विद्यागौरी नीलकंठ

**विद्यागौरी नीलकंठ** (१८७६-१९५८) या एक भारतीय समाजसुधारक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि लेखिका होत्या. त्या गुजरातमधील पहिल्या दोन महिला पदवीधरांपैकी एक होत्या.

## सुरुवातीचे जीवन 
डावे|इवलेसे|विद्यागौरी त्यांचे पती रमणभाई नीलकंठ यांच्या सोबत.
विद्यागौरी नीलकंठ यांचा जन्म १ जून १८७६ रोजी अहमदाबाद येथे झाला. त्या न्यायिक अधिकारी गोपीलाल ध्रुव आणि बालाबेन यांच्या कन्या होत्या. तिने तिचे प्राथमिक शिक्षण (इयत्ता सातवीपर्यंत) रायबहादूर मगनभाई गर्ल्स हायस्कूलमधून घेतले आणि माध्यमिक शिक्षण महालक्ष्मी शिक्षक प्रशिक्षण महाविद्यालयातून अँग्लो-व्हर्नाक्युलर वर्गातून पूर्ण केले. १८८९ मध्ये तिने रमणभाई नीलकंठशी लग्न केले आणि त्यांनी एकत्रितपणे अनेक लेख, पुस्तके लिहिली. त्यांनी *ज्ञानसुधा* या मासिकाचे संयुक्तपणे संपादन केले.

तिच्या पतीच्या पाठिंब्याने, तिने १८९१ मध्ये मुंबई विद्यापीठात गुजरातीमध्ये पहिली पदवी मिळवून मॅट्रिक पूर्ण केले आणि उच्च शिक्षण घेतले. तिने १८९४ मध्ये प्रवेश घेतला आणि १९०१ मध्ये गुजरात कॉलेजमधून नैतिक तत्वज्ञान आणि तर्कशास्त्र या विषयात कला शाखेची पदवी घेतली. गर्भधारणेमुळे तिचे शिक्षण खंडित झाले. तिला फेलोशिप देण्यात आली आणि अशा प्रकारे तिची धाकटी बहीण शारदा मेहता सोबत फेलोशिप मिळाली व त्या गुजरातमधील पहिल्या दोन महिला पदवीधर बनल्या.

## सामाजिक कार्य 
नीलकंठ लहानपणापासूनच सामाजिक कार्यात सहभागी होत्या. त्यांनी महिलांच्या उन्नतीसाठी आपले जीवन समर्पित केले. त्यांनी राष्ट्रीय भारतीय संघटनेच्या मदतीने गरीब मुस्लिम महिलांसाठी शिवणकामाचे वर्ग सुरू केले. पहिल्या महायुद्धादरम्यान त्यांनी प्रौढ शिक्षण वर्ग आणि युद्ध मदत निधीसाठी विविध उपक्रम आयोजित केले. त्यांच्या सेवेसाठी त्यांना एमबीई करण्यात आले. त्यांनी अखिल भारतीय महिला परिषदेची अहमदाबाद शाखा सुरू केली. त्यांनी एआयडब्ल्यूसीच्या लखनऊ सत्राचे अध्यक्षपदही भूषवले. त्या मगनभाई करमचंद गर्ल्स हायस्कूल, दिवाळीबाई गर्ल्स स्कूल, रणछोडल छोटालाल गर्ल्स हायस्कूल आणि वनिता विश्राम अशा अनेक शैक्षणिक संस्थांशी संबंधित होत्या ज्या विधवा किंवा लग्नामुळे शाळा सोडलेल्या महिलांना माध्यमिक शिक्षण देत होत्या.

तिने लालशंकर उमिया शंकर महिला पाठशाळा स्थापन केली, जी नंतर एसएनडीटी (कर्वे) विद्यापीठाशी संलग्न झाली. त्या या महाविद्यालयात इंग्रजी, मानसशास्त्र आणि तत्वज्ञान शिकवत असत.

अहमदाबाद नगरपालिकेत सरकारने नियुक्त केलेल्या समितीच्या सदस्या म्हणून त्या काही काळासाठी कार्यरत होत्या. त्या प्रार्था समाजाशी संबंधित होत्या आणि महिपतराम रूपराम अनाथ आश्रमाच्या मानद सचिव आणि तत्कालीन अध्यक्ष होत्या.

## साहित्यिक कारकीर्द 
तिने *गुणसुंदरी*, *स्त्रीबोध* आणि *शारदा* यासारख्या महिला मासिकांमध्ये योगदान दिले. त्या गुजराती साहित्य परिषदेच्या १५ व्या अधिवेशनाच्या अध्यक्षा होत्या. त्यांनी गुजरात विद्या सभा आणि गुजरात साहित्य सभेच्या अध्यक्षा म्हणूनही काम केले होते.

तिने हलक्याफुलक्या विनोदी आणि चरित्रात्मक रेखाचित्रांसह अनेक निबंध लिहिले होते. *फोरम* (१९५५) मध्ये तिच्यावर प्रभाव पाडणाऱ्या त्यांच्या नातेवाईक आणि सहकाऱ्यांच्या चरित्रात्मक रेखाचित्रांचा समावेश आहे. तिचे इतर निबंध संग्रह आहेत: *गृहदिपिका* (१९३१), *नारीकुंज* (१९५६), *ज्ञानसुधा* (१९५७). तिचे विविध निबंध *हास्यमंदिरमध्ये* समाविष्ट आहेत. तिने *प्रो.* *धोंडो केशव कर्वे* (१९१६) हे चरित्र देखिल लिहिले होते.

तिची बहीण शारदा मेहता यांच्यासोबत, तिने रोमेश चंद्र दत्त यांचे पुस्तक, *द लेक ऑफ पाम्स* (१९०२) हे सुधासुहासिनी (१९०७) म्हणून भाषांतरित केले. द महाराणी ऑफ बडोदा (चिमणाबाई द्वितीय) यांचे पुस्तक *पोझिशन ऑफ विमेन इन इंडियन लाइफ* (१९११) हे पुस्तक *हिंदुस्तानमा स्त्रीओनु सामाजिक स्थान* (१९१५) म्हणून गुजरातीत भाषांतरित केले.

१९२६ मध्ये तिला कैसर-ए-हिंद पदक देण्यात आले.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय महिला चरित्रकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:भारतीय महिला गैर-काल्पनिक लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय चरित्रकार
वर्ग:मुंबई विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते
वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका
वर्ग:भारतीय समाज सुधारक
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख