open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
चेतन भगत

**चेतन भगत** (जन्म : २२ एप्रिल १९७४) हे इंग्रजी भाषेतून लिखाण करणारे भारतीय लेखक आहेत. 
नवकल्पना लेखक आणि यशस्वी कादंबरीकार म्हणून ते प्रसिद्ध  आहेत.

## पार्श्वभूमी
चेतन भगत यांचा जन्म दिल्लीत एक पंजाबी परिवारात झाला. त्यांचे वडील एक अधिकारी  आहेत आणि त्यांची आई कृषी विभागात एक सरकारी कर्मचारी  म्हणून कार्यरत आहे. सुमारे एक दशकभर चेतन भगत हे  हॉंगकॉंग गोल्डमन सत्यसेवेच्या इन्व्हेस्टमेंट बँकर पदावर काम करत होते. तेथे राहूनही त्यानी लेखन केले आहे. १९९८ मध्ये ते आयआयएम अहमदाबादमधून शिक्षण पूर्ण केलेल्या तमिळनाडूच्या अनुषा सूर्यनारायण यांच्याशी विवाहबद्ध झाले.

## शिक्षण
त्यांचे प्रारंभिक शिक्षण धौलाकुआं (Dhuala Kaun)), नवी दिल्लीचे सैन्यातील सार्वजनिक शाळेत (द आर्मी पब्लिक स्कूल येथे) झाले. (१९७८-१९९१) या साली शिक्षण घेतले.. नंतर अभियांत्रिकी पदवी आयआयटी, नवी दिल्ली  येथून घेतली.(१९९१-१९९५) नंतर  शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर भारतीय व्यवस्थापन संस्था, अहमदाबाद येथून पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. भारतीय व्यवस्थापन संस्था, अहमदाबाद ने त्यांना सर्वोत्कृष्ट नवोदित विद्यार्थी पुरस्कारांचे पदक प्रदान केले. चेतन भगत यांनी दिलेल्या एका मुलाखतीमध्ये सांगितले  शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर गोल्डमन साच इन्व्हेस्टमेंट बँकिक कंपनी मध्ये २७ अंतर्गत मुलाखती दिल्यानंतर निवड झाली.

## प्रसिद्ध प्रकाशित कादंबरी 
त्यांची पहिली कादंबरी' फाईव्ह पॉईंट समवन'  ही आहे. त्यांची  'वन नाईट ॲट कॉल सेंटर' ही कादंबरी गुडगांव येथील एका 'कॉल-सेंटर'वर आधारित आहे. आजही अनेक पुस्तक विक्री दुकानांमध्ये त्यांच्या या दोनही कादंबऱ्या विक्रीचे उच्चांक मोडताना दिसतात. चेतन भगत यांनी गोल्डमन सच या हॉंगकॉंग येथील  इन्व्हेस्टमेंट बँकिंग कंपनी मध्ये जवळ जवळ दहा वर्षे काम केले ते करत असतानाच  त्यांनी फाईव्ह पॉईंट समवन ही कादंबरी लिहिली. त्यानंतर त्यांनी पूर्ण वेळ लेखक होण्यासाठी मुंबई मध्ये वास्तव्य करण्याचे ठरवले

## लेखन 
* द गर्ल इन रूम १०५ एक नप्रेमकथा (मराठी अनुवाद : सुवर्णा अभ्यंकर)
* "फाईव्ह पॉईंट समवन" (कादंबरी, इ.स. २००४) - याच कादंबरीवर आधारित "थ्री इडियट्स" हा हिंदी भाषेतील चित्रपट बनला आहे.
* "वन नाइट ॲट द कॉल सेंटर" (कादंबरी, इ.स. २००५)
* "थ्री मिस्टेक्स ऑफ माय लाइफ" (कादंबरी, इ.स. २००८)
* २ स्टेट्स (२००९)
* रिव्हाॅल्युशन २०२० 
* "टू स्टेट्स" (कादंबरी, इ.स. २०१०) 
* "हाफ गर्लफ्रेन्ड" 
* व्हाॅट यंग इंडिया वाॅन्ट्स (२०१५)

## पुरस्कार 
* सोसायटी ऑफ यंग अचिव्हर्स ॲवॉर्ड (इ.स. २००४)
* पब्लिशर्स रेकग्‍निशन ॲवॉर्ड (इ.स. २००५)

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म
मूर्तिशास्त्र

शिल्प, वास्तू व चित्र या तीनही कलांच्या अभ्यासाला मूर्तिशास्त्र म्हंटले जाऊ शकते. 
शिल्पकला हा मूर्तिशास्त्राचा भाग आहे. तसेच शिल्पकला व मंदिर स्थापत्य यांचा जवळचा संबंध आहे.

## इतिहास
### जागतिक
मूर्तिशास्त्राचा इतिहास हा बराच प्राचीन आहे. ग्रीक कलाकारांनी प्राथमिकपणे शरीरशास्त्राचा अभ्यास करून वास्तववादी मूर्ती घडवायला सुरुवात केली.. त्या आधी इजिप्त येथील संस्कृतीचे पुरावे आढळून येतात.

### भारत
मौर्य साम्राज्य भारतात असताना इसवी सन पूर्व ४थ्या शतकापासून भारतात मूर्ती बनवायला सुरुवात झाली.

राष्ट्रकूट व यादव या सत्तांच्या काळात भारतात मूर्तिघडण शास्त्रात प्रगती झाली. बौद्ध काळात या शास्त्राची विशेष भरभराट झाली.

## तज्‍ज्ञ
* डॉ. गो.बं. देगलूरकर हे मूर्तिशास्त्राचे अभ्यासक आहेत. त्यांनी  मराठवाड्यातली अन्वा, निलंगा आणि औंढा नागनाथ येथील अनेक मंदिरांतील मूर्तींचा खास अभ्यास केला आहे.

## हे सुद्धा पहा
* घारापुरी
* अजिंठा
* वेरूळ 
* लेणी
* शिल्पकला
* चित्रकला

## मूर्तिशास्त्रावरील पुस्तके
* भारतीय मूर्तिशास्त्र (नीळकंठ जोशी)
* मराठवाड्यातील देवतांची रूपे (प्रा. डॉ. किरण देशमुख)

## बाह्य दुवे
* मंदिराची स्थापत्यकला (इंग्रजी मजकूर) भाग १
* मंदिराची स्थापत्यकला (इंग्रजी मजकूर) भाग २
* मंदिराची स्थापत्यकला (इंग्रजी मजकूर)भाग ३
* मूर्तिशास्त्र (इंग्रजी मजकूर) भाग १
* मूर्तिशास्त्र (इंग्रजी मजकूर) भाग २
* मूर्तिशास्त्र (इंग्रजी मजकूर) भाग ३
* ब्रिटानिका.कॉमचे संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर) मूर्तिशास्त्राबाबत माहिती 


वर्ग:शास्त्रे
वर्ग:इतिहास
वर्ग:कला
वर्ग:स्थापत्य
राजधानी एक्सप्रेस

[300 px|इवलेसे|[मुंबई सेंट्रल रेल्वे स्थानकावर थांबलेली मुंबई राजधानी एक्सप्रेस]]
**राजधानी एक्सप्रेस** ही भारत देशामधील भारतीय रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी एक विशेष प्रवासी रेल्वे सेवा आहे. राजधानी एक्सप्रेस नावाने धावणाऱ्या जलदगती रेल्वेगाड्या भारताची राजधानी नवी दिल्लीला इतर राज्यांच्या राजधानीच्या शहरांसोबत जोडतात.

इ.स. १९६९ सालापासून सुरू असलेली राजधानी एक्सप्रेस भारतीय रेल्वेच्या सर्वात प्रतिष्ठेच्या रेल्वेंपैकी एक मानली जाते. सर्व राजधानी एक्सप्रेस गाड्या जलदगती असून त्यांचे डबे विशेष आरामदायक असतात. सर्व डबे वातानुकुलीत असतात व प्रवासादरम्यान खान-पान सेवेचे शुल्क भाड्यामध्ये समाविष्ट केलेले असते. 

## मार्ग
सध्या एकूण २५ राजधानी एक्सप्रेस मार्ग कार्यरत आहेत, ज्यात सात हे तेजस राजधानी कोचसह आहे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
*राजधानी एक्सप्रेस गाड्यांची सूची व वेळापत्रक

राजधानी एक्सप्रेस
मुंबई–नवी दिल्ली राजधानी एक्सप्रेस

१२९५१/१२९५२ **मुंबई राजधानी एक्सप्रेस** ही भारतामधील पश्चिम रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी एक जलदगती प्रवासी रेल्वे आहे. ही राजधानी एक्सप्रेस नवी दिल्ली व मुंबई ह्या भारतामधील दोन सर्वात मोठ्या शहरांना जोडते. १९७२ साली सुरू झालेली व ह्या मार्गावरील सर्वात वेगवान गती असणारी ही राजधानी एक्सप्रेस प्रचंड लोकप्रिय आहे. ह्याच मार्गावर ऑगस्ट क्रांती ही दुसरी राजधानी एक्सप्रेस रोज धावते.

## वेळापत्रक
:सर्व वेळा भारतीय प्रमाणवेळेनुसार

## बाह्य दुवे
*नकाशा, वेळापत्रक व सद्य स्थान

## संदर्भ
वर्ग:राजधानी एक्सप्रेस
वर्ग:मुंबईमधील वाहतूक
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक
दख्खन बंध

जवळील डेक्कन ट्रॅप]]
**दख्खन बंध** ही मध्य भारतातील भूस्तर प्रणाली आहे. याला डेक्कन ट्रॅप संज्ञेने संबोधले जाते. ट्रॅप हा स्विडिश शब्दापासून आलेला शब्द असून स्विडिश भाषेत त्याचा अर्थ जिन्याच्या पायऱ्या असा होतो.ज्वालामुखीय निक्षेपणाने तयार झालेला हा भूस्तर आणि त्याच्या बाजू तीव्र उताराच्या असून दूर अंतरावरून महाकाय पायऱ्यांसारख्या दिसतात म्हणून त्यास ट्रॅप असे संबोधले जाते.  

## निर्मिती 
 डेक्कन ट्रॅप]] 
भारतीय द्वीपकल्पात क्रेटेशस कल्पाच्या शेवटच्या कालखंडापासून इओसीनच्या प्रारंभकाळापर्यंत ज्वालामुखीचा विस्फोट होऊन लाव्हारस पसरला. प्रवाही बेसाल्ट लाव्हा पूर्वीच्या अस्तित्वात असलेल्या १० लाख किमी२च्या विस्तीर्ण प्रदेशावर पसरत गेला.यामुळे हजारो मीटर जाडीच्या लाव्हाचे निक्षेपण झाले. ही प्रक्रिया भूशास्त्रीयदृष्ट्या प्रदीर्घकाळापर्यंत चालू होती. 

## प्रदेश 
डेक्कन ट्रॅपने गुजरात (कच्छ व काठियावाडचा काही भाग), महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश (माळव्याचे पठार), छत्तीसगड, झारखंड आणि वायव्य कर्नाटकाचा प्रदेश व्यापलेला आहे. याशिवाय विलगपणे आंध्र प्रदेशात राजमुंद्री, उत्तरप्रदेश आणि तामिळनाडूमध्येही डेक्कन ट्रॅप आढळतो.

## विभागणी 
### ऊर्ध्व ट्रॅप 
महाराष्ट्र आणि गुजरातमधील काठियावाड भागात हा ऊर्ध्व ट्रॅप आढळतो. या भागात ज्वालामुखी राखेचे थर आहेत. या प्रदेशाची सरासरी जाडी ४५० मीटर आहे.

### मध्य ट्रॅप 
मध्य भारत आणि माळव्याच्या पठारावर मध्य ट्रॅप पसरलेले आहे. त्याची जाडी १२०० मीटरपर्यंत आहे.
### निम्न ट्रॅप 
मध्य भारत आणि तामिळनाडूत निम्न ट्रॅप आढळतात. त्याची जाडी १५० मीटरपर्यंत आहे.

## खडक आणि खनिजे 
डेक्कन ट्रॅप प्रामुख्याने बेसाल्ट खडकांचा आहे. याशिवाय डोलोमाइट, र्हायोलाइट, गॅब्रो आणि इतर खडक आढळतात. या खडकात क्वार्टझ, अगेट, कॅलसाइट व बांधकामाचे दगड प्राप्त होतात.  

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भूरचनाशास्त्र‎
वर्ग:भारताची भौगोलिक रचना‎
ऑगस्ट क्रांती राजधानी एक्सप्रेस

१२९५३/१२९५४ **ऑगस्ट क्रांती राजधानी एक्सप्रेस** ही भारतामधील पश्चिम रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी एक जलदगती प्रवासी रेल्वे आहे. ही राजधानी एक्सप्रेस नवी दिल्ली व मुंबई ह्या भारतामधील दोन सर्वात मोठ्या शहरांना जोडते. १९४२ सालच्या चले जाव आंदोलनाची सुरुवात झालेल्या मुंबईमधील ऑगस्ट क्रांती मैदानावरून ह्या रेल्वेचे नाव दिले गेले आहे. मुंबई-दिल्ली दरम्यान रोज धावणाऱ्या दोनपैकी ही एक राजधानी एक्सप्रेस आहे (मुंबई राजधानी ही दुसरी).

## वेळापत्रक
:सर्व वेळा भारतीय प्रमाणवेळेनुसार

## बाह्य दुवे
*नकाशा, वेळापत्रक व सद्य स्थान

## संदर्भ
वर्ग:राजधानी एक्सप्रेस
वर्ग:मुंबईमधील वाहतूक
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक
अनुराधा भोसले

**अनुराधा भोसले** या सामाजिक आणि शैक्षणिक क्षेत्रात काम करणाऱ्या एक महिला आहेत. 

अनुराधा भोसले यांनी भंगार गोळा करणाऱ्या आणि लमाण समाजासारख्या इतर समाजांतील मुलांसाठी, आणि वीटभट्टी कामगारांच्या मुलांसाठी आतापर्यंत (नोव्हें. २०१३) ३६ शाळा सुरू केल्या आहेत. या शाळा चालविण्यासाठी त्यांनी आसपासच्या महाविद्यालयांतील होतकरू आणि समाजकार्याची आवड असणाऱ्या मुलां-मुलींना प्रशिक्षण देऊन तयार केले.  त्या शाळांतील मुलांना शिकवून समाजाच्या मुख्य प्रवाहात आणले. 

इ.स. २००५मध्ये अनुराधा भोसले यांनी अनाथ मुलांसाठी वसतिगृह सुरू केले. या वसतिगृहात २०१३ सालच्या नोव्हेंबर महिन्यात ३७ मुले होती.  प्रत्येक मुलाला शिक्षणाचा हक्क मिळाच पाहिजे अशा अट्टहासाने भोसले काम करतात. 

अनुराधा भोसले यांना, त्यांनी सामाजिक आणि शैक्षणिक क्षेत्रात केलेल्या कामगिरीसाठी महर्षी कर्वे स्त्री शिक्षण संस्थेचा ’बाया कर्वे पुरस्कार’ मिळाला आहे.

वर्ग:समाजसेवक
बाया कर्वे पुरस्कार

बालविवाह, जरठ-कुमारी विवाह, केशवपन यासारख्या अन्याय्य रूढींत अडकलेल्या अनिकेत स्त्रियांना मोकळा श्वास मिळावा म्हणून इ.स. १८९६ मध्ये धोंडो केशव कर्वे (अण्णासाहेब कर्वे) यांनी सहा विधवा महिलांसह ‘अनाथ बालिकाश्रम‘ काढला.   १९९६साली त्यांच्या या कार्यारंभाला १०० वर्षे पूर्ण झाली म्हणून महर्षी कर्वे स्त्री शिक्षण संस्था दरवर्षी शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्य करणाऱ्या स्त्रीला बाया कर्वे पुरस्कार देते. आनंदी कर्वे ऊर्फ बाया कर्वे या धोंडो केशव कर्वे यांच्या पत्नीचे अण्णासाहेबांच्या कार्यास सक्रिय साहाय्य होते. 

१९९६पासून २०१३ सालापर्यंत एकूण १८ महिलांना हा पुरस्कार मिळाला आहे. ५१,००० रुपये रोख आणि मानपत्र असे हा पुरस्काराचे २०१३सालचेे स्वरूप आहे.  बाया कर्वे पुरस्कार मिळालेल्या पहिल्या १५ महिलांचा परिचय मृृणालिनी चितळे यांनी ’कर्त्या करवित्या’ या पुस्तकात करून दिला आहे. 

## विजेते
१. गंगूताई पटवर्धन 
२. डॉ. मंदाकिनी आमटे 
३. नसीमा हुरजूक 
४. पुष्पा नडे
५. प्रेमा पुरव
६. लीला पाटील
७. सुनंदा पटवर्धन
८. निर्मला पुरंदरे 
९. विजया लवाटे
१०. रेणू दांडेकर
११. डॉ.  स्मिता कोल्हे
१२. रजनी परांजपे
१३. मीना इनामदार
१४. सिंधू अंबिके
१५. माया तुळपुळे
१६. सिंधुताई सपकाळ (२०११)
१७. मीरा बडवे (२०१२)
१८. अनुराधा भोसले (२०१३)
१९. डॉ. संजीवनी कैळकर (२०१४)
२०. जयश्री विश्वास काळे (२०१५)
२१. सुवर्णा गोखले (२०१६)
२२. सुनीता गोडबोले (२०१७)

वर्ग:समाजकारण
वर्ग:पुरस्कार
संवाद प्रतिमान

## **प्रतिमान म्हणजे काय?** 
समाजविज्ञानात प्रतिमानचा शोध म्हणजे सामाजिक प्रक्रियेचे स्वरूप कसे असते याचे ते
अंदाजात्मक वर्णन असते याद्वारे संज्ञापन प्रकिया म्हणजे काय?संज्ञापन पद्धत कशी असते हे
समजणे शक्य होते. ही संपूर्ण प्रक्रियामधून वर्तविता येते.
सर्वसाधारणपणे प्रतिमान हे आकृतीद्वारे मांडले जाते. या आकृतीद्वारे संज्ञापनातील विविध
घटनांमध्ये समाविष्ट घटक असतात. त्या घटकातील परस्पर सहसंबंध अभ्यासला जातो.प्रतिमान
हे स्पष्टीकरण आणि विश्‍लेषणाचे साधन असते. प्रतिमान म्हणजे सत्याचे प्रतिपादन नव्हे तर
केवळ त्या संदर्भात केलेल्या संशोधनातून आणि चाचण्यांमधून आलेल्या शक्यता असतात.
त्यानंतर या प्रतिमानचा विकास होवून त्याचे सिद्धांतात रूपांतर होवू शकते.
### **प्रतिमानाची विविध रूपे** 
# आराखडा
# मौखिक
# संख्यात्मक
प्रतिमानांचा उपयोग करण्यापूर्वी तसेच एखाद्या भौतिक परिस्थितीचा अभ्यास करण्यापूर्वी
एखाद्या विशिष्ठ प्रतिमानांचा वापर करण्यामागे निश्‍चित कारण काय? याचे स्पष्टीकरण द्यावे
लागते. प्रतिमानात एखाद्या वस्तूमधील वैशिष्ट्ये स्पष्ट करण्याची आणि ही वैशिष्ट्ये परस्परांशी
कशी निगडीत आहेत? याचे स्पष्टीकरण करण्याची क्षमता असते.
### **प्रतिमानची कार्ये** 
प्रतिमानच्या निर्मितीचा मुख्य उद्देश म्हणजे महत्त्वाच्या सिद्धांत निर्मितीस मदत करणे.
१) वर्णनात्मक कार्य -
एखाद्या विशिष्ठ स्वरूपाच्या वर्तनाच्या स्वरूपात सिद्धांत नसला किंवा अपूर्ण स्वरूपात सिद्धांत असला
म्हणजे त्या वर्तनाची माहिती देण्यासाठी प्रतिमानची बांधणी केली जाते. प्रतिमानाद्वारे अचूक आणि निश्‍चित
स्वरूपात वर्णन करता येते.
२) स्पष्टीकरणात्मक कार्य -
अस्तित्वात असलेल्या सिद्धांतातील अविकसीत संकल्पनाबद्दल प्रतिमाने स्पष्टीकरण देण्याचे कार्य करते.
सापेक्षपणे अविकसीत सिद्धांतातील संकल्पनाबद्दल तंतोतंत व्याख्या तयार करण्याचे कार्य प्रतिमानद्वारे
शक्य होते.
३) अनेक वर्णसमीरणाचे कार्य -
संकल्पनामधील समाविष्ट प्रक्रियेतील अनेक वर्ण समीकरणांची मांडणी करण्याचे कार्य प्रतिमान करत
असतात.
४) मापनात्मक कार्य प्रतिमान -
प्रतिमानची निर्मिती ही प्रामुख्याने एखाद्या प्रक्रियेतील वा भौतिक वस्तूतील प्रतिनिधित्व करणाऱ्या समान
गुणवैशिष्ट्यांचे मापन करण्यासाठी आणि सापेक्ष विधानांचे तसेच सुप्त वैशिष्ट्यांची जोपासना करण्यासाठी
केली जाते.
५) संकल्पनात्मक कार्य -
ही माध्यमातील बदल ध्वनीत करतात. गणिती प्रतिमानांची स्वतःची भाषा शब्दसंग्रह आणि वाक्यरचनेचे
आपापले नियत असतात. प्रतिमानाची भाषा चिन्हात आणि नेहमीच्या भाषा चिन्हात फरक असतो.
रचनात्मक प्रतिमाने ही त्रिमीतीची साधने असतात.

### **प्रतिमानात्मक मर्यादा** 
# गुंतागुंतीच्या घटनेचे अति सोपे स्वरूप केल्याने दिशाभूल होण्याची शक्यता असते.
# अचूकतेच्या अभावी तंतोतंत स्वरूपातील समज गमावला जातो.
#  अयोग्य घटनेसाठी उपयोग केल्याने घटनेपेक्षा प्रतिमानाबद्दलच माहिती मिळते.
#  काही साध्या घटना अत्यंत गुंतागुंतीच्या आहेत असा समज होण्याची शक्यता असते.
#  सज्ञापन प्रतिमाने ही संवाद प्रक्रियेची दुश्यचित्र होत.
शब्दसंग्रह म्हणजे काय?
हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक

**हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक** हे भारताच्या दिल्ली शहरामधील एक मोठे रेल्वे स्थानक आहे. ७ फलाट असलेल्या ह्या स्थानकामधून दररोज अनेक गाड्या सुटतात. नवी दिल्ली ह्या प्रमुख स्थानकावरील वाहतूकीचा ताण कमी करण्यासाठी हे स्थानक बांधले गेले. हजरत निजामुद्दीन स्थानक भारतीय रेल्वेच्या उत्तर रेल्वे विभागाच्या अखत्यारीत येते.

ह्या स्थानकामधून भारतामधील अनेक महत्त्वाच्या गाड्या सुटतात.
*अनेक राजधानी एक्सप्रेस
*अनेक शताब्दी एक्सप्रेस
*अनेक दुरांतो एक्सप्रेस
*अनेक संपर्क क्रांती एक्सप्रेस
*गरीब रथ एक्सप्रेस
*गोवा एक्सप्रेस
*दक्षिण एक्सप्रेस

## हे सुद्धा पहा
*नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक
*दिल्ली सराई रोहिल्ला रेल्वे स्थानक‎
*दिल्ली मेट्रो

## बाह्य दुवे
*स्थानक नकाशा

वर्ग:दिल्लीमधील रेल्वे स्थानके
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)

**डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर** हा जब्बार पटेल यांनी दिग्दर्शित केलेला मूळ इंग्रजी चित्रपट आहे. सामाजिक न्याय मंत्रालय भारत सरकार आणि महाराष्ट्र शासन यांनी ८.९५ कोटी रुपये अर्थसहाय्य दिले आहे. या चित्रपटात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची भूमिका प्रसिद्ध दक्षिण अभिनेता मामूट्टी यांनी साकारली आहे. हा चित्रपट इंग्रजी व हिंदी व्यतिरिक्त मराठी, तमिळ, तेलुगू, पंजाबी, बंगाली, उडिया व गुजराती या भाषांत डब झालेला आहे.

## गीते 
# बुद्धं शरणं गच्छामि
# कबीर कहे ये जग अंधा
# मन लागो मेरा यार
# भीमाईच्या वासराचा रामजीच्या लेकराचा

## पुरस्कार 
या चित्रपटाची आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही दखल घेतली गेली. दलित, महिला या समाजातील एकेकाळच्या उपेक्षित समाजघटकांच्या मूक वेदनेची कथा त्यांनी पडद्यावर अत्यंत सशक्तपणे मांडली. उंबरठा आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यावरील आंबेडकर हा चित्रपट भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील सुवर्णपाने आहेत. या चित्रपटास १९९९ मध्ये ३ राष्टीय पुरस्कार मिळाले आहेत.

* Best feature film in English
* Best Actor - Mammootty
* Best Art Direction - Nitin Chandrakant Desai

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवर बनवले गेलेले चित्रपट व दूरचित्रवाणी मालिका यांची सूची (मूळ सूची)
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची

## बाह्य दुवे 
* सिनेमास्कोपमधले आंबेडकर - साधना
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (हिंदी चित्रपट)
* http://www.youtube.com/watch?v=IfgTP5J2FhY
* http://www.youtube.com/watch?v=yIkj_hMdcOM
* http://www.youtube.com/watch?v=iy3pxNDo3jk

## संदर्भ 
‎
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
वर्ग:इ.स. २००० मधील इंग्लिश चित्रपट
वर्ग:इ.स. २००० मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट
नवीन पुणे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

'''''' हा पुण्यानजिक बांधण्यात येणारा विमानतळ आहे.त्यासाठी पुण्याजवळील राजगुरुनगरच्या खेड परिसरात सुमारे १२६८ हेक्टर जमीन अधिग्रहीत करण्यात येत असून त्यापैकी ६५ टक्के काम पूर्ण झाले आहे.भारतीय विमानतळ प्राधिकरण या विमानतळास विकसित करणार आहे.भारताच्या पंतप्रधान कार्यालयाने महाराष्ट्रातील तीन विमानतळांना मंजूरी दिली आहे.मंत्रीमंडळाच्या निश्चितीनंतर यावर शिक्कामोर्तब होईल.

सध्या वापरात असलेला, पुण्याजवळच्या लोहगाव येथील पुणे विमानतळ हा मुलतः संरक्षण विभागाचा आहे.त्यावर नागरी उड्डाणास सध्या परवानगी आहे.

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील प्रस्तावित विमानतळ
वर्ग:पुणे
मुरासाकी शिकिबु

**मुरासाकी शिकिबु** (इ.स. ९७८ - इ.स. १०१५) ही जगातील पहिली कादंबरीकार म्हणून ओळखली जाते. "गेंजी मोनोगातारी" ही पहिली संपूर्ण कादंबरी तिने जपानी भाषेत लिहिली. 

वर्ग:इ.स. ९७८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:जपानी साहित्यिक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ननाणेशास्त्र

**ननाणेशास्त्र** (इंग्लिश:Exonumia) म्हणजे नाणी व कागदी मुद्रा **व्यतिरिक्त इतर नाणेशास्त्रीय वस्तू** जसे की टोकन, पदके, आहेत. हे टोकन, बिल्ले, पुनर्छपाई केलीली नाणी, बंद केलेली नाणी, स्मरणिका पदके, टॅग, लाकडी निकेल्स आणि अन्य तत्सम वस्तू समाविष्टीत आहे. थोडक्यात म्हणजे जे जे काही सरकारने विनिमयाचे माध्यम म्हणून घोषित केलेले नाही परंतु तरीही पैसा म्हणून वापरले जाते, त्याचा अभ्यास यात अंतर्भूत होतो.
## हे सुद्धा पहा
*भारतीय सर्वेक्षण विभाग
*पुरातत्त्वीय उत्खनन
*भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण
*नाणेशास्त्र
*शिवराई
*होन
*डॉ. मधुकर ढवळीकर
*हसमुख धीरजलाल सांकलिया
*भारतीय नाणेशास्त्र शोधसंस्था, अंजनेरी, नाशिक

वर्ग:इतिहास
वर्ग:इतिहासातील चलने
वर्ग:सामाजिक शास्त्रे
पी.व्ही.आर. सिनेमा

इवलेसे
**पीव्हीआर सिनेमा** ही भारतातील एक चित्रपट करमणूक कंपनी आहे. कंपनीने जून १९९७ मध्ये व्यावसायिक कामकाज सुरू केले. पीव्हीआर सिनेमाचे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक अजय बिजली यांनी कंपनीची स्थापना केली. 

पहिला पीव्हीआर स्क्रीन बेंगळुरूच्या फोरम मॉलमध्ये सादर करण्यात आला. ऑगस्ट २०१९ मध्ये पीव्हीआर सिनेमाने भारतात ८०० स्क्रीनची मैलाचा दगड पार केला.

वर्ग:चित्रपट
वाघोली (पुणे)

**वाघोली** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यातील एक गाव आहे.
## पार्श्वभूमी
**वाघोली** हा पुण्याच्या पूर्वकडील भाग आहे. या भागाचा पुण्याच्या उपनगरात समावेश होतो. वाघोली हे वेगाने वाढणारे पुण्याचे उपनगर आहे. ते पुणे-अहमदनगर रस्त्यावर आहे.

## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ६१० मिमी पर्यंत असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे :- लोहगाव केसनंद लोणीकंद बकोरी भावडी मांजरी वाडेबोल्हाई इत्यादी 
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:हवेली तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:पुण्याची उपनगरे
नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक

300 px|इवलेसे|नवी दिल्ली रेल्वे स्थानकाचे मुख्य प्रवेशद्वार
**नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक** हे भारताच्या दिल्ली शहरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. १६ फलाट असलेल्या ह्या स्थानकामधून दररोज सुमारे ३०० गाड्या सुटतात ज्यांमधून अंदाजे ५ लाख प्रवासी प्रवास करतात. हे भारतामधील सर्वात वर्दळीचे रेल्वे स्थानक आहे. भारतीय रेल्वेच्या उत्तर रेल्वे क्षेत्रातील दिल्ली विभागाचे मुख्यालय येथेच आहे.

नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक दिल्ली मेट्रोच्या पिवळ्या मार्गिकेवर आहे ज्यामुळे येथे पोचण्यासाठी मेट्रोचा वापर शक्य होतो. तसेच दिल्ली एअरपोर्ट मेट्रो एक्सप्रेस ही मार्गिका नवी दिल्ली स्थानकाला थेट इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळासोबत जोडते.

## गाड्या
ह्या स्थानकामधून भारतामधील अनेक महत्त्वाच्या गाड्या सुटतात.
*मुंबई राजधानी तसेच अनेक राजधानी एक्सप्रेस
*अनेक शताब्दी एक्सप्रेस
*अनेक दुरांतो एक्सप्रेस
*अनेक संपर्क क्रांती एक्सप्रेस
*कर्नाटक एक्सप्रेस
*तमिळनाडू एक्सप्रेस
*आंध्र प्रदेश एक्सप्रेस
*केरळ एक्सप्रेस

## हे सुद्धा पहा
*हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक
*दिल्ली सराई रोहिल्ला रेल्वे स्थानक
*दिल्ली मेट्रो

## बाह्य दुवे
*स्थानक नकाशा

वर्ग:दिल्लीमधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:नवी दिल्ली
नाणकशास्त्र

**नाणकशास्त्र** हा एक स्वतंत्र विषय आहे. ज्याप्रमाणे इतिहास लिहिण्यांसाठी 'कागदपत्रांची आवश्यकता असते तसेच नाण्याची सुद्धा आवश्यकता असते. गतकालीन घडामोडींवर प्रकाश टाकण्यासाठी नाणेशास्त्राचा उपयोग होतो. पूर्वीच्या काळी राज्यारोहण, युद्धविजय अशा महत्त्वाच्या प्रसंगाच्या वेळी नवी नाणी तयार केली बात. त्यावर काही शब्द किंवा प्रतिमा कोरलेल्या असत, त्यावरून त्या काळातील लिपी, तसेच धार्मिक संकल्पनाची माहिती मिळते. तसेच नाण्यासाठी वापरलेल्या धातूवरून उत्कालीन आर्थिक परिस्थितीचा अंदाज बांधता येतो. या दृष्टिकोणातून सम्राट अशोकाच्या काळातील नाण्याचा चिकित्सक अभ्यास डॉ. रोमीला थापर या विदुषीने केलेला आहे. अलीकडील काळात कागदी नोटा आल्यामुळे नाणी दुय्यम ठरली परंतु जेव्हा कागदी नोटा नव्हत्या तेव्हा नाणी अर्थव्यवस्थेचा एकमेव आधार होता. नाण्याच्या धातुवरून त्या राज्यातील आर्थिक परिस्थितीही समजत असे, तसेच त्या राज्याचा विचार व दृष्टिकोणही समजत असे. राज्याचा कालखंड ठरविणे हेही काम प्रामुख्याने होत असे. बऱ्याच वेळा त्या राज्याचा प्रदेशविस्तार किंवा व्यापारी संबंध ठरविण्यासाठी नाण्याची मदत होत असे. उदा. प्राचीन भारतीय नाणी रोममध्ये सापडली. यावरून प्राचीन भारतीयांचा व्यापार रोमशी होत होता है सिद्ध होते. भूमध्य समुद्रात तसेच इतरत्र अनेक ठिकाणी ग्रीकांची अनेक नाणी सापडली त्यावरून ग्रीकाचा राज्यविस्तार समजणे शक्य होते. नाण्यासाठी जो धातू वापरला असेल त्यावरून आर्थिक समृद्धता दिसून येते, उदा. सोन्याचे नाणे हे आर्थिक समृद्धता दाखवते तर ब्राँझचे नाणे हे आर्थिक व्यवस्था ढासळत आहे याचे द्योतक ठरते. ज्याप्रमाणे आर्थिक स्थिती समजते त्याप्रमाणे त्या राजाची मनोवृत्तीसुद्धा समजते. उदा. भारतीय नेपोलियन म्हणून ओळखला जाणारा समुद्रगुप्त याच्या नाण्यावर एका बाजूला तराजूचे चित्र व दुसऱ्या बाजूला वीणावादिनीचे चित्र कोरले आहे यावरून त्याचा न्यायीपणा व विद्येची आवड सिद्ध होते.

प्राचीन भारताने आपली मुद्रा व्यवस्था खूप पूर्वी निर्माण केली होती. वेदात निष्क, शतमान आणि सुवर्ण हे निश्चित वजन असणारे सोन्याचे तुकडे असावेत. यातील निष्क हे वैदिक काळातील सोन्याची मुद्रा होती जशी मनुस्मृतीच्या काळात होती. नाण्याची निर्मिती जर इ. स. पूर्व ७०० ते ६५० या काळात झालेली असली तरीही नाण्याचा शास्त्र म्हणून अभ्यास हा खूप उशिरा म्हणजे आधुनिक काळातच सुरू झाला. नाण्याशी संबंधित असणारे पहिले पुस्तक हे फ्रेंच भाषेत Guillaume Bude याने De Asseet Partibus या नावाचे १५१४ मध्ये लिहिले. असे असले तरीही नाण्यांचा पुरातत्त्वीय साधन या दृष्टीने अभ्यास हा विसाव्या शतकातच सुरू झाला.

नाण्यांचा शास्त्र म्हणून अभ्यास हा विसाव्या शतकात सुरू झालेला असला तरीही त्या अभ्यासाने इतिहासाचा पाया मजबूत करण्यास, त्यास सुस्पष्टता प्रदान करण्यास साह्यच केलेले आहे. आपल्या काळाच्या धार्मिक, आर्थिक, सांस्कृतिक इतिहासाचे प्रतिनिधित्व नाणी करीत असतात.

## संदर्भ व नोंदी 

वर्ग:शास्त्रे
वर्ग:इतिहास
यशवंतराव सावंत

**यशवंतराव सावंत** हे जेजुरी येथील लोकप्रिय मराठी कवी असून, रानवारा, कुणबावा, म-हाटमोळा हे त्यांचे गाजलेले कवितासंग्रह आहेत. यशवंतराव सावंत यांनी पन्नास वर्षे कविता लेखन केले. छंदोबद्ध कविता लेखनाकडे त्यांचा कटाक्ष होता. साहित्य मार्तंड या नावाने ते ओळखले जात. जेजुरी सावंतखास म्हणूनही त्यांची ओळख होती. त्याना शिकारीचा छंद होता. नेपाळी टोपी आणि दाढी उभट चेहरा व कणखर बाणा असे त्यांचे व्यक्तीमत्त्व होते. यशवंतराव सावंत हे इतिहासाचे अभ्यासक व परखड मत मांडणारे साक्षेपी समिक्षक होते.

वर्ग:मराठी कवी
लोकमान्य टिळक टर्मिनस

इवलेसे|लोकमान्य टिळक टर्मिनस
इवलेसे|नवीन इमारत

**लोकमान्य टिळक टर्मिनस** हे भारताच्या मुंबई शहरामधील एक मोठे रेल्वे टर्मिनस आहे. कुर्ला उपनगरामधील हे स्थानक मुंबई उपनगरी रेल्वे हार्बर मार्गावरील कुर्ला व टिळक नगर ह्या स्थानकांच्या जवळ आहे. ७ फलाट असलेल्या ह्या स्थानकामधून दररोज अनेक गाड्या सुटतात. छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस ह्या मध्य रेल्वेवरील प्रमुख स्थानकावरील वाहतुकीचा ताण कमी करण्यासाठी हे स्थानक बांधले गेले. लोकमान्य टिळक टर्मिनस भारतीय रेल्वेच्या मध्य रेल्वे विभागाच्या अखत्यारित येते. ह्या स्थानकामधून मुख्यत: उत्तर भारतामधील स्थानांकडे जाणाऱ्या गाड्या सुटतात.

## रोज सुटणाऱ्या गाड्या
## बाह्य दुवे
*स्थानक नकाशा

वर्ग:महाराष्ट्रातील रेल्वे टर्मिनस
वर्ग:मुंबईतील रेल्वे स्थानके
वर्ग:कुर्ला
वर्ग:बाळ गंगाधर टिळक
गोलियों की रासलीला राम-लीला

**गोलियों की रासलीला राम-लीला** हा २०१३ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. संजय लीला भन्साळी ह्याची निर्मिती व दिग्दर्शन असलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये रणवीर सिंग व दीपिका पडुकोण ह्यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. विल्यम शेक्सपियरच्या रोमिओ आणि ज्युलियेट ह्या अजरामर प्रणयकथेवर हा चित्रपट आधारित आहे.

## भूमिका 
* रणवीर सिंग
* दीपिका पडुकोण
* रिचा चड्ढा
* सुप्रिया पाठक

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इ.स. २०१३ मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:संजय लीला भन्साळी दिग्दर्शित चित्रपट
गांधीलमाशी

गांधीलमाशी (इंग्रजी Hornet) ही एक प्रकारची माशी आहे. ही मधमाशीपेक्षा मोठी असून जर्द पिवळ्या रंगाची असते. हिचा डंख अतिशय जोरदार असतो. ती अनेक वेळा डंख मारू शकते. मधमाशी हे गांधीलमाशीचे खाद्य असते. गांधीलमाश्या पोळ्यांवर हल्ला करून मधमाश्यांना मारतात आणि त्यांना खातात. संधिपाद प्रकारातील कीटक वर्गाच्या हायमेनॉप्टेरा गणात गांधीलमाशीचा समावेश होतो.

गांधीलमाश्यांचे पोळे हे लहान असते. ते बरेचदा मातीने बनवलेले असते. आशियाई गांधीलमाशी, युरोपीय गांधीलमाशी, Asian giant hornet हे या माश्यांचे विविध प्रकार आहेत.

 भारतीय गांधीलमाशी भारतीय गांधील माशी शकतो घराच्या उंच भिंतीवर किंवा उंच जागेत ओल्या मातीने घर बनवते. मराठी मध्ये कुंभारीण म्हणतात. ती ओल्या मातीने मडक्या सारखेच तंतोतंत घर बनवते. अशी किमान 15 घरे एकत्र बनवते. रोज एक या प्रमाणे रोज घर बनवून झाले. की अंडी घालते. त्या अंड्याचा पोषणासाठी झाडाच्या पानावर असणाऱ्या अळ्या आत घालून त्या घराचा दरवाजा मातीने बंद करते. साधारण पणे १५ दिवसात त्या अंड्यातून गांधीलमाश्या जन्माला येतात. त्यांचे सुरुवातीचे पोषण त्या आळ्यावर होत असते. या माशीच डंक माणसाला झाल्यास त्या डंक झालेल्या आजुबाजुला सुझ येते. आणी वेदना असाहाय्य असतात.[फोटो मराठी मध्ये कुंभारीण म्हणतात. ती ओल्या मातीने मडक्या सारखेच तंतोतंत घर बनवते. अशी किमान 15 घरे एकत्र बनवते. रोज एक या प्रमाणे रोज घर बनवून झाले. की अंडी घालते. त्या अंड्याचा पोषणासाठी झाडाच्या पानावर असणाऱ्या अळ्या आत घालून त्या घराचा

## हे सुद्धा पहा
*[माशी
*खोडमाशी
*मधमाशी
*मधमाश्यांचे पोळे

वर्ग:कीटक
वर्ग:कीटकशास्त्र
जलवाहतूक

'''''' मध्ये कोणत्याही जलयानाद्वारे केलेल्या वाहतुकीचा अंतर्भाव होतो ज्यात, होडी,नाव,जहाज किंवा अश्याप्रकारच्या साधनांद्वारे,समुद्र,तलाव, नदी कालवा यामधील पाण्याच्या पृष्ठभागावर केलेल्या वाहतूक पद्धतीचा समावेश आहे.एखादी नाव जर जलमार्गातून यशस्वीरीत्या जाउ शकत असेल तर त्यास जलमार्ग म्हणतात. सागरकिनारी जलवाहतूकीचे प्रमाण जास्त असते कारण जलवाहतूक ही हवाई वाहतूकीपेक्षा बरीच स्वस्त आहे.

वर्ग:जलवाहतूक
मोहम्मद शमी

**मोहम्मद शमी अहमद** (९ मार्च, इ.स. १९९० - )  कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. तो उजव्या हाताने जलद मध्यमगती गोलंदाजी करणारा गोलंदाज आहे. शमी पश्चिम बंगाल राज्या तर्फे रणजी करंडक सामने खेळतो. सध्या तो भारतीय प्रिमियर लीग मध्ये कोलकाता नाईट रायडर्स या संघातर्फे खेळतो. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:२०१५ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
द्रुतगती रेल्वे

व ओसाका ह्या दोन प्रमुख शहरांना जोडणारी तोकाइदो शिनकान्सेन ही जगातील सर्वात जुनी द्रुतगती रेल्वे आहे.]]
**द्रुतगती रेल्वे** () हा रेल्वे वाहतूकीचा असा प्रकार आहे ज्यामध्ये रेल्वेगाडीचा वेग पारंपारिक गाड्यांपेक्षा अधिक असतो. द्रुतगती रेल्वेची अधिकृत व्याख्या नसली तरी साधारणपणे नव्या मार्गांवर २५० किमी/तास तर विद्यमान मार्गांवर २०० किमी/तास इतक्या वेगाने धावणाऱ्या गाड्या द्रुतगती रेल्वेमध्ये गणल्या जातात. द्रुतगती रेल्वेसाठी वेगळे लोहमार्ग बांधले जातात तसेच विशिष्ठ प्रकारची इंजिने, डबे इत्यादी वापरले जातात. जगातील सर्वप्रथम द्रुतगती रेल्वे - तोकाइदो शिनकान्सेन, १९६४ साली जपानमधील तोक्यो व ओसाका ह्या शहरांदरम्यान सुरू झाली. 

सध्या फ्रान्स, स्पेन, जर्मनी, इटली, चीन, तैवान, दक्षिण कोरिया इत्यादी अनेक देशांमध्ये द्रुतगती रेल्वे कार्यरत आहे. फ्रान्समधील टीजीव्ही, जर्मनीमधील इंटरसिटी एक्सप्रेस, जपानमधील शिंकान्सेन ह्या काही जगामधील प्रसिद्ध द्रुतगती रेल्वे आहेत. चीन देशाने गेल्या १५ वर्षांमध्ये देशभर द्रुतगती रेल्वेचे जाळे झपाट्याने उभे केले आहे व आजच्या घडीला चीन देशात सुमारे ३८,००० किमी लांबीचे द्रुतगती रेल्वेमार्ग आहेत. जगामधील एकूण द्रुतगती रेल्वेच्या दोन तृतियांश लांबीचे मार्ग केवळ चीनमध्येच आहेत. बीजिंग-शांघाय द्रुतगती रेल्वे ही जगातील सर्वात जलद रेल्वे तसेच बीजिंग-क्वांगचौ-षेंचेन-हाँगकाँग द्रुतगती रेल्वे हा जगातील सर्वाधिक लांबीचा द्रुतगती रेल्वेमार्ग हे दोन्ही चीन देशातच आहेत. तसेच तब्बल ४३१ किमी/तास इतक्या वेगाने धावणारी चुंबकीय शक्तीवर चालणारी मॅगलेव्ह गाडीदेखील चीनच्याच शांघाय शहरामध्ये कार्यरत आहे.

भारत देशामध्ये सध्या द्रुतगती रेल्वे कार्यरत नसली तरीही भारत सरकारने द्रुतगती रेल्वेमध्ये स्वारस्य दाखवले आहे. २०१६ साली भारत सरकार व भारतीय रेल्वेने राष्ट्रीय द्रुतगती रेल्वे महामंडळ मर्यादित ह्या संस्थेची निर्मिती केली. ह्या कंपनीमार्फत २०२० साली मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग ह्या देशातील पहिल्या द्रुतगती रेल्वेमार्गाचे बांधकाम सुरू झाले व २०२८ साली हा मार्ग खुला होण्याची अपेक्षा आहे. सध्या वंदे भारत एक्सप्रेस ही भारतीय गाडी अर्ध-द्रुतगती रेल्वेमध्ये गणण्यात येते.

## देशानुसार कार्यरत द्रुतगती रेल्वेमार्गांची लांबी
खालील यादीमध्ये सर्वाधिक लांबीचे द्रुतगती रेल्वेमार्ग असणारे जगातील २० देश दर्शवले आहेत. 

## संदर्भ
*
वर्ग:रेल्वे वाहतूक
खराडी

**खराडी** पुणे शहराच्या पूर्व भागातील उपनगर आहे. हा भाग अत्यंत वेगाने विकसित होत आहे. त्याचे कारण म्हणजे येथे असणारे इयॉन आय-टी पार्क आणि नियोजित वर्ल्ड ट्रेड सेंटर. 
अनेक माहिती-तंत्रज्ञान संस्था (आय.टी पार्क) स्थित आहेत.

अनेक पंचतारांकित हॉटेल, मल्टिप्लेक्स, शॉपिंग मॉल्स खराडीच्या आसपास आहेत. हयात रिजेंसी, रॅडिसन ब्लु, नोवोटेल, फिनिक्स मार्केट सिटि, इन ऑर्बिट, अमानोरा, सिझन्स मॉल तरुण वर्गाला आकर्षित करतात.

वर्ग:पुण्याची उपनगरे
एव्हॉन (कॉलोराडो)

इवलेसे
**एव्हॉन** हे अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील छोटे शहर आहे. ईगल काउंटीतील या शहराची लोकसंख्या २०१० च्या जनगणनेनुसार ६,४४७ इतकी होती. येथून दोन मैल (तीन किमी) अंतरावर बीव्हर क्रीक स्की रिसॉर्ट आहे.

## इतिहास
इ.स. १८८९मध्ये येथे *एव्हिन* या नावाने रेल्वेस्थानक उभारण्यात आले होते. कालांतराने त्याचे नाव *एव्हॉन* करण्यात आले.
ऑगस्ट इ.स. १९७८मध्ये या शहराची विधिवत स्थापना केली गेली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:कॉलोराडोमधील शहरे
वर्ग:ईगल काउंटी (कॉलोराडो)
वर्ग:इ.स. १९७८ मधील निर्मिती
जियॉर्जी मार्गवेलाश्विली

**जियॉर्जी मार्गवेलाश्विली** (जॉर्जियन: გიორგი მარგველაშვილი;  ४ सप्टेंबर १९६९) हा कॉकेशसमधील जॉर्जिया देशाचा विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष आहे. ऑक्टोबर २०१३ मध्ये घेण्यात आलेल्या अध्यक्षीय निवडणुकीमध्ये मार्गवेलाश्विली ६२ टक्के मताधिक्याने निवडून आला.

## हे सुद्धा पहा 
*जगातील देशांच्या राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुखांची यादी

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:जॉर्जियाचे राष्ट्राध्यक्ष
मुंढवा

**मुंढवा** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यातील एक गाव आहे.मुंढवा हे पुण्यातील पूर्वेकडील उपनगर आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ६१० मिमी पर्यंत असते.

## लोकजीवन
नागरी सुविधा
 ° १६८,१६९ बस क्र पुणे महानगरपालिका ते केशवनगर शेवटचा बस थांबा. 
° १४९ हडपसर ते पिंपरी
° ०५ स्वारगेट ते मुंढवा
° हडपसर रेल्वे स्थानक मुंढवा

## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:हवेली तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:पुण्याची उपनगरे
विश्रांतवाडी

**विश्रांतवाडी** हा पुण्यातील उत्तरेकडील भाग आहे.

वर्ग:पुण्याची उपनगरे
तातारस्तान एरलाइन्स फ्लाइट ३६३

**तातारस्तान एरलाइन्स फ्लाइट ३६३** हे तातारस्तान एरलाइन्सच्या विमानाचे रशियातील मॉस्कोपासून कझानसाठीचे देशांतर्गत उड्डाण होते. कझान आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर उतरतेवेळी दिनांक १७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१३ या दिवशी स्थानिक वेळेनुसार सायंकाळी ०७:२० (यूटीसी+४) वाजता या विमानाला अपघात होऊन त्यातील चालकदलासह सर्व पन्नास प्रवासी मृत्युमुखी पडले.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
* "Боинг 737-500 VQ-BBN 17.11.2013 ." Interstate Aviation Committee (RU, EN) 
* "Внимание!" () "Attention!" (Flight 363 passenger list).  Tatarstan Airlines. 17 November 2013. 

वर्ग:२०१३ मधील विमान अपघात व दुर्घटना
बाबक खुर्रामुद्दीन

बाबक खुर्रामुद्दीन (इ.स. ७९८ - जानेवारी, इ.स. ८३८)हे पर्शियन राजे होते. यांनी आजच्या इराण मध्ये पारशी राज्य स्थापन केले. यांचा जन्म आजच्या अझरबैझानमध्ये झाला.
इवलेसे|बाबक खुर्रामुद्दीन यांचा पुतळा

वर्ग:पारशी
वर्ग:इ.स. ८३८ मधील मृत्यू
वर्ग:इराणचा इतिहास
वर्ग:इराणी संस्कृती
वर्ग:इ.स. ७९८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कारखाना

[300 px|इवलेसे|[हावडा येथील अंबुजा सिमेंट कंपनीचा कारखाना]]
**कारखाना** ही एक औद्योगिक वास्तू आहे जेथे वस्तूंचे उत्पादन होते. कारखाना एका किंवा एकाहून अधिक इमारतींचा असू शकतो व त्यामध्ये विविध प्रकारची यंत्रे असतात. कारखान्यांमध्ये केवळ वस्तूंचे उत्पादनच नाही तर कच्च्या मालाचे एका स्वरूपामधून दुसऱ्यामध्ये रूपांतर देखील होऊ शकते.

औद्योगिक क्रांतीनंतर कारखान्यांची जगभर जोमाने वाढ झाली. पूर्वीच्या काळात कोणत्याही कारखान्याला घाणी असे म्हणत असत. घाणी म्हणजे कारखाना असे होय.

वर्ग:उत्पादन
वर्ग:औद्योगिक क्रांती
वर्ग:औद्योगिक इमारती
साफो

इवलेसे|250px|उजवे
इवलेसे|साफो
साफ्फो (ग्रीकःΣαπφώ)(ख्रिस्तपूर्व ७०० वर्षे) ही ग्रीक कवयित्री होती. ती ग्रीस मध्ये लेसवोस (ग्रीक उच्चार) (इंग्रजी Lesbos) नावाच्या बेटावर राहत असे. ग्रीक इतिहासकार स्ट्राबो ने ही साफोचा उल्लेख केला आहे.
ती समलैंगिक होती असे म्हणतात. साफोचे स्वातंत्र्य ग्रीक समाजाने मान्य केले नाही. तिची लैंगिकता किंवा त्यावरची काव्य मांडणी ही तिच्यावर झालेल्या अन्यायातून आली असावी. तिचे प्रेम हे स्त्री व पुरुष दोघांवरही होते असे काव्यात दिसते. पण या काव्यात शारीर वर्णने नाहीत. किंवा तसे पुरावे सापडलेले नाहीत त्यामुळे काही इतिहासकार तिला लेस्बियन मानत नाहीत.
## जीवन 
साफो चांगल्या घराण्यात जन्माला आली होती. साफोच्या आईचे नाव व तिच्या मुलीचे नाव एकच क्लेई होते. साफो उच्च घराण्यातली असल्याने तिला अनेक प्रकारचे स्वातंत्र्य होते. साफोला तीन भाऊ होते. तिचे फॉन नावाच्या व्यक्तीवर प्रेम होते. 'तो' मिळाला नाही म्हणून तिने आत्महत्या केली असाही एक प्रवाद आहे. पण प्राचीन ग्रीस मध्ये फॉन हा प्रेमाचा देवही मानला जातो. त्यामुळे ती शक्यताही पूर्णपणे मान्य होत नाही.
तिला काहीकाळ लेस्बोसवरून सिसिलीला हद्दपार करण्यात आले होते.
शेवटी तिने या सर्वाला कंटाळून आत्महत्या केली असाही प्रवाद आहे.

## लेखन 
काळाच्या ओघात साफोचे काव्य नष्ट झाले आहे. परंतु तिचे काही काव्य खंडीत स्वरूपात सापडते आहे.
## हे सुद्धा पहा 
* ग्रीस
* झ्युस
* लेस्व्होस बेट
* प्राचीन ग्रीस
* ग्रीक साहित्य
* समलैंगिकता

वर्ग:ग्रीसचा इतिहास
वर्ग:ग्रीस
वर्ग:प्राचीन ग्रीक कवी
वर्ग:प्राचीन ग्रीक साहित्य
लेस्व्होस

**लेस्व्होस** हे ग्रीसमधील एक बेट आहे. याचे इंग्रजी स्पेलींग लेस्बोस असे असले तरी याचा उच्चार लेस्व्होस असा आहे. इंग्लिश भाषेत *लेस्बियन* (समलिंगी स्त्रीया) हा शब्द या बेटावरून आलेला आहे.

वर्ग:ग्रीसची बेटे
वर्ग:ग्रीस
वर्ग:ग्रीसचा भूगोल
शांतादुर्गा

''''''  ही गोवा येथे असलेली देवी आहे.हिचे मंदिर गोव्याच्या कवळे गांवात आहे.

## आख्यायिका
विष्णू व शिव यांचे एकदा युद्ध झाले.ते थांबत नव्हते म्हणून ब्रम्हदेवाने दुर्गेला बोलावून त्यांना शांत करण्याची विनंती केली.दुर्गा देवीने त्यांना शांत केले म्हणून देवीचे 'शांतादुर्गा' हे नाव पडले.
## इतिहास
त्रिहोत्रीपूरहून ही देवता सारस्वत ऋषीच्या वंशजांनी गोव्यात आणली.या देवतेचे मूळ मंदिर *केळोशी* या गावात होते.सन १५६६ नध्ये ते उद्धस्त केल्या गेले.ती मूर्ती मग कवळे येथे आणण्यात आली.तेथे मातीचे मंदिर बांधण्यात आले.छत्रपती शाहूमहाराजांचा(छ.शिवाजी-२) कार्यकाळात या मंदिराची पुनर्बांधणी करण्यात आली.

## वर्णन
हे मंदिर जमिनीपासून उंच ठिकाणी वसलेले आहे.येथे दीपमाळ व नगारखाना  आहे.या मंदिराचे छत कौलारू आहे.याचा कळस सोन्याचा असून दरवाजा दुतर्फा चांदीने मढविलेला आहे.शांतादुर्गेची मूर्ती शिव व विष्णू यांचे मूर्तीमध्ये आहे.कौशिक,भारद्वाज वत्सइत्यादी गोत्रांच्या लोकांचे हे दैवत आहे.

## संदर्भ
## बाह्यदुवे
*शांतादुर्गा देवीस अर्पित केलेले संकेतस्थळ 

वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:तीर्थक्षेत्रे
आल्बेनियाचा ध्वज

**आल्बेनिया** देशाचा नागरी ध्वज लाल रंगाचा असून त्याच्या मधोमध काळ्या रंगाने एक दुतोंडी गरूड काढला आहे.. हा ध्वज १९९२ सालापासून वापरात असून त्यापूर्वी ह्या ध्वजामध्ये अनेकदा बदल केले गेले.

## हे सुद्धा पहा
*जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:देशानुसार ध्वज
ध्वज
क्रॅनबेरी

इवलेसे|क्रॅनबेरीचे झाड
'''''' हे एका झुडुपी वनस्पतीचे नाव आहे.  ही सदाहरित वनस्पती उत्तर कटिबंधात थंड वातावरणात वाढते.  याला लाल रंगाची बोरासारखी फळे लागतात. ही फळे सुरुवातीला पांढरी असतात व पिकल्यावर लाल होतात.
याची उंची साधारणपणे सात फुटांपर्यंत असते. क्रॅनबेरीचे अमेरिकेत व कॅनडामध्ये मोठ्या प्रमाणात उत्पादन घेतले जाते. या फळाचा वापर रस, मुरांबे आणि वाळवून खाण्यासाठी केला जातो. 
## शेती
इवलेसे|क्रॅनबेरी
## उपयोग
## वैद्यकीय निष्कर्ष
यातील ॲंथोसायनाडिन (anthocyanadin) हृदयरोगापासून रक्षण करते असे मानले जाते.
### विरोध
## विक्री
## हे सुद्धा पहा
*बोर
*करवंद
*स्ट्रॉबेरी
*आवळा
*जांभूळ
*तुती
## बाह्य दुवे
* क्रॅनबेरीचे लोणचे
* क्रॅनबेरी चटणी
वर्ग:वनस्पती
वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
वर्ग:फळे
अनिल बाबुराव गव्हाणे

**अनिल बाबुराव गव्हाणे** ( ५ डिसेंबर १९६४) हे ग्रामीण भागातील साहित्यिक आहेत. मराठवाड्यातील बीड जिल्ह्यामधील केज तालुक्यात त्यांचे बोरगाव (बु.) हे गाव होय. नाशिकच्या यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठातून ते बी.ए. झाले आहेत. त्यांचे *बळीराजा*  आणि भुईच्या वेदनेचे पुरावे हे कवितासंग्रह प्रकाशित झाले असून, त्यांच्या काही कविता, कथा आणि एकांकिका पुण्याच्या किशोर मासिकातूनही प्रसिद्ध झाल्या आहेत. आकाशवाणीच्या उस्मानाबाद, औरंगाबाद, नांदेड, बीड, परभणी आदी केंद्रांवरून गव्हाणे यांचे काव्यवाचन व मुलाखती प्रसारित झाल्या आहेत.

त्यांच्या *बळीराजा* कवितासंग्रहातील *कुणबी माझा* ही कविता डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या पदवी परीक्षेच्या दुसऱ्या वर्गात जून २०१४ पासून शिकवली जाते.

ते मराठवाडा साहित्य परिषद औरंगाबादचे आजीव सभासद आहेत. त्यांना *राज्यस्तरीय यशवंत रत्न (२०१९)* तसेच * लोक शाहिर आण्णाभाऊ साठे पुरस्कार (२०२१) * या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म
चक्रीभुंगा

**चक्रीभुंगा**  ही पिकांवर येणारी,दुर्लक्ष्य न करण्याजोगी किड आहे. या किटकाची मादी पिकाच्या फांदीवर किंवा मुख्‍य खोडावर परस्परांपासून अर्धा ते पाउण इंच अंतरावर दोन गोल काप करून त्‍यात अंडी टाकते. त्‍याने चक्रकापाचा वरचा भाग सुटा होतो.तेथील अंड्यातून निघालेली अळी त्या पिकाच्या पानाचे देठ किंवा फांदी यातून वनस्पतीचे आत प्रवेश करते. या किडीचा प्रादुर्भाव मुग,सोयाबीन, उडीद, चवळी या पिकावर सुध्‍दा होण्याची शक्यता असते. यामुळे उत्‍पादनाची खुप प्रमाणात घट होते.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* पंजाबराव कृषी विद्यापीठ अकोला, मार्फत विदर्भातील विविध किडींचे वर्णन व त्यावरील उपाययोजना
* पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे
वर्ग:पिकांवरील किडी
मर रोग

**मर रोग** या रोगाने पिकांच्या फांद्या/खोड मरते.याने पिक उत्पादनात प्रचंड घट होते., , हरभरा, ऊस, वाटाणा व  
हा रोग कापूस, तूर, हरभरा, ऊस, पानवेल, व  वटाणा इत्यादी पिकांवर येतो.
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* मराठी विश्वकोषातील माहिती
* पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे
वर्ग:पिकांवरील कवकजन्य रोग
स्मारक

'''''' म्हणजे एखाद्या विशेष घटनेची /व्यक्तीची दिर्घकाळ आठवण म्हणून उभारलेला स्तंभ/बांधलेली वास्तू किंवा त्यासदृष्य बांधकाम आहे.त्यात त्या घटनेपासून मानवास प्रेरणा मिळावी किंवा त्या व्यक्तीचा आदर्श सतत डोळ्यासमोर रहावा म्हणून याची योजना केलेली असते. एेतिहासिक घटनेचे स्मरण सतत रहावे म्हणूनही स्मारक उभरतात.यास सामाजिक आयाम आहे.उदा.-शहिद स्मारक,जयस्तंभ,विवेकानंद स्मारक,जालियनवाला बाग हुतात्मा स्मारक, इत्यादी.
## प्रसिद्ध स्मारके
#विवेकानंद स्मारक
#पानिपत शौर्य स्मारक
#जालियनवाला बाग
#हुतात्मा स्मारक मुंबई

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:स्मारक
गणेश विनायक अकोलकर

**ग.वि.** ऊर्फ **गणेश विनायक अकोलकर** (जन्म : [] -  २३ नोव्हेंबर, इ.स. १९८३) हे एक मराठी शिक्षणतज्ज्ञ आणि शिक्षणविषयक  लेखन करणारे मराठी लेखक होते. त्यांचा संस्‍कृत भाषेचा व्यासंग होता.  त्यांची काही पुस्तके संस्कृत वाङ्मयावर आधारलेली आहेत.

## ग.वि. अकोलकरांनी लिहिलेली पुस्तके
* अध्यापन पदविका अभ्यासमाला - शिक्षणाचे तात्त्विक व सामाजिक स्वरूप (सहलेखक : ग.श. डोंगरे)
* अमृत तुषार
* अमृत (मामा क्षीरसागर)
* अर्वाचीन महाराष्ट्रातील सहा थोर पुरुष (सहलेखक : न.र. फाटक)
* उच्च माध्यमिक शिक्षण
* कादंबरी (बाणभट्ट -अनुवादित)
* कुसुमाग्रज गौरव ग्रंथ
* गांधी विचार दर्शन (खंड १ ते १५)
* गांधींचे शिक्षणविषयक विचार
* ग्रामीण विकास आणि शिक्षण
* ज्योतीपंत महाभागवत
* तर्कदीपिका
* दिव्या गीर्वाण भारती
* नवशिक्षण
* नवी क्षितिजे नवी दृष्टि
* भारतातील प्राथमिक शिक्षण
* भाषा, संस्कृती व कला
* मराठीचे अध्यापन (सहलेखक : ना.वि. पाटणकर)
* मराठी लेखन विकास (भाग १ ते ६)
* मादाम मेरी क्युरी (चरित्र)
* महाराष्ट्रातील शिक्षणाची वाटचाल
* महाराष्ट्रातील शैक्षणिक परिवर्तन
* मागास देशांच्या विकासात शिक्षणाचे स्थान (अनुवादित, मूळ लेखक ॲडम कर्ल)
* मातृभाषा अध्यापन पद्धती
* माध्यमिक शिक्षण
* माध्यमिक शिक्षणाची पुनर्घटना (अनुवादित)
* रशियातील विद्यामंदिर
* राष्ट्रीय स्मरण विशेष
* लोकशाही व शिक्षण आणि शिक्षणाची आधुनिक तत्त्वज्ञाने (अनुवादित)
* लोकशाही आणि शिक्षण
* वाढते क्षि्तिज
* विद्यार्थ्यांची समाजसेवा
* व्यक्तिमत्त्वाचा विकास (अनुवादित)
* व्यासकुसुमे
* शालेय व्यवस्था
* शालेय व्यवस्था आणि प्रशासन
* शिक्षण
* शिक्षण-विचार
* शिक्षणाची आधुनिक तत्त्वज्ञाने
* शिक्षणाचे तात्त्विक व सामाजिक स्वरूप
* शैक्षणिक तत्त्वज्ञानाचा परिचय (अनुवादित, मूळ लेखक : जॉन ड्युई 
* शैक्षणिक तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा
* शैक्षणिक मनोविज्ञान (अनुवादित)
* शैक्षणिक मूलतत्त्वे (अनुवादित)
* शैक्षणिक समाजशास्त्राची रूपरेषा 
* श्रीमद्भागवत (अनुवादित)
* श्रीमद्भागवत कथाभाग आणि शिकवण
* श्री समर्थ चरित्र
* सामाजिक मानसशास्त्र
* सांस्कृतिक सुभाषित शतक (संपादित; सहसंपादक : क.द. पुराणिक आणि वा.श्री. पुरोहित)
* सुवर्णसरिता
* स्वराज्याचा श्रीगणेशा
* स्वराज्याची स्थापना

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील मृत्यू
करपा

'''''' : हा रोग पिकावर आल्यास त्याचे पानांवर, फुलांवर व फळांवर तपकिरी रंगाचे ठिपके दिसून येतात.'आल्टरनेरिया'  जातीच्या कवकामुळे (बुरशीमुळे)पिकांना/झाडांना हा रोग होतो. होतो.पिकांना रोग झाल्यास व वेळीच काळजी न घेतल्यास पिकांचे रोप मरते.फळातील बीया सुकल्यागत होतात.
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे
वर्ग:पिकांवरील कवकजन्य रोग
ज्योती लांजेकर

डॉ. ज्योती लांजेकर या एक मराठी लघुकथा लेखिका, दलित कवयित्री, आणि आंबेडकरी विचारांच्या साहित्यिका होत्या.

२८-३० जानेवारी २०११ या दिवसांत वर्धा येथे भरलेल्या ६०व्या विदर्भ साहित्य संमेलनाच्या त्या संमेलनाध्यक्ष होत्या.

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शीलवती केतकर

**शीलवती केतकर** या ज्ञानकोशकार केतकर यांच्या पत्नी होत. त्यांचे माहेरचे नाव इंडिथ व्हिक्टोरिया कोहन असे होते. त्यांनी ‘मीच हे सांगितले पाहिजे’ या नावाचे आत्मचरित्र लिहिलेले आहे. त्या मूळच्या जर्मन ज्यू होत्या. ‘कम्पॅरिटिव्ह रिलिजन्स’ या विषयांत त्यांनी पदवी संपादन केली होती.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तांबेरा

'''''' हा एक प्रकारच्या कवकामुळे होणारा रोग आहे. (कवकाचेइंग्रजीनाव: 'मेलॅंप्सोरा रिसिनाय') या रोगामुळे पानाचे मागील बाजूस नारिंगी रंगाचे ठिपके उद्भवतात.
हा रोग गहू, बाजरी, ज्वारी, ऊस, मका, अंजीर, वटाणा आणि भुईमूग इत्यादी पिकांवर येतो.
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे
वर्ग:पिकांवरील कवकजन्य रोग
बोंड अळी

**बोंड अळी** या अळीची मादी पिकाचे बुंध्यावर व पानांवर अंडी देते.याचे पूर्ण वाढ झालेल्या अळ्या उपजिवीकेसाठी पिकांची पाने व बोंड कुरतडून खातात.त्यामुळे उत्पन्न कमी होते.
## वर्णन
ही सुमारे एक इंच लांबीची असून,गुलाबी रंगाची साधारणतः असते. हिच्या अंगावर राठ केस असतात ज्यामुळे पक्षी तीला खात नाहीत.या अळीचा प्रादुर्भाव सहसा कपाशीवर दिसुन येतो.
## व्यवस्थापन
* दर सालाच्या फेब्रुवारी महिन्याच्या अखेरपर्यंत शेतशिवार कपाशीमुक्त करणे.
* बाजार समित्या व कॉटनमिल व जेथे कापुस मोठ्या प्रमाणात साठविण्यात येतो तेथे कामगंध व प्रकाश सापळे लावणे.
* जमिनीची खोलवर नांगरणी करून ती उन्हाळ्यात तापू देणे.
* पूर्वहंगामी कापुस लावणी टाळणे व पावसाळा सुरू झाल्यावर लावणी करणे.
* लावणीसाठी साधारणतः १४० ते १६० दिवसांत येणारे कपाशीचे वाण निवडण्यात यावे.
* कपाशी पिकासोबत सापळा पीक म्हणून भेंडीची एक ओळ भोवताल लावणे.
* ऑगस्ट महिन्यापासून पिकात कामगंध सापळे लावल्याने त्याद्वारे या आळीचे पतंग आकर्षित होऊन मरतात व त्याने अळीच्या उत्पादनास आळा बसतो.
* कीटनाशके व संजीवके तसेच अन्नद्रव्ये याचे मिश्रण करून फवारणी टाळणे.
* गावपातळीवर एकाचवेळी सर्वांनी उपाययोजना केल्यास यावर नियंत्रण शक्य आहे.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* पंजाबराव कृषी विद्यापीठ अकोला, मार्फत विदर्भातील विविध किडींचे वर्णन व त्यावरील उपाययोजना
* पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे
वर्ग:पिकांवरील किडी
बदामराव लहुराव पंडित

**बदामराव लहुराव पंडीत**हे बीड जिल्ह्यातील गेवराई विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा निवडून आलेले आमदार होत.

वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:गेवराईचे आमदार
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
सुरेश रामचंद्र धस

**सुरेश रामचंद्र धस** हे महाराष्ट्र विधान सभा महाराष्ट्राच्या विधान सभेचे लोकप्रिय सदस्य आहेत. हे ११ जून २००९ रोजी भीमराव धोंढे विरुद्ध ५०००० मतांनी निवडून आले. सुरेश रामचंद्र धस हे आष्टी विधानसभा  मतदारसंघातून चार वेळा आमदार राहिलेले आहेत. तर एक वेळेस स्थानिक स्वराज संस्था (उस्मानाबाद-लातुर-बीड) विधान परिषद चे सदस्य (२०१८-२०२४) राहिलेले आहेत. सध्या भाजपचे बीड चे प्रमुख नेते म्हणून ते काम पाहतात.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्राच्या विधानपरिषदेचे सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:आष्टीचे आमदार
भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेड

**भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेड** (, ; संक्षेप: बी.एच.इ.एल.) ही भारत देशामधील एक सरकारी कंपनी आहे. देशामधील ७ महारत्न कंपन्यांपैकी एक असलेली बी.एच.इ.एल. वीजनिर्मिती केंद्रासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व सामग्रीचे उत्पादन करते. अभियांत्रिकी क्षेत्रामध्ये देखील बी.एच.इ.एल.ने मुसंडी मारली असून भारतामध्ये व जगभर अनेक नवे प्रकल्प उभारण्यात बी.एच.इ.एल. सहाय्य करते. १९६४ साली स्थापन झालेली बी.एच.इ.एल. १९७१ सालापासून सतत नफा कमवत आहे.

विद्युतनिर्मितीसाठी लागणारे सर्व प्रकारचे टर्बाईन, बॉयलर, स्वीचगियर इत्यादी बी.एच.इ.एल.ची प्रमुख उत्पादने आहेत. त्याच बरोबर बी.एच.इ.एल. भारतीय रेल्वेसाठी विद्युत इंजिने देखील बनवते. 

## प्रमुख उत्पादन केंद्रे
भारतामधील खालील शहरांमध्ये बी.एच.इ.एल.चे प्रमुख कारखाने आहेत.
*भोपाळ
*हरिद्वार
*हैदराबाद
*तिरुचिरापल्ली
*झाशी
*वेल्लूर
*बंगळूर

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:नवरत्‍न कंपन्या
वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या‎
वर्ग:राष्ट्रीय रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या
वर्ग:बी.एस.ई. सेन्सेक्स
वर्ग:भारतातील सरकारी कंपन्या
नवरत्‍न कंपन्या

१९९७ साली, **नवरत्‍न** हा किताब भारत सरकारने देशामधील ९ सर्वात मोठ्या व बलाढ्य सरकारी कंपन्यांना दिला होता. हा शब्द नऊ मौल्यवान खडे नवरत्‍ने ह्यावरून दिला गेला. सध्या भारतामधील सर्व सरकारी कंपन्या (पब्लिक सेक्टर) खालील गटांमध्ये विभागल्या गेल्या आहेत. ह्या कंपन्यांना त्यांच्या दर्जाप्रमाणे विविध गुंतवणुकीचे व स्वायत्ततेचे अधिकार दिले गेले आहेत.

## प्रकार
* महारत्‍न
** तीन वर्षे वार्षिक निव्वळ नफा  5000 कोटी पेक्षा अधिक
** निव्वळ मूल्य  15000कोटी
** एकूण उलाढाल  २५,००० कोटी

* नवरत्‍न
** निव्वळ नफा, निव्वळ मूल्य, उत्पादन क्षमता, उत्पादन खर्च, सेवा खर्च, भांडवल इत्यादी ६ घटकांवर आधारित चाचणीमध्ये १०० पैकी किमान ६० गूण
** कंपनी नवरत्‍न बनण्यापूर्वी मिनिरत्‍न असणे आवश्यक.

* मिनिरत्‍न वर्ग-१
** मागील ३ वर्षे सलग नफा कमवला आहे किंवा एका वर्षात  ३० कोटी नफा कमवला आहे

* मिनिरत्न वर्ग-२
** बाजार मूल्य शून्याहून अधिक आहे व गेली तीन वर्षे नफा कमवला आहे.

## यादी
भारतामध्ये एकूण 11 महारत्‍न, १४ नवरर्‍न, 61 मिनिरत्‍न वर्ग-१ तर 12 मिनिरत्‍न वर्ग-२ कंपन्या आहेत.

### महारत्‍न कंपन्या
# भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेड
# कोल इंडिया लिमिटेड 
# गेल (इंडिया) लिमिटेड
# एन.टी.पी.सी. 
# ऑइल अँड नॅचरल गॅस कॉर्पोरेशन 
# स्टील ॲथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेड
# भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड
# हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड
# पॉवर ग्रीड कॉर्पोरेशन इंडिया लिमिटेड
# पॉवर फायनान्स कॉर्पोरेशन

### नवरत्‍न कंपन्या
# भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड
# हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड
# महानगर टेलिफोन निगम लिमिटेड
# नॅशनल ॲल्युमिनियम कंपनी लिमिटेड
# नॅशनल मिनरल डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन
# नेयवेली लिग्नाइट कॉर्पोरेशन
# ऑइल इंडिया लिमिटेड
# राष्ट्रीय इस्पात निगम
# रूरल इलेक्ट्रिफिकेशन कॉर्पोरेशन
# भारतीय नौवहन निगम

## बाह्य दुवे
*संपूर्ण यादी 

## संदर्भ

वर्ग:भारत सरकार
भुरी रोग

'''''' हा एक कवकजन्य रोग असून गहू, वाटाणा, द्राक्षे, काकडी या पिकांवर विशेषत्वाने आढळून येतो.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे
वर्ग:पिकांवरील कवकजन्य रोग
काजळी रोग

'''''' हा एक प्रकारचा कवकजन्य रोग आहे.तो बहुदा ज्वारी या पिकावर आढळतो.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे
वर्ग:पिकांवरील कवकजन्य रोग
परग्रहावरील जीवन

thumb|परग्रहावरील जीवनाचा शोध

पृथ्वीवर उगम न झालेल्या जीवांना परग्रहावरील जीव असे म्हणतात. यांत विषाणू, जीवाणू सदृश जीवांपासून ते मानवासारख्या गुंतागुंतीच्या जीवांचा समावेश होतो. बाह्यजीवशास्त्र या विज्ञान शाखेत याचा अभ्यास केला जातो. 

सेटी ही संस्था परग्रहावरील जीवनाचा शोध घेणारी संस्था आहे.

परग्रहावरील जीवनाबाबत ठोस पुरावा नसला तरी खालील गोष्टींमुळे त्याच्या अस्तित्वाची खूप मोठी शक्यता आहे. 

आपल्या आकाशगंगेत अब्जावधी ग्रह आहेत.

आपल्या सूर्यमालेतील अनेक ग्रहांवर आणि उपग्रहांवर द्रवरूप पाणी आहे.

पृथ्वीच्या जन्मानंतर काही काळातच येथे जीवाणू निर्माण झाले.

पृथ्वीवर अत्यंत विषम परिस्थितीत सुद्धा जीवसृष्टी आढळते.

परग्रहावरील जीवसृष्टी असली तरीही त्यांच्या व आपल्यामध्ये अनेक प्रकाशवर्षांचे अंतर आहे. त्यामुळे संदेशवहनाला खूप वेळ लागतो.

वर्ग:परग्रह

वर्ग:बाह्यजीवशास्त्र

वर्ग:जीवसृष्टी
अरगट

इवलेसे|अरगट
**अरगट**  हा  एक कवकजन्य रोग असून ज्वारी व बाजरी या पिकांवर प्रामुख्याने आढळून येतो. अरगट किंवा क्लॅव्हिसेप्स परप्यूरिया नावाचे कवक असून ते राय, इतर धान्ये व गवत यांवर वाढते. तृणधान्ये व गवत यांवर या कवकामुळे जो रोग उत्पन्न होतो त्यासही अरगट असे नाव आहे. हा रोग मुख्यत्वे राय व बाजरी या पिकांवर आढळतो. बाजरीवरील रोगक्लॅव्हिसेप्स मायकोकेफलिया नावाच्या कवकामुळे होतो.

या कवकामुळे कणसात व ओंबीत दाणे भरत नाहीत व त्यांच्याऐवजी लांबट, मोठी व कठीण घेवड्यासारखी वाढ होते. तिला स्क्लेरोशिया म्हणतात. वसंत ऋतूत स्क्लेरोशिया वाढून त्यापासून देठ व बीजुके तयार होतात. पक्वावस्थेतील बीजुके वाऱ्‍याने उडून किंवा कीटकांद्वारे जाऊन नव्या ठिकाणी (कणीस, गवत) रोग उत्पन्न करतात.

स्क्लेरोशियायुक्त कणसे खाल्ल्यामुळे मानवाला किंवा जनावरांना विषबाधा होते. या विषबाधेमुळे उद्भवणाऱ्‍या लक्षणसमूहाला अरगोटिझम म्हणतात. ही विषबाधा मानवाला अनेक शतकांपासून ज्ञात असून ती कधी कधी साथीचे स्वरूप धारण करते. १९५३, १९५५ व १९७३ या अगदी अलीकडील काळात अशी विषबाधा मोठ्या प्रमाणावर झाली होती. रोगग्रस्त बाजरी खाण्यात आल्याने विषबाधा होते. रोगट बाजरी मिठाच्या पाण्यात काही वेळ भिजवत ठेविल्यास रोगट दाणे वजनाने हलके असल्यामुळे तरंगून वर येतात. ते सर्व काढून टाकून तळाची बाजरी उन्हात वाळवून वापरल्यास विषबाधा टाळता येते. पिकावरील अरगट रोग पीक आलटून पालटून घेणे, निवडक बी वापरणे तसेच कवकयुक्त गवताचा नाश करणे इ. उपायांनी टाळता येतो.

## संदर्भ
वर्ग:पिकांवरील कवकजन्य रोग
वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर
याल्टा

**याल्टा** हे युक्रेनच्या क्राइमिया प्रदेशातील शहर आहे.

जानेवारी १, इ.स. २००१च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ८०,५०० आहे तर महानगराची लोकसंख्या १,३९,५०० आहे. यात ६५.५% रशियन, २५.७% युक्रेनियन, १.६% बेलारशियन तर १.३% व्यक्ती क्राइमियन तातर आहेत.

काळ्या समुद्रावर वसलेल्या या शहरात दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान याल्टा परिषद भरली होती. यात दोस्त राष्ट्रांच्या प्रमुखांनी युद्धांतानंतरच्या हालचाली व व्यूहांची चर्चा केली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:युक्रेनमधील शहरे