हिंदळे

** हिंदळे** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील देवगड तालुक्यातील एक गाव आहे. तीन बाजूंना डोंगर, एका बाजूला खाडी अशा निसर्ग संपत्तीने नटलेला हिंदळे हा गाव. बारा वाड्यांचा हा गाव आणि श्री काळभैरव हे ग्रामदैवत.

## **भौगोलिक स्थान**
हिंदळे गाव सागरी महामार्गांवर देवगड व मालवण दरम्यान अरबी समुद्र किनाऱ्यावर वसलेले आहे. देवगड पासून 20 km व मालवण पासून 31 km अंतरावर हिंदळे गाव आहे. 
 **गावाच्या पूर्वेला नारिंग्रे गावाची सीमा, दक्षिणेला मुणगे, उत्तरेला अन्नपूर्णा नदीची खाडी व मिठबाव गावची सीमा व पश्चिमेला तांबळडेग गाव व अरबी समुद्रकिनारा आहे.** 

नैसर्गिकरित्या आंबा, काजू, नारळ, सुपारी, फणस, किनारपट्टी भागात कांदळवन, खारपूटी वनस्पती आढळून येतात. 
जगप्रसिद्ध अस्सल देवगड हापूस आंब्याची बागायती शेती गावात केली जाते. 

## **हवामान**
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.

## **लोकजीवन**
**लोकजीवन** - 

 **हिंदळे गावातील लोकजीवन बहुतांशी पारंपारिक शेती व मासेमारी यावर आधारित दिसून येते.** 

**‌1)पिके -** 

येथील बहुतांशी लोक पारंपरिक व आधुनिक पद्धतीने आंबा बागायती, नारळ, सुपारी, कोकम, काजू, फणस ही फळ पिके, भात, नाचणी व उन्हाळी भाजीपाला पिके घेतात. **हा परिसर जगप्रसिद्ध हापूस आंब्यासाठी प्रसिद्ध आहे.**  

किनारपट्टी भागातील वाडीतील लोक आधुनिक पद्धतीने व पारंपरिक रापण पद्धतीने मासेमारी करतात. 

**‌2)पशुधन -** 

शेती ला जोड धंदा म्हणून पशुपालन केले जाते. त्यामुळे गावामध्ये छोट्या प्रमाणात दुग्ध व्यवसाय दिसून येतो. प्रामुख्याने गाय, म्हैस, बैल हे पशुधन आढळून येते. 

**‌3)मत्स्यशेती** - 

हिंदळे मोर्वे येथे खाडी आणि समुद्र दोन्हीही पाहायला मिळतात. **खाडीत शिनाने सारखे शेती पूरक प्रकल्प केले जातात. कोळंबी प्रकल्प, खेकडा पालन प्रकल्प आढळून येतात**

**‌4)आहार** -  

परिसरातील लोकांचा आहार हा परिसराशी निगडित आहे. प्रामुख्याने भात व मासे इथला प्रमुख आहार आहे. तथापि आधुनिक जीवन शैलीने इथल्या लोकांची आहार पद्धती बदलत आहे. 

**‌5)जलस्रोत -**  

गावाला पिण्यासाठी व वापरण्यासाठी ग्रामपंचायत हिंदळे मार्फत नळपाणी पुरवठा योजना कार्यान्वित आहे. तसेच प्रत्येक वाडी वस्तीवर वैयक्तिक व सार्वजनिक विहिरी, बोअरवेल यांचा वापर पिण्याच्या पाण्यासाठी केला जातो. शेतीसाठी पाणी गावालागत असणाऱ्या ओढ्या मधून, अन्नपूर्णा नदीतुन सिंचना द्वारे केला जातो. 

**‌6)सामाजिक रचना -**  

गावामध्ये सर्व जाती धर्माचे लोक गुण्यागोविंदाने राहतात. सर्व जाती धर्माचे सण उत्सव पारंपरिक पद्धतीने आनंदाने साजरे केले जातात. 

**‌7)बाजारपेठ-** 

हिंदळे येथे  महामार्गलगत 400 ते 500 मिटर परिसरात मुख्य रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला छोटी बाजारपेठ दिसून येते. 

जिल्हा बँक, महा इ सेवा केंद्र, पोस्ट ऑफिस, रिक्षा स्टॅन्ड, बस थांबा ई. या परिसरात आढळून येतात. येथेच गावांत पिकणारा भाजीपाला, मासे ई. दररोज सकाळी विक्रेते विकायला बसतात. 

## **प्रेक्षणीय स्थळे**
1**)श्री. काळभैरव मंदिर -**

हिंदळे येथे गावच्या मध्यवर्ती भागात श्री काळभैरव देवालय आहे. श्री शंकराचे हे देवस्थान रमणीय ठिकाण आहे.  दरवर्षी कार्तिक महिन्यात देव दीपावलीला श्री काळभैरव देवाचा वार्षिक उत्सव व यात्रा भरते. **काळभैरव मंदिराच्या शेजारी ब्राह्मण देव तळे आहे.**

***श्री देव काळभैरव मंदिरा शेजारील लहान मंदिरे व मुस्लिम बांधवांची मशीद या गावात असून धार्मिक सहिष्णुतेचे हे एक खूप चांगले उदाहरण आहे.***

**2) श्री काशी विश्वेश्वराचे मंदिर** :

पांडवकालीन श्री काशी विश्वेश्वराचे मंदिर हे हिंदळे गावाचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.

**3) श्री कार्तिक स्वामी मंदिर** :

**काशी नंतर श्री काळभैरव मंदिर, श्री विश्वेश्वर आणि श्री कार्तिक स्वामी मंदिर आदि देवांची मंदिरे बहुदा फक्त हिंदळे  गावातच असावीत.**

**4)इतर मंदिरे** :

विठ्ठल रखुमाई मंदिर, श्री दत्त मंदिर, पेशवेकालीन श्री गणपती मंदिर, श्री हनुमान मंदिर, कुलस्वामिनी मंदिर, श्री सरस्वती मंदिर आणि श्री ओवळेश्वर मंदिर यांसारखी अनेक प्राचीन परंपरा असणारी मंदिरे आहेत.

**5)संगम पॉईंट मोर्वे -**
  

हिंदळे गावातील मोर्वे येथे अन्नपूर्णा नदी व अरबी समुद्र यांचा संगम पाहायला मिळतो. नदी व समुद्र यांचा संगम आजूबाजूला असलेले सुरुचे बन यामुळे निसर्गाचे अलौकिक सौंदर्य येथे पाहायला मिळते.  

**मोर्वे खाडीमध्ये एक बेट असून या बेटावर दुर्मिळ अशा 106 प्रजातींचे पक्षी आढळतात. यापैकी काही स्थलांतरित पक्षी असतात.**  

**6) मोर्वे बीच -**

हिंदळे गावाच्या पश्चिमेला दिशेला मोर्वे बीच आहे. सुंदर, शांत व  स्वच्छ समुद्रकिनारा आहे. पारंपारिक रापण  पद्धतीने या ठिकाणी मासेमारी केली जाते.

**व्यावसायिक  गर्दी पासून अलिप्त असल्याने स्वच्छ सुंदर नितळ समुद्र किनारा अनुभवायला मिळतो.** 

**7)मिठबाव ब्रिज -** 

हिंदळे भंडारवाडी ला अन्नपूर्णा नदीवर सुंदर मिठबाव ब्रिज आहे. सायंकाळच्या वेळी ब्रिजच्या दोन्हीही बाजूला विस्तीर्ण पसरलेल्या  खाडीचे पात्र मनमोहक दिसते.

**8) इतर काही महत्त्वाची ठिकाणे -**

**पूर्वेच्या डोंगरावर पुरातन तीन तलाव आहेत. त्यात जोगिणीचे तळे, मामा भाच्याचे तळे आणि मांडवणे तळे अशी त्यांची नावे आहेत.**

**पश्चिमेच्या डोंगरावर गाय गोठण तळे आहे.**

## **नागरी सुविधा**
 **1) शिक्षण -** गावामध्ये प्राथमिक शिक्षणाची सोय उपलब्ध आहे. गावामध्ये एकूण 5 प्राथमिक शाळा आहे. माध्यमिक शिक्षणासाठी मुणगे, मिठबाव या शेजारील गावांत मुले शिक्षणासाठी जातात. 

1. जि. प. प्राथमिक केंद्रशाळा, हिंदळे नं.१ 

2. जि.प. पूर्ण प्राथमिक शाळा,  हिंदळे भंडारवाडा

3. जि. प. पूर्ण प्राथमिक शाळा, हिंदळे मोर्वे

4. जि. प. प्राथमिक शाळा, हिंदळे वरची भटवाडी 

5. जि. प. प्राथमिक शाळा हिंदळे गिरावळ  

उच्च शिक्षणासाठी आचरा, देवगड, मालवण, कणकवली येथे जावे लागते. 

**2) आरोग्य -**  

गावामध्ये शासकीय आरोग्य सेवा उपलब्ध आहे. मिठबाव प्राथमिक आरोग्य केंद्र अंतर्गत हिंदळे आरोग्य उपकेंद्र कार्यरत आहे. 
 
**3) स्वस्त राशन धान्य दुकान -**  

हिंदळे येथे सरकारमान्य स्वस्त धान्य दुकान उपलब्ध असून नियमानुसार लाभार्थ्यांना धान्य वाटप केले जाते. 

**4) बँकिंग** - 

सिंधुदुर्ग जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेची शाखा हिंदळे येथे उपलब्ध आहे.
 
**5) वाचनालय -**  
 
हिंदळे गावांत सुसज्ज असे वाचनालय उपलब्ध आहे. विविध प्रकारची पुस्तके, वर्तमानपत्रे, नियतकलिके येथे उपलब्ध असून बहुसंख्य वाचक लाभ घेतात. 
 
**6) वीज पुरवठा -**  

हिंदळे गावाला महावितरण द्वारे विजपूरवठा केला जातो. ग्रामपंचायत द्वारे गावातील प्रत्येक वाडी वस्तीवर लाईट ची सार्वजनिक ठिकाणी सोय करण्यात आलेली आहे. 

**6) रस्ते व वाहतूक -** 

गावातून सागरी महामार्ग जातो. गावातील अंतर्गत रस्ते पक्क्या स्वरूपाचे आहेत. गावातून एसटी महामंडळची बस धावते.

## **जवळपासची गावे**
1) मुणगे 

2) मिठबाव 

3) तांबळडेग 

4) नारिंग्रे 

5) दहिबाव 

6) पोयरे

## संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:देवगड तालुक्यातील गावे
वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे