जॉन स्नो (भूलशास्त्र)

**जॉन स्नो** हा एका शेतकऱ्याचा मोठा मुलगा होता. त्याच्या सुरुवातीच्या आयुष्याबद्दल फारसे माहिती नाही, परंतु वयाच्या चौदाव्या वर्षी तो न्यूकॅसल अपॉन टायन येथील सर्जन विल्यम हार्डकॅसल यांच्याकडे शिकला . तो मेहनती आणि अभ्यासू होता असे म्हटले जाते आणि वयाच्या सतराव्या वर्षी तो शाकाहार आणि संयमाने ओतप्रोत झाला, ज्या श्रद्धा त्याने आयुष्याच्या शेवटपर्यंत पाळल्या - जवळजवळ वेडाच्या मर्यादेपर्यंत - आणि ज्या त्याने त्याच्या वैद्यकीय व्यवहारात अमलात आणल्या. (जरी असे म्हटले जाते की नंतरच्या आयुष्यात तो अधूनमधून आणि आवश्यकतेनुसार थोडीशी वाइन घेत असे.)

१८३१ मध्ये इंग्लंडमध्ये कॉलराची पहिली साथ आली, ती न्यूकॅसलजवळील बंदर असलेल्या सुंदरलँडमधून आत शिरली, जिथे त्याला विनाशकारी आजाराचा सामना करावा लागला. बर्फाला जवळच्या किलिंगवर्थ कोळशाच्या खाणीत पाठवण्यात आले, जिथे भयानक परिस्थितीत त्याने अथक परिश्रम केले आणि कॉलराच्या त्याच्या आवडीचा आणि ज्ञानाचा पाया घातला, ज्यावर कोणताही उपचार माहित नव्हता आणि जो बहुतेकदा घातक होता.

१८३६ मध्ये लंडनला स्थलांतरित झाल्यानंतर, स्नोने वेस्टमिन्स्टर हॉस्पिटलमध्ये शिक्षण घेतले आणि रॉयल कॉलेज ऑफ सर्जनचे सदस्य आणि सोसायटी ऑफ अपोथेकरीजचे परवानाधारक बनले. १८४३ मध्ये त्यांनी लंडन विद्यापीठातून एमबी पदवी प्राप्त केली आणि पुढच्या वर्षी एमडी केले. त्यानंतर त्यांच्यासाठी एकमेव अभ्यासक्रम खुला होता तो म्हणजे सामान्य प्रॅक्टिसमध्ये प्रवेश करणे आणि त्यांच्या स्वतःच्या शब्दांत सांगायचे तर, स्नोने सोहो येथील ५४ फ्रिथ स्ट्रीट येथे "आपल्या रंगांना खिळवून ठेवले". त्यांनी कधीही लग्न केले नाही आणि त्यांचे प्रत्यक्ष जीवन त्यांच्या रुग्णांकडे (बहुतेक कामगार वर्गातील), चेरिंग क्रॉस हॉस्पिटलमधील बाह्यरुग्णांना भेट देणाऱ्यांसारख्या पदांवर आणि वैद्यकीय क्षेत्रातील त्यांच्या दोन महान योगदानांवर लक्ष केंद्रित करण्यात होते. स्नोचे मित्र आणि चरित्रकार, बेंजामिन वॉर्ड रिचर्डसन यांनी त्यांना संकोचलेले आणि एकाकी आणि विनोदाची भावना असलेले असे वर्णन केले.

१८४१ मध्ये स्नोने वेस्टमिन्स्टर मेडिकल सोसायटीला "अ‍ॅस्फिक्सिया अँड द रिसुसिटेशन ऑफ न्यूबॉर्न चिल्ड्रन" हे पुस्तक वाचून दाखवले. या पेपरमध्ये त्याने दुहेरी एअर पंपचे वर्णन केले आणि ऑक्सिजनच्या कमतरतेबद्दल त्याचे काही विचार दिले. श्वसनाच्या शरीरक्रियाविज्ञानावर त्याने असेच इतर अभ्यास केले असल्याने, १८४६ मध्ये ईथरला भूल म्हणून सादर केले तेव्हा त्याच्या ज्ञानामुळे त्याला अनुकूल स्थितीत आणले. इंग्लंडमधील पहिले मोठे ऑपरेशन ज्यामध्ये नवीन औषध वापरले गेले ते २१ डिसेंबर १८४६ रोजी लंडनमधील युनिव्हर्सिटी कॉलेज हॉस्पिटलमध्ये रॉबर्ट लिस्टन यांनी केलेल्या पायाचे विच्छेदन होते, ज्यामध्ये विल्यम स्क्वायर यांनी ईथर लावला. स्नोने लगेचच या पदार्थावर प्रयोग सुरू केले आणि शारीरिक तत्त्वांवर आधारित त्याच्या प्रशासनासाठी एक उपकरण शोधून काढले. त्याने सेंट जॉर्ज हॉस्पिटलमध्ये त्याचा वापर इतक्या सहजतेने आणि यशस्वीपणे दाखवला की त्याला लिस्टन आणि नंतर लंडनच्या बहुतेक प्रसिद्ध सर्जनसोबत काम करण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले. झपाट्याने स्नो देशातील प्रमुख भूलतज्ज्ञ बनला. सप्टेंबर १८४७ मध्ये त्यांनी त्यांचे उत्कृष्ट छोटे पुस्तक " ऑन ईथर" प्रकाशित केले , ज्यामध्ये त्यांच्या उपकरणाचे आणि औषधाच्या गुणधर्मांचे वर्णन, त्याच्या प्रशासनाविषयी शारीरिक आणि व्यावहारिक माहिती समाविष्ट होती. १९१७ मध्ये आर्थर गुएडेलच्या कामापर्यंत भूल देण्याच्या टप्प्यांचे पाच अंशांमध्ये विभाजन करण्यात आले नव्हते.

नोव्हेंबर १८४७ मध्ये जेम्स यंग सिम्पसन यांनी भूल देण्याच्या पद्धतीत क्लोरोफॉर्मचा वापर सुरू केला तेव्हा स्नोला या नवीन औषधाचे फायदे आणि तोटे लगेच समजले. उपकरणांमधील स्नोच्या कौशल्यामुळे त्याला क्लोरोफॉर्मच्या प्रशासनासाठी नवीन उपकरणे तयार करण्यास प्रवृत्त केले. हवेत कमी आणि अचूक टक्केवारीत क्लोरोफॉर्म पोहोचवण्यासाठी त्याने अशा उपकरणाच्या वापरावर भर दिला; हे टॉवेल किंवा रुमालाच्या कोपऱ्यावर क्लोरोफॉर्म टाकण्याच्या सिम्पसनच्या "खुल्या पद्धती" च्या अगदी विरुद्ध होते. दोन्ही पद्धतींच्या नायकांमधील वाद शतकाच्या उर्वरित काळात टिकला, परंतु इंग्रजी भूल देण्याच्या आणि भूल देण्याच्या उपकरणाच्या कला आणि पद्धतीला त्याच्या पुढील उंचीवर नेण्यात स्नो अग्रणी होता.

सिम्पसनचे ध्येय बाळंतपणाच्या वेदना रोखणे हे होते आणि त्याने धार्मिक आणि वैद्यकीय पूर्वग्रहांविरुद्ध शौर्याने लढा दिला. तथापि, ७ एप्रिल १८५३ रोजी भूल देणे आदरणीय बनले, जेव्हा स्नोने प्रिन्स लिओपोल्डच्या जन्मावेळी राणी व्हिक्टोरियाला क्लोरोफॉर्म दिले, ज्याला "क्लोरोफॉर्म आ ला राईन" म्हटले जाते. स्नोने त्याच्या लहान आयुष्याच्या उर्वरित काळात भूल देण्याचे काम चालू ठेवले. त्याने १८५६ मध्ये अमिलीनची ओळख करून दिली आणि त्याच्या मृत्यूच्या काही दिवस आधी पूर्ण झालेले त्याचे महान पुस्तक ऑन क्लोरोफॉर्म , बीडब्ल्यू रिचर्डसन यांनी संपादित केले, ज्यांनी एक निश्चित चरित्र जोडले.

या काळात स्नो कॉलराच्या तपासातही व्यस्त होता, ज्यामुळे त्याला मानवतेचा उपकारकर्ता म्हणून मान्यता मिळण्याचा आणखी मोठा दावा मिळेल असे अनेक जण मानतील. न्यूकॅसलजवळील कोळसा खाणीत त्याच्या पूर्वीच्या कामामुळे या आजारात त्याची आवड निर्माण झाली होती, त्यामुळे लंडनमध्ये वारंवार होणाऱ्या उद्रेकांमुळे त्याला संधी आणि अनुभव मिळाला आणि १८४९ मध्ये त्याने अनेक शोधनिबंधांपैकी पहिले लिहिले आणि त्याचे ' ऑन द मोड ऑफ कम्युनिकेशन ऑफ कॉलरा' हे पुस्तक प्रकाशित केले . अनेक डॉक्टर अजूनही प्राचीन दृष्टिकोनावर विश्वास ठेवत होते की कॉलरा आणि चेचक यासारखे संसर्गजन्य रोग चिखल, सांडपाणी किंवा इतर हानिकारक स्त्रोतांमधून उद्भवणाऱ्या "मायास्मास" किंवा वाईट विनोदांमुळे होतात. स्नोचा सिद्धांत आणि विष्ठेने संक्रमित पाण्याद्वारे संक्रमणाचा पुरावा स्नोच्या समर्थकांमध्ये, जसे की विल्यम बड आणि "मायास्मेटिस्ट" यांच्यात वाद निर्माण करत होता. आरोग्य मंडळातील कामगार देखील त्यांचे विचार बदलण्यास मंद होते.

१८५४ च्या लंडनच्या मोठ्या साथीच्या वेळी, एक महामारीशास्त्रज्ञ आणि सांख्यिकीशास्त्रज्ञ म्हणून स्नोची प्रतिभा यशस्वी झाली. बारकाईने केलेल्या सर्वेक्षणातून त्यांनी असे सिद्ध केले की साउथवार्क आणि व्हॉक्सहॉल वॉटर कंपनीकडून विष्ठेने दूषित झालेल्या थेम्स नदीतून मिळवलेल्या पाण्याने पुरवठा केलेले क्षेत्र, लॅम्बेथ कंपनीने पुरवलेल्या क्षेत्रांपेक्षा नऊ पट जास्त घातक होते, ज्याने अपस्ट्रीम स्रोतातून पाणी पुरवठा केला होता.

त्याहूनही नाट्यमय म्हणजे ब्रॉड स्ट्रीट पंपचा प्रकार, जो त्याने त्याच्या स्वतःच्या सोहो येथील पॅरिशमध्ये कॉलराच्या प्रादुर्भावाच्या केंद्रस्थानी असल्याचे काळजीपूर्वक कट रचून दाखवले. या पंपापासून काहीशे यार्ड अंतरावर, दहा दिवसांत सुमारे पाचशे प्राणघातक प्रकरणे घडली. स्नोला आढळले की विहिरीच्या काही फूट अंतरावर एक गटार पाईप जात होता आणि दूषित पाणी संसर्गाचे स्रोत आहे हा त्याचा विश्वास खरा ठरला जेव्हा त्याने पॅरिश नगरसेवकांना पंप हँडल काढून टाकण्यास राजी केले.

पाश्चर आणि लिस्टर यांनी सूक्ष्मजीव आणि संसर्गावरील त्यांचे काम अद्याप प्रकाशित केले नव्हते आणि १८८४ पर्यंत कोच कॉलराच्या व्हायब्रियोचे वर्णन करू शकत नव्हते. स्नोचा तर्कसंगत युक्तिवाद असा होता की कॉलरा एका विशिष्ट जिवंत, पाण्यामुळे होणारे स्वयं-पुनरुत्पादक पेशी किंवा जंतूमुळे पसरतो. त्यांनी घाणेरड्या कापडाचे निर्जंतुकीकरण, हात धुणे आणि उकळते पाणी यासारख्या योग्य खबरदारीची शिफारस केली. उपचारांमध्ये, त्यांनी अंतःशिराद्वारे दिलेल्या खारट द्रवपदार्थांच्या वापरावर विश्वास ठेवला, जरी या सल्ल्याचा पूर्ण वापर करण्यासाठी तंत्रे फारशी प्रगत नव्हती, जी आता आधुनिक उपचारांचा आधार आहे. शतकाच्या उत्तरार्धात सर जॉन सायमन आणि सर एडविन चॅडविक सारख्या महान स्वच्छता सुधारकांवर स्नोच्या लेखनाचा आणि सरावाचा खूप मोठा प्रभाव होता. ते एपिडेमियोलॉजिकल सोसायटीचे संस्थापक होते.

अतिकामामुळे थकलेले आणि थकलेले, आणि कदाचित अतिसंन्यासी जीवनशैलीमुळे कमकुवत झालेले, स्नो यांचे वयाच्या पंचेचाळीस व्या वर्षी मेंदूतील रक्तस्रावाने निधन झाले. त्यांना ब्रॉम्प्टन चर्चयार्डमध्ये दफन करण्यात आले, जिथे रिचर्डसनने मूळतः उभारलेला त्यांचा थडग्याचा दगड १९४७ मध्ये ग्रेट ब्रिटन आणि आयर्लंडच्या भूलतज्ज्ञांच्या संघटनेने पुनर्बांधणी केली.