बबन कांबळे (संपादक)

इवलेसे|संपादक बबन कांबळे

**बबन कांबळे** मराठी संपादक, पत्रकार आणि साहित्यिक होते. त्यांचा जन्म सातारा जिल्ह्यातील डावरी गावी शेतमजूर कुटुंबात झाला.भारत हा प्राचीन संस्कृती, धार्मिक मूल्ये, लोकपरंपरा आणि भौगोलिक वैविध्याने नटलेला देश आहे. तथापि, इतिहासभर अनेक समाज घटक उपेक्षित राहिले आहेत., मागासवर्गीय, बहुजन , वंचित,उपेक्षित,आदिवासी, विमुक्त समाज, महिला आणि गरीब शेतकरी यांना शिक्षण, आरोग्य, रोजगार, न्याय आणि आर्थिक संसाधने मिळवणे नेहमीच आव्हानपूर्ण राहिले आहे.अशा परिस्थितीत सामाजिक जागृती आणि समाजसुधारणेसाठी माध्यमांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरते. पत्रकारितेने सत्याची आणि न्यायाची देवाणघेवाण करून समाजाच्या उपेक्षित घटकांसाठी आवाज निर्माण केला पाहिजे. या पार्श्वभूमीवर उभे राहते प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व बबनराव कांबळे, जे पूर्वी दैनिक नवाकाळमध्ये पत्रकार होते. नवाकाळमध्ये अनुभवलेल्या अन्याय, दलित व बहुजन समाजावरील उपेक्षा, स्त्री आणि शेतकरी वर्गावरील अन्याय यामुळे त्यांचा स्वाभिमान जागृत झाला. त्यांनी ठरवले की पत्रकारितेचा उपयोग उपेक्षित समाजाला जागृत करणे, अन्याय- अत्याचाराविरुद्ध आवाज उठवणे आणि लोकांच्या ज्ञान, कृती आणि वृत्तीत आमूलाग्र बदल घडवणे या उद्देशासाठी होईल.त्यानंतर त्यांनी सुरू केलेले दैनिक वृत्तरत्न सम्राट उपेक्षित वर्गाच्या आवाजाचे प्रतिनिधित्व करणारे माध्यम ठरले.

## 1. बबनराव कांबळे यांचे बालपण आणि प्रारंभिक जीवन  
## 1.1 बाल्य आणि शिक्षण 
बाल्य - बबनराव कांबळे हे ग्रामीण महाराष्ट्रातील एका सामान्य कुटुंबात जन्मले. बाल्यापासूनच त्यांनी समाजातील अन्याय अनुभवला – जातीय भेदभाव, शिक्षणाची असमानता, स्त्रियांवरील अन्याय आणि आर्थिक दुर्बलता. या अनुभवांनी त्यांच्यात सामाजिक न्याय आणि सुधारणा साधण्याची प्रेरणा निर्माण केली.
शिक्षण
•	प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण मुंबई,ठाणे येथे पूर्ण केले.
•	महाविद्यालयीन काळात त्यांनी सत्य, न्याय, प्रामाणिकपणा आणि धैर्य या मूल्यांचा स्वीकार केला.
•	शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजातील विविध समस्या समजल्या आणि त्यांनी पत्रकारितेला सामाजिक बदलाचे शक्तिशाली साधन मानले.
## 1.2 सामाजिक अनुभव 
•	शहरी ग्रामीण भागात गावोगावी फिरून आदिवासी, मागासवर्गीय, बहुजन , वंचित उपेक्षित स्त्री, गरीब शेतकरी वर्गांच्या प्रत्यक्ष समस्या पाहिल्या..
•	या अनुभवांनी त्यांना ठाम केले की पत्रकारितेच्या माध्यमातूनच समाजाला न्याय मिळवता येईल.
## 2. नवाकाळ दैनिकातील पत्रकारिता 
बबनराव कांबळे हे प्रारंभी दैनिक नवाकाळमध्ये पत्रकार होते. तिथे त्यांनी अनुभवले:
•	बहुसंख्य माध्यमे सत्ताधारी किंवा श्रीमंत वर्गाच्या हितासाठी काम करतात, उपेक्षित घटकांकडे दुर्लक्ष करतात.
•	या परिस्थितीमुळे त्यांचा स्वाभिमान जागृत झाला. त्यांनी ठरवले की पत्रकारितेला उपेक्षित समाजाच्या उत्थानासाठी वापरले पाहिजे. नवाकाळमधील अनुभवांनी त्यांना शिकवले की लेखणी हीच समाज परिवर्तनाची शक्ती आहे.
## 3. पत्रकारिता 
दैनिक ’नवाकाळ ’मधून पत्रकारिता करीत असतानाच वरिष्ठ संपादक या पदावर काम पाहिले होते.अग्रलेख लिहीत असताना आपल्याही मालकीचे वृत्तपत्र असावे असा मनाशी त्यांनी ठाम निश्चय केला. आणि स्वाभिमान जागृत होऊन त्यांनी नवाकाळ मधून बाहेर पडले ते दैनिक वृत्तरत्न सम्राट काढण्यासाठीच सडेतोड पत्रकारितेमध्ये त्यांचा राज्यात हातखंडा होता नवाकाळ मधून बाहेर पडल्यानंतर त्यांनी आंबेडकरी चळवळीसाठी वाहून घेतलेल्या दैनिक वृत्तरत्न सम्राट 2003 साली काढून राज्यातील आंबेडकरी समाजाला दिशा देण्याचे काम केले. दैनिक सम्राटचे अंक वाचण्यासाठी लोक वाट पाहायचे.
## 4. वृत्तरत्न सम्राटची स्थापना 
फुले, शाहू, आंबेडकरी विचारधारेचे मुखपत्र असावे या उद्देशाने त्यांनी सुरुवातीला जनसामान्यांत  या विचारांची पेरणी केली. संपूर्ण महाराष्ट्रभर त्यांनी मिटिंग घेतल्या त्या मिटिंग मध्ये त्यांनी आपले वृत्तपत्र विषयी असलेले उद्देश स्पष्ट केले. कोणतीही  चळवळ यशस्वी होण्यासाठी तिला वर्तमानपत्राची आवश्यकता असते,ज्या चळवळीचे वर्तमानपत्र नसेल तिची अवस्था पंख तुटलेल्या पक्षा प्रमाणे होते हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे वाक्य त्यांनी जनमाणसांत  रुजवले अन् त्याचाच परिपाक म्हणजेच दैनिक वृत्तरत्न सम्राटचा जन्म होय. या दैनिक वृत्तरत्न सम्राटमध्ये त्यांनी हेच  ब्रीदवाक्य  ठेवले. नवाकाळ मधून बाहेर पडल्यानंतर त्यांनी आंबेडकरी चळवळीसाठी वाहून घेतलेल्या दैनिक वृत्तरत्न सम्राट 2003 साली काढून राज्यातील आंबेडकरी समाजाला दिशा देण्याचे काम केले. दैनिक सम्राटचे अंक वाचण्यासाठी लोक वाट पाहायचे.
## 4.1 उद्दिष्टे 
वृत्तरत्न सम्राट हे दैनिक उपेक्षित समाजाचा आवाज बनण्यासाठी स्थापन केले गेले. 
उद्दिष्टे:
1.	उपेक्षित समाजाचे प्रश्न जनतेसमोर आणणे.
2.	बुद्ध, फुले, शाहू, आंबेडकरी विचारांचा प्रसार.
3.	अन्याय, अत्याचार व सामाजिक भेदभावाविरुद्ध जनजागृती.
4.	शिक्षण, आरोग्य, महिला सक्षमीकरण आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करणे.
5.	लोकांच्या ज्ञान, वृत्ती आणि कृतीत आमूलाग्र बदल घडवणे.
## 4.2 प्रारंभिक अडचणी 
•	आर्थिक संसाधनांची कमतरता.
•	स्थानिक प्रशासन आणि सत्ताधाऱ्यांचा विरोध.
•	सत्यवादी पत्रकारितेत टिकून राहणे.
बाबनराव कांबळे यांनी धैर्य, प्रामाणिकपणा व सामाजिक जबाबदारी यावर आधारित नेतृत्व दाखवले आणि अडचणींवर मात केली.
## 5. वृत्तरत्न सम्राटची कार्यपद्धती 
## 5.1 जनतेतून बातम्या 
• शहरी ग्रामीण भागात गावोगावी जाऊन शेतकरी, महिला, विद्यार्थी, मागासवर्गीय, उपेक्षित, वंचित ,आदिवासी यांचे अनुभव गोळा करणे.
• उपेक्षित समाजाच्या प्रत्यक्ष वास्तव जीवनावरील कथा,घटना प्रकाशित करणे.
## 5.2 भाषेतील साधेपणा 
•	सर्वसामान्य वाचक समजू शकेल असे लेखन.
•	प्रेरक शैलीत जनजागृती करणे.
## 5.3 विभागीय रचना 
1.	शिक्षण: शाळा, महाविद्यालय, विद्यार्थी यशोगाथा.
2.	आरोग्य: मातामृत्यू कमी करणे, कुपोषणाविरोधी मोहिमा.
3.	महिला-सक्षमीकरण: स्वयं-सहाय्य गट, महिला उद्योजकता.
4.	सामाजिक न्याय: दलित, आदिवासी, विमुक्त समाज.
5.	सांस्कृतिक वारसा: लोककला, लोकसाहित्य, बौद्ध सांस्कृतिक वारसा.
6.	रोजगार: कौशल्य विकास, स्थानिक रोजगारसंधी.
7.	कायदा व न्याय: अन्यायाविरुद्ध लढाया, शासकीय योजना.
## 5.4 जनसंपर्क 
•	संपादक व पत्रकार गावोगावी भेटी
•	स्थानिक लोकांशी संवाद
•	समस्यांवर उपाय सुचवणे व सामाजिक सहभाग
## 6.संपादकीय कारकीर्द 
कांबळे यांनी शिक्षणानंतर काही काळ कंपनीमध्ये  नोकरी केली. त्यानंतर त्यांनी  दैनिक नवाकाळ मधून  पत्रकारितेला प्रारंभ केला. नवाकाळमध्ये ते अग्रलेख लिहीत असत. हे वृत्तरत्न सम्राट या मुंबईतून प्रकाशित होणाऱ्या दैनिकाचे संपादक होते. दिनांक ८ फेब्रुवारी २०२३ रोजी त्यांचे निधन झाले.

## 7.प्रबोधन कार्य 
बहुजनांचे प्रबोधन करताना बबन कांबळे नेहमी म्हणत असे ज्यांच्यामुळे मला बुद्ध कळाले... कबीर कळाले... शिव शाहू समजले... क्रांतिबा उमजले... ते आमचे उभ्या आडव्या तिडव्या अख्या अखंड भारताचे एकमेव दिग्विजय नेते परमपूज्य बोधिसत्व डॉ बाबासाहेब आंबेडकरांना मी समस्त समाजातर्फे अभिवादन करतो... कारण... तो महामानव झिजला नसता तर हा देह सजला नसता... कोणत्यातरी पाटलाच्या देशमुखाच्या वाड्यावर चाकरी करत करत कुजला असता... आणि एकदिवस दिव्यासारखा विझला असता...परंतु त्या महामानवाने उभे आयुष्य झिजविले नी आपणाला घडविले... म्हणुन तर अंधांना डोळे लाभले... लुळयांना हात मिळाले... पांगळे पळू लागले... नि माझ्यासारखे मुके घडघडा बोलू लागले... म्हणुन हे महामानवा... जगतपित्या... भाग्यविधात्या... मी तुला समस्त समाजातर्फे वंदन करतो...जिजाई रमाई सावित्रीमाई भिमाई या महामातांना वंदन करतो ...नी आपणा सर्वाना क्रांतिकारी जय भीम करतो ...
## 8.सामाजिक कार्य  
समाजाच्या विकासासाठी झटणारे संपादक बबनराव कांबळे

लोकांच्या ज्ञानात,वृत्तीत अन् कृतीत अमुलाग्र बदल घडवुन आणण्याचे काम दैनिक वृत्तरत्न सम्राटच्या संपादकाने प्रामाणिकपणाणे चोख केले आहे.दैनिक सम्राट नुसते अन्याय,अत्याचाराला वाचा फोडण्याचेच काम करीत नसुन त्यावर प्रतिबंधात्मक उपायही सुचवीत आहे.म्हणुनच सम्राटमधुन प्रबोधनात्मक लेख,अग्रलेख तसेच बौद्ध बांधवांनी दररविवारी बुद्धविहारात गेलेच पाहिजे असे आवाहन होताना दिसुन येते.समाजाच्या विकासाचा मार्ग सम्राटच्या माध्यमातुन प्रभावीपणे आहे.त्यासाठी सम्राट जगला पाहिजे,वाढला पाहिजे ही जबाबदारी समाजानेच घेतली पाहिजे.समाजाचा पैसा समाजातच फिरावा ही सम्राटचे संपादक कालकथित बबनराव कांबळे यांची सम्यक संकल्पना होती त्यासाठी सर्वत्र आपल्या प्रभोधनात्मक भाषणातुन प्रभावीपणे त्यांनी ती संकल्पना,मांडली,भारतातच नव्हे तर,परदेशात सुद्धा ही संकल्पना आपल्या भारतीयांना त्यांनी समजावुन सांगीतली.तथागतांच्या,विश्वरत्न डाॅ.बाबासाहेबांच्या विचारांनुसार चालण्याचे काम बबनराव कांबळे यांनी केले.शासनकर्ती जमात व्हावी,मोक्याच्या जागेवर आपल्या समाजाच्या लोकांची वर्णी लागावी यासाठी जे मार्ग आहेत त्यासाठी झपाटलेला संपादक म्हणुन बबनराव कांबळे हे नाव प्रामुख्यःने प्रथम येते.बौद्ध म्हणुन बौद्धांची आयडेंटी व्हावी ही त्यांची मनिषा होतीे. मानवतेच्या या बौद्ध धम्मात असलेल्या या सहृदयी संपादकाने मानवतेच्या दृष्टिकोनातुन मानवी मने नी मने जोडण्याचेच काम केले आहे त्याचीच पोहोच पावती दै.वृत्तरत्न सम्राटच्या माध्यमातुन सर्वांना दिसुन येते.आज दै.वृत्तरत्न सम्राट बहुजनांच्या मनावर कोरला गेलेला एकमेव वृत्तपत्र असुन संपुर्ण बहुजनांचे तो प्रतिनिधित्व करीत आहे,पुढिल पिढिला घडविण्याचे काम सम्राट करीत आहे.

विश्वरत्न  डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नंतर समाजाला कोणी वाली राहीला नाही.सामाजिक प्रश्न कोणी सोडवु शकले नाही खऱ्या अर्थाने बाबासाहेबांच्या नंतर समाज पोरका झाला या समाजाला दिशा दाखविणारा कोणी आलाच नाही. आणी जे कोणी आले ते स्वार्थी,संधीसाधु,आपमतलबी असेच आले.डाॅ.बाबासाहेबांच्या नंतर बाबासाहेबां सारखा कोणी नेताच नसल्याने या समाजाची आज जी दशा अन् दिशा झाली ती सर्वांनाच माहित आहे निस्वार्थीपणे,प्रामाणीकपणे पुढाकार घेवुन महामानवाच्या कार्य अन् विचारांच्या प्रेरणेतुन सद्वर्तनाने परिवर्तनाची ज्योत चेतवण्याचे काम करण्यास कोणीच तयार नव्हते.ते काम करण्यास एक उमदा,देखणा,राजबिंडा रूपाचा ऐन तारुण्यातला असा एक तरुण पुढे येतो अन् आपल्या लेखणीने समाजाचे ध्रुवीकरण करून अवघा समाज ढवळुन काढतो तो तरुण म्हणजेच बबनराव कांबळे.आणि म्हणुनच असे म्हणावे लागते. ही माती तशी  सुपीक या मातीत तथागत गौतम बुद्ध,सम्राट अशोक आणि बोद्धिसत्व डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी पेरणी केली. त्यांच्यानंतर आजतागायत या मातीत कोणीच पेरणी केली नाही ती पेरणी केली बबनराव कांबळे यांनी दैनिक वृत्तरत्न सम्राटच्या माध्यमातुन.आज त्याचेच फळस्वरूप म्हणुन आपल्यात झालेला बदल आपणच पाहत आहोत.हि किमया महामानवांच्या कार्य अन् विचारांच्या प्रेरणेतुन निर्माण झालेल्या दै.सम्राटच्या सम्राटाने केली.आपल्या समाजाचा दसदिशांत अशा सर्वच क्षेत्रात विकास झाला पाहिजे.शिक्षणाचे राष्ट्रीयकरण व्हावेे यासाठी दैनिक वृत्तरत्नचे संपादक आद.बबनराव कांबळे यांनी अहोरात्र मेहनत घेत स्वतःला त्यांनी त्यात अखेरच्या श्वासापर्यंत वाहुन घेतले.सम्राटमध्ये त्यांनी स्वतःला झोकुन दिले होते.तन,मन,धन असे सर्वस्व त्यांनी समाजाला,सम्राटला दिले.बहुधा निसर्गाने त्यांची निवड याच कामासाठी केली असावी असे न राहवुन वाटते अन् ती सार्थ अशी यथार्थच होती.

                                                                    बौद्ध धम्मात तिन रत्ने शोभुन दिसतात तर वृत्तपत्रात दै.वृत्तरत्न सम्राट हे एकच वृत्तरत्न तथागतांचे, महामानवाचे स्वप्न साकार करण्याचे वसा घेऊन सर्व समाजाला उजाळुन काढण्याचे कार्य करीत असल्याचे दिसुन येते.हे कार्य करीत असताना आपल्या नामाला शोभेल असे सम्राटासारखेच शाही रूबाबात असल्याने सिंहाला जंगलात मुक्तपणे संचार करताना पहावे,अन कालकथीत संपादक बबनराव कांबळे यांना  दै.वृत्तरत्न सम्राटमध्ये मुक्तपणे त्यांनी लिहीलेले त्यांचे अग्रलेख वाचताना पहावे.कालकथीत बबनराव कांबळे हे अग्रलेखांचे अनभिषक्त सम्राटच होते अन् ते ही दै.वृत्तरत्न सम्राटचे. कालकथीत बबनराव कांबळे  हे अन्याय अत्याचाराला वाचा फोडण्याचे काम सातत्याने करीत आले आहेत.वेळप्रसंगी आपल्या अग्रलेखातुन कोणाचीही गय न करता चाबकाचे फटकारे ओढीत होते.दै.वृत्तरत्न सम्राट शिवाय कोणत्याच दैनिकात,वृत्तपत्रात बौद्ध बांधवांवरील तसेच बहुजनांवरील अन्याय, अत्याचाराचे वृत्त तसेच त्यांच्या असणा-या व्यथा ठळकपणे प्रसिद्ध होताना आढळुन येत नाही किंवा ते मुद्यामहुन प्रसिद्ध करीत नाही.दै.वृत्तरत्न सम्राटच्या संपादकाने सम्राटमध्ये हया अन्याय,अत्याचाराच्या,व्यथा नुसत्याच प्रसिद्ध केल्या नाही तर,त्या वृत्तानुसार त्वरीत दखल घेऊन न्यायासाठी कृतीशील कार्यक्रमाची आखणीही केली.त्यामुळे अन्याय, अत्याचाराला वाचा फुटुन योग्य तो न्याय देण्याचे काम गेली 19 ते 20 वर्षे दै.वृत्तरत्न सम्राट व सम्राटचे संपादक बबनराव कांबळे यांनी प्रामाणिकपणे चोख बजावीले आहे.लोकांच्या विश्वासाला कोठेही तडा न जाऊ देता युगप्रवर्तक डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकरांच्या वृत्तपत्र योगदाना विषयी असलेल्या संज्ञेला फक्त अन् फक्त दै.वृत्तरत्न सम्राटच सातत्याने पात्र ठरीत असल्याचाच आपण सर्वाना सार्थ अभिमान आहे.याचे सारे श्रेय बबनराव कांबळे यांचे आहे.

## 9.समाजजागृतीतील योगदान 
## 9.1 शिक्षण क्षेत्र 
शाळा सोडलेल्या मुलांचे प्रश्न प्रकाशात आणले. त्यांना शिक्षण घेण्यास प्रवृत्त केले 
•	कन्या शिक्षणासाठी विशेष मोहिमा.
•	शिष्यवृत्ती व शैक्षणिक योजना. बार्टी अंतगत शिक्षवृत्ती तसेच शैक्षणिक उपक्रमविषयी माहिती प्रकाशित केली 
•	केस स्टडी: ग्रामीण भागातील शाळा बंद; वृत्तरत्न सम्राटच्या मोहिमेमुळे नवीन शाळा सुरू; अनेक मुलांना शिक्षण मिळाले.
## 9.2 आरोग्य क्षेत्र 
•	दुष्काळी भागातील आरोग्य समस्या प्रकाशित.
•	मातामृत्यू कमी करण्यासाठी जनजागृती.
•	सरकारी आरोग्य सुविधा पोहोचवल्या.
•	केस स्टडी: केस स्टडी: आदिवासी वस्तीतील आरोग्य केंद्र पुनर्बांधणी; अनेक लोक लाभान्वित.
## 9.3 स्त्री-शक्तीकरण 
•	महिलांविरुद्ध अत्याचाराची निडर बातमी.
•	स्वयं-सहाय्य गटांना व्यासपीठ.
•	महिला उद्योजकता प्रोत्साहन.
•	केस स्टडी: मुंबई, ठाणे जिल्ह्यातील महिला गटाच्या व्यवसायास विचारमंच 
## 9.4 सामाजिक न्याय 
•   मागासवर्गीय, उपेक्षित, वंचित, आदिवासी, विमुक्त, बहुजन समाजाचे प्रश्न प्रकाशात.
•	न्यायालयीन लढाया उभ्या राहिल्या.
•   मागासवर्गीय, उपेक्षित, वंचित, आदिवासी, विमुक्त, बहुजन समाज, शेतकऱ्यांच्या अन्याय अत्याचारावर प्रहार करून त्यांना न्याय मिळवून दिला. 
•	केस स्टडी:  मागासवर्गीय, उपेक्षित, वंचित, आदिवासी, विमुक्त, बहुजन समाज, शेतकऱ्यांच्या जमिनीसंबंधी न्याय मिळवून दिला.
## 9.5 सांस्कृतिक पुनरुज्जीवन 
•   लोककला,लोकसाहित्य विचारमंच
•	शहरी, ग्रामीण भागातील वसाहतीला पाणीपुरवठा.
•	नवीन शाळा सुरू.
•	दारूमुक्ती मोहिमेत प्रेरणा.
•	शेतकऱ्यांच्या कर्जमाफीसाठी चळवळीला दिशा.
•	महिला उद्योजकतेला विचारमंच 
•   अंधश्रद्धानिर्मूलन 
•   सम्राटच्या माध्यमातून विचारपीठ निर्माण केले. 
•   बुद्धविहारे  ही ज्ञानार्जनाची केंद्र म्हणून बौद्धअनुयायी दर रविवारी बुद्धविहारात जाऊ लागले 
•	संत, महात्म्यांचे विचार प्रकाशित.
•	केस स्टडी: बुद्ध फुले आंबेडकरी विचारांचे विचारमंच सम्राटाच्या माध्यमातून खुले केले 
## 10. प्रेरक भूमिका व उदाहरणे 
•  मागासवर्गीय उपेक्षित,वंचित विद्यार्थ्यांनी  तथागत गौतम बुद्ध, सिम्बॉल ऑफ नॉलेज दर. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे विषयीचे प्रेरक लेख वाचून शिक्षणात   
  प्रावीण्य मिळवले; 
•	शेतकरी गटांना शासकीय योजना पोहोचवली, उत्पन्नात वाढ.
•	महिलांचे स्वयं-सहाय्य गट आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी झाले.
•   अनेक नवोदित साहित्यिक, लेखक, कवी समीक्षक प्रकाशझोतात आले 
•   बौद्ध साहित्य प्रसार संस्थेचे हितचिंतक, म्हणून प्रेरणादायी काम केले 
## 11. यशोगाथा 
•	शहरी, ग्रामीण भागातील वसाहतीला पाणीपुरवठा.
•	नवीन शाळा सुरू.
•	दारूमुक्ती मोहिमेत प्रेरणा.
•	शेतकऱ्यांच्या कर्जमाफीसाठी चळवळीला दिशा.
•	महिला उद्योजकतेला विचारमंच 
•   अंधश्रद्धानिर्मूलन 
•   दैनिक वृत्तरत्न सम्राटच्या माध्यमातून विचारपीठ निर्माण केले. . 
•   बुद्धविहारे  ही ज्ञानार्जनाची केंद्र म्हणून बौद्धअनुयायी दर रविवारी बुद्धविहारात जाऊ लागले 
## 12. आव्हाने व संघर्ष 
•	आर्थिक अडचणी.
•	सत्ताधारी विरोध.
•	धमक्या व सामाजिक तणाव.
•	धैर्य व सत्यवादीतून मात.
## 13. डिजिटल युगातील वाढ व भविष्य 
•	ई-पेपर व मोबाईल अॅप.
•	तरुण पत्रकार प्रशिक्षण.
•	नागरिक पत्रकारिता व ग्रामीण सहभाग.
•	शैक्षणिक, सांस्कृतिक व सामाजिक उपक्रम.
•	उपेक्षित समाजासाठी व्यासपीठ.
## 14. निष्कर्ष 
बबनराव कांबळे आणि वृत्तरत्न सम्राट हे उपेक्षित समाजाला जागृत करणारे प्रेरणादायी उदाहरण आहेत. त्यांनी जनतेमध्ये आत्मविश्वास, सामाजिक जागृती आणि न्यायबोध निर्माण केला.
वृत्तरत्न सम्राट हे दैनिक फक्त बातम्यांचे माध्यम न राहता, समाजपरिवर्तनाचे शक्तिशाली शस्त्र बनले आहे.

## संदर्भ 
3  "दैनिक वृत्तरत्न सम्राट चे संपादक बबन कांबळे यांचे निधन", Prahaar. prahaar.in
4  "दैनिक वृत्तरत्न सम्राट चे संपादक बबन कांबळे यांचे निधन", MaxMaharashtra. Max Maharashtra
5  "दैनिक सम्राटचे संपादक बबन कांबळे यांचे निधन", Jaaglya Bharat / E-Chawadi. जागल्या भारत+1

वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू