open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
भालजी पेंढारकर

**भालचंद्र गोपाळ पेंढारकर** ऊर्फ चित्रतपस्वी **भालजी पेंढारकर** (मे २, १८९८ - नोव्हेंबर २६, १९९४) हे मराठी चित्रपट दिग्दर्शक, निर्माते, पटकथालेखक, संवादलेखक होते.

भालजींच्या “महारथी कर्ण” व “वाल्मिकी” या सिनेमातून भूमिका साकारत असतानाच अभिनेत्री लीलाबाईचे व त्यांचे प्रेम जुळले आणि त्याचे रूपांतर विवाहात झाले व लीला चंद्रगिरीच्या त्या लीला पेंढारकर झाल्या. 

## चित्रपट निर्मिती
भारताला स्वातंत्र्य मिळाले होते. गुलामगिरीच्या जोखडातून मुक्त झाल्याच्या भावनेचा व स्वातंत्र्याचा दिव्य संदेश भालजींनी आपल्या चित्रपटांतून दिला. बहिर्जी नाईक, नेताजी पालकर, मोहित्यांची मंजुळा यांतील संवादांमधून भालजींनी दुबळेपणा व लाचारीविरुद्ध शाद्बिक आसूड ओढले. स्वातंत्र्य मिळाले तरी सुराज्य निर्माण करण्यासाठी त्याग, निष्ठा, औदार्य व संयमी असा खंबीरपणा आणि आत्मविश्वास असलेली तरुण पिढी तयार व्हावी यासाठी त्यांनी समृद्ध आशयासह कला व तंत्र या दोन्ही दृष्टिकोनातून उत्कृष्ट अशा चित्रपटांची निर्मिती केली.

भालजींचे चित्रपट किंवा त्यांची निर्मिती संस्था म्हणजे कलाकार व तंत्रज्ञ घडवणारी एक मोठी कार्यशाळाच होती. तसेच त्यांचा संच म्हणजे कुटुंबच होते. शिस्तबद्धता, वेळापत्रकानुसार काम, कामांचे नेटके वाटप, स्तोत्रपठण, प्रार्थना, रेखीव दिनक्रम, वगैरे... चित्रपटाच्या माध्यमातून भालजींनी सुलोचनादीदी, चंद्रकांत मांडरे, सूर्यकांत मांडरे, जयश्री गडकर असे असंख्य कलाकार घडवले. शिवाजीचा काळ आणि त्या काळातील व्यक्तिरेखा व प्रसंग ही भालजींच्या चित्रपटांची प्रमुख वैशिष्ट्ये होती. त्यांच्या युगप्रवर्तक अशा कारकिर्दीमुळे भालजींना यथार्थतेने चित्रतपस्वी असे म्हणले जाते.

१९४८ मध्ये गांधीजींची हत्या झाल्यानंतरच्या दंगलीमध्ये भालजींचा कोल्हापूर येथील जयप्रभा स्टुडिओ जाळला गेला. नुकताच तयार झालेला मीठभाकर व बाळ गजबरांचा मेरे लाल हे चित्रपट आगीत भक्षस्थानी पडले. दीडशे ते दोनशे कामगार बेकार झाले. भालजींनी पुन्हा लाखो रुपये खर्चून जयप्रभास परत उभे केले. जिद्दीतून मीठभाकर व मेरे लालची पुनर्निर्मिती केली. मीठभाकरने चांगला व्यवसाय केला. भालजींनी कोल्हापुरात मराठी चित्रनिर्मितीस पुन्हा एकदा वेग मिळवून दिला.

## भालजी पेंढारकर याचे चित्रपट
* आकाशवाणी
* कान्होपात्रा
* कालियामर्दन
* गनिमी कावा
* गोरखनाथ
* छत्रपती शिवाजी
* नेताजी पालकर
* बहिर्जी नाईक
* भक्त दामाजी
* मराठी तितुका मेळवावा
* महारथी कर्ण
* मीठभाकर
* मोहित्यांची मंजुळा
* राजा गोपीचंद
* वाल्मिकी
* साधा माणूस (आत्मचरित्र). (संदर्भ-संशोधन-लेखनसाहाय्य : अर्जुन नलवडे. मधुकर पातकर, अनंत भगवान, प्रभाकर पेंढारकर)
* साधी माणसं
* सावित्री
* सुवर्णभूमी

## बाह्य दुवे
* आयएमडीबी संकेतस्थळावरील भालजी पेंढारकरांबद्दलचे पान

वर्ग:मराठी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
मार्च २२

## ठळक घटना 
### सतरावे शतक 
### अठरावे शतक
### एकोणिसावे शतक 
### विसावे शतक
### एकविसावे शतक 
## जन्म 
* १२१२ - गो-होरिकावा, जपानी सम्राट.
* १४५९ - मॅक्सिमिलियन पहिला, पवित्र रोमन सम्राट.
* १५०३ - ॲंतोनियो फ्रांसेस्को ग्राझिनी, इटालियन लेखक.
* १६०९ - जॉन दुसरा कॅसिमिर, पोलंडचा राजा.
* १७१२ - एडवर्ड मूर, इंग्लिश लेखक.
* १७५९ - हेडविग एलिझाबेथ शार्लोट, स्वीडन व नॉर्वेची राणी.
* १७९७ - विल्हेल्म पहिला, जर्मनीचा राजा.
* १८१७ - ब्रॅक्स्टन ब्रॅग, कॉन्फेडरेट सेनापती.
* १८५७ - पॉल डुमेर, फ्रांसचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १८६८ - रॉबर्ट मिलिकेन, नोबेल पारितोषिक विजेता अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १८६९ - एमिलियो अग्विनाल्डो, फिलिपाईन्सचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष.
* १९०८ - लुई लामूर, अमेरिकन लेखक.
* १९१८ - छेदी जगन, गयानाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९२३ - मार्सेल मार्सू, फ्रेंच मूक-कलाकार.
* १९३१ - बर्टन रिश्टर, नोबेल पारितोषिक विजेता अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १९३१ - विल्यम शॅटनर, इंग्लिश चित्रपट अभिनेता.
* १९३३ - अबोलहसन बनीसद्र, इराणचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९३४ - ओरिन हॅच, अमेरिकेचा सेनेटर.
* १९५५ - व्हाल्दिस झॅटलर्स, लात्व्हियाचा राष्ट्राध्यक्ष.

## मृत्यू 
* १९८४ - प्रभाकर आत्माराम पाध्ये, मराठी पत्रकार, लेखक.
* २०१७ - गोविंद तळवलकर, मराठी पत्रकार.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* जागतिक जल दिन

## बाह्य दुवे 
मार्च २० - मार्च २१ - **मार्च २२** - मार्च २३ - मार्च २४ - (मार्च महिना)

वर्ग:दिवस
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
मार्च २८

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### नववे शतक 
* ८४५ - व्हायकिंग सरदार राग्नार लोडब्रोकने पॅरिस शहर लुटले.

### अठरावे शतक 
* १७७६ - हुआन बॉतिस्ता दि आन्झाने सान फ्रांसिस्कोचा किल्ला बांधायला सुरुवात केली.

### एकोणिसावे शतक 
* १८५४ - क्रिमियन युद्ध - फ्रान्सने रशियाविरुद्ध युद्ध पुकारले.
* १८६२ - अमेरिकन यादवी युद्ध-ग्लोरियेटा पासची लढाई - उत्तरेच्या सैन्याने दक्षिणेचे न्यू मेक्सिकोवरील आक्रमण रोखले.

### विसावे शतक 
* १९३० - तुर्कस्तानमधील कॉॅंस्टेन्टिनोपल व अंगोरा शहरांनी आपली नावे बदलून अनुक्रमे इस्तंबूल व अंकारा अशी ठेवली.
* १९३९ - स्पॅनिश गृहयुद्ध - जनरलास्सिमो फ्रांसिस्को फ्रॅंकोनो माद्रिद शहर जिंकले.
* १९४१ - दुसरे महायुद्ध-केप माटापानची लढाई - ॲन्ड्ऱ्यू ब्राऊन कनिंगहॅमच्या नेतृत्वाखाली रॉयल नेव्हीने तीन इटालियन युद्धनौका व दोन विनाशिकांचा धुव्वा उडवला.
* १९७९ - अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील थ्री माइल आयलंड अणुशक्ती केंद्रातील शीतक बंद पडला व त्यामुळे किरणोत्सर्गी पाणी वाफरुपे हवेतून पसरले.
* १९७९ - युनायटेड किंग्डमच्या पंतप्रधान जेम्स कॅलाहानविरुद्ध अविश्वासाचा ठराव एका मताने मान्य झाल्यावर सरकार कोसळले व संसद विसर्जित केली गेली.
* १९९२ - भारतीय उद्योगाचे अध्वर्यू जे.आर.डी. टाटा यांना भारतरत्‍न हा सर्वोच्च भारतीय सन्मान तत्कालीन राष्ट्रपती रामस्वामी वेंकटरमण यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.
* १९९८ - भारतीय कंपनी सी-डॅकने पूर्णपणे स्वदेशी बनावटीचा परम १०००० हा महासंगणक देशाला अर्पण केला.

### एकविसावे शतक 
* २००५ - सुमात्रा बेटावर रिश्टर मापनपद्धतीनुसार ८.७ तीव्रतेचा भूकंप.
* २००६ - फ्रान्समधील नवीन कामगार कायद्याविरुद्ध १०,००,००पेक्षा अधिक युनियन सदस्यांचे अनेक शहरात मोर्चे.
* २००८ - भारतीय फलंदाज वीरेंद्र सेहवागने विरुद्ध कसोटी क्रिकेट सामन्यात ३०९ धावांची नाबाद खेळी केली व सर डॉन ब्रॅडमन व ब्रायन लारानंतर दोन त्रिशतके फटकावणारा तिसरा फलंदाज झाला. चार वर्षांपूर्वी मार्च २९ला सेहवागने विरुद्ध ३०९ धावांची खेळी केली होती.
* २०२५ - म्यानमारच्या मंडाले शहराजवळ रिश्टर मापनपद्धतीनुसार ७.७ तीव्रतेचा भूकंप होउन म्यानमार आणि थायलंडमध्ये ४,४०० पेक्षा अधिक लोक मृत्यू पावले.

## जन्म 
* १६०९ - फ्रेडरिक तिसरा, डेन्मार्कचा राजा.
* १८५१ - बर्नार्दिनो माचादो, पोर्तुगालचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १८६८ - मॅक्झिम गॉर्की, :वर्ग:रशियन लेखक.
* १८९२ - कार्नेली हेमन्स, फ्रेंच-बेल्जियन शरीरशास्त्रज्ञ आणि नोबेल पुरस्कार विजेता.
* १९१० - इंग्रीड, डेन्मार्कची राणी.
* १९३० - जेरोम फ्रीडमन, अमेरिकन :वर्ग:भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १९४६ - अलेहांद्रो टोलेडो, पेरूचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९५३ - मेल्चियोर न्डाडाये, बुरुंडीचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९६० - होजे मरिया नीव्ह्स, केप व्हर्देचा पंतप्रधान.
* १९६८ - नासीर हुसेन, :वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* १९३ - पर्टिनॅक्स, रोमन सम्राट.
* १२३९ - गो-तोबा, जपानी सम्राट.
* १२८५ - पोप मार्टिन चौथा.
* १९४१ - व्हर्जिनिया वूल्फ, इंग्लिश लेखिका.
* १९४२ - मिगेल हर्नान्देझ, स्पॅनिश कवी.
* १९६९ - ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर, अमेरिकेचा ३४वा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९९२ - आचार्य आनंद ऋषीजी, स्थानकवासी जैन धर्मगुरू.
* २००० - शांताराम द्वारकानाथ देशमुख उर्फ राम द्वारकानाथ देशमुख, नामवंत अर्थतज्‍ज्ञ आणि लेखक.
* २००६ - पीटर उस्तिनोव, ब्रिटिश अभिनेता.
* २०१७ - थेम्प्टन रुस्तमजी अंध्यारुजिना, भारतीय वकील आणि घटनातज्ज्ञ.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* शिक्षक दिन - चेक प्रजासत्ताक, स्लोव्हेकिया.

## बाह्य दुवे 
----
मार्च २६ - मार्च २७ - **मार्च २८** - मार्च २९ - मार्च ३० - (मार्च महिना)

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
धनंजय रामचंद्र गाडगीळ

इवलेसे|धनंजय रामचंद्र गाडगीळ
**धनंजय रामचंद्र गाडगीळ** (एप्रिल १०, इ.स. १९०१ - मे २४, इ.स. १९७१) हे भारतीय अर्थतज्ज्ञ होते. त्यांनी भारतात आर्थिक क्षेत्रातील महत्त्वपूर्ण संस्थांची उभारणी केली होती आणि गाडगीळ हे नियोजन मंडळाचे उपाध्यक्ष देखील होते

त्यांचे पुत्र माधव गाडगीळ हे शास्त्रज्ञ आणि पर्यावरणरक्षक होते.

वर्ग:मराठी अर्थतज्ज्ञ
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:पुणे विद्यापीठाचे कुलगुरू
वर्ग:इ.स. १९०१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फक्रुद्दीन अली अहमद

**फक्रुद्दीन अली अहमद** (मे १३,इ.स. १९०५ - फेब्रुवारी ११ इ.स. १९७७) हे भारताचे पाचवे राष्ट्रपती होते.ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून इ.स. १९६७ आणि इ.स. १९७१च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये आसाम राज्यातील बारपेटा लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.
फेब्रुवारी ११ इ.स. १९७७ रोजी दिल्लीत त्यांचे निधन झाले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:आसामी राजकारणी
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:बारपेटाचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील मृत्यू
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
इ.स. १९६२

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* जानेवारी ३ - जॉन तेविसाव्याने फिदेल कास्त्रोला वाळीत टाकले.
* जानेवारी ४ - न्यू यॉर्कमध्ये चालकरहित रेल्वे सुरू झाली.
* फेब्रुवारी २ - प्लुटो व नेपच्यून ग्रह ४०० वर्षांनी एका रेषेत.
* फेब्रुवारी ७ - अमेरिकेने क्युबाशी व्यापारी संबंध तोडले.
* फेब्रुवारी १७ - जर्मनीत हांबुर्ग येथे हिमवादळ. ३०० ठार.
* फेब्रुवारी २० - जॉन ग्लेनने फ्रेंडशिप ७ या उपग्रहातून पृथ्वीप्रदक्षिणा केली व हे करणारा प्रथम अमेरिकन ठरला.
* मार्च १ - अमेरिकन एरलाइन्स फ्लाइट १ हे विमान न्यू यॉर्कजवळ कोसळले.
* मार्च २ - म्यानमारमध्ये लश्करी उठाव.
* एप्रिल १४ - जॉर्जेस पॉम्पिदु फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.
* एप्रिल २६ - नासाचे रेंजर ४ हे चांद्रयान चंद्रावर कोसळले.
* मे २२ - कॉन्टिनेन्टल एरलाइन्स फ्लाइट ११ या बोईंग ७०७ प्रकारच्या विमानात बॉम्बस्फोट. ४५ ठार.
* मे ३१ - वेस्ट इंडीज संघाचे विघटन.
* जून २२ - एर फ्रांसचे बोईंग ७०७ जातीचे विमान वेस्ट इंडीजमधील ग्वादालुपे बेटाजवळ कोसळले.
* जुलै ५ - अल्जीरियाला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* जुलै १० - टेलस्टार या जगातील पहिल्या संदेशवाहक उपग्रहाचे प्रक्षेपण.
* जुलै २० - कोलंबियात भूकंप. ४० ठार.
* डिसेंबर १४ - नासाचे मरिनर २ शुक्राच्या जवळून जाणारे पहिले मानवनिर्मित यान.

## जन्म 
* जानेवारी ३० - अब्दुल्ला दुसरा, जॉर्डनचा राजा.
* मार्च २ - जॉन बॉन जोव्ही, अमेरिकन रॉक संगीतकार.
* मार्च ११ - पीटर बर्ग, अभिनेता.
* एप्रिल ३ - जयाप्रदा, प्रसिद्ध हिंदी चित्रपट अभिनेत्री व संसद सदस्य.
* मे १२ - एमिलियो एस्तेवेझ, अमेरिकन अभिनेता.
* सप्टेंबर २५ - राजू कुलकर्णी, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर २७ - गॅव्हिन लार्सन, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* ऑक्टोबर ३० - कोर्टनी वॉल्श, वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* एप्रिल १२ - सर मोक्षगुंडम् विश्वेश्वरैया, भारतीय अभियंता.
* मे ३ - नजीर अहमद, उर्दू कादंबरीचे जनक आणि उर्दू लेखक
* मे ५ - अर्नेस्ट टिल्डेस्ली, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* मे ३१ - एडॉल्फ आइकमन, नाझी अधिकारी.
* नोव्हेंबर १८ - नील्स बोर, वर्ग:डॅनिश भौतिकशास्त्रज्ञ.


वर्ग:इ.स.च्या १९६० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
के.आर. नारायणन

**कोचेरिल रामन नारायणन** (मल्याळम: കോച്ചേരില്‍ രാമന്‍ നാരായണന്‍) (फेब्रुवारी ४, इ.स. १९२१ - नोव्हेंबर ९, इ.स. २००५) हे जुलै इ.स. १९९७ ते जुलै इ.स. २००२ काळादरम्यान भारतीय प्रजासत्ताकाचे दहावे राष्ट्रपती होते. भारतीय प्रजासत्ताकाच्या राष्ट्रपतीपदावर आरूढ होणारे ते पहिले दलित व पहिले मल्याळी व्यक्ती होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:दलित राजकारणी
वर्ग:मल्याळी राजकारणी
वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती
वर्ग:भारताचे उपराष्ट्रपती
वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:ओट्टापलमचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू
वर्ग:आंबेडकरवादी
नीलम संजीव रेड्डी

**नीलम संजीव रेड्डी** हे भारतीय राजकारणी होते. हे भारताचे राष्ट्रपती तसेच दोन वेळा आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री होते.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:तेलुगू राजकारणी
रेड्डी, नीलम संजीव
रेड्डी, नीलम संजीव
वर्ग:आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:नंद्यालचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शंकर दयाळ शर्मा

'''''' हे भारताचे राष्ट्रपती होते.

हे भारतात राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, राज्यपाल, मुख्यमंत्री या पदांवर राहिलेले एकमेव राजकारणी आहेत.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
शर्मा,शंकर दयाळ
शर्मा,शंकर दयाळ
वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:भोपाळचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
झैल सिंग

**झैल सिंग** हे भारताचे दहावे राष्ट्रपती होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती
वर्ग:भारतीय गृहमंत्री
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
इ.स. १९७७

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* फेब्रुवारी ७ - सोवियेत संघाने सोयुझ २४ हे अंतराळयान प्रक्षेपित केले.
* मार्च २४ - भारताचे चौथे पंतप्रधान म्हणून मोरारजी देसाई यांचा शपथविधी
* मे २३ - नेदरलॅंड्समध्ये अतिरेक्यांनी रेल्वे गाडीतील प्रवाशांना धरले. अजुन एका गटाने शाळेतील १०० विद्यार्थ्यांना धरले.
* जून ५ - सेशेल्समध्ये उठाव.
* जून २६ - एल्व्हिस प्रेस्लीचा शेवटचा जाहीर कार्यक्रम.
* जून २७ - जिबुटीला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
lol
* जुलै ५ - पाकिस्तानमध्ये लश्करी उठाव. झुल्फिकारअली भुट्टो तुरुंगात.
* जुलै १३ - न्यू यॉर्कमधील वीजपुरवठा २५ तास खंडित. अंधारपटात लुटालुट, मारामारी व गुंडगिरीचा सुकाळ.
* जुलै १८ - व्हियेतनामला संयुक्त राष्ट्रांत प्रवेश.
* जुलै २० - पेनसिल्व्हेनियातील जॉन्सटाउन शहरात पूर. ८० ठार, कोट्यावधी डॉलरचे नुकसान.
* डिसेंबर १३ - अमेरिकन सरकारचे डी.सी.३ जातीचे विमान एव्हान्सव्हिल प्रादेशिक विमानतळाजवळ कोसळले. २९ ठार. मृतांमध्ये युनिव्हर्सिटी ऑफ एव्हान्सव्हिलचा बास्केटबॉल संघ.

## जन्म 
* मार्च २ - अँड्रु स्ट्रॉस, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* मार्च ३ - अभिजित कुंटे - भारतीय ग्रॅंडमास्टर.
* जुलै ६ - मखाया एन्टिनी, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* ऑगस्ट ८ - मोहम्मद वासिम, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर १२ - नेथन ब्रॅकेन, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* ऑक्टोबर २ - जस्टीन केम्प, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* फेब्रुवारी ११ - फक्रुद्दीन अली अहमद, भारताचे पाचवे राष्ट्रपती.
* मे ३ - हमीद दलवाई, संस्थापक, मुस्लिम सत्यशोधक मंडळ
* मे ५ - लुडविग एर्हार्ड, जर्मनीचे चान्सेलर.
* ऑगस्ट ३ - मकारियोस तिसरा, सायप्रसचा धर्मगुरू व राष्ट्राध्यक्ष.
* ऑगस्ट १६ - एल्विस प्रेसली, अमेरिकन गायक, अभिनेता.
* सप्टेंबर २६ - उदयशंकर, भारतीय नर्तक.
* डिसेंबर १४ - ग.दि. माडगूळकर, मराठी कवी.
* डिसेंबर २८ - सुमित्रानंदन पंत, हिंदी कवि.

वर्ग:इ.स. १९७७
वर्ग:इ.स.च्या १९७० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
रामस्वामी वेंकटरामन

'''''' हे भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी भारताचे आठवे राष्ट्रपती आणि भारताचे सातवे उपराष्ट्रपती म्हणून काम केले आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य
वेंकटरमण,रामास्वामी
वेंकटरमण,रामास्वामी
वर्ग:भारतीय अर्थमंत्री
वर्ग:भारतीय संरक्षणमंत्री
वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य
वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:तंजावूरचे खासदार
वर्ग:दक्षिण चेन्नईचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
इ.स. १९६९

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* मार्च २ - फ्रांसच्या तुलु शहरात स्वनातीत प्रवासी विमान कॉॅंकॉर्डची पहिली चाचणी.
* मार्च २ - उस्सुरी नदीच्या काठी चीन व सोवियेत संघाच्या सैन्यात चकमक.
* एप्रिल २८ - चार्ल्स दि गॉलने फ्रांसच्या राष्ट्राध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला.
* मे २ - क्वीन एलेझाबेथ सेकंड या राजेशाही जहाजाची पहिली सफर सुरू.
* मे १० - व्हियेतनाम युद्ध - हॅम्बर्गर हिलची लढाई.
* मे १६ - सोवियेत संघाचे अंतराळयान व्हेनेरा ५ शुक्रावर उतरले.
* मे १८ - अपोलो १०चे प्रक्षेपण.
* जून २० - जॉक शबान-देल्मास फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.
* जुलै ७ - कॅनडाने सरकारी कामकाजात फ्रेंच भाषेला इंग्लिश भाषेच्या समान स्थान दिले.
* जुलै ९ - वाघाला भारताचा राष्ट्रीय प्राणी घोषित करण्यात आले.
* जुलै १८ - अमेरिकेन सेनेटर एडवर्ड केनेडीच्या गाडीला अपघात. सहप्रवासी ठार. ही घटना केनेडीच्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या महत्त्वाकांक्षेच्या पूर्तीतील प्रमुख अडसर आहे.
* जुलै २० - अपोलो ११ चंद्रावर उतरले.
* जुलै २० - होन्डुरास व एल साल्वाडोरमध्ये शस्त्रसंधी.
* जुलै २१ - नील आर्मस्ट्रॉॅंग व एडविन आल्ड्रिन हे चंद्रावर पाउल ठेवणारे पहिले मानव झाले.
* जुलै २४ - सफल चांद्रमोहिमेनंतर अपोलो ११ हे अंतराळयान पॅसिफिक समुद्रात सुखरूप उतरले.
* ऑगस्ट १७ - कॅटेगरी ५ हरिकेन कॅमिल मिसिसिपीच्या किनाऱ्यावर आले. २४८ मृत, १,५०,००,००,००० डॉलरचे नुकसान.

## जन्म 
* मे २ - ब्रायन लारा, वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू.
* मे १७ - उजेश रणछोड, झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू.
* जून ६ - सुनील जोशी, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* जुलै १२ - ऍलन मुल्लाली, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* जुलै २४ - जेनिफर लोपेझ, अमेरिकन गायिका.
* जुलै २६ - जॉॅंटी ऱ्होड्स दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* ऑगस्ट १ - ग्रॅहाम थोर्प, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* डिसेंबर २८ - लिनस तोरवाल्ड्स, फिनलंडचा प्रोग्रॅमर, लिनक्स या गणकयंत्रप्रणालीचा जनक.
* ऑगस्ट २८ - रावसाहेब पटवर्धन, भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, विचारवंत.
* ऑगस्ट ३१ - जवागल श्रीनाथ,भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर १३ - शेन वॉर्न, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर २५ - हान्सी क्रोन्ये, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर २५ - कॅथरीन झेटा-जोन्स, इंग्लिश अभिनेत्री.
* ऑक्टोबर २९ - डगी ब्राउन, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* फेब्रुवारी २३ - सौद, सौदी अरेबियाचा राजा.
* मे २ - फ्रांझ फोन पापेन, जर्मन चान्सेलर.
* मे ३ - झाकीर हुसेन, भारताचे तिसरे राष्ट्रपती आणि शिक्षणतज्ञ.
* जून १३ - प्रल्हाद केशव अत्रे, मराठी लेखक, पत्रकार, राजकारणी.
* जुलै १० - डॉ. पांडुरंग सखाराम पिसुर्लेकर, गोव्याचे इतिहास संशोधक.
* ऑगस्ट २९ - शाहीर अमर शेख, मराठी शाहीर.

वर्ग:इ.स. १९६९
वर्ग:इ.स.च्या १९६० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
मार्च २९

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### सहावे शतक 
* ५३७ - व्हिजिलियस पोपपदी.

### सतरावे शतक 
* १६३२ - सेंट जर्मेनचा तह - इंग्लंडने तीन वर्षांपूर्वी जिंकलेला कॅनडाचा क्वेबेक प्रांत फ्रांसला परत केला.

### अठरावे शतक 
* १७९२ - स्वीडनचा राजा गुस्ताव तिसऱ्याचा मृत्यू. गुस्ताव चौथा एडोल्फ राजेपदी.

### एकोणिसावे शतक 
* १८०९ - स्वीडनमध्ये राजा गुस्ताव चौथ्या एडोल्फविरुद्ध उठाव. स्वीडनचा भाग असलेल्या फिनलंडने रशियाशी संधान बांधले.
* १८४७ - मेक्सिकन-अमेरिकन युद्ध - जनरल विनफील्ड स्कॉटच्या नेतृत्वाखाली अमेरिकेच्या सैन्याने बेराक्रुथ शहर जिंकले.
* १८४९ - ब्रिटिश ईस्ट ईंडिया कंपनीने पंजाब खालसा केले.
* १८५७ - मंगल पांडे या ब्रिटिशांच्या बंगाल पलटणीतील शिपायाने बराकपूर छावणीत अधिकाऱ्यांवर गोळ्या झाडल्या. हा १८५७ च्या स्वातंत्र्ययुद्धाचा प्रारंभ मानला जातो.
* १८८२ - नाइट्स ऑफ कोलंबस या संस्थेची स्थापना.

### विसावे शतक 
* १९३६ - जर्मनीत एडॉल्फ हिटलरने जनतेकडे ऱ्हाइनलॅंड बळकावण्यासाठी कौल मागितला. याला ९९.५% मतदारांनी उजवा कौल दिला.
* १९६२ - भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरु यांच्या हस्ते पिंपरी येथील हिंदुस्थान ॲंटिबायोटिक्सच्या पेनिसिलिन कारखान्यातील स्ट्रेप्टोमायसिनच्या उत्पादन प्रकल्पाचे अनावरण झाले.
* १९४२ - दुसरे महायुद्ध - रॉयल एर फोर्सने जर्मनीतील लुबेक गावावर बॉम्बफेक केली.
* १९४५ - दुसरे महायुद्ध - इंग्लंडवर व्ही-१ या उडत्या बॉम्बचा शेवटचा हल्ला.
* १९७१ - व्हियेतनाम युद्ध-माय लाईची कत्तल - निरपराध व निःशस्त्र नागरिकांची हत्या करणाऱ्या अमेरिकन सैनिक लेफ्टनंट विल्यम कॅलीला जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली.
* १९७३ - व्हियेतनाम युद्ध - शेवटच्या अमेरिकन सैनिकांनी दक्षिण व्हियेतनाममधून माघार घेतली.
* १९८२ - एन.टी. रामाराव यांनी तेलुगू देसम पक्षाची स्थापना केली.
* १९९३ - एदुआर्द बॅलादुर फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.

### एकविसावे शतक 
* २००३ - बल्गेरिया, एस्टोनिया, लात्व्हिया, लिथुएनिया, रोमेनिया, स्लोव्हाकिया व स्लोव्हेनियाला  नाटोचे सभासदत्त्व.
* २००४ - भारतीय फलंदाज वीरेंद्र सेहवाग याने पाकिस्तान विरुद्ध कसोटी क्रिकेट सामन्यात ३०९ धावांची खेळी केली व त्रिशतक झळकवणारा पहिला भारतीय फलंदाज झाला.
* २०१० - दोन आत्मघातकी स्त्री दहशतवाद्यांनी मॉस्कोच्या उपनगरी रेल्वेत सकाळच्या गर्दीत स्फोट घडवले. ४० ठार.

## जन्म 
* १५५३ - व्हित्सेंत्झोस कोमारोस, ग्रीक कवी.
* १७९० - जॉन टायलर, अमेरिकेचा दहावा राष्ट्राध्यक्ष.
* १७९९ - एडवर्ड स्मिथ-स्टॅन्ली, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १९०० - जॉन मॅकइवेन, ऑस्ट्रेलियाचा १८वा पंतप्रधान.
* १९२९ - उत्पल दत्त, हिंदी चित्रपट अभिनेता (मृत्यु:१९९३)
* १९२९ - लेनार्ट मेरी, एस्टोनियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९३९ - जगदीप, हास्य अभिनेते
* १९४३ - जॉन मेजर, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १९६८ - ल्युसी लॉलेस, न्यू झीलंडची अभिनेत्री.

## मृत्यू 
* १०५८ - पोप स्टीवन नववा.
* १३६८ - गो-मुराकामी, जपानी सम्राट.
* १९५९ - बार्थेलेमी बोगांडा, मध्य आफ्रिकेच्या प्रजासत्ताकचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९६२ - करमचंद थापर, भारतीय उद्योगपती.
* १९६४ - शंकर नारायण जोशी, भारतीय इतिहाससंशोधक.
* १९९७ - श्रीमती पुपुल जयकर, सामाजिक कार्यकर्ता.
* २०२३ - गिरीश बापट, भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी

## प्रतिवार्षिक पालन 
* बोगांडा दिन - मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक.
* युवा दिन - तैवान.

## बाह्य दुवे 
----
मार्च २७ - मार्च २८ - **मार्च २९** - मार्च ३० - मार्च ३१ - (मार्च महिना)
इ.स. १९९६

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### जानेवारी-जून 
* जानेवारी १६ - भारतीय कापड गिरणी कामगार नेता दत्ता सामंतची हत्या.
* फेब्रुवारी ६ - टर्किश एरलाइन्सचे बोईंग ७५७ जातीचे विमान डॉमिनिकन प्रजासत्ताक जवळ अटलांटिक समुद्रात कोसळले. १८९ ठार.
* फेब्रुवारी १७ - महासंगणक डीप ब्ल्यू बुद्धिबळात गॅरी कास्पारोव्हकडून पराभूत.
* फेब्रुवारी १० - महासंगणक डीप ब्ल्युने बुद्धिबळात गॅरी कास्पारोव्हला हरवले.
* डिसेंबर १३ - कोफी अन्नान संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या सरचिटणीसपदी.
* मार्च २ - जॉन हॉवर्ड ऑस्ट्रेलियाच्या पंतप्रधानपदी.
* एप्रिल १८ - लेबेनॉनच्या कानामधील संयुक्त राष्ट्रांच्या इमारतींवर इस्रायेलचा हल्ला. १०२ नागरिक ठार.
* एप्रिल २८ - ऑस्ट्रेलियाच्या तास्मानिया बेटावर मार्टिन ब्रायन्टने ३५ व्यक्तिंना ठार केले. ईतर १८ जखमी.
* मे ४ - होजे मारिया अझनार स्पेनच्या पंतप्रधानपदी.
* मे १० - एव्हरेस्टवर हिमवादळ. चढाई करणारे ८ व्यक्ति ठार.
* मे ११ - व्हॅल्युजेट फ्लाइट ५९२ हे डी.सी.९ प्रकारचे विमान फ्लोरिडातील मायामी जवळ कोसळले. ११० ठार.
* मे १६ - भारताच्या पंतप्रधानपदी अटलबिहारी वाजपेयी
* मे २८ - भारताचा पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी याचा राजीनामा
* जून १ - एच.डी.देवेगौडा भारताच्या पंतप्रधानपदी.
* जून १२ - भारताचा पंतप्रधान एच.डी.देवेगौडा याच्या संयुक्त आघाडी सरकारने लोकसभेत बहुमत सिद्ध केले.

### जुलै-डिसेंबर 
* जुलै १७ - ट्रान्स वर्ल्ड एरलाइन्स फ्लाइट ८०० हे बोईंग ७४७ प्रकारचे विमान न्यू यॉर्कजवळ समुद्रात कोसळले. २३० ठार.
* जुलै १८ - कॅनडात साग्वेने नदीला प्रचंड पूर.
* जुलै २० - स्पेनमध्ये विमानतळावर दहशतवाद्यांनी बॉम्बस्फोट घडवून आणला. ३५ ठार.
* जुलै २७ - अमेरिकेच्या अटलांटा शहरात १९९६ उन्हाळी ऑलिंपिक सुरू असताना सेंटेनियल ऑलिंपिक पार्क येथे गावठी बॉम्बचा स्फोट. १ ठार, १११ जखमी.
* ऑगस्ट १ - मायकेल जॉन्सनने २०० मीटर अंतर १९.३२ सेकंदात धावून विश्वविक्रम रचला.
* डिसेंबर ३० - आसाममध्ये बोडो अतिरेक्यांनी रेल्वेत बॉम्बस्फोट घडवून आणला. २६ ठार.

## जन्म 
* १४ फेब्रुवारी - अबु हैदर, बांग्लादेशचा क्रिकेट खेळाडू.
*१८ ऑक्टोबर - विक्रम फलटणकर , मराठी लेखक 

## मृत्यू
* फेब्रुवारी ९ - सी.चिट्टीबाबू चलापल्ली, ख्यातनाम विचित्रवीणावादक.
* मे ३ - वसंत गवाणकर, व्यंगचित्रकार.
* मे ५ - आय छिंग, चिनी भाषेमधील कवी.
* जून १७ - मधुकर दत्तात्रेय देवरस उपाख्य बाळासाहेब देवरस, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे माजी सरसंघचालक.
* जुलै २४ - मोहम्मद फराह ऐदीद, सोमालियातील नेता.
* सप्टेंबर २६ - विद्याधर गोखले, मराठी नाटककार, पत्रकार.
* सप्टेंबर २७ - नजीबुल्लाह, अफगाणिस्तानचा राष्ट्राध्यक्ष.
* ऑक्टोबर ५ - सेमूर क्रे, अमेरिकन संगणकशास्त्रज्ञ.
* ऑक्टोबर ३० - प्रभाकर नारायण पाध्ये ऊर्फ *भाऊ पाध्ये*, मराठी कादंबरीकार, कामगार चळवळकर्ते.

वर्ग:इ.स. १९९६
वर्ग:इ.स.च्या १९९० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. २००३

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* जानेवारी १६ - स्पेस शटल कोलंबिया अंतराळात. १६ दिवसानंतर परतताना अपघातात सर्व अंतराळवीरांचा मृत्यू.
* फेब्रुवारी १ - अंतराळातून परतताना स्पेस शटल कोलंबियाचा स्फोट. सात अंतराळवीर मृत्युमुखी.
* फेब्रुवारी ६ - संत तुकाराम महाराज यांचे चित्र असलेल्या नाण्याचे प्रकाशन नवी दिल्ली येथील विज्ञान भवनात पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या हस्ते करण्यात आले.
* फेब्रुवारी १२ - आवाजापेक्षा दुप्पट वेगाने जाणाऱ्या जहाजविरोधी ब्राह्मोस क्षेपणास्त्राची ओरिसाच्या किनाऱ्यापासून दूरवर खोल बंगालच्या उपसागरात यशस्वी चाचणी घेण्यात आली.
* फेब्रुवारी २० - अमेरिकेच्या ऱ्होड आयलंड राज्यातील नाइटक्लबला आग. १०० ठार, २०० जखमी.
* मे १ - अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज डब्ल्यु. बुशने इराकमधील युद्ध संपल्याचे जाहीर केले.
* मे १२ - सौदी अरेबियाची राजधानी रियाधमध्ये अल कायदाने बॉम्बस्फोट घडवले. २६ ठार.
* मे १६ - कॅसा ब्लांकात अतिरेक्यांचा हल्ला. ३३ नागरिक ठार. १०० जखमी.
* मे २५ - नेस्टर कर्चनर आर्जेन्टिनाच्या राष्ट्राध्यक्षपदी.
* जून २ - मंगळ ग्रहाचा अधिक अभ्यास करण्यासाठी ’मार्स एक्सप्रेस प्रोब’ हे उपकरण अवकाशयानाद्वारे सोडण्यात आले.
* जुलै ६ - कॉर्सिकातील निवडणूकात नागरिकांनी फ्रांसपासून स्वातंत्र्य नाकारले.
* जुलै १० - हॉंग कॉंगमध्ये बस अपघातात २१ ठार.
* जुलै ११ - १८ महिने बंद असलेली लाहोर-दिल्ली बस सेवा पुनः सुरू.
* जुलै २० - केन्यात प्रवासी विमान कोसळले. १४ ठार.
* डिसेंबर १३ - इराकी अध्यक्ष सद्दाम हुसेनला तिक्रीतजवळ पकडले.

## जन्म
## मृत्यू
* जानेवारी १६ - रामविलास जगन्नाथ राठी, भारतीय उद्योगपती.
* फेब्रुवारी १ - स्पेस शटल कोलंबियातील अंतराळवीर -
:* मायकेल पी. अँडरसन
:* डेव्हिड ब्राउन
:* कल्पना चावला
:* लॉरेल क्लार्क
:* रिक डी. हसबंड
:* विली मॅककूल
:* इलान रमोन
* फेब्रुवारी ७ - जीवनराव सावंत, ज्येष्ठ कामगार नेते.
* मार्च १ - गौरी देशपांडे, मराठी लेखिका.
* मे ३ - व्यंकटेश्वरन, तामिळ चित्रपट निर्माता.
* मे २२ - डॉ. नित्यनाथ ऊर्फ नीतू मांडके भारतीय हृदयरोगतज्ञ.
* जून २९ - कॅथेरिन हेपबर्न अमेरिकन अभिनेत्री.
* जुलै २७ - बॉब होप, इंग्लिश अभिनेता.
* ऑगस्ट १६ - ईदी अमीन, युगांडाचा हुकुमशहा.
* सप्टेंबर १२ - जॉनी कॅश, अमेरिकन संगीतकार, गायक.
* ऑक्टोबर ५ - विल्सन जोन्स, भारतीय बिलियर्ड्सपटू.

वर्ग:इ.स. २००३
वर्ग:इ.स.च्या २००० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २१ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
एम.एस. ओबेरॉय

ओबेरॉय,एम. एस.
ओबेरॉय,एम. एस.
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:रावबहादुर
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वसंत गवाणकर

**वसंत गवाणकर** (जन्मदिनांक अज्ञात - मे ३, १९९६) हे मराठी व्यंगचित्रकार होते.

वर्ग:मराठी व्यंगचित्रकार
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू
शकुंतला परांजपे

**शकुंतलाबाई परांजपे** यांचा (जन्म : १७ जानेवारी १९०६;  - ३ मे  २०००)  या त्यांच्या संततिनियमनाच्या कार्यासाठी प्रसिद्ध आहेत. 

शकुंतलाबाईंचे प्राथमिक शिक्षण घरीच झाले. माध्यमिक शिक्षण पुण्याच्या **हुजूरपागा** शाळेत झाले. मॅट्रिक झाल्यानंतर त्या फर्ग्युसन महाविद्यालयातून बी. एस्&zwnj;सी. झाल्या. रँग्लर र.पु. परांजपे या आपल्या वडिलांसारखे त्यांना रँग्लर व्हायचे होते. त्यासाठी १९२६मध्ये शकुंतलाबाई परांजपे इंग्लंडला गेल्या.

केंब्रिज येथे न्यू हॅम कॉलेज मधून त्या गणितात एम. ए. झाल्या. पॅरिस आणि कोलोन येथे जाऊन त्या फ्रेंच आणि जर्मन भाषाही शिकल्या. गणितातली अवघड ट्रायपास पदवी आणि केंब्रिज विद्यापीठातून गणितात अधिस्नातक पदवी मिळवली.  त्यांनी १० वर्षे युरोपमध्ये राहून **जिनेव्हा इंटरनॅशनल लेबर ऑफिस**मध्ये काम करून अनुभव मिळविला. त्या महाराष्ट्रातील समाजसेविका होत्या. त्यांनी भारतात, विशेषतः महाराष्ट्रात, कुटुंबनियोजनाचा पुरस्कार केला. शकुंतलाबाई परांजपे यांचे व्यक्तिमत्त्व कुटुंब नियोजनाच्या पहिल्या प्रचारक, शिक्षणतज्ज्ञ, लेखिका, आमदार, खासदार, उत्तम वक्त्या, परखड व स्वतंत्र विचारांच्या विचारवंत, असे विविधांगी होते. व्ही शांताराम यांच्या कुंकू चित्रपटात सुद्धा शकुंतलाताईनी काम केले होते. 

## व्यक्तिगत माहिती 
त्यांचे वडील रँग्लर परांजपे हे पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविद्यालयाचे प्राचार्य होते. आई मॅट्रिक (संस्कृतमध्ये) प्रथम आलेल्या होत्या. त्यामुळे घरात वातावरण बौद्धिक, उच्चशिक्षित व वाचनव्यासंगाने परिपूर्ण होते.

युरोपमध्ये काम करत असतांना त्यांचा युरा या रशियन चित्रकाराशी परिचय झाला आणि मग लग्न झाले. दीड वर्षानंतर त्यांनी घटस्फोट घेतला आणि लहान मुलीसह त्या भारतात परतल्या. सई परांजपे ही त्यांची कन्या आहे. आपल्या आईच्या जीवनावर सई परांजपे यांनी *पर्सुएशन* हा लघुपट बनविला. शकुंतलाबाई परांजपे या लेखिकाही होत्या. यांनी काही पुस्तके आणि नाटकेही लिहिली आहेत.

## लेख
* आमच्या लाडक्या मांजरांचा इतिहास
* माझी प्रेतयात्रा

## इंग्रजी पुस्तके
* थ्री इयर्स इन ऑस्ट्रेलिया
* सेन्स अँड नाॅनसेंन्स

## शकुंतलाबाई परांजपे यांनी लिहिलेली पुस्तके
* अरे संसार संसार
* काही आंबट काही गोड (आठवणी)
* दुभंग
* निवडक शकुंतला परांजपे (संपादन - विनया खडपेकर)
* पाळणा लांबवायचा की थांबवायचा
* भिल्लिणीची बोरे (कथासंग्रह)

## पुरस्कार
संततिनियमनाच्या बाबतीत त्यांनी केलेल्या कार्यासाठी त्यांना पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. (१९९१)

## संदर्भ
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तानसेन पुरस्कार

**तानसेन पुरस्कार** हा भारतात हिंदुस्तानी संगीतकारास दिला जाणारा वार्षिक सन्मान आहे.

*
कमलनयन बजाज

**कमलनयन बजाज** हे भारतीय उद्योगपती आणि राजकारणी होते. हे जमनालाल बजाज यांचे ज्येष्ठ पुत्र होते.त्यांचे शिक्षण केंब्रिज येथे झाले.ते आपल्या पित्यास व्यवसायात व समाजसेवेत मदत करीत असत.

वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुजरात

**गुजरात** (गुजराती: ગુજરાત) हे भारताच्या पश्चिम भागातील एक राज्य आहे. भारताच्या एकूण औद्योगिक उत्पन्नातील गुजरातचा वाटा १९.८%  आहे.भारताच्या पश्चिम किनाऱ्याचे सर्वांत उत्तरेकडील राज्य आहे.

## इतिहास 
ऐतिहासिक दृष्ट्या गुजरात प्रांत हा सिंधु संस्कृतीतल्या अनेक केंद्रांपैकी एक महत्त्वाचा भाग ओळखला जातो. मुघलांपुर्वी राजस्थान व गुजरात मधील काही प्रांत मिळून गुर्जराष्ट्र किंवा गुर्जरभुमी म्हणुन ओलखला जात असे.त्यामध्ये प्राचीन काळी लोथल, धोलावीरा व गोलाढोरो यांसारखी महानगरे सिंधु सभ्यतेत अस्तित्वात होती.प्रचिन लोथल येथे भारताच्या पहिले बंदर उभारले गेले.

## भौगोलिक वैशिष्ट्ये, मृदा व खनिजे   
### जिल्हे 
*यावरील विस्तृत लेख पहा - गुजरातमधील जिल्हे.*
* अहमदाबाद
* अमरेली
* आणंद
* कच्छ
* खेडा
* गांधीनगर
* जामनगर
* जुनागढ
* दाहोद
* नर्मदा
* नवसारी
* डांग
* पाटण
* पोरबंदर
* पंचमहाल
* बडोदा
* बलसाड
* बनासकांठा
* भरूच
* भावनगर
* महेसाणा
* राजकोट
* साबरकांठा
* सुरत
* सुरेन्द्रनगर

## हवामान
## समाज जीवन
गुजरात मधील समूहायांचे प्रमाण
* ओबीसी - ४०%
* पाटिदार - १४%
* ब्राह्मण - ८%
* दलित (अ.जा.) - ७%
* मुसलमान - ९%
* आदिवासी - १५%
* राजपूत - ५%

## आर्थिक स्थिती 
## राजकारण
सुरुवातीला येथे काँग्रेस पार्टीचे सरकार होते.परंतु १९९० च्या दशकापासून या राज्यात भारतीय जनता पार्टीचे सरकार आहे.नरेंद्र मोदी हे राज्याच्या इतिहासात सर्वाधिक काळ मुख्यमंत्री पदावर होते.
२०१४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांत नरेंद्र मोदींमुळे हे राज्य सर्वाधिक चर्चित राज्य होते.

डिसेंबर २०१७ मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाने सर्वाधिक जागा जिंकल्या. श्री विजय रूपांनी यांची मुख्यमंत्री म्हणून निवड झाली.

## प्रमुख शहरे 
* अहमदाबाद
* सुरत
* बडोदा

## पर्यटन स्थळे
गुजरात हे देशातील एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे आणि 2020 मध्ये 19.5 दशलक्ष देशी पर्यटक आणि 210 हजार आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांनी भेट दिली. गुजरातमध्ये अनेक ऐतिहासिक तसेच आधुनिक पर्यटनस्थळे आहेत. अलिकडच्या वर्षांत स्टॅच्यू ऑफ युनिटी हे गुजरातचे प्रमुख पर्यटन स्थळ म्हणून उदयास आले आहे.

१) **गीर अभयारण्य** - आशियाई सिंहासाठी प्रसिद्ध अभयारण्य

२) **गिरनार** - जुनागढ जवळील दत्ता संप्रदायाचे महत्त्वाचे स्थान

३) **द्वारका** - श्रीकृष्णाच्या देवालासाठी प्रसिद्ध. बेट द्वारका हे जवळचे ठिकाण श्री कृष्णाची राजधानी होती असे मानले जाते.

४) **मोढेराचे सूर्य मंदिर** - भारताच्या अतिशय दुर्मिळ असे सूर्य मंदिर.

५) **राणीनी वाव** - पाटण जिल्ह्यातील पायऱ्यांची विहीर. ही युनेस्कोने जागतिक वारसा म्हणून घोषित केली आहे.

६) **सोरटी सोमनाथ** - येथील शिवमंदिर बारा ज्योतिर्लिंगापैकी एक मानले जाते.

## संदर्भ 
## बाह्यदुवे
*
औरंगाबाद (निःसंदिग्धीकरण)

**औरंगाबाद** या विषयावर खालील लेख उपलब्ध आहेत:

*औरंगाबाद (महाराष्ट्र)
*औरंगाबाद जिल्हा (महाराष्ट्र)
*औरंगाबाद (बिहार)
*औरंगाबाद जिल्हा (बिहार)

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
इ.स. १९६०

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### जानेवारी-जून 
* जानेवारी ९ - ईजिप्तमध्ये आस्वान धरणाचे बांधकाम सुरू झाले.
* फेब्रुवारी १३ - फ्रांसने पहिली परमाणुबॉम्बची चाचणी केली.
* फेब्रुवारी २१ - क्युबात फिदेल कास्त्रोने सगळ्या उद्योगांचे राष्ट्रीयीकरण केले.
* एप्रिल १९ - दक्षिण कोरियात राष्ट्राध्यक्ष सिंगमन ऱ्ही विरुद्ध विद्यार्थ्यांची निदर्शने.
* एप्रिल २१ - ब्राझिलची राजधानी रियो दि जानेरोहून ब्राझिलियाला हलवण्यात आली.
* एप्रिल २७ - टोगोला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* मे १ - द्वैभाषिक सौराष्ट्राचे विभाजन होऊन महाराष्ट्र आणि गुजरात ही दोन राज्ये निर्माण केली गेली.
* मे १ - शीत युद्ध - अमेरिकेचे यु-२ जातीचे टेहळणी विमान सोवियेत संघाने पाडले.
* मे ९ - अमेरिकेत गर्भनिरोधक गोळ्या विकण्यास परवानगी.
* मे १० - अमेरिकेच्या परमाणुचलित पाणबुडी यु.एस.एस. ट्रायटनने पाण्याखालून पृथ्वीप्रदक्षिणा केली.
* मे ११ - इस्रायेलच्या गुप्त पोलिसी संस्था मोसादने नाझी अधिकारी ऍडोल्फ आइकमनला आर्जेन्टिनाच्या बोयनोस एर्स शहरात पकडले.
* मे १५ - सोवियेत संघाने स्पुतनिक ४ या उपग्रहाचे प्रक्षेपण केले.
* मे २२ - चिली देशात आजतगायत नोंदण्यात आलेला सगळ्यात तीव्र भूकंप झाला. रिश्टर मापनपद्धतीनुसार याची तीव्रता ९.५ होती.
* जून २० - मालीला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* जून २० - सेनेगालला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* जून २६ - सोमालियाला युनायटेड किंग्डमपासून स्वातंत्र्य.
* जून २६ - मादागास्करला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* जून २८ - क्युबाने खनिज तेल शुद्धीकरण कारखान्यांचे राष्ट्रीयकरण केले.
* जून ३० - कॉॅंगोला बेल्जियमपासून स्वातंत्र्य.

### जुलै-डिसेंबर 
* जुलै ११ - हार्पर लीची टु किल ए मॉकिंगबर्ड ही कादंबरी प्रकाशित.
* जुलै २० - सिरिमावो भंडारनायके श्रीलंकेच्या पंतप्रधानपदी. भंडारनायके जगातील प्रथम निर्वाचित स्त्री राष्ट्रप्रमुख.
* जुलै २० - साएब सालेम लेबेनॉनच्या पंतप्रधानपदी.
* ऑगस्ट १ - बेनिनला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* ऑगस्ट ३ - नायजरला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* ऑगस्ट ७ - कोट दि आयव्होरला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* ऑगस्ट १५ - कॉॅंगोला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* ऑगस्ट १६ - जोसेफ किटीन्जरने ३१,३३० मीटर (१,०२,८०० फूट) उंचीवरून उडी मारली व विश्वविक्रम स्थापला.
* ऑगस्ट १७ - गॅबनला फ्रांस पासून स्वातंत्र्य.
* ऑक्टोबर १ - नायजेरियाला ब्रिटनपासून स्वातंत्र्य.
* डिसेंबर १६ - हिमवादळात न्यू यॉर्कच्या आयडलवाइल्ड विमानतळाजवळ युनायटेड एरलाइन्सचे डग्लस डी.सी.८ आणि ट्रान्स वर्ल्ड एरलाइन्सच्या सुपर कॉन्स्टेलेशन जातीच्या विमानांमध्ये स्टेटन आयलंडवर हवेत टक्कर. १३४ ठार.

## जन्म 
* जानेवारी २ - रमण लांबा, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* मे २ - रवि रत्नायके, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* मे ४ - मार्टिन मॉक्सॉन, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* मे १० - बोनो, आयरिश गायक.
* ऑगस्ट ३ - गोपाल शर्मा, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* ऑगस्ट ४ - होजे लुइस रोद्रिगेझ झपातेरो, स्पेनचा पंतप्रधान.
* सप्टेंबर २८ - ऑगस्टिन लोगी, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* ऑक्टोबर ३० - डियेगो माराडोना, आर्जेन्टिनाचा फुटबॉल खेळाडू.

## मृत्यू 
* मे ३० - बोरिस पास्तरनाक, रशियन लेखक.

वर्ग:इ.स. १९६०
वर्ग:इ.स.च्या १९६० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
मध्य प्रदेश

इवलेसे|भीमबेटकाचे चित्र
इवलेसे
इवलेसे|सांची स्तूप
**मध्य प्रदेश** () हे भारत देशामधील क्षेत्रफळानुसार दुसऱ्या क्रमांकाचे राज्य आहे व २०११ च्या जनगणनेनुसार लोकसंख्येत ६ व्या क्रमांकावर आहे. ह्याला **भारताचे हृदय** देखील म्हंटले जाते, कारण ते भारत देशाच्या मध्यावर आहे. मध्य प्रदेशात वाघांची संख्या भारतात सर्वाधिक आहे. म्हणून या राज्याला **टायगर स्टेट** या नावाने सुद्धा ओळखले जाते. फार फार पूर्वी अवंती महाजनपद म्हणून हा प्रदेश ओळखला जात होता. त्याकाळी त्या प्रदेशाची राजधानी उज्जैन होती.
* राज्याचे ६ सांस्कृतिक विभाग आहेत; निमाड, मालवा, बुंदेलखंड, बघेलखंड, महाकौशल आणि ग्वाल्हेर.
 
भारताच्या मध्य प्रदेश हे राज्य, भाषावार प्रांतरचनेनंतर १ नोव्हेंबर इ.स. १९५६ला बनवले गेले. त्यानंतर, १ नोव्हेंबर इ.स. २०००ला पुन्हा त्यातून छत्तीसगढ हा विभाग वेगळा होऊन त्याचे स्वतंत्र्य राज्य निर्माण केले गेले. नर्मदा नदीच्या खोऱ्यात हठ्नोरा आदिमानव हा मध्य प्रदेशात सुमारे ३,००,००० वर्षांपूर्वी, मिडल Pleistocene कालखंड पासून जगात आले असते हे दर्शविते. नंतर मेसोलीठीक कालावधी दिनांक ?? पेंट मातीची भांडी भीमबेटका रॉक shelters मध्ये सापडला आहे . कायथा संस्कृती (2100-1800 सालच्या) आणि माळवा संस्कृती (1700-1500 सालच्या) राज्यातील पश्चिम भागात शोधला गेले आहेत राहण्याचे चाल्कॉलीठीक साइट.

## भूगोल 
मध्य प्रदेशला लागून
* ईशान्येला - उत्तरप्रदेश,
* पश्चिमेला - गुजरात,
* पूर्वेला- छत्तीसगढ,
* वायव्येला- राजस्थान व
* दक्षिणेला महाराष्ट्र आहेत.

मध्य प्रदेश या राज्याच्या मध्यावर नर्मदा नदी आहे व सातपुडा व विंध्य हे पर्वत आहेत.

मध्य प्रदेश राज्याची राजधानी भोपाळ आहे.

## प्रशासन 
### प्रशासकीय विभाग 
मध्य प्रदेश राज्याचे खालील १० प्रशासकीय विभाग आहेत.
* भोपाळ विभाग
* चंबळ विभाग
* इंदूर विभाग
* जबलपूर विभाग
* उज्जैन विभाग
* ग्वाल्हेर विभाग
* रेवा विभाग
* शाहडोल विभाग
* होशंगाबाद विभाग
* सागर विभाग

### जिल्हे 
मध्य प्रदेश राज्यात् खालील ४८ जिल्हे आहेत.

# अनुपपुर
# अशोकनगर
# बालाघाट
# बडवानी
# बैतूल
# भिंड
# भोपाळ
# बऱ्हाणपूर
# छत्रपूर
# छिंदवाडा
# दमोह
# दातिया
# देवास
# धार
# दिंडोरी
# गुणा
# ग्वाल्हेर
# हरदा
# होशंगाबाद
# इंदूर
# जबलपूर
# झाबुआ
# कटनी
# खांडवा (पूर्व निमर)
# खरगोन (पश्चिम निमर)
* मंडला
* मंदसौर
* मोरेना
* नरसिंगपूर
* नीमच
* पन्ना
* रेवा
* राजगढ
* रतलाम
* रायसेन
* सागर
* सतना
* सिहोर
* शिवनी
* शाहडोल
* शाजापूर
* शिवपूर
* शिवपुरी
* सिधी
* टिकमगढ
* उज्जैन
* उमरिया
* विदीशा
*यावरील विस्तृत लेख पहा - मध्य प्रदेशमधील जिल्हे.*

## बाह्य दुवे 
* मध्यप्रदेश सरकारचे पोर्टल (इंग्रजी मजकूर)
* मध्यप्रदेशच्या पर्यटन विभागाचे संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर)
* तात्पुरती एकूण लोकसंख्या - २०११ची लोकसंख्येची मोजणी:मध्य प्रदेश (इंग्रजी मजकूर)


वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य
नागपूर (निःसंदिग्धीकरण)

**नागपूर** या विषयावरील खालील लेख उपलब्ध आहेत-

* नागपूर - नागपूर शहरावरील लेख
* नागपूर जिल्हा - महाराष्ट्रातील नागपूर जिल्ह्याबद्दल लेख.

----
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
बुलढाणा

इवलेसे|ए आर डी सिनेमा गृह
**बुलढाणा** शहर हे महाराष्ट्र राज्यातील बुलडाणा जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या शहराचे पूर्वीचे नाव 'भिलठाणा' असे होते. त्याचे इंग्रज काळात 'बुलढाणा' असे नामांतर करण्यात आले. हे एक थंड हवेचे ठिकाण होते. आजही विदर्भात सर्वात कमी तापमान बुलडाणा शहराचे असते. बुलडाणा शहरातून दोन राष्ट्रीय महामार्ग जातात. 
१. राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ७५३अ मलकापूर - बुलडाणा -जालना- औरंगाबाद आणि 
२. राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ७५३ई अजिंठा-बुलडाणा-खामगाव जातो जो खामगावहुन पुढे अचलपूर मार्गे मध्य प्रदेशातील बैतुल शहरास जातो. 

बुलढाणा शहरात तिरुपतीच्या धर्तीवर मलकापूर-बुलडाणा राष्ट्रीय महामार्गावर राजूर घाटात टेकडीवर श्री भगवान बालाजी यांचे नयनरम्य असे मंदिर बांधण्यात आले आहे. जे आज एक प्रेक्षणीय आणि धार्मिक स्थळ आहे.
"लोणारकर टॉप"

बुलढाणा जिल्ह्यातील सर्वांत उंच असलेले शिखर हे लोणारकर टॉप या नावाने ओळखले जाते.
हे शिखर समुद्र सपाटी पासून 928 मीटर उंचीवर आहे.संग्रामपूर तालुक्यातील 
पिंपळडोह किल्ला याचे जवळच आहे.
हे शिखर जिल्ह्यात सर्वांत उंच असल्याचे पहिल्यांदा 'लोणारकर टीमने' शोधून जाहीर केले. म्हणून या शिखराला 'लोणारकर टॉप' किंवा 'लोणारकर शिखर' असे नाव पडले आहे.
अंबाबरवा अभयारण्यात शिरल्यावर जटाशंकर मंदिराच्या उत्तरेला असलेल्या डोंगरावर हे शिखर आहे.
तेथे वर त्रिकोणी आकाराचं पठार आहे.
इथून आजूबाजूचा परिसर अतिशय नयनरम्य व अद्भुत दिसतो.

## भाषा आणि संस्कृती 
मराठी बुलढाण्यात सर्वाधिक बोलली जाणारी भाषा आहे. शहरी लोकांपैकी ९८ टक्क्यांहून अधिक लोक मराठी बोलतात. मराठी हा इंग्रजी आणि हिंदी माध्यमाच्या शाळेत शिकविला जाणारा अनिवार्य विषय आहे. १ टक्का लोकसंख्या हिंदी भाषा बोलते. व्यावसायिक स्थितीमुळे बुलडाणा मधील सर्व हिंदी भाषिक अस्खलित मराठी बोलू शकतात.

## हे सुद्धा पहा
बुलढाणा जिल्हा

वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे
वर्ग:बुलढाणा जिल्हा
*
वाशिम

**वाशिम** हे वाशीम जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या शहराची लोकसंख्या ६२,८६३ आहे.
250px|thumb|पुरातन बालाजी मंदिर वाशिम

## इतिहास 
वाशिमचे प्राचीन नाव वत्सगुल्म / वात्सुलग्राम आहे. यास बच्छोम, बासम असेही म्हणतात.
इ.स.पूर्व सुमारे ३०० पासून येथे सातवाहन या राजवंशाची सत्ता होती. प्राचीन विदर्भात प्रशासकीय सोयीसाठी दोन ठिकाणी राजधान्या करण्यात आल्या. एक म्हणजे वाशीम व दुसरे नागपूर जिल्ह्याच्या रामटेक तालुक्यातील 'नंदिवर्धन' (सध्याचे नगरधन.) वाशिम येथे वाकाटकांची राजधानी होती. वाकाटकांचे साहित्यातील  योगदान महत्त्वाचे आहे. त्यांच्या काळात 'वत्सगुल्म'च्या परिसरात अनेक तीर्थक्षेत्रे होती. आजही वाशिमचा बालाजी प्रसिद्ध आहे. येथे पद्मतीर्थ नावाचे तीर्थस्थानही आहे.  त्यानंतर चालुक्यांचे राज्य आले. त्यांनी आपली राजधानी दुसऱ्या ठिकाणी नेली. त्यामुळे या शहराचे महत्त्व कमी झाले. त्यानंतर आलेल्या यादवांच्या राजवटीत पुन्हा या स्थानाचे महत्त्व वाढू लागले.

वाशिम येथे निजामाची टाकसाळ होती.

त्यानंतर इंग्रजांच्या राज्यात वऱ्हाड हा मुलूख आल्यावर त्यांनी वाशिमला जिल्ह्याचे ठिकाण केले. परंतु, महाराष्ट्रातील जिल्ह्यांच्या १९०५ मध्ये झालेल्या पुनर्रचनेत हा भाग नजीकच्या अकोला जिल्ह्यास जोडण्यात आला. त्यानंतर जानेवारी २६ १९९८ मध्ये पुन्हा वाशिम हा जिल्हा घोषित करण्यात आला.    

सेवालाल मंदिर , जगदंबा मंदिर ,(बंजारा समाजाचे संत व देवी आहे)

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* शासकीय संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर)

वर्ग:वाशिम जिल्हा
यवतमाळ

**यवतमाळ** शहर हे यवतमाळ जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. हे शहर जिल्ह्यातील महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र असून येथे कापूस पिंजण्याचे आणि दाबून त्याचे गठ्ठे बनवायचे उद्योग आहेत. त्यामुळे यवतमाळला *कापसाचे शहर* (cotton city) म्हणले जाते.
* २०११ च्या जनगणनेनुसार या शहराची लोकसंख्या १,२२,९०६ इतकी आहे.

### इतिहास 
# यवतमाळ शहराचे पूर्वीचे नाव यवत किंवा येवती, योतमाड असे होते. आजूबाजूला दाट व उंच झाडांची दाटी असल्यामुळे याला योतमाड असे नाव पडले होते, नंतर याला यवतमाळ म्हणजे माळावर वसले असल्या मुळे यवतमाळ म्हणायला सुरुवात झाली. https://ytlmarathi.blogspot.com 
# १ मे १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती झाल्याने यवतमाळ जिल्हा महाराष्ट्र राज्याचा भाग झाला, तत्पूर्वी १९५६ मध्येच द्वैभाषिक मुंबई प्रांतात सहभागी झाला होता.
# यवतमाळ हे बेरार सल्तनतेचे मुख्य शहर होते आणि जुन्या लिखाणांनुसार "जगातील सर्वात सुरक्षित ठिकाण" होते. यवतमाळ (सध्या यवतमाळ जिल्हा) नंतरचा प्रदेश, अलाउद्दीन हसन बहमन शाह यांच्या राजवटीत १३४७ मध्ये बहमनी सल्तनतीची स्थापना केली. १५७२ साली, अहमदनगर सल्तनत (वर्तमान दिवस अहमदनगर जिल्हा) चे शासक मुर्तजाशाह, यवतमाळ जिल्हा १५९६ मध्ये, अहमदनगरच्या योद्धा राणी चांदबीबीने यवतमाळ जिल्ह्याचे मुघल साम्राज्य, नंतर भारताच्या मोठ्या भागाचे राज्यकर्ते सोडले. 
* १७०७ मध्ये सहाव्या मुघल सम्राट औरंगजेबच्या मृत्यूनंतर यवतमाळ हा मराठा साम्राज्यात गेला. १७८३ मध्ये जेव्हा रघूजी भोसले (प्रथम) नागपूर साम्राज्याचे शासक झाले तेव्हा त्यांनी आपल्या क्षेत्रात यवतमाळ जिल्हाचा समावेश केला. ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने १८५३ मध्ये बेरार प्रांत उभारल्यानंतर १८६३ मध्ये यवतमाळ पूर्वेकडील बेरार जिल्हा बनला आणि नंतर दक्षिण पूर्व बेरार जिल्हा-मध्य प्रांत आणि बेरार या दोन्ही जिल्ह्यांचा भाग बनला. यवतमाळ १९५६ पर्यंत राज्य पुनर्रचना होईपर्यंत मध्य प्रदेशचा भाग राहिला.

ऐन-ई-अकबरी या प्राचीन ग्रंथात यवतमाळचा उल्लेख दिसून येतो. तसेच अकबरच्या दरबारात अबुल फजल याच्या लेखनांत यवतमाळमधील योत, लोहारा या गावाचा उल्लेख पाहायला मिळतो. 
* १९३० साली प्रसिद्ध झालेल्या केसरी प्रबोध या ग्रंथात यवत म्हणून यवतमाळचा उल्लेख मिळतो.https://ytlmarathi.blogspot.com

* येथे जवळच लोहारा येथे एमआयडीसी (महाराष्ट्र इंडस्ट्रियल विकास महामंडळाने) बनवलेली औद्योगिक व्यावसायिकांची उद्योग-वसाहत आहे.

## पर्यटन स्थळे 
# सहस्त्रकुंड धबधबा, 
# टिपेश्वर अभयारण्य, 
# पैनगंगा अभयारण्य

= यवतमाळातील देऊळे =

यवतमाळात अनेक देवांची मंदिरे आहेत. ते देव आणि ती देवळे त्या खास नावानेच ओळखली जातात. त्यातली काही अशी:-

* **रंगनाथस्वामी मंदिर**

* केदारेश्वर मंदिर
* दत्त  मंदिर
* जिन्याचा गणपती
* महादेव मंदिर
* श्री स्वामी समर्थ मंदिर
* हिंदुस्तानी दुर्गा देवी मंदिर
तसेच शहारात नवरात्र उत्सव मोठ्या उत्साहाने साजरा करतात. नऊही दिवस शहरातील व आजुबाजुच्या खेड्यातील भाविकांची मोठी गर्दी असते. नवरात्र ऊत्सवामध्ये भारतात कलकत्त्यानंतर यवतमाळ शहराचा दुसरा क्रमांक लागतो.

यवतमाळ अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे
वर्ग:यवतमाळ जिल्हा
वर्ग:यवतमाळ
भंडारा

**भंडारा** शहर हे महाराष्ट्रातील भंडारा जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.  हे शहर उत्तर अक्षांश २१.१७ आणि पूर्व रेखांश ७९.६५ येथे आहे. या शहराला ब्रास सिटी अणि भाताचा जिल्हा असेही म्हणतात.

## **शहराची माहिती**
राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ६ हा या भंडारा शहरातून जातो. वैनगंगा नदी व सूर नदी या दोन नद्यांनी हे शहर त्रिभागले आहे. 
* शहरालगतच्या परिसरात अशोक लेलॅन्ड, सनफ्लॅग आयर्न अँड स्टील फॅक्टरी, ऑर्डनन्स फॅक्टरी या सारखे उद्योग आहेत. सारख्या येणाऱ्या पुरामुळे शहराला चहूबाजूंनी प्रोटेक्शन भिंतींनी घेरले आहे. 
* भंडारा जिल्हात महासमाधी भूमी, कोरंभी मंदिर  असे अनेक स्थळे बघण्यासारखे आहेत

## *हवामान*
भंडाऱ्याचे तापमान प्रत्येक ऋतूत अगदी टोकाचे असते. उन्हाळ्यात जास्तीत जास्त ४५  अंश सेल्सियस आणि हिवाळ्यात कमीत-कमी ८ अंश सेल्सियस तापमान असते..

## *लोकसंख्याशास्त्र*
२०११साली झालेलया जनगणनेमध्ये, भंडारा शहराची लोकसंख्या ११,९८,८१० होती. त्यांत पुरुष ५१% व महिला ४९% होत्या. भंडारा येथे सरासरी साक्षरता दर ८०% आहे हा. ७४.०४% या राष्ट्रीय सरासरी पेक्षा किंचित जास्त आहे. शहरातील ८५% पुरुष आणि ७५% स्त्रिया साक्षर आहेत. भंडारा शहरात ६ वर्षे किंवा त्याहून लहान वयाच्या मुलांची संख्या एकूण लोकसंख्येच्या ११% आहे.

सन २०११ च्या जनगणनेच्या तुलनेत त्यात ५.६५ % इतकी वाढ झाली आहे.

## उद्योग
अशोक लेलॅंड (जड वाहन निर्माता), सनफ्लॅग (लोखंड आणि स्टील कंपनी), आयुध कारखाना, एलोरा पेपर मिल आणि मॅंगेनिझ माती खाणी येथे आहेत. व्हिडीओकॉन इंटरनॅशनलचा इलेक्ट्रॉनिक्स हा प्रस्तावित कारखाना भंडाराशहरा जवळच होणार आहे. (२०१७ची स्थिती). शहरामधून एक रेल्वे लाईन जाते, ती पूर्वी आयुध निर्माण कारखान्यासाठी किवा सनफ्लॅग या उद्योगांसाठी वापरली जात होती.  

## ऐतिहासिक 
भंडारा शहरात एक पुरातन किल्ला आहे. तो पांडे घराण्याचा असून त्याला **पांडे महल** असे म्हटले जाते. तेथे दरवर्षी गणेशोत्सव साजरा केला जातो.

बहिरंगेश्वर मंदिर हे पुरातन मंदिर शहरात आहे. बहिरंगेश्वर मंदिरात महाशिवरातीचा उत्सव होतो. त्यावेळी तेथे संपूर्ण जिल्ह्यातील भाविक उपस्थित असतात. मंदिर पुरातन असल्यामुळे बहरंगेश्वर मंदिराला अनेक लोक ग्रामदेवता मानतात.
* खांब तलाव हा ऐतिहासिक तलाव बहिरंगेश्वर मंदिराच्या बाजूला आहे तिथे तलावा-मधोमध एक खांब आहे. हा खांब ऐतिहासिक आहे, असे मानले जाते.

भंडारा शहरात १०० वर्षापेक्षा जुने सार्वजनिक वाचनालय आहे.

### इतर आकर्षणे 
गांधी चौकात उभारलेला १२१ फूट उंच तिरंगा हे भंडारा शहरातले एक आकर्षण आहे. शास्त्री मैदानावर होणारा दसरा, रावणदहन हे दरवर्षीचे आकर्षण असते.

## विविध शहरांची भंडाऱ्यापासूनची किलोमीटरमध्ये अंतरे
## संदर्भ
## **हे सुद्धा पहा**
*भंडारा जिल्हा
हिंगोली

**हिंगोली** शहर हे महाराष्ट्र राज्यातील हिंगोली जिल्ह्याचे आणि हिंगोली तालुक्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.

हिंगोली शहराच्या ईशान्येस, तालुक्यात सिरसम बुद्रुक येथे मोठी बाजारपेठ आहे.

## इतिहास 
मराठवाडा विभाग हा आगोदर निझामाच्या राजवटीचा भाग होता.
* हिंगोली हा परभणी जिल्ह्यातील एक तालुका होता. 
इंग्रजशासित वऱ्हाड विभागाच्या सीमेवर असल्याने, हिंगोली शहर हे निजामाचे लष्करी तळ होते. त्याकाळी लष्करी दळ, दवाखाने, प्राण्यांचे दवाखाने हिंगोलीवरून चालत. 
हिंगोलीचे नागरिक २ मोठ्या लढायांना सामोरे गेले आहेत:- 
*१८०३ मधलं मराठे आणि टिपू सुलतान यांमध्ये झालेलं युद्ध आणि 
*१८५७ सालचं नागपूरकर भोसल्यांचं युद्ध.
लष्करी तळ असल्यामुळे हिंगोली हे निझामाच्या राज्यातलं महत्त्वाचं तसंच प्रसिद्ध शहर होतं.
पलटण, रिसाला, सदर बाजार, तोफखाना, पेन्शनपुरासारखी ठिकाणे आजही प्रसिद्ध आहेत.

स्वातंत्र्यानंतर १९५६ मध्ये मराठवाडा मुंबई प्रांतात सामील झाला आणि १९६० मध्ये हिंगोली हे परभणी जिल्ह्याचा भाग म्हणून महाराष्ट्र राज्यात आलं.
 १ मे १९९९ रोजी हिंगोली येथे मुख्यालय असलेला नवीन हिंगोली जिल्हा अस्तित्वात आला.

## धार्मिक स्थळे 
हिंगोली शहरातील खालील मंदिरे प्रसिद्ध आहेत.
*जलेश्वर मंदिर (तळ्यातला महादेव)
*श्री दत्त मंदिर, मंगळवारा
*श्री खाकी बाबा मठ
*दक्षिणमुखी हनुमान मंदिर, खटकाळी
*पोळा मारोती मंदिर, वंजारवाडा
*चिंतामणी गणपती मंदिर
*संगमेश्वर महादेव मंदिर, समगा

## भौगोलिक माहिती 
हिंगोली शहर अक्षांश १९.७२ आणि रेखांश ७७.१५ वर वसलेले आहे. समुद्रसपाटीपासून सरासरी उंची ही ४५७ मि इतकी आहे. शहरात दोन तळी आणि एक नदी आहे. नदीचं नाव कयाधू नदी आहे. कयाधू नदी पैनगंगा नदीची उपनदी आहे

## दळणवळण 
हिंगोली शहरात रेल्वे आणि रस्ते वाहतूक सुविधा उत्तम आहे. ८० किमीवर असलेले नांदेड हे सर्वात जवळचे विमानतळ आहे. नांदेडहून हैदराबाद, दिल्ली आणि मुंबईला नियमीत विमाने जातात. २३२ किमीवर असलेल्या चिकलठाणा विमानतळ, औरंगाबाद वरून मुंबई आणि दिल्लीला नियमीत विमाने जातात. नांदेड, हिंगोली, कन्हेरगाव, वाशिम, अकोला, अमरावती जोडणारा राष्ट्रीय महामार्ग आहे.

हिंगोली डेक्कन रेल्वे स्थानक (HNL) हे दक्षिण मध्य रेल्वेच्या नांदेड विभागात येते. पूर्णा ते अकोला ब्रोड गेज लाईनवर हिंगोली एक मुख्य स्थानक आहे. हैदराबाद, नांदेड, सांगली, जयपूर, इंदोर, कोल्हापूर, नागपूर, अजमेर, नवी दिल्ली, तिरुपती, अमृतसर, श्रीगंगानगर इत्यादी ठिकाणी नियमीत रेल्वे जातात.

## लोकजीवन 
२०११ च्या जनगणनेनुसार हिंगोली शहराची लोकसंख्या ही ८५,१०३ इतकी आहे. हिंगोली शहरात ६७% लोकं साक्षर असून ७४% पुरुष आणि ६०% महिला साक्षर आहेत. ६ वर्षाखालील मुलांची टक्केवारी १५% आहे.
हिंगोली शहरात ५३.४१ टक्के हिंदू, ३३.४७ टक्के मुस्लिम, ०.२४ टक्के ख्रिशचन, १०.६३ टक्के बौद्ध, २.०३ टक्के जैन, ०.०२ टक्के इतर धर्म आणि ०.०७ टक्के माहीती सांगितली नाही.

मराठी ही शहरातली प्रमुख भाषा आहे. सर्व शासकीय व दैनंदीन व्यवहार मराठीतूनच होतात. शहरात दख्खनी उर्दू, मारवाडी, गुजराती, तेलुगू भाषाही बोलल्या जातात. मराठी ही संपर्कभाषा आहे. विदर्भाचा वाशिम जिल्हा जवळच असल्याने येथिल भाषेवर वऱ्हाडी भाषेचा प्रभाव आढळतो.

शहरात दरवर्षी नवरात्रीत दहा दिवसांचा सार्वजनिक दसरा महोत्सव साजरा केला जातो. यात शहरातील रामलीला मैदान भागात मोठी जत्रा भरते. दीडशेहून जास्त वर्षांपासून हा उत्सव साजरा करण्यात येतो.

## हे सुद्धा पहा
*हिंगोली जिल्हा
*सेनगांव

वर्ग:हिंगोली
वर्ग:मराठवाड्यातील शहरे
वर्ग:हिंगोली जिल्ह्यातील गावे
चैत्र शुद्ध प्रतिपदा

## या तिथीला साजरे होणारे सण,उत्सव व व्रते
* गुढी पाडवा
* नवरेह
* चेती चांद

## दिनविशेष
* श्री शालिवाहन शक प्रारंभ
* चैत्र महिन्याची सुरुवात.
* चैत्री नवरात्रारंभ.
* श्री महालक्ष्मी  पालखी यात्रा मुंबई.
* श्री बाबाजी महाराज पुण्यतिथी लोधीखेडा,छिंदवाडा.
* डॉ. के.ब हेडगेवार जयंती.
* निंबादेवीची यात्रा, निंबोळा,बुलढाणा जिल्हा
* योगी माधवनाथ महाराज जन्मोत्सव चित्रकूट
* कृष्णाजी महाराज यात्रा, सावंगा (विठोबा),तालुका चांदूर,अमरावती जिल्हा
चैत्र शुद्ध नवमी

...
इवलेसे|राम नवमी
## या दिवशी साजरे करण्यात येणारे सण व उत्सव
* रामनवमी   (भगवान रामचंद्रांचा जन्मदिवस).