open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तुळजाराम चतुरचंद महाविद्यालय

**तुळजाराम चतुरचंद कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालय** (टी सी कॉलेज) हे पुणे जिल्ह्यामधील बारामती येथील एक जुने महाविद्यालय आहे. महाविद्यालयाची स्थापना १९६२ साली झाली. महाविद्यालयाचा विस्तार ४० एकरांवर आहे. महाविद्यालयामध्ये कला, वाणिज्य आणि विज्ञान शाखांमध्ये पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण दिले जाते. महाविद्यालयात अन्न प्रक्रिया, पत्रकारिता आणि प्रसारमाध्यमे या विषयांचे पदवी स्तरावरचे व्यावसायिक अभ्यासक्रम चालतात.

## इतिहास 
महाविद्यालयाचे उद्घाटन २३ जून १९६२ रोजी यशवंतराव चव्हाण यांच्या हस्ते झाले. महाविद्यालयाचे पूर्वीचे नाव 'बारामती कॉलेज' असे होते. सुरुवातीला महाविद्यालयात १२० विद्यार्थी आणि १२ प्राध्यापक होते. २१ जून १९६९ रोजी महाविद्यालयाचे नामांतर 'तुळजाराम चतुरचंद महाविद्यालय' असे करण्यात आले. एस.टी. वणकुद्रे महाविद्यालयाचे पहिले प्राचार्य होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:बारामतीमधील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:अल्पसंख्यांक शैक्षणिक संस्था
गीता प्रेस

**गीता प्रेस** ही भारतातील एक अग्रगण्य प्रकाशन संस्था आहे. यास गीता मुद्रणालय या नावाने ही जाणले जाते. ही संस्था उत्तर प्रदेश याज्यातील गोरखपुर शहरात धार्मिक पुस्तकांचे मुद्रण आणि प्रकाशन यांचे कार्य करते. गीता प्रेस लक्षावधी पुस्तके निर्माण करते. सर्वाधिक ऐतिहासिक पौराणिक आणि हिंदू धार्मिक पुस्तके प्रकाशित करणारी प्रकाशन संस्था म्हणून "गीता प्रेस‘ जगभर ओळखली जाते. या प्रकाशनाने प्रकाशित केलेली रामचरितमानस आणि भगवद्‌गीता घराघरात पोहोचली आहे. 
 रेल्वे स्थानक]]
## स्थापना
या प्रकाशनाची स्थापना इ.स. १९२३ साली गीतातज्ज्ञ जयदयाल गोयन्दका यांनी केली.
## वितरण
गीता प्रेस प्रकाशनांची विक्री वीस मोठ्या दुकानांद्वारे केली जाते. तसेच देशातील ४२ प्रमुख रेल्वे स्थानकांवरील पुस्तकांच्या दुकानाद्वारे आणि हजारो पुस्तक विक्रेत्यांमार्फत केली जाते. "गीता प्रेस‘ विविध नियतकालिकेही प्रकाशित केली जातात. त्यापैकी कल्याण मासिक या हिंदी भाषेत प्रकाशित होणाऱ्या नियतकालिकाच्या दोन लाख तीस हजार प्रतींची दरमहा विक्री केली जाते. हे मासिक देशात तसेच विदेशांतही अत्यंत नाममात्र किंमतीत उपलब्ध करून दिले जाते. गीता प्रेसच्या पुस्तकांना प्रचंड मागणी असल्याने अनेकदा मागणी पूर्ण करणे शक्य होत नाही. त्यामुले हव्या असलेल्या पुस्तकांची मागणी अनेक महिने आधीच नोंदवणे योग्य असते.
## प्रकाशनाची वैशिष्ट्ये
* गीता प्रेस कोणतेही सरकारी अनुदान घेत नाही.
* नफ्यासाठी गीता प्रेस काम करत नाही.
* ५० हजार पुस्तके प्रतिदिन छापली जातात
* आजवर सुमारे ५८ कोटी, २५ लाख पुस्तके प्रकाशित केली आहेत
* अनेक भाषांत प्रकाशन - हिंदी, संस्कृत, इंग्रजी, तमिळ, तेलुगू, कन्नड़, मल्याळम, गुजराती, मराठी, बंगला, उडि़या, असमिया, गुरुमुखी, नेपाली आणि उर्दू भाषेत पुस्तकें प्रकाशित केली जातात.
* गीता प्रेसची पुस्तके मुद्रणाच्या किंमतीपेक्षाही कमी किमतीत विकली जातात.
## आधुनिक तंत्रज्ञान
मुद्रण आणि पुस्तक बांधणीसाठी गीता प्रेस ने २०१३ पासून मोठ्या प्रमाणात आधुनिकीकरण सुरू केले आहे. येथे आता आपोआप पुस्तक बांधणी करणारे आणि वेगवान छपाई करतील अशी यंत्रे बसवली जात् आहेत.
## संबंधित संस्था
*    गीता भवन, हृषिकेश
*    ऋषिकुल्-ब्रह्मचर्य आश्रम् (वैदिक विद्यालय), चुरू, राजस्थान
*    आयुर्वेद संस्थान, हृषिकेश
*    गीताप्रेस सेवा दल (नैसर्गिक संकटात समाज सेवा करण्यासाठी)
*    हस्त-निर्मित वस्त्र विभाग

वर्ग:प्रकाशक
वर्ग:हिंदू ग्रंथ
संरक्षणशास्त्र

**संरक्षणशास्त्र** हा राज्यशास्त्र, अर्थशास्त्र, आंतरराष्ट्रीय संबंध, मानसशास्त्र आणि प्रसारमाध्यमे व संदेशवहन अशा अनेक ज्ञानशाखांना छेदून जाणारा अंतर्विद्याशाखीय अभ्यासविषय आहे.

आधी युद्धशास्त्र म्हणून सुरू झालेल्या या ज्ञानशाखेमध्ये अनेक बदल झाले. नंतर विस्तारत जाऊन संरक्षणशास्त्र या अधिक व्यापक ज्ञानशाखेचा जन्म झाला.

वर्ग:राज्यशास्त्र
वर्ग:युद्धशास्त्र
चैत्य

right|thumb|300px|अजिंठा लेणी क्र.२६चा चैत्यगृह

चैत्य हा एक शिल्पप्रकार आहे. बौद्ध धर्मीयांच्या प्रार्थनास्थळाला **चैत्य** किंवा **चैत्यगृह** म्हणतात. हे बौद्ध सत्पुरुषांचे समाधिस्थळ असते. येथे बौद्ध संतांच्या अवशेष असलेल्या समाध्या असतात. हे स्तूपाप्रमाणे दिसते.  चैत्य हा एक शिल्पप्रकार आहे. चैत्यगृहे सुद्धा धनुष्याकार आकाराची असून त्यांच्या गोलाकार भागात अंडाकृती आकाराचा स्तूप कोरलेला असतो. वरती गजपृष्ठाकृती छप्पर कोरलेले असते. चिता किंवा चिती या संस्कृत शब्दापासून चैत्य हा शब्द बनला आहे. अजिंठा येथील चैत्यगृहातील स्तूप प्रतीकात्मक आहेत. यामध्ये कोणत्याही बौद्ध संतांचे किंवा आचार्यांचे अवशेष ठेवलेले नाहीत.

## अर्थ
चैत्य या शब्दाचे जीवात्मा, सीमेवरचे झाड, यज्ञवेदी, जैनांचे मंदिर, पार बांधलेला पवित्र वृक्ष असे वेगवेगळे अर्थ होतात.

## विहार आणि चैत्य
बौद्ध स्थापत्यात विहार आणि चैत्य हे दोन्ही आढळते. विहार हे प्रामुख्याने भिक्खू सदस्यांची निवासस्थाने असत. चैत्यगृह हे सर्वांसाठी प्रार्थनागृह म्हणून बांधलेले असे.

## इतिहास
वैदिक काळात सत्पुरुषांचे दहन केल्यानंतर त्यांच्या अस्थी, रक्षा आदी अवशेष पुरून ठेवीत व त्यावर वेदी किंवा चबुतरा बांधीत. हे स्मारक म्हणजे चैत्य हौय. ही प्रथा कालांतराने बौद्ध आणि जैन संप्रदायांत स्वीकारली गेली. मृताचे स्मारक म्हणून केवळ चबुतरा न बांधता त्यावर घुमटाच्या आकारचे शिल्प तयार केले जाऊ लागले. **चैत्य ही धार्मिक संज्ञा आहे तर स्तूप ही शिल्पशास्त्रातील संकल्पना म्हणून ओळखली जाते.**

चैत्य हे ठराविक उंचीवर व ठराविक दिशेवरच असतात. जेव्हा सूर्याचे किरण स्तूपावर पडतात तेव्हा उजाडायला लागते. बोगद्यासारख्या खोदलेल्या चैत्यगृहामध्येही अंधार नसतो.
बुद्धमूर्तीसमोर विपश्यनेसाठी बसल्यावर साधनेमध्ये बाधा येऊ नये यासाठी, प्रकाश डोळ्यांवर नव्हे तर पाठीमागून पडावा याची पुरेपूर काळजी घेण्यात आलेली असते. अनेक उपासकांना एकाच वेळी प्रार्थना, उपासना करण्याची सोय म्हणून चैत्यगृह बांधले जाई. चैत्यगृहात अनेक स्तंभ असतात. विशिष्ट पद्धतीने स्तूपाभोवती फिरणारे एवढे सारे स्तंभ आधारासाठी नसून ते प्रदक्षिणा मार्ग वेगळा करण्यासाठी असतात. बुद्धांना अभिवादन त्यांना प्रदक्षिणा घालूनच पूर्ण व्हायची, तीच परंपरा चैत्यगृहात प्रदक्षिणापथ कायम ठेवून जोपासली गेली आहे.

## शिल्पशास्त्रात
हीनयान पंथाच्या उपासकांनी इसवी सन दुसऱ्या शतकात डोंगर खोदून विहार आणि चैत्य निर्माण करण्यास सुरुवात केली. या काळानंतरच भारतात पुण्याजवळ भाजे, कोंडाणे, कार्ले तसेच जुन्नर, बेडसे, अजिंठा (लेणे ९ व १०), नाशिक अशा ठिकाणी चैत्यगृहे निर्माण झाली. कोल्हापूर जिल्ह्यातील मसाई पठार, पोहाळे तर्फ आळते, तालुका पन्हाळा येथेही चैत्यगृहे व विहार आहेत.

## चित्रदालन 

चित्र:Ellora cave10 002.jpg|वेरूळची लेणी क्र. १० मधील चैत्यगृह
चित्र:Aurangabad - Ajanta Caves (36).JPG|अजिंठा लेण्यांतील चैत्यगृह
File:KanheriCavesChaityaGruha.jpg|कान्हेरी लेणे चैत्यगृह

## संदर्भ
## बाह्य दुवे 
वर्ग:बौद्ध वास्तुकला

वर्ग:भारतीय संस्कृती
वर्ग:शिल्पकला
वर्ग:बौद्ध तीर्थस्थळे
वर्ग:बौद्ध प्रार्थनास्थळे
सीताराम येचुरी

**सीताराम येचुरी** (१२ ऑगस्ट, १९५२ - १२ सप्टेंबर, २०२४)  हे भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)चे सचिव होते. १९ एप्रिल २०१५ रोजी त्यांची या पदावर नियुक्ती झाली होती.

सीतराम येचुरी एक लेखकही आहेत. त्यांनी लिहिलेली इंग्रजी पुस्तके :- 
* Caste and Class in Indian Politics Today
* Communalism vs. Secularism
* घृणा की राजनीति (हिंदी)
* Left Hand Drive : Concrete Analysis of Concrete Conditions
* Modi Government : New Surge of Communalism
* Oil Pool Deficit Or Cesspool of Deceit
* Pseudo Hinduism Exposed : Saffron Brigade's Myths and Reality
* Socialism in a Changing World 
* What is This Hindu Rashtra? : On Golwalkar's Fascistic Ideology and the Saffron Brigade's Practice

## संपादित पुस्तके 
येचुरी यांनी संपादित केलेली पुस्तके पुढील प्रमाणे आहेत.
* Global Economic Crisis : A Marxist Perspective
* The Great Revolt A Left Appraisal
* People's Diary of Freedom Struggle

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी) पक्षातील राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अवेस्तन भाषा

**अवेस्तन भाषा** तथा **झेंद भाषा** ही प्राचीन पर्शिया (इराण) मधील भाषा. ही भाषा वैदिक भाषेची भगिनी भाषा आहे.

झोराष्ट्रीय धर्माचा धर्म ग्रंथ झेंद अवेस्ता या भाषेत लिहिलेला असल्याने या भाषेला अवेस्तन असे नाव आहे.

आधुनिक फारसी भाषेवरही या भाषेचा प्रभाव आहे.

वर्ग:प्राचीन भाषा
खडकदेवळा

**खडकदेवळा** हे जळगाव जिल्ह्यातल्या पाचोरा तालुक्यातील गाव आहे.

## लोकसंख्या 
खडकदेवळा हे १६३१.५२ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून, २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावाची लोकसंख्या ७००० असून एकूण कुटुंबे ४४१ कुटुंबे आहेत. यामध्ये १०५२ पुरुष आणि ९६१ स्त्रिया आहेत. खडकदेवळ्यांच्या सर्वात जवळचे शहर पाचोरा सहा किलोमीटर अंतरावर आहे. आहे.

## साक्षरता 
* एकूण  साक्षर  लोकसंख्या: २००१ (७४.०७%)
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: १०६३ (८३.२४%)
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ९३८ (६४.४२%)

## शैक्षणिक सुविधा 
गावात एक शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा, एक शासकीय प्राथमिक शाळा व एक कनिष्ठ माध्यमिक विद्यालय आहे.

## वैद्यकीय सुविधा (शासकीय) 
खडकदेवळा येथे एक प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र आहे.                   
                                                      
## वैद्यकीय सुविधा (अशासकीय) 
गावात 2 बाह्यरुग्ण वैद्यकीय सुविधा आहे.

## पिण्याचे पाणी 
गावात शुद्धीकरण केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.गावात न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा,झऱ्याच्या पाण्याचा आणि नदी / कालव्याच्या पाण्याचा  पुरवठा आहे.

## स्वच्छता 
गावात गटारव्यवस्था उघडी आहे. सांडपाणी थेट जलस्रोतांमध्ये सोडले जाते. या क्षेत्राचा संपूर्ण स्वच्छता अभियानात समावेश आहे.गावात सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध नाही.

## संपर्क व दळणवळण 
खडकदेवळा येथे पोस्ट ऑफिसची सुविधा उपलब्ध असून त्याचा पिन कोड ४२४२०१ आहे. गावात दूरध्वनी उपलब्ध आहे. गावात सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आहे. गावात मोबाईल फोन सुविधा उपलब्ध आहे. गावात शासकीय बस सेवा उपलब्ध आहे. सर्वात जवळील खाजगी बस सेवा ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात ऑटोरिक्षा, टॅक्सी व व्हॅन उपलब्ध आहे.

पाचोरा हे रेल्वेचे जंक्शन असल्याने सहा किमी अंतरावरच रेल्वे स्थानक आहे.

## बाजार व पतव्यवस्था 
सहकारी बँक ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात शेतकी कर्ज संस्था आहे. गावात स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आहे. गावात रेशन दुकान उपलब्ध आहे. 
गावात आठवड्याचा बाजार भरत नाही. सर्वात जवळील आठवड्याचा बाजार १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील कृषी उत्पन्न बाजार समिती  १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.

## आरोग्य 
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र)  उपलब्ध आहे. गावात अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे.गावात इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आहे. 
गावात आशा स्वयंसेविका उपलब्ध आहे. गावात समाज भवन (टीव्ही सह/शिवाय) उपलब्ध आहे. 
गावात क्रीडांगण उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील क्रीडांगण १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
गावात खेळ/करमणूक केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील खेळ/करमणूक केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
गावात चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
गावात सार्वजनिक ग्रंथालय उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक ग्रंथालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
गावात सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक वाचनालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.गावात वृत्तपत्र पुरवठा आहे. 
गावात विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आहे. गावात जन्म व मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आहे.

## वीज 
प्रतिदिवस १८ तासांचा वीजपुरवठा घरगुती वापरासाठी, शेतीसाठी व व्यापारी वापरासाठी उपलब्ध आहे.

## उत्पादन 
खडकदेवळा या गावी पुढील वस्तूंचे उत्पादन होते ( महत्त्वाच्या उतरत्या क्रमाने): कापूस, केळी, गहू, बाजरी, ज्वारी, मका, भुईमूग, तूर, मूग

## संदर्भ 
वर्ग:जळगाव
वर्ग:पाचोरा तालुक्यातील गावे
वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील गावे
मैराळ (निःसंदिग्धीकरण)

* मैराळ (आडनाव)
* मैराळ (समाज)
* मैराळ (देवता)

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
बाहुबली: द बिगिनिंग

**बाहुबली** किंवा **बाहुबली: द बिगिनिंग** हा तेलुगू आणि तमिळ भाषेत बनलेला भारतीय चित्रपट आहे. शोभू यार्लागड्डा व प्रसाद देवीनेणी निर्मित हा चित्रपट बाहुबली चित्रपटशृंखलेचा हा पहिला भाग आहे.

एस.एस. राजामौली दिग्दर्शित या चित्रपटात प्रभास, राणा दगूबत्ती, तमन्ना व अनुष्का शेट्टी प्रमुख भूमिकेत आहेत. सोबत सत्यराज, रम्या कृष्णन, नासर व सुदीप यांनीही काम केले आहे.

चित्रपटात *किलीकी* या कृत्रिम भाषेचा वापर केला आहे. भारतीय चित्रपटात कृत्रिम भाषेचा वापर पहिल्यांदाच झालेला असून तिची निर्मिती मदन कार्की या लेखकाने केली आहे.

हा सिनेमा १० जुलै २०१५ रोजी सर्वत्र प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला हिंदी व मल्याळम भाषेतही डब करून प्रदर्शित केले गेले. चित्रपटाचा दूसरा भाग 'बाहुबली २' किंवा बाहुबली २: द कन्क्लुजन २८ एप्रिल २०१७ मध्ये प्रदर्शित झाला आहे.

वर्ग:इ.स. २०१५ मधील तेलुगू चित्रपट
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील तमिळ चित्रपट
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
भारतीय कोल्हा

**भारतीय कोल्हा** ( शास्त्रीय नावः *Canis aureus indicus* (*कॅनिस ऑरिअस इंडिकस*); इंग्रजी: *Indian Jackal* ( *इंडियन जॅकल* );) हा भारतीय उपखंडातील पाकिस्तान, भारत, नेपाळ व बांग्लादेश या देशात आढळणारा मांसाहारी वर्गातील सस्तन प्राणी आहे. तो भारतात हिमालयाच्या पायथ्यापासून कन्याकुमारीपर्यंत सर्वत्र आढळतो.

भारतीय कोल्ह्याची उंची ३८–४३ सेंमी.; डोक्यासकट शरीराची लांबी ६०–७५ सेंमी.; शेपूट २०–२७ सेंमी.; वजन ८–११ किग्रॅ. असते. उत्तर भारतातील कोल्हे सर्वसाधारणपणे मोठे असतात.

कोल्ह्याचे लांडग्याशी बरेच साधर्म्य असले, तरी लांडगा जास्त उमदा दिसतो. कोल्ह्याचा रंग भुरकट तपकिरी काळसर असतो. रंग भोवतालच्या भौगोलिक व हवामानाच्या परिस्थितीप्रमाणे बदलतो. खांदे व कान यांच्याजवळील आणि पायांचा रंग काळा, पांढरा व पुसट पिवळसर यांचे मिश्रण असतो. हिमालयातील कोल्ह्यांचा रंग जास्त पिवळसर पण कानांवर व पायांवर पिवळा रंग जास्त गडद आणि काळपट असतो.

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
विषाद विकृती

सर्व सामान्य पणे व्यक्तीच्या मनस्थितीत बदल अथवा चढ उतार हे होत असतात  पण हेच चढ उतार जास्त तीव्र होतात आणि दीर्घकाळ टिकून राहतात तेव्हा त्या व्यक्तीच्या  झाला असे म्हणावे लागते 
 
मनस्थिती बिघाडाच्या दोन प्रमुख अवस्था असतात 
१ उन्माद- हर्षोल्हासउन्माद अतितीव्र  वा अवास्तव भावना हे उन्माद लक्षण होय 
२ अवसाद- आत्यंतिक विषाद  आणि विषण्णतेच्या  भावना हे अवसाद अथवा विषाद या अवस्थेचे लक्षण होय 

डी एस एम  ४ नुसार मनस्थितीतील  बिघाड या मानसिक आजाराचे वर्गीकरण आणखी एक प्रकारे केले जाते 
ते असे 
१ एकवस्था- यात दुख भावनेचे प्रत्यय रुग्णांना फिरून पुन्हा पुन्हा येतात 
२ उभयावस्था-यात उतेजक  आणि विषाद या दोन्ही भावनाचे झटके एका नंतर एक येतात

वर्ग:मानसिक आजार
थाई

**थाई** ही थायलंड मधील लोकांची राष्ट्रीयता आहे. थायलंड देशातील लोकांना थाई म्हणतात.

वर्ग:थायलंड
मयुरेश्वर वन्यजीव अभयारण्य

'''''' हे महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील बारामती तालुक्यातील अभयारण्य आहे. ते पुण्यापासून ७२ किमी आणि दौंडपासून ३५ किमी अंतरावर आहे.

[इवलेसे|200px|[पाखुर्डी]]
इवलेसे|200px|चिंकारा
इवलेसे|200px|भारतीय लांडगा
इवलेसे|200px|आखुड बोटांचा सर्पगरुड
इवलेसे|200px|धाविक

## इतिहास
हा भाग भारतीय वन्यजीव संस्थेने १९ ऑगस्ट १९९७ मध्ये अभयारण्य घोषित केला.

## वनस्पती आणि वन्यजीव 
मयुरेश्वर अभयारण्यामध्ये बहुतांश बाभूळ, खैर, हिवर, सिसू, बोर, करवंद यांसारख्या शुष्क पानझडी वनस्पती आणि गवताळ प्रदेश आढळतो.

इथे अनेक प्रकारचे पक्षीही आढळतात, जसे, धाविक, भारतीय नीलपंख, घार, भारतीय राखी धनेश, कंठवाला होला, पांढऱ्या छातीचा धीवर, चिमण चंडोल, खाटीक, छोटा तपकिरी होला, निळ्या गालाचा राघू, पांढऱ्या कंठाची मनोली, सातभाई, गरुड, इ.

प्राण्यांमध्ये चिंकारा, तरस, भारतीय लांडगा, भारतीय कोल्हा, खोकड, भारतीय ससा हे प्राणी इथे आढळतात.

## इतर माहिती 
मयुरेश्वर अभयारण्य त्यामध्ये आढळणारे वन्यजीव आणि पक्षी याबरोबरच तिथल्या निसर्गसौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे. चिंकारा पाहण्यासाठी हे उत्तम ठिकाण आहे. पर्यटक स्वतःच्या गाडीतून किंवा पायी चालत प्राणी पाहू शकतात.

मे २०१६ मध्ये इथले शुल्क पुढीलप्रमाणे होते:

* प्रवेश शुल्कः ₹३० प्रत्येकी
* चार चाकी गाडीचे शुल्कः ₹१००
* दुचाकीचे शुल्कः ₹२५
* कॅमेरा: ₹५०

अभयारण्यामध्ये वनविभागाचे दोन तंबू आहेत. राहण्याची सर्वात जवळची व्यवस्था सुपे गावामध्ये आहे.

अभयारण्याला भेट देण्यचा सर्वोत्तम काळ ऑगस्ट अखेर ते फेब्रुवारी आहे. उन्हाळ्यामध्ये इथे खूप गरमी आणि दमट हवमान असते.

## अंतर 
*पुणे – ७४&nbsp;किमी
*बारामती – ४१&nbsp;किमी
*मुंबई – २२०&nbsp;किमी
*सातारा – ८८&nbsp;किमी
*अहमदनगर – १११&nbsp;किमी
*बीड – १९८&nbsp;किमी
*सोलापूर – २११&nbsp;किमी
*नाशिक – २६५&nbsp;किमी
*कोल्हापूर – २०५&nbsp;किमी

## संदर्भ
* 

वर्ग:महाराष्ट्रातील अभयारण्ये
वर्ग:पुणे जिल्हा
वृक

**वृक** दक्षिण खगोलातील तारकासमूह आहे. त्याला इंग्रजीमध्ये Lupus (*ल्यूपस*) म्हणतात. हा लॅटिन शब्द असून त्याचा अर्थ लांडगा असा आहे. दुसऱ्या शतकातील खगोलशास्त्रज्ञ टॉलेमी यांच्या ४८ तारकासमूहांच्या यादीत याचा समावेश होता.

## गुणधर्म 
वृकच्या सीमा सहा इतर तारकासमूहांना लागून आहेत. त्यातले पाच तारकासमूह नरतुरंग, वृश्चिक, अंकनी, कर्कटक आणि तूळ हे आहेत तर वासुकी हा त्याला एका कोपऱ्यात स्पर्श करतो. हा तारकासमूह खगोलावरील ३३३.७ चौरस अंशाचा (०.८०९%) भाग व्यापतो. हा ८८ तारकासमूहांमध्ये आकाराच्या क्रमवारीमध्ये ४६वा आहे. वृक हा तारकासमूह १२ भुजांचा बहुभुज आहे. याच्या सीमा विषुवांश १४ता १७मि ४८.०६से ते १६ता ०८मि ३६.६७से, आणि क्रांति −२९.८३° ते −५५.५८° यादरम्यान आहेत. इंटरनॅशनल ॲस्ट्रॉनॉमिकल युनियनने या तारकासमूहासाठी १९२२ मध्ये "*Lup"* या तीन अक्षरी लघुरूपाचा अवलंब केला.

## वैशिष्ट्ये 
डावे|इवलेसे|383x383अंश|नुसत्या डोळ्यांनी दिसणारे वृक तारकासमूहातील तारे

### तारे 
वृक तारकासमूहामध्ये ६.५ आभासी दृश्यप्रतीचे किंवा त्यापेक्षा जास्त तेजस्वी १२७ तारे आहेत. आल्फा ल्यूपी हा वृकमधील सर्वात तेजस्वी तारा आहे. बीटा ल्यूपी हा एक निळा राक्षसी तारा आहे.

आल्फा ल्यूपी हा बी१.५ III स्पेक्ट्रल प्रकारचा निळा राक्षसी तारा आहे. तो पृथ्वीपासून ४६० ± १० प्रकाश-वर्ष अंतरावर आहे.

### दूर अंतराळातील वस्तू 
[उजवे|इवलेसे|256x256अंश|एनजीसी ५८८२ ग्रहीय तेजोमेघ. (श्रेयःएचएसटी/[नासा/ईएसए).]]
वृकच्या उत्तरेस एनजीसी ५८२४ आणि एनजीसी ५९८६ हे गोलाकार तारकागुच्छ आहेत आणि जवळच बी २२८ हा कृष्ण तेजोमेघ आहे. त्याच्या दक्षिण भागात एनजीसी ५८२२ आणि एनजीसी ५७४९ हे खुले तारकागुच्छ आहेत आणि एनजीसी ५९२७ हा गोलाकार तारकागुच्छ आहे. पश्चिम सीमेजवळ दोन सर्पिलाकार दीर्घिका आणि वोल्फ-रायेट ग्रहीय तेजोमेघ आयसी ४४०६ आहे, ज्यामध्ये सर्वात उष्ण ताऱ्यांपैकी काही तारे आहेत. आयसी ४४०६ला रेटिना तेजोमेघ असेही म्हणतात. हा सिलिंडरच्या आकाराचा असून ५,००० प्रकाश-वर्ष अंतरावर आहे. एनजीसी ५८८२ हा आणखी एक ग्रहीय तेजोमेघ तारकासमूहाच्या मध्यभागामध्ये आहे. ऐतिहासिक अतिनवतारा एसएन १००६ जो  ३० एप्रिल ते १ मे, १००६ यादरम्यान आकाशामध्ये पहिल्यांदा दिसला अशी काही ऐतिहासिक वर्णने आहेत, वृक तारकासमूहामध्ये आहे.

ईएसओ २७४-१ ही एक एज-ऑन सर्पिलाकार दीर्घिका आहे. तिला १२ इंच व्यासाच्या दुर्बिणीने पूर्ण अंधाऱ्या आकाशात पाहता येऊ शकते. तिच्यामध्ये लहान लंबवर्तुळाकार केंद्रक आहे.

## संदर्भ 
* 
* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0-00-725120-9. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.
नववा ग्रह

**नववा ग्रह** हा संभावित ग्रह आहे जो आपल्या सूर्यमालेत कायपर पट्ट्याच्याही पुढे असण्याची शक्यता आहे. काही खगोलशास्त्रज्ञांनी नेपच्यून-पार वस्तूंच्या विचित्र कक्षांचा अभ्यास करून असा प्रस्ताव मांडला आहे की, या कक्षांमागे सूर्यापासून लांब सुदूर क्षेत्रामध्ये परिभ्रमण करणाऱ्या मोठ्या ग्रहाचे गुरुत्वाकर्षण बलच असू शकते. त्यांचे असे म्हणने आहे की हा महापृथ्वी श्रेणीचा ग्रह आहे आणि त्याचे वस्तुमान पृथ्वीच्या वस्तुमानाच्या सुमारे १० पट किंवा त्यापेक्षा जास्त असू शकते. त्याच्यावर हायड्रोजन आणि हेलिअमचे घन वातावरण असू शकते आणि तो एवढा लांब आहे की त्याला सूर्याभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करायला १५,००० ते २०,००० वर्ष लागू शकतात.

 विचित्र कक्षांचा अभ्यास करून नवव्या ग्रहाचा प्रस्ताव मांडण्यात आला त्यांच्या कक्षांचे सिम्युलेशन. (पाहा: Final frame orbits) ]]

## संदर्भ
## बाह्य स्रोत 
* कॉन्स्टॅन्टिन बॅटिगिन यांचे नवव्या ग्रहाबद्दलचे कॅलटेक येथील व्याख्यान

वर्ग:संभावित ग्रह
वर्ग:सूर्यमाला
मायराणी (देवता)

मायराणी ही महाराष्ट्रात लोकपरंपरेने पुजली जाणारी देवता आहे. महाराष्ट्रात हिचा आयराणी म्हणून सुद्धा उल्लेख होत असे. हिचे उत्तर भारतात 'माताराणी' नावाच्या देवतेशी नामसाधर्म्य दिसते. केतकर ज्ञानकोशात 'मायराणी' देवीचा उल्लेख (भा. इ. सं. मं. वार्षिक इतिवृत्त, १८३८चा हवाला देऊन) आहे त्यात मायराणीचे देऊळ कुठेही आढळत नसल्याचा उल्लेख आहे. समर्थ रामदासांच्या दासबोधात ' *जळीच्या मेसको मायेराणी ।* ' असाही उल्लेख येतो (या ओळीत मेसकोचा आदरार्थी उल्लेख मायेराणी आहे अथवा मायराणीचा उल्लेख स्वतंत्र आहे ते स्पष्ट होत नाही) त्या उल्लेखावरून या कदाचित जलदेवता असू शकतील. ब्रिटिशकालीन बिजापूर गॅझेटिअर (इ.स.१८८४)मध्ये भटक्या आणि भिक्षामागून उदरनिर्वाह करणाऱ्या संख्येने अत्यल्प भट समुदाय सिधोबाच्या प्रतिमेसोबतच मायराणीची प्रतिमा बाळगत असल्याचा उल्लेख येतो.

## कुलाचार
केतकर ज्ञानकोशानुसार लोकांच्या देव्हाऱ्यात हिच्या नांवाचा एक टाक करून बसविलेला आढळतो. हा कुळधर्म म्हणजे वपन केलेल्या विधवेचे पूजन होय. अशी पूजन करून घेणारी विधवा क्वचित मिळते. अशी विधवा जेव्हा कधी मिळेल तेव्हा हा कुळधर्म उरकून घेतात. विधवेस हळदकुंकू देतात तें ती आपल्या कपाळी लावते. गंधपुष्पादिकांनीं मस्तकावर तिचें पूजन करतात. लुगडें, खण व चांगली दक्षणा तिला देतात आणि जेवू घालून तिची रवानगी करतात. मायेचें जें स्वरूप वर्णन करतात त्यावरून कांहीं एक प्रकारच्या समजुतीनें ह्या 'मायराणी'ची उत्पत्ति झाली असावी. केतकर ज्ञानकोशात मायराणी आणि राजरा (राजेश्वरी/राजराजेश्वरी) यांच्या कुलाचारात साम्य जाणवते. दाते-कर्वे यांच्या महाराष्ट्र शब्दकोशानुसार आषाढात आंत तेल घालून व वात लावून  कणकेचे लहान लहान दिवे मायराणीस समर्पित केले जातात त्यांना ' *मायराणीचे दिवे* ' असे म्हणतात. समर्थ रामदास त्यांच्या दासबोध ग्रंथात (दशक चौथे, समास पाचवा, ओवी १४,१५,१६) मध्ये देवतांचा उत्तम अथवा मध्यम असा भेद न करता ' *जाखमाता **मायराणी** । बाळा बगुळा मानविणी । पूजा मांगिणी जोगिणी । **कुळधर्में करावीं** ॥ १६॥* ' असे सुचवतात, परंतु इतर (वारकरी संप्रदायातील) संत तुकाराम, संत शेख महंमद  इत्यादी संत समुदाय नवसास पावणाऱ्या प्राण्यांचे बळी मागणाऱ्या देवतांपेक्षा पंढरपूरच्या विठोबास महत्त्व द्या असे सांगताना दिसतो.

## शिमगा फाल्गुन होळी
शेख महंमदाच्या योगसंग्राममध्ये १२.४९.८२ क्रमांकाच्या अभंगात शिमगा फाल्गुन होळीच्या दिवशी 'मायराणी'चे पूजन होत असल्याचा उल्लेख येतो.

## म्हणींमधील उल्लेख
दाते कर्वे महाराष्ट्र शब्द कोश तसेच अल्फ्रेड मॅनव्हरिंगचा म्हणी कोश 'मायराणी' शब्द असलेल्या म्हणींची दखल घेताना दिसून येतात.

## संदर्भ
वर्ग:हिंदू दैवते
सूर्य वंश (श्रीरामाची वंशावळी‌)

प्रभु श्रीरामांची वंशावळ

०० - ब्रह्मा

०१ - ब्रह्माचा पुत्र मरीची.

०२ - मरीचीचा पुत्र कश्यप.

०३ - कश्यपचा पुत्र विवस्वान.

०४ - विवस्वानचा पुत्र वैवस्वत मनु.

       (याच्याच काळात जलप्रलय झाला)

०५ - वैवस्वत मनुचा तिसरा पुत्र इक्ष्वाकु,

       १० पैकी. (याने अयोध्याला राजधानी 

       व इक्ष्वाकु कुळाची स्थापना केली)

०६ - इक्ष्वाकुचा पुत्र कुक्षी.

०७ - कुक्षीचा पुत्र विकुक्षी.

०८ - विकुक्षीचा पुत्र बाण.

०९ - बाणचा पुत्र अनरण्य.

१० - अनरण्यचा पुत्र पृथु.

११ - पृथुचा पुत्र त्रिशंकु.

१२ - त्रिशंकुचा पुत्र धुंधुमार.

१३ - धुंधुमारचा पुत्र युवनाश्व.

१४ - युवनाश्वचा पुत्र मान्धाता.

१५ - मान्धाताचा पुत्र सुसंधी.

१६ - सुसंधीचे २: ध्रुवसंधी व प्रसेनजित.

१७ - ध्रुवसंधीचा पुत्र भरत.

१८ - भरतचा पुत्र असित.

१९ - असितचा पुत्र सगर.

२० - सगरचा पुत्र असमंज.

२१ - असमंजचा पुत्र अंशुमान.

२२ - अंशुमानचा पुत्र दिलीप.

२३ - दिलीपचा पुत्र भगीरथ.

       (यानेच गंगा पृथ्वीवर आणली)

२४ - भागीरथचा पुत्र ककुत्स्थ.

२५ - ककुत्स्थचा पुत्र रघु.

       (अत्यंत तेजस्वी, न्यायनिपुण, पृथ्वीवरचा

       पहिला ज्ञात चक्रवर्ती. म्हणूनच इक्ष्वाकू

       कुळ हे रघुकुळ म्हणुन प्रसिद्ध झाले)

२६ - रघुचा पुत्र प्रवृद्ध.

२७ - प्रवृद्धचा पुत्र शंखण.

२८ - शंखणचा पुत्र सुदर्शन.

२९ - सुदर्शनचा पुत्र अग्निवर्ण.

३० - अग्निवर्णचा पुत्र शीघ्रग.

३१ - शीघ्रगचा पुत्र मरु.

        (याच्या सत्तेने आताचे अरबस्तान #

         मारुधर, मरुस्थान किंवा मरूभूमी

         म्हणून ओळखले जायचे)

३२ - मरुचा पुत्र प्रशुश्रुक.

३३ - प्रशुश्रुकचा पुत्र अम्बरीष.

       (राजाने कायम संन्यस्त असावे

        याचा परिपाठ यांनीच घातला)

३४ - अम्बरीषचा पुत्र नहुष.

       (यांच्यापासुन कुरुवंश सुरू होतो)

३५ - नहुषचा पुत्र ययाति.

३६ - ययातिचा पुत्र नाभाग.

३७ - नाभागचा पुत्र अज.

३८ - अजचा पुत्र दशरथ.

३९ - दशरथचे चार पुत्र

      राम, भरत, लक्ष्मण व शत्रुघ्न.

ब्रह्माच्या ४०व्या पीढ़ीत श्रीराम जन्मले.

चाळीस पिढ्यात

असं झालं नाही, अस केलं नाही,

चाळीस पिढ्या पोचवेन

हे वाकप्रचार यातुन जन्माला आले.

संदर्भ : वा. रा.

वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
सालुमरद थिम्माक्का

**सालुमरद तिम्मक्का** या कर्नाटक राज्यातील बेंगळूरूपासून ८० किमी अंतरावर असणाऱ्या हुलिकल या गावातील पर्यावरण संरक्षणासाठी कार्यरत व्यक्ती आहे. त्यांचे वय १०५ वर्षे असून भारत सरकारने त्यांना २०१९चा पद्मश्री पुरस्कार दिला.

त्यांचा बीबीसीच्या १०० प्रभावी पर्यावरणवादी महिलांच्या यादीत समावेश आहे. त्यांनी ८००० पेक्षा जास्त झाडे लावून त्यांचे उत्तम संगोपन केले आहे.या कामाबद्दल त्यांना राष्ट्रीय नागरी सन्मान (नॅशनल सिटीझन अवार्ड) देण्यात आला.

## पार्श्वभूमी
थिम्माक्कांचा जन्म कर्नाटकच्या रामनगर जिल्ह्यातील मगाडी तालुक्यातील  हुलिकल या गावात झाला. घरची परिस्थिती अत्यंत हलाखीची असल्याने त्यांना शिक्षण घेता आले नाही. बालपणापासून मजुरी करावी लागली.
 झाडे ]] 

*सल्लुमाराडा* या कन्नड भाषेतील शब्दाचा अर्थ 'एका रांगेतील झाडे' असा होतो. ते रहात असलेल्या खेड्यात वडाची रोपे पुष्कळ होती. ती रोपटी काढून त्याचे महामार्गालगत प्रत्यारोपण करण्याचे काम त्यांनी केले. ते दांपत्य रोज पाण्याचे चार डबे घेऊन निघायचे व त्या झाडांना पाणी द्यायचे.झाडे मोठी झाल्यावर ती जनावरांनी खाऊ नयेत म्हणून त्याभोवती काट्यांचे कुंपणही त्यांनी तयार केले.रोपणानंतरच्या दुसऱ्या पावसाळ्यानंतर ती झाडे मुळं धरून जोमाने वाढत असत.दर वर्षी दहा ते वीस इतकी झाडे लावण्याचे व त्यांना जगविण्याचे काम त्यांनी केले.त्यांनी लावलेल्या झाडांची किंमत सुमारे १५ लाख भरली.

## कार्य
त्यांचे पती बेकल चिक्कय्या यांच्यासोबत त्यांनी झाडे लावण्याचा ध्यास घेतला. हुलिकल व कुडूर या गावांना जोडणाऱ्या राज्य महामार्ग क्र.९४ वरील सलग ४ किमी अंतरात ३८४ वडाची झाडे त्यांनी वाढविली आहेत. पतीच्या निधनानंतरही त्यांचे काम सतत चालू आहे.कर्नाटक राज्य सरकारने त्यांच्या कामांची दखल घेत ही सर्व झाडे जगविण्याचे काम आपल्याकडे घेतले आहे.

## दखल
त्यांच्या या कामाची दखल लॉस एंजेलस ऑकलंड व कॅलिफोर्निया मधील संस्थांनी घेतली आहे. त्यांच्या नावाने ओळखला जाणारा प्रयोग तेथील विद्यार्थ्यांना शिकविला जात आहे. त्यांना अनेक पुरस्कारांनी गौरविले जात आहे.

## पुरस्कार
यांना भारत सरकारच्या पद्मश्री पुरस्काराने गौरविण्यात आलेले आहे.
## मृत्यू
थिमक्का यांचे शुक्रवार दिनांक १४ नोव्हेंबर २०२५ रोजी वयाच्या ११४ वर्षी बेंगळुरू येथील खाजगी रुग्णालयात निधन झाले.

## संदर्भ
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९११ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय समाजसेवक
वर्ग:पर्यावरणवादी
वर्ग:शतायुषी
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
दुर्गापूर रेल्वे स्थानक

**दुर्गापूर** हे पश्चिम बंगाल राज्याच्या दुर्गापूर शहरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. दिल्ली-हावडा मुख्य रेल्वेमार्गवर असलेले दुर्गापूर हे एक वर्दळीचे स्थानक असून कोलकाता ते दिल्ली दरम्यान धावणाऱ्या बहुतेक सर्व गाड्यांचा येथे थांबा आहे.

## प्रमुख गाड्या
*हावडा−रांची शताब्दी एक्सप्रेस
*कालका मेल
*सियालदाह राजधानी एक्सप्रेस
*डून एक्सप्रेस
*पूर्वांचल एक्सप्रेस

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:दुर्गापूर
जोगेंद्र कवाडे

**जोगेंद्र लक्ष्मण कवाडे** ( १ एप्रिल, इ.स. १९४३) हे एक भारतीय राजकारणी, समाजसेवक, माजी प्राध्यापक व पीपल्स रिपब्लिकन पक्षाचे संस्थापक व अध्यक्ष आहेत. ते चिमूर लोकसभा मतदार संघातून १२व्या लोकसभेवर निवडून गेले होते. ते २०१४ पासून २०२० पर्यंत महाराष्ट्र विधान परिषदेचे सदस्य होते. मराठवाडा विद्यापीठाच्या नामांतर आंदोलनामध्ये त्यांचा महत्त्वपूर्ण सहभाग होता, या दरम्यान त्यांनी काढलेल्या ऐतिहासिक लॉंगमार्चचे ते प्रणेते ठरले. कवाडे हे दलित-बौद्ध चळवळीतील एक उल्लेखनीय सामाजिक कार्यकर्ते आहेत.

## कारकीर्द
जन्मप्राप्त अभावग्रस्त परिस्थितीतून कवाडे यांनी सामाजिक परिवर्तनासाठी काम केले. ते आंबेडकरवादी व सामाजिक चळवळीतील कार्यकर्ते व कट्टर आंबेडकरवादी आहेत. *रिपब्लिकन विद्यार्थी फेडरेशन*च्या माध्यमातून त्यांनी विद्यार्थी आंदोलनात सक्रिय सहभाग घेतला होता. दीक्षाभूमीवरील डॉ. आंबेडकर महाविद्यालय, नागपूर मध्ये ते वाणिज्य विषयाचे प्राध्यापक म्हणून कार्यरत होते. नागपूर येथून १९७२ पासून निघणाऱ्या *जय भीम* या मराठी साप्ताहिकाचे ते संपादक व प्रकाशक आहेत, याशिवाय त्यांनी अनेक मासिकांमध्ये व दैनिक वर्तमानपत्रांमध्ये लेख लिहिलेले आहेत. इ.स. १९७६ मध्ये त्यांनी बौद्धांच्या (१९५६ नंतरचे धर्मांतरित बौद्ध; विशेषतः नवबौद्ध) सवलतीसाठी आंदोलन केले होते, त्यासाठी तिहार कारागृहात त्यांना दहा दिवस कारावासाची शिक्षा झाली होती. मराठवाडा विद्यापीठाच्या (सध्याचे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ) नामांतरासाठी त्यांनी ११ नोव्हेंबर १९७९ रोजी हजारो आंबेडकरवादी तरुणांना एकत्र घेऊन दीक्षाभूमी-नागपूर ते औरंगाबादपर्यंत 'लॉंगमार्च' काढला होता. त्यांच्या या तीव्र आंदोलनाची दखल महाराष्ट्र सरकारला द्यावी लागली. इ.स. १९८२ मध्ये त्यांनी *दलित मुक्ती सेने*ची स्थापना केली. अनेक आंदोलनात त्यांनी सक्रिय सहभाग घेतला असून नेतृत्वही केले आहे. कवाडे हे माजी खासदार आहेत, ते इ.स. १९९८ मध्ये चिमूर लोकसभा मतदारसंघातून भारतीय रिपब्लिकन पक्षाच्या तिकिटावर निवडून आले होते. मात्र पुढे त्यांनी पीपल्स रिपब्लिकन पक्ष नावाचा स्वतंत्र पक्ष स्थापन केला, जो भारतीय रिपब्लिकन पक्षाचा एक घटक पक्ष आहे. जून २०१४ पासून कवाडे हे महाराष्ट्र विधान परिषदेचे विद्यमान सदस्य (आमदार) आहेत.

## वैयक्तिक जीवन
जोगेंद्र कवाडे यांचा जन्म १ एप्रिल १९४३ रोजी नागपूरमध्ये झालेला आहे. ते बौद्ध धर्मीय आहेत. ४ एप्रिल १९७७ रोजी त्यांचा विवाह रंजना कवाडे यांचेशी झाला. या दांपत्याला १ मुलगा व २ मुली आहेत.

## शिक्षण
कवाडे यांनी नागपूर विद्यापीठातून (सध्या राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ) एम.कॉम. ही वाणिज्य शाखेतील मास्टर पदवी ग्रहन केली आहे.
* उत्कृष्ठ व्याख्याते

## हे सुद्धा पहा 
* भारतीय रिपब्लिकन पक्ष

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य
वर्ग:दलित कार्यकर्ते
वर्ग:भारतीय पत्रकार
वर्ग:भारतीय रिपब्लिकन पक्षातील राजकारणी
वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ
वर्ग:नामांतर आंदोलनात सहभागी व्यक्ती
पाणी पुरवठा व स्वच्छता विभाग (महाराष्ट्र शासन)

**पाणी पुरवठा व स्वच्छता विभाग** हा महाराष्ट्र शासनाचा एक विभाग आहे. हा महाराष्ट्रातील पाणीपुरवठा आणि जलस्रोतांचे व्यवस्थापनासाठी जबाबदार आहे. गुलाबराव पाटील हे सध्या पाणीपुरवठा मंत्री आहेत.

## अंतर्गत विभाग 
*पाणी पुरवठा व स्वच्छता विभाग
*महाराष्ट्र जीवन प्राधिकरण
*भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा

## इतिहास 
सामान्य प्रशासन विभाग, अधिसूचना क्र.ळाकानि १०१५/सीआर २८९/१८(र.व.क.), दिनांक ९ नोव्हेंबर , १९९५ नुसार पाणी पुरवठा व स्वच्छता विभाग या प्रशासकीय विभागाची निमिर्ती झाली.

## करण्यात येणारी कामे
पाणी पुरवठा व स्वच्छेते संबंधित सर्व धोरणांसंबंधित बाबी, अंमलबजावणी करणे,

## कार्यक्षेत्र 
१)   पाणी पुरवठा व स्वच्छता विभाग(खुद्द)ची आस्थापना, विभागाच्या अधिपत्याखालील भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रण, महाराषट्र जीवन प्राधिकरण, जलस्वराज्य टप्पा-२, पाणी व स्वच्छता सहाय्य संस्था यांची आस्थापना

२)   पिण्याचे पाणी पुरवठा व स्वच्छता कार्यक्रमांबाबत धोरण ठरविणे, पाणी पुरवठा स्वच्छता कार्यक्रमाची अंमलबजावणी

३)   पाणी पुरवठा व स्वच्छता कार्यक्रम राबविण         
वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
वर्ग:१२ जानेवारी मंत्रालय कार्यशाळा
संकेश्वर

इवलेसे|200px|हिरण्यकेशी नदी
इवलेसे|200px|हिरण्यकेशी नदी-दुसरे दृश्य

**संकेश्वर** हे गाव कर्नाटकातल्या हुक्केरी तालुक्यामध्ये आहे. हे गाव मिरचीसाठी प्रसिद्ध आहे. येथील शंकरलिंग देवस्थान प्रसिद्ध आहे. येथे हिराशुगर हा प्रसिद्ध साखरेचा कारखाना आहे.हे गाव हिरण्यकेशी नदीच्या काठावर आहे. येथे चांगले शिक्षण देणारे एक महाविद्यालय आहे.‌संकेश्वरमध्ये राज्यमार्ग संकेश्वर-गडहिंग्लज आणि पुणे-बेंगलोर राष्ट्रीय महामार्गाखाली आहे.

वर्ग:कर्नाटक राज्यातील शहरे व गावे
मलिंदा पुष्पकुमार

**मलिंदै पुष्पकुमार** (२४ मार्च, इ.स. १९८७:कोलंबो, श्रीलंका - )कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मेसा (निःसंदिग्धीकरण)

* मेसाई देवी (मेसको, मेसकु, मैसम्मा)

## भौगोलिक स्थाने
### भारत
* कान्हूर मेसाई
* मेसा (राजस्थानातील पठार)
* वारंगा मसाई
* मसाई पठार (कोल्हापूर)
### विदेश
* मेसा (अमेरिकेमधील शहर)
* मसाई आफ्रीकन जमात  
* मसाई मारा

## प्राणी आणि राशी
* मेषचे मेस असे उच्चारण

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
परभणी शहर महानगरपालिका

**परभणी महानगरपालिका** ही महाराष्ट्रातील परभणी शहरात असलेली स्थानिक स्वराज्य संस्था आहे. याचे ६५ सभासद परभणी शहरातील वॉर्डांतून प्रत्येकी एक निवडले जातात. २०२०मध्ये काँग्रेस पक्षाच्या अनिता सोनकांबळे येथील महापौर होत्या.

या महानगरपालिकेची स्थापना 2012 साली झाली. परभणी महानगरपालिकेवर सध्या काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस या पक्षांची सत्ता होती, पण २०२६ मध्ये शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाने सत्ता हस्तगत केली.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:परभणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील महानगरपालिका
आय.यू.सी.एन. लाल यादी

इवलेसे|२००७ सालच्या आय.यू.सी.एन. लाल यादीमध्ये विविध जैविक गटातील जातींची टक्केवारी पुढीलप्रमाणे होती:  अतिशय चिंताजनक,  चिंताजनक,  असुरक्षित.
**असुरक्षित प्रजातींची आय.यू.सी.एन. लाल यादी** ज्याला **आय.यू.सी.एन. लाल यादी** किंवा **लाल डेटा यादी** (इंग्रजी: **IUCN Red List**) म्हणतात, १९६४ मध्ये स्थापन केलेली सर्व जैविक प्रजातींच्या जागतिक संवर्धन स्थितीची सर्वात व्यापक यादी आहे. इंटरनॅशनल युनिअन फॉर कंझर्वेशन ऑफ नेचर (IUCN) हा जागतिक स्तरावर वेगवेगळ्या प्रजातींच्या संरक्षण स्थितीवर लक्ष ठेवणारा सर्वोच्च संघ आहे. विविध देश आणि संस्था राजकीय व्यवस्थापन एककामध्ये एखादी प्रजात नामशेष होण्याच्या धोक्याचे मूल्यांकन करून प्रादेशिक लाल याद्यांच्या शृंखला तयार करतात.

## श्रेण्या 
आय.यू.सी.एन.च्या लाल यादीमध्ये प्रत्येक प्रजातीला नऊ पैकी एका श्रेणीमध्ये टाकले जाते. हे वर्गीकरण त्या प्रजातीची एकूण लोकसंख्या, लोकसंख्येतील घसरणीचा दर, भौगोलिक वितरण क्षेत्र, आणि त्यांची लोकसंख्या आणि वितरण क्षेत्र विखंडीत होण्याच्या दर या गोष्टींच्या आधारे केले जाते.

* नामशेष (Extinct किंवा EX) – प्रजातीचा एकही जिवंत सदस्य नाही
* जंगलातून नामशेष (Extinct in the Wild किंवा EW) – प्रजात जंगलांमधून पूर्णपणे नामशेष झाली आहे आणि याचे राहिलेले सदस्य फक्त प्राणीसंग्रहालयात किंवा त्यांच्या मूळ निवासस्थानापासून वेगळे एखाद्या कृत्रिम ठिकाणी जिवंत आहेत
* अतिशय चिंताजनक (Critically Endangered किंवा CR) – प्रजात जंगलांमधून नामशेष होण्याचा अतिशय मोठा धोका आहे
* चिंताजनक (Endangered किंवा EN) – प्रजात जंगलांमधून नामशेष होण्याचा धोका आहे
* असुरक्षित (Vulnerable किंवा VU) – प्रजात जंगलांमध्ये चिंताजनक व्हायची शक्यता आहे
* निकट-असुरक्षित (Near Threatened किंवा NT) – प्रजात जवळच्या भविष्यात चिंताजनक व्हायची शक्यता आहे
* मुबलक (Least Concern किंवा LC) – प्रजातीला खूप कमी धोका आहे - मोठ्या प्रमाणात आणि विस्तृत क्षेत्रात आढळणारी प्रजात
* माहितीचा अभाव (Data Deficient किंवा DD) – प्रजातीबद्दल कमी माहिती उपलब्ध असल्याने तिची संरक्षण स्थिती आणि तिला असणाऱ्या धोक्यांचा अंदाज लावता येत नाही
* अमूल्यांकीत (Not Evaluated किंवा NE) – प्रजातीच्या संरक्षण स्थितीचे आय.यू.सी.एन.च्या मानदंडांवर मूल्यांकन केले गेलेले नाही

## संदर्भ 
वर्ग:पर्यावरण
वर्ग:प्रजातींची उपलब्धता
हिवरा नदी

** हिवरा नदी**  ही  औरंगाबाद आणि जळगाव जिल्ह्याच्या सीमेलगतच्या घाटनांद्रा, वाडी, बनोटी, घोरकुंड, वरठाण, म्हशीकोठा, गोंदेगाव, निंभोरा, खडकदेवळा, सारोळा, पाचोरा या गावाजवळून वाहते.

## उगमस्थान 
हिवरा नदीचे उगमस्थान हे घाटनांद्रा घाटातून होते.

## खोरे
हिवरा नदीच्या खोऱ्यातील जमीन उपजाऊ आहे व ती तीव्रतेने कसली जाते हिवरा नदीच्या खोऱ्यात  कापूस, केळी, भुईमूग, मका, ज्वारी, बाजरी, मुग, तूर, ऊस, इ. पिके घेतली जातात.

वर्ग: जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
आदर्श शिंदे

**आदर्श आनंद शिंदे** (जन्म : ७ मार्च, इ.स. १९८८) हे एक मराठी गायक आहेत. हे भीमगीतांसाठी प्रसिद्ध असून त्यांनी अनेक लोक गीते व चित्रपट गीतेही गायली आहेत.सर्वात जास्त गीते रेकॉर्ड करण्यासाठी त्यांची आणि शिंदेशाहीची गिनीज बुक मध्ये नोंदणी आहे. ते‌ प्रसिद्ध गायक स्वरसम्राट प्रल्हाददादा शिंदे यांचे नातू आणि आनंद शिंदे यांचे सुपुत्र आहेत.वयाच्या आठव्या वर्षापासून गायनाची सुरुवात करणारे आदर्श शिंदे सध्या मराठी संगित क्षेत्रातील आघाडीचे गायक आहेत.तसेच हिंदी चित्रपट सृष्टीतही कार्यरत आहेत.

## वैयक्तिक जीवन 
आदर्श शिंदे हे एका समृद्ध गायनपरंपरा असलेल्या कुटुंबातून आले आहेत. पार्श्वगायक आनंद शिंदे हे त्यांचे वडील, मिलिंद शिंदे हे काका आणि गायक प्रल्हाद शिंदे हे त्यांचे आजोबा होत.

आदर्श शिंदे यांनी वयाच्या दहाव्या वर्षापासून गाणे शिकायला सुरुवात केली. त्यांनी सुरेश वाडकर यांच्याकडून शास्त्रीय संगीतातील धडे घेतले आहे.

आदर्श शिंदेंनी २७ मे २०१५ रोजी नेहा लेले सोबत मुंबईत बौद्ध पद्धतीने विवाह केला.

## कारकीर्द
आदर्श शिंदे यांनी आपल्या वडिलांच्या आणि काका मिलिंद शिंदे यांच्यासोबत अल्बममध्ये गायन करून करिअरची सुरुवात केली. ‘स्टार प्रवाह’ या दूरचित्रवाणीवरील ‘आता होऊन जाऊ द्या’ या रियालिटी शोमध्ये भाग घेतल्याने लोक त्यांना ओळखू लागले.

सन २०१४ मध्ये 'शिंदे' कुटुंबाने प्रियतमा या चित्रपटासाठी एकत्र गायन केले. तीन पिढ्यांचे एकत्र पार्श्वगायन ही मराठी चित्रपट उद्योगात घडलेली पहिलीच घटना होती.

आदर्श शिंदे यांनी मराठी आणि हिंदी दोन्ही भाषांमध्ये १५००हून अधिक गाणी गायली आहेत.

## पुरस्कार
आदर्श शिंदे यांना मिळालेले पुरस्कार
* दादासाहेब फाळके पुरस्कार – दुनियादारी या चित्रपटातील ‘देवा तुझ्या गाभाऱ्याला’ या गाण्यासाठी
* मराठी मिर्ची संगीत पुरस्कार - ‘रेडियो मिर्ची’कडून
* गायक ऑफ द ईयर पुरस्कार – ‘स्टार प्रवाह’कडून
* झी‌ युवा सन्मान पुरस्कार २०१७ 
* संस्कृती कलादर्पन २०१७  आवाज वाढव डी‌जे
* फिल्मफेअर २०१८ -विठ्ठला‌(रिंगण)
* टाईम्स मराठी‌‌ फिल्म आयकॉन २०१९ तरुणाईचा आवाज
* फिल्मफेअर २०२० तुला जपणार आहे (खारी बिस्कीट)
* महाराष्ट्राचा फेवरेट कोण २०२० तुला जपणार आहे 
* मज्जा डिजिटल अवॉर्ड २०२० आऊटस्टॅंडिंग म्युझिक तुला जपणार आहे 
* फिल्मफेअर २०२१ धुरळा 
* सांस्कृतिक कलादर्पन २०२२ टकाव टकाव जिंदगी (घोडा)
* रेडिओ मिरची म्युझिक २०२२ अल्बम ऑफ द इअर - धुरळा
* फक्त मराठी सिने सन्मान २०२२ - अष्टमी (धर्मवीर)
* झी टॉकीज कॉमेडी  सर्वोत्कृष्ट गायक २०२२ - दादा परत या ना (पांडू)
* महाराष्ट्राचा फेवरेट कोण २०२२ - अष्टमी (धर्मवीर)
* फक्त मराठी सिने सन्मान २०२३ -ऐक रंभा एक राव (राव रंभा)
* लोकशाहीर विठ्ठल उमप लोककला प्रबोधन पुरस्कार २०२३

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म
वर्ग:दलित कलाकार
वर्ग:भारतीय गायक
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
वर्ग:आंबेडकरवादी
विलोमकाव्य

**विलोमकाव्य** ही काव्याची एक विशिष्ट प्रकारची रचना आहे. ही बहुदा, संस्कृत भाषेत आढळते. यातील शब्दरचना अशी असते कि,यातील श्लोकाची पहिली ओळ ही शेवटच्या अक्षराकडून प्रथम अक्षराकडे (विलोम पद्धतीने, म्हणजेच उलटी) वाचली असता दुसरा श्लोक तयार होतो. तो पहिल्या श्लोकाइतकाच अर्थपूर्ण असतो. ही फार रंजक व वैशिष्ट्यपूर्ण अशी काव्यरचना आहे.

## उदाहरण
### मराठी शब्द
नवीन, जहाज, मामा

### मराठी वाक्य
*काका! वाचवा काका!
*ती होडी जाडी होती।
*भाऊ तळ्यात उभा।
*सर जाताना प्या ना ताजा रस।

### श्रीरामकृष्णविलोमकाव्यम्
तं भूसुतामुक्तिमुदारहासंवंदे यतो भव्यभव दयाश्रीः | (पहिली ओळ) 
श्री यादवंभव्यभतोयदेवं, संहारदामुक्तिमुतासुभूतम् || (दुसरी ओळ)

## अर्थ
*(पहिली ओळ): सीतेची सुटका करणाऱ्या गंभीर हास्य असणाऱ्या, भव्य असा अवतार असणाऱ्या व ज्यांचेपासून सर्वत्र दया व  शोभा प्राप्त होतात, अशाला (त्या रामचंद्राला) मी वंदन करतो.

* (दुसरी ओळ):भव्यप्रभा असणारा सूर्य व जलमय चंद्र यांचाही जो देव त्याला, संहार करणाऱ्या (पूतनेलाही) मुक्ति देणाऱ्याला आणि सृष्टीला प्राणभूत असणाऱ्या त्या यदुनंदनाला(कृष्णाला) मी वंदन करतो.

या विलोमकाव्यात सुमारे ३६ श्लोक आहेत.विषम श्लोक हे रामाचे वर्णन करतात, तर सम श्लोक हे कृष्णाचे. विषम श्लोक हे विलोमरितीने (उलटे) वाचले असता नंतरचे सम श्लोक तयार होतात. (जसे श्लोक१ उलटा वाचला असता, श्लोक२ आणि श्लोक३ उलटा वाचला असता, श्लोक४ याप्रकारे...)याची रचना दैवज्ञपंडित 'सूर्यकवी' यांनी केलेली आहे. अशी रचना जगातील कोणत्याही भाषेत असणे शक्य वाटत नाही.

वर्ग:काव्यप्रकार
वेरूळ

**वेरुळ** हे  महाराष्ट्राच्या छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील गाव आहे. वेरूळ लेणी येथून जवळ आहेत. वेरूळ हे छत्रपती संभाजीनगरहून २५ कि.मी. अंतरावर आहे. घृष्णेश्वर हे १२वे ज्योतिर्लिंग मंदिर येथे आहे. वेरूळ हे गाव जैन राजा **एलापुरा** यांच्या नावापासून एलोरा हे नाव पडले आहे. 

वेरूळ ही राष्ट्रकूट मराठा राजवंशाची राजधानी होती राष्ट्रकूट मराठा राजवंशाचे मूळ वेरुळ हे होते, इथेच राष्ट्रकुट मराठा सम्राट कृष्णराज प्रथम यांनी कैलास मंदिर पैठणच्या कोकस नावाच्या शिल्पकार कडून बनवून घेतले. राष्ट्रकूट मराठा सम्राट दंतीदुर्ग यांनी नंतर महाराष्ट्र कर्नाटक सीमेवरील मान्यखेड ला राष्ट्रकूट साम्राज्याची दुसरी राजधानी बनवली. आजच्या मराठ्यांच्या ९६ कुळातील राष्ट्रकूट, राठोड, शंखपाळ, आंग्रे, माने, घाटगे यात ६ कुळातील मराठा हे राष्ट्रकुटांचे वंशज आहेत.

*छत्रपती शिवाजी महाराजांचं मूळ गाव* अशीही याची ओळख सांगितली जाते. शिवाजी महाराजांचे वडील शहाजीराजे भोसले यांच्या वेरूळच्या गढीबद्दलची ही गोष्ट. वेरूळ हे शहाजीराजे भोसले यांचं मूळ गाव. आजही वेरूळात शहाजी राजांचे वडील आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांचे **आजोबा** मालोजीराजे भोसले यांच्या गढीचे अवशेष पाहायला मिळतात.

दरवर्षी १८ मार्चला वेरूळ इथे शहाजीराजांच्या जयंतीचा कार्यक्रम केला जातो. २३ जानेवारी १६६४ रोजी बंगळूरजवळील होदेगिरीच्या जंगलात शहाजीराजे शिकारीसाठी गेले असता घोड्यावरून पडून त्यांचा मृत्यू झाला, असे दाखले इतिहासात दिले जातात.

## हे सुद्धा पहा
* वेरुळ लेणी
* अजिंठा लेणी 
* अजिंठा-वेरुळची लेणी
* अजिंठा

वर्ग:भारतीय शिल्प
वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील गावे
आगरताळा रेल्वे स्थानक

**आगरताळा रेल्वे स्थानक** हे भारताच्या त्रिपुरा राज्यातील आगरताळा शहरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. ह्या स्थानकाद्वारे आगरताळा रेल्वे वाहतूक असलेले गुवाहाटी खालोखाल ईशान्य भारतामधील दुसरेच राजधानीचे शहर ठरले. २००८ साली खुले करण्यात आलेले आगरताळा स्थानक त्रिपुराला उर्वरित भारतासोबत जोडते.

ऑक्टोबर २०१६ मध्ये आगरताळा-लुमडिंग रेल्वेमार्गाचे ब्रॉडगेज मध्ये रूपांतर पूर्ण झाले ज्यामुळे गाडी न बदलता कोलकाताहून आगरताळ्यापर्यंत थेट प्रवास शक्य झाला.

## प्रमुख गाड्या
*आगरताळा-सियालदाह कांचनगंगा एक्सप्रेस
*आगरताळा-दिल्ली आनंद विहार त्रिपुरा सुंदरी एक्सप्रेस

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:त्रिपुरामधील रेल्वे स्थानके
रे
अरित्र

**अरित्र** (इंग्रजी: Puppis; *पपिस*) हा दक्षिण खगोलातील एक तारकासमूह आहे. अरित्र पहिल्यांदा एका मोठ्या तारकासमूहाचा, "जेसन आणि आर्गोनॉट्स"चे जहाज - आर्गो नेव्हिसचा भाग होता. त्याच्या सुरुवातीच्या व्याख्येच्या अनेक शतकांनंतर आर्गो नेव्हिसला फ्रेंच खगोलशास्त्रज्ञ निकोलाय लाकाय याने तीन भागात विभागले. त्यांतला एक भाग अरित्र आहे आणि इतर दोन भाग म्हणजे नौकातल आणि नौशीर्ष तारकासमूह.

## वैशिष्ट्ये 
डावे|इवलेसे|301x301अंश|नुसत्या डोळ्यांनी दिसणारे अरित्रमधील तारे

### तारे 
डावे|इवलेसे|250x250अंश|अरित्र तारकासमूहातील एनजीसी २४६७ नावाचे क्षेत्र, जिथे वायू आणि धूळीच्या महाकाय ढगांमध्ये ताऱ्यांची निर्मिती होत आहे.

### ग्रहमाला 
शृंगाश्वमधील ताऱ्यांभोवती अनेक परग्रह सापडले आहेत:
* १ जुलै २००३ रोजी, एचडी ७०६४२ या ताऱ्याभोवती एक परग्रह परिभ्रमण करताना आढळला. तो गुरू ग्रहासारखा आहे, त्याची कक्षा वर्तुळाकार आहे आणि कक्षेचा कालावधी मोठा आहे.
* १७ मे २००६ रोजी, एचडी ६९८३० या ताऱ्याभोवती नेपच्यूनच्या वस्तुमानाएवढ्या वस्तुमानाचे तीन ग्रह सापडले. त्या ताऱ्याच्या मधल्या अणि शेवटच्या ग्रहामध्ये लघुग्रहांचा पट्टादेखील आहे.
* २१ जून २००७ रोजी एनजीसी २४२३ या खुल्या तारकागुच्छामधील पहिला परग्रह एनजीसी २४२३-३ या लाल राक्षसी ताऱ्याभोवती सापडला. ग्रहाचे वस्तुमान गुरूच्या वस्तुमानाच्या १०.६ पट आहे आणि तो २.१ खगोलीय एकक अंतरावरून प्रदक्षिणा करतो.
* २२ सप्टेंबर २००८ रोजी एचडी ६०५३२ या ताऱ्याभोवती दोन गुरूसारखे परग्रह सापडले.

### दूर-अंतराळातील वस्तू 
आकाशगंगा अरित्रमधून जात असल्याने त्यामध्ये अनेक खुले तारकागुच्छ आहेत. एम४६ आणि एम४७ हे दोन खुले तारकागुच्छ आहेत. एम४७ मधील सर्वात तेजस्वी तारे ६व्या दृश्यप्रतीचे आहेत. मेसिए ९३ (एम९३) हा काहीसा दक्षिणेकडील आणखी एन खुला तारकागुच्छ आहे

एम ४६ हा एक गोलाकार खुला तारकागुच्छ आहे. त्याची सरासरी दृश्यप्रत ६.१ आहे आणि तो पृथ्वीपासून ५४०० प्रकाश-वर्ष अंतरावर आहे. हा एक समृद्ध तारकागुच्छ आहे. यामध्ये ५० ते १०० तारे असून यातले सर्वात तेजस्वी तारे मध्यम प्रखरतेचे आहेत.

## संदर्भ 
## स्रोत 
* 
* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0-00-725120-9. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.
* Richard Hinckley Allen, *Star Names, Their Lore and Legend*, New York, Dover.
मारिया (निःसंदिग्धीकरण)

## नाव 
* मारिया (नाव)
## धर्मातील लोक 
* मारिया (येशूची आई)
## प्रसिद्ध लोक 
* होजे मारिया अझनार
* होजे मारिया नेव्हेस
* दुसरी मारिया, पोर्तुगाल
* मारिया किरिलेंको
* आंगेल दि मारिया
* मारिया शारापोव्हा
* मारिया ग्योप्पर्ट-मायर
कांचनजंगा एक्सप्रेस

250 px|इवलेसे|सिलचर स्थानकाहून कांचनगंगा एक्सप्रेसच्या उद्घाटनाचे चित्र
**कांचनगंगा एक्सप्रेस** ही भारतीय रेल्वेची एक प्रवासी सेवा आहे. हिमालयमधील कांचनगंगा शिखरावरून नाव ठेवण्यात आलेली ही गाडी ईशान्य भारताच्या आसाम व त्रिपुरा राज्यांना पश्चिम बंगालच्या कोलकाता शहरासोबत जोडते. सुरुवातीला हावडा रेल्वे स्थानक ते न्यू जलपाईगुडी रेल्वे स्थानकांदरम्यान धावणारी ही गाडी गुवाहाटीपर्यंत वाढवण्यात आली. फेब्रुवारी २०१६ मध्ये ह्या गाडीचा मार्ग सियालदाह रेल्वे स्थानक ते सिलचर असा तर ऑक्टोबर २०१६ मध्ये आगरताळ्यापर्यंत वाढवला गेला. ही गाडी भारतीय रेल्वेच्या उत्तर पूर्व सीमा रेल्वेद्वारे चालवली जाते.

## तपशील
*१५६५७/१५६५८ कांचनगंगा एक्सप्रेस सियालदाह ते गुवाहाटीदरम्यान आठवड्यातील दोन दोवस धावते.
*१५६५९/१५६६० कांचनगंगा एक्सप्रेस सियालदाह ते आगरताळादरम्यान आठवड्यातील दोन दिवस धावते.
*२५६५७/२५६५८ कांचनगंगा एक्सप्रेस सियालदाह ते सिलचरदरम्यान आठवड्यातील तीन दिवस धावते.

## मार्ग
*सियालदाह रेल्वे स्थानक
*वर्धमान रेल्वे स्थानक
*माल्दा टाउन रेल्वे स्थानक
*न्यू जलपाईगुडी रेल्वे स्थानक
*न्यू कूच बिहार रेल्वे स्थानक
*न्यू अलिपूरद्वार रेल्वे स्थानक
*न्यू बॉंगाइगांव रेल्वे स्थानक
*रंगिया
*गुवाहाटी रेल्वे स्थानक
*लुमडिंग रेल्वे स्थानक
*बदरपूर
*सिलचर रेल्वे स्थानक
*करीमगंज
*धर्मनगर
*अम्बासा
*आगरताळा रेल्वे स्थानक

## अपघात व दुर्घटना 
१७ जून, २०२४ रोजी न्यू जलपाईगुडी स्थानकाजवळ कांचनजंगा एक्सप्रेसला मागून मालगाडीने धडक दिली. यात १५ व्यक्ती ठर तर ३० जखमी झाल्या.

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:आसाममधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:त्रिपुरामधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे
सुपोषण

सुपोषण म्हणजे अधिक पोषण प्रमाण.  पोषण म्हणजे नैसेगिक ही असू शकते आणि मानवनिर्मित आहेत. त्यामुळे ह्या घटकाचे प्रमान जर पाण्यामध्ये जास्तीत जास्त होते त्यावेळी सुपोषण घडून यते. सुपोषण प्रामुख्याने कारखान्यातून निघणाऱ्या पाण्यामुळे सुपोषण घडते. आणि हेच कारखान्यातले पाणी नदी मध्ये मिसळेले पाहायला जेव्हा मिळते तेव्हा सुपोषण घडते.

वर्ग:पाणी
औष्णिक प्रदूषण

औष्णिक प्रदूषण रोखणे हे काळाची गरज आहे. कारण औष्णिक प्रदूषण मुळे समुद्र खाली असणारी जीवसृष्टी ही धोक्यात यते.  औष्णिक प्रदूषण मागे खूप कारणे आहेत. सर्वात जास्त औष्णिक प्रदूषण हे प्रामुख्याने समुद्रावरील जहाजाच्या वाहतुकीमुळे होते. प्रामुख्याने तेलाची वाहतूक करताना.

वर्ग:जलप्रदूषण
विश्व विपस्सना पॅगोडा

**विश्व विपस्सना पॅगोडा** (**ग्लोबल विपस्सना पॅगोडा**) हा मुंबईतील गोराई येथे उभारण्यात आलेला जगातील सर्वात मोठा खांब-रहित पॅगोडा आहे. बुद्धांच्या स्मृतीचिन्हांची जपणूक करण्यासाठी २००० वर्षात प्रथमच हा पॅगोडा बांधण्यात आला आहे तसेच विपस्सना ध्यान धारणेची ओळख व्हावी म्हणून याची निर्मिती केली आहे. दरदिवशी या पॅगोडाला १.५ ते २ हजार पर्यटक भेट असतात, तर डॉ. आंबेडकरांच्या महापरिनिर्वाण दिना दरम्यानच्या काही दिवसात ही पर्यटक संख्या ५ हजाराच्या वर असते. महाराष्ट्रातील सात आश्चर्ये' निवडलेली आहेत. जून २०१३ मध्ये निवडण्यात आलेल्या महाराष्ट्रातील सात आश्चर्यांपैकी विश्व विपस्सना पॅगोडा हे प्रमुख आश्चर्य ठरले आहे.

## रचना 
thumb|पॅगोड्या समोरील भव्य बुद्ध मुर्ती
thumb|मुख्य द्वाराचे रात्रीचे दृश्य

एकाच वेळी ८ ते १० हजार लोक बसू शकतील अशी व्यवस्था याठिकाणी आहे. पॅगोडाच्या कळसाची उंची २९ मीटर असून, भूकंपरोधक आहे.

## विपस्सना शिबीर 
thumb|पॅगोडाच्या आतमधील ध्यान-विपस्सनेचा भव्य कक्ष

पॅगोडामध्ये असलेल्या गौतम बुद्धांच्या स्मृतिचिन्हातून परावर्तित होणाऱ्या तरंग लहरी विपश्यना करणाऱ्या साधकांना त्यांच्या ध्यानधारणेत सहाय्य करतात आणि मनःशांतीच्या शोधात असणाऱ्या साधकांना आध्यात्मिक आनंद देतात.

## जाण्यासाठी प्रवासमार्ग 
thumb|left|अरबी समुद्रातून दृश्य
बोरीवली पश्चिमेकडून बेस्टबसने गोराई खाडीजवळ जाणे. तेथून एस्सेल र्वल्डकडे जाणाऱ्या लाँचने पुढचा प्रवास करणे.

## चित्रदालन 

चित्र:GlobalVipasanaPagodaEntrance.JPG|प्रवेशद्वार
चित्र:Global Pagoda,Gorai,Meera Rd-Bhayandar - panoramio.jpg|प्रवेशद्वारातून पॅगोडाचे दृश्य
चित्र:Global Pagoda,Gorai,Meera Rd-Bhayandar - panoramio (12).jpg|पॅगोडाच्या समोर बाजूस असलेली बुद्ध मुर्ती
चित्र:Ceiling of Global Vipassana Pagoda.jpg|पॅगोडाच्या आतून गोलाकार बाजूस मध्यभागी असलेले अशोकचक्र
चित्र:Global Pagoda,Gorai,Meera Rd-Bhayandar - panoramio (32).jpg|उद्यान
चित्र:Pagoda Mumbai Entrance 03.jpg
चित्र:Global Pagoda,Gorai,Meera Rd-Bhayandar - panoramio (24).jpg

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* ग्लोबल विपश्यना पॅगोडा (अधिकृत संकेतस्थळ)
* ग्लोबल विपश्यना पॅगोडा
* विपश्यना पॅगोडा
* ग्लोबल विपश्यना पॅगोडा
*ग्लोबल विपश्यना पॅगोडा

वर्ग:पॅगोडा
वर्ग:बौद्ध तीर्थस्थळे
वर्ग:महाराष्ट्रातील आश्चर्ये
वर्ग:मुंबईतील प्रेक्षणीय स्थळे
वर्ग:महाराष्ट्रातील बौद्ध विहारे
वर्ग:मुंबईतील धार्मिक स्थळे
वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे
वर्ग:महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळे
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
कीटकनाशक

**कीटकनाशक** किडे नष्ट करण्यासाठी वापरली जाणारी पदार्थ आहेत. २०व्या शतकातील कृषी उत्पादकता वाढीमागील कीटकनाशके हा एक प्रमुख घटक असल्याचा दावा केला जात आहे. कीटकनाशके दोन प्रमुख गटांमध्ये विभागली जाऊ शकतात: अंतरप्रवाही किंवा दैहिक कीटकनाशके, ज्यात अवशिष्ट किंवा दीर्घकालीन क्रिया असतात; आणि स्पर्शजन्य कीटकनाशके, ज्यात अवशिष्ट क्रिया नाही. कीटक नाशकांची फवारणी हे प्रामुख्याने शेतकरी आपल्या शेतात करतात. त्यामुळे त्यांचे प्रमाण हे शासनाने ठरवून दिले आहे.अधिक प्रमाणात कीटकनाशक फवारणी हे शेतकरी आपल्या शेतात करतात पण त्याचा विषारी प्रभाव हा पिकांवर पडतो. आणि शेताची नासाडी होते.म्हणून कीटक नाशके वापरू नये.

### कीटकनाशक फवारतांना घ्यायची काळजी 
कीटकनाशक फवारण्यासाठी महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने काही शिफारसी केल्या आहेत. त्या विचारात घेणे महत्त्वाचे आहे-

* पिकांवर रस शोषणाऱ्या किडींसाठी, १५-२०% झाडांवर व खोड किडे, बोंड अळ्या आणि पाने गुंडाळणाऱ्या व खाणाऱ्या अळ्या यांचा उपद्रव ५ टक्के व त्यापुढे असल्यास रासायनिक कीटकनाशक फवारावे अन्यथा जैविक कीटनाशकाचा वापर करावा.
* शिफारस करण्यात आलेली कीटनाशके वापरावीत.
* रस शोषणाऱ्या किडिंसाठी आंतरप्रवाही तर वनस्पतींचे भाग खाणाऱ्या किडींसाठी स्पर्षजन्य किटनाशके वापरावीत.
* कीटकनाशकांच्या बाटल्या व पाकिटे यावरील अंतीम मुदत पाहून घ्यावीत.
* खरेदी करतेवेळी वापरण्यास आवश्यक असणाऱ्या कीटनाशकाचे तांत्रिक  नाव आणि त्याचे आवश्यक प्रमाण त्या औषधात आहे काय याची खात्री करून घ्यावी.
* फवारणीसाठी कीटनाशकाची द्रावणे शिफारस केलेल्या मात्रेप्रमाणेच तयार करावीत.
* मावा ब तुडतुडे या किडी वनस्पतीच्या पानाच्या मागील बाजूस रहात असल्यामुळे कीटनाशकाची फवारणी पानाचे मागील बाजूस करावी. त्याचप्रमाणे भात व ज्वारी या पिकांवर तुडतुडे व मिजमाशी रोखण्यासाठी अनुक्रमे बुंध्याकडील भागावर व कणिसावर फवारणी करावी.

वर्ग:शेती
वर्ग:कीटकनाशके
ग्रीन बिल्डिंग

वाढत्या औद्यौगिकरणामुळे मोठ्या शहरातील लोकसंख्या झपाट्याने वाढत आहे. या लोकसंख्येचा ताण शहरातील निवासव्यवस्था, रस्ते, पाणीपुरवठा, वीज यासारख्या पायाभूत सुविधांना सहन करणे अशक्य झाले आहे.

शहरातील बहुतेक सर्व मोकळ्या जागा, क्रीडांगणे, बागा व जुन्या इमारती यांच्याजागी नव्या टोलेजंग इमारती उभ्या रहात आहेत. एका जुन्या एक मजली इमारतीच्या जागी बहुमजली इमारत झाली तेथे राहणाया लोकांची संख्या कित्येक पटीनी वाढते. साहजिकच त्यांची पाण्याची गरज त्याचप्रमाणात वाढते. मात्र पाणीपुरवठ्याचा नळ मोठा करता येत नाही. कारण तो शहराच्या पाणीपुरवठा व्यवस्थेतील एक छोटा भाग असतो. त्यामुळे मोठ्या व्यासाचा नळ बसविला तरी पाणीपुरवठा वाढू शकत नाही. जी गोष्ट पाण्याची तीच सांडपाणी वाहून नेणाऱ्या गटारांची वा नळांची. पाणी पुरवठ्यासाठी बोअर वेल, टाकी व पंपाची व्यवस्था करता येते मात्र तयार होणारे सांडपाणी शहराच्या मलजल व्यवस्थेत सोडणे बहुधा शक्य होत नाही. कचरा संकलनाचीही वेगळी व्यवस्था करावी लागते. नव्या इमारतींच्या किंमती अधिक असल्याने त्यात राहणाया लोकांचे जीवनमानही उच्च असते. त्यांच्याकडे स्कूटर व मोटार वाहने असतात. त्यासाठी वाहनतळाची व्यवस्था करावी लागते. रस्त्यावरील वाहतुकही वाढते. रस्ता अधिक रुंद व जास्त टिकावू करावा लागतो. अधिक विजेची गरज भागविण्यासाठी उच्च दाबाच्या तारा व ट्रॅन्स्फ़ार्मर बसवावे लागतात.

वर्ग:स्थापत्य
मारिया (नाव)

**मारिया** हे स्त्रीनाव आहे. अरबी, आर्मेनियन, बल्गेरियन, क्रोएशियन, डॅनिश, डच, इंग्रजी, इस्टोनियन, फिनिश, जर्मन, ग्रीक, स्पॅनिश, आईसलॅंडिक, इंडोनेशियन, इराणी, इटालियन, जपानी, माल्टीज, नॉर्वेजियन, पाकिस्तानी, पोलिश, पोर्तुगीज, रुमानियन, रशियन, सर्बियन, स्वीडिश, आणि युक्रेनियन अशा भाषांत या नावाची विविध रूपांतरे ऐकायला मिळतात. 

येशू ख्रिस्तांच्या आईचे मरीया  हिब्रू/लॅटिन नाव हे ख्रिस्ती लोकांत लोकप्रिय आहे. सन १९९०मध्ये व्यक्तिनाम म्हणून, मारिया हे जगात सातव्या  क्रमांकावर होते. त्याच्या लोकप्रियतेचे कारण हे नाव जगात समाजाकडून व प्रसार माध्यमांकडून मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते. तर सन २०१८मध्ये मारिया (मेरी/मेरीया) हे जगातील सर्वाधिक स्त्रियांचे नाव होते.

## संदर्भ
वर्ग:नावे
वर्ग:ख्रिश्चन धर्म