित जमातीचे ० लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणना स्थल निर्देशांक ५५५६०४   आहे.

## साक्षरता 
* एकूण  साक्षर  लोकसंख्या: ९७७ (६८.२७%)
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: ५६८ (७६.७६%)
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ४०९ (५९.१९%)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:शिरूर तालुक्यातील गावे
भारती लव्हेकर

डॉ. **भारती लव्हेकर** या भारतातील महिलांसाठी सॅनिटरी पॅडची बँक सुरू करणाऱ्या महिला व आमदार आहेत. त्यांना भारताच्या फर्स्ट लेडी पुरस्काराने गौरविण्यात आले आहे. त्यांनी एका संस्थेच्या माध्यमातून, त्यांचे कार्यक्षेत्रात सार्वजनिक ठिकाणी व शाळांमध्ये सॅनिटरी पॅड एटीएम व डिस्पोजल मशीन स्थापल्या. या व्यतिरिक्त त्यांनी स्त्रीभ्रूण हत्या प्रतिबंध, महिला आरोग्य व शिक्षण यासाठीपण कामे केलीत.

वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:वर्सोवाचे आमदार
वर्ग:फर्स्ट लेडी पुरस्कारविजेते
वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शंकर अभ्यंकर

विद्यावाचस्पती शंकर वासुदेव अभ्यंकर हे पुणे येथे राहणारे संत वा्ङ्मयाचे अभ्यासक, लेखक व प्रवचनकार आहेत. त्यांनी स्वामी विवेकानंद या विषयावर अनेक प्रवचने केली आहेत.

## शैक्षणिक अर्हता
* इंग्रजी  आणि संस्कृत या विषयातील पदव्युत्तर शिक्षण 
* स्वामी विवेकानंद यांच्या शैक्षणिक विचारांवर आधारित संशोधन करून विद्यावाचस्पती (पीएच.डी.ची) पदवी
* एम.एड. परीक्षेत पुणे विद्यापीठात सर्वप्रथम

## विशेष कार्य
* अखिल भारतीय संत विद्यापीठाचे प्रवर्तक 
* आदित्य प्रतिष्ठान या संस्थेचे संस्थापक
* महाराष्ट्रातील नामवंत प्रवचनकार व कीर्तनकार आणि व्याख्याते

## ग्रंथ लेखन
* अकरा प्रधान उपनिषदे
* आनंदवनभुवनी 
* गणेशस्तुती : श्रीगणेशाच्या स्तुतीपर निवडक स्तोत्रे
* गीतासागर (पूर्वार्ध आणि उत्तरार्ध)
* गौण उपनिषदे 
* चार थोर गणितज्ञ
* दुर्गे दुर्गट भारी (’देवी’च्या आरतीवरील प्रवचन)
* दैनंदिन नित्य पाठ - भाग १, २
* धर्माचे पाळण (संत तुकारामांच्या अभंगावरील वारकरी कीर्तन)
* बुद्धिबळसम्राट बॉबी फिशर
* ब्राह्मणग्रंथ
* भक्तिकोश (भारतीय आचार्य, भारतीय तीर्थक्षेत्रे व मंदिरे, भारतीय संत, भारतीय उपासना, भारतीय संप्रदाय आदी खंड)
* भारतीय संत (हिंदी) 
* युगाचार्य स्वामी विवेकानंद 
* संत ज्ञानेश्वरांची 'घोंगडी' 
* सनी दी ग्रेट 
* स्वरभास्कर 

(अपूर्ण)

## पुरस्कार
* अमेरिकन बायोग्राफिकल इन्स्टिट्यूटकडून आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार 
* छत्रपती शिवाजी महाराज गौरव समितीतर्फे सत्कार
* प्रवचनवाचस्पती पदवीने सन्मान

वर्ग:महाराष्ट्रातील व्यक्ती
वर्ग:भारतीय संस्कृती
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अरुणा राजे पाटील

अरुणा राजे ह्या भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक महिला तंत्रज्ञ आहेत. या पुण्याच्या आहेत. त्यांना भारताच्या फर्स्ट लेडी पुरस्काराने गौरविण्यात आले आहे.त्यांनी आपल्या कामास  १९६९ या साली सुरुवात केली. त्यांनी चित्रपटाची पटकथाकार संपादक,दिग्दर्शक व निर्मिती म्हणून आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. 

वर्ग:फर्स्ट लेडी पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
स्नेहा कामत

**स्नेहा कामत** ह्या भारतातील प्रथम कार प्रशिक्षण संस्था स्थापन करणाऱ्या महिला आहेत. त्या मुंबईच्या आहेत.त्यांना नुकतेच भारताच्या फर्स्ट लेडी पुरस्काराने सन्मानीत करण्यात आले आहे.महिलांना कार चालनाचे शिक्षण देण्यासाठी २०१२ साली त्यांनी 'शी कॅन ड्राईव्ह' हा एक उपक्रम सुरू केला. या उपक्रमांतर्गत त्यांनी कारचालनाचे सुमारे ४०० महिलांना प्रशिक्षण दिले आहे.

वर्ग:फर्स्ट लेडी पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मोझेलिन डॅनियल्स

**मोझेलिन डॅनियल्स** (१ फेब्रुवारी, १९९०:पार्ल, दक्षिण आफ्रिका - ) ही ाची क्रिकेट खेळाडू आहे. ही डाव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.

ही आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना ६ ऑक्टोबर, २०१७ रोजी  विरुद्ध खेळली.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
डायना एडलजी

**डायना एडलजी** ह्या भारतीय एकदिवसीय  महिला क्रिकेट संघाच्या पहिल्या महिला कर्णधार आहेत. त्या पद्मश्री पुरस्कार व अर्जुन पुरस्कारविजेत्यापण आहेत. त्यांना नुकतेच भारताच्या फर्स्ट लेडी पुरस्काराने गौरविण्यात आले आहे. त्यांनी १९७५ ते १९९५ या सालांदरम्यान भारतीय क्रिकेट संघाचे नेतृत्व केले. महिला जागतिक क्रिकेट स्पर्धेत त्यांनी दोन वेळा भारताचे नेतृत्व केले.

वर्ग:फर्स्ट लेडी पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त महिला
वासुदेव महादेव अभ्यंकर

पंडित **वासुदेवशास्त्री अभ्यंकर** (१८६२ - १९४३) हे पुण्यात राहणारे एक संस्कृत विद्वान व वैयाकरणी होते. त्यांचे शिक्षण साताऱ्यातील विद्वान पंडित राजारामशास्त्री गोडबोले यांच्या देखरेखीखाली झाले. संत वाङ्मयाचे अभ्यासक शंकर अभ्यंकर हे वासुदेवशास्त्र्यांचे चिरंजीव होत.

वासुदेवशास्त्री अभ्यंकर यांनी प्रतिभा वेदान्त, मीमांसा, साहित्य, न्याय, ज्योतिष या क्षेत्रांत लेखन केले. त्यांनी अनेक संस्कृत ग्रंथांवर टीका लिहिल्या. त्यांच्या विद्वत्तेने प्रभावित झालेल्या महादेव गोविंद रानडे यांनी त्यांना पुण्याच्या फर्ग्युसन कॉलेजात प्राध्यापकपदासाठी बोलावले.

## निवडक पुस्तके
* अद्वैतामोद
* कायशुद्धि
* धर्मतत्त्व निर्णय
* ब्रह्मसूत्र शांकर भाष्य आणि पंतजलि महाभाष्य यांचे मराठी अनुवाद
* सूत्रांतर परिग्रह विचार 

## पुरस्कार आणि सन्मान
* १९२१ साली महामहोपाध्याय ही उपाधी
* संकेश्वरच्या शंकराचार्यांकडून ’विद्वद्रत्न' ही मानाची उपाधी. 

वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
झिंटल माली

**झिंटल माली** ही ाची क्रिकेट खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जोतं

**जोते** किंवा **जोतं** हे पारंपारिक पद्धतीने बांधलेल्या घराचा पाया होय.हा महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागात वापरण्यात येणारा शब्द आहे.यास पायवा असेही म्हणतात. जोतं जमिनीपासून साधारणपणे २ फूट उंच असते. पायऱ्या चढून जोत्यावर यावे लागते. जोते जेवढे मजबूत तेवढे घर टिकावू समजले जाते.भिंती, दारे खिडक्या छत आदींचे वजन योग्य रितीने जमिनीत अंतरण (ट्रांसफर) करण्यास जोत्याचा वापर होतो.तसे न झाल्यास बांधकाम कोसळण्याचा संभव असतो. जोत्याचे बांधकाम सहसा दगडी  असते. त्यावर भिंती रचल्या जातात. अनेक पारंपारिक घरांची जोती अनेक शतके टिकून आहेत.

वर्ग:स्थापत्यशास्त्र
वर्ग:बांधकाम अभियांत्रिकी
वर्ग:इमारती व वास्तू
तोडा

खडका पासून चौकोनी चिरी बनवण्याच्या प्रक्रियेला तोडा केला असे म्हणतात. पारंपारिक बांधकामात वडार समाजातील मंडळी असा तोडा करून देण्याचे काम करायची. छिन्नी आणि हतोडा ही तोडा करण्यासाठी वापरली जाणारी मुख्य हत्यारे आहेत.
पीर पंजाल रेल्वे बोगदा

250 px|इवलेसे|पीर पंजाल रेल्वे बोगदा
**पीर पंजाल रेल्वे बोगदा** भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यामधील एक महत्त्वाचा बोगदा आहे. जम्मू–बारामुल्ला रेल्वेमार्गावरील बनिहाल व काझीगुंड ह्या शहरांना जोडणारा हा बोगदा  लांबीचा असून तो आजच्या घडीला भारतामधील सर्वाधिक लांबीचा तर आशिया खंडातील चौथ्या क्रमांकाच्या लांबीचा रेल्वे बोगदा आहे. जानेवारी २०१३ मध्ये हा बोगदा रेल्वे वाहतूकीस खुला करण्यात आला. ह्या बोगद्याची समुद्रसपाटीपासून सरासरी उंची  इतकी आहे. हा बोगदा काश्मीर खोऱ्याला जम्मू आणि उर्वरित भारतासोबत जोडणारा एक महत्त्वाचा दुवा असून जम्मू-बारामुल्ला मार्गाचे काम पूर्ण झाल्यानंतर ह्या बोगद्याद्वारे जम्मू ते श्रीनगर रेल्वे वाहतूक शक्य होईल.

वर्ग:भुयारे
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील रेल्वे वाहतूक