open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पवनकुमार चामलिंग

**पवनकुमार चामलिंग** (नेपाळी: पवन कुमार चाम्लिङ;  २२ सप्टेंबर १९५०) हे भारत देशाच्या सिक्किम राज्याचे माजी मुख्यमंत्री आहेत. सिक्किम डेमोक्रॅटिक फ्रंट पक्षाचे संस्थापक व अध्यक्ष असलेले चामलिंग १९९४ ते २०१९ सालापर्यंत मुख्यमंत्रीपदावर होते.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:सिक्कीमचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय राजकारणी
नर बहादूर भंडारी

**नर बहादूर भंडारी** हे काँग्रेस पक्षाचे नेते आणि सिक्कीम राज्याचे माजी मुख्यमंत्री आहेत.पूर्वी ते सिक्कीम संग्राम परिषद या पक्षाचे अध्यक्ष होते.

वर्ग:सिक्कीमचे मुख्यमंत्री
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
संचमान लिंबू

**संचमान लिंबू** हे सिक्कीम राज्याचे माजी मुख्यमंत्री आहेत.

वर्ग: सिक्कीमचे मुख्यमंत्री
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मौनो कोइव्हिस्टो

**मौनो हेन्रिक कोइव्हिस्टो** (;  २५ नोव्हेंबर १९२३, तुर्कू) हा फिनलंड देशाचा माजी राष्ट्राध्यक्ष व पंतप्रधान आहे. तो १९६८-७० व १९७९-८२ दरम्यान दोन वेळा पंतप्रधान तर मार्च १९८२ ते मार्च १९९४ दरम्यान राष्ट्राध्यक्ष पदांवर होता.

वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
वर्ग:फिनलंडचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:फिनलंडचे पंतप्रधान
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
द अमेझिंग रेस (अमेरिका)

**द अमेझिंग रेस (अमेरिका)** हा खेळवजा कार्यक्रम द अमेझिंग रेस याची अमेरिकेतील आवृत्ती आहे.

वर्ग:द अमेझिंग रेस
द अमेझिंग रेस १५

**द अमेझिंग रेस १५** ही दूरचित्रवाणी मालिका द अमेझिंग रेस (अमेरिका) या मालिकेचे पंधरावे पर्व आहे. यात दोन व्यक्तींच्या बारा संघानी भाग घेतला. प्रत्येक संघातील व्यक्ती एकमेकांच्या नात्यातील होत्या

हे पर्व सप्टेंबर २७, इ.स. २००९ रोजी सुरू झाले. ही मालिका अमेरिकेत सी.बी.एस. वाहिनीवर दर रविवारी रात्री ८ वाजता (ईस्टर्न स्टॅंडर्ड टाइम) दाखवली जाते. या पर्वाचा शेवट डिसेंबर ६, २००९ रोजी होईल.

## निकाल 
संघ आणि निकाल. खालील संघातील व्यक्तींची नाती शर्यत सुरू होण्यावेळच्यी होती.

१ - Eric & Lisa were eliminated at the Starting Line as per the provisions of the opening task (see Race Summary below).
२ - Mika & Canaan initially arrived 10th, but had lost one of the tourists that was required to accompany them to the Pit Stop. They had to find their missing tourist before checking in. This did not affect their placement.
३ - Maria & Tiffany were issued a 2-hour penalty for losing two of their tourists on the way to the Pit Stop; however, since they arrived last and it was a non-elimination leg, they were allowed to check in immediately and the penalty time was assessed at the start of the following leg.
४ - Zev & Justin initially arrived 1st, but discovered after being checked in at the mat that they were missing Zev's passport. They were required to search for the passport and bring it back to the Pit Stop or else they would face elimination. Teams that had not yet arrived at the Pit Stop were allowed to check in while they were searching. Unsuccessful in their search, they returned after the last team – Maria & Tiffany – checked in, and thus Zev & Justin were eliminated.
५ - Mika & Canaan proceeded to the Pit Stop having failed to properly complete the *Leap of Faith* task. Already in last place, they were eliminated.
६ - Brian & Ericka initially arrived 5th, but were issued a 30-minute penalty because they did not travel by bicycle to the Detour as instructed in their clue. This did not affect their placement.
७ - Maria & Tiffany failed to complete either Detour task and were issued a 24-hour penalty. Already in last place, Phil came out to their location and eliminated them.
८ - Flight Time & Big Easy were issued a 4-hour penalty because Big Easy failed to complete the Roadblock and offered to take the penalty for his team. By the time they reached their next Route Marker, all other teams had already checked in at the mat and Flight Time & Big Easy's clue instructed them to go directly to the Pit Stop where they were eliminated.

* लाल अक्षरातील क्रमांक असलेला संघ बाद झाला.
* हिरव्या अक्षरातील संघाला फास्ट फॉरवर्ड क्लू मिळाला. हिरव्या क्रमांकातील भाग क्रमांक म्हणजे फास्ट फॉरवर्ड क्लू होता पण वापरला गेला नाही.
* निळ्या अधोरेखित क्रमांकातील संघ त्या भागात शेवटच्या क्रमांकावर होता पण बाद होण्याऐवजी त्या संघाला पुढील भागात अडथळा पार करावा लागला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:द अमेझिंग रेस
ओरलँडो (फ्लोरिडा)

**ओरलॅंडो** () हे अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने देशाच्या फ्लोरिडा राज्यामधील एक मोठे शहर आहे. मध्य फ्लोरिडामध्ये वसलेल्या ओरलॅंडो शहराची लोकसंख्या २.३८ लाख तर ओरलॅंडो महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या २०,८२,६२८ इतकी आहे. ओरलॅंडो हे फ्लोरिडामधील पाचव्या तर अमेरिकेतील ८०व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

ओरलॅंडो हे अमेरिकेतील सर्वात लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे. वॉल्ट डिस्नी वर्ल्ड रिसॉर्ट, युनिव्हर्सल ओरलॅंडो रिसॉर्ट व सीवर्ल्ड ओरलॅंडो ही तीन अतिविशाल मनोरंजन उद्याने (थीम पार्क) ओरलॅंडोमध्ये स्थित आहेत.

## वाहतूक
ओरलॅंडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ येथील प्रमुख विमानतळ आहे. याशिवाय ओरलॅंडो सॅनफर्ड विमानतळ आणि ओरलॅंडो मेलबर्न विमानतळ या महानगराला विमानसेवा पुरवतात.

## गॅलरी

File:Magic Kingdom castle.jpg|वॉल्ट डिस्नी वर्ल्ड रिसॉर्टमधील मॅजिक किंग्डम
चित्र:UniversalFloridaEntrance.jpg|युनिव्हर्सल ओरलॅंडो रिसॉर्टमधील युनिव्हर्सल स्टुडिओज फ्लोरिडा
File:Orlando Sea World Shamu 1.jpg|सीवर्ल्ड ओरलॅंडो
चित्र:OrlandoNightSkyline.jpg

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ
*स्वागतकक्ष
*

## संदर्भ
वर्ग:फ्लोरिडामधील शहरे
वर्ग:ओरलँडो (फ्लोरिडा)
वर्ग:ऑरेंज काउंटी (फ्लोरिडा)
शिवराज सिंह चौहान

**शिवराजसिंह चौहान** हे भारतीय जनता पक्षाचे नेते आहेत. ते नोव्हेंबर ३०, इ.स. २००५ पासून मध्य प्रदेश राज्याचे माजी मुख्यमंत्री व  लोकसभा सदस्य आहेत. ते सर्वप्रथम इ.स. १९९१ मध्ये मध्य प्रदेश राज्यातील विदिशा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.  त्यानंतर इ.स. १९९६, इ.स. १९९८, इ.स. १९९९ आणि इ.स. २००४च्या लोकसभा निवडणुकांमध्येही ते त्याच मतदारसंघातून विजयी झाले.

२००५ साली भाजपने त्यांची मध्य प्रदेशाच्या मुख्यमंत्रीपदावर नेमणूक केली. त्यानंतर २००८ व २०१३ सालच्या राज्य विधानसभा निवडणुकांमध्ये त्यांच्या नेतृत्वाखाली भाजपने यशस्वीपणे बहुमत जिंकले व चौहान मुख्यमंत्रीपदावर कायम राहिले.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य
जगन्नाथ मिश्रा

**जगन्नाथ मिश्रा** (जन्म : बिहार, १९३७;  - १९ ऑगस्ट २०१९)हे बिहारचे एकेकाळचे मुख्यमंत्री होते. त्यांनी आपल्या आयुष्यात तीन वेळा मुख्यमंत्रिपद उपभोगले. १९७५मध्ये पहिल्यांदा, १९८० मध्ये दुसऱ्यांदा आणि १९८९मध्ये तिसऱ्यांदा. १९९०मध्ये केंद्र सरकारमध्ये मंत्रिपद मिळाल्यानंतर त्यांनी बिहार सोडले.

वर्ग: बिहारचे मुख्यमंत्री
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बी.एस. येडियुरप्पा

बी.एस.येडियुरप्पा हे भारतीय जनता पक्षाचे नेते आणि कर्नाटक राज्याचे विद्यमान मुख्यमंत्रीआहेत. त्यापूर्वी ते मे इ.स. २००८ पासून ३१ जुलै इ.स. २०११ पर्यंत कर्नाटक राज्याचे मुख्यमंत्री होते.

वर्ग:कर्नाटकचे मुख्यमंत्री
वर्ग:कन्नड राजकारणी
वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:कर्नाटकचे उपमुख्यमंत्री
केशूभाई पटेल

**केशूभाई पटेल** (२४ जुलै, १९२८ - ) हे भारतीय जनता पक्षाचे नेते आहेत.त्यांनी १९९५ आणि १९९८ ते इ.स. २००१ या काळात गुजरात राज्याचे मुख्यमंत्री म्हणून काम बघितले.

वर्ग: गुजरातचे मुख्यमंत्री
वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वीरेंद्र पाटील

**वीरेंद्र पाटील** हे काँग्रेस पक्षाचे नेते आणि कर्नाटक राज्याचे माजी मुख्यमंत्री होते.

वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:कन्नड राजकारणी
वर्ग:कर्नाटकचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय कामगारमंत्री
वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
सूर्यबहादुर थापा

**सूर्यबहादुर थापा** ( २१ मार्च १९२८) हा नेपाळ देशामधील एक राजकारणी आहे. चंद १९६३-६४, १९६५-६९, १९७९-८३, १९९७-९८, २००३-०४ ह्या पाच वेळा नेपाळच्या पंतप्रधानपदावर होता.

वर्ग:नेपाळचे पंतप्रधान
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एम. वीरप्पा मोईली

**मुडबिद्री वीरप्पा मोईली** ( जानेवारी १२, इ.स. १९४०) हे काँग्रेस पक्षाचे नेते आणि मे इ.स. २००९ पासून मनमोहन सिंह यांच्या नेतृत्वाखालील केंद्रिय मंत्रीमंडळात कायदामंत्री आहेत. ते ऑक्टोबर इ.स. १९९२ ते डिसेंबर इ.स. १९९४ या काळात कर्नाटक राज्याचे मुख्यमंत्री होते.

ते इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकीत कर्नाटक राज्यातील चिकबल्लपूर मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून झाले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:कर्नाटकचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय कायदामंत्री
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:कन्नड राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:चिकबल्लपूरचे खासदार
वर्ग:उडुपीचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ए.के. अँटनी

**ए.के. ॲंटनी** हे ऑक्टोबर इ.स. २००६ पासून भारताचे संरक्षणमंत्री होते. ते काँग्रेस पक्षाच्या कार्यकारिणीचे सदस्य आहेत.ते इ.स. १९७७ ते इ.स. १९७८, १९९५ ते इ.स. १९९६ आणि इ.स. २००१ ते २००४ या काळात केरळ राज्याचे मुख्यमंत्री होते.

## बाह्य दुवे
वर्ग:भारतीय संरक्षणमंत्री
वर्ग:केरळचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय नास्तिक
वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती
यॉर्क

**यॉर्क** हे इंग्लंडमधील एक ऐतिहासिक शहर आहे. यॉर्क इंग्लंडच्या नॉर्थ यॉर्कशायर ह्या काउंटीमधील सर्वात मोठे शहर आहे.

वर्ग:इंग्लंडमधील शहरे
वर्ग:नॉर्थ यॉर्कशायर
नितीश कुमार

**नितीश कुमार** ( १ मार्च १९४९) हे भारत देशाच्या बिहार राज्याचे विद्यमान मुख्यमंत्री आहेत. जनता दल (संयुक्त) ह्या राजकीय पक्षाचे पक्षाध्यक्ष असलेले नितीशकुमार भारतामधील अनुभवी नेत्यांपैकी एक आहेत. जनता दलामधून आपल्या राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात करणाऱ्या नितीशकुमारांनी विश्वनाथ प्रताप सिंग ह्यांच्या केंद्रीय मंत्रीमंडळामध्ये कृषी राज्यमंत्र्यांची भूमिका निभावली. त्यांनी १९९४ साली जॉर्ज फर्नांडिस ह्यांच्या सोबत समता पक्षाची स्थापना केली. तेव्हापासून त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये रेल्वे मंत्री, कृषी मंत्री, वाहतूक मंत्री इत्यादी अनेक महत्त्वाची पदे सांभाळली आहेत.

२००५ सालापासून बिहारच्या मुख्यमंत्रीपदावर असलेल्या नितीश कुमार ह्यांनी २०१३ साली भारतीय जनता पक्षाच्या नरेंद्र मोदी ह्यांचे नाव पंतप्रधानपदासाठी जाहीर करण्याच्या निर्णयाला तीव्र विरोध केला व जे.डी.यू. राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीमधून बाहेर पडले. २०१४ लोकसभा निवडणुकांमधील जनता दलाच्या खराब प्रदर्शनानंतर नैतिक जबाबदारी घेऊन नितीशकुमारांनी मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला. परंतु ते फेब्रुवारी २०१५ मध्ये पुन्हा मुख्यमंत्रीपदावर आले. नोव्हेंबर २०१५ मधील विधानसभा निवडणूकीत नितीश कुमारांनी लालू प्रसाद यादवांच्या राष्ट्रीय जनता दल सह इतर अनेक प्रमुख पक्षांसोबत युती करून भाजपला पराभूत करण्याचा निश्चय केला. निवडणुकीत ते बहुमत मिळवून मुख्यमंत्रीपदावर कायम राहिले.

## संबंधित पुस्तके
* नितीशकुमार आणि बिहारचा उदय (मूळ इंग्रजी लेखक अरुण सिन्हा; मराठी अनुवाद - सविता दामले)

## बाह्य दुवे
*बिहार मुख्यमंत्र्यांचे अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:जनता दल (संयुक्त) नेते
वर्ग:बिहारचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय कृषीमंत्री
वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
शुद्ध तमिळ चळवळ

**शुद्ध तमिळ आंदोलन** (अन्य नावे: **फक्त तमिळ भाषा चळवळ**, तमिळ: தனித்தமிழ் இயக்கம் देवनागरी लिपी: तनित्तमिळ् इयक्कम्; उच्चारण: t̪ɐnit̪t̪əmiʐ ijəkkəm; रोमन लिपी: Tanittamil Iyakkam) ही तमिळ भाषकांची भाषेच्या, तसेच साहित्याच्या शुद्धीकरणासाठी व इतर भाषांच्या प्रभावाने भेसळ झालेल्या तमिळ भाषेला नवसंजीवनी देण्यासाठी केलेली एक चळवळ होती.

## अधिक वाचन 
* सुमती रामस्वामी, *पॅशन्स ऑफ द टंग : लॅग्वेज डिवोशन इन तमिल इंडिया, १८९१-१९७०*, स्टडीज ऑन द हिस्टरी ऑफ सोसायटी अँड कल्चर, क्र. २९, युनिवर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया प्रेस (१९९७), आय.एस.बी.एन. ९७८-०५२०२०८०५६. http://content.cdlib.org/xtf/view?docId=ft5199n9v7&chunk.id=s1.2.8&doc.view=print
* *ख्रिश्चन्स अँड मिशनरीज इन इडिया : क्रॉस-कल्चरल कम्यूनिकेशन सिन्स १५०० : विथ स्पेशल रेफरन्स टू कास्ट, कन्वर्शन, अँड कलोनियलिझम*, स्टडीज इन द हिस्टरी ऑफ ख्रिश्चन मिशन्स, डब्ल्यूएम. बी. ईर्डमान्स पब्लिशिंग कंपनी (२००३), आय.एस.बी.एन. ९७८-०८०२८३९५६५, पृ. ३८१. 

वर्ग:तमिळनाडूमधील चळवळी
वर्ग:तमिळ भाषा
सौराष्ट्र भाषा

**सौराष्ट्र भाषा** (तमिळ: சௌராஷ்டிர மொழி) हे दक्षिण भारतातील एक भाषा आहे, तमिळनाडूतील मदुरै महानगरात या भाषिकांची संख्या अधिक आहे . अनेक वर्षापांसुन तमिळनाडूत (मदुरै व इतर परिसरात) राहत असलेल्या गुजराती भाषकांची ही मातृभाषा आहे. सौराष्ट्रभाषिकांची संख्या ३ लक्षाहून अधिक आहे. ही भाषा तमिळ (लिपी), देवनागरी आणि सौराष्ट्र (लिपी)त लिहिली जाते. 

वर्ग:गुजराती भाषा
वर्ग:तमिळनाडू
दिव्य देशम

**दिव्य देशम**( इंग्रजी: Divya Desams तमिळ: திவ்ய தேசம்) ही भगवान **विष्णूंची निवासस्थाने ** आहेत. प्रख्यात तमिळ संत **आळवार** (Aazhwar ஆழ்வார் ) ह्यांच्या लिखाणात(दिव्य प्रबंधम) या निवासस्थानांचा उल्लेख आहे. ही सर्व मिळून १०८ आहेत .त्यापैकी १०५ भारतात आहेत, एक नेपाळ मध्ये, तर उरलेली दोन दिव्य जगतात आहेत.

दक्षिण भारतातील वैष्णव संप्रदायातील हिंदू मंडळी आयुष्यात एकदातरी ह्या १०६ देशांचे दर्शन व तीर्थयात्रा करण्याचा मनोदय करतात, आणि त्याद्वारे उर्वरित दोन देशांची प्राप्ती करण्याचा प्रयत्‍न करतात. दिव्य जगातील दोन देश म्हणजे प्रसिद्ध "क्षीरसागर" आणि "वैकुंठ" हे होत.

## १०८ दिव्य देशांची माहिती दर्शविणारा तक्ता 
## पवित्र मुखाचे दिशादर्शक 
ह्या १०८ दिव्य देशांमध्ये विष्णू आपले मुख विविध दिशांना ठेवून आपली सेवा घेतात व आशीर्वाद देतात
* पूर्वेकडे - ७९ दिव्य देश
* पश्चिमेकडे - १९ दिव्य देश
* उत्तरेकडे - ३ दिव्य देश
* दक्षिणेकडे - ७ दिव्य देश

## इतर वैष्णव देवालयांची यादी 
* तिरूनारायणस्वामी देवालय, Melkote
* एरी कथा रामर देवालय, Maduranthakam
* करिवरदराज पेरूमल , अरगलूर (पश्चिममुखी)
* कोदंड रामर देवालय, वडुवूर
* राजगोपालस्वामी देवालय, मन्नारगुडी

## हे सुद्धा पहा 
* दिव्यदेशमचे मंगळशासनम
* आळवार

## बाह्य संदर्भ दुवे 
* Know about all the 108 Divya Desams
* **108 Divya Desam Virtual Tour on Google Maps** - Virtual Darshan of the actual temple tower or Gopuram
* Divya Prabhandam by Divya Desam
* Compilation of all Pasurams pertaining to each of the 108 Divya desam. Handy as a travel reference guide
* **"108 Vainava Divyadesa Sthala Varalaru"** by 'Vaishnava Sudarazhi' Dr. A. Ethirajan B.A. of Karaikudi, published by the Sri Vaishnava Siddhanta Publications 

वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:वैष्णव पंथ
*
मुरासोली मारन

**मुरसॉली मारन्**(तमिळ:முரசொலி மாறன்) हे तामिळनाडू राज्यातील द्रविड मुन्नेट्र कळगम पक्षाचे नेते होते. इ.स. १९९९ ते इ.स. २००३ दरम्यान त्यांनी केंद्रातील वाजपेयी सरकारमध्ये वाणिज्यमंत्री म्हणून तर इ.स. १९९६ ते इ.स. १९९८ या काळात एच.डी.देवेगौडा आणि इंद्रकुमार गुजराल यांच्या मंत्रीमंडळात उद्योगमंत्री म्हणून काम बघितले. दयानिधी मारन याचा मुलगा आहे.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:तमिळ राजकारणी
वर्ग:भारतीय वाणिज्यमंत्री
वर्ग:भारतीय उद्योगमंत्री
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:दक्षिण चेन्नईचे खासदार
वर्ग:मध्य चेन्नईचे खासदार
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:द्रविड मुन्नेत्र कळघम पक्षातील राजकारणी
वर्ग:इ.स. २००३ मधील मृत्यू
दिव्यदेशमचे मंगळशासनम

**दिव्यदेशमचे मंगळशासनम**(Mangalasasanam by Divyadesam)(तमिळ:மந்களஶாசனம்)

## References
प्रेम कुमार धुमल

**प्रेम कुमार धुमल** हे भारतीय जनता पक्षाचे नेते व हिमाचल प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री आहेत. ते डिसेंबर २००७ ते डिसेंबर २०१२ व मार्च १९९८ ते मार्च २००३ राज्याचे मुख्यमंत्री होते.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:हिमाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:हमीरपूर (हिमाचल प्रदेश)चे खासदार
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वीरभद्र सिंह

**वीरभद्र सिंह** ( २३ जून १९३४) हे काँग्रेस पक्षाचे वरिष्ठ नेते व भारताच्या हिमाचल प्रदेश राज्याचे माजी मुख्यमंत्री  आहेत. ते आजवर चार वेळा हिमाचलच्या मुख्यमंत्रीपदावर राहिले आहेत. इ.स.मे २००९ ते जानेवारी २०११ यादरम्यान केंद्रातील मनमोहन सिंह सरकारमध्ये ते पोलादमंत्री होते. तसेच ते एप्रिल इ.स. १९८३ ते मार्च इ.स. १९९०, डिसेंबर इ.स. १९९३ ते मार्च इ.स. १९९८ आणि मार्च इ.स. २००३ ते डिसेंबर इ.स. २००७ दरम्यान हिमाचल प्रदेश राज्याचे मुख्यमंत्री होते.

ते इ.स. १९६२, इ.स. १९६७, इ.स. १९७१, इ.स. १९८० आणि इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये हिमाचल प्रदेश मधून लोकसभेवर निवडून गेले होते.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:हिमाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री
वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २००९-१०

वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे
पाकिस्तान

## अवांतर सामने
## कसोटी मालिका
### पहिला कसोटी सामना
### दुसरा कसोटी सामना
### तिसरा कसोटी सामना
## ट्वेंटी२० मालिका
### पहिला सामना
### दुसरा सामना
## एक दिवसीय मालिका
### पहिला एकदिवसीय सामना
### दुसरा एकदिवसीय सामना
### तिसरा एकदिवसीय सामना
### चौथा एकदिवसीय सामना
### पाचवा एकदिवसीय सामना
## Media coverage
## संदर्भ व नोंदी
एरांबला कृष्णन नयनार

thumb|200px|ई.के. नयनार
**एरांबला कृष्णन नयनार** ((मल्याळम: ഏറമ്പാല കൃഷ്ണ൯ നായനാ൪), डिसेंबर ९, इ.स. १९१९ - मे १९, इ.स. २००४) मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाचे नेते होते.सर्वप्रथम ते इ.स. १९६७च्या लोकसभा निवडणुकीत केरळ राज्यातील पालघाट मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.तसेच ते इ.स. १९८० ते इ.स. १९८१, इ.स. १९८७ ते इ.स. १९९१ आणि इ.स. १९९६ ते इ.स. २००१ या काळात केरळ राज्याचे मुख्यमंत्री होते.

वर्ग: केरळचे मुख्यमंत्री
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग: केरळी राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय नास्तिक
नंदनार

**नंदनार** (तमिळ:நந்தனார் or திருநாளைப் போவார் நாயனார்:तिरुनाळैप् पोवार् नायनार ) तमिळनाडुत जन्मलेले शिव संप्रदायातील संत नंदनार नावाने ओळखले जातात.तसेच ते 'तिरुनालाप्पोवर (तिरुनालाइप्पोवार)' आणि 'तिरु नालाई पोवार नयनार' या नावानेही ओळखले जातात.ते एक असे संत होते जे, शिव संप्रदायातील आहेत व शिवाचे अनन्य भक्त होते.सर्व नयनारांमध्ये ते एकमेव दलित ("अस्पृश्य") संत आहेत.साधारणतः ६३ नयनारांच्या यादीत त्यांचे स्थान अठरावे आहे.

तमिळ समाजातील लोक कथा, लोक संगीत, नाटके, चित्रपट आणि साहित्यात नंदनाराच्या कथेची अनेकदा पुनरावृत्ती झाली आहे.८व्या शतकापासून नयनार यादीमध्ये नंदनारांचा समावेश आहे, १२ व्या शतकात सी.पी. पेरिया पुराणम यांनी त्यांच्या संतचरित्रात त्यांचे जीवनाची संपूर्ण माहिती दिली आहे.ती कथा त्यांच्या दोन चमत्कारांवर लक्ष केंद्रित करते.शिवलोकनाथ मंदिर, तिरुपंकुर येथे; त्यांच्या प्रार्थनेने एक विशाल दगडांचा बैल हालल्या गेला, जो तेथे अजूनही त्याच स्थितीत दिसतो.

 
वर्ग:तमिळ संत
वर्ग:तमिळ कवी
वर्ग:दलित संत
नायनार

**नायनार** किंवा **नायनमार** (तमिळ:நாயன்மார்கள் : **नायनमार्गळ** )हे शैव संप्रदायाचे तमिळ संतकवी होते.ह्यांचा कार्यकाळ पाचव्या आणि सहाव्या शतकादरम्यान होता.त्यांची एकूण संख्या ६३ इतकी होती.सर्व नायन्मार गुरू हे मुक्तात्मे होते अशी मान्यता आहे.ह्यांची स्वतंत्र देऊळे असून त्यात त्यांच्या मूर्त्यांची इतर सर्व देवतांप्रमाणे पूजा केली जाते.ह्या संताचा उल्लेख सेक्किळार नावाच्या संतकवींच्या पेरियपुराण मध्ये आढळतो.ह्यांचे जीवन चरित्र तेलुगू भाषेत शिवभक्त चरितमु ह्या नावाने प्रसिद्ध आहे.

## त्रेसष्ठ नायनारांची नावे
#अनय
#आदिपत्त        
#ऐय्यादिगळ कादवर्कोन, पल्लव King Aiyadigal Perumaanaar
#अमरनिदी नायनार       
#अप्पुदी आदिगळ        
#आरिवत्तय        
#Chandeshvara Nayanar
#दांडियादिगळ
#एनाटिनात
#एरिपत्त        
#एयर्कोन कालिक्कामा 
#गणनाथ
#इदनकळी
#Ilayankudi maranar       
#Isaignaniyaar - Female Nayanar
#Iyarpagaiar        
#कारी        
#Kalikkamba       
#कालिया
#Kanampulla 
#Kannappa Nayanar
#Karaikkal Ammeiyar, Female Nayanar
#Kazharchinga        
#Kazharir-rarivaar, Chera King, also Cheraman Perumal
#Kochengat Cholan, A Chola King
#Kootruva        
#Kotpuli        
#Kulachchirai       
#Kungiliyak Kalaya        
#Manakkanychaara Nayanar
#Mangayarkkarachiyar, Female Nayanar
#Meiporul Nayanar        
#Murkha        
#Murti       
#Munayaduvaar        
#Muruga        
#Nami Nandi Adigal
#Narasingha Munayaraya        
#Nesa Nayanar       
#Ninra Seer Nedumaara        
#Perumizhalaik Kurumba        
#Pusalar        
#Pugal Chola, A Chola King
#Pugazh Thunai Nayanar
#Saakkiya        
#Sadaiya Nayanar 
#Saththi        
#Seruthtunai        
#Sirappuli        
#Siruttonda        
#सोमाची       
#सुंदरर
#TirugnaanaSambandar
#Tirukkuripput Tonda
#तिरुमुलर
#Thirunalai Povar Nayanar, popularly known as **Nandanar**
#Tirunavukkarasar, popularly known as Appar
#Thiruneelakandar
#Tirunilakanda Yaazpaana 
#तिरुनिलक्क
#ऊरुत्तिर पसुपती
#वालियार
#Viralminda nayanar
वर्ग:तमिळ पुराणशास्त्र
वर्ग:तमिळ संत
वर्ग:तमिळ कवी
वर्ग:शैव पंथ
स्नेहा

**स्नेहा** हे मुलींना देण्यात येणारे नाव आहे. हे नाव सहसा भारतात आढळते.

वर्ग:नावे
भुवनचंद्र खंडुरी

**भुवनचंद्र खंडुरी** ( १ ऑक्टोबर १९३४) हे भारतीय जनता पक्षाचे नेते आहेत. ते मार्च इ.स. २००७ ते जून इ.स. २००९ या काळात उत्तराखंड राज्याचे मुख्यमंत्री होते. तसेच ते इ.स. १९९१,इ.स. १९९६, इ.स. १९९८, इ.स. १९९९ आणि इ.स. २००४च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये उत्तराखंड मधील गढवाल लोकसभा मतदारसंघातून निवडून गेले होते.तसेच इ.स. २००० ते इ.स. २००३ दरम्यान केंद्रातील वाजपेयी सरकारमध्ये ते दळणवळण मंत्री होते.

वर्ग:उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय दळणवळण मंत्री
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
कमल नाथ

**कमल नाथ**( १८ नोव्हेंबर इ.स. १९४६) हे काँग्रेस पक्षाचे नेते आहेत. ते इ.स. १९८०,इ.स. १९८४,इ.स. १९८९,इ.स. १९९१,इ.स. १९९८,इ.स. १९९९,इ.स. २००४ आणि इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये मध्य प्रदेश राज्यातील छिंदवाडा मतदारसंघातून निवडून गेले. ते मे इ.स. २००९ पासून मे २०१४ पर्यंत   केंद्रीय दळणवळण मंत्री होते. त्यापूर्वी ते इ.स. २००४ ते इ.स. २००९ दरम्यान मनमोहन सिंह सरकारमध्ये वाणिज्यमंत्री होते.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय वाणिज्यमंत्री
वर्ग:भारतीय दळणवळण मंत्री
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:छिंदवाडाचे खासदार
वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री
वर्ग:छिंदवाडाचे आमदार
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पट्टाळी मक्कल कट्ची

**पीएमके** तथा **पट्टाळी मक्कळ कट्ची** (तमिळ लिपी:பாட்டாளி மக்கள் கட்சி) हा एक तमिळनाडूतील एक राजकीय पक्ष आहे."आंबा"( तमिळ भाषेतः माम्बळम्/माम्पळम्) हे पक्षाचे चिन्ह आहे.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:तमिळनाडूतील राजकीय पक्ष
देसीय मुर्पोक्कू द्रविड कळघम

**डी.एम.डी.के.** तथा **देसिय मुर्पोक्कु द्रविड कळगम** (तमिळ: தேசிய முற்போக்கு திராவிடக் கழகம், राष्ट्रीय द्रविड पुरोगामी संघटना)  हा भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील एक राजकीय पक्ष आहे. याची स्थापना चित्रपट अभिनेता विजयकांत याने केली होती.

या पक्षाचे चिन्ह डमरू आहे.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:तमिळनाडूतील राजकीय पक्ष
के.एम.पी.

'***केएमपी** कोंगनाड मुन्नेट्र पेरवै** Kongunadu Munnetra Peravai **(KMP)*' (Tamil: கொங்குநாடு முன்னேற்ற பேரவை) तमिळनाडूतील एक राजकीय पक्ष आहे.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
हिंदी विरोधी लोकक्षोभ

**हिंदी विरोधी लोकक्षोभ** किंवा  **हिंदीविरोधी आंदोलन** (तमिळ :இந்தி எதிர்ப்பு போராட்டம்: *इन्दि एदिर्प्पु पोराट्टम्* इंग्रजी:The Anti-Hindi agitations of Tamil Nadu) ही हिंदी भाषेविरोधी सत्याग्रहांची एक मालिका आहे जी स्वातंत्र्यपूर्व आणि स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतातील तमिळनाडू (पूर्वीचे मद्रास राज्य) राज्यात घडली. ह्या सत्याग्रहात अनेक उपोषण, दंगली, लोकक्षोभ, विद्यार्थी आंदोलन आणि राजकिय आंदोलन घडली. तसेच त्याद्वारे राज्यातील आणि देशातील हिंदी भाषेच्या स्थानावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले. हे आंदोलन साधारणपणे १९३७ च्या सुमारास सुरू झाले आणि १९८६ पर्यंत विविध माध्यमातून चालू राहिले.

राष्ट्रीय काँग्रेस सरकारच्या सी. राजगोपालाचारी (राजाजी) यांच्या नेतृत्वाखालील तत्कालीन मद्रास राज्यात प्रत्येक शिक्षण संस्थेत हिंदी अनिवार्य करण्याच्या धोरणामुळे त्यास तीव्र निषेध म्हणून पहिली हिंदी-विरोधी चळवळ मद्रास राज्यात १९३७ साली  उदयाला आली होती. या प्रस्तावानंतर  ताबडतोब पेरियार रामसामी आणि विरोधी जस्टिस पार्टी (नंतर द्रविडर कळगम) यांनी तीव्र विरोध केला होता. तीन वर्षे पेटलेल्या या आंदोलनात अनेक उपोषणे, सरकारविरोधी परिषदा, मोर्चे, धरणे आणि निषेध होता. सरकारी कारवाईत २ विरोधकांचा मृत्यू झाला. परिस्थितीस मुले आणि स्त्रिया समवेत एकूण १,१९८ जणांवर खटले चालवण्यात आले व अटकसत्र सुरू केले गेले . अनिवार्य हिंदी शिक्षण प्रस्तावाविरोधानंतर १९३९ मध्ये काँग्रेस सरकारने राजीनामा दिल्यानंतर फेब्रुवारी १९४० मध्ये मद्रासचे तत्कालीन  ब्रिटिश गव्हर्नर लॉर्ड अर्स्किन यांनी हा प्रस्ताव मागे घेतला.

भारतीय राष्ट्रभाषेची निवड हा भारतीय राज्यघटना निर्मिती प्रक्रियेदरम्यानचा सर्वात ज्वलंत मुद्दा होता.

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदी
वर्ग:तमिळनाडूचा इतिहास
वर्ग:द्राविडी चळवळी
वर्ग:भारतातील भाषाविषयक वाद
वर्ग:तमिळनाडू
वर्ग:हिंदी भाषा
सासपडे (सातारा)

**सासपडे** महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे.
**सासपडे** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील सातारा तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे. साताऱ्यातील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## नागठाणे, सोनापुर,गणेशवाडी, अतीत, पाली,तारळे, नुने
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
राम कापसे

**राम कापसे** (१ डिसेंबर, इ.स. १९३३ - २९ सप्टेंबर, इ.स. २०१५: डोंबिवली, महाराष्ट्र, भारत) हे भारतीय संसदसदस्य होते.

मूळचे शिक्षक असलेले कापसे हे १९५९ ते १९९३ या कालावधीत रुपारेल महाविद्यालयात प्राध्यापक होते. ते जनसंघ, जनता पक्ष आणि भारतीय जनता पक्ष या राजकीय पक्षांचे ठाणे जिल्ह्यातील नेते होते.

## कारकीर्द
* १९६२ ते १९७४ कल्याण नगरपरिषदेत नगरसेवक 
* १९७८ साली कल्याण विधानसभा मतदारसंघातून ते निवडून आले व पहिल्यांदा आमदार झाले.
* पुरोगामी लोकदल-पुलोद सरकारच्या काळात त्यांनी सिडकोचे अध्यक्षपदही सलग दोन वर्षे भूषविले
* १९८० मध्ये ते पुन्हा आमदार म्हणून निवडून आले.
* १९८५ साली तिसऱ्यांदा आमदार झाले.
* नोव्हेंबर १९८९ मध्ये त्यांना ठाणे लोकसभेची उमेदवारी मिळाली त्यात काँग्रेसचे शांताराम घोलप यांचा पराभव करून ते विजयी झाले. 
* लोकसभेचे दुसऱ्यांदा खासदार झाले.(१९९१)
* १९९६ साली ठाणे लोकसभेची जागा शिवसेनेच्या वाट्याला गेल्यानंतर ते १९९६ ते २००० या काळात राज्यसभेचे खासदार होते. 
* जानेवारी २००४-०६ या कालावधीत ते अंदमान आणि निकोबारचे नायब राज्यपाल होते.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:अंदमान आणि निकोबारचे नायब राज्यपाल
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:६व्या महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:ठाण्याचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:जनसंघ नेते
वर्ग:महाराष्ट्राचे खासदार
सार्देन्या

**सार्देन्या**, **सार्दिन्या** तथा **सार्डिनिया** हा इटली देशाचा एक स्वायत्त प्रांत व भूमध्य समुद्रातील दुसरे सर्वात मोठे बेट आहे.

वर्ग:इटलीचे प्रदेश
*
स्नेहा (अभिनेत्री)

**स्नेहा (अभिनेत्री)** ही एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. प्रमुख कार्यक्षेत्र **तमिळ चित्रपट**. (कॉलीवूड)

## पार्श्वभूमी व चित्रपटांतील पदार्पण
**सुहासिनी "स्नेहा"राजाराम**(तमिळ:சுகாசினி "சினேகா" ராஜாராம்;Sneha)(जन्मः१२ ऑक्टोबर १९८१,मुंबई,महाराष्ट्र) एक भारतीय अभिनेत्री.
तमिळ,तेलुगु,मल्याळम आणि कन्नड चित्रपटांची नायिका.आपल्या स्मितहास्यासाठी प्रसिद्ध ,चाहते "**पुन्नगै इलवरसी**"(हास्याची राजकुमारी) ह्या नावाने ओळखतात.
## चित्रपट कारकीर्द
## हे सुद्धा पहा
* तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
* तमिळ चित्रपट अभिनेते
* कॉलीवूड
## संदर्भ दुवे
## बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मल्याळम चलचित्रपट

इवलेसे|पहिल्या मल्याळी सिनेमा *विगाथकुमारन* मधील दृष्य

**मल्याळी सिनेमा** हे "मॉलीवूड" नावाने ओळखले जातात. मल्याळी सिनेमा हा दक्षिण भारतातील केरळमधील चित्रपट उद्योग आहे.

वर्ग:चित्रपट
वर्ग:चित्रपटसृष्टी
जागतिक अपंग दिन

**जागतिक अपंग दिन** दरवर्षी डिसेंबर ३ रोजी जगभरात साजरा केला जातो. सन १९९२ पासून संयुक्त राष्ट्रसंघातर्फे हा दिन जाहीर केला गेला. हा दिवस अपंग व्यक्तींबाबत सामान्य जनतेत जनजागृती निर्माण व्हावी या उद्देशाने साजरा केला जातो.

## हे सुद्धा पहा 
* जागतिक दिवस आंतरराष्ट्रीय दिवस

वर्ग:जागतिक प्रतिवार्षिक दिनपालन
वर्ग:जागतिक दिवस
सरवणा स्टोअर्स

**सरवणा स्टोर्स**(तमिळ:சரவணா ஸ்டோர்ஸ)हे चेन्नै स्थित डायव्हर्सीफाईड रिटेल(किरकोळ) विक्री करणारे मोठे दुकान आहे(मॉल).
ह्या मेगास्टोर्स मध्ये किराणा,भुसार मालासोबतच ,दागिने,सौंदर्यप्रसाधने ,कपडे,प्लास्टिक प्रॉडक्ट्स,स्टीलची भांडी,गृहपयोगी सामान इ.वस्तु उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत.एकूणच एकाच छताखाली सर्वकाही संसारोपयोगी वस्तु मिळण्याचे भांडार अशी सरवणा स्टोर्सची ओळख आहे.त्यांच्या इतर ठिकाणीही शाखा आहेत.वस्तुव्यतिरिक्त खाद्यपदार्थांमध्ये आणि शीतपदार्थ जसे आइसक्रीम व्यवसायात देखील सरवणा स्टोर्स कार्यरत आहे.
त्यांचे "जमै(Jamai)" हे आइसक्रीम अतिशय लोकप्रिय आहे.
२००४ च्या आर्थिक वर्षानुसार सरवणाची आर्थिक उलाढाल २०० कोंटीपेक्षा अधिक होती.तसेच त्यांच्या आइसक्रीम व्यवसायात देखील तेवढीच उलाढाल होते.
## संक्षिप्त माहिती
'''नाव      = सरवणा स्टोर्स आणि टेक्साटाईल्स ,ज्वेलरी.
प्रकार     =  किरकोळ विक्री (विक्रिभांडार) शृंखला
वस्तुंचा प्रकार = गृहोपयोगी 
स्थापना    = ? 
संस्थापक   = सेल्वारत्नम 
शहर      = चेन्नै
देश       = भारत

संकेतस्थळ     = http://www.saravanastores.net/ 

वर्ग:चेन्नई
वसंत अँड को

**वसंत अँड को**(तमिळ: வசந்த and கோ.)चेन्नैस्थित भारतातील मोठी इलेक्ट्रॉनिक्स उपकरणांची विक्रीशृंखला आहे.

## संक्षिप्त माहिती
**नाव      = वसंत अँड को.Vasanth & Co
प्रकार     =  किरकोळ विक्री (विक्रिभांडार) शृंखला
वस्तुंचा प्रकार = गृहोपयोगी इलेक्ट्रॉनिक्स व इलेक्ट्रिकल्स 
स्थापना    = १९७८ 
शाखाविस्तार = ४४ पेक्षा जास्त शाखा. **२००९ सालात एकूण भारतात १०० शाखाविस्ताराची योजना''' 
संस्थापक   = एच. वसंतकुमार 
आर्थिक उलाढाल = ५०० कोटीपेक्षा जास्त.
शहर      = चेन्नै
देश       = भारत
संकेतस्थळ     = http://snsvo9.seekandsource.com/vasanthandco/home.html 

वर्ग:भारतातील कंपन्या
साप्ताहिक जिद्द

**साप्ताहिक जिद्द** (अधिकृत नाव १९७४ची जिद्द) हे रायगड जिल्ह्यातिल खोपोली येथुन प्रासिद्ध होणारे मराठी साप्ताहिक आहे. याची स्थापना अक्षयतृतीया, चोवीस एप्रिल १९७४ला झाली. या साप्ताहिकाचे सन्स्थापक व सन्स्थापक सम्पादक स्वातन्त्र सैनिक कै. वसन्त काशिनाथ कुन्टे होते.

रायगड जिल्हा आपत्कालीन व्यवस्थपन योजनेत स्थानिक वर्तमानपत्रान्च्या यादीत जिद्दचा समावेश आहे.
जिद्दच्या माध्यमातुन अखिल भारतीय ज्येष्ठ नागरिक सन्घटनेच्या कार्याचा सर्वदुर प्रचार झाला आहे.
## संदर्भ
वर्ग:नियतकालिके
वर्ग:मराठी भाषेमधील नियतकालिके
गिरीधर गामांग

**गिरीधर गामांग** ( एप्रिल ८,इ.स. १९४३) हे काँग्रेस पक्षाचे नेते आहेत.ते फेब्रुवारी १७,इ.स. १९९९ ते डिसेंबर ६,इ.स. १९९९ दरम्यान ओडिशा राज्याचे मुख्यमंत्री होते.त्यांनी इ.स. १९७१,इ.स. १९७७,इ.स. १९८०,इ.स. १९८४,इ.स. १९८९,इ.स. १९९१,इ.स. १९९६,इ.स. १९९८ आणि इ.स. २००४च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये ओरीसा राज्यातील कोरापूट लोकसभा मतदारसंघातून विजय मिळवला. पण इ.स. २००९च्या निवडणुकीत त्यांना प्रथमच पराभवाचा सामना करावा लागला.

एप्रिल १७,इ.स. १९९९ रोजी अटलबिहारी वाजपेयी सरकारवरील विश्वासदर्शक ठरावावरील मतदानावेळी ते ओरीसाचे मुख्यमंत्री होते पण त्यांनी तोपर्यंत लोकसभेच्या सदस्यत्वाचा राजीनामा दिला नव्हता.त्यामुळे ते लोकसभेचे सदस्य या नात्याने लोकसभेत हजर राहिले आणि त्यांनी वाजपेयी सरकारविरोधात मत दिले.त्यांची ही कृती वादग्रस्त ठरली.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:ओडिशाचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:कोरापूटचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
कृषिपर्यटन

**कृषिपर्यटन** हा पर्यटकांना शेती किंवा तत्संबंधी व्यवसायांच्या ठिकाणी आणणारा व्यवसाय आहे.

वर्ग:शेती
वर्ग:पर्यटन
सरवणा भवन

**सरवणा भवन**(तमिळ:சரவணா பவன்) ही मुख्यत्वे दक्षिण भारतीय पदार्थ वाढणारी होटेल साखळी आहे. याची स्थापना १९८१मध्ये चेन्नईमध्ये झाली. या साखळीच्या भारतात ३३ (पैकी चेन्नईमध्ये २४) आणि जगभरात इतर ७८ शाखा आहेत.

## इतिहास 
सरवणा भवनची सुरुवात १९८१मध्ये पी. राजगोपाल यांनी सुरू केलेल्या चेन्नईच्या उपनगरातील एका छोट्या दुकानापासून झाली. १९९२मध्ये सिंगापूरला गेले असताना त्यांनी प्रचंड मोठ्या बहुराष्ट्रीय होटेल साखळ्यांची (मॅक्डॉनल्ड्स, इ.) कार्यपद्धती पाहिली. त्यांनी ही पद्धत आपल्या होटेलमध्ये चालविण्याचे ठरविले.

१९९० च्या दशकात सरवणा भवनने चेन्नईमध्ये अनेक शाखा उघडल्या. २००० साली परदेशातील पहिली शाखा दुबई येथे सुरू झाली. सरवणा भवनमध्ये भारतीय खाद्यपदार्थ मिळत असले तरी दक्षिण भारतीय पदार्थ यांची खासियत आहे.

## परदेशी शाखा 
२००० सालानंतर पॅरिस, फ्रांकफुर्ट, लंडन, न्यू यॉर्क, डॅलस, स्टॉकहोम, टोराँटो, दोहा, ऑकलंड, रियाध सह अनेक शहरांमध्ये शाखा उघडल्या गेल्या. येथे काम करण्यासाठी सरवणा भवन भारत व अमेरिकेतून कामगार पाठवतात. या शाखा बव्हंश फ्रँचायझी चालवितात.

२०२४मध्ये सरवणा भवनच्या खालील देशांमधून शाखा आहेत.
* भारत
* ऑस्ट्रेलिया
* न्यू झीलंड
* मलेशिया
* ओमान
* कॅनडा
* फ्रांस
* बेल्जियम
* जर्मनी
* सिंगापूर
* बहरैन
* संयुक्त अरब अमीराती
* युनायटेड किंग्डम
* कुवैत
* अमेरिका
* सौदी अरेबिया
* कतार
* हाँग काँग
* थायलंड
* नेदरलँड्स
* स्वीडन

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील निर्मिती
वर्ग:हॉटेल्स
नारायणपूर

**नारायणपूर** महाराष्ट्राच्या पुणे जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे गाव पुणे शहरापासून अंदाजे ३० किमी अंतरावर वसले आहे.

## वैशिष्ट्ये 
येथे यादवकालीन नारायणेश्वराचे भव्य मंदिर असून त्यावरील शिल्पकाम प्रेक्षणीय आहे. हठयोगी चांगदेवांचे हे निवासस्थान होते. दत्तस्थान म्हणूनही हे ठिकाण प्रसिद्ध आहे. येथून जवळच ऐतिहासिक पुरंदर किल्ला आहे.

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
इंग्लिश खाडी

**इंग्लिश खाडी** (इंग्लिश: English Channel, फ्रेंच: *ला मांचे*) हा इंग्लंड व फ्रान्स ह्या देशांना वेगळा करणारा अटलांटिक महासागराचा एक भाग आहे. इंग्लिश खाडी उत्तरी समुद्राला अटलांटिक महासागरासोबत जोडते. इंग्लिश खाडीची लांबी ५६० किमी तर रुंदी २४० किमी ते ३४ किमी एवढी आहे. ह्या खाडीचा सर्वात अरुंद भाग (३४ किमी) डोव्हरची सामुद्रधुनी ह्या नावाने ओळखला जातो.
250 px|डावे

इंग्लिश खाडीतील पाणी उथळ व शांत आहे व सर्वसाधारणपणे बिनाधोक्याचे मानले जाते. ह्या कारणास्तव आजवर ही खाडी पोहुन पार करण्याचे अनेक यशस्वी प्रयत्न झाले आहेत.

वर्ग:अटलांटिक महासागर
बी. शंकरानंद

**बी. शंकरानंद** (ऑक्टोबर १९, १९२५-नोव्हेंबर २०, २००९]) हे कर्नाटक राज्यातील काँग्रेस नेते होते. ते इ.स. १९६७,इ.स. १९७१,इ.स. १९७७,इ.स. १९८०,इ.स. १९८४,इ.स. १९८९ आणि इ.स. १९९१च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये कर्नाटक राज्यातील चिकोडी लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. या दरम्यान त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये शिक्षणमंत्री,आरोग्यमंत्री,कायदामंत्री आणि पेट्रोलियम मंत्री ही पदे भूषविली.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय शिक्षणमंत्री
वर्ग:भारतीय आरोग्यमंत्री
वर्ग:भारतीय कायदामंत्री
वर्ग:भारतीय पेट्रोलियम मंत्री
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:चिकोडीचे खासदार
वर्ग: इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
भावना (अभिनेत्री)

**भावना/कार्तिका मेनन**(**BHAVANA**/Karthika Menon तमिळ:பாவனா /மைதிலீ)(जन्मः६ जून १९८५,त्रिश्शुर,केरळ)
(मल्याळमःഭാവന ബാലചന്ദ്രന്‍) **कार्तिका** मेनन ही एक भारतीय अभिनेत्री असून ती चित्रपटातील भावना ह्या नावाने अधिक ओळखली जाते.
ती मुख्यतः तमिळ चित्रपटांमध्ये अभिनय करते ,त्यासोबतच तिने मल्याळम आणि तेलुगु चित्रपटांमध्येही काम केले आहे,व अनेक पारितोषिक ही जिंकली आहेत.ती मुळची त्रिश्शुर, केरळची (नायर)असून सध्या चेन्नै येथे वास्तव्यास आहे.
## चित्रपटांची कारकीर्द 
* 2005: केरळ State Film Award for Second Best Actress - *Daivanamathil*
* 2006: Tamil Filmfare Award for Best Female Debut - *Chithiram Pesuthadi*
* 2006: Tamil Filmfare Award for Best Actress - *Chithiram Pesuthadi*

## संदर्भ 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळी व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तोंडाचा कर्करोग

तोंडाचा कर्करोग हा प्रामुख्याने कार्सिनोमा प्रकारचा कर्करोग आहे. हा कर्करोग जीभ, ओठ, हिरड्या, टाळू किंवा गालांच्या आतील बाजुस होतो. गुटखा, सिगरेट वा तत्सम पदार्थांमधून तंबाखूचे सेवन हे तोंडाच्या कर्करोगाचे प्रमुख कारण आहे.
इवलेसे|जिभेच्या खालील बाजूस झालेला कर्करोग

## लक्षणे 
तोंडाच्या कर्करोगामध्ये पुढील लक्षणांपैकी एक किंवा अधिक लक्षणे दिसून येतात

* तोंडात लाल/पांढरे चट्टे उठणे
* जबड्याची हालचाल करताना त्रास होणे
* ओठ बधीर होणे
* मानेत गाठ होणे
* दात अचानक सैल होणे
* तोंडात रक्तस्राव होणे

## कारणे 
तंबाखूयुक्त पदार्थांचे सेवन हे तोंडाच्या कर्करोगाचे मुख्य कारण आहे. 

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:कर्करोग
योहान सेबास्टियन बाख

thumb|right|200px|योहान सेबास्टियन बाख (इ.स. १७४८ सालात चितारलेले व्यक्तिचित्र)
**योहान सेबास्टियन बाख** (जर्मन: *Johann Sebastian Bach*) (मार्च ३१, इ.स. १६८५ - जुलै २८, इ.स. १८५०) हा जर्मन संगीतकार होता. पाश्चात्य संगीतकारांपैकी एक महान संगीतकार म्हणून याची गणना होते. बाख कुटुंबातील अनेक सुविद्य संगीतकारांपैकी सगळ्यात प्रख्यात असल्यामुळे योहान सेबास्टियन बाखाचा उल्लेख नुसता **बाख** या नावानेही होतो.

thumb|BWV 543-fugue

बाखाने निर्माण केलेल्या बरोक प्रकारच्या समूह - गान (क्वायर ), वाद्य - वृंद  (ऑर्केस्ट्रा) आणि एकल (सोलो) संगीताने या प्रकारच्या संगीताला आकार मिळाला व तद्नंतर हे संगीत इतर संगीतविद्वानांत मान्यताप्राप्त झाले.

बाखाने स्वतःची अशी शैली निर्माण केली नसली तरी त्यावेळच्या जर्मन शास्त्रीय संगीत शैलीत भर घातली. याने इटली व फ्रांसमधील शास्त्रीय संगीतातील काही शैली जर्मन संगीतात आणल्या.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:जर्मन संगीतकार
वर्ग:पाश्चात्य संगीतकार
कारिया मुंडा

**कारिया मुंडा** ( एप्रिल २०, इ.स. १९३६) हे भारतीय जनता पक्षाचे झारखंड राज्यातील नेते आहेत. त्यांनी इ.स. १९७७, इ.स. १९८९, इ.स. १९९१, इ.स. १९९६, इ.स. १९९८, इ.स. १९९९ आणि इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये विजय मिळवला. ते इ.स. १९९६ मधील १३ दिवसांच्या वाजपेयी सरकारमध्ये मंत्री होते.नंतरच्या काळात ते वाजपेयी सरकारमध्ये कोळसामंत्री होते. ते १५व्या लोकसभेचे उपाध्यक्ष होते.

वर्ग:लोकसभेचे उपाध्यक्ष
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:भारतीय कोळसामंत्री
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य‎
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य‏‎
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:खिजरीचे आमदार
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
श्रीपाद अमृत डांगे

**श्रीपाद अमृत डांगे** (१० ऑक्टोबर, १८९९; करंजगाव-नाशिक - २२ मे, १९९१) ह्यांनी भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाची १९२५ साली स्थापना केली. ते तत्कालीन मुंबई प्रांतातील दक्षिण मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघातून इ.स. १९५७ आणि इ.स. १९६७च्या निवडणुकांमध्ये निवडून गेले.

कॉम्रेड डांगे यांना भारतातील कम्युनिस्ट चळवळीतील भीष्माचार्य असे म्हणतात. भारतीय कामगार चळवळीचे ते अध्वर्यू समजले जातात. त्यांनी भारतावरच्या ब्रिटिश राजवटीत आयुष्याची १३ वर्षे तुरुंगात काढली. संयुक्त महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेमध्ये त्यांचा मोठा वाटा होता. डांगे हे अप्रतिम वक्ते होते. प्रारंभी शांत आणि सौम्य आवाजात सुरू झालेली त्यांची माहितीपूर्ण भाषणे प्रसंगी आणि अंती प्रक्षोभक असत.

रोझा देशपांडे या काॅम्रेड डांगे यांची मुलगी तर विद्याधर लक्ष्मण देशपांडे उर्फ बानी देशपांडे हे त्यांचे जावई. या दोघांनी मिळून 'श्रीपाद अमृत डांगे विविध विचार संग्रह' नावाचे पुस्तक लिहिले आहे.

डाॅ. अशोक चौसाळकरांनी 'काॅ. श्रीपाद अमृत डांगे' नावाचे डांग्यांचे चरित्र लिहिले आहे.

विरेंदर ग्रोव्हर यांनी डांग्यांचे 'Shripad Amrit Dange : A Biography Of His Vision And Ideas'  नावाचे चरित्र लिहिले आहे.

भारतीय लोकसभेच्या सचिवालयाने त्यांच्या लॊकसंभॆच्या कारकिर्दीवर 'Comrade Shripad Amrit Dange'  नावाचे पुस्तक प्रकाशित केले आहे.

विविध लेखकांनी लिहिलेला Shripad Amrit Dange या नावाचा ग्रंथ Jesse Russell, Ronald Cohn यांनी संपादित केला आहे.

## श्रीपाद अमृत डांगे यांनी लिहिलेली पुस्तके
* Gandhi vs Lenin
* बारा भाषणे
* Selected Writings pn Communizm, Volume 1 (and more).

## श्रीपाद अमृत डांगे  यांच्यावरील पुस्तके
* एस. ए. डांगे : एक इतिहास (९०० पृष्ठांचे विशाल चरित्र, रोझा देशपांडे)
* कॉ. श्रीपाद अमृत डांगे (चरित्र, लेखक : अशोक चौसाळकर)

## संदर्भ 
वर्ग:भाकपचे नेते
वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील मृत्यू
वर्ग: पुरुष चरित्रलेख
शमिक लाहिरी

**शमिक लाहिरी** (फेब्रुवारी २७, इ.स. १९६७ - हयात) हे बंगाली, भारतीय राजकारणी आहेत. ते मार्क्सवादी भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचे नेते आहेत. ते इ.स. १९९६, इ.स. १९९८, इ.स. १९९९ आणि इ.स. २००४च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये पश्चिम बंगाल राज्यातील डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:बंगाली राजकारणी
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:डायमंड हार्बरचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म
नारणभाई काछडिया

**नारणभाई काछडिया** (गुजराती: નારણભાઈ કાછડિયા) (एप्रिल २५, इ.स. १९५५- हयात) हे भारतीय जनता पक्षाचे नेते आहेत. ते इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये गुजरात राज्यातील अमरेली लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:अमरेलीचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सोमेन मित्रा

**सोमेन मित्रा** ( डिसेंबर ३१, इ.स. १९४३) हे अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस पक्षाचे नेते आहेत. ते इ.स. १९७२ ते इ.स. २००६ या काळात सलग ७ वेळा काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून पश्चिम बंगाल विधानसभेवर निवडून गेले. नंतरच्या काळात त्यांनी अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस मध्ये प्रवेश केला. इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये ते पश्चिम बंगाल राज्यातील डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:बंगाली राजकारणी
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:तृणमूल काँग्रेस नेते
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:डायमंड हार्बरचे खासदार
वर्ग:पश्चिम बंगाल विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
धर्मराजाचे मंदिर

महाभारतातील पाच पांडवांपैकी एक धर्मराज याचे मंदिर भारताच्या हिमाचल प्रदेश राज्यात चंबा जिल्ह्यातील भरमौर येथे आहे. राजधानी दिल्लीहुन पठाणकोट, चंबा मार्गे येथे जाता येते.

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील पर्यटनस्थळे
वर्ग:भारतामधील हिंदू मंदिरे
ज्योतिर्मय बसू

**ज्योतिर्मय बसू** हे मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाचे नेते होते. ते इ.स. १९६७, इ.स. १९७१, इ.स. १९७७ आणि इ.स. १९८०च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये पश्चिम बंगाल राज्यातील डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:डायमंड हार्बरचे खासदार
वर्ग:बंगाली राजकारणी
एस. मल्लिकार्जुनय्या

**एस. मल्लिकार्जुनय्या** ( जून २६, इ.स. १९३१) हे भारतीय जनता पक्षाचे कर्नाटक राज्यातील नेते आहेत. ते सर्वप्रथम इ.स. १९९१च्या लोकसभा निवडणुकीत राज्यातील तुमकूर मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. त्यानंतर त्यांनी दहाव्या लोकसभेचे उपाध्यक्षपद भूषविले.त्यानंतर त्यांनी इ.स. १९९८ आणि इ.स. २००४च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये तुमकूर मतदारसंघातून विजय मिळवला तर इ.स. १९९६ आणि इ.स. १९९९च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये त्यांचा पराभव झाला.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:लोकसभेचे उपाध्यक्ष
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:तुमकूरचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार

'*** हा महाराष्ट्र शासनाकडून देण्यात येणारा हा सर्वात मोठा पुरस्कार आहे. १९९६ मध्ये या पुरस्काराची स्थापना करण्यात आली.  

हा पुरस्कार पुढील क्षेत्रांत केलेल्या विशेष योगदानासाठी दिला जातो : आरोग्यसेवा, उद्योग,  कला, क्रीडा, पत्रकारिता, लोकप्रशासन, विज्ञान आणि समाजसेवा.

## निकष 
सप्टेंबर, इ.स. २०१२ मध्ये महाराष्ट्र भूषणच्या निकषांमध्ये बदल करण्यात येऊन यापुढे हा पुरस्कार परप्रांतीय व्यक्तींनाही देण्यात येईल असे ठरवले गेले परंतु त्यासाठी त्या परप्रांतीय व्यक्तीचे महाराष्ट्रात किमान १५ वर्षे वास्तव्य असणे गरजेचे करण्यात आले.

## स्वरुप
जानेवारी, २०२३ च्या निकषानुसार, पुरस्कार विजेत्याला ₹ २५ लाख रोख, शाल सन्मानचिन्ह व प्रशस्तीपत्र दिले जाते. 

सुरुवातीला पूर्वी ५ लाख रुपये रोख आणि प्रशस्तीपत्र दिले जात होते. सप्टेंबर, २०१२ मध्ये महाराष्ट्र भूषणच्या निकषांमध्ये बदल करण्यात येऊन पुरस्काराची रक्कम ५ लाख रुपयांवरून १० लाख रुपये करण्यात आली होती.

## पुरस्कार विजेते
खालील व्यक्तींना महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आलेले आहे.

{| class="wikitable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="80%" align="center"
! वर्ष 
! नाव 
! क्षेत्र
|- 
|१९९६
|पु. ल. देशपांडे
|साहित्य
|-
|१९९७
|लता मंगेशकर
|कला, संगीत
|-
|१९९९
|विजय भटकर
|विज्ञान 
|-
|२०००
|सुनील गावसकर
|क्रीडा 
|-
|२००१ 
|सचिन तेंडुलकर
|क्रीडा
|-
|२००२ 
|भीमसेन जोशी
|कला, संगीत 
|- 
|२००३
|अभय बंग आणि राणी बंग
|समाजसेवा व आरोग्यसेवा
|- 
|२००४ 
|बाबा आमटे
|समाज सेवा 
|-
|२००५ 
|रघुनाथ माशेलकर
|विज्ञान 
|- 
|२००६
|रतन टाटा
|उद्योग 
|- 
|२००७
|रा.कृ. पाटील
|समाजसेवा
|- 
|२००८
|नानासाहेब धर्माधिकारी
|समाजसेवा 
|-
|२००८
|मंगेश पाडगावकर
|साहित्य
|- 
|२००९ 
|सुलोचना लाटकर
|कला, सिनेमा 
|- 
|२०१० 
|जयंत नारळीकर
|विज्ञान 
|- 
|२०११ 
|अनिल काकोडकर
|विज्ञान 
|-
|२०१५ 
|बाबासाहेब पुरंदरे
|साहित्य 
|-
|२०२१ 
|आशा भोसले
|कला, संगीत
|-
|२०२३
|अप्पासाहेब धर्माधिकारी
|समाजसेवा 
|-
|२०२४
|अशोक सराफ
|कला, साहित्य
|-

**टीप:*' इ.स. २०१२, २०१३ व २०१४मध्ये हा पुरस्कार कोणालाही मिळाला दिला नाही.

## आणखी संस्था
महाराष्ट्र सरकारखेरीज "महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार" याच नावाचा पुरस्कार देणाऱ्या आणखी काही संस्था आहेत. उदा. OBC-NT या राजकीय पक्षाने अनिलकुमार पालीवाल यांना महाराष्ट्रभूषण हा पुरस्कार दिला आहे. 

डॉ. मोहन चव्हाण यांना २१ डिसेंबर २०१४ रोजी महात्मा कबीर समता परिषदेतर्फे महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार देण्यात आला. 

महाराष्ट्र टाइम्स या वृत्तपत्राने त्यांचा 'महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार' २०१९ मध्ये शिल्पकार राम सुतार यांना प्रदान केला होता.

पनवेल वेल्फेअर सोशल क्लबतर्फे युवा कलावंताला दिला जाणारा 'महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार' युवा तबलावादक अविनाश पाटील यांना दिला. (एप्रिल २०१४) 

## संदर्भ
वर्ग:पुरस्कार

वर्ग:महाराष्ट्र सरकारचे पुरस्कार
राजेंद्र अग्निहोत्री

**राजेंद्र अग्निहोत्री** (जानेवारी १, इ.स. १९३८) हे भारतीय जनता पक्षाचे नेते आहेत. ते इ.स. १९८९, इ.स. १९९१, इ.स. १९९६ आणि इ.स. १९९८च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये उत्तर प्रदेश राज्यातील झांसी लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:झांसीचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
के. करुणाकरन

**के.करुणाकरन** (मल्याळम: കെ. കരൂണാകരന ; रोमन लिपी: *Kannoth Karunakaran* ;) (जुलै ५, इ.स. १९१८ - डिसेंबर २३, इ.स. २०१०) हे भारतातील केरळ राज्यातील राजकारणी होते. त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीतील बहुतांश काळ ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षात होते आणि सध्याही ते काँग्रेस पक्षातच आहेत. काही काळ ते राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षात होते.

ते इ.स. १९७१ ते इ.स. १९७७ या काळात सी.अच्युतानंदन यांच्या मंत्रिमंडळात केरळाचे गृहमंत्री होते. त्यानंतर ते इ.स. १९७७, इ.स. १९८२ ते इ.स. १९८७ आणि इ.स. १९९१ ते इ.स. १९९५ या काळात केरळाचे मुख्यमंत्री होते. ते इ.स. १९९५ ते इ.स. १९९८ आणि इ.स. २००४ ते इ.स. २००५ या काळात राज्यसभेचे सदस्य होते. तसेच ते इ.स. १९९८ सालातील लोकसभा निवडणुकीत केरळातील तिरूवनंतपुरम मतदारसंघातून तर इ.स. १९९९ सालातील लोकसभा निवडणुकीत ते राज्यातील मुकुंदपुरम मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:केरळचे मुख्यमंत्री
वर्ग:केरळचे गृहमंत्री
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:केरळी राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१० मधील मृत्यू
अमल दत्ता

**अमल दत्ता** (ऑगस्ट १२, इ.स. १९३३) हे बंगाली, भारतीय साम्यवादी नेते होते. ते मार्क्सवादी भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचे नेते आहेत. ते सर्वप्रथम इ.स. १९८२ मध्ये पश्चिम बंगाल राज्यातील डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघातून पोटनिवडणुकीत लोकसभेवर निवडून गेले. त्यानंतर त्यांनी इ.स. १९९६ पर्यंत त्याच मतदारसंघाचे लोकसभेत प्रतिनिधित्व केले.

वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:डायमंड हार्बरचे खासदार
वर्ग:बंगाली राजकारणी
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)
अनिता आर्या

**अनीता आर्य** (जानेवारी २६, इ.स. १९६३) या भारतीय जनता पक्षाच्या नेत्या आहेत. त्या इ.स. १९९९ मध्ये दिल्लीच्या महापौर होत्या. तसेच इ.स. १९९९च्या लोकसभा निवडणुकीत त्या दिल्लीतील करोल बाग लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेल्या.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:दिल्लीचे महापौर
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:करोल बागचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
प्रथमोपचार

एखाद्या व्याधीवर वैद्योपचार करण्यापूर्वीची पायरी म्हणजे 'प्रथमोपचार'.

प्रथमोपचार म्हणजे  रुग्णालयात  जायच्या आधी  केलेला घरगुती उपाय म्हणजे प्रथमोपचार. यासाठी प्रथमोपचार पेटी आवश्यक असते.

**पायऱ्या**

प्रथोमोपचार सुरू करताना प्रथम रूग्णाला धीर द्यावा. 
**श्वासोच्छ्वास असेल तर**
* प्रथमोपचार करतांना तुम्हाला धोका तर नाहीना हे प्रथम तपासा
* आवश्यक असल्यास रुग्णवाहिका बोलावण्याची व्यवस्था करा
* श्वासोच्छ्वास तपासा, सुरू असेल तर.
* रुग्णास एका कडेवर झोपवा.
* उताणे झोपवू नका बेशुद्ध रुग्णाची जीभ हळू हळू आत सरकून त्याचे श्वासमार्ग बंद होऊ शकतात.
* इतर आवश्यक उपचार देण्याची सुरुवात करा.

**श्वासोच्छ्वास बंद असेल तर** 
* श्वासोच्छ्वास बंद असेल तर त्वरित उताणे करा. रुग्णाच्या तोंडात काही नाही हे पहा. 
* तोंडाने श्वासोच्छ्वास द्या
* दोन्ही हातांनी छातीवर दोन्ही हातानी जोरदार दाब द्यायला सुरुवात करा एका - मिनिटात किमान ३० वेळा
* परत तोंडाने २ श्वासोच्छ्वास द्या
* हा क्रम वैद्यकीय मदत मिळे पर्यंत सुरू ठेवा.

लक्षात ठेवा कृत्रिम श्वासोच्छ्वास आणि छातीवरचा दाब याद्वारे मानवी शरीर कितीही काळ जिवंत ठेवता येते.
कारण मानवी ह्रदयाला रक्तप्रवाह सुरू राहील आणि त्यातून मेंदूपर्यंत रक्त पोहोचत राहील. यामुळे जीवनासाठी आवश्यक असणारे महत्त्वाचे अवयव जिवंत राहून प्राण वाचण्याची शक्यता तयार होते.

thumb|प्रथमोपचार पेटी आतून

thumb|प्रथमोपचार साहित्य

चित्र:प्रथमोपचार पेटी साहित्य सलाईनचे पाणी.jpg|thumb|प्रथमोपचार -सलाईनचे पाणी
मार लागणे, रक्तस्राव होणे, भाजणे, बेशुद्ध पडणे, हृदयविकाराचा झटका येणे आदी प्रसंग जीवनात कधीही ओढवू शकतात. आपत्काळात उपचारांसाठी लगेचच डॉक्टर उपलब्ध होऊ शकतील, असे नाही. अशा वेळी रुग्णावर तात्पुरते उपचार करून त्याचे प्राण वाचवता यावेत, यासाठी ‘प्रथमोपचार प्रशिक्षण’ घेणे आवश्यक ठरते.
जी४ देश

**जी४ देश** हे संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा समितीवर नकाराधिकार मिळविण्यासाठी प्रयत्न करणारे चार देश आहेत. हे देश एकमेकांना या उद्देशासाठी पाठिंबा देतात.

वर्ग:बहुराष्ट्रीय राजकीय संघटना
पवनकुमार बन्सल

**पवनकुमार बन्सल** (जुलै १६, इ.स. १९४८) या काँग्रेस पक्षाचे नेते आणि आणि मनमोहन सिंग सरकारमध्ये रेल्वेमंत्री होते. ते इ.स. १९८४ ते इ.स. १९९० या काळात राज्यसभेचे सदस्य होते. ते इ.स. १९९१, इ.स. १९९९, इ.स. २००४ आणि इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकीत चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय संसदीय कार्यमंत्री
वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:चंदिगढचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म
सत्यपाल जैन

**सत्यपाल जैन** ( जून १५, इ.स. १९५२) या भारतीय जनता पक्षाचे नेते आहेत. ते इ.स. १९९६ आणि इ.स. १९९८च्या लोकसभा निवडणुकीत चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:चंदिगढचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख