open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गयानाचा गुन्हेगार (लोककथा)

गयाना बेटावर घडलेली ही एक कहाणी.

## कथेचा आशय 
गयानाच्या बेटावर गुन्हेगारांसाठी तुरुंग स्थापन करण्यात आले होते. काही वर्षांपूर्वी, एक लष्करी वार्डर एका कामगार-गटाला गयानाला घेऊन जात होता, तेव्हा भरतीच्या वेळी तो अपघाताने पाण्यात पडला.

ओहोटीच्या वेळी, हे बंदर जवळजवळ पूर्णपणे वाळूने झाकलेले असते, त्यामुळे तेथे उतरणे अशक्य होते. दुसरीकडे, भरतीच्या वेळी, अत्यंत वेगवान प्रवाहामुळे ते पाण्याखाली जाते आणि त्यामुळे हल्ला करणारे शार्क किनारपट्टीवर मोठ्या संख्येने येतात. पाण्यात पडलेला वॉर्डर खूप गंभीर परिस्थितीत होता, कारण त्याला पोहता येत नव्हते. प्रत्येक क्षणी शार्क माश्याच्या भक्ष्यस्थानी पडण्याचा धोका वाढत चालला होता. तो मदतीसाठी हाका मारू लागला. 

अचानक एका गुन्हेगाराने स्वतःला पाण्यात लोटले. तो वॉर्डरला पकडण्यात यशस्वी झाला आणि मोठ्या प्रयत्नानंतर त्याला वाचवू शकला.

हा माणूस एक कुख्यात गुन्हेगार होता. त्याला लोकं त्याच्या नावाने ओळखण्याऐवजी आता  त्याच्या पाठीवर लिहिलेल्या अंकानेच ओळखत असत. अनेक वर्षे तुरुंगाची हवा खालेल्ला हा निर्ढावलेला गुंड, लोक त्याला घाबरून असत. त्याच्या वाट्याला तिरस्कारच येत असे. पण हाच अट्टल गुन्हेगार बुडणाऱ्या वॉर्डरचा आक्रोश ऐकून कळवळला होता आणि स्वतःच्या जिवाची पर्वा न करता त्याने स्वतःला पाण्यात झोकून दिले होते. ज्या वॉर्डरने आजवर त्याला कधीच दयामाया दाखवली नव्हती त्याच्या रक्षणासाठी तो धावून गेला होता. 

## तात्पर्य 
अगदी अट्टल गुन्हेगार व्यक्तीमध्ये सुद्धा मानवतेची भावना असू शकते, हेच या कथेतून लक्षात येते. 

## संदर्भ 
वर्ग:गयानामधील लोककथा
वर्ग:लोककथा
शारदा सिन्हा

**शारदा सिन्हा** (१ ऑक्टोबर १९५२ - ५ नोव्हेंबर २०२४) ही एक भारतीय लोकगीत आणि शास्त्रीय गायिका होती. मूळची बिहारची, ती प्रामुख्याने मैथिली आणि भोजपुरी भाषेत गायन करत असे. तिला *बिहारची कोकिळा* असे म्हणत असे. सिन्हा यांनी "विवाह गीत", "छठ गीत" यासह अनेक लोकगीते गायली आहेत. १९९१ मध्ये, तिला संगीतातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्कार मिळाला. २००० मध्ये, तिला संगीत क्षेत्रातील योगदानाबद्दल संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार मिळाला. २०१८ मध्ये प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला तिला भारताचा तिसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार पद्मभूषण प्रदान करण्यात आला. २०२५ मध्ये प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला सिन्हा यांना मरणोत्तर भारताचा दुसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार पद्मविभूषण प्रदान करण्यात आला.

## सुरुवातीचे जीवन 
सिन्हा यांचा जन्म १ ऑक्टोबर १९५२ रोजी सुखदेव ठाकूर यांच्या नऊ मुलांपैकी ती एकुलती एक मुलगी होती. तिच्या सासरच्यांचे घर बेगुसराय जिल्ह्यातील सिहामा गावात आहे. मैथिली व्यतिरिक्त, सिन्हा यांनी भोजपुरी, मगधी /मगही आणि हिंदीमध्ये गायन केले. *प्रयाग संगीत समितीने* अलाहाबाद येथे वसंत महोत्सवाचे आयोजन केले होते जिथे सिन्हा यांनी वसंत ऋतूवर आधारित असंख्य गाणी सादर केली, जिथे वसंत ऋतूचे आगमन लोकगीतांद्वारे कथन केले जात असे. मॉरिशसचे पंतप्रधान नवीन रामगुलाम बिहारला आले तेव्हा तिने सादरीकरण केले.

सिन्हा यांनी बिहार उत्सव, २०१०, नवी दिल्ली मध्ये प्रगती मैदानावर सादरीकरण केले.

सिन्हा यांनी काही हिंदी चित्रपट गाण्यांनाही आपला आवाज दिला होता, ज्यात सलमान खानच्या पहिल्या चित्रपट *मैने प्यार किया* "काहे तो से सजना", अनुराग कश्यपच्या *गँग्स ऑफ वासेपूर पार्ट २* मधील "तार बिजली", "कौन सी नगरिया" आणि छेरा नी *चंदरा चंदरवा* मधील "कौन सी नगरिया" या गाण्यांचा समावेश आहे.

### *छट* गाणी 
सिन्हा तिच्या *छटशी* संबंधित भक्तीगीतांसाठी ओळखल्या जातात. तिने २०१८ मध्ये एका दशकानंतर छटवर दोन नवीन गाणी सादर केली.
* १९९९ - "कोयल बिन" - *केकरा से कहां मिले जला* 

**हिंदी**

* १९९४ - "बाबुल" - *हम आपके हैं कौन..!* 
* २०१२ - "तार बिजली - *गँग्स ऑफ वासेपूर २*

## वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू 
१९७० मध्ये तिने ब्रजकिशोर सिन्हाशी लग्न केले, ज्यांच्यापासून तिला एक मुलगा, अंशुमन आणि एक मुलगी, वंदना होती. सप्टेंबर २०२४ मध्ये पती ब्रजकिशोर यांचे मेंदूतील रक्तस्रावामुळे निधन झाले.

सिन्हा २०१७ पासून मल्टिपल मायलोमाने ग्रस्त होत्या. ५ नोव्हेंबर २०२४ रोजी त्यांना दिल्लीतील एम्समध्ये व्हेंटिलेटर सपोर्टवर ठेवण्यात आले. त्याच रात्री उशिरा, वयाच्या ७२ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. त्यांचे अंतिम संस्कार ७ नोव्हेंबर २०२४ रोजी पटना येथे पूर्ण राजकीय सन्मानाने करण्यात आले.

## संदर्भ 
वर्ग:कलेतील पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:कलेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय महिला लोक गायिका
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सतीश वागळे

**सतीश वागळे** हे एक भारतीय चित्रपट दिग्दर्शक होते, ज्यांनी प्रामुख्याने १९७० आणि १९८० च्या दशकात मराठी चित्रपटसृष्टीत काम केले. त्यांनी दिग्दर्शित केलेले चित्रपट सामाजिक विषयांवर आणि कौटुंबिक मनोरंजनावर आधारित होते. मराठी चित्रपटसृष्टीतील व्यावसायिक यशाच्या काळात त्यांनी मोलाचे योगदान दिले आहे.

वागळे यांचा सचिन पिळगावकर आणि सुप्रिया पिळगावकर यांच्या प्रमुख भूमिका असलेला नवरी मिळे नवऱ्याला (१९८४) हा चित्रपट अत्यंत लोकप्रिय झाला. त्यांनी दिग्दर्शना बरोबरच काही चित्रपटांसाठी पटकथा लेखनाचेही काम केले होते.

## निवडक चित्रपट 
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:मराठी पटकथा लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६

**२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम** एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल. या कालावधीमध्ये पुरुषांचे कसोटी, एकदिवसीय आणि टी२० सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), महिला कसोटी, महिला एकदिवसीय आणि महिला टी२० सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील. २०२६ महिला टी२० विश्वचषक जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे. येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील.

## मोसम आढावा 
### पुरुषांचे कार्यक्रम 
### महिलांचे कार्यक्रम 
## एप्रिल 
### श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा 
### २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका 
### न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा 
### भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा 
### श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा 
### झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा 
### झिम्बाब्वेचा पाकिस्तान दौरा 
## मे
### २०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका
### न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा
### न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा 
### २०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका
### भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा
## जून 
### २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका
### New Zealand in England 
### Australia बांगलादेश दौरा 
### Afghanistan in India 
### 2026 Women's T20 World Cup 
## July 
### India in England 
### 2026 Netherlands Tri-Nation Series 
### Bangladesh in Zimbabwe 
### 2026 Women's Asia Cup 
## August 
### 2026 Namibia T20I Tri-Nation Series 
### Bangladesh in Australia 
### Pakistan in England 
### Bangladesh in Ireland 
### 2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania) 
Teams:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## September 
### India बांगलादेश दौरा 
### Ireland women in England 
### Sri Lanka in England 
## See also 
* Associate international cricket in 2026
* International cricket in 2025–26
* International cricket in 2026–27

## References
मातृभक्त पांढरा हत्ती (लोककथा)

प्राण्यांमध्येसुद्धा कुटुंबातील सदस्यांबद्दल कसे प्रेम असते हे दाखविणारी ही लोककथा आहे.

## कथेचा आशय 
हत्तींचा एक मोठा कळप हिमालयाच्या जंगलांमध्ये भटकत असे. एका शक्तिशाली पांढऱ्या हत्तीच्या नेतृत्वाखाली, तो कळप इकडून तिकडे भटकत असे. ते त्याला आपला राजा मानत असत. त्या राजाची आई अंध होती. तो कधी कळपाला घेऊन दुर्गम भागात गेला तरी त्याच्या मनात त्याच्या आईचे विचार येत असत. तो आपल्या दूतांबरोबर आईसाठी फळफळावळ पाठवत असे. ते दूत स्वतःच फळे खात असत आणि त्या भेटवस्तू अंध आईपर्यंत कधीच पोहोचत नसत. जेव्हा त्याला हे समजले तेव्हा राजाने कळप सोडून जाण्याचा आणि स्वतः आपल्या आईला खाऊ घालण्याचा आणि तिचे रक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. त्याने तिला चंदोरण पर्वतातील एका गुहेत नेले. ते एका तलावाजवळ शांततेत एकत्र राहू लागले.

एके दिवशी बनारस शहरातील एक माणूस जंगलात वाट चुकला आणि सात दिवस भटकत राहिला. हा राजा-हत्ती खाली वाकला आणि वाट चुकलेल्या त्या माणसाला त्याने पाठीवर बसायला सांगितले; त्याने त्याला बनारसकडे जाणाऱ्या वाटेवर सोडले. त्याला मार्ग दाखवला. पण, तो माणूस दुष्ट होता. पैशाच्या लोभामुळे त्याने बनारसच्या राजाला सांगितले की, चंदोरणच्या गुहेत तुम्हाला एक महाकाय पांढरा हत्ती सापडेल. तो तुमच्याकडे शोभून दिसेल. हे ऐकताच राजाने तो हत्ती पकडण्यासाठी माणसे पाठविली. त्यांनी त्या पांढऱ्या राजा-हत्तीला एका तलावात उभे असलेले पाहिले. त्यांनी त्याला पकडले पण त्याने कोणताही प्रतिकार केला नाही, त्यांनी त्याला बनारसला नेले.

जेव्हा तिचा मुलगा, राजा-हत्ती परत आला नाही तेव्हा अंध आई दुःखी झाली. ती सुस्कारा टाकून म्हणाली, "लोबान वृक्ष अजूनही वाढतो आणि कुतजा, गवत आणि नेचे, लिली आणि ब्लूबेल्स सर्व काही वाढत आहेत, डुलत आहेत; पण माझा मुलगा, तो कुठे आहे?"

आता पांढरा हत्ती फुलांनी उजळलेल्या तबेल्यामध्ये होता, आणि राजा स्वतः त्याला चारा देण्यासाठी आला होता. पण हत्ती काहीही खातपीत नव्हता.

बनारसचा राजा म्हणाला, "खा. मी तुझा मित्र आहे." हत्ती मनातल्या मनात शोक करत होता आणि म्हणत होता, माझी आई इथे नाही, ती गरीब बिचारी चंदोरणच्या गुहेत रडत बसली असेल."    

"तू कोणाचा विचार करत आहेस?" राजाने विचारले.

"माझी आई माझ्यासाठी शोक करत असेल." राजा-हत्ती म्हणाला.

हे ऐकल्यावर राजाने हत्तीला मुक्त करण्याचे आदेश दिले, तातडीने तो राजा-हत्ती तेथून जंगलात वेगाने पळून गेला. त्याने एका तलावातून सोंडेत पाणी भरून घेतले, आणि तो गुहेकडे धावला. त्याने आपल्या  आईवर थंड पाण्याचा वर्षाव केला. ती चित्कारली, "पाऊस पडतोय! अरेरे, पण माझा मुलगा माझ्यासोबत इथे नाही."

"आई," तो म्हणाला, "मी आहे, तुझा मुलगा. राजाने मला घरी पाठवले आहे." मग ते दोघेही आनंदी झाले.

कालांतराने, आई मरण पावली आणि कालांतराने पांढरा हत्ती देखील मरण पावला. राजाने त्या पांढऱ्या हत्तीच्या स्मरणार्थ त्याची दगडी प्रतिमा बनवली. तेव्हापासून भारतामध्ये दरवर्षी हत्तीच्या उत्सवासाठी लोक जमा होतात.          

## तात्पर्य 
या कथेतून प्राण्यांमधील मातृप्रेम दिसते, तसेच मनुष्याचा स्वार्थही दिसतो. उपकार करणाऱ्या व्यक्तीबद्दल कृतज्ञता न बाळगणारा स्वार्थी मनुष्य इथे भेटतो. पण राजा-हत्तीचे दुःख पाहून हेलावणारा राजाही येथे वाचकाला भेटतो. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय लोककथा
वर्ग:लोककथा
प्रभाकर तामणे

**प्रभाकर तामणे** हे एक मराठी लेखक आणि समीक्षक आहेत. त्यांनी कथा, कादंबरी आणि ललित गद्य या प्रकारांत लेखन केलेले आहे. त्यांच्या लेखनातून मध्यमवर्गीय जीवनातील गुंतागुंत आणि मानवी स्वभावाचे विविध पैलू उलगडतात.

## कारकीर्द 
तामणे यांच्या कथांमधून कौटुंबिक नातेसंबंध आणि सामाजिक प्रश्नांचे सूक्ष्म दर्शन घडते. याशिवायत्यांनी काही नियतकालिकांचे संपादन देखील केले आहे.

## निवडक साहित्यकृती 
* अमृतवेल
* विविध दिवाळी अंकांमधून प्रसिद्ध झालेल्या कथा.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्वाभिमानी शेतकरी संघटना

**स्वाभिमानी शेतकरी संघटना** ही महाराष्ट्रातील कोल्हापूर स्थित एक शेतकरी संघटना आहे. या संघटनेची स्थापना खासदार राजू शेट्टी यांनी केली होती.

जानेवारी २०१४ पर्यंत, ही संघटना स्वाभिमानी पक्ष या नावाने शिवसेना आणि भाजप यांच्या नेतृत्वाखालील राज्याच्या सत्ताधारी महाआघाडीचा भाग होती.

२८ सप्टेंबर २०१५ रोजी, २००५ पासून ऑडिट केलेले बॅलन्स शीट आणि आयटी रिटर्न कागदपत्रे सादर न केल्यामुळे नोंदणी गमावलेल्या महाराष्ट्रातील १६ पक्षांत याचा देखील समावेश होता. सबब या संघटनेने आपले अधिकृत निवडणूक चिन्ह गमावले.

एकेकाळी एनडीएशी युती करणारे राजू शेट्टी नरेंद्र मोदी आणि देवेंद्र फडणवीस यांचे कट्टर टीकाकार बनले, ज्यामुळे त्यांना २०१७ मध्ये युती सोडावी लागली. नंतर त्यांनी २०१९ च्या निवडणुकीत शरद पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवारशी युती केली. परंतु हातकणंगले मतदारसंघातून शिवसेनेच्या धैर्यशील माने यांच्याकडून मोठ्या पराभवानंतर हे पाऊल उलटे पडले.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
* आमची माती आमची माणसं

वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक संस्था
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
गो.रा. परांजपे

**गोपाळ रामचंद्र परांजपे** (३० जानेवारी, १८९१ – १९८१) हे एक भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ आणि शिक्षणतज्ज्ञ होते. त्यांनी भारतातील वैज्ञानिक संशोधनात आणि विशेषतः मराठी भाषेतून विज्ञान लोकप्रिय करण्याच्या चळवळीत मोठे योगदान दिले.

## बालपण आणि शिक्षण 
परांजपे यांचा जन्म ३० जानेवारी १८९१ रोजी कोकणातील एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. त्यांचे प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्यांनी पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविद्यालय आणि मुंबईच्या एल्फिन्स्टन महाविद्यालय येथून उच्च शिक्षण घेतले. त्यांनी भौतिकशास्त्र विषयात पदवी मिळवली.

## कारकीर्द 
त्यांच्या मुंबईतील रॉयल इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स (आताचे *इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स*) येथे भौतिकशास्त्राचे प्राध्यापक आणि नंतर संचालक म्हणून काम केले.

### विज्ञान प्रसार आणि मराठी भाषा 
परांजपे यांनी विज्ञानासारखा कठीण विषय मराठी भाषेतून सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्यांनी १९२८ मध्ये सृष्टीज्ञान या मराठी विज्ञान मासिकाची स्थापना केली. मराठी भाषेत विज्ञानावर लिहिणाऱ्या पहिल्या पिढीतील लेखकांपैकी ते एक होते.

## लेखन 
त्यांनी विज्ञानावर आधारित अनेक पुस्तके आणि शेकडो लेख लिहिले. यांत *विज्ञानाची प्रगती* आणि *घरगुती शास्त्रीय प्रयोग* ही पुस्तके होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:मराठी विज्ञान लेखक
वर्ग:मराठी शिक्षणतज्ज्ञ
वर्ग:सृष्टीज्ञानचे संपादक
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८९१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मिथन जमशेद लाम

**मिथन जमशेद लाम** (१८९८-१९८१) या एक भारतीय वकील, सामाजिक कार्यकर्त्या आणि मुंबईच्या नगरपाल (शेरीफ) होत्या. त्या पहिल्या भारतीय महिला बॅरिस्टर आणि मुंबई उच्च न्यायालयात पहिल्या भारतीय महिला वकील होत्या. त्या अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या सदस्य होत्या आणि १९६१-६२ मध्ये त्यांच्या अध्यक्षा म्हणून काम पाहिले. भारत सरकारने १९६२ मध्ये त्यांच्या समाजातील योगदानाबद्दल त्यांना पद्मभूषण, हा तिसरा सर्वोच्च नागरी सन्मान प्रदान केला.

## चरित्र 
मिथन जमशेद लाम, ज्याचे मूळ नाव **मिथन अर्देशीर टाटा** होते. यांचा जन्म २ मार्च १८९८ रोजी महाराष्ट्रातील एका पारसी झोरोस्ट्रियन कुटुंबात झाला. त्यांचे बालपण आणि सुरुवातीचे शिक्षण पुणे जिल्ह्यातील फुलगाव येथे झाले, जिथे तिचे वडील स्थानिक कापड गिरणीत काम करत होते. परंतु नंतर, तिच्या वडिलांची नोकरी अहमदाबादला गेली व ते तिथे स्थायिक झाले.  व त्या पहिल्या महिला बॅरिस्टर आणि पहिल्या भारतीय महिला बॅरिस्टर बनल्या. इंग्लंडमधील तिच्या वास्तव्यामुळे तिला सरोजिनी नायडू आणि ॲनी बेझंट सारख्या उल्लेखनीय भारतीय महिला नेत्यांशी संबंध जोडण्याची संधी मिळाली, ज्या भारतात महिला मताधिकाराची वकिली करण्यासाठी देशात होत्या. तिने या नेत्यांसह स्कॉटलंडला भेट दिली आणि हाऊस ऑफ कॉमन्सलाही संबोधित केले. या प्रयत्नांमुळे भारतीय महिलांना मताधिकार मिळण्यास मदत झाल्याचे वृत्त आहे. तीन वर्षांच्या प्रॅक्टिसनंतर, त्यांना जस्टिस ऑफ द पीस आणि एक्झिक्युटिव्ह मॅजिस्ट्रेट तसेच *१८६५ च्या पारसी विवाह कायद्यावरील* समितीच्या सदस्य म्हणून नियुक्त करण्यात आले. ह्या मुळे त्यांना *१९३६ च्या पारसी विवाह आणि घटस्फोट कायद्यात* ओळखल्या जाणाऱ्या कायद्याच्या दुरुस्तीत योगदान देण्यास मदत झाली. १९४७ मध्ये, त्यांना बॉम्बेच्या शेरीफ म्हणून नियुक्त करण्यात आले, हे पद धारण करणाऱ्या पहिल्या महिला होत्या. कार्यात देखील सहभागी होत्या आणि १९६१-६२ या कालावधीसाठी अध्यक्ष म्हणून काम केले.

लाम यांनी बॉम्बे लॉ कॉलेजमध्ये अभ्यागत प्राध्यापक म्हणून काम केले. तिचे चरित्र *एनसायक्लोपीडिया ऑफ वुमन बायोग्राफी* या विश्वकोशीय पुस्तकात देखील वैशिष्ट्यीकृत आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:सार्वजनिक व्यवहारातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:मुंबईचे नगरपाल
वर्ग:महाराष्ट्रातील शिक्षक
वर्ग:मुंबईतील विद्वान
वर्ग:महाराष्ट्रातील कार्यकर्ते
वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला वकील
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय वकील
वर्ग:महाराष्ट्रातील महिला शिक्षक
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
लोकसाहित्यांतर्गत वृत्तबद्ध रचना

लोकसाहित्याचा पैस तसा खूप व्यापक असतो. त्यामध्ये लोककथा, लोकगीते, म्हणी, वाक्प्रचार, कहाण्या, हादग्याची गाणी, लोकोक्ती, पारंपरिक रचना इत्यादी विविध गोष्टींचा समावेश होतो.  वृत्तबद्ध रचना लक्षात ठेवण्यासाठी म्हणून केलेल्या विविध रचनांचा समावेश देखील लोकसाहित्यामध्ये होतो. याचे लेखक किंवा कवी अज्ञात असतात, त्या मौखिक परंपरेने एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे संक्रमित केल्या जातात. त्या रचनांमध्ये त्या त्या संस्कृतीचे प्रतिबिंब स्पष्टपणे उमटलेले असते. 

वेगवेगळ्या वृत्तांची ओळख एकाच ठिकाणी होऊ शकेल अशी ही रचना म्हणजे लोकसाहित्यातील एक उत्तम उदाहरण म्हणावे लागेल. येथे पुरणपोळीची पाककृती विविध वृत्तात रचलेल्या काव्यातून दिली आहे:

**इंद्रवज्रा** 

चाहूल येता मनि श्रावणाची

होळी तथा आणखि वा सणाची

पोळीस लाटा पुरणा भरोनी

वाढा समस्ता अति आग्रहानी ||

**भुजंगप्रयात**

सवे घेउनी डाळ गूळा समाने

शिजो घालिती दोनही त्या क्रमाने

धरी जातिकोशा वरी घासुनीते

सुगंधा करावे झणी आसमंते ||  (जातिकोश - जायफळ)

**वसंततिलका** 

घोटा असे पुरण ते अति आदराने

घ्यावे पिळूनि अवघे मऊ कापडाने

पिळता फुटे गठुळ ते मऊसूत होते

पोळीमधे पसरते सगळीकडे ते ||

**मालिनी** 

अतिव मधुर ऐसे पुरण घ्यावे कराते

हळू हळू वळू गोळे पारिला सारणाते

कणिक मळूनी घ्यावी सैलशी गोजिरी ती

कडक नच करावी राहुद्या तैलवंती

**मंदाक्रांता**

घ्यावी पारी करतळ स्थळी अल्प लावोन पीठी

ठेवा गोळी अतिव कुतुके सारणाची मधे ती

बांधा चंबू दुमडुनि करे सारणा कैद ठेवा

पाटा ठायी पसरूनि पिठा लाटण्या सिद्ध ठेवा ||

**पृथ्वी**

करे धरून चेंडुला अधिक दाब द्यावा बळे

पटा धरून लाटण्या सुकर होतसे आगळे

समान फिरवा रुळा पसरि चर्पटी सुस्थळे

असे न करता पहा पुरण बाहरी ओघळे ||

**शार्दूल विक्रिडित**

हाताने उचला झणि प्रतल ते गुंडाळुनी लाटण्या

उत्कालू हलके तसे उलटता खर्पूस ही भाजण्या

वाफा येत जशा उमाळत सवे सूवासही दर्वळे

नाका गंध मिळे सवेच उदरी क्षूधा त्वरे उत्फळे ||

## अधिक माहितीसाठी 
* वृत्त
* छंदोरचना

## संदर्भ 
वर्ग:लोकसाहित्य
वर्ग:वृत्त
पळसाचे झाड आणि चार राजपुत्र (लोककथा)

सत्य बहुआयामी असते. त्याच्या अंशभागावरून पूर्ण सत्याची कल्पना येऊ शकत नाही, हे सत्य सांगणारी ही लोककथा.

## कथेचा आशय 
बनारस प्रांताच्या राजाला चार पुत्र होते. का कोण जाणे पण चारही राजपुत्रांना पळसाचे झाड पहायची इच्छा झाली. त्यांनी क्रमाक्रमाने एकेक करून आपली इच्छा सारथ्याकडे व्यक्त केली.

पहिला राजपुत्र म्हणाला, "मला एक पळसाचे झाड बघायचे आहे." सारथी म्हणाला, चला मी दाखवतो तुम्हाला. सारथी या राजपुत्राला जंगलात घेऊन गेला. त्याने त्याला पळस-वृक्ष दाखवला. मात्र  तो काळ असा होता जेव्हा त्या वृक्षाला ना कळ्या असतात, ना पाने असतात, ना फुले असतात. म्हणून त्याला फक्त काळ्या लाकडाचा एक खोड दिसले. काही आठवड्यांनंतर, दुसऱ्या राजकुमाराला रथातून फिरायला नेण्यात आले आणि त्यानेसुद्धा पळसाचे झाड देखील पाहिले. त्याला ते पानांनी आच्छादलेले आढळले. तिसरा राजपुत्र जंगलात पळसाचा वृक्ष बघायला गेला तेव्हा त्याला तो वृक्ष गुलाबी फुलांनी डवरलेला दिसला. चौथा राजपुत्र गेला तेव्हा त्याला दिसले की, त्याची फळे पिकली होती.

एक दिवस जेव्हा चार भाऊ एकत्र होते, तेव्हा कोणीतरी विचारले:

"पळसाचे झाड कसे दिसते?"

सर्वात मोठ्याने म्हटले, “लाकडासारखे.”

दुसरा म्हणाला, तो वृक्ष फुललेल्या केळीच्या झाडासारखा दिसतो."

तिसरा म्हणाला, "नाही, नाही,  तोवृक्ष गुलाबी, लाल पुष्पगुच्छ प्रमाणे दिसतो."

चौथा म्हणाला, "तो वृक्ष फळांनी भरलेला होता"

सहमत होऊ न शकल्याने, ते सर्वजण त्यांच्या वडिलांकडे, राजाकडे गेले.  जेव्हा राजाने हे सर्व कथन ऐकून घेतले.

राजा हसला आणि म्हणाला, तुम्ही चौघेही बरोबर आहात, पण तुम्ही चौघेही विसरता की झाड सर्व ऋतूंमध्ये सारखे नसते. "

## तात्पर्य 
प्रत्येकजण त्याने जे पाहिले त्याचे वर्णन करत होता आणि प्रत्येकजण इतरांना काय माहीत आहे याबद्दल अनभिज्ञ होता. अशा प्रकारे, बहुतेक वेळा, माणसांना सत्याचा फक्त एक अंश माहीत असतो आणि त्यांना वाटते की त्यांना सर्व काही माहीत आहे. आणि त्यातून अनावस्था प्रसंग निर्माण होतो. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय लोककथा
वर्ग:लोककथा
देवक

[उजवे|इवलेसे|अनेक मराठा कुळांसाठी [पिंपळ|पिंपळाच्या झाडाची पाने, देवक]]
**देवक** हे महाराष्ट्रातील मराठा समाजाच्या संस्कृतीत आढळणारे एक कुटुंबीय रक्षक किंवा टोटेम (totem) आहे. ते सहसा एखाद्या भौतिक वस्तूच्या स्वरूपात असते, जसे की एखादे झाड. काही स्रोतांनुसार *देवक* हे सर्वसाधारण “टोटेम” या शब्दापेक्षा वेगळे मानले जाते.

“देवक” या शब्दाचा अर्थ देवाशी संबंधित असा होतो. मराठा विवाहपद्धतीत देवकाला महत्त्वाचे स्थान आहे, कारण परंपरेनुसार एखाद्या पुरुषाने त्या स्त्रीशी विवाह करू नये जिच्या पितृवंशातील देवक त्याच्या देवकाशी समान आहे.

विवाह,उपनयन इ. संस्कारांच्या आरंभी हे संस्कार निर्विघ्नपणे पूर्ण व्हावे या उद्देशाने मंडपदेवता,व अविघ्न गणपती यांची प्रतिष्ठा करण्याची पद्धत आहे यालाच देवक बसविणे असे म्हणतात.

## तसेच पहा 
* ध्रुव पूजा

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय संस्कृती
वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती
प्रामाणिक कैदी (लोककथा)

गुन्हेगारीची पार्श्वभूमी असलेल्या कैद्यांमध्येसुद्धा कसे परिवर्तन होऊ शकते हे सांगणारी ही लोककथा.

## कथेचा आशय 
अप्पर मारोनी येथील (आत्ताचे मारिपासौला येथील) एका सोन्याच्या खाणकामगाराने नुकतीच शिक्षा भोगून आलेल्या आणि आता चांगले जीवन जगू पाहणाऱ्या दोन कैद्यांना कामावर घेतले. दरवर्षी तो त्यांना 'प्लेसर खाणकाम' पद्धतीद्वारे मिळवलेले सोन्याचे कण देई, ते कण त्यांनी नदीच्या खालच्या बाजूला असलेल्या सर्वात जवळच्या सोन्याच्या बाजारात नेऊन द्यायचे असे त्यांचे काम होते. या प्रवासासाठी त्यांना सुमारे तीस दिवस लागत असत.

एके दिवशी त्या दोन कैद्यांनी हे काम सोडून पळून जाण्याचा निर्णय घेतला. कारण या कैद्यांनी त्यांची शिक्षा भोगून पूर्ण केली तरी त्यांना, घरी परतण्याची परवानगी नसे. त्यांना त्यांच्यासाठी तयार केलेल्या गयाना येथील एका वसाहतीतच उर्वरित आयुष्य कंठावे लागत असे. गयाना हा एक वन्य आणि निर्जन देश असल्याने, तिथे या लोकांना सतत ताप किंवा उपासमारीने मरण्याचा धोका असे. हा प्रदेश दुर्गम जंगलांनी आणि दलदलीने भरलेला असल्याने, बहुतेक जण संधी मिळताच पळून जाण्याचा प्रयत्न करत असत. त्यामुळे, त्यांच्याकडे असलेल्या संधीचा फायदा घ्यायचा असा विचार या दोन कैद्यांनीसुद्धा केला. त्यांनी मारोनी नदीच्या दुसऱ्या किनाऱ्यावर असलेल्या डच वसाहतीकडे जाण्याचा निर्णय घेतला.

परंतु प्रथम, त्यांनी त्यांच्या मालकाचा सोन्याचा साठा एका सुरक्षित ठिकाणी ठेवला आणि ते ठिकाण कोठे आहे ते त्याला कळावे म्हणून त्याच्या सर्व खाणाखुणा सांगणारे पत्र त्यांनी खाण-मालकाला पाठवले. त्यांनी पत्रात लिहिले होते, "तुम्ही आमच्याशी नेहमीच चांगले वागला आहात. आता आम्ही पळून जात आहोत, पण तुम्ही आमच्यावर विश्वास ठेवून आमच्यावर सोन्याचे कण बाजारात नेऊन पोहोचविण्याची जबाबदारी दिली होती. आम्ही तुमचा विश्वासघात करू इच्छित नाही. तो माल आम्ही सुरक्षित जागी ठेवला आहे.

या दोन कैद्यांना एकेकाळी चोरीसाठीच शिक्षा झाली होती.  आत्ता हाती असलेले सोने घेऊन त्यांना सहज पोबारा करता आला असता. पण त्यांनी तसे केले नाही. खाण-मालकाने त्यांच्यावर ठेवलेल्या विश्वासामुळे त्यांच्या अंतःकरणातील सचोटीची ज्योत प्रज्वलित झाली होती. त्यांच्या भूतकाळाच्या आधारेच जर कोणी त्यांचे मूल्यमापन केले असते, तर त्यांच्या नजरेला ते कायम गुन्हेगारच वाटले असते. पण त्या खाण-मालकामुळे त्यांच्या जीवनाला कलाटणी मिळाली. आणि पुढे ते सचोटीचे जीवन जगू लागले.

## तात्पर्य 
व्यक्तीमध्ये परिवर्तन होऊ शकते हा विश्वास कायम बाळगावा. आणि कधीकाळी केलेल्या गुन्ह्यावरूनच सतत एखाद्याची परीक्षा करू नये, त्याबद्दल त्याची निंदानालस्ती करू नये ही शिकवण देणारी ही लोककथा.

## संदर्भ 
वर्ग:गयानामधील लोककथा
वर्ग:लोककथा
वतनदार्

**वतनदार** किंवा **वटंदर** (मराठी : वतनदार) हा भारतीय संज्ञा असून त्याचा अर्थ **वतनधारक** किंवा **जमीनधारक** असा होतो. ही पदवी प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील जमीनधारक किंवा गावसेवक वर्गातील व्यक्तींना दिली जात असे.

सामान्यतः वतनदाराकडे **वतन** म्हणून ओळखली जाणारी जमीन किंवा हक्क असत. ही जमीन स्थानिक लोकांकडून कसली जात असे आणि त्या लोकांची उपजीविका काही प्रमाणात वतनदारावर अवलंबून असे. काही प्रसंगी एखाद्या शासकाकडून शौर्यपूर्ण लष्करी सेवा किंवा प्रशासकीय सेवेसाठी बक्षीस म्हणून एखाद्या व्यक्तीस वतन जमीन आणि **वतनदार** ही पदवी दिली जात असे.

वतन ही प्रामुख्याने **वंशपरंपरागत करमुक्त जमीन किंवा अधिकार** असत आणि त्या बदल्यात वतनदाराला गावासाठी काही विशिष्ट सेवा कराव्या लागत.

## वतन व्यवस्था 
मध्ययुगीन आणि आरंभीच्या आधुनिक काळात महाराष्ट्रात **वतन व्यवस्था** ही ग्रामीण प्रशासनाची महत्त्वाची रचना होती. गावातील विविध पदाधिकारी — जसे की पाटील, कुलकर्णी, देशमुख आणि देशपांडे — हे बहुधा वतनदार असत.

या व्यवस्थेमध्ये वतनदारांना खालील कर्तव्ये आणि अधिकार असत:

* गावातील महसूल व्यवस्थापन
* शासकांच्या आदेशांचे स्थानिक अंमलबजावणी
* न्यायनिवाडा व प्रशासनात सहभाग
* लष्करी किंवा प्रशासकीय सेवा
* गावातील धार्मिक आणि सामाजिक नेतृत्व

या सेवांच्या मोबदल्यात त्यांना करमुक्त जमीन, महसुलातील हिस्सा किंवा इतर विशेष हक्क दिले जात.

## वतन आणि इनाम यांतील फरक 
**वतन** देण्याची पद्धत **इनाम** देण्याच्या पद्धतीपेक्षा वेगळी होती.

## वतनदार समुदाय 
इतिहासात महाराष्ट्रातील अनेक समुदायांमध्ये वतनदार आढळतात.

* **मराठा (शहाण्णव कुळी मराठा)** – मराठा साम्राज्य आणि अहमदनगर सल्तनतच्या सैन्यातील सहभागामुळे अनेक मराठे वतनदार झाले.
* **कोळी** – कोळी समाजातील काही कुटुंबे मराठा काळात जमीनधारक वतनदार म्हणून ओळखली जात.
* **वणजारी** – मराठा व राजपूत राज्यांच्या सैन्यात सेवा केल्याबद्दल काही वणजारी कुटुंबांना वतन देण्यात आले.
* **ब्राह्मण** – अनेक ब्राह्मण राजघराण्यांचे पुजारी किंवा प्रशासकीय अधिकारी होते आणि त्या सेवेसाठी त्यांना वतन दिले जात असे.
* **धनगर** – मराठा साम्राज्यातील लष्करी सेवेसाठी काही धनगरांना वतन मिळाले.

## इतिहास 
महाराष्ट्रातील वतन व्यवस्था प्रामुख्याने देवगिरीच्या यादव काळात विकसित झाली आणि पुढे बहमनी सल्तनत, अहमदनगर सल्तनत आणि मराठा साम्राज्य काळात अधिक विकसित झाली.

छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या राज्यकाळात काही वतनदारांचे अधिकार नियंत्रित करण्यात आले आणि केंद्रीकृत प्रशासन मजबूत करण्यात आले.

ब्रिटिश कालखंडात महसूल सुधारणा आणि जमीन व्यवस्थेतील बदलांमुळे पारंपरिक वतन व्यवस्थेत बदल झाले. स्वतंत्र भारतात **वतन रद्द कायदे** लागू करून वतन व्यवस्था अधिकृतपणे समाप्त करण्यात आली.

## वतनदार पदांची उदाहरणे 
## हेही पहा 
* बारा बलुतेदार
* जागीरदार
* सरंजामदार
* जमीनदार
* इनाम
* रयत

## संदर्भ 
## श्रेणी 
श्रेणी:महाराष्ट्राचा इतिहास
श्रेणी:भारतातील जमीन व्यवस्था
श्रेणी:मराठा साम्राज्य
श्रेणी:भारतातील सामाजिक इतिहास
वंशावळ

[इवलेसे|[Louis III, Duke of Württemberg|वुर्टेमबर्गचा ड्यूक लुई तिसरा यांचे वंशावळ]]
इवलेसे|352x352अंश|१७ व्या शतकातील "लँडास" कुटुंबाचे वंशावळ
[इवलेसे|मध्य [Karnataka|कर्नाटकातील एका हिंदू लिंगायत पुरूषाचे बारा पितृवंश]]
वंशावळ (Genealogy) म्हणजे कुटुंबांच्या उत्पत्तीचा, त्यांच्या वंशपरंपरेचा आणि ऐतिहासिक संबंधांचा अभ्यास होय. या अभ्यासात व्यक्तींच्या पूर्वजांचा मागोवा घेऊन त्यांच्या नातेसंबंधांची मांडणी केली जाते. वंशावळशास्त्रज्ञ कुटुंबाविषयी माहिती संकलित करण्यासाठी मौखिक परंपरा, ऐतिहासिक कागदपत्रे, जन्म-मृत्यू व विवाह नोंदी, जनगणना नोंदी, तसेच आधुनिक काळात अनुवांशिक (DNA) विश्लेषण यांसारख्या विविध स्रोतांचा उपयोग करतात.

या संशोधनाचे निष्कर्ष सहसा वंशवृक्ष (family tree) किंवा वंशावळीच्या तक्त्यांच्या स्वरूपात सादर केले जातात; काही वेळा ते कथात्मक स्वरूपात कुटुंबाच्या इतिहासासह मांडले जातात.

कुटुंब इतिहास (Family history) हे क्षेत्र वंशावळीपेक्षा अधिक व्यापक मानले जाते. यात केवळ वंशसंबंधांची नोंदच नसून कुटुंबाचा सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक संदर्भ, तसेच कुटुंबातील व्यक्तींची चरित्रात्मक माहितीही समाविष्ट केली जाते. 

वंशावळीच्या कामाच्या नोंदी "वंशज",  म्हणून सादर केल्या जाऊ शकतात. संकुचित अर्थाने, "वंशावळ" किंवा "वंश आई" एखाद्या व्यक्तीच्या वंशजांचा मागोवा घेते, परंतु त्यापैकी अनेकांसाठी ते बदलले जाऊ शकतात.  कौटुंबिक इतिहासात गहाळ चरित्रात्मक माहिती, कौटुंबिक परंपरा आणि यासारख्या गोष्टी असू शकतात. 

कौटुंबिक इतिहास आणि उत्पत्तीचा शोध घेण्याची प्रवृत्ती अनेक कारणांमुळे केली जाऊ शकते, ज्यामध्ये ऐतिहासिक पार्श्वभूमीत कुटुंबाचे स्थान, भविष्यातील पिढ्यांसाठी भूतकाळ जतन करण्याची जबाबदारीची भावना आणि योग्य इतिहास सांगण्यात आत्म-समाधान ही काही कारणे आहेत. वंशावळी संशोधन हे विद्वत्तापूर्ण किंवा न्यायवैद्यकीय हेतूंसाठी किंवा प्रोबेट कायद्यांतर्गत वारसा मिळवण्यासाठी कायदेशीर नातेवाईक शोधण्यासाठी देखील केले जाते.

## पहा 
* रात्रभर.

## आधार
मुठभर धान्य (लोककथा)

भेटवस्तूचे मोल तिच्या किमतीवर नाही तर त्या पाठीमागच्या भावनेवर अवलंबून असते हे सांगणारी ही लोककथा.

## कथेचा आशय 
तुर्कस्तानमध्ये जलाल नावाचे एक सुज्ञ आणि सुप्रसिद्ध गुरू होते. त्यांची शिकवण ऐकण्याची इच्छा असलेल्या दोन तुर्क एके दिवशी त्याच्या भेटीला आले. खाली हाताने कसे जाणार? म्हणून ते दोघे जण त्यांच्यापाशी जे काही होते ते घेऊन जलाल यांच्या भेटीला गेले.  ते खूप गरीब होते. त्यांच्यापाशी देण्यासारखे दुसरे काहीच नव्हते, म्हणून घरात जेवढे मूठभर धान्य होते तेवढे घेऊन ते आले होते. मोठ्या भक्तिभावाने त्यांनी ती भेटवस्तू जलाल यांना अर्पण केली. जलाल यांनी ती प्रेमाने स्वीकारली. पण त्याच वेळी त्यांच्या आजूबाजूला जो शिष्यवर्ग बसलेला होता, तो या दोन तुर्काकडे तुच्छतेने पाहू लागला. चाणाक्ष जलाल यांच्या नजरेतून हे गोष्ट सुटली नाही. बोलण्याच्या ओघात त्यांनी महंमद पैगंबर यांची गोष्ट सांगायला सुरुवात केली. 

"एकदा महंमद पैगंबर यांना त्यांचे एक काम पूर्ण करण्यासाठी संपत्तीची गरज होती. त्यामुळे 'तुम्हाला जे काही देणे शक्य आहे ते मला द्या,' असे त्यांनी त्यांच्या अनुयायांना सांगितले. काहींनी त्यांची अर्धी मालमत्ता आणली, तर काही जणांनी स्वतःच्या मालमत्तेपैकी एक तृतीयांश मालमत्ता महंमद पैगंबर यांना दान दिली. अबू बकरने आपली सर्व संपत्ती दान केली. सर्व अनुयायांची मिळून, महंमद पैगंबर यांच्याकडे बरीच संपत्ती जमा झाली. त्यांना मोठ्या प्रमाणात पशुधन मिळाले, शस्त्रास्त्रे मिळाली. एक गरीब स्त्री पण महंमद पैगंबर यांची भक्त होती.  आपणही काही दान द्यावे असे त्या स्त्रीला वाटले. काहीशा संकोचाने पण अतीव श्रद्धेने त्या स्त्रीने महंमद पैगंबर यांना तीन खजूर आणि केकचा एक तुकडा देऊ केला.  हे पाहून अनेकजण हसले, परंतु प्रेषिताने त्यांना सांगितले की त्यांना एक स्वप्न पडले होते. त्यामध्ये त्यांना असे दिसले की,  एक देवदूत हातामध्ये तराजू घेऊन उभे होते. सर्व अनुयायांनी दिलेली संपत्ती एका पारड्यात आणि या गरीब स्त्रीने दिलेली भेट दुसऱ्या पारड्यात असे ठेवण्यात आले होते. आणि तरीही तो तराजू संतुलित झाला होता. बाकीच्यांनी स्वतःचा विचार करून, आपल्या मालमत्तेपैकी आंशिक संपत्ती दिली होती पण या स्त्रीने मात्र तिच्याकडे जे काही होतेनव्हते ते सारेच देऊ केले होते. त्यामुळे तिचे पारडे जड ठरले होते.  

गोष्ट सांगून पूर्ण करता करता जलाल यांनी शिष्यवर्गाकडे कटाक्ष टाकला आणि विचारले,  झाल्या प्रसंगाने दोन्ही तुर्क आनंदाने भरून गेले आणि त्यांच्या मूठभर धान्याबद्दल हसण्याचे धाडस आता कोणीही करणार नव्हते.

## तात्पर्य 
प्रामाणिक अंतःकरणाने अर्पण केलेल्या एका छोट्या भेटवस्तूचे मोल महागड्या भेटवस्तूंइतकेच असते, ही शिकवण या कथेतून जलाल यांनी दिली आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:लोककथा
वर्ग:तुर्कस्तानमधील लोककथा
राजमोहिनी देवी

**राजमोहिनी देवी** ह्यांचा जन्म  ७ जुलै १९१४  रोजी प्रतापपूर येथे झाला. छत्तीसगडमधील सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या. त्यांचा जन्म प्रतापपूर येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव वीरसाय आणि आईचे नाव शीतला. त्या गौंड आदिवासीमधील मांजी जमातीतील होत्या. त्यांचे कोणतेही औपचारिक शिक्षण झालेले नव्हते. विवाहानंतर त्या गोविंदपूर येथे वास्तव्यास आल्या. गोविंदपूर येथूनच त्यांनी आपल्या सामाजिक कार्याची सुरुवात केली. १९५१ मधील सरगुजा येथील दुष्काळात त्यांनी आदिवासी लोकांचे झालेले हाल, आर्थिक प्रश्न, नशेचा प्रश्न, आदिवासी समाजातील अनिष्ट रूढी, प्रथा, परंपराच्या विरोधात चळवळ सुरू केली. ती ‘राजमोहिनी चळवळ’ म्हणून ओळखली जाते. त्यांची ही चळवळ पूर्णतः गांधीवादी विचारधारेवर आधारित होती.

आदिवासी समाजामध्ये सुधारणा घडवून आणण्यासाठी त्यांनी गांधी विचारांचा प्रभावी उपयोग करून घेतला. त्यांनी १९५१ मध्ये ‘बापू धर्म सभा’ (बापू धर्म सभा आदिवासी सेवा मंडळ) स्थापन केली. या सभेची मुख्य चौदा तत्त्वे होती. त्यामध्ये खऱ्या धर्माचे अनुकरण करा, देवावर प्रेम करा, खादीचा प्रचार व वापर करा, चरखा चालवा, महू विकू नका आणि दारू ही जगाला हानिकारक आहे आदी प्रमुख तत्त्वांचा समावेश होता. विशेषतः दारूबंदी हे प्रमुख तत्त्व होते. आदिवासी समाजामध्ये दारूबंदीसंबंधी जाणीव जागृतीला प्राधान्य दिले पाहिजे यासाठी त्या आग्रही होत्या. या काळात आदिवासी समाजाची आर्थिक परिस्थिती हलाखीची व अन्नधान्याची टंचाई होती म्हणून महूपासून दारू तयार करण्याऐवजी त्यापासून इतर पौष्टिक खाद्यपदार्थ बनवण्यासाठी त्यांनी समाजाला प्रेरित केले. हा त्यांचा उपक्रम त्या काळात फारच लोकप्रिय झाला. जवळपास ८०,००० लोक या चळवळीशी जोडले गेले. छत्तीसगडबरोबरच ही चळवळ पुढे उत्तर प्रदेश आणि बिहारमध्येही सुरू झाली. १९६३-६४ मधील अखिल भारतीय दारूबंदी परिषदेमध्ये राजमोहिनी देवी यांनी लालबहादूर शास्त्री आणि मोरारजी देसाई यांच्यासमोर त्या संबंधी एक प्रभावी भाषण दिले, त्यामुळे हा त्यांचा उपक्रम राष्ट्रीय स्तरावर पोहोचला.

राजमोहिनी यांनी आदिवासी स्त्रियांचे स्वातंत्र्य आणि स्वायत्तता तसेच अंधश्रद्धा निर्मूलन हे प्रमुख प्रश्नही हाताळले. मुलींच्या संमतिविरोधात लग्न करणे, वधुमूल्य देणे यांसारख्या प्रथांना विरोध करत मुलींच्या शिक्षणासाठी त्यांनी प्रबोधन केले. १९७७ मध्ये त्यांनी आदिवासी मुलींच्या शिक्षणासाठी एक विद्यालय स्थापन केले. आदिवासी समाजात या काळात सुरू असलेल्या ख्रिश्चन मिशनऱ्यांचे धार्मिक अतिक्रमण व धर्मांतराला त्यांनी प्रखर विरोध केला.

विनोबा भावे यांच्या भूदान चळवळीतून प्रेरणा घेऊन त्यांनी छत्तीसगडमधील सरगुजा भागात भूदान चळवळ सुरू केली. राजमोहिनी यांना ‘इंदिरा गांधी राष्ट्रीय समाज सेवा पुरस्कार’ (१९ नोव्हेंबर १९८६); ‘पद्मश्री पुरस्कार’ (२५ मे १९८९) देऊन सन्मानित करण्यात आले.

सरगुजा येथे त्यांचे ६ जानेवारी १९९४ रोजी निधन झाले. त्यांच्या स्मृत्यर्थ बलरामपूर, सरगुजा येथे इंदिरा गांधी कृषी विद्यापीठाद्वारे संचालित ‘राजमोहिनी देवी कॉलेज ऑफ अॅग्रिकल्चर अँड रिसर्च स्टेशन’ आणि अंबिकापूर येथे ‘राजमोहिनी देवी कन्या स्नातकोत्तर महाविद्यालय’ स्थापन केलेले आहे.

 

महिला संपादनेथॉन- २०२६

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
गुणाबाई रामचंद्र गाडेकर

गुणाबाई रामचंद्र गाडेकर एक जिद्दी व समाजसेवेला वाहून घेतलेलं व्यक्तिमत्व. अस्पृश्य मानल्या गेलेल्या चर्मकार समाजात त्यांचा जन्म झाला. चर्मकार समाजातील त्या पहिल्या शिकलेल्या महिला मुख्याध्यापिका होत. १९१८ ला  दुसरी पास झाल्यानंतर वयाच्या अवघ्या १२ व्या वर्षी आनंदराव मारुतराव वाघमारे (दक्षिण आफ्रिका) यांच्याशी त्यांचा मुंबईत विवाह व याच वर्षी वैधव्य. त्यानंतर धारावी मुंबई येथे इयत्ता सहावीपर्यंतचे शिक्षण, त्यानंतर थर्ड इयर ट्रेड पर्यंतचे शिक्षण पुणे येथे पूर्ण. १९२६ साली सेवासदन सोडून पुण्यातील मंगळवार पेठेतील महारवाडा येथील शाळेत त्या रूजू झाल्या. पुण्यात चांभार विद्यार्थी मंडळाचे काम करत असताना बोर्डिंगला मदत गोळा करण्यासाठी विविध ठिकाणी जाऊन मदत गोळा केली.

या सेवेत असताना दत्तोबा पोवार, विनायक कर्नाटकी व इंदुमती राणीसाहेब यांच्याशी त्यांची ओळख झाली. डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांनी ऑल इंडिया डिप्रेस्ड क्लासेस नागपूर येथे घेतलेल्या पहिल्या महिला परिषदेच्या (१९३०) अध्यक्षपदाचा त्यांना मान मिळाला. याच वर्षी श्री रामचंद्र गाडेकर यांच्याशी पुनर्विवाह (१९३०). पुन्हा: अध्यक्षा महिला परिषद ऑल इंडिया डिप्रेस्ड क्लासेस नागपूर (१९३६). हरिजन सेवक संघाच्या सदस्य म्हणून त्यांनी सक्रीय कार्य केले. नाशिक येथील काँग्रेसच्या अधिवेशनात दलित परिषदेमध्ये मुलींच्या बोर्डिंग विषयीचा ठराव मांडला व संमत करून घेतला (१९५०). ‘ दलितांचा प्रश्न व स्त्रियांचे कर्तव्य ’ या विषयावर गुणाबाई गाडेकर यांनी पुणे केंद्रातून रेडिओवर भाषण गाजले. दलित वर्गातील विशेषतः त्यांच्या  स्त्रियांतील अज्ञान व वेडगळ कल्पना घालविण्याची व त्यांच्यामध्ये विद्येचा प्रसार करण्याची खरी आणि भरीव कामगिरी स्त्रियाच करू शकतील, उच्च आचार व विचार यांची कल्पना त्या आपल्या नैसर्गिक प्रेमळपणामुळे या वर्गास सहज करून देतील, कुटुंबात स्त्री हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे त्या सुविद्य व सुगृहिणी झाल्या की कुटुंबे सुधारतील आणि म्हणून कुटुंबे सुधारली की दलित वर्ग हे नाव इतिहास जमा, किंबहुना नामशेषही होईल अशी परिस्थिती निर्माण झाल्यास भारतात खरीखुरी लोकशाही नांदेल असा महत्त्वाचा विचार त्यांनी यामधून मांडला.

१९५७ साली पुण्याच्या हवेली विधानसभा मतदार संघातुन काँग्रेसच्या उमेदवार होत्या. गुणाबाई गाडेकर यांनी  १९५९ ते १९७४ या काळातील आठवणी *स्मृतिगंध* या आत्मचरित्रात समाविष्ट आहेत. आत्मचरित्रात गुणाबाईंच्या आयुष्यभराचे संघर्षमय जीवनानुभवावर  समकालीन समाजव्यवस्थेचे प्रतिबिंब आहे. चळवळीचा सामाजिक लेखाजोखा आणि समाजशास्त्रीय दस्तावेज म्हणून या पुस्तकाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. तसेच सामाजिक इतिहासातील महत्त्वाचे संदर्भ या आत्मचरित्रात आहेत. गुणाबाई गाडेकर शिक्षण घेत असताना त्यांचा संबंध रमाबाई रानडे, बाबासाहेब देवधर, बापूसाहेब माटे यांच्याशी आला. अस्पृश्यता निवारणाची चळवळ चालवणारे महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे व त्यांच्या भगिनी जनाक्का शिंदे यांच्याशीही त्याचां संबंध आला. संत गाडगेबाबा व गुणाबाई गाडेकर यांचा कुटुंबाचा संबंध वरचेवर येत असे.

सेवासदनमध्ये आलेल्या अनुभवांचे व समकालीन सामाजिक सुधारणेचे त्याच्या मर्यादांसह  विस्तृत निवेदन या त्यांच्या आत्मचरित्रात आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर व त्यांनी चालवलेल्या चळवळीची माहिती या आत्मचरित्रात आहे.. गुणाबाई गाडेकर यांना आलेले जातिव्यवस्थेचे आलेले अनुभव हा या आत्मचरित्रातील अतिशय महत्त्वाचा भाग आहे. गुणाबाई गाडेकर  यांच्या कुटुंबावर पारसी आधुनिक संत मेहेरबाबा यांचा प्रभाव होता. अशा या थोर समाजसेविका गुणाबाई गाडेकर यांचा मृत्यू वयाच्या  ६९ व्या वर्षी मुंबई येथे झाला.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
अदिती रंजन

**अदिती रंजन** (२५ फेब्रुवारी, १९५२ - ) या एक भारतीय हस्तकलेच्या क्षेत्रातील भारतीय कापड डिझायनर, शिक्षिका आणि संशोधक आहेत.  त्यांनी १९७४ ते २०१२ पर्यंत अहमदाबाद येथील नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइनमध्ये कापड डिझायनिंग विषय शिकवला. रंजन त्यांच्या भारतीय कला आणि हस्तकलांवर आधारित *हँडमेड इन इंडिया: अ जिओग्राफिक एनसायक्लोपीडिया ऑफ इंडियन हँडिक्राफ्ट्स* या पुस्तकासाठी ओळखल्या जातात. हे पुस्तक त्यांनी आपल्या जोडीदार आणि सहकारी डिझाइन शिक्षक एमपी रंजन यांच्यासोबत संपादित केले होते.

## कार्य 
अल्ट=Front cover of Textile and Bamboo Crafts of the Northeastern Region (1983) by Aditi (née Shirali) Ranjan. Published by NID.|डावे|इवलेसे|233x233अंश|अदिती रंजन लिखित, ईशान्येकडील प्रदेशातील कापड आणि बांबू हस्तकला (१९८३) चे मुखपृष्ठ. एनआयडी द्वारे प्रकाशित.
रंजन विणकाम रचना आणि कापड बांधणीमध्ये अभ्यास करतात. त्या कापड, हस्तकला आणि भारतातील विविध साहित्य आणि दृश्य संस्कृतीचे दस्तऐवजीकरण आणि संशोधन देखील करतात. त्यांच्या काही उल्लेखनीय कामांपैकी काही:
* ईशान्य भारतातील कापड आणि बांबू हस्तकला (१९८३)
* लखनौची चिकनकारी एम्ब्रॉयडरी (१९९२) अशोक राय यांच्यासोबत 
* कर्नाटकचे नवलगुंड ड्युरी (१९९२) चंद्रशेखर भेडा यांच्यासोबत 
* भारतात हस्तनिर्मित: भारतीय हस्तकला भौगोलिक विश्वकोश (२००९) तिचे पती एमपी रंजन यांच्यासोबत. 

रंजन १९७२ पासून नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइन येथे टेक्सटाइल डिझाइनच्या विषयात शिक्षिका आहेत. २०११ त्यांनी २०१६ पर्यंत नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइन येथील आउटरीच प्रोग्राम्सच्या मदतीने आणि दिल्ली येथील इंदिरा गांधी नॅशनल सेंटर फॉर द आर्ट्स (आयजीएनसीए) यांच्याकडून सुरू झालेल्या ईशान्य भारतातील कापड परंपरांवरील संशोधन केले.

त्यांनी अहमदाबादमधील *हेरिटेज रिसॉर्ट हाऊस ऑफ एमजी* येथे अहमदाबाद ट्रंक या टेक्सटाईल गॅलरीसाठी साड्या आणि शालींचा एक खाजगी संग्रह तयार केला आहे. २०१९ मध्ये *आर्ट ऑफ द लूम* हे प्रदर्शन त्यांचे एक उल्लेखनीय काम होते. या प्रदर्शनात लीना साराभाई मंगलदास आणि अंजली मंगलदास यांच्या वैयक्तिक संग्रहातील हातमाग कापड प्रदर्शित केले गेले होते. 

### भारतातील हस्तनिर्मित 
हे पुस्तक २००२ ते २००७ या काळात लिहिले गेले. त्यात भारताच्या कला आणि हस्तकला परंपरेचे तपशीलवार दस्तऐवजीकरण आहे. या प्रकल्पाची संकल्पना रंजन जोडीने मांडली होती आणि त्यात देशभरातील व्यापक क्षेत्रीय कार्याचा समावेश होता. हे पुस्तक सर्व हस्तकलांची अधिकृत निर्देशिका आहे आणि हस्तकला विभाग, वस्त्रोद्योग मंत्रालय आणि भारत सरकार यांनी प्रकाशित केले आहे. आदिती आणि एमपी रंजन यांना २०१४ मध्ये या पुस्तकासाठी कमला सन्मान पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय डिझायनर
वर्ग:भारतीय लेखिका
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय डिझाइनर 
वर्ग:नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइन येथील डिझाइनर 
वर्ग:नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइनचे शैक्षणिक कर्मचारी 
वर्ग:भारतीय कापड डिझाइनर 
वर्ग:भारतीय कला शिक्षक 
वर्ग:भारतीय महिला कलाकार 
वर्ग:अहमदाबाद येथील लोक 
वर्ग:भारतीय महिला कला शिक्षक
विद्याधरी देवी

**विद्याधरी देवी** यांचा जन्म १८८१ मध्ये जसुरी (वाराणसी) या गावात झाला. लहानपणापासूनच त्यांना साहित्य, नृत्य आणि संगीताची आवड होती. त्यांनी पंडित दरगाही मिश्रा यांच्याकडून संगीताचे प्रशिक्षण घेतले. पंडित रामसुमेर मिश्रा (सुमेरू जी) आणि उस्ताद नसीर-बशीर खान यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांच्या संगीताच्या सरावात हळूहळू सुधारणा झाली. त्या खयाल, तराणा, ठुमरी, दादरा आणि टप्पा या संगीतात पारंगत होत्या. शिवाय, त्यांनी जयदेव यांनी रचलेले गीत गोविंदा इतक्या भावनेने गायले की लोकांना एका अंतःकरणाचा अनुभव येईल.

त्या काळात लखनौ हे देखील अशा कलाकारांचे केंद्र होते. एकदा, लखनौच्या प्रसिद्ध गायिका मुनीरबाई यांच्या घरी झालेल्या एका संगीत मेळाव्यात, त्यांनी राग मालकौंसमध्ये विलंबित, द्रुत खयाल आणि तराणा ही गाणी गायली, ज्यामुळे प्रेक्षकांना तसेच तत्कालीन प्रसिद्ध गायिका गौहर जान यांनाही मंत्रमुग्ध केले. यानंतर, त्यांची कीर्ती सर्वत्र पसरली आणि त्यांना गायन मैफिलीसाठी आमंत्रित केले गेले.

त्या वेळी, या गायकांकडे सामान्यतः अनुकूल दृष्टिकोनातून पाहिले जात नव्हते; परंतु अत्यंत धार्मिक असलेल्या विद्याधरी देवी या अपवाद होत्या. गांधीजींच्या आवाहनानुसार, त्या स्वातंत्र्यलढ्यात उतरल्या. त्यांनी नेहमी खादी घालण्याची प्रतिज्ञा केली, ही प्रतिज्ञा त्यांनी आयुष्यभर पाळली. गांधीजींच्या सूचनेनुसार, त्यांनी त्यांच्या कार्यक्रमांमध्ये एक किंवा दोन देशभक्तीपर गाणी गायला सुरुवात केली. पंडित दर्गाही मिश्रा यांनी दोन गाण्यांसाठी सूर तयार केले होते, जे त्यांनी त्यांच्या सर्व मैफिलींमध्ये गायले
झाहा हदीद

डेम झाहा हदीद या इराकी-ब्रिटीश आर्किटेक्ट होत्या.  प्रित्झकर पुरस्कार प्राप्त करणाऱ्या त्या पहिल्या महिला आहेत. हदीद त्यांच्या तीव्र, भावी, वास्तुकलेसाठी प्रसिद्ध झाल्या.  त्यांचे काम, डीकॉनस्ट्रक्शन, निओ फ्यूचरिझम आणि पॅरामीट्रिसिझम या शैलीत असल्याचे वर्णन केले जाते. हदीदना आर्किटेक्चर क्षेत्रातील सर्वात प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळाले आहेत. २००४ साली त्यांना प्रित्झकर पुरस्काराने गौरविले गेले.  यू.के.चा सर्वात प्रतिष्ठित आर्किटेक्चरल पुरस्कार, स्टर्लिंग पुरस्कार, त्यांना सलग २ वर्ष, (२०१० व २०११) मिळाला. २०१२ मध्ये राणी एलिझाबेथने (द्वितीय), आर्किटेक्चरच्या सेवेसाठी,  हदीदना ‘डेम’ बनविले. २०१६, मध्ये रॉयल इन्स्टिट्यूट ऑफ ब्रिटीश आर्किटेक्ट्सकडून रॉयल गोल्ड मेडल मिळविणाऱ्या त्या पहिल्या महिला ठरल्या.

हदीदच्या निर्मीती संपूर्ण जगभरात असून त्यांचा प्रत्येक प्रकल्प अद्वितीय व आर्किटेक्चर क्षेत्रात महत्त्वाचा आहे. विट्रा फायर स्टेशन, ऱ्हिन, जर्मनी (१९९३); मेसनर माउंटन म्युझियम, इटली (२००६); गुआंगझौ ऑपेरा हाऊस, गुआंगझौ, चीन (२०१०); उन्हाळी ऑलिंपिकसाठी लंडन अॅक्वाटिक्स सेंटर (२०१२); हेयदर अलीयेव सेंटर, बाकू, अझरबैजान (२०१३); फिफा वर्ल्ड कप स्टेडियम, कतार (२०१९) ही हदीदची काही प्रसिद्ध कामे. हदीदचे लंडन, यू.के. मध्ये मोठे कार्यालय आहे.

बालपणी झाहाचे वडील त्यांना दक्षिण इराकमधील प्राचीन सुमेरियन शहरांमध्ये नेत, तेव्हा

त्यांच्यात  वास्तुकलेची आवड निर्माण झाली असे झाहा सांगतात. १९६० च्या दशकात त्यांनी इंग्लंड आणि स्वित्झर्लंडमधील बोर्डिंग स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले. हुशार आणि महत्त्वाकांक्षी हदीदने त्यानंतर बेरूतच्या अमेरिकन विद्यापीठातून गणिताचे शिक्षण घेतले. आर्किटेक्चरल असोसिएशन (एए) स्कूल ऑफ आर्किटेक्चरमध्ये अभ्यास करण्यासाठी हदीद १९७२ मध्ये लंडनला गेल्या. तिथे रेम कूल्हास, इलिया झेंघेलिस आणि बर्नार्ड शूमी या दिग्गज वास्तुविशारदांच्या मार्गदर्शनाखाली झाहा शिकल्या. झेंघेलिसने झाहाचे ‘आतापर्यंत सर्वात उत्कृष्ट शिष्य’ असे वर्णन केले आहे. ‘आम्ही तिला 89 अंशांचा शोधक म्हणत. झाहा 90 ० अंशांवर काहीच करत नसत.’

हदीदला १९७७ मध्ये विशेष डिप्लोमा पुरस्कारासह, आर्किटेक्चरची पदवी मिळाली. त्यानंतर रेम कूल्हास व इलिया झेंघेलिस यांनी  स्थापन केलेल्या ऑफिस ऑफ मेट्रोपॉलिटन आर्किटेक्चर, ओएमए, साठी काम करण्यास त्यांनी सुरुवात केली. १९८० साली त्यांनी लंडनमध्ये स्वतः ची आर्किटेक्चरल फर्म ‘झाहा हदीद आर्किटेक्ट्स’ उघडली.

हदीदच्या वक्र आकाराच्या, तीक्ष्ण कोन असणाऱ्या आणि स्टील-कंक्रीट पासून बनलेल्या ईमारतींनी जरी आता आर्किटेक्चर क्षेत्रात कायमस्वरुपी कीर्ती उमटविली असली, तरी सुरुवातीचे अनेक वर्ष त्यांना नकाराला सामोरे जावे लागले. जणू काही समाज त्यांच्या निर्मितींसाठी तयारच नव्हता. १९८३ मध्ये हदीदने,  दी पीक,  हाँगकाँग मधील विरंगुळा व मनोरंजन केंद्रा साठीच्या डिजाईन स्पर्धेत विजय मिळवून आंतरराष्ट्रीय मान्यता प्राप्त केली.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
दत्तात्रय श्रीपाद बोरवणकर

**दत्तात्रय श्रीपाद बोरवणकर** हे एक समाजसेवक होते.त्यांच्या नावे ठाणे येथील लालबहादूर शास्त्री मार्गावर वंदना ह्या सिनेमागृहाआधी एक लहान रस्ता जातो त्याला ठाणे महानगरपालिकेने बोरवणकर पथ असे नाव दिलेले आहे.
## समाजकार्य
साधारणपणे ४८ वर्षापूर्वी[कधीपासून ४८ वर्षे?] बोरवणकर यांनी ज्येष्ठ पत्रकार व संपादक माधव गडकरी यांचा पराभव करून मराठी ग्रंथसंग्रहालय, ठाणे येथे अध्यक्षपद मिळविले होते.ते ठाणे महानगरपालिकेत इसवी सन १९६६ ते १९७४ पर्यंत नगरसेवक होते. राज्य शासनाच्या राज्य सहकारी ग्राहक तज्ञ समितीत ते नियुक्त सदस्य होते.१ ऑगस्ट १९८१ रोजी ठाणे जिल्ह्यासाठी स्वतंत्र हाऊसिंग फेडरेशन स्थापन केले. ते विद्याविभूषित होते. एमएससी, एमबीए, एमएलएम अश्या भिन्न शाखांमध्ये त्यांनी पदव्युत्तर पदव्या प्राप्त केल्या होत्या. ते बऱ्याच संस्थामध्ये अध्यापन करीत असत. माटुंगा येथील न्यु लॉ कॉलेजमध्ये त्यांनी ३० वर्षे अध्यापन केले.

## निधन
त्यांचे १८ जुलै २०२० रोजी निधन झाले.ठाण्यातील सामाजिक, शैक्षणिक, सहकार क्षेत्रात त्यांनी आपला ठसा उमटविला.त्यांच्या चतुरस्त्र व्यक्तिमत्त्वाची आठवण बोरवणकर पथ म्हणून आज ठाणे शहरात आहे.

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
मारिया गाएटाना ॲग्नेसी

**ॲग्नेसी, मारिया गाएटाना**   (१६ मे १७१८ – ९ जानेवारी १७९९). इटालियन महिला गणिती व तत्त्ववेत्ती. घनवक्रतेच्या कार्यासाठी प्रसिद्ध. हा वक्र ‘ॲग्नेसीचे चेटूक’ (The Witch of Agnesi) म्हणून संबोधला जातो.

ॲग्नेसी हिचा जन्म मिलान येथे झाला. तिचे वडील बोलोन्या विद्यापीठात गणिताचे प्राध्यापक होत. त्यांनी मुलीला शिकविण्यासाठी उत्कृष्ट शिक्षक नेमले होते. नवव्या वर्षापर्यंत तिला ग्रीक, हिब्रू, फ्रेंच, स्पॅनिश, लॅटिन इत्यादी सात भाषा सहज बोलता येत होत्या. यामुळे तिला सात भाषांची स्वर्गवाणी म्हणत. वडीलही अनेकांना आमंत्रित करून मेळावे भरवीत असत आणि ॲग्नेसी हिला गुणवत्ता सादर करण्याची संधी देत. तिच्या भाषणात नैसर्गिक तत्त्वज्ञान व इतिहास या विषयांचे विचार असत. याच भाषणांवरून तयार झालेली Propositiones Philosophicae ही लेखमालिका ॲग्नेसी वीस वर्षांची असताना लॅटिनमध्ये प्रकाशित करण्यात आली (१७३८). फुरसतीच्या वेळात ती धर्मावरील पुस्तके वाचत असे व गणित शिकत असे. ज्या काळात स्त्रियांना उच्च माध्यमिक शिक्षण देण्यास विरोध होता त्या काळात वयाच्या नवव्या वर्षी शिक्षकांच्या मदतीने तिने स्त्री-शिक्षणाची बाजू ठामपणे उचलून धरणारा निबंध लॅटिनमध्ये लिहिला होता.

गणिताच्या अभ्यासाच्या संदर्भात ॲग्नेसी फार सुदैवी ठरली. गणिताचे मार्गदर्शन तिला रोम व बोलोन्या या दोन्ही विद्यापीठांत गणित शिकविणारे प्राध्यापक रमिरो राम्पिनली (Ramiro Rampinelli)यांच्याकडून लाभले. राम्पिनली यांच्या मदतीने तिने रेनीयु (Reyneau) यांच्या गणनशास्त्रावरील पुस्तकाचा अभ्यास केला. राम्पिनली यांच्या आग्रहाखातर तिने Instituzioni analitiche ad uso della gioventu italiana (इं.शी. Analytical Institutions for the use of Indian Youth) हे पाठ्यपुस्तक खास इटालियन तरुण विद्यार्थांना अभ्यासात मदत व्हावी म्हणून लिहिले होते. या पुस्तकामध्ये तिने गणितीय विश्लेषण पद्धतींचे सांगोपांग विवेचन आणि गणनशास्त्राच्या आधारे अवकलन केले होते.

राम्पिनली यांनी ॲग्नेसी हिचा परिचय प्रसिद्ध गणिती जे. एफ.रिकेटी (Riccati) यांच्याशी १७४७ मध्ये करून दिला. अवकलन समीकरणाच्या शोधामुळे रकेटी विद्वान गणिती मानले जात होते. त्यामुळे पुढील पुस्तकाच्या छपाईपूर्वी ॲग्नेसीने त्याचे हस्तलिखित रिकेटी यांच्याकडून तपासून घेतले. १७४८ मध्ये Instituzioni analitiche ad uso della gioventu italiana या तिच्या दुसऱ्या पुस्तकाचा पहिला खंड प्रकाशित झाला. याच प्रकारे रिकेटी यांच्याकडून सूचना व मार्गदर्शन मिळवून पुढच्याच वर्षी तिने या पुस्तकाचा दुसरा खंडही प्रकाशित केला. या खंडांमुळेच
मराठीतील अनुवादकांची यादी

अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. 

## संबंधित माहितीसाठी 
मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी

## संदर्भ 
वर्ग:याद्या
वर्ग:भाषांतरकार
साइन तरंग

उजवे|इवलेसे|400x400अंश|वेगवेगळ्या टप्प्यांवर साइन आणि कोसाइन तरंगांचे आलेख.
**साइन तरंग** किंवा **सायनोसॉइड** ( *)* हा एक प्रकारचा गणितीय आलेख आहे जो साध्या नियतकालिक दोलनांचे प्रतिनिधित्व करतो. या तरंगला साइन म्हणतात कारण आलेख हा फलाचा आलेख असतो. हे शुद्ध आणि उपयोजित गणित, भौतिकशास्त्र, अभियांत्रिकी आणि इतर अनेक क्षेत्रांमध्ये वापरले जाते. या तरंगांचे सर्वात सामान्य रूप वेळेचा (t) आलेख खालील प्रमाणे आहे:

: y(t) = A\sin(2 \pi f t + \varphi) = A\sin(\omega t + \varphi)

येथे f लाट वारंवारता, \varphi तरंग अवस्था आणि \omega लाटेचा कोनीय वेग दर्शवितो. 

## संदर्भ
वर्ग:ध्वनिशास्त्र
वर्ग:ध्वनी
वर्ग:तरंग
वर्ग:त्रिकोणमिती
प्रसंगावधानी गुलाम (लोककथा)

योग्य वेळी योग्य ती गोष्ट केली तर मोठ्या संकटातून कशी सुटका होऊ शकते याचे उदाहरण म्हणजे ही लोककथा आहे.

## कथेचा आशय 
फार फार वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे ही. गोष्ट आहे अरेबिया प्रांतातील हुसेनची. तो अतिशय सधन होता. मोठ्या अलिशान महालामध्ये तो राहत असे. त्याच्या दिमतीला अनेक नोकर-चाकर, अनेक गुलाम होते. मोठ्या ऐशारामात राहणाऱ्या हुसेनला कशाचीच ददात नव्हती. श्रीमंतीमुळे तो काहीसा उद्दाम झाला होता, पण तरीही त्याच्यामध्ये अजूनही काही चांगुलपणा शिल्लक होता. 

एके दिवशी हुसेन जेवत असताना एक गोष्ट घडली. एक गुलाम उकळत्या गरम पाण्याचे भांडे घेऊन हुसेनच्या शेजारून जात होता. दुर्दैवाने थोडेसे पाणी हुसेनच्या अंगावर पडले. तो जोरजोराने ओरडू लागला. तो प्रचंड संतापला होता. त्या रागाच्या भरात तो त्या गुलामाला वाट्टेल तसे बोलू लागला. आजूबाजूचे गुलाम भयभीत होऊन, आता काय होणार म्हणून पाहू लागले.

एवढ्यात कशी कोण जाणे पण त्या गुलामाला बुद्धी झाली. गुडघे टेकून, कुराणमधील वचने तो म्हणू लागला. तो म्हणाला, "जे आपल्या रागावर नियंत्रण ठेवतात त्यांना स्वर्गप्राप्ती होते." हुसेन एकदम भानावर आला. आणि म्हणाला, "मी रागावलो नाही." पुढे तो गुलाम म्हणू लागला, "...आणि जे क्षमा करतात त्यांच्यासाठी देखील स्वर्गाची द्वारे खुली होतात; कारण अल्ला दयाळू लोकांवर प्रेम करतो." 

त्याचे ते बोलणे ऐकून हुसेनचा सर्व राग नाहीसा झाला होता. आता पूर्णपणे शांत होऊन त्याने गुलामाला उठवले आणि हुसेन म्हणाला, "मी तुला माफ केले आहे. आजपासून मी तुला मुक्त केले आहे. हे पहा, चांदीची ही चारशे नाणी घे. आणि आजपासून तुझ्या नवीन जीवनाला सुरुवात कर. जा, मी तुझ्यावर प्रसन्न झालो आहे. 

## तात्पर्य 
अंतरंगात थोडेसे जरी चांगुलपण शिल्लक असेल तर त्या व्यक्तीला योग्य मार्गावर आणणे तुलनेने सोपे असते, हेच या कथेमधून लक्षात येते. 

## संदर्भ 
वर्ग:लोककथा
वर्ग:अरबी लोककथा
वाही रूळ

**वाही रूळ** ही रेल्वे इंजिन  किंवा ट्रेनला लोहमार्गाच्या बाजूने किंवा दरम्यान ठेवलेल्या जवळपास सतत कठोर कंडक्टरद्वारे विद्युत ऊर्जा प्रदान करण्याची एक पद्धत आहे. हे सामान्यतः बाह्य वातावरणापासून पूर्णपणे किंवा जवळजवळ पूर्णपणे वेगळे करण्यात आलेल्या सार्वजनिक वाहतूक किंवा जलद परिवहन प्रणालीमध्ये वापरले जाते. वाही रूळ प्रणालीमध्ये सहसा दिष्ट धार प्रवाह पुरवला जातो.

रस्त्यावर धावणाऱ्या आधुनिक ट्रॅम प्रणाली  जमिनीवरच्या सखांड विद्युतऊर्जा पुरवठ्याची अंमलबजावणी करून उघड्या इलेक्ट्रिक रेलच्या विद्युत इजाचा धोका टाळतात. या प्रणालीत प्रत्येक खंड फक्त वाहनाने झाकलेले असतानाच विद्युतीकृत केले जाते. 

वाही रूळ अतिरिक्त रूळ वापरून आगगाड्यांना  विद्युत कारस्थान शक्ती पुरवण्याचे एक साधन आहे. बहुतेक प्रणालीमध्ये, वाही रूळ  लोकमार्गाच्या बाहेर स्लीपरवर ठेवली जाते, परंतु काही प्रणालीमध्ये मध्यवर्ती वाही रूळ वापरले जाते. वाही रूळ वरच्या संपर्कात सिरेमिक निरोधी, किंवा खालच्या संपर्कात निरोधित कोनाधारावर, सामान्यत: सुमारे  अंतराने समर्थित असते . &#x5B; '''' &#x5D;

ट्रेन आणि रोललमधील संपर्काची स्थिती वेगवेगळी असते: काही सुरुवातीच्या प्रणालींमध्ये वरच्या संपर्काचा वापर केला जात असे, परंतु नंतरच्या विकासात बाजूच्या किंवा खालच्या संपर्काचा वापर केला जात असे, ज्यामुळे वही रूळ  झाकली जाऊ शकली, ट्रॅक कामगारांना अपघाती संपर्कापासून संरक्षण मिळाले आणि कंडक्टर रेलचे दंव, बर्फ आणि पाने गळण्यापासून संरक्षण होते. 

### चित्रावळ 

चित्र:Thirdrailillustration.png|अल्ट=Third rail layout:1: coverboard 2: power rail 3: insulator 4: sleeper 5: rail| वाही रुळांची मांडणी: १:&nbsp;कव्हरबोर्ड २:&nbsp;वाही रूळ ३:&nbsp;निरोधी ४:&nbsp;स्लीपर ५:&nbsp;लोहमार्ग (रूळ)
चित्र:Third_Rail_for_Toronto_Transit_Commission.jpg|अल्ट=Third rail (top) at Bloor-Yonge station (Line 1) on the Toronto subway. Energized at 600 volts DC, the third rail provides electrical power to the power-train, and ancillaries of the subway cars.| टोरंटो सबवेवरील ब्लूर-योंगे स्थानक ( लाइन १ ) येथे वाही रूळ (वरची). ६०० व्होल्ट दिष्टी धारा वर ऊर्जावान,वाही रूळ  पॉवर-ट्रेन आणि सबवे कारच्या सहाय्यकांना विद्युत ऊर्जा प्रदान करते.
चित्र:Metro_Paris_rubber_wheel.jpg|अल्ट=Paris Métro. The guiding rails of the rubber-tyred lines also function as current conductors. The horizontal contact shoe is between the pair of rubber wheels.| पॅरिस मेट्रो . रबर-टायर्ड मार्गिकेचे मार्गदर्शक रेल देखील विद्युत प्रवाह वाहक म्हणून काम करतात. क्षैतिज संपर्क शू रबर चाकांच्या जोडीमध्ये असतो.
चित्र:Stansted_Airport_People_Mover.JPG|अल्ट=London Stansted Airport people mover, showing rail switch| लंडन स्टॅन्स्टेड विमानतळावरील लोकांचे वाहक, रेल्वे स्विच दाखवत आहे.

## संदर्भ