सांगुळवाडी

** सांगुळवाडी** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वैभववाडी तालुक्यातील एक गाव आहे.सुंदर रस्ते,नदी,ओढे, लहान लहान धबधबे असलेले निसर्गाच्या कुशीत सह्याद्रीच्या पायथ्याशी हे गाव वसलेले आहे, या गावातून शुक नदी वाहते जी पुढे विजयदुर्ग खाडीला जाऊन मिळते.
या गावातील लोक प्रामुख्याने भातशेती करतात.
येथे भगवती देवीची मंदिरे, श्री दत्त दरबार आहेत तसेच बुद्ध विहार आहे.

## भौगोलिक माहिती 
**जिल्हा:** सिंधुदुर्ग
**तालुका:** वैभववाडी
**प्रदेश:** कोकण पट्टा
**नदी:** सुख नदी

### सीमा 
* **उत्तर:** मौजे वायंबोशी

* **पूर्व:** मौजे नावळे

* **दक्षिण:** मौजे खांबाळे

* **पश्चिम:** वाभवे, वैभववाडी

गाव डोंगररांगा, जंगलपट्टा व नैसर्गिक हिरवाईने वेढलेले असून वर्षभर तुलनेने थंड आणि सुखद हवामान अनुभवास येते.

### वाड्या / उपवाड्या 
**सांगुळवाडीतील प्रमुख वाड्या:**
फाटकवाडी, 
टेम्बवाडी, 
मगामवाडी, 
राववाडी, 
मधलीवाडी, 
खालचीवाडी, 
पाटीलवाडी

### नदी: सुख नदी (गावातून प्रवाह) 

File:सुख नदी.jpg|सुख नदी

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.

## इतिहास आणि लोकजीवन 
सांगुळवाडी हे महाराष्ट्र राज्यातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या वैभववाडी तालुक्यातील एक निसर्गसंपन्न व ऐतिहासिक ग्रामस्थान आहे. गाव सुख नदीच्या काठी व डोंगरदऱ्यांच्या पायथ्याशी वसलेले असून पारंपरिक कोकणी संस्कृती, कृषीप्रधान जीवनपद्धती आणि शांत निसर्गसौंदर्यासाठी ओळखले जाते.

### नामनिर्देशन 
गावाच्या नावाबद्दल दोन प्रचलित धारणा आढळतात:

* फणसातील गऱ्यावरील सांगोळी यावरून या परिसरास "सांगुळवाडी" हे नाव पडल्याचे मानले जाते.
* पूर्वी नदीपलीकडे सहा सांगळे (हाताला सहा बोटे असलेले ऋषी/संत) राहत होते, त्यांच्या स्मरणार्थ गावाला हे नाव देण्यात आले, अशी लोकपरंपरा आहे.

#### संस्कृती व परंपरा 
सांगुळवाडीमध्ये पारंपरिक कोकणी संस्कृतीचे घटक ठळकपणे दिसतात.

**मुख्य सण:**
होळी, 
गणेशोत्सव, 
दिवाळी, 
शिमगा

**लोककला:**
भजन, 
कीर्तन, 
कोकणी पारंपरिक नृत्य व कार्यक्रम

## शिक्षण 
गावात प्राथमिक ते व्यावसायिक शिक्षणापर्यंतच्या संस्था उपलब्ध आहेत.
#### १. अनगरसिद्ध शिक्षण संस्था, सांगुळवाडी 
अनगरसिद्ध शिक्षण प्रसारक मंडळ संचालित विविध महाविद्यालय सांगुळवाडी गावात कार्यरत आहेत यामध्ये कृषी पदविका अभ्यासक्रम कृषी महाविद्यालय सांगुळवाडी, उद्यानविद्या महाविद्यालय, कृषी जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय,कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय अन्न तंत्रज्ञान महाविद्यालय तसेच औषध निर्माण शास्त्र एक पदवी व दोन पदविका महाविद्यालय अशी कृषी आधारित  शिक्षण देणारी सहा महाविद्यालय व औषध निर्माण शास्त्राची तीन महाविद्यालय अशा एकूण नऊ महाविद्यालयांमध्ये एकूण 1700 ते 1800 विद्यार्थी महाराष्ट्रातील प्रत्येक जिल्ह्यातून शिक्षणासाठी आलेले आहेत तसेच आंध्र प्रदेश कर्नाटक तेलंगणा दिल्ली इत्यादी परराज्यातूनही विद्यार्थी शिक्षणाचा लाभ घेत आहेत 150 हुन अधिक कर्मचारी या शैक्षणिक संकुलात कार्यरत आहेत यामध्ये बहुतांश कर्मचारी तालुक्यातील वनजीतच्या गावातील असल्यामुळे त्यांना या संस्थेच्या माध्यमातून रोजगार मिळाला आहे
* कृषी महाविद्यालय

File:कृषी महाविद्यालय vaibhavwadi.jpg|
File:कृषी महाविद्यालय vaibhavwadi 2.jpg|

* डी. फार्मसी महाविद्यालय
* आयुर्वेद महाविद्यालय
(कोकणातील प्रगत कृषी व व्यावसायिक शिक्षणासाठी प्रसिद्ध.)

#### २. जिल्हा परिषद पूर्ण प्राथमिक शाळा, सांगुळवाडी नं. १ 

File:शाळा सांगुळवाडी नं. 1 3.jpg|
File:शाळा सांगुळवाडी नं. 1.jpg|
File:शाळा सांगुळवाडी नं. 1 4.jpg|
File:शाळा सांगुळवाडी नं. 1 2.jpg|

“मुख्यमंत्री माझी शाळा – सुंदर शाळा” अभियानातील विजेती शाळा.
#### ३. जिल्हा परिषद शाळा, फाटकवाडी 

File:सांगुळवाडी फाटकवाडी शाळ.jpg|

## आरोग्य सुविधा 
#### प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र (PHU)- गावात उपलब्ध

File:प्राथमिक आरोग्य केंद्र सांगुळवाडी.jpg|

## व्यवसाय व अर्थव्यवस्था 
गावाची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने कृषी व लघुउद्योगांवर आधारित आहे.

**मुख्य व्यवसाय:**
* काजू बागायती व काजू प्रक्रिया
* भात, भाजीपाला व इतर हंगामी पिके
* पशुपालन (गाय-म्हैस, कुक्कुटपालन, शेळी मेंढी पालन)
* दुग्धव्यवसाय दूध संकलन केंद्र उपलब्ध
* पर्यटनाशी संबंधित रोजगार (माईज रिसॉर्टमुळे स्थानिक रोजगारनिर्मिती)

## प्रेक्षणीय स्थळे
### पर्यटन स्थळे व आकर्षणे 

File:Sangulwadi Devtali Lake Morning View Feb 2023.jpg|ब्राह्मण देव तळी - वर्षभर पाणी असलेला नैसर्गिक जलस्रोत; गावाच्या पाणीपुरवठ्याचा मुख्य आधार.

राववाडी मध्ये ब्राह्मणाचे राईमध्ये एक तळी आहे या तळीचे पाणी ग्रविटीने राववाडी मध्ये आणले गेले असून आज हे पाणी पिण्यासाठी घरोघरी वापरले जाते अतिशय सुंदर असा हा नैसर्गिक पाण्याचा स्त्रोत वर्षभर पाणीपुरवठा होतो

File:माईज रिसॉर्.jpg|माईज रिसॉर्ट - पर्यटकांसाठी आकर्षक ठिकाण; निसर्गरम्य परिसर.
File:माईज रिसॉर् 2.jpg
हिरव्यागार टेकड्या, जंगलमार्ग
ट्रेकिंग व निसर्गभ्रमंतीसाठी अनुकूल.

### प्रमुख मंदिरे 
1. देवी भगवती मंदिर

File:Bhagavati 3.jpg|देवी भगवती मंदिर हे मंदिर गावामध्ये प्राचीन काळा पासून आहे तसेच याचे जीर्नोधार २०२२ मध्ये करण्यात आला

2. रामेश्वर मंदिर

File:श्री. देव रामेश्वर मंदिर.jpg|

3. विठू-महाकाली मंदिर

4. श्री. देव गवळदेव मंदिर
File:श्री. देव गवळदेव मंदिर.jpg|

5. अंबरनाथ राणे महाराज दत्त मंदिर (दत्त दरबार) – डोंगरात वसलेले, निसर्गरम्य व लोकप्रिय स्थान

File:अंबरनाथ राणे महाराज दत्तमंदिर 2.jpg|अंबरनाथ राणे महाराज दत्तमंदिर 2
File:अंबरनाथ राणे महाराज दत्तमंदिर.jpg|अंबरनाथ राणे महाराज दत्तमंदिर

सांगुळवाडी गावामध्ये अंबरनाथ राणे महाराजांचे समाधी स्थळ असून तेथे पूर्वी या पंचक्रोशीतील दत्त जयंतीला जत्रा भरली जायची रात्रभर भजन कीर्तन वगैरे करमणुकीची कार्यक्रम होतसमाधी स्थळ असून तेथे पूर्वी या पंचक्रोशीतील दत्त जयंतीला जत्रा भरली जायची रात्रभर भजन कीर्तन वगैरे करमणुकीची कार्यक्रम होत असत कोल्हापूर येथील बेंद्रे कुटुंबीय महाराजांचे परमभक्त ते सर्व कुटुंबीय दत्त जयंतीला कोल्हापूर येथे सोंगी भजन आणायचे आता नवीन दत्त मंदिर त्याच जागी बांधले गेले असून दर दत्त जयंतीला मोठ्या प्रमाणात भक्त मंडळी येथे येऊन दत्त जयंती साजरी करतात.

6. श्री. मगाम तळकंबा

7. आंबेडकर स्मारक व बौद्ध विहार

File:बौद्ध विहार सांगुळवाडी.jpg|बौद्ध विहार सांगुळवाडी

8. श्रीमंत जगदोजीराव कीर्ती मंदिर राववाडी सांगुळवाडी

File:श्रीमंत जगदोजीराव कीर्ती मंदिर राववाडी सांगुळवाडी.jpg|

## संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:वैभववाडी तालुक्यातील गावे
वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे