open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मुहम्मद युनूस

डॉ. **महंमद युनूस** (२८ जून, इ.स. १९४०:चट्टग्राम, बांगलादेश - ) हे बांगलादेशातील ग्रामीण बँकेचे संस्थापक आहेत. सन २००६ मध्ये त्यांना नोबेल पारितोषिकाने सन्मानित करण्यात आले. महंमद युनूस हे *बँकर टू द पुअर* या ग्रंथाचे लेखक आहेत.

आईवडिलांच्या नऊ अपत्यापैकी तिसरे अपत्य असलेल्या युनुस ह्यांनी अर्थशास्त्र ह्या विषयात ढाका विद्यापीठातून बी.ए.आणि एम.ए.केले.काही वर्षे ढाका विद्यापीठात अध्यापन केले.फुलब्राईट शिष्यवृत्तीद्वारे व्हंडरबिल्ट युनिव्हर्सिटीतून पीएच.डी.केली. काही काळ तिथे अद्यापन केले.साल १९७२ मध्ये ते चितगाव विद्यापीठाच्या अर्थशास्त्र विभागाचे प्रमुख झाले.

ऑगस्ट २०२४मध्ये बांगलादेशमध्ये झालेल्या आंदोलनामुळे पंतप्रधान शेख हसीना यांनी भारतात पळ काढल्यावर युनूस यांनी *मुख्य सल्लागार* या नात्याने देशाचा कारभार पाहिला.

## आर्थिक विचार
महंमद युनूस यांनी ग्रामीण बँकेबाबत केलेले कार्य फार महत्त्वपूर्ण आहे. त्यांच्या मते, गरिबांना छोट्या छोट्या रकमेची कर्जे देणे आवश्यक आहे. बँकेकडे पुरेशा प्रमाणात तारण न देऊ शकणाऱ्या गरिबांना मदत केली पाहिजे. गरीब व छोटे कर्जदारही वेळेत कर्जाची परतफेड करू शकतात. पण त्यांना योग्य संधी दिली गेली पाहिजे असे मत त्यांनी मांडले. अल्प उत्पन्न गटातील व्यक्तींना वित्तपुरवठा करण्यासाठी सूक्ष्म वित्त व्यवस्था विकसित केली पाहिजे. उपभोक्ते, स्वयंरोजगारातील व्यक्ती, छोटे व्यावसायिक इत्यादींना बँकिंग क्षेत्राकडून पुरेशा सेवा उपलब्ध होत नाहीत. त्यांना कर्जपुरवठ्यासोबत बचत, विमा आणि निधीत्चे हस्तांतरण इत्यादी सुविधाही उपलब्ध होणे आवश्यक आहे. यासाठी त्यांनी गरीब व सामान्य व्यक्तींना सुलभतेने सुक्ष्म वित्तपुरवठा उपलब्ध करण्याची सूचना केली.

खुल्या बाजारव्यवस्थेबाबतही त्यांनी आपले विचार मांडले. महंमद युनूस यांच्या मते, प्रचलित खुली बाजारव्यवस्था समाजातील सर्व समस्यांवर तोडगा काढू शकत नाही. विद्यमान स्थितीत गरिबांना आर्थिक विकास साधण्याची संधी, आरोग्याच्या सेवा, शैक्षणिक सेवा, निराधार व दिव्यांगांची सोय इत्यादीची कमतरता आहे. म्हणून त्यांनी न्याय, शांतता व सुव्यवस्था, देशाचे संरक्षण कार्य आणि विदेशी धोरण या बाबींवर सरकारने आपले अधिक लक्ष केंद्रित करण्याविषयी आपले मत मांडले. तसेच इतर सर्व जबाबदाऱ्या ग्रामीण बँकेसारख्या सामाजिक जाणीवेने कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रावर सोपविले पाहिजे.

देशाचा आर्थिक विकास होताना त्याचा लाभ सर्व घटकांना समानतेने होईलच असे नाही. करण सर्व आर्थिक स्तरातील घटक समान वेगाने वाटचाल करीत नाहीत. आर्थिक वृद्धीशिवाय गती नसल्याचेही ते मान्य करतात. आर्थिक वृद्धीला प्रोत्साहन देण्यासाठी रस्तेबांधणी, ऊर्जानिर्मिती प्रकल्प, विमानतळ इत्यादीमध्ये पुरेश्या प्रमाणात गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे. अल्प पतपुरवठ्याच्या सहाय्याने आधारभूत संरचना निर्माण करता येईल. वंचित समाजाचे आर्थिक इंजिन याद्वारे सुरू करता येईल. अशी छोटी छोटी इंजिने सुरू करून आर्थिक विकास गतिमान करता येईल. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
ए. आर. रायखेलकर आणि बी. एच. दामजी, आर्थिक विचारांचा इतिहास, (मराठी) विद्या बुक्स पब्लिशर्स, औरंगाबाद, जुन, २०११, आय. एस. बी. एन. ९७८-९३-८१३-७४-१०-८

वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:बांगलादेशी अर्थशास्त्रज्ञ
लॉकहीड मार्टिन एफ-२२ रॅप्टर

**एफ-२२ रॅप्टर** हे एक चालक दलाचे स्टेल्थ पाचव्या पिढीचे अत्याधुनिक अमेरिकन बनावटीचे लढाऊ विमान आहे. अमेरिकेच्या लॉकहीड मार्टिन, बोईंग आणि स्पेस अँड डिफेन्स या कंपन्यांनी याची निर्मिती केली आहे.

प्रचंड किंमत, निर्यातीवरील बंदी, अधिक अष्टपैलू एफ-३५ विमानाची निर्मिती अश्या कारणांमुळे या विमानाचे उत्पादन थांबवण्यात आले आहे.

## वैशिष्ट्ये 
संदर्भ: युएस वायुदल तपशील फाईल, एफ-२२ रॅप्टर संकेतस्थळ
* चालक दल : १ 
* लांबी : १८.९२ मी (६२ फुट १ इंच)
* पंखांची लांबी : १३.५६ मीटर (४४ फुट ६ इंच)
* उंची : ५.०८ मी (१६ फुट ८ इंच)
* पंखांचे क्षेत्रफ़ळ : ७८.०४ चौरस मी (८४० चौरस फुट)
* निव्वळ वजन : १९,७०० कि.ग्रॅ.
* सर्व भारासहित वजन : २९,४१० कि.ग्रॅ.
* कमाल वजन क्षमता : ३८,००० किलो
* इंधन क्षमता : ८,२०० कि.ग्रॅ. आंतरिक, १२,००० कि.ग्रॅ. दोन बाह्य टाक्यांसह
* कमाल वेगः
** अति उंचीवर : माख २.२५ (२,४१० किमी/तास)
* पल्ला : >२,९६० किमी (दोन इंधन टाक्यांसह)
* प्रभाव क्षेत्र : ८५२ किमी
* बंदुक : २० मिमी, ४८० गोळ्या
* उडताना समुद्रसपाटीपासुन कमाल उंची : >२०,००० मी

## संदर्भ 
वर्ग:लढाऊ विमाने
वर्ग:विमाने
शाही पाम

=इंग्रजी नाव= 
Roystonia regia (H.B.K) Cook
रॉयल पाम,बॉटल पाम
## माहिती
‘रॉयल पाम’ हा ताडमाड कुळातील एक अतिशय सुंदर व देखणा वृक्ष म्हणून ओळखला जातो.मूळचा हा क्युबा,वेस्ट इंडीज मधला,पण आज संपूर्ण जगात उष्ण कटिबंधीय प्रदेशात मोठ्या प्रमाणात बघायला मिळतो.रॉयल पामचे शास्त्रीय नाव रॉयस्टोनिया हे प्रसिद्ध अमेरिकन सेनानी जनरल रॉयस्टोन याची आठवण म्हणून दिले गेले.वृक्षाची उंची साधारण ५०-६० फुट,खोड गुळगुळीत,राखाडी रंगाचे सरळ शिस्तीत वाढलेले आणि त्यावर छत्रीप्रमाणे हिरवागार पर्णसंभार खोड मधून आणि मुळाजवळ फुगीर झालेले असल्याने वृक्षाची बाह्यकृती काहीशी बाटलीसारखी दिसते, म्हणून ‘बॉटल पाम’ नाव पानांच्या खाली ५-६ फुट खोड हिरव्या पदराने लपेटल्यासारख आणि त्याखाली छान एकसारख्या राखी रंगावर किंचित गडद राखी रंगाची कंकणं उमटलेली बलदंड खोड असा एकूण साज असतो.
मुंबईत हा वृक्ष अनेक उद्यानातून,इंडस्ट्रीयल हाऊसेसच्या परिसरात प्रामुख्याने लावला गेला आहे.जिजामाता उद्यान, सागर उपवन,हॉर्निमन सर्कल अव्ह्ल मैदान व इतर अनेक जागी बघायला मिळतो.आय.आय.टी.परिसरातला लांबलचक बॉटल पाम ॲव्हेन्यू आता बराच जुना झाला.ते सणसणीत वाढलेले पाम्स पहाण म्हणजे एक विशेष आनंद.उपनगरातून आता अनेक ठिकाणी झालेल्या मॉल्सच्या भवती, मोठमोठ्या हॉटेल्स आणि शैक्षणिक संस्थांच्या बागांभोवती रॉयल पाम्सचे राजस कोंदण रचण्यात आले आहे.उद्यान तज्ञांचे लाडके झाड म्हणजे रॉयल पाम.कोणत्याही मुख्य इमारतीकडे नेणाऱ्या रस्त्याच्या दोबाजूंना रॉयल पाम लावला कि काही न करताही शाही स्वागत झाल्याची भावना होते...आणि ते ‘रॉयली’ झुलू लागले कि सारा परिसरच राजेशाही ऐटीने सजु लागतो.
या झाडांच्या देखणेपणाची मजा एकटया झाडाला पाहताना जाणवत नाही.त्यासाठी ती रांगेतच खडी करावी लागतात.      

=संदर्भ=
वृक्षराजी मुंबईची:मुग्धा कर्णिक

वर्ग:वनस्पती
रेखाकला परिक्षा (महाराष्ट्र)

महाराष्ट्र राज्य कलासंचालनाद्वारे *एलीमेंटरी* व *इंटरमिजिएट ड्रॉइंग ग्रेड* परिक्षा अर्थात **रेखाकला परिक्षा** घेतल्या जातात. या दोन्ही परिक्षांमध्ये प्रत्येकी चार प्रश्नप्रत्र असतात. एलीमेंटरी परीक्षा: १. वस्तुचित्र २. स्मरणचित्र ३. संकल्पचित्र व ४. कर्तव्यभुमिती व अक्षर लेखन. इंटरमिजिएट परीक्षा: १. स्थिरचित्र २. स्मरणचित्र ३. संकल्पचित्र व ४. कर्तव्यभुमिती, घनभूमिती व अक्षर लेखन. महाराष्ट्रात तसेच महाराष्ट्राबाहेर या परीक्षा सुमारे ५०० पेक्षा अधिक केंद्रांवरून घेतल्या जातात. या परीक्षांसाठी नोंदणी संबंधीत केंद्रांवर साधारणत: जुलै/ऑगस्ट महिन्यांमध्ये केल्या जाते व परीक्षा सप्टेंबरच्या अंतिम आठवड्यात घेतल्या जातात.

वर्ग:महाराष्ट्र शासन
लेथ

**लेथ यंत्र** हे अभियांत्रिकी विभागातील एक महत्त्वाचे यंत्र आहे. यास *अभियांत्रिकी यंत्रांची आई* असे म्हणले जाते. याचा वापर फॅब्रिकेशन विभागात होतो. यावर लोखंडी सळया, लाकूड यांना आपल्याला हवा तसा आकार देता येतो. लाकडी कामासाठी वेगळ्या लेथ यंत्राचा वापर करतात. ज्या वस्तूवर काम करायचे आहे त्याला *जॉब* असे म्हणतात अन् ज्याने काम करायचे आहे त्याला ''टूल' म्हणतात. जॉब वर्तुळाकार फिरत असतो तर टूल स्थिर असते. लेथ मशीनवर खालील कामे केली जातात.

ॲटोमॅटीक लेथ,CNC लेथ,टरेट लेथ, बेंच लेथ, इंजिन लेथ अशा प्रकारच्या काही लेथ मशीन्स.
# फेसिंग करणे :-दंडगोलाची लांबी कमी करणे.
# टर्निंग :-दंडगोलाचा व्यास कमी करणे.
# थ्रेडिंग :-आट्या पाडणे.
# ड्रिलिंग :- छिद्र पाडणे.
# बोरिंग/कौंटर बोरिंग:-असमान व्यासाचे छिद्र 
# चाम्परिंग :-धारदार/कोनेदार बाजूला सपाट/निमुळते करणे.
# नर्लिंग :-एखादी वस्तू पकडण्यासाठी/पक्कड (ग्रीप)मजबूत होण्यासाठी तयार केलेला आकार.
# टेपरींग :- दंडगोल निमुळता करणे.

लेथ मशिनच्या काही भागांची नावे.
# हेड स्टॉक
# टेल स्टॉक
# टुल पोस्ट
# कम्पाउंड रेस्ट
# बेड
# कॅरेज

## संदर्भनोंदी
* https://me-mechanicalengineering.com/lathe-machine-parts-operations/ 

वर्ग:अभियांत्रिकी
वर्ग:संगणक नियंत्रित यंत्रे
थोरला धोबी (पक्षी)

**थोरला धोबी** या पक्ष्याला मराठीत परिट, मामुला, मोडवोण, कवड्या धोबी असेही म्हणले जाते.

 
## इंग्रजी नाव
Large Pied Wagtail (लार्ज पाईड वॅगटेल)
## शास्त्रीय नाव
Motacilla maderaspatensis (मोटॅसिला मॅडरॅस्पटेन्सिस)
## आकार
२१ सेंमी
## माहिती
हा पक्षी ओढ्यानाल्याच्या काठाने, तलाव, डबकी अशा पाणथळ ठिकाणी दिसतो. याला कारण म्हणजे त्याचा आहार. किडे, चतुर, टोळ, नाकतोडे टिपताना त्याची शेपटी सारखी खालीवर होत राहते. बहुदा एक एकटे किंवा जोडीने दिवसभर फिरणारे धोबी रात्री एकत्र येऊन वस्ती करतात. 
एखाद्या नदीच्या पात्रातल्या मोक्याच्या खडकावर धोबी धुणं धूत असतो आणि जवळच पक्ष्यांमधला धोबी त्याची शेपूट धोब्याच्या धोपाटण्यासारखी खालीवर करत असतो. साधारण बुलबुलएवढा धोबी वर्षभर आपल्याकडे दिसतो.राखी किंवा करडा धोबी, पिवळसर धोबी, काळा-पांढरा धोबी या धोब्यांच्या इतर जाती स्थानिक अथवा हिवाळी स्थलांतर करून आपल्याकडे येतात. थोरला धोबी पाण्याचे साठे, तलाव, नद्या, ओढे आणि पाणथळींवर दिसतो. एकटा किंवा दुकटा. हा पक्षी बगळ्यांसारखा थव्यांनी राहत नाही. 
थोरला धोबी मार्च ते सप्टेंबर या काळात घरटं करतो. नदीच्या पात्रातल्या खडकावर पानवनस्पतींच्या आधारानं, एखाद्या घराच्या गच्चीमध्ये असणाऱ्या अडगळीत किंवा पुलाच्या तूळईच्या खाली धोब्याचं वाटीसारखं घरटं सापडतं. घरट्यासाठी मुळ्या, केस, लोकर, चिंध्या, सुतळी, दोऱ्या, सुकलेलं शेवाळ असं समान वापरलं जातं. घरटं पाण्यापासून फार दूर केलं जात नाही. थोरला धोबी आणि तारवाली यांची घरटी जवळ जवळ असतात असं काही पक्षी निरीक्षकांच निरीक्षण आहे.
तुम्ही मुलं वार्षिक परीक्षेच्या तयारीत दंग असताना नदीवर असणारा काळा-पांढरा धोबी त्याच्या घरट्याची तयारी सुरू करतो. नदीच्या आसपास असणाऱ्या घराच्या गच्चीत बरेच दिवस पडून राहिलेल्या सामानाच्या अडगळीत या पक्ष्याला घरटं करण्यासाठी सुरक्षित जागा सापडते. सिमेंटच्या रिकाम्या पोत्याखाली, विटांच्या ढिगात, गंजक्या पिंपात, लाकडी फळीच्या खाली, इतकच नाही, तर पाण्याच्या टाकीच्या झाकणाखाली मला धोब्याची घरटी सापडली आहेत. ससाण्यांकडून नजर घ्या. तुम्हालाही धोब्याची घरटी सापडतील. घरटी शोधत असताना किंवा सापडल्यावर धोब्याला कोणत्याही प्रकारचा त्रास द्यायचा नाही, उगीचच त्याच्या घरट्याच्या जवळ जायचं नाही, त्याला दचकवायचं नाही हे लक्षात ठेवायचं बरं का! आता तुम्ही विचाराल कि आमच्या घराच्या गच्चीत धोब्याचं घरटं आहे हे आम्ही ओळखायचं तरी कसं? त्यासाठी टी.व्ही.च्या ॲंटेनाकाडे लक्ष ठेवा. आता जवळजवळ प्रत्येक घरावर गुढी उभारल्यासारखे ॲंटेणा दिसत आहे. या ॲंटेनांच्या दांड्या म्हणजे धोब्याची आवडती जागा. अशाच एखाद्या दांडीवर बसून हा धोबी सकाळी आनंदी सुरांची बरसात करतो. एवढ्या साध्या निरीक्षणाचा धागा हातात आला, कि त्याच्या आधारानं तुम्हाला धोब्याच्या घरट्यापर्यंत पोहोचता येतं. त्याचं घरटं शोधण्यात किती आनंद आहे हे प्रत्यक्ष्य अनुभवल्याशिवाय कळणार नाही.

## संदर्भ
दोस्ती करूया पक्ष्यांशी:श्री.किरण पुरंदरे

वर्ग:पक्षी
भोपालपटनम

**भोपालपटनम** हे भारताच्या छत्तीसगढ राज्यातील बिजापूर जिल्ह्यातील शहर आहे.

राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ६३ या शहरातून जातो. येथे हा महामार्ग इंद्रावती नदीच्या काठावर थांबतो. नदीवर पूल नसल्यामुळे वाहनांना फेरीबोट घेउन पलीकडे जावे लागते.

वर्ग:छत्तीसगढमधील शहरे
झिम पोरी झिम (कादंबरी)

बालाजी इंगळे यांची झिंम पोरी झिंम ही कादंबरी.एका अर्थाने ग्रामीण भागातील जीवन कश्या स्वरूपाच असत याच वास्तव चित्रण या प्रस्तुत कादंबरी मध्ये केल गेलेल आहे.या कादंबरीला ग्रामीण भागातील असणाऱ्यां बोली भाषेच एक वेगळ्या प्रकारच योगदान लाभल गेल आहे.या मध्ये असणाऱ्या पात्राच हुबेहूब चित्रण बालाजी इंगळे यांनी केल आहे.स्त्री मानावर होणारा अत्याचार हा वास्तविक कश्या स्वरूपाचा असतो हे प्रस्तुत कादाबारीतून प्रगट झालेले आहे.मराठी विचारधारा ही वेगवेगळ्या त्त्य्हेने पसराव्याचे काम वेगवेगळ्या कादंबऱ्यामार्फत केलेले असते अश्याच स्वरूपाचे कार्य या प्रस्तुत कादंबरीच्या माफत केल गेल आहे.खऱ्या अर्थाने एखाद्या स्त्रीला आपल्या गरिबीची जाणीव व त्या जानिवितून मेलालेले शिक्षण हे ह्या प्रस्तुत कादाबारीच मुख्य गाभा आहे.
प्रवरा ग्रामीण शिक्षण संस्था

प्रवरा  ग्रामीण शिक्षण संस्थेची स्थापना पद्मश्री डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील यांनी १९६४ साली केली. त्यांनी आशिया खंडातील पहिला सहकारी साखर कारखाना प्रवरानगर येथे स्थापन केला. ग्रामीण भागामधील निरक्षरता आणि महिला सबलीकरणासाठी शिक्षणाची असलेली निकड त्यांनी ओळखली आणि प्रवरा ग्रामीण शिक्षण संस्थेच्या माध्यमातून विविध शाळा लोणी आणि पंचक्रोशीमध्ये त्यांनी उभारल्या. त्यांना स्वतःला औपचारिक शिक्षणही भेटलेले नसताना त्यांनी सामाजिक आणि आर्थिक सुधारणेसाठी शिक्षण हीच गुरुकिल्ली असल्याचे त्यांनी ओळखले. त्यातूनच प्रवरा ग्रामीण शिक्षण संस्थेची स्थापना इंग्लिश मेडीयम स्कूलने झाली. प्रवरा पब्लिक स्कूल आणि प्रवरा कन्या विद्यामंदिर जोम धरत असतानाच पद्मश्रींनी आजूबाजूच्या ४० खेड्यांमध्ये मराठी शाळा सुरू केल्या.

पद्मश्री डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटीलांनी लावलेल्या रोपट्याचे पुढे मा.खा.बाळासाहेब विखे पाटील यांनी विशाल वटवृक्षात रूपांतर केले. आत्ता प्रवरा शिक्षण संस्थेच्या छत्राखाली वेगवेगळी ११ तंत्रशिक्षण महाविद्यालये, ६ सिनियर महाविद्यालये, ६ इंग्लिश मध्यम शाळा आणि ३२ मराठी मध्यम शाळा ज्ञानदानाचे पवित्र कार्य करत आहेत. आज प्रवरेच्या विविध शाखांमध्ये जवळपास ४०००० विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत.

प्रवरा शिक्षण संस्थेमध्ये बालवाडी पासून पीएच.डी. पर्यंत शिक्षण उपलब्ध आहे. महिला शिकली तर कुटुंब शिकेल हा विचार करून पद्मश्रींनी फक्त मुलींसाठी निवासी शाळा आणि महाविद्यालये सुरू केली. आज प्रवरा ग्रामीण शिक्षण संस्थेच्या अंतर्गत प्राथमिक, माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षणासोबत इंजिनीरिंग, फार्मसी, वास्तुशास्त्र, मेडिकल, नर्सिंग, व्यवस्थापन, औद्योगिक प्रशिक्षण इत्यादी अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत.

डॉ. अशोकराव विखे पाटील हे प्रवरा संस्थेचे कार्यकारी अध्यक्ष असून त्यांनी संस्थेची धुरा समर्थपणे पेलली आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था
वेंकटेश बापूजी केतकर

वेंकटेश बापूजी केतकर  (जन्म : १८ जानेवारी इ.स.१८५४;   - ३ ऑगस्ट इ.स. १९३०) हे भारतातील आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे ज्योतिषाचार्य होते. 

## पूर्वोक्त परंपरा 
वेंकटेश यांच्या वडिलांचे नाव रामकृष्ण ऊर्फ बापूशास्त्री केतकर असे होते. तॆ स्वतः ज्योतिःशास्त्रज्ञ होते.  मात्र त्यांनी ज्योतिर्विज्ञानाचा अभ्यास कोणापाशी केला यांची नोंद नाही. त्याकाळातील आणि त्या अगोदरच्या काळातील पाश्चात्य पंडितांनी गणिताच्या आणि ज्योतिर्गणिताच्या नवनवीन शाखा शोधून त्यांत नवे शोध लावल्यामुळे या शास्त्राचा अधिक विकास झाला होता. अर्थातच त्यामुळे ग्रंथलाघवासारख्या भारतीय ग्रंथांवरून आलेल्या ग्रह-ताऱ्यांच्या भ्रमण, ग्रहण आदी गोष्टींच्या वॆळांचा  पाश्चात्याच्या ग्रंथांनुसार येणाऱ्या वेळांशी मेळ बसत नसे. हे पाहून बापूशास्त्री केतकर यांनी ज्योतिःशास्त्रसुबोधिनी नावाच्या एका नव्या ग्रंथाची रचना केली. इ.स. १८६० मध्ये प्रा. केरूनाना छत्रे यांनी ग्रहसाधना नावाचा ज्योतिर्गणितासंबंधीचा एक उत्तम ग्रंथ मराठीत रचला. संशोधनाच्या कार्यात ह्या ग्रंथांची उपयुक्तता जाणून रामदुर्गकर संस्थानिकांच्या विनंतीवरून बापूशास्त्री यांनी त्याचे संस्कृत भाषेत रूपांतर केले होते. बापूशास्त्री इ.स. १८४१ पर्यंत पैठण येथे होते, त्यानंतर ते रुद्रवीणा या वाद्यात पारंगतता मिळविण्यासाठी तंजावरला निघाले. पण नरगुंदपर्यंत पोहोचल्यावर तेथे त्यांना रुद्रवीणानिष्णात रा. वेंकाबुवा म्हैसकरांसारखे गुरू लाभल्याने तेथेच त्यांनी वास्तव्य केले. नरगुंद येथेच पौष शुद्ध चतुर्दशी शके १७७५ ( १८जानेवारी इ.स.१८५४) रोजी वेंकटेश यांचा जन्म झाला.  

## शिक्षण 
इ.स. १८७० साली वेंकटेश हे बेळगांवातील सरदार हायस्कूल येथे इंग्रजी शिक्षण घेत होते. त्यासुमारास त्यांच्या वडलांचे निधन झाले. त्यानंतर दारिद्ऱ्याशी  झगडत वेंकटेश यांनी आपले शालेय शिक्षण पूर्ण केले. इ.स. १८७४ साली ते मॅट्रिकची परीक्षा उत्तीर्ण झाले. उत्तीर्ण होणाऱ्यांत त्यांचा तिसरा क्रमांक होता. त्यांना बाई माणिकबाई बैरामजी जीजीभाय पारितोषिक मिळाले.गरिबीमुळे त्यांना त्यापुढील उच्च शिक्षण घेता आले नाही.

## नोकरी 
इ.स.१८७५ साली वेंकटेश शाळाखात्यात नोकरीला लागले. इ.स.१९११ साली ते ३६ वर्षांची सरकारी नोकरी बजावून फर्स्ट असिस्टंट डेप्युटी एज्युकेशनल इन्स्पेक्टर या पदावरून  निवृत्त झाले. 

## ज्योतिषाध्ययन 
इ.स.१८६८ साली झालेल्या खग्रास सूर्यग्रहणाच्या काळात पहावयास मिळालेल्या नैसर्गिक गंमतीमुळे तोे प्रसंग वेंकटेश यांच्या मनावर बिंबला गेला. त्यातूनच त्यांच्या मनावर ज्योतिषशास्त्राध्ययनाचे महत्त्व पटले. सुरुवातीला त्यांनी ज्योतिःशास्त्रविषयक अभ्यास त्यांचे वडील बापूशास्त्री यांनी रचलेल्या ग्रंथांवरूनच सुरू केला, मात्र सूर्यसिद्धान्तादी प्राचीन व अर्वाचीन ज्योतिषग्रंथांचे आकलन त्यांना वडील बंधू बाळशास्त्री केतकर यांच्याकडून झाले. बाळशास्त्री केतकर हे स्वतः ज्योतिषशास्त्र शिकण्याकरिता पुण्यात केरूनाना छत्रे यांच्याकडे एक वर्षभर होते. बाळशास्त्र्यांकडून मिळालेले हे ज्ञान वेंकटेश यांनी स्वतःच्या बुद्धिमत्तेच्या जोरावर आणखी वाढविले.  

## संदर्भ 
वर्ग:ज्योतिष
वर्ग:इ.स. १८५४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू
लॉकहीड मार्टिन एफ-३५ लाईटनिंग २

**एफ-३५ लाईटनिंग २** हे अमेरिकन बनावटीचे, एक चालक दलाचे, पाचव्या पिढीचे अत्याधुनिक बहुउद्देशीय स्टेल्थ लढाऊ विमान आहे. अमेरिकेच्या लॉकहीड मार्टिन, या कंपनीने याची निर्मिती केली आहे. या पाचव्या पिढीच्या विमानाची निर्मिती जमिनीवरील हल्ला आणि हवाई सुरक्षेसाठी करण्यात आली आहे. याचे तीन प्रमुख प्रकार आहेत: एफ-३५ए: पारंपारिक उड्डाण आणि लॅंडिंग, एफ-३५बी: छोट्या धावपट्टीवरून उड्डाण आणि उभे लॅंडिंग, एफ-३५सी: विमानवाहू नौकांसाठीची विमाने.

हा कार्यक्रम जगाच्या इतिहासातील सर्वात महाग लष्करी शस्त्रास्त्र प्रणाली आहे.

## वैशिष्ट्ये 
माहिती स्रोत: लॉकहीड मार्टिन तपशील
* चालक दल : १ 
* लांबी : १५.६७ मी (५०.५ फुट)
* पंखांची लांबी : १०.७ मीटर (३५ फुट)
* उंची : ४.३३ मी (१४.२ फुट)
* पंखांचे क्षेत्रफ़ळ : ४२.७ चौरस मी (४६० चौरस फुट)
* निव्वळ वजन : १३,१९९ कि.ग्रॅ.
* सर्व भारासहित वजन : २२,४७० कि.ग्रॅ.
* कमाल वजन क्षमता : ३१,८०० किलो
* इंधन क्षमता : ८,३८२ कि.ग्रॅ. आंतरिक
* कमाल वेगः
** अति उंचीवर : माख १.६+ (१,९३० किमी/तास)
* पल्ला : >२,२२० किमी (आंतरिक इंधनावर)
* प्रभाव क्षेत्र : १,१५८ किमी
* बंदुक : २५ मिमी, १८० गोळ्या

## संदर्भ 
वर्ग:लढाऊ विमाने
वर्ग:विमाने
महाराष्ट्र महानगरपालिका निवडणूक २०१७

मुंबई, ठाणे, पुणेसह राज्यातील १० महानगरपालिका क्षेत्रात राज्य निवडणूक आयोगातर्फे पंचवार्षिक निवडणुका घेतल्या घेल्या ज्यासाठी २१ फेब्रुवारीला मतदान झाले व २३ फेब्रुवारीला मतमोजणी झाली.

## निवडणूक क्षेत्र
• मुंबई

• ठाणे

• पुणे

• नाशिक

• सोलापूर

• अकोला

• अमरावती

• पिंपरी-चिंचवड

• नागपूर

• उल्हासनगर

## निवडणुकीतील महत्त्वाचे पक्ष
* शिवसेना
* भारतीय जनता पार्टी
* भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
* राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष
* महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना
* भारतीय रिपब्लिकन पक्ष (आठवले)

## निवडणूक निकाल
* बृहन्मुंबई

# पुणे

वर्ग:महाराष्ट्रातील राजकारण
अडाण धरण

**अडाण धरण ** हे मातीच्या व दगडाच्या भरावाचे धरण आहे. ते महाराष्ट्राच्या वाशिम जिल्ह्याच्या कारंजा लाड अडाण नदीवर बांधण्यात आलेले आहे. या धरणाचा उद्देश सिंचन व पाणीपुरवठा हा आहे.

या धरणाची उंची पायव्यापासून सुमारे  आहे. याची लांबी  इतकी आहे. या धरणाचे साठवणक्षमता  असून पूर्ण भरण क्षमता  इतकी आहे.हे धरण गोदावरीच्या खोऱ्यात येते.

महाराष्ट्र शासनाचे मानकांनुसार हा एक मध्यम पाटबंधारे प्रकल्प आहे.यातील ६९.६६ मिक्युमी पाणी शेतीच्या सिंचनासाठी तर ११.१२९ मिक्युमी पाणी हे पिण्याच्या वापरासाठी आहे.यातील पाण्याचा मृत साठा ११.०७ इतका आहे तर, ७९८ चौ. किमी इतके याचे जलसंधारण क्षेत्रफळ आहे.

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील धरणे
वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील धरणे
रंगून (चित्रपट)

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:विशाल भारद्वाज दिग्दर्शित चित्रपट
निर्णयसागर

**निर्णयसागर** हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध मुद्रणालय असून निर्णयसागर ही एक टंकशाळा (टाइप-फाउण्ड्री) तसेच प्रकाशनसंस्थाही होती. जावजी दादाजी चौधरी ह्यांनी ह्या मुद्रणालयाची स्थापना १८६९ साली केली. सुबक आणि वाचनीय देवनागरी टंक तयार करण्यासाठी तसेच मुद्रणासाठी निर्णयसागर प्रसिद्ध होते.

## निर्णयसागर टंकशाळा
जावजी दादाजी चौधरी हे त्यांची घरची आर्थिक स्थिती बरी नसल्यानेे साधारणतः वयाच्या दहाव्या वर्षापासून अमेरिकन मिशन प्रेसमध्ये मुद्राक्षर (टाइप) घासण्याचे काम करत असत. त्यांनी त्या कामातले कौशल्य आत्मसात करून घेतले होते. अन्य काही ठिकाणीही काही काळ नोकऱ्या केल्यानंतर आपण स्वतःचीच टंकशाळा काढावी असे त्यांनी ठरवले. १८६४ च्या सुमारास जावजींनी स्वतःची टंकशाळा सुरू केली. राणूजी रावजी आरू हे त्यांचे सहकारी होते.

या छापखान्यातून अनेक संस्कृत-मराठी ग्रंथांखेरीज निर्णयसागर नावाचे मराठी-गुजराती पंचांगही प्रसिद्ध होत असे. आजही निर्णयसागर हे हिंदी पंचांग मध्य प्रदेशातील नीमच येथून प्रसिद्ध होते

## संदर्भ
## संदर्भसूची 
* 

*

वर्ग:महाराष्ट्रामधील प्रकाशन कंपन्या
सुरसुंदरी

thumb|350px|खजुराहो येथील सुरसुंदरी
सुरसुंदरी ही भारतीय शिल्पशास्त्रातील वैशिष्ट्यपूर्ण संकल्पना आहे. **सुरसुंदरी** हे शिल्प भारतातील अनेक मंदिरांच्या कोरीवकामात आढळते. सुर अथवा देवलोकातुन आलेली सुंदर तरुणी असा याचा अर्थ आहे. या मुळात यक्षिणी असतात असा समज आहे.
त्या देवदेवतांच्या सेविका अशा रूपात मूर्तीच्या शेजारी कोरलेल्या असतात.मध्ययुगात निर्माण झालेल्या मंदिरांच्या विशेषतः मौर्य काळानंतरच्या मंदिरांमधे या सुंदरी दिसून येतात. स्त्रियांच्या आयुष्यातील विविध टप्पे आणि त्यातील त्याची रूपे अशा शिल्पातून अंकित केलेली दिसून येतात. देवाच्या दर्शनाला आलेल्या भक्तांना बोध करून देणे हा या सुंदरी अंकित करण्यामागचा शिल्पकार आणि निर्मितीकाराचा हेतू असावा.  
"क्षीरार्णव" या संस्कृत ग्रंथात सुरसुंदरी यांच्याविषयी  सविस्तर विवेचन आले आहे.  
 
* **शुकसारिका** - पोपटाशी खेळणारी व बोलणारी.
मथुरा शैलीच्या मंदिरात हिची प्रारंभीची शिल्पे पहायला मिळतात. सौंदर्याने परिपूर्ण अशा या सुंदरी कलाकारांनी आपापल्या कौशल्याने दगडात अलंकृत केलेल्या दिसून येतात. 

* **नृपूरपादिका** - पायात नुपूर बांधतांना. 

* **मर्दला** - चर्मवाद्य वाजवत असलेली.

* **आलस्यकाया** -  आळसावलेल्या स्थितीत असलेली, आळस देणारी.

* **शुभगामिनी** - पथावरून मार्गक्रमण करीत असतांना पायात रुतलेला काटा काढतांना.
मंदिरात जाताना भक्ताने आपल्या मनातील वाईट विचार रुतलेल्या काट्यासारखे बाजूला काढून मग देवाला शरण जावे असा भाव यामागे असावा.

खजुराहो तसेच गडचिरोली जिल्ह्यातील मार्कन्डादेव मंदिर येथे अशी सुरसंदरी आहे.

***मांडीवर विंचू असलेली-** या सुरसुंदरीच्या मांडीवर विंचू कोरलेला असतो. विंचू हे कामविकाराचे प्रतीक मानले जाते. या सुरसुंदरीचे अवयव पुष्ट दाखविलेले असतात. वासनांवर नियंत्रण करणे असे यातून सूचित केले जाते. आपल्या वाईट गुणांना झटकून टाकून सवत:ला घडविणे असेही हिचे शिल्प सूचित करते.

***मर्कटासह सुंदरी**- ही सुंदरी माकडाच्या बरोबर असते. माकड हे माणसाच्या चंचल मनाचे प्रतीक म्हणून शिल्पात अंकित केलेले असते.

***स्वाधीनपतिका**- आपल्या सौंदर्याने आपला प्रियकर किंवा पती याला स्वतःच्या अंकित ठेवणाऱ्या या सुंदरी शिल्पपटावर अंकित असतात. त्यांच्या मुखावर अहंकार आणि सौंदर्याचा अभिमानही दाखविलेला असतो.

***पत्रलेखिका**-त्रिभंग अवस्थेत उभी असलेली ही सुंदरी हातातील बोरूने भूर्जपत्रावर लेखन करीत असते. ती प्रियकराला पत्र लिहित आहे असे संकेत दिसून येतात. मंदिरांच्या बाह्य मार्गावर असलेली पत्रलेखिका परमेश्वराच्या विरहात त्यालाच पत्र लिहिते असेही मानले जाते.

* **कंदुकक्रिडामग्ना** - चेंडू खेळण्यात रममाण असणारी

तरुण युवतींना चेंडू खेळायला आवडतो असा संदर्भ बाणभट्ट या संस्कृत लेखकाने नोंदविलेला आहे. दंडी या संस्कृत लेखकानेही एका राजकन्येला चेंडू खेळण्याची आवड असल्याचे नोंदविले आहे. शिल्पातील सुंदरी असा चेंडू खेळण्यात मग्न असण्याचे तपशील शिल्पातून दिसून येतात. 

* **मुग्धा** - मुग्ध करणारी

* **जया** 
काही ठिकाणी गोपिका, गवळण, हत्तीवर माहूत रूपात बसलेली स्त्री अशीही रूपे अंकित केलेली दिसतात.

## चित्रदालन

चित्र:Markanda7.jpg|मध्यभागी सरस्वती, चामुंडा व कंदुकक्रीडामग्‍ना, मुग्धा, चामरा, जया इत्यादी सुरसुंदऱ्या,मार्कंडा
चित्र:Markanda11.jpg|'शुकसारिका' सुरसुंदरी, मार्कंडा
चित्र:Markanda8.jpg|मार्कंडा येथील विविध सुरसुंदऱ्या
File:Sursundari khidrapur.jpg|खिद्रापूर मंदिरावरील सुरसुंदरी
File:Lover writing a letter.jpg|पत्रलेखिका, खिद्रापूर मंदिर 
File:Lazy Abhisarika.jpg|आल्सयकाया 

## हे सुद्धा पहा
* व्यालमूर्ती
* खजुराहो
* मार्कंडा
*खिद्रापूर

## संदर्भ 
वर्ग:शिल्पकला
वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:मूर्तिशास्त्र
ओगस्त्यु रोदँ

**ओगस्त्यु रोदॅं** (१२ नोव्हेंबर, १८४०:पॅरिस, फ्रांस - १९१७) हा फ्रेंच शिल्पकार होता.  रोदॅंने जॉर्ज बर्नार्ड शॉ, व्हिक्टर ह्यूगो, नेपोलियन बोनापार्ट अशा अनेक व्यक्तींचे पुतळे तयार केले. रोदॅंने शिल्पकलेच्या क्षेत्रात नवचेतना आणली, असे म्हणले जाते. द थिंकर, एज ऑफ ब्रॉन्झ यांसारख्या त्याच्या कलाकृतींनी विश्वमान्यता मिळवली. १९१६ साली रोदॅंने आपल्या कलाकृती राष्ट्राकडे सुपूर्त केल्या.

वर्ग:शिल्पकार
वर्ग:इ.स. १८४० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील मृत्यू
नेवाळपाडा

**नेवाळपाडा** महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्याच्या मुरबाड तालुक्यातील गाव आहे.

येथील मुख्य व्यवसाय शेती आहे. येथील अनेक नागरिक नोकरीसाठी शहरांतून राहतात.

वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
आयोनियन तत्त्वज्ञान

आयोनियन किंवा मायलेशियन तत्त्वज्ञान
प्राचीन ग्रीक तत्त्वज्ञानाचा प्रारंभ आयोनियन, अर्थात मायलेशियन तत्त्वज्ञानापासून होतो. इ.स.पूर्व सातव्या शतकात प्राचीन ग्रीसमधील आयोनिआ या प्रांतामधील काही विचारवंतांनी तात्त्विक विचारांचा प्रारंभ केला. त्यांनी जे तत्त्वज्ञान मांडले, त्याला आयोनियन तत्त्वज्ञान असे म्हणतात. आयोनिआ प्रांतातील मायलेशिया किंवा मायलेटस् या नावाच्या गावाचे ते विचारवंत रहिवासी असल्याने त्यांच्या तत्त्वज्ञानाला मायलेशियन तत्त्वज्ञान असेही म्हणतात. ग्रीक तात्त्विक विचारांचा प्रारंभ मायलेशियन तत्त्वज्ञानापासून होतो. ग्रीक तत्त्वज्ञानातील विश्वकेंद्री विचाराचा प्रवाह आयोनियन तत्त्वज्ञानापासूनच सुरू होतो. तसेच ग्रीक तत्त्वज्ञानामध्ये निसर्गाचा अभ्यास करण्याची जी परंपरा दिसते, तिचाही प्रारंभ या तत्त्वज्ञानात दिसून येते. या दृष्टीने आयोनियन विचाराच्या अभ्यासाला महत्त्व आहे.


वर्ग:तत्त्वज्ञानाच्या शाखा
ऑगस्ट कॉम्ट

thumb|right|ऑगस्ट कॉम्ट:समाजशास्त्राचे जनक
"ऑगस्ट कॉम्ट"(जन्म जानेवारी १९इ.स. १७९८ मृत्यू सप्टेंबर ५ इ.स. १८५७)  हे समाजशास्त्राचे जनक होत.

वर्ग:फ्रेंच समाजशास्त्रज्ञ
वर्ग:समाजशास्त्र
वर्ग:विस्तार विनंती
वर्ग:इ.स. १७९८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५७ मधील मृत्यू
१८३८ मध्ये पोझिटिव्ह फिलॉसॉफि या ग्रंथाच्या चौथ्या खंडात sociology असा उल्लेख केला.
बौद्ध धर्माचा उदय व विकास

**बौद्ध धर्माचा उदय व विकास:-**

## वैचारिक व राजकीय पार्श्वभूमी
इहलोकी भौतिक सुखाने समृद्ध जीवन आणि परलोकी स्वर्गप्राप्ती या दोहोंच्या साधनेसाठी वैदिकांनी यज्ञसंस्था उभारली होती. परंतु कालांतराने ती अतिरेकी कर्मकांड व हिंसा यांत गुरफटली जाऊन समाजाला अप्रिय वाटू लागली. या मार्गांनी स्वर्गप्राप्तीसाठी धडपडणारे पंडित हे अंधारतून जाणारे आंधळे आहेत, असे उपनिषद्‌कारांनी रोखठोक बजावले व प्रत्येक व्यक्तीने आत्मा व परमात्मा यांचे स्वरूप ओळखून मोक्ष साध्यासाठी प्रयत्‍न करावा, या कल्पनेचा पुरस्कार केला. उपनिषदनाचे तत्त्वज्ञान माणसाला अनाकलनीय व माणसाला आवाक्याबाहेरचे वाटले, यातच संन्यास व भोगवाद, कर्मवाद व अक्रियवाद, ज्ञानवाद, गूढवाद व अज्ञेयवाद अशा विविध वादांमुळे सामन्यजनांचाच नव्हे, तर मोठमोठ्यांचाही बुद्धिभेद झाल्यामुळे भारतात वैचारिक अराजक निर्माण झाले.

राजकीय क्षेत्रात सार्वभौम सत्तेचा अभाव असल्यामुळे अवंती, कोशल, मगधासारख्या वैराने धुमसणा‍ऱ्या राज्यांनी आपापल्यातील वितुष्टांनी युद्धाचा वणवा सतत प्रज्वलित ठेवला होता. शाक्यमल्लांनी गणराज्यात बेदिली व गटबाजी माजवली होती. अशा प्रत्येकी अव्यवस्था, अशाश्वती व अस्वस्थता यांनी प्रत्येक क्षेत्र व्यापले होते. अशा परिस्थितीत आसक्तीपूर्ण प्रवृत्तिवादाला विसर्जित करणारा व विश्वप्रेमाने प्रेरित झालेला प्रवृत्तिवादाला उत्तेजन देणारा निवृत्तिवाद बुद्धाने मांडला.

## गौतम बुद्धाचे जीवनचरित्र
नेपाळच्या दक्षिण सरहद्दीवर असलेल्या रोहिणी नदीच्या काठी कपिलवस्तू नावाचे शहर होते. तेथे शाक्य घराण्याच्या शुद्धोदन नावाचा राजा राज्य करीत होता. त्याच्या राणीचे नाव महामाया. त्यांना जो पुत्र झाला ( इ.स.पूर्व ५६३ ) त्याचे नाव सिद्धार्थ. त्‍याचा जन्म झाल्यानंतर यांची आई महामाया सातव्या दिवशी वारली. नंतर तिची बहीण व सवत महाप्रजापती गौतमी हिने सिद्धार्थाचे पालनपोषण केले. म्हणून त्याचे नाव गौतम झाले. बालपणापासूनच सिद्धार्थ काहीसा विरक्त होता. या विरिक्त मुलाकडे पाहून त्याच्या आईबापांना अत्यंत दुःख होत असे. त्यामुळे त्यांनी सिद्धार्धला अतिशय लाडात वाढविले. त्याच्यासाठी सर्व सोयीनी युक्त असा एक सुंदर राजवाडा बांधून देण्यात आला व तेथे कोणत्याही प्रकारची दुःखे त्याच्याजवळ येणार नाहीत, अशी व्यवस्था करण्यात आली. यशोधरा नामक सुंद्र राजकन्येशी त्यांचा विवाह झाला. पुढे त्यांना मुलगा झाला त्याचे नाव राहुल. वयाच्या २८ व्या वर्षापर्यंत सिद्धार्थ याप्रमाणे सुखोपभोगात जीवन घालवीत होता.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:बौद्ध धर्म
अडोळ धरण

**अडोळ धरण** हे महाराष्ट्राच्या वाशिम जिल्ह्याच्या बोराळा गावानजिक असणारे एक धरण आहे. त्याचे बांधकाम मातीच्या भरावाचे आहे. ते अडोळा नदीवर बांधण्यात आलेले आहे.

## वैशिष्ट्ये
या धरणाची उंची पायव्यापासून  इतकी असून, त्याची लांबी  इतकी आहे. त्याची साठवणूक क्षमता  असून त्याची सामायिक धारण क्षमता  इतकी आहे.या धरणाचा उद्देश सिंचन असा आहे.

हे धरण गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात असून ते भूकंपप्रवण क्षेत्र-२ मध्ये येते.

## संदर्भ
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
विनोद शिरसाठ

विनोद शिरसाठ हे एक मराठी लेखक आहेत.  ते २४ आॅगस्ट २०१३ रोजी साधना साप्ताहिकाचे मुख्य संपादक झाले. 

## विनोद शिरसाठ यांनी लिहिलेली पुस्तके
* थर्ड अँगल
* थेट सभागृहातून (संपादित)
* निवडक नरहर कुरुंदकर खंड १ (संपादित)
* मला प्रभावित करून गेलेला सिनेमा 
* लाटा लहरी  (सहा तरुण मित्रांचे वादविवाद)
* सम्यक सकारात्मक (लेखसंग्रह)

वर्ग:मराठी लेखक
मराठी भाषेची उत्पत्ती

आणि 
## मराठी भाषेची उत्पत्ती
मराठी भाषा कधी जन्मास आली असावी असा प्रश्न उपस्थित करत मराठी भाषेच्या उत्पत्तीच्या दिशेने शोध घ्यावा लागतो. मराठीचा उगम शोधता येणे शक्य आहे का ? भाषा ही नदीसारखी प्रवाही असते, तसेच ती सतत मंद गतीने बदलत असते असे काही तात्त्विक सिद्धांत मांडल्यानंतर मराठी भाषा ही कोणत्या तरी या स्टेशन पासून सुरू झालेली आहे असे म्हणता येईल का?  भाषेचा जन्म काल शोधणे शक्य नसते कारण भाषा सतत बदलत असल्यामुळे तिच्या रूपात सतत बदल होत असतो. नदी जशी वळसे घेत जाते तशी भाषा देखील अनेक कारणांनी बदलत असते.

तरीही माणसाला माणूस कधी जन्माला आला याची जशी जिज्ञासा असते, तशीच जिज्ञासा. आपली भाषा कधी जन्मास आली असावी अशी जिज्ञासा आहे. भाषेचा अभ्यास मागे जाऊन करावा लागतो. म्हणजेच भाषा भूतकाळात कसकशी वाहत आली? कशी बदलत आली? कोणत्या प्रकारे बदलत आली? याचा शोध घ्यावा लागतो.

## भाषा विज्ञान पद्धती
इतिहासात जाऊन भाषेचा अभ्यास करणारी जि भाषा अभ्यास पद्धती आहे तिला ऐतिहासिक भाषा विज्ञान पद्धती असे म्हणतात. इतिहासात जाऊन तेथून भाषेचे कालखंड स्थापित करून प्रत्येक कालखंडात भाषेचे रूप कसे होते हे आपल्याला पाहता येते.   सर विल्यम जोन्स या संस्कृत भाषेच्या अभ्यासकाने इतिहासात जाऊन ग्रीक लटीन व संस्कृत भाषेत असलेल्या साम्यदर्शक शब्दांच्या आधारे या तिन्ही भाषा एकाच भाषेतून जन्माला आल्या असाव्यात असं निष्कर्ष काढला. या त्याच्या अभ्यासात त्याला तीन भाषेची तुलना करावी लागली. त्यामुळे त्याच्या कामामुळे ऐतिहासिक भाषाविज्ञान पद्धती व तौलनिक भाषाविज्ञान पद्धती आपल्याला मिळाल्या. मराठी भाषेचा विकास कसा झाला हे पाहण्यासाठी आपणालाही या पद्धती वापरून शोध घेता येईल. 

साधारणतः मराठीत उपलब्ध असलेल्या प्राचीन ग्रंथांच्या आधारे मराठी कोणत्या काळात होती हे आपल्याला सांगता येते. मराठीत शके १११० मध्ये विवेकसिंधु हा ग्रंथ मुकुंदराज यांनी लिहिला असे आपण म्हण्तो. म्हणजे १२ व्या शतकात मराठी भाषा बोलली तर जात होतीच पं तिच्यातून ग्रंथ लिहिल्याचे पुरावे आपल्याला मिळतात. लीळाचरित्र इ.स् १२८३ मध्ये व ज्ञानेश्वरी इ.स. १२८८मध्ये लिहिली आहे. १३ वे शतक मराठीत बरेच ग्रंथ लेखन झाल्याचे आपणास सांगते. यादव काळात मराठी भाषेला चांगली सुख समृद्धी मिळाल्याचे दिसते, यादव काळाच्या मागे जाऊन मराठी भाषा कधी अस्तित्वात होती. हे पहावयाचे असेल तर आपल्याला शिलालेख व ताम्रपट या ऐतिहासिक साधनाच्या आधारे मराठीचा शोध घ्यावा लागतो.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषा
हेरंब कुलकर्णी

हेरंब कुलकर्णी हे एक मराठी लेखक आहेत. तॆ वैचारिक आणि विशेषतः शिक्षणविषयक लेखन करतात.  ते वात्रटिकाही करतात.  हेरंब कुलकर्णी हे इ.स. २००६ च्या वर्षभरात साधना साप्ताहिकाच्या संपादक मंडळात होते.
दारूबंदीसाठी चाललेल्या अनेक आंदोलनांमध्ये त्यांचा सक्रीय सहभाग आहे. या लढ्याला अभ्यासातून धोरणात्मक पाया देण्याचे काम ते करत आहेत.

## हेरंब कुलकर्णी यांनी लिहिलेली पुस्तके
* आमच्या शिक्षणाचं काय?
* कॉमन मॅन (कविता संग्रह)
* जे. कृष्णमूर्ती आणि कृष्णमूर्ती स्कूल्स
* परीक्षेला पर्याय काय ? 
* बखर शिक्षणाची 
* शाळा आहे - शिक्षण नाही ! 
* सहावा वेतन आयोग काय खरे ? काय खोटे? 

## संदर्भ
वर्ग:मराठी लेखक
बीवायके वाणिज्य महाविद्यालय

'गोखले एज्युकेशन सोसायटी', नाशिक द्वारा संचलित हे उत्तर महासराष्ट्रातील एक अग्रगण्य वाणिज्य महाविद्यालय असून पुणे विद्यापीठातील बीएमसीसी नंतरचे सर्वात मोठे वाणिज्य महाविद्यालय आहे. १९५७ साली स्थापन झालेल्या या महाविद्यालयला सिन्नरचे प्रसिद्ध उद्योगपती श्रीमान भिकुसा यमासा क्षत्रिय यांच्या नावे देणगी मिळाल्याने महाविद्यालयाचे नामकरण बीवायके (सिन्नर) वाणिज्य महाविद्यालय (किंवा भियक्ष वाणिज्य महाविद्यालय) असे झाले. 

महाविद्यालय सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाला कायमस्वरूपी संलग्न असून त्यास विद्यापीठ अनुदान आयोगाची २ (एफ) आणि १२ (बी) मान्यता सुद्धा मिळाली आहे. महाविद्यायाला नॅक कडून सलग दोनदा अ श्रेणी मिळाली असून आयएसओ
९००१:२००८ हे आंतरराष्ट्रीय प्रमाणपत्रही मिळालेले आहे.

बीवायके महाविद्यालयाचे वैशिष्ट्य म्हणजे सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठातील ते एकमेव महाविद्यालय आहे जिथे पदवी स्तरावर महाविद्यालयाला स्वायत्तता मिळालेली आहे. बी.कॉम आणि एम.कॉम सोबतच महाविद्यालयात बीबीए, बीबीए (आयबी) आणि बीबीए (सीए) हे व्यावसायिक अभ्यासक्रम चालवले जातात.

वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये‎
मल्लरी

**मल्लरी**
'मल्लरि' किंवा 'मल्लरी' ही 'अलारिपु'प्रमाणेच भरतनाट्यमच्या कार्यक्रमाच्या आरंभी सादर केली जाणारी एक नृत्तप्रधान रचना असते. ही रचना नर्तक, प्रेक्षक आणि एकंदर कार्यक्रमासाठी उत्साहपूर्ण, मंगलमय वातावरणाची निर्मिती करते.मुळात मल्लरि ही दक्षिण भारतातील एक धार्मिक अधिष्ठान असलेली संगीतरचना होय. 'नागस्वरम्, तालम्, तविल्ल, मुत्त' यांसारख्या वाद्यांवर वाजवली जाणारी ही रचना दक्षिण भारतीय मंदिरांत 'पालखी, प्रसादम्' यांसारख्या विशेष प्रसंगी उपासनेचा भाग या स्वरूपात ईश्वरासमोर सादर केली जाते. 'मल्ल' या शब्दाचा अर्थ पैलवान असा आहे. 'रि' म्हणजे घोष. असुरविजयानंतर देवाची वाहनासह मिरवणूक काढली जाताना, त्यांना खांद्यांवर वाहून नेणाऱ्या मल्लांच्या तोंडून निघणाऱ्या घोषांचा आविष्कार म्हणजे 'मल्लरि' असाही एक अर्थ सांगितला जातो. अत्यंत श्रवणीय आणि लयबद्ध अशी मल्लरि ही रचना काही दशकांपूर्वी भरतनाट्यमच्या 'मार्गम'चा भाग म्हणून सादर होऊ लागली. वाद्यांवर आधारित या रचनेत अर्थपूर्ण साहित्य नसते, तर 'तम् दिम् तोम् नम्' यांसारख्या गेय शोल्लुंच्या रचनेवर नृत्यांगना सौष्ठवसंपन्न नृत्य सादर करते. प्रसंगानुसार 'मल्लरि' या संगीतरचनेचे 'पेरिय मल्लरि, तीर्थ मल्लरि, कुम्भ मल्लरि, तळिगै मल्लरि, ऋषभ मल्लरि, तेर मल्लरि' असे अनेक प्रकार सांगितले जातात. सर्वसाधारणपणे मल्लरिमध्ये गेय शोल्लुंचे एक आवर्तन पहिल्या लयीत एकदा, दुसऱ्या लयीत दोनदा, तिसऱ्या लयीत तीन आणि चौथ्या लयीत चार वेळा होऊन, पुन्हा पहिल्या लयीत परतून ही रचना संपते.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
गुणवत्ता

**मालाची गुणवत्ता** 

मालाच्या म्हणजे बनवलेल्या वस्तूच्या (किंवा दिलेल्या सेवेच्या) प्रतीचे मोजमाप.वस्तू जरी चांगली बनवलेली असेल तरी त्याची गुणवत्ता ही ग्राहकच ठरवत असतो.कारखान्यात ज्या वस्तू ( माल ) बनविला जातो, तो विशिष्ट प्रक्रियेतून जात असतो. ही प्रक्रिया लिहून त्या प्रमाणे जर माल बनवला तर त्या मध्ये शिरणारे नको असलेले वस्तूवस्तूंमधले फरक कमी करता येतात. त्या साठी प्रकियेचे प्रमाणीकरण करणे ही पहिली पायरी. दुसरे म्हणजे प्रक्रियेचे प्रशिक्षण.ज्या व्यक्ती ती प्रक्रिया हाताळत असतात त्यांना त्याचे प्रशिक्षण देणे फार जरूर असते. 

माल बनत असताना त्यात काही दोष किंवा त्रुटी राहिल्या असतील तर त्या जिथे निर्माण झाल्या तेथेच पकडल्या जाणे फार महत्त्वाचे. उशीरा पकडून चालणार नाही.तसे झाल्यास फार कष्ट घेऊन त्या मालावर पुन्हा काम करावे लागून ते फार खर्चिक होते.त्यासाठी बऱ्याच ठिकाणी त्रुटी होणारच नाही याची योजना करावी लागते. 

बऱ्याच वेळेस एक गट त्या प्रक्रियेत कोणते दोष येऊ शकतील आणि त्यावर काय उपाय योजना करता येथील याचा अभ्यास आधीच करतो.त्या मुळे बऱ्याच गोष्टी आधीच निदर्शनाला येतात आणि त्यावर उपाययोजना सुद्धा  करता येते. 

वस्तू बनवतानाच चांगली बनते आहे ना? त्या मध्ये काही वसयवस्तूंमध्ये फरक तर होत नाही ना? या साठी संख्याशास्त्रीय नियमांचा प्रक्रिया नियंत्रित करण्या साठी उपयोग केला जातो.

मालाची गुणवत्ता माल बनवतानाच त्यात आली  पाहिजे. माल बनवून झाल्या नंतर, तो तपासून त्यात गुणवत्ता घालता येत नाही. 

थोडक्यात,

मालाच्या गुणवत्तेसाठी खालील पायऱ्या महत्त्वाच्या आहेत ,

१.ग्राहकाला काय पाहिजे ते समजून घेणे. 

२.माल प्रमाणित प्रक्रियेतूनच तयार करणे. 

३.माल बनत असतानाच तो बरोबर बनत आहेना याची देखरेख ठेवणे 

४.वस्तूं मध्ये कमीत कमी फरक असावा या साठी  संख्याशास्त्रीय नियमांचा प्रक्रिया नियंत्रित करण्या साठी उपयोग करणे
खोसपुरी

खोसपुरी हे नगर औरंगाबाद महामार्गावर नगर पासून २६ किमी अंतरावर वसलेले छोटेसे गाव आहे. साधारणत २५०० लोकसंख्या आहे. नगर औरंगाबाद रोडवर पा.पूलापासून पश्चिमेला १.५ किमी अंतरावर खोसपुरी गाव आहे. संपूर्णपने पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून असल्यामुळे गावाचा म्हणावा तितका विकास झालेला नाही. अलीकडच्या काळात बरेचसे तरुण शासकीय नौकरीत रुजू झाल्यामुळे थोडेसे आर्थिक चित्र बदलताना दिसत आहे.         प्रा.सुनिल सोनार
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
अंजोरा

अंजोरा (Anjora) : महाराष्ट्रातील अंजोरा हे गाव गोंदिया जिल्ह्यातील आमगाव तालुक्यात आहे. गोंदिया शहरापासून अंजोरा ३५ कि.मी. अंतरावर आणि आमगाव गावापासून आमगाव-देवरी रोडवर ९ कि.मी. अंतरावर आहे. अंजोरा पासून देवरी २७ कि.मी. तर सालेकसा १२ कि.मी अंतरावर आहे. गावात डिजिटल शाळा आहे, तेथे ८व्या इयत्तेपर्यंत मराठी व सेमी-इंग्रजी शिक्षणाची सोय आहे. प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र, पशू वैद्यकिय दवाखाना, पोस्ट ऑंफिस, सावित्रीबाई फुले अध्ययन कक्ष व सार्वजनिक वाचनालय आहे. गावाबाहेर आमगाव रोडवर बाबा कुर्रापाटचे मंदिर आहे. अंजोरा महसुली गावात अंजोरा व भालीटोला या दोन गावांचा समावेश आहे. पोस्टल कोड ४४१९०२ हे आहे. येथील मुख्य व्यवसाय शेती आहे.
जवळचे रेल्वे स्थानक आमगाव हे १० कि.मी. अंतरावर आहे.

वर्ग:गोंदिया जिल्ह्यातील गावे
बिन कामाचा नवरा (चित्रपट)

"बिन कामाचा नवरा" या चित्रपटात रंजना देशमुख यांनी 'द्रौपदी' म्हणजे अशोक सराफ यांच्या बायकोची भूमिका केली होती, लोकशाहीच्या निवडणुकिमधे अमिषाला बळी पडुन वाहत जाणारे ३ मित्र व स्त्रिया निवडुन आल्यावर गावचा विकास करु शकतात हे दाखवनारा एका वेगळ्या व विनोदी धाटणीचा असा हा चित्रपट आहे,चित्रपटाचे चित्रीकरण ,लोकेशन,वेषभुषा,नृत्ये,व अभिनय याला खरच तोड नाही...

शिवाय त्या काळी स्त्रिला चुल व मुल यातच धन्यता मानावी लागायची,पणं त्याच सोबत स्त्रिला ही विचार करण्याचा ,मतं मांडन्याचा व निवडणुक लढवण्याचा अधिकार आहे असा प्रबोधनात्मक संदेश ही या चित्रपटातुन दिला गेलाय......

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मराठी चित्रपट
मराठी भाषा विभाग (सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ)

## **प्रस्तावना :** 
मराठी भाषा गौरव दिनानिमित्त विकिपिडियावर हा लेख संपादित करण्यात येत आहे..

पुणे विद्यापीठातील मराठी विभागाची स्थापना सन १९५०मध्ये झाली. या विभागाला उच्चविद्याविभूषित असे विविध विभागप्रमुख लाभलेले आहेत.
मराठी ‍विभागाची संशोधनक्षेत्रातील गौरवपूर्ण वाटचाल

## **अभ्यासक्रम :** 
१. एम.ए. (मराठी)
२. एम.फिल.
३. पीएच.डी.

## **विभागप्रमुख** 
१. शंकर गोपाळ तुळपुळे
२. डॉ. रा.शं. वाळिंबे
३. डॉ. मुकुंद श्रीनिवास कानडे 
४. डॉ. आनंद यादव
५. डॉ. सुरेश रामकृष्ण चुनेकर
६ .डॉ. कल्याण काळे
७. डॉ. नागनाथ कोत्तापल्ले
८. डॉ. अविनाश आवलगावकर
९. डॉ. मनोहर जाधव
१०. डॉ. विद्यागौरी टिळक
११. डॉ. अविनाश विठ्ठलराव सांगोलेकर
१२. डॉ. तुकाराम रोंगटे

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ
के.एम. अग्रवाल कला, वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालय (कल्याण)

के. एम. अग्रवाल कला, वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालय, कल्याण, मुंबई विद्यापीठाशी संलग्नीत, महाराष्ट्र शासन अनुदानित असलेले हिंदी भाषी जनकल्याण शिक्षण संस्था संचालित, के. एम. अग्रवाल महाविद्यालय याची स्थापना सप्टेंबर, १९९४ रोजी झाली. ऐतिहासिक कल्याण शहरात जेव्हा महाविद्यालयीन प्रवेशाचा प्रश्न बिकट होता तेव्हा कल्याण शहर व आसपासच्या ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी हे महाविद्यालय आधारस्तंभ म्हणून उभे राहिले.. ISO 9001 : 2000 दर्जा प्राप्त असलेल्या महाविद्यालयास २०१५ मध्ये ‘NAAC’ या राष्ट्रीय मूल्यांकन समितीने ‘अ’ श्रेणीचा दर्जा देऊन गौरवण्यात आले आहे. गुणवत्तापूर्ण शिक्षणातून सुसंस्कारीत पिढी घडवून सामाजिक स्तर उंचवणे हे ह्या महाविद्यालयचे प्रथम उद्दीष्ट आहे आणि ह्या बाबतीत महाविद्यालय नेहमीच अग्रेसर राहिलेले आहे. ६५००हून अधिक विद्यार्थी असलेल्या या महाविद्यालयात पुढील शाखा उपलब्ध आहेत.

## महाविद्यालयातील शाखा 
**कनिष्ठ महाविद्यालय**

* कला
* वाणिज्य
* विज्ञान

**पदवी व पदव्युत्तर महाविद्यालय**

* कला
* वाणिज्य
* विज्ञान
* बी.एसी.आय.टी
* बी.एम.एस.
* बी.एसी.कम्प्युटर सायन्स
* बी.बी.आय.
* अकाऊंटिंग अँड फायनॅन्स,
* एम.ए.
* एम.कॉम.
* एम.एससी.
* पी.एच.डी. ( वाणिज्य, अर्थशास्त्र)   

## ग्रंथालय 
            डॉ. एस. आर. रंगनाथन यांनी ग्रंथालयाबाबत आदर्श अशी नियमावली व मूल्ये सांगितली आहेत त्यानुसार महाविद्यालयाचे सुसज आधुनिक तंत्रज्ञान युक्त्त असे ग्रंथालय आहे. ग्रंथालयात ४०,०००हून अधिक ग्रंथ संपदा आहे.  महाविद्यालयाचे स्वतंत्र वाचनालय आहे. विद्यार्थ्यांसाठी अत्याधुनिक असे स्वतंत्र e-ZONE दालन आहे. ह्या सर्व प्रणालीतून मिळणाऱ्या माहिती मुळे विद्यार्थी व शिक्षक वर्गाचा सर्वांगीण विकास होण्यास मदत होते. कुशल ग्रंथालय कर्मचारी वर्गाकडून विद्यार्थ्यांस वेळोवेळी योग्य मार्गदर्शन केले जाते.

            ग्रंथालय विभागाकडून वर्षभर निरनिराळे कार्यक्रम व उपक्रम राबवले जातात, यातुन विद्यार्थांबरोबर शिक्षकांच्या ज्ञानात भर पडण्यास मदत होते, तसेच त्यामुळे विद्यार्थांचे भविष्य घडवण्यात ग्रंथालय नेहमीच अग्रेसर असते.

## क्रीडा व कला 
            के. एम. अग्रवाल  महाविद्यालयातील लाकडी बनावटीचे  बॅटमिंटन कोर्ट संपूर्ण ठाणे जिल्ह्यात प्रसिद्ध आहे. येथे दरवर्षी राज्यस्तरीय स्पर्धांचे आयोजन केले जाते. अत्याधुनिक सामुग्रीने विकसित आशी व्यायामशाळा महाविद्यालयाने उपलब्ध करून दिली आहे. महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांचे राष्ट्रीय व आंतर्राष्ट्रीय स्तरावर क्रीडा क्षेत्रात मोलाचे योगदान आहे.

            महाविद्यालयात वेगवेगळ्या खेळयांच्या स्पर्धांचे आयोजन केले जाते  व अंतर महाविद्यालयीन स्पर्धांसाठी विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षण देऊन प्रोत्साहित केले जाते. महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यानी राष्ट्रीय स्तरावर वेगवेगळ्या पदकांवर आपले नाव कोरले आहे. तसेच अशासकीय महाविद्यालयीन शिक्षकेत्तर कर्मचाऱ्यांचे वार्षिक क्रीडा समेलन ही भरवले जाते.

            महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यानी कला क्षेत्रात देखील उलेखनीय कामगिरी केली आहे. प्रादेशिक नाटक, चित्रपट व टीव्ही मालिकां मध्ये काम करून अनेक विद्यार्थी कलाकार म्हणून नावारूपास आले आहेत त्यामुळे महाविद्यालयाचे नाव एका विशिष्ट स्तरावर पोहचले आहे आणि त्यासाठी त्यांना महाविद्यालयाने वेळोवेळी योग्य मार्गदर्शन केले आहे.

            महाविद्यालयात अंतर महाविद्यालयीन एकांकिका स्पर्धा, खाद्य पद्धार्थ, केश भूषा, नृत्य, मेहंदी, रांगोळी अश्या अनेक स्पर्धांचे आयोजन केले जाते.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
एम इंडिकेटर

मुंबईतील सार्वजनिक वाहतुकीचे वेळापत्रक म्हणजे मुंबई इंडिकेटर. हा मोबाईलवर सर्रास वापरला जाणारा एक ॲप आहे. त्याद्वारे एखाद्याला मुंबईतील ट्रेन, बस, रिक्षा, टॅक्सी आणि फेरी बोट इत्यादींचे मार्ग, त्यांच्या येण्याजाण्याच्या वेळा आणि त्या वाहतुकीसाठी किती पैसे त्या सेवा नागरिकांकडून आकारतात इ. सर्व माहिती कळू शकते. त्यासाठी वापरायचा मोबाईल हा अँड्राॅइड किंवा आय ओस प्रणाली धारण केलेला असावा. अँड्राॅइड किंवा आय ओएस प्रणाली नसेल तरीसुद्धा काही मोबाईल मध्ये हा ॲप सुरू होऊ शकतो. त्यासाठी इंटरनेटच्या माध्यमातून  प्ले स्टोर (अँड्राॅइड) किंवा ॲप स्टोर (आय ओएस-iPhone Operating System)मधे जाऊन मुंबई इंडिकेटर डाऊनलोड करता येतो. तिथे  एम् - इंडिकेटर (M-Indicator) हा पर्याय दिसतो.. हा ॲप निशु:ल्क आहे, त्यासाठी वापरकर्त्याकडून कुठलेही पैसे आकारले जात नाहीत.
शासकीय तंत्रनिकेतन (जळगाव)

जळगावच्या 'शासकीय  तंत्रानिकेतन'ची स्थापना सन १९६०मध्ये झाली. या संस्थेत एकूण सात पदविका अभ्यासक्रम राबविले जातात.

सदर पदविका अभ्यासक्रम व त्यांचे कालावधी खालीलप्रमाणे आहेत.

तीन वर्षे कालावधीचे अभ्यासक्रम खालीलप्रमाणे आहेत. (प्रवेशासाठी किमान पात्रता - दहावी उत्तीर्ण) :

१ स्थापत्य अभियांत्रिकी  

२ संगणक अभियांत्रिकी  

३ माहिती व तंत्रज्ञान अभियांत्रिकी  

४ अणुविद्युत् अभियांत्रिकी  

५ विद्युत् अभियांत्रिकी 

६ यंत्र अभियांत्रिकी   

दोन वर्षांच्या कालावधीचे अभ्यासक्रम खालीलप्रमाणे आहेत. (प्रवेशासाठी किमान पात्रता - बारावी उत्तीर्ण) : 

१ औषध निर्माणशास्त्र 

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:जळगाव
वर्ग:महाराष्ट्रामधील तंत्रनिकेतने
अनंतनगर

**अनंतनगर** हे पालघर जिल्हातील जव्हार तालुक्यातील छोटेसे गाव आहे. येथे आदिवासी लोक राहतात. येथील लोक वारली व कोळी समाजातील आहेत.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:जव्हार तालुक्यातील गावे
वनराज संस्था

वनराज संस्था 

वनराज संस्था ही  पालघर येथील जव्हार तालुक्यातील एक 

सेवा भावी संस्था आहे तिचा उदेष्य आदिवासी लोकांचे हिट ,त्यांची सेवा हीच असून त्यांपर्यंत योग्य मार्गदर्शन पोहचवणे आणि त्यांना योग्य प्रकारे विविध योजना त्यांपर्यंयत पोहचवणे .

आदिवासी मधील काही जाती जसे वारली ,कोळी यांकडे एकोपा निर्माण करून त्यांत शिक्षणाच्या संधी उपलब्ध करून देणे ,लहान मुलांना शिक्षणाचे मूळ समजावून सांगणे ,
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
हिरवा देव

हिरवा देव 

पालघर जिल्ह्यातील जव्हार येथील वारली समाजाचं हे दैवत असून येथील लोक हिरवा म्हणजेच निसर्गाला देव मानतात  ,भात नाचणी , वड, पिंपळ ,यांची पूजा करतात .

## हे सुद्धा पहा 
* महादेव कोळी
नारायण डोहो

नारायण डोहो या गावाचे नांव नारायण ऋषी यांच्या नावावरून पडले अशी अख्यायिका आहे. गावातून लेडी नावाची नदी वाहते. ज्ञानेश्वरीमध्ये लेडी या शब्दाचा अर्थ "छोटा प्रवाह" असा दिलेला आहे. हे वाचल्यावर मला मोठी गमत वाटली.
           
गावाचे वैशिष्ठय म्हणजे श्री चांगदेव महाराज यांची जन्म व समाधी बाबतचे गूढ रहस्य. चांगदेव महाराजाचा जन्म गवळी गुरुजीच्या आडातील नाथ संप्रदायाच्या योगी पुरुषाने वाजविलेल्या पुंगीतून झाला. म्हणजेच ते अयोनीज होते. अशी पूर्वापार कथा सांगितली जाते. त्याचे महत्त्वाचे कार्य म्हणजे पंढरपुरामध्ये महाद्वाराची उभारणी हे होय. 

हे गाव महानुभाव संप्रदायाचे तिर्थस्थळ होय. श्री चक्रधर स्वामी यांच्या पदस्पर्शाने पुनित झालेली अशी ही भूमी आहे.महानुभाव संप्रदायाची ग्रंथ संपदेतील तिर्थस्थळ यामध्ये याचा उल्लेख आढळतो. संपूर्ण महाराष्टातून अनेक पदयात्री श्री स्वामीच्या दर्शनासाठी येथे येत असतात. 

बिटीश व स्वातंत्र्योत्तर काळात हे राजकिय, सामाजिक व आध्यात्मिक बाबतीत पुढालेले होते. श्री राजाराम मोराजी साठे यांनी 1929 पासून स्वातंत्र्य लढयात सहभाग घेऊन तीन वेळा कारावास भोगला. पंडीत नेहरु जेव्हा अहमदनगरच्या भुईकोट किल्यात स्थानबंध होते. तेव्हा राजाराम पाटिल ऊर्फ बुवा त्यांना जेवणाचे डब्बे पोहच करायाचे या वरूनच त्यांना खास विशेषण चिकटले होते.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
कणा (कविता)

कुसुमाग्रज म्हणजे  विष्णू वामन शिरवाडकर.कुसुमाग्रजांचा जन्मदिवस,२७,फेब्रुवारी, हा मराठी भाषा गौरव दिन म्हणून साजरा केला जातो. याचे कारण म्हणजे कुसुमाग्रजांचे मराठी साहित्यातील योगदान होय. लहानपणी त्यांची वाचलेली 'कणा' ही कविता आजही आनंद  देते.
'कुसुमाग्रज' म्हणजे कुसुम+आग्रज=कुसुम ही विष्णू वामन शिरवाडकर यांची धाकटी बहीण तिच्या  आधी जन्मलेले म्हणून 'कुसुमाग्रज'असे टोपण नाव त्यांनी धारण केले. यात त्यांचं बहिणीबाबत प्रेम व्यक्त होते. कुसुमाग्रजांचे मराठी साहित्यातील योगदान पाहून त्यांना'ज्ञानपीठ'पुरस्काराने गौरविण्यात आले. तसेच त्यांचा जन्मदिवस हा दरवर्षी जागतिक 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा करण्यात येतो. कणा ही कविता जुन्या अभ्यासक्रमाच्या नववीच्या पाठयपुस्तकात होती. या कवितेचं वैशिष्ट्य असे की यात कुठेही महापुराचा उल्लेख नसतानाही वाचक महापुरात लोटले जातात आणि त्या महापुरातून प्रसन्न मुद्रेत ताठ कण्याने सामोरे जातात.'मुक्तहस्त'अलंकाराने नटलेली ही कविता आहे. आजही तिच्या ओळ्या सहज स्फुरतात.
"ओळखलंत का सर मला,
पावसात आलं कोणी
कपडे होते कर्दमलेले
केसांवरती पाणी"

वर्ग: कुसुमाग्रजांचे साहित्य
**ठळक मजकूर**
सोनमोहर

**सोनमोहर** हा एक पुष्पवृक्ष आहे.

  
## मराठी नावे
हा वृक्ष मराठीत पिवळा गुलमोहर किंवा ताम्रशिंबी या नावांनीही ओळखला जातो. 

## हिंदी नाव
पीला गुलमोहर

## इंग्रजी नावे
Copperpod, Yellow-flamboyant, Yellow flametree, Yellow poinciana, वगैरे

## शास्त्रीय नावे
Peltophorum pterocarpum,Baryxylum inerme (Roxb.) Pierre,  Caesalpinia arborea Miq., Caesalpinia ferruginea Decne, Caesalpinia gleniei Thwaites, Caesalpinia inermis Roxb, Inga pterocarpa DC., Inga pterocarpum DC., Peltophorum ferrugineum (Decne.) Benth., Peltophorum inerme (Roxb.) Naves, Peltophorum roxburghii (G.Don) Degener आणि Poinciana roxburghii G.Don.

## आढळ स्थाने 
हे झाड तसे मुळचे अंदमान, मलेशिया, श्रीलंका व ऑस्ट्रेलियाच्या उत्तर भागातले असून भारतात स्थिरावले आहे. आग्नेय आशियातून ते प्रथम ते तामिळनाडू-आंध्रप्रदेशात आले, त्यामुळे त्याला तमिळ आणि तेलुगू भाषेतली नावे आहेत.  महाराष्ट्रात हे झाड प्रथम खंडाळा येथे लावण्यात आले. त्यानंतर त्याच्या डेरेदार व देखण्या आकारामुळे आणि सावली आणि सुंदर फुलोऱ्यामुळे या झाडाची लागवड विविध उद्यानांमध्ये व रस्त्याच्या दूतर्फा करण्यात आली. विषुववृत्तीय भूप्रदेशात याचे मूळ स्थान असल्यामुळे महाराष्ट्रात हे ठिकठिकाणी  स्थिरावले. कोरड्या किवा आर्द्र‌‍‍‍‍‍‌ वातावरणात आणि जवळ जवळ २००० फूट उंचीवरील प्रदेशातही हे दिसते.  मेळघाटात ही झाडे असंख्य आहेत. 

## वर्णन
या वृक्षाचा शाखाविस्तार चौफेर असून ते  ४०-७५ फूट उंचीपर्यंत वाढते. या झाडाच्या मुख्य खोडाची साल करडी आणि खवल्याखवल्याची असते. पानांचा गर्द हिरवा काळपट रंग फुलांच्या आणि शेंगांच्या रंगाला सुरेख उठाव देतो. सोनमोहराला कळ्या धरू लागल्या की त्यांचे  तांबूस तपकिरी भुकटीत घोळवलेल्यासारखे  मण्यांसारखे सुरेख दिसतात. मग एकेक मणी फोडून नाजूक पिवळ्या जर्द क्रेप कागदासारख्या पाकळ्यांची फुले बाहेर पडू लागतात व हळूहळू सर्व झाड पिवळेधमक होऊ लागते.  फुलांनी जडावले की झाडाच्या तळाशी गळून पडलेल्या फुलांची आणि पाकळ्यांची सजावट हॊते.  हिरव्यागार हिरवळीला लागून लावलेले सोनमोहराचे वृक्ष म्हणजे तर त्या त्या बागांचे गर्वाचे स्थान ठरतात. काही अपवाद वगळता हे झाड वर्षभर हिरवेगार असते.

या झाडाची फळे म्हणजे शेंगा.  हे फळ मातकट तांब्याच्या रंगाचे म्हणून या झाडाला इंग्रजीत कॉपर पाॅॅड म्हणतात. मराठीत त्याच भाषांतर ताम्रशिम्बी.  एका ऋतूतील फळे वर्षअखेर वृक्ष निष्पर्ण झाला तरी झाडाला लटकत राहतात.  या शेंगा वर-खाली टोकदार असून लंबगोल आकाराच्या असतात.  शेंगा नुकत्याच तयार होऊ लागल्या की त्यांची तांबूस छटा फार मनमोहक दिसते. शेंगानी गच्च भरून गेलेले झाड पाहणे हे फुललेल्या झाडाइतकेच आनंददायी असते.

## संदर्भ
वृक्षराजी मुंबईची (पुस्तक, लेखिका - मुग्धा कर्णिक) 

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:वनस्पती
तोपेश

तोपेशचंद्र मित्र हा सत्यजित राय यांनी बंगाली भाषेत लिहिलेल्या  '**फेलूदा** (बंगाली: প্রদোষচন্দ্র মিত্র, ফেলুদা ; ) कादंबरीमालिकेच्या मुख्य नायकाचा प्रमुख सहकारी आहे.

## सुरुवात 
सत्यजित रायांच्या "फेलूदार ग्योंईंदागिरी" (फेलूदाची हेरगिरी) या लघुकथेतून तो इ.स. १९६५ साली पहिल्यांदा वाचकांसमोर अवतीर्ण झाला. सत्यजित रायांचे आजोबा, उपेंद्रकुमार राय यांनी सुरू केलेल्या *संदेश* या बालकुमारांच्या मासिकामधे ही कथा प्रकाशित झाली.  तोपेशचा मराठीत उच्चार करायचा झाल्यास तो तपेश असा होईल.

## व्यक्तिरेखा 
कथांमधे वर्णल्याप्रमाणे, तोपेशचे वय साधारण १२ वर्षे आहे. सत्यजित रायांनी बनवलेल्या चित्रपटांमध्ये मात्र तो १५-१६ वर्षांचा वाटतो. तपेशला फेलूदा प्रेमाने "तोप्शे" म्हणतो. बऱ्याच कथांत तोपेश शाळेला सुट्ट्या पडल्या असे म्हणतो, त्यावरून तो शाळेत जातो असे दिसते. "शोनार केल्ला", मराठीत "सोनेरी किल्ला", कथेमधे तोपेश लालमोहन गांगुलींची पुस्तके वाचतो, असे कळते. पुढे पुढे तोपेश फेलूदाच्या कथा लिहीतो आणि प्रकाशिक करतो.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:काल्पनिक सत्यान्वेषीवर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख