open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मल्लिका श्रीनिवासन

**मल्लिका श्रीनिवासन** (१९५९ - हयात) या ट्रॅक्टर अँड फार्म इक्विपमेंट लिमिटेड या १९६० साली स्थापन झालेल्या आणि ट्रॅक्टरशी संबंधित व्यवसाय करणाऱ्या चेन्नई येथील संस्थेच्या अध्यक्षा आणि चीफ एक्झिक्युटिव्ह अधिकारी आहेत. एजीसीओ कॉर्पोरेशन या अमेरिकास्थित संस्थेच्या तसेच टाटा स्टील आणि टाटा ग्लोबल बेव्हरेजेस लिमिटेड या संस्थेच्या समिती सदस्या आहेत. इंडियन स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट हैद्राबाद, भारतीय प्रौद्योगिकी संस्था, चेन्नई  आणि भारतीदासन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट, त्रिची या संस्थांच्या कार्यकारी मंडळाच्या त्या सदस्या आहेत.

## विशेष योगदान
मल्लिका यांनी टीएएफई संस्थेची स्थापना केली. त्यांच्या नेतृत्वाखाली व्यवसायाची उलाढाल आजमितीला  भारतीय चलनात ९ हजार कोटींच्या  आसपास आहे. यामध्ये ट्रॅक्तर तसेच शेतीशी संबंधित यंत्रे आणि अवजारे,डिझेल इंजिन,हायड्रोलिक पंप,आणि शेतकी यांचा समावेश आहे. मल्लिका यांनी व्यावसायिक स्तरावर काॅनफेडरेशन ऑफ इंडियन इंडस्ट्री, मद्रास चेंबर ऑफ  कॉमर्स ट्रॅक्टर मेन्युफेक्चर असोसिएशन यासारख्या व्यावसायिक संस्थांचे नेतृत्व केले आहे.

## शैक्षणिक अर्हता
इकोनोमेट्रिक्स  या विषयात मद्रास विद्यापीठातून त्यांना सुवर्णपदक प्राप्त झाले आहे. कुलगुरूंच्या मानद यादीतील विद्यार्थिनी म्हणून त्यांनी पदवीपर्यंत शिक्षण पूर्ण केले आहे.आल्फा बीटा गेमा सोसायटी, व्हाॅर्टन स्कूल ऑफ बिझनेस ,पेन्सिल्वेनिया विद्यापीठ येथील यशस्वी अशा १२५ माजी विद्यार्थ्यापैकी त्या एक आहेत.

## कामाचे स्वरूप
ट्रॅक्टरच्या व्यावसायिक उद्योगात काम करताना भारतीय शेतकरी आणि त्यांची  आर्थिक स्थिती  यांचा समन्वय साधून काम करण्याचा अनुभव मल्लिका यांना आहे.नव्या शेतीपद्धती,पिकांच्या वेगवेगळ्या प्रजाती,भूजल व्यवस्थापन याद्वारे शेतकरी वर्गाला मार्गदर्शन करण्याचे कामही त्यांच्या संस्थेने केले आहे.फळतोडणी, रोपलावणी,धान्यकाढणी यासारख्या शेतीतील विविध कामांमध्ये अचूकता आणि वेग असावा यासाठी अभिनव पद्धतीची अवजारे पुरविणे हे त्यांच्या कामाचे ध्येय आहे.

=सन्मान=
मल्लिका यांना अनेक सन्मान आणि पुरस्कार यांनी गौरविण्यात आले आहे.
भारत सरकारने त्यांच्या कार्याचा गौरव करून त्यांना ‘पद्मश्री’ पुरस्कार दिली आहे.फोर्ब्स इंडियाचा वूमन लीडर ,फोर्ब्स एशियाच्या एशियन पॉवर बिझनेस वूमन निवडीमध्ये दुसरे स्थान, फोर्च्यून इंडियाच्या श्रेयनामावलीत शक्तीशाली भारतीय महिला म्हणून नोंद ,एनडीटीव्ही या माध्यमाद्वारे २०१२ साली प्राॅफिट बिझनेस लीडरशीप ॲवाॅर्ड ,झी अस्तित्त्व ॲवाॅर्ड  हे सन्मान त्यांना मिळाले आहेत.

वर्ग:भारतीय महिला
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:शेती
वर्ग:अवजारे
वर्ग:पद्म पुरस्कार
हुरडा

**हुरडा** म्हणजे ज्वारीचे कोवळे दाणे. ज्वारीचे कणीस लागल्यावर परागीकरण झाल्यावर साधारण 3०ते 4० दिवसातील दाणे कोवळे समजले जातात. हे दाणे रंगाने हिरवे असतात तर आकाराने तयार ज्वारीच्या दाण्यापेक्षा  थोडेसे मोठे असतात. ते रसदार असतात. हिवाळ्यात हुरड्याचा हंगाम सुरू होतो .  
## हुरडा सेवन 
ज्वारीचे कणीस निखार्यावर किंवा शेकोटीत भाजून एकेक कणीस पोत्यावर चोळून हे दाणे कणसापासून वेगळे केले जातात. ते गरम गरम खाणे अपेक्षित असते. गार झाल्यावर हे दाणे कडक होतात. सर्वानी मिळून हुरडा खात भोजनाचा  सामूहिक आनंद घेणे याला  **हुरडा पार्टी** म्हणतात. त्या पार्टीत हुरडा मुख्य असतो. त्याशिवाय वांगे भाजी भाकरी दही असा मेनू असतो. हे जेवणातले पदार्थ स्थानिक प्रांत खाद्य संस्कृतीनुसार  बदलतात.

## संदर्भ 
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:शेती
वर्ग:ज्वारी
अनसूया

**अनसूया** ( संस्कृत : अनसूया , romanized: *Anasūyā*  *अनसूया* , शब्दशः  'मत्सर आणि द्वेषापासून मुक्त') ही एक तपस्वी आहे आणि हिंदू धर्मात अत्रि ऋषींची पत्नी आहे. ती हिंदू ग्रंथांमध्ये देवहुती आणि प्रजापती कर्दम यांची कन्या आहे. *रामायणात*, ती तिच्या पतीसोबत चित्रकुट जंगलाच्या दक्षिणेकडील सीमेवर एका लहानशा आश्रमात राहते. एक धार्मिक स्त्री जी तपस्वी जीवन जगते, तिचे वर्णन चमत्कारिक शक्तींनी युक्त असे केले आहे. 

अनसूया ही कपिल ऋषींची बहीण आहे , ज्यांनी तिचे शिक्षिका म्हणूनही काम केले. तिला **सती अनसूया** (तपस्वी अनसूया) आणि अत्रि ऋषींची पवित्र पत्नी **माता अनसूया**  म्हणून गौरवले जाते.
* ती विष्णूचे ऋषी-अवतार दत्तात्रेय, ब्रह्माचे रूप चंद्र आणि शिवाचे क्रोधी ऋषी अवतार दुर्वास यांची आई बनते. 
* अनसूया ही भगवान दत्तात्रय यांची माता आहे. 
अनसूया या नावाची संधी विग्रह,
अन्+असूया = (नाही असुया) अशी आहे.

ब्रम्ह, विष्णु, महेश यांनी ऋषीच्या अवतार घेऊन माता अनसूया देवीची परीक्षा घेण्यासाठी त्यांचे घरी आले. परंतु त्या ऋषीचे आदरातिथ्य करण्यासाठी घरी अन्न धान्य नव्हते. तेव्हा अनसूया मातेने स्वतःच्या योगशक्तिद्वारे तात्काळ पेरणी करून तात्काळ धान्य पीकविले, व योग्य आदरातिथ्य केले. त्या तिन्ही ऋषीरुपी देवता संतुष्ट होऊन वर मागण्यास सांगितले, तेव्हा मातेने तिचे उदरी तिन्ही देवतांची पुत्र म्हणुन जन्म घेण्याची मागणी केली.

## संदर्भ यादी 
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:हिंदू देवी
वर्ग:हिंदू पौराणिक कथा
वर्ग:रामायणातील व्यक्तिरेखा
सुभद्राकुमारी चौहान

**सुभद्राकुमारी चौहान** प्रसिद्ध हिंदी कवयित्री होत्या. त्यांचं शिक्षण अलाहाबाद येथे झाले होते. वयाच्या पंधराव्या वर्षापासूनच **सुभद्राकुमारी चौहान** कविता रचू लागल्या होत्या. 

वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
यामिनी कृष्णमूर्ती

**यामिनी कृष्णमूर्ती** (२० डिसेंबर, १९४० - ३ ऑगस्ट, २०२४) या भारतीय नर्तकी होत्या. यांचा जन्म मद्रास येथे झाला. अड्यार येथील 'कलाक्षेत्र' ह्या संस्थेची भरतनाट्यम नृत्यशैलीतील पदविका होत्या. नृत्याच्या पुढील शिक्षणासाठी त्यांना सरकारी शिष्यवृत्ती मिळाली. त्यांनी एल्लप्पा पिळ्ळै ह्यांच्याकडे भरतनाट्यमचे शिक्षण घेतले. तसेच कूचिपूडी आणि ओडिसी नृत्याचे शिक्षण हे वेदांतम लक्ष्मीनारायण शास्त्री व वेणुगोपाल कृष्ण शर्मा ह्यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि पंकज चरण दास ह्यांच्याकडे घेतले. त्यांनी दिल्ली येथे 'कौस्तुभ' ह्या नृत्यशाळेची इ.स. १९५९ मध्ये स्थापना केली. 'संगीत भारती' ह्या संस्थेत त्यांनी भरतनाट्यम्‌चे अध्यापन केले. तसेच विविध प्रकारचे नृत्यप्रयोगही वेळोवेळी सादर केले. भरतनाट्यम, कुचिपुडी व ओडिसी ह्या नृत्यप्रकारांमध्ये त्यांचे विशेष प्रभुत्व होते.

क्षीरसागर मंथनम ह्या कुचिपुडी नृत्य नाट्यात त्यांनी विश्वमोहिनीची प्रमुख भूमिका केली व त्या भूमिकेद्वारे त्यांनी कुचिपुडी नृत्यनाट्यातील पहिली नर्तकी असा लौकिक मिळवला. तोपर्यंत ह्या पारंपारिक नृत्यात फक्त पुरुषच भाग घेत असत. त्यांच्या नृत्याविष्कारातून भावनावेग, गती, लय, चैतन्य व मोहकता ह्यांचा मनोज्ञ प्रत्यय येतो. १९६५ च्या राष्ट्रकुल कला-समारोहात त्यांनी नृत्य सादर केले होते. 'पद्मश्री' हा किताब त्यांना १९६७ मध्ये मिळाला. भारतातील प्रमुख शहरांत तसेच ब्रह्मदेश, नेपाळ आणि ऑस्ट्रेलिया येथेही त्यांच्या नृत्याचे कार्यक्रम झाले आहेत.

वर्ग:भारतीय नर्तक
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:महिला संपादनेथॉन
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
मेरी विग्मान

**मेरी विग्मान** (१३ नोव्हेंबर, १८८६:हॅनोव्हर - १८ सप्टेंबर, १९७३) या जर्मन नर्तकी, नृत्यशिक्षिका व नृत्यलेखिका होत्या. एमिल झाक् डॅलक्रॉझ व रूडाल्फ व्हॉन लेबन यांच्याकडे तिने नृत्याचे शिक्षण घेतले.१९१० मध्ये तिने आपला पहिला जाहीर नृत्यप्रयोग सादर केला.त्यानंतर  १९१४  मध्ये लेबनची साहाय्यक म्हणून काही काळ त्यांनी त्यांच्या झुरिकमधील नृत्यविद्यालयात अध्यापन केले. स्वित्झर्लंडमध्ये तिने आपल्या स्वतंत्र नृत्यरचना बांधण्यास सुरुवात केली.१९२० साली त्यांनी ड्रेस्डेनमध्ये *विग्‌मान सेंट्रल इन्स्टिट्यूट* या आपल्या नृत्य शिक्षणसंस्थेची स्थापना केली.

वर्ग:इ.स. १८८६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
शैलबाला घोषजाया

या बंगाली लेखिका  होत्या. यांचा बांगलादेश मधील कॉक्स बाझार येथे जन्म झाला. कथा व कादंबऱ्यांमुळे त्यांना प्रसिद्धी मिळाली. त्यांची पहिली कादंबरी शेख आन्दु (१९१५). या कादंबरीच्या आशयाबाबत लेखिकेचे धैर्य व निर्भीडपणा विशेषत्वाने दिसून येतो. मुसलमान नायकाशी हिंदू नायिकेचा झालेला प्रेमविवाह हा या कादंबरीचा विषय. यानंतर शैलबालांनी सु. बावीस कादंबऱ्या, सात-आठ कथासंग्रह आणि एक नाटक लिहिले. वमिता,मिष्टि सरबत (१९२०), जन्म अपराधी (१९२०), मंगलमठ (१९२१), अवाक (१९२४), अभिज्ञप्त साधना (१९२७), बिपत्ति (१९३१), अनंतेर पथे (१९५७) इ. त्यांच्या विशेष उल्लेखनीय कादंबऱ्या आहेत. शैलबालांच्या कादंबऱ्यांतून मुसलमान कुटुंबाचे उत्कृष्ट चित्रण आढळते.

वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८९४ मधील जन्म
नलिनीबाला देवी

**नलिनीबाला देवी** या असमिया कवयित्री होत्या. आसाममधील कामरूप जिल्ह्यातील बारपेटा या गावी त्यांचा जन्म २३ मार्च १८१८ रोजी झाला. स्वातंत्र्यचळवळीतील प्रमुख असमिया नेते नवीनचंद्र बर्दोलोई हे त्यांचे वडील होते. नलिनीबाला देवींनी आपल्या वडिलांचे एक चरित्र लिहिले आहे. नलिनीबाला देवीं यांचे  शिक्षण घरीच खाजगी रीत्या झाले. संधियार सूर (१९२८, म. शी. संध्यासंगीत)   हा त्यांचा पहिला काव्यसंग्रह होता .त्यानंतर सपोनार सूर (१९४७, म. शी. स्वप्नसंगीत), स्मृतितीर्थ (१९४८), पारसमणि (१९५७), अलकनंदा (१९५७) असे त्यांचे अन्य उल्लेखनीय काव्यसंग्रह प्रसिद्ध झाले.

नलिनीबाला देवींना लहानपणीच वैधव्य आले, त्याची छाया त्यांच्या जीवनावर कायमची पडली.गीता, उपनिषदे, आसाममधील वैष्णव संतांचे साहित्य ह्यांच्या वाचनातून मानसिक समाधान मिळविण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. त्यांच्या जीवनातील व्यथा-वेदनांचा खोल ठसा नलिनीबाला देवीं यांच्या  कवितेवर उमटलेला आहे. आत्म्याचे परमात्म्याशी मीलन घडवून आणण्याची तीव्र इच्छा, गूढगुंजनाची ओढ आणि निसर्गातील यच्चयावत वस्तूंमधील चिरंतन सौंदर्याची जाणीव त्यांच्या कवितेतून प्रत्ययास येते. रवींद्रनाथ टागोरांची कविता आणि साहित्य ह्यांकडेही त्या ओढल्या गेल्या. ह्या सर्वांचा प्रभाव त्यांच्या कवितेवर जाणवतो.काही उत्कट देशभक्तिपर कविताही त्यांनी लिहिलेल्या आहेत. त्यापैकी ‘भारती', ‘रवींद्र तर्पण’, ‘जन्मभूमी’ ह्या अशा काही कविता आहेत .स्वर्गापेक्षाही महान असलेल्या मातृभूमीची सेवा आपणास मृत्युनंतरही करता यावी, अशी इच्छा त्यांनी ‘जन्मभूमी’ ह्या कवितेत व्यक्त केली आहे. अलकनंदा ह्या त्यांच्या काव्यसंग्रहास १९६८ रोजी साहित्य अकादेमीचा पुरस्कार मिळाला.नलिनीबाला देवीं या आसाम मध्ये १९५४ रोजी झालेल्या साहित्य सभेच्या तेविसाव्या अधिवेशनाच्या अध्यक्षा होत्या.भारत सरकारने १९५७ साली ‘पद्मश्री’ हा किताब देऊन त्यांचा गौरव केला.२४ डिसेंबर १९७७ रोजी गौहाती येथे त्यांचे दुःखद निधन झाले.

वर्ग:आसामी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १८१८ मधील जन्म
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कमर साखळी

**कमर साखळी** हा भारतातील व विशेषतः महाराष्ट्रातील पारंपरिक दागिना आहे. हा दागिना कमरेला बांधण्यात येतो. हा लहान मुलांना वापरतात 

## रचना 
या मध्ये साखळी असते व त्यांचे दोन पदर असते. त्या साखळीला विविध नक्षी व अडकवन्यास एक हुक असते. 

## धातू
हे चांदी व सोने या धातू मध्ये असते.

## संदर्भ 
वर्ग:दागिने
इस्मत चुगताई

**इस्मत चुगताई** या प्रसिद्ध उर्दू लेखिका होत्या. त्यांचे शिक्षण अलीगढ व लखनौ येथे झाले. त्यांनी  बी.ए., बी.टी. झाल्यावर बरेली व जोधपूर येथे अध्यापन केले. त्यानंतर त्यांनी  मुंबईत शाळा-निरीक्षकेचे व शाळा-अधिक्षिकेचे काम केले. १९४२ साली त्यांचा विवाह शाहीद लतीफ यांच्याशी झाला. त्यांच्या घरचे एकूण वातावरणच वाङ्‌मयीन होते. त्यांचा भाऊ अझीम बेग हा एक प्रसिद्ध विनोदी लेखक होता. इस्मत चुगताईंनी उर्दू तसेच इंग्रजी व रशियन साहित्याचे विपुल वाचन केले. बर्नार्ड शॉच्या लेखनाने प्रभावित होऊन त्यांनी फसादी हे आपले पहिले नाटक लिहिले. आपल्या सुरुवातीच्या कथा अश्लील वाटल्यामुळे त्यांनी स्वतःच फाडून टाकल्या; परंतु नंतरच्या कथांपैकी काही त्यांतील धिटाई आणि वाङ्‌मयीन गुण यांमुळे लोकप्रिय झाल्या. त्यांच्या ‘लिहाफ’ नामक कथेवर लाहोरच्या न्यायालयात अश्लीलतेचा खटला भरण्यात आला होता. ‘लिहाफ’ या कथेतल्याप्रमाणे आपल्या लेखनात त्या लैंगिक प्रसंगांचे व अनैतिक संबंधांचे निर्भीडपणे चित्रण करतात.मध्यमवर्गीय मुस्लिम युवतींच्या मानसिक अवस्थेचे त्यांचे निरीक्षण सूक्ष्म आणि सखोल आहे. प्रेम आणि वासना यांच्याबद्दलच्या रूढ कल्पनांचा त्या उपहास करतात. ‘बहुबेटिया’ मध्ये आपल्या विवाहपद्धतीचा उपहास करून वैवाहिक संबंधातील विसंवादाची सूचक मीमांसा त्यांनी केलेली आहे. सौंदर्य, स्त्री-पुरुषसंबंध, सामाजिक रूढी आणि संकेत या संबंधीच्या आजच्या विचारपद्धतीत इस्मत चुगताईंना क्रांतिकारक बदल करावयाचा होता.. पुरुषसत्ताक समाजातील स्त्रीजीवनाची शोकात्म बाजूच आपल्या कथा-कादंबऱ्या लिहिण्यास त्यांना प्रेरक ठरली. भाषेवरील त्यांचे प्रभुत्व आणि व्याजोक्तिपूर्ण सूर यांमुळे त्यांच्या कथा-कादंबऱ्यांना आगळेच सौंदर्य प्राप्त झाले आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:उर्दू लेखक
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी लेखिका
विशाखा कमिटी

कामाच्या/व्यवसायाच्या ठिकाणी  विशाखा मार्गदर्शक तत्त्व याचे पालन करण्यासाठी, काम देणाऱ्याला **विशाखा कमिटी** स्थापन करणे बंधनकारक आहे. महिलांना कामाच्या ठिकाणी सुरक्षित वाटावे, कुठल्याही प्रकारचा लैगिक छळ होऊ नये यासाठी कमिटी काम करणे लागते. याला **विशाखा समिती** असेही म्हणतात. ही समिती जेथे १० किंवा त्यापेक्षा अधिक जण काम करतात अशा ठिकाणी असणे बंधनकारक आहे. 

## बैठक
या कमिटीची बैठक ३ महिन्यातून एकदा घेणे बंधनकारक आहे. या कमिटीची माहिती सगळ्यांना होण्यासाठी या कमिटीच्या सदस्यांची नावे जाहीर करून, सगळ्यांना दिसतील अशा ठिकाणी लावणे आवश्यक आहे. या कमिटीत बहुतेक महिला व प्रातिनिधिक पुरुष असणे गरजेचे आहे, त्या शिवाय नियुक्त केलेली नाही अशी स्वयंसेवी सेवेतील एक महिला अधिकारी या समितीत घेणे बंधनकारक आहे.

## सदस्य
या कमिटीत काम करणाऱ्या महिला, व्यवस्थापक महिला व प्रातिनिधिक पुरुष यांची नेमणूक केली जाते. त्याच कमिटीत कामासाठी नियुक्त केलेली नाही अशी बाहेरील स्वयंसेवी संस्थेतील एक या विषयातील तज्ज्ञ महिलाही नेमली जाते. कुठल्याही प्रकारच्या अन्यायाची लेखी तक्रार या सदस्यांपैकी कोनाहीकडे केलेली चालते.

वर्ग:भारताचे सर्वोच्च न्यायालय
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
चंद्रहार

**चंद्रहार** हा भारतातील व विशेषतः महाराष्ट्रातील महिलांचा पारंपरिक दागिना आहे. हा दागिना गळ्यात बांधण्यात येतो. हा दागिना महिला वापरतात.
एकात एक अडकवलेल्या वळ्यांची माळ. एकात एक अडकवलेल्या वळ्यांची माळ. आजपर्यंत  चंद्रहार अठराव्या शतकापासून चालू असलेला दिसतो. जुन्या काळी अशा वळ्यांच्या एका सरालाही चंद्रहार म्हणत. 
## रचना 
त्यात एकात एक अडकवलेल्या चपटया वळ्यांचे अनेक सर असतात. हे हार बेंबीपर्यंत लांब असू शकतात.

## धातू
हे मोती  व सोने या धातू मध्ये असते.

वर्ग:दागिने
वर्ग:चित्र हवे
रुक्मिणीदेवी अरुंडेल

**रुक्मिणीदेवी अ‍रुंडेल** भरतनाट्यम् या प्रकारातील एक श्रेष्ठ भारतीय नर्तिका होत्या. दुराई येथे जन्म झाला होता. डॉ. जॉर्ज अ‍ॅरंडेल ह्या ब्रिटिश व्यक्तीशी त्यांनी १९२० मध्ये विवाह केला होता. त्यांनी १९२४ मध्ये पहिल्यांदाच परदेशगमन केले होते. रुक्मिणीदेवींना नृत्याची प्रेरणा आणि पाव्हलॉव्ह ह्या रशियन नर्तिकेकडून लाभली होती. तिच्याकडून त्यांनी पाश्चात्य बॅले नृत्याचे शिक्षण घेतले होते. नंतर मीनाक्षिसुंदरम् पिळ्ळै ह्यांच्या मार्गदर्शनाखाली भरतनाट्यम्‌चे अध्ययन केले होते. भरतनाट्यम्‌च्या पुनरुज्जीवनात रुक्मिणीदेवींचा मोठाच हातभार होता. त्यांनी खेडोपाडी जाऊन अनेक नृत्यशिक्षकांकडून या नृत्यप्रकारासंबंधी माहिती गोळा केली. ज्या काळी समाजात नृत्यास प्रतिष्ठा नव्हती त्या काळी त्यांच्यासारख्या सुसंस्कृत उच्च कुटुंबातील स्त्रीने त्या क्षेत्रात पदार्पण करावे, ही घटनाच अपूर्व होती. शरीराची लवचिकता, लयीविषयीची जाण व हालचालींतील आकर्षकता ह्यांमुळे त्यांच्या नृत्यांना वैशिष्ट्यपूर्णता लाभली. नृत्याकडे त्यांनी श्रद्धेने व बुद्धिवादी दृष्टीने पाहिले. शास्त्रोक्त संगीत, नृत्यनाट्ये ह्यांतही त्यांनी विशेष प्रावीण्य संपादिले होते. कुमारसंभव, शाकुंतल, तसेच कुट्राल कुरवंजि, कण्णपर कुरवंजि,श्यामा, आंडाळ, रामायण (६ भाग) इ. नाट्ये, नृत्यनाट्ये त्यांनी सादर केली व त्यांच्या संगीतरचनाही केल्या. त्यांनी अड्यार येथे ‘कलाक्षेत्र’ ह्या संस्थेची स्थापना केली (१९३६) होती. थिऑसॉफीतही त्यांना रुची होती. ‘बेझंट थिऑसॉफिकल हायस्कूल’च्या संस्थापनेस (१९३४) व संवर्धनास त्यांनी सक्रिय मदत केली होती.

राज्यसभेच्या सभासद म्हणून १९५२ व १९५६ साली त्यांची नेमणूक झाली होती. त्यांनी ‘इंडियन व्हेजिटेरियन काँग्रेस’ची १९५७त स्थापना केली होती. शिक्षणाच्या क्षेत्रातही त्यांनी कार्य केले आहेत. ‘अ‍ॅरंडेल ट्रेनिंग सेंटर फॉर टीचर्स’, मद्रास, ‘इंटरनॅशनल सोसायटी फॉर प्रोटेक्शन ऑफ अ‍ॅनिमल्स’, लंडन ह्या संस्थांच्या संचालिका, ‘अनिमल वेल्फेअर बोर्ड’च्या अध्यक्ष, ‘इंटरनॅशनल व्हेजिटेरियन युनियन’, लंडन इत्यादींच्या उपाध्यक्षा आदी पदेही त्यांनी भूषविली आहेत. पद्मभूषण (१९५६), संगीत नाटक अकादमीचे नृत्यविषयक पारितोषिक (१९५७), अमेरिकेच्या वेन स्टेट विद्यापीठाकडून मानव्यविद्यांतील ‘डॉक्टरेट’ (१९६०), कलकत्त्याच्या रवींद्रभारती विद्यापीठाची डी. लिट. (१९७०) ह्यांखेरीज ‘प्राणिमित्र’ पारितोषिक, भरतनाट्यम्‌साठी राष्ट्रपती पारितोषिक आदी मानसन्मानही त्यांना लाभले होते.

वर्ग:भरतनाट्यम नर्तक
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मातृ दिन

**मातृदिन** हा उत्सव आईचा सन्मान करण्यासाठी साजरा केला जातो. तसेच हा कुटुंबातील किंवा व्यक्तीच्या आईचा तसेच मातृत्व, मातृबंध आणि समाजातील मातांचा प्रभाव यांचा सन्मान करणारा उत्सव आहे. हा जगातील बराच भागांमध्ये विविध दिवसांमध्ये साजरा केला जातो, सामान्यतः मार्च किंवा मे महिन्यांत हा साजरा केला जातो.काही देशात जसे बल्गेरिया आणि रोमानिया येथे जागतिक महिला दिन हा दिवस मातृदिन म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी मुले आपली आई आणि आजी यांना भेटवस्तू देतात. हे अशाच प्रकारच्या उत्सवांना पूरक आहे, मुख्यत्वे व्यावसायिक हितसंबंधांमुळे, कुटुंबातील सदस्यांचा सन्मान करणे, जसे की फादर्स डे, सिबलिंग डे आणि आजी-आजोबांचा दिवस.

हजारो वर्षांपासून जगभरात अस्तित्त्वात असलेल्या माता आणि मातृत्वाच्या अनेक पारंपारिक उत्सवांशी त्याचा थेट संबंध नाही, जसे की ग्रीक पंथ ते सायबेले, मातृदेवता रिया, हिलारियाचा रोमन सण किंवा इतर ख्रिश्चन धर्मगुरू मदरिंग रविवारचा उत्सव (मदर चर्चच्या प्रतिमेशी संबंधित). तथापि, काही देशांमध्ये, मातृदिन अजूनही या जुन्या परंपरांचा समानार्थी आहे.

## इतिहास 
मातृदिन हा आईच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो. हा दर वर्षी संयुक्त राज्य आणि इतर काही देशांमध्ये मेच्या दुसऱ्या रविवारी साजरा केला जातो.मदर्स डेचे संस्थापक अण्णा जार्विस यांनी माता आणि मातृत्वाच्या सन्मानार्थ मातृदिन साजरा करण्याची कल्पना सुचविली. इ.स. १९१४ मध्ये तिला राष्ट्रीय मान्यता मिळविण्यात यश आले. या दिवशी लोक त्यांच्या आईचा आदर करतात, तिला सप्रेम भेट म्हणून एखादी प्रिय वस्तू आणि शुभेच्छा देतात.

## भारत 
आधुनिक मातृदिन भारतीय संस्कृतीत आत्मसात करण्यात आला आहे आणि दरवर्षी मे महिन्याच्या दुसऱ्या रविवारी साजरा केला जातो. भारतीय लोक हा प्रसंग धार्मिक कार्यक्रम म्हणून साजरा करत नाहीत; त्याचा उत्सव मुख्यतः शहरी भागांपुरता मर्यादित आहे जेथे या प्रसंगाचे मोठ्या प्रमाणावर व्यापारीकरण केले गेले आहे.

## शब्दलेखन 
1912 मध्ये अण्णा जार्विस यांनी "मे मध्ये दुसरा रविवार" आणि "मदर्स डे" या म्हणीचा ट्रेडमार्क केला आणि मदर्स डे इंटरनॅशनल असोसिएशनची स्थापना केली.

 

## संदर्भ 
## हे सुद्धा पहा 
* जागतिक दिवस आंतराराष्ट्रीय दिवस
* स्त्रीवाद
* जागतिक महिला वर्ष
* जागतिक महिला दिन
रोझा लुक्संबुर्ख

इवलेसे|‎रोझा लुक्संबुर्ख
**रोझा लुक्संबुर्ख** हिचा जन्म ५ मार्च १८७१ मध्ये मध्यमवर्गीय ज्यू कुटुंबात पोलंडमधील झामॉश्च या रशियाव्याप्त गावी झाला. ती  पोलिश क्रांतिकारक आणि जर्मनीतील कम्युनिस्ट पक्षाची  एक प्रमुख संस्थापीका होती . लहानपणापासून ती  अशक्त व पंगू होती , वॉर्सा येथील कन्याशाळेत तिने   सुरुवातीचे शिक्षण घेतले. त्या काळी फक्त झुरिक येथेच स्त्रियांना विद्यापीठात प्रवेश मिळत असल्याने तिने   १८८९ मध्ये ह्या  विद्यापीठात स्वित्झर्लंड येथे प्रवेश घेतला. तेथे तिने १८८९-९८ दरम्यान संशोधन करून ‘द इंडस्ट्रियल डेव्हलपमेन्ट ऑफ पोलंड’ हा प्रबंध सादर केला आणि १८९८ मध्ये  डी. लिट्. ही पदवी मिळविली. त्यानंतर ती जर्मनीमध्ये गेली आणि सोशल डेमॉक्रॅटिक पक्षाचे कार्य तिने अंगीकारले. तिने गुस्टॉव्ह ल्युबेक याबरोबर काल्पनिक लग्नाचा घाट घालून तेथील नागरिकत्वही मिळविले. कार्ल कौटस्की याच्यासमवेत ती एस्. पी. डी. पक्षाच्या दुरुस्तीवादासंबंधीच्या वादविवादात सामील झाली. अल्पकाळातच त्यांच्या नेतृत्वाची छाप आंतरराष्ट्रीय समाजवादी चळवळीवर पडली. ते दोघे एदुआर्त बेर्नश्टाईन या पक्षनेत्याच्या विरोधात उभे राहिले.

वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८७१ मधील जन्म
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
लुइस दे ग्रानादा

(1599) in *Verdaderos retratos, ilustres y memorables varones*.]]
**लूईस दे ग्रानादा** हा धर्मविषयक लेखन करणारा स्पॅनिश साहित्यिक. त्याचा जन्म  ग्रानादा येथे झाला. तो ख्रिस्ती धर्मातील डॉमिनिकन पंथाचा होता आणि त्या पंथात त्याला महत्त्वाचे स्थान होते. Guia de pecadores (१५५६, इं. भा. द सिनर्स गाइड, १५९८) ह्या आपल्या ग्रंथात त्याने व्यक्तिगत धर्म आणि श्रद्धा ह्यांचे महत्त्व प्रतिपादिले. लॅटिन, फ्रेंच, जर्मन ह्यांसारख्या युरोपीय भाषांत, तसेच जपानी भाषेतही हा गंथ अनुवादिला गेला. प्रोटेस्टंट आणि कॅथलिक ह्या दोन्ही धर्मपंथांतील लोकांना त्याचे ग्रंथलेखन आवडले. ख्रिस्ती धर्मन्यायपीठाकडून (इन्क्विझिशन) मात्र त्याच्याकडे संशयाने पाहिले गेले. Introduction del simbolo de la fe (१५८३, इं. शी. ॲन इंट्रोडक्शन टू द सिंबल ऑफ द फेथ) हा त्याचा ग्रंथही उल्लेखनीय आहे. प्रतिधर्मसुधारणेच्या (काउंटर-रेव्हलूशन-कॅथलिक पंथाची सुधारणा) कालखंडातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण दृष्टी त्याच्या लेखनातून जाणवते. लिस्बन येथे तो निधन  पावला.
कमलादेवी चट्टोपाध्याय

**कमलादेवी** ह्या एक सुप्रसिद्ध राजकीय व सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या .  त्यांच्या जन्म मंगलोर इथे झाला . त्या बाल विधवा होत्या. त्यानी हरींद्रनाथ चट्टोपाध्याय यांच्याबरोबर त्यांनी पुनर्विवाह केला. त्यांचे शिक्षण इंग्लंडमध्ये ‘बेडफर्ड कॉलेज’ आणि ‘लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स’ येथे झाले. त्याच सुमारास म.गांधींच्या नेतृत्वाखालील असहकारितेच्या चळवळीत भाग घेण्यासाठी त्या भारतात परत आल्या.त्यांनी भारताच्या स्वातंत्र्य चळवळीत अनेक वेळा धडाडीने भाग घेतला व तुरुंगवासही भोगला. युवकांमध्ये जागृती निर्माण करण्यासाठी त्यांनी विशेष प्रयत्न केले.

शेतीविषयक प्रश्नांसंबंधीही त्यांना विशेष आस्था होती. त्या काँग्रेस पक्षाच्या सदस्या होत्या; पण त्या पक्षाचे कृषि सुधारणाविषयक धोरण त्यांना पसंत न पडल्याने १९४८ मध्ये पक्षत्याग करून त्यांनी काँग्रेस सोशॅलिस्ट पार्टीचे सदस्यत्व स्वीकारले. कामगारविषयक चळवळींमध्येही त्यांनी भाग घेतला होता.त्यानी ‘ऑल इंडिया विमेन्स कॉन्फरन्स’ ही स्त्रियांची संघटना त्यांच्या प्रयत्नांतून साकार झाली. त्यांची भारतीय रंगभूमीच्या संदर्भातील कामगिरीही लक्षणीय आहे. त्यांनी यूरोपमध्ये अनेक कलावंतांच्या भेटी घेतल्या आणि नाट्यनिर्मिती व रंगभूमी यांसंबंधी अभ्यास केला आहे . त्यांनी भारतीय नाट्यकलेत नवचैतन्य निर्माण करण्यासाठी  अनेक नवनवीन प्रयोग केले होते . त्या  भारतीय रंगभूमीवर काम करणाऱ्या पहिल्या सुशिक्षित व प्रतिष्ठित महिला होत्या . भारतीय कलाकुसरीच्या व हस्तकौशल्याच्या अवनत स्थितीतील कलांना ऊर्जितावस्था प्राप्त करून देण्यासाठी त्यांनी बरचे परिश्रम घेतले. हॅंडिक्रॅफ्ट्‌स ऑफ इंडिया (१९७५) हा त्यांचा तद्‌विषयक ग्रंथ महत्त्व पूर्ण आहे. त्यांच्या अन्य ग्रंथांत अवेकनिंग ऑफ इंडियन वुमनहुड (१९३९), सोसायटी अँड सोशॅलिझम (१९४८), इंडिया अ‍ॅट द क्रॉसरोड्‌स (१९४९) इ. उल्लेखनीय आहेत. सार्वजनिक जीवनात अनेक महत्त्वपूर्ण पदे भूषविली : काँग्रेस पक्षाच्या सदस्या व पदाधिकारी ; ‘ऑल इंडिया हॅंडिक्रॅफ्ट्‌स बोर्ड’, ‘भारतीय नाट्यसंघ’, ‘ऑल इंडिया डिझाइन सेंटर’ आदी संस्थांच्या तया अध्यक्षा इत्यादी. सार्वजनिक क्षेत्रातील कामगिरीबद्दल त्यांना वाटुमल पारितोषिक (१९६२), मॅगेसेस पुरस्कार (१९६६) यांसारखे मानसन्मानही लाभले.

वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील मृत्यू
बन्सी लाल

इवलेसे|बन्सी लाल
**बंसीलाल लेघा** (२६ ऑगस्ट, इ.स. १९२७ - २८ मार्च, इ.स. २००६) एक भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीचे कार्यकर्ते, वरिष्ठ काँग्रेसचे नेते, हरियाणाचे माजी मुख्यमंत्री आणि आधुनिक हरियाणाचे शिल्पकार म्हणून ओळखले जातात.

लाल हे हरियाणा विधानसभेवर एकूण सात वेळा, तर १९६७ मध्ये प्रथमच निवडून आले. १९६८-७५, १९८५-८७ आणि १९९६-९९ या तीन भिन्न काळात ते हरियाणाचे मुख्यमंत्री होते. सन १९७५-७७ च्या आणीबाणी कालखंडादरम्यान बंसीलाल माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी आणि त्यांचे पुत्र संजय गांधी यांचे जवळचे विश्वासू समजले जात होते.

डिसेंबर १९७५ पासून ते मार्च १९७७ पर्यंत त्यांनी भारताचे संरक्षणमंत्री म्हणून काम केले आणि १९९५ साली केंद्र सरकारतर्फे पोर्टफोलिओ न घेता ते मंत्री म्हणून कार्यरत होते. त्यांनी रेल्वे आणि वाहतूक पोर्टफोलिओ खाते देखील ठेवले. १९९६ मध्ये, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये मार्गक्रमण केल्यावर त्यांनी हरियाणा विकास पक्षाची स्थापना केली.

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू 
वर्ग:हरियाणाचे मुख्यमंत्री 
वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य 
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य 
वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य 
वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक 
वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री 
वर्ग:भारतीय संरक्षणमंत्री 
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
सोलापूर जिल्ह्यातील मध्ययुगीन गढया

सोलापूर जिल्हा हा मध्ययुगात मराठ्यांच्या प्रशासनात वेगवेगळ्या अधिकाऱ्यांच्या अधिकाराखाली होता. शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळातील पहिला पेशवा होण्याचा मान हा सोलापूर जिल्ह्यालाच जातो. शामराज नीळकंठ हे करमाळा तालुक्यातील हिवरे येथील होते. मराठी काळातील या सर्व स्तरावरील सरकारी अधिकाऱ्यांना पारंपरिक हक्क आणि अधिकारी मानपान वतने, खास अधिकार आणि रोख पगारही दिला जात असे. या सर्व अधिकाऱ्यांना कारभार करण्यासाठी त्या त्या विभागातील अधिकार दिल्याचे दिसते. भाळवणीचे नाईक निंबाळकर, दहिगावचे नाईक निंबाळकर, गुरसाळे येथील कवडे घराणे, करमाळ्याचे राव रंभा निंबाळकर घराणे, अक्कलकोटचे राजे भोसले घराणे या घराण्यातील कर्त्या पुरुषांनी इतिहासात मोलाची कामगिरी केली. अशी अनेक घराणी सोलापूर जिल्ह्यातील मराठ्यांच्या प्रशासनात कार्यरत होती. अशा प्रशासनात कार्यरत असलेल्या या अधिकाऱ्यांच्या सरदारांच्या वास्तू आजही सोलापूर जिल्ह्यात इतिहासाची साक्ष देतात. या अधिकाऱ्यांच्या गढया, वाडे, त्यांच्या सनदा कागदपत्रे हत्यारे अस्तित्वात आहेत.
## गढी 
   गढी ही खास राहण्यासाठी बांधलेली वास्तू होय. लहान आकाराचा मातीचा भुईकोट किल्ला किंवा संरक्षक कोट असलेले राहण्याजोगे घर. अशा सोप्या शब्दात गढीची व्याख्या करता येते. ही गढी सर्व सोयीयुक्त असे. गढीमध्ये राहणाऱ्या व्यक्तीचे महत्त्व व त्यांच्याकडे असलेली संपत्ती यानुसार गढीचा आकार व ताकद ठरत असे. त्यांच्या भौगोलिक रचनेनुसार त्यांची मजबुती अवलंबून असे. मराठ्यांनी आपल्या राजवटीत अनेक गढया बांधल्या. सतराव्या शतकात छत्रपती राजारामांच्या काळापासून जहागिरीची पद्धत पुन्हा निर्माण  झाली. त्यामुळे अनेक सरदार उदयास आले. त्यांनी दिलेल्या जागेत त्यांनी आपल्या सोयीनुसार गढया बांधल्या होत्या.

    गढी हा प्रकार जवळजवळ किल्ल्यासारखा असतो. परंतु गढी ही प्रामुख्याने सरदारांचे निवासस्थान असते. त्यामध्ये नागरी सुविधा निर्माण केलेल्या दिसून येतात. गढीच्या संरक्षणासाठी बाहेरच्या बाजूला किल्ल्याप्रमाणेच उंच दगडी भिंत, काही वेळा विटांची तटबंदी, खंदक व भक्कम दरवाजे बांधलेले असतात. गढीचा मुख्य उद्देश जरी निवासस्थानासाठी असला तरी प्रत्यक्षात गढीचा भव्य देखावा एखाद्या किल्ल्याप्रमाणे वाटतो. गढीचा आकार व तिची शक्ती ही तिच्या धन्याच्या सामर्थ्यावर अवलंबून असते. गढीची अनेक वैशिष्टय़े आहेत गढीचा आराखडा, गढीची तटबंदी, गढीचे बुरूज, गढीचे प्रवेशद्वार, जंगी धान्याची कोठारे, टेहळणीची जागा, पाणी पुरवठ्याच्या सोयी, तळमजला, स्वयंपाकगृह आणि वैशिष्टय़पूर्ण नक्षीकामाने गढीची रचना केलेली असते.

## हेही पहा 
* सोलापूर जिल्ह्यातील दगडी रांजणे

वर्ग:सोलापूर जिल्हा
शेरीन भान

**शेरीन भान** ( २० ऑगस्ट, इ.स. १९७६) या भारतीय वार्ताहर आणि वृत्तनिवेदिका आहेत. सीएनबीसी टीव्ही १८ (CNBC-TV18) या दूरदर्शन वाहिनीच्या व्यवस्थापकीय संपादिका म्हणून त्या कार्यरत आहेत. उदयन मुखर्जी यांच्यानंतर १ सप्टेंबर २०१३ पासून शिरीन यांनी हा पदभार स्वीकारला.

## शिक्षण
शिरीन यांचे शिक्षण काश्मीरमधील केंद्रीय विद्यालय व दिल्लीमधील एर फोर्स बाल भारती स्कूल येथे झाले. दिल्लीच्याच सेंट स्टीफन महाविद्यालयातून त्यांनी तत्त्वज्ञान या विषयात पदवी संपादन केली असून आपले पदव्युत्तर शिक्षण पुणे विद्यापीठातून (फिल्म अँड दूरचित्रवाणी या विषयात) विशेषत्वाने पूर्ण केले आहे.

## कामाचे स्वरूप
शेरीन यांना कामाचा १५ वर्षांचा अनुभव आहे. यातील १४ वर्षे त्यांनी भारताच्या व्यावसायिक आणि धोरणात्मक उपक्रमांशी संबंधित वार्ता आणि कार्यक्रम यासाठी काम केले आहे. करण थापर यांच्या वाहिनीसाठी संशोधक वार्ताहर म्हणून त्यांनी आपले काम सुरू केले. यूटीव्ही न्यूजच्या चालू घडामोडी या विभागात त्यांनी काम केले तसेच वुई द पीपल हा स्टारटीव्ही साठी केलेला त्यांचा कार्यक्रम प्रसिद्ध आहे. डिसेंबर २००० साली त्यांनी CNBC-TV18 या वाहिनीसाठी काम सुरू केले. त्यांनी भारताच्या अर्थक्षेत्रातील विशेष कथा आणि त्यांच्या माहितीपर मालिका तयार केल्या तसेच भारतीय आणि परदेशी प्रसिद्ध राजकीय नेते, उद्योजक यांच्या मुलाखतीही घेतल्या. व्यावसायिक जगाशी संबंधित कार्यक्रमांच्या निर्मिती त्या गेली १३ वर्षे सातत्याने करीत आहेत. या कार्यक्रमाला 'Best Business Talk Show' असा पुरस्कारही मिळाला आहे.
* Best Business Anchor Award’ ही त्यांना लाभला आहे.
* तसेच २००९ साली Young Global leaders  असा बहुमान त्यांना
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय महिला
वर्ग:माध्यम प्रसिद्धी
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
आम्लवेतस

**आम्लवेतस** (Rumex Vesicarius) किंवा **आंबट चुका** ही एक औषधी वनस्पती आहे.

ही भाजी नावाप्रमाणे आंबट असते. चुक्याचे झुडुप १५ ते ३० सेंमी उंच असते. पाने कडक आणि गोलसर असतात. देठदेखील बराच मऊ असतो. चुक्याला तुळशीसारखे पण लालसर दिसणारे तुरे(मंजिऱ्या) येतात. याच्या बिया शेवरीच्या कापसासारख्या असतात.

## संदर्भ व टीप
वर्ग:औषधी_वनस्पती
श्याम नंदन प्रसाद मिश्रा

**श्याम नंदन प्रसाद मिश्रा** (२० ऑक्टोबर इ.स. १९२० – २५ ऑक्टोबर इ.स. २००४) हे एक भारतीय राजकारणी होते. २८ जुलै १९७९ – १३ जानेवारी इ.स. १९८० दरम्यान ते भारताचे परराष्ट्रमंत्री होते. त्यांचा जन्म इ.स. १९२० मध्ये गोनावान, पटना येथे झाला. त्यांचे शिक्षण शिरसंद, मुजफ्फरपूर आणि लॉ कॉलेज, पटना येथे झाले.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म 
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू 
वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य 
वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य 
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य 
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य 
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक 
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी 
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री
संदुक

पूर्वीच्या काळात  राजा आपली मालमत्ता-धनसंपत्ती लपवण्यासाठी जी वस्तू वापरत असे, त्यास ‘संदुक’ असे म्हणतात.
  
आकार:- आयातकार असून ते लाकडापासून बनवलेली असते.

वापर:- धनसंपत्ती, कपडे ठेवण्यासाठी वापर होतो. 

टोपण नावे :- पेटी, टंक इत्यादी.
मिराई चॅटर्जी

**मिराई चटर्जी** या  भारतीय समाजसेविका आहेत. त्या सेवा (SEWA)  या अहमदाबाद येथील महिलांच्या स्वयंरोजगार संघटनेचे काम करतात.राष्ट्रीय सल्लागार समितीच्या सदस्या म्हणून जून २०१० मध्ये त्यांची नियुक्ती झाली आहे.
गेली ३० वर्षे  भारतातील अनौपचारिक क्षेत्रातील स्त्रियांचे आरोग्य आणि आर्थिक सुरक्षितता सुधारण्याच्या दृष्टीने त्या कार्यरत आहेत.लिंगसमभाव,शिक्षण आणि स्वच्छता याचे महत्त्व समाजाला समजावून सांगण्याचाही त्यांचा प्रयत्न सुरू आहे.

## कामाचे स्वरूप
सेवा या संस्थेच्या आरोग्य विभाग,बाल कल्याण विभाग या कामांची जबाबदारी मिराई यांच्यावर आहे. लोकस्वास्थ्यसेवा या समाजाच्या आरोग्यासंबंधी काम करणाऱ्या संस्थेच्या त्या संस्थापिका आहेत. National Insurance VimoSEWA Cooperative Ltd या संस्थेच्या त्या अध्यक्षा आहेत.
सेवा या संस्थेत त्या १९८४ साली कार्यवाह  म्हणून रुजू झाल्या.

## शिक्षण
त्यांनी मिराई यांनी हार्वर्ड विद्यापीठातून इतिहास आणि विज्ञान या विषयात पदवी संपादन केली असून जोन्स हॉपकिन्स ब्लूमबर्ग स्कूल ऑफ पब्लिक हेल्थ येथून पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले आहे.

## सेवा संस्थेविषयी
तळागाळातील महिलांनी सामर्थ्यशाली आणि प्रभावशाली नेता बनावे यादृष्टीने त्यांना विकसित करणे हे ‘सेवा’च्या महत्त्वपूर्ण योगदानांपैकी एक आहे.स्थानिक महिला नेत्या आपापल्या ठिकाणी त्यांच्या स्वतःच्या संस्था चालवून ‘सेवा’ चळवळ देशभरात पोचवीत आहेत.

## पदभार
Friends of Women's World Banking (FWWB), National Commission for Enterprises in the Unorganized Sector, National Rural Health Mission. या संस्थांमध्ये त्यांनी पद भूषविले आहे तसेच World Health Organization’sच्या सामाजिक आरोग्य विभागाची धुराही त्यांनी सांभाळली आहे. Public Health Foundation of India (PHFI) या भारतीय संस्थेत त्यांनी अधिकारी म्हणून काम केले आहे.

वर्ग:भारतीय महिला
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:समाजसेविका
कैलाश नाथ काटजू

इवलेसे|कैलाश नाथ काटजू
**कैलाशनाथ काटजू** (१७ जून इ.स. १८८७ - १७ फेब्रुवारी इ.स. १९६८) हे भारतातील एक प्रमुख राजकारणी होते. ते ओरिसा आणि पश्चिम बंगालचे राज्यपाल होते, तसेच ते मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री, केंद्रीय गृहमंत्री आणि केंद्रीय संरक्षण मंत्री होते. ते भारतातील सर्वात प्रमुख वकीलांपैकी एक होते.

काटजू यांनी भारतातील ब्रिटिश शासनाच्या विरोधात स्वातंत्र्य चळवळीत सहभाग घेतला आणि सहकारी स्वातंत्र्यसैनिकांसमवेत अनेक वर्षे कैद राहिले.

यांचे नातू मार्कंडेय काटजू भारताचे सरन्यायाधीश होते.

वर्ग:भारतीय संरक्षणमंत्री
वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य 
वर्ग:मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री 
वर्ग:ओडिशाचे राज्यपाल 
वर्ग:पश्चिम बंगालचे राज्यपाल 
वर्ग:इ.स. १८८७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)

**जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)** (किंवा **जनता पार्टी (सेक्युलर)**) हा जुलै १९७९ मध्ये राज नारायण यांनी स्थापन केलेला भारतातील राजकीय पक्ष होता. १६ जुलै १९७९ रोजी, चरण सिंग यांनी ‘भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)’च्या पाठिंब्याने २८ जुलै १९७९ रोजी भारताचे पंतप्रधानपद स्वीकारले परंतु त्यांचे समर्थन काढून घेतल्याने त्यांनी २० ऑगस्ट १९७९ रोजी पंतप्रधानपदाचा राजीनामा दिला. १९८० मध्ये भारतीय लोकसभा निवडणुकीपूर्वी चरणसिंह यांच्या नेतृत्वाखालील जनता पक्षाचे नंतर 'लोक दल' असे करण्यात आले, परंतु आधिकारिकरित्या पक्षाच्या आधीच्या नावाने निवडणुकीत ते लढले. १९८० मध्ये ७ व्या लोकसभेच्या निवडणुकीत पक्षाने ४१ जागांवर विजय मिळविला आणि एकूण मतांपैकी त्यांना ९.३९ टक्के मते मिळाली.

## हे सुद्धा पहा
* जनता पक्ष
* भारतीय लोक दल

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष 
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील निर्मिती
काडेकिराइत

## स्वरूप 
* हे कोणत्याही प्रकारच्या तापावरील अत्यंत गुणकारी औषध आहे.

* काडेकीराइत कुटून त्याची वीस ग्रम पूड द्यावी.त्यात एक ग्रम सुंठीची पूड मिसळावी व अर्धा लिटर पाण्यात त्याचा काढा करावा.
* साधारण् ६० मिली काढा होईपर्यंत मिश्रण उकळवावे.तो रुग्णास सकाळ - संध्याकाळ द्यावा.याने थोड्याच वेळात घाम येऊन ताप उतरतो. दहा ग्रम काडेकिराइत ठेचून कपभर ऊन पाण्यात रात्रभर भिजत ठेवावे. सकाळी ते पाणी गाळून द्यावे व त्यात दोन - तीन चमचे मध व एक चमचा खडीसाखर घालून रुग्णास दिले असता अंगातील जीर्णज्वर जातो.या तापामुळे येणारी शिरशिरीही याने थांबते.

वर्ग:औषधी वनस्पती
तेलुगू लोक

**तेलुगू लोक** किंवा **तेलुगुवारू** हे द्रविड समूहाचे तेलुगू भाषा बोलणारे लोक आहेत, जे मुख्यत: आंध्रप्रदेश, तेलंगणा आणि पुद्दुचेरी मधील यानम शहरात स्थायिक आहेत. भारतामध्ये हिंदीनंतर तेलुगू ही सर्वाधिक बोलली जाणारी भाषा आहे. भारतात तेलुगू लोकांची संख्या जवळपास ८.१६ कोटी आहे.

## प्रमुख तेलुगू लोक
* कृष्णदेवराय
* नीलम संजीव रेड्डी
* पी.व्ही. नरसिंम्हा राव
* एन. चंद्रबाबू नायडू
* व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण
* जॉनी लिव्हर

वर्ग:भारतीय लोक
अर्चना हिंगोरानी

**डॉ. अर्चना निरंजन हिंगोरानी**, पीएच्.डी. यांनी १९ जानेवारी, २००९ ते ३० एप्रिल २०१७ पर्यंत आयएल व एफएस इन्व्हेस्टमेंट मॅनेजर्स लिमिटेडचे कार्यकारी संचालक व मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्य केले. डॉ हिंगोरानी १९९४ पासून आयएल अँड एफएस समुहाबरोबर २३ वर्षांपासून होते. वर्षानुवर्षे आणि अनेक भूमिका बजावल्या आहेत - अर्थशास्त्री म्हणून सुरुवात करून आणि वित्त आणि मालमत्ता व्यवस्थापन प्रकल्प पुढे चालू. डॉ. हिंगोराणी सुमारे ६५ व्यावसायिकांच्या गुंतवणुकीच्या टीमचे नेतृत्व करतात.त्यांनी  व्यवस्थापकीय संचालक म्हणून काम केले.
जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या अनिश्चितता आणि उदासीन रिअल इस्टेट मार्केटमध्ये प्रभावी परताव्यासाठी हिंगोराणीने आयएल अँड एफएस इन्व्हेस्टमेंट मॅनेजर्स (आयआयएमएल) ची स्थापना केली आहे. तिने म्हणले आहे की फेडरल रिझर्व्हच्या योजनांवर ब्रेक्सिट आणि गहाळखोरीची योजना धनभूतीवर परिणाम झाल्यामुळे IIML चे क्लायंट अमेरिकेचे आणि युरोपियन आहेत. पश्चिम आशिया आणि आफ्रिकेतील आयआयएमएलच्या विस्ताराचे विस्तार करण्यावर त्यांनी भर दिला. गेल्या आर्थिक वर्षात एकूण महसूल आणि नफा थोडी खाली आला असला तरी, हिंगोराणीने 'गो ईस्ट' धोरणाअंतर्गत व्यापार जपला, कोरिया, आणि ऑस्ट्रेलिया-मार्केटमधील गुंतवणूकदारांना संबोधित केले ज्यामुळे आयआयएमएल ने तुलनेने अस्थिरता दर्शविली.
## इतर संलग्नता
एआयजी इंडियन सेक्टरल इक्विटी फंड

आयएल अँड एफएस इन्व्हेस्टमेंट मॅनेजर्स लिमिटेड

भारत प्रकल्प विकास निधी

मुंबई विद्यापीठ

काटझ ग्रॅज्युएट स्कूल ऑफ बिझनेस, पिट्सबर्ग विद्यापीठ

उदयोन्मुख बाजारपेठ प्रायव्हेट इक्विटी असोसिएशन

पेट्रोनेट इंडिया लिमिटेड

रामकी इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेड

विस्टरा आयटीसीएल (इंडिया) लिमिटेड

गायत्री प्रकल्प लिमिटेड

कोनेसीमा गॅस पॉवर लिमिटेड

क्यूव्हीसी रियल्टी कं. लिमिटेड

आयएल अँड एफएस फायनान्शियल सर्व्हिसेस लिमिटेड

इंडियन प्रायव्हेट इक्विटी आणि व्हेंचर कॅपिटल असोसिएशन

आयएल अँड एफएस अर्बन इन्फ्रास्ट्रक्चर मॅनेजर्स लिमिटेड

फाउंडेशन होल्डिंग्ज
## संदर्भ
https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=6060091&privcapId=6059462

वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय उद्योगिनी
मार्था

thumb|डाव्या बाजूला मार्था, येशू मरीया आणि मार्था यांच्या घरी, हॅरोल्ड कॉंपिंग
बेथानीची **मार्था** बायबल मधील योहान आणि लूकच्या शुभवर्तमान मध्ये वर्णन केलेली एक आकृती आहे. आपल्या दोन बहिणी-भाऊ लाजरेस व बेथानीची मरीयासोबत, तिला जेरुसलेम जवळील बेथानी गावात राहत असलेल्या वर्णन केले आहे. येशूने तिचा भाऊ लाजरेस याच्या पुनरुत्थान करण्याचीची ती साक्ष होती.

## बायबल मधील मार्थाचे वर्णन 
मार्थाचे वर्णन बायबल मध्ये योहान व लूक या वर्तमानात आहे. 

------------

## हे सुद्धा पहा 
*येशू ख्रिस्त
*मारिया (येशूची आई)
## संदर्भ 
वर्ग:ख्रिश्चन धर्म
वर्ग:बायबलमधील महिला
वर्ग:जेरुसलेम
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
सीएनबीसी टीव्ही१८

**सीएनबीसी टीव्ही १८** ही भारतातील इंग्लिश व्यवसायिक बातम्यांची दूरचित्रवाहिनी आहे. ही वाहिनी सीएनबीसी आणि टेलिव्हिजन १८ इंडिया लिमिटेड (टीव्ही १८) यांच्यातील संयुक्त उपक्रम आहे.

याची सुरुवात २६ ऑक्टोबर, २०११ रोजी झाली.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील वृत्तवाहिन्या
वर्ग:इ.स. २०११ मधील निर्मिती
एन टी आर ट्रस्ट

एन टी आर ट्रस्ट / एन टी आर स्मारक ट्रस्ट ही एक विना-नफा संस्था आहे. या संस्थेचं मुख्य कार्यालय हैद्राबाद, तेलंगणा मध्ये आहे.  या संस्थेचे नाव  एन टी रामा राव यांच्या वर ठेवण्यात आलेले आहे.  एन टी रामा राव हे प्रसिद्ध अभिनेते तसेच आंध्र प्रदेशचे मुख्य मंत्री होते .

## References 
वर्ग:सामाजिक संस्था
ॲसिड हल्ला

thumb|ऍसिड हल्लाची बळी ठरलेली एक बांगलादेशी महिला
**ॲसिड हल्ला** (**ॲसिड फेकणे**) म्हणजे ॲसिड (आम्ल) अंगावर मुख्यत: चेहऱ्यावर फेकून केला जाणारा एक हिंसक व प्राणघातक हल्ला होय. ॲसिड हा ज्वालाग्राही द्रव पदार्थ एखाद्याच्या शरीरावर पडल्याने शरीर जळते आणि विद्रूपपणा, अपंगत्व किंवा मृत्यू सुद्धा होतो. हा हल्ला करणारे अपराधी त्यांच्या निशाण्यावरील व्यक्तींवर हे पातळ द्रव टाकतात, सहसा हे द्रव चेहऱ्यावर टाकले जाते, ज्याने चेहरा जळतो आणि त्वचेच्या ऊतींचे नुकसान होते, अनेकदा हाडांवरही याचा आघात होऊन ते ठिसूळ होतात.

या हल्ल्यात वापरले जाणारे ऍसिड हे सर्वात सामान्य प्रकारचे गंधकयुक्त आणि नायट्रिक आम्ल असतात. हायड्रोक्लोरिक आम्ल कधीकधी वापरले जाते, परंतु ते कमी हानिकारक असते. ह्या हल्ल्यांच्या दीर्घकालीन परिणाम होऊन अंधत्व, तसेच चेहरा आणि शरीराचा भाग कायम खराब होऊ शकतो. याने दूरगामी सामाजिक, मानसिक आणि आर्थिक अडचणींसह उद्भवतात. १९९९ आणि २०१३ दरम्यान ३,५१२ बांगलादेशी लोकांवर ॲसिडचा हल्ला झाला, आणि पाकिस्तान मधील ॲसिड हल्ले प्रत्येक वेळी अधिक आणि दरवर्षी वाढत आहेत."

## कायदे 
### भारत 
भारतात, भारतीय दंड संहितेचे कलम ३२६अ आणि ३२६ब हे अ‍ॅसिड हल्ल्यांशी संबंधित आहे. कलम ३२६अ नुसार, अ‍ॅसिड हल्ल्यासाठी किमान दहा वर्षांची कोणत्याही प्रकाराची कारावासाची शिक्षा आहे जी जन्मठेपेपर्यंत वाढू शकते आणि दंड देखील होतो. कलम ३२६ब नुसार, अ‍ॅसिड हल्ल्याच्या प्रयत्नासाठी किमान ५ वर्षांची कोणत्याही प्रकाराची कारावासाची शिक्षा आहे जी ७ वर्षांपर्यंत वाढू शकते आणि दंड देखील होऊ शकतो. कलम ३६२अ मध्ये, पीडितेच्या उपचारांचा वैद्यकीय खर्च भागविण्यासाठी दंड न्याय्य आणि वाजवी असेल आणि तो पीडितेला दिला पाहिजे. भारतीय न्याय संहिताच्या कलम १२४ मध्ये समान तरतुदी एकत्रित केलेल्या नाहीत.

### पाकिस्तान 
पाकिस्तान दंड संहितेच्या कलम ३३६ब मध्ये संक्षारक पदार्थाने दुखापत करणाऱ्याला जन्मठेपेची किंवा चौदा वर्षांपेक्षा कमी नसलेल्या कोणत्याही प्रकारच्या कारावासाची आणि किमान दहा लाख रुपयांच्या दंडाची शिक्षा आहे.

## संदर्भ
वर्ग:स्त्री अभ्यास
वर्ग:गुन्हे 
वर्ग:हिंसा
भूतानमधील बौद्ध धर्म

**भूतानमध्ये बौद्ध धर्म** हा प्रमुख धर्म आहे. वज्रयान बौद्ध धर्म हा भूतानचा राज्यधर्म आहे. भूतानमध्ये सुमारे ७५% बौद्धांची लोकसंख्या आहे. भूतकाळात भूतान मध्ये तिबेटी बौद्ध धर्म हा प्रचलित बौद्ध धर्म असला तरी, त्याच्या विधी, धर्मकेंद्राने अधिकृतपणे ठरवलेली सार्वजनिक प्रार्थना व पूजाविधी, आणि मठवासी संस्था यामध्ये लक्षणीय भिन्नता आहे. बौद्ध मठ, धार्मिक स्थळे, भिक्खू आणि भिक्खुणी यांच्याकडून राजधर्माला दीर्घ काळापासून पाठिंबा आहे.

## हे सुद्धा पहा
* जगामध्ये बौद्ध धर्म
* भूतानमधील धर्म

## बाह्य दुवे
वर्ग:देशानुसार बौद्ध धर्म
बौद्ध
वर्ग:वज्रयान
बेगमपेठ (सोलापूर)

सोलापूरची बेगम पेठ ही एक फार जुनी ऐतिहासक व्यापारी पेठ आहे. १६९५ ते १६९९ या काळात औरंगजेब बादशहाची फौज सोलापूर जिल्ह्यात ब्रह्मपुरी येथे वास्तव्याला असायची. औरंगजेबाची चौथी पत्नी बेगम उदयपुरी ही मुक्कामाला असायची. पुढे अठराव्या शतकात या भागाचे बेगमपुरा हे नाव पुढे बेगम पेठ असे झाले. सुरुवातीला स्वकुळसाळी आणि मुस्लिम समाजाचे वास्तव्य असलेल्या या पेठेत आता ९५ टक्के मुस्लिम समाज आहे. पूर्वी या पेठेत स्वकुळसाळी समाजाचा हातमागावर कापड विणण्याचा व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात चालायचा. मुस्लिम समाजही छोटा-मोठा व्यवसाय करून आपली उपजीविका करायचे, कातडीचा व्यापार चालायचा, एकत्रित केलेला हा माल मद्रासला पाठवला जायचा. 

साड्या, ड्रेस मटेरियल, कटपीस हा कपड्याचा व्यापार या पेठेत मोठ्या प्रमाणात चालतो. खांडवा, मध्यप्रदेश, गुजरातच्या अनेक व्यापाऱ्यांनी इथे दुकाने थाटली आहेत. दाट वस्ती असलेल्या पेठेत ५१२ घरे आहेत. ख्रिस्ती समाजाचे सेवा मंदिरही येथेच आहे. अगदी अलीकडेच सुसज्ज असे यशोधरा हॉस्पिटल ही या भागात आहे. 

दुचाकीपासून चार चाकी वाहनांची कुलपे दुरुस्त केली जाणारे अखलाख तोहित टंकसाळ याचे दुकान बेगम पेठेत आहे. सोलापूर जिल्ह्यातीलच नव्हे तर उस्मानाबाद, लातूर, विजापूर जिल्ह्यातील वाहनधारक येथे आजही विश्वासाने येतात. वडील तोहित रहिमान टंकसाळ यांनी १९७५ च्या काळात सुरू केलेला हा व्यवसाय आजही अखलाक प्रामाणिकपणे सांभाळत आहेत. 

कामगार कष्टकरी समाज असलेल्या या छोट्याशा बेगम पेठेत लहान वर्गापासून ते दहावीपर्यंत शिक्षण देणारी टिकल इंग्लिश स्कूल, फातिमा नर्सरी येथे आहेत. 

बेगम पेठेतच बालपण पार पडलेले युनूस खरादी सध्या मिरज येथे न्यायाधीश आहेत. उस्मान आणि मुदस्सर खरादी हे दोन डॉक्टरही याच पेठेतून घडले. पेठेतील शांतता आणि एकोबा राहण्यासाठी सलीम कल्याणी, सलीम हिरोळी, रियाज खरादी, मैउद्दीन शेख, तानाजी गवळी, मनोज अलकुंटे शोभा शिंदे, प्रदीप बंडे, जुबेर कुरेशी ही मंडळी सामाजिक क्षेत्रात कार्यरत आहेत. अश्या या छोट्या पेठेने आपला बाज जपला आहे.

## संदर्भ 
१. सबकुछ सोलापूर, लोकमत सोलापूर, पृ. क्र. १२२.

वर्ग:सोलापूर
सुलेखा कुंभारे

**सुलेखा कुंभारे** ह्या भारतीय राजकारणी, माजी राज्यमंत्री आणि बहुजन रिपब्लिकन एकता मंचाच्या संस्थापक आहे. कुंभरे भारतीय रिपब्लिकन पक्षाच्या नागपूर जिल्ह्यातील कामठी मतदारसंघातून महाराष्ट्र विधानसभेच्या सदस्या होत्या.

## हे सुद्धा पहा
## संदर्भ
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:भारतीय रिपब्लिकन पक्षातील राजकारणी
वर्ग:कामठीचे आमदार
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मराठी महिला
वर्ग:भारतीय महिला राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
रेवदंडा

**रेवदंडा** हे महाराष्ट्राच्या रायगड जिल्ह्यातील गाव आहे. अलिबागपासून १७ किमी वर असलेले हे गाव रेवदंडा किल्ल्यात अंशतः वसलेले आहे. येथील समुद्रकिनाऱ्यावर काळ्या वाळूची पुळण आहे.कोकणातील सात महत्त्वाच्या दीपगृहांपैकी एक दीपगृह येथे आहे.

येथे ज्यू लोकांची वस्ती आहे. यांचे वंशज ७००हून अधिक वर्षांपूर्वी येथून जवळ नागाव येथे आले व या परिसरात वसले. हे लोक ज्यू धर्माच्या शिकवणीनुसार शनिवारी सॅबाथ पाळतात. यांचा भारतातील मूळ धंदा तेल्याचा होता. या दोन गोष्टींमुळे या परिसरातील ज्यू लोकांना *शनिवार तेली* असेही म्हणले जाते. रेवदंड्यातील बेथ एल सिनॅगॉग कोंकणी वास्तूशैलीत असून जगातील इतर सिनेगॉगपेक्षा वेगळा आहे.

येथून जवळ असलेल्या टेकडीवर दत्तमंदिर आहे. सुमारे १,५०० पायऱ्या असलेल्या या मंदिरात दत्तजयंतीपासून पाच दिवस उत्सव असतो.

ख्रिश्चन संत सेंट फ्रांसिस झेवियरने येथे आपल्या भारतातील पहिल्या काही उपदेशात्मक प्रवचनांपैकी (*सर्मन*) एक येथे दिल्याचे समजले जाते.

** रेवदंडा** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील अलिबाग तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. समुद्र किनाऱ्यावरील वातावरण शांत असते 

## लोकजीवन 
येथे मासेमारी , भात शेती , नारळ , सुपारी तसेच काही प्रमाणत पर्यटन यांच्या वर येथील लोक अवलंबून आहेत 

## प्रेक्षणीय स्थळे 
रेवदंडा किल्ला

रेवदंडा बीच

रेवदंडा बीच

शितलादेवी मंदिर 

मुखरी गणपती मंदिर

दत्त मंदिर ,

दत्त मंदिर ,भोवळे 

रामेश्वर मंदिर

बिर्ला मंदिर , सालाव

काशीद बीच

सिद्धी विनायक मंदिर नांदगाव

कोर्लाई किल्ला  

आक्षी स्तंभ

ज्यू धर्मीय सिनेगोंग 

कोरलाई लाईट हाऊस आणि किल्ला
फणसाड अभयारण्य 

## नागरी सुविधा 
रेवदंडा येथे बाजार पेठ आहे तसेच हॉटेल , शाळा , कनिष्ठ महविद्यालय , बसस्थानक 

## संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

## हे सुद्धा पहा
* रेवदंडा किल्ला

वर्ग:अलिबाग तालुक्यातील गावे
वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
रोशनी नादर मल्होत्रा

**रोशनी नाडर मल्होत्रा** ह्या एचसीएल एंटरप्राइजेसच्या कार्यकारी संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी आहेत. एचसीएलचे संस्थापक शिव नाडर यांच्या त्या कन्या आहेत. त्या एक प्रशिक्षित शास्त्रीय संगीतकार आहेत आणि फोर्ब्सच्या जगातील १०० सर्वांत प्रभावी महिलांच्या यादीत ५७ व्या स्थानावर आहेत.

## जीवन आणि कारकीर्द
नाडर यांचा जन्म १९८२ मध्ये आणि दिल्लीत झाला.

**पालक** : आई-वडिलांची त्या एकुलती एक मुलगी आहेत- पिता शिव नाडर आणि आई किरण नाडर.
उद्योगपती आणि दानशूर व्यक्ती असलेले शिव नाडर हे एचसीएल एंटरप्रायजेस या बहुराष्ट्रीय कंपनीचे संस्थापक आणि चेरमन आहेत. त्यांची आई-किरण नाडर, भारतीय कला संग्राहक आणि किरण नाडर संग्रहालय आर्टची संस्थापिका आहेत.

**शिक्षण**: रोशनी यांचे शिक्षण वसंत व्हॅली स्कूलमध्ये झाले. त्यांनी रेडिओ / टीव्ही आणि फिल्म वर लक्ष केंद्रित करून ईलेनॉयमधील वायव्य विद्यापीठातून कम्युनिकेशन्समध्ये पदवी प्राप्त केली.
नंतर केलॉग स्कूल ऑफ मॅनेजमेंटमधून त्यांनी 'सामाजिक संस्था व्यवस्थापन आणि धोरणे' हा मुख्य विषय घेऊन मास्टर्स ऑफ बिझनेस एडमिनिस्ट्रेशनची (एमबीए) पदवी मिळवली.एचसीएलमध्ये सामील झाल्यावर 1 वर्षाच्या आत त्यांना एचसीएल कॉर्पोरेशनच्या कार्यकारी संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून पदोन्नती मिळाली.

**जोडीदार**:एचसीएल कॉर्पोरेशनचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी होण्याआधी, रोशनी नाडर शिव नाडर फाउंडेशनच्या विश्वस्त म्हणून काम करत होत्या, हीच संस्था चेन्नईमधील नूतन नारायण श्री शिवसुब्रमण्य नाडर कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग चालविते. त्यांनी एचसीएल ग्रुपच्या ब्रँडिंगचे सुद्धा काम केले.२०१० मध्ये रोशनी यांनी एचसीएल हेल्थकेअरचे उपाध्यक्ष शिखर मल्होत्रा यांच्याशी विवाह केला.त्यांना दोन मुलगे आहेत. त्यांचे पती एचसीएल हेल्थकेयरचे उपाध्यक्ष आहेत.

**कारकीर्द**:पदवी नंतर, रोशनीने प्रथम एक बातमी म्हणून स्काय न्यूझ यूके आणि सीएनएन अमेरिका येथे काम करणे सुरू केले.पत्रकारितेतील छोट्या कारकिर्दीनंतर त्यांनी आपल्या वडिलांच्या कंपनीत प्रवेश केला.एका वर्षानंतर, एप्रिल २००९ मध्ये एचसीएल कॉर्पोरेशनच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून त्यांना पदोन्नती देण्यात आली. त्या हे मान्य करतात की त्यांना तंत्रज्ञानातील आवश्यक पार्श्वभूमी नसल्याने मुख्य कार्यकारी अधिकारी बनण्याचा प्रवास म्हणजे मोठे आव्हान होते. मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी व्यवसायात बदल घडवून आणण्यासाठी एचसीएल इन्फोसिस्टम्स (वितरण व आयटी समाधान विभाग) आणि एचसीएल टॅलेन्ट करारे (एक कौशल्य प्रशिक्षण विभाग) सुरू केला.बिझनेस टुडेमध्ये २०१६ मध्ये रोशनी भारतातील सर्वाधिक शक्तिशाली महिला म्हणून कार्यरत होत्या.

## सन्मान
NDTV वर्ष 2014च्या युवा लोकोपकारप्रमुख आहेत.
 
वोग इंडिया फिलिप्रॉपिस्ट ऑफ द इयर २०१७, फ्रांस चा सर्वोच्य नागरी पुरस्कार 2024

## हे ही पहा
शिव नादर

किरण नादर

## संदर्भ
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय उद्योगिनी
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
वयम्

[[चित्र:Wayam Magazine.png|अल्ट='वयम्' मासिक|इवलेसे|''''वयम्' मासिक**]]

## **'वयम्'मासिकाच्या संस्कृत मधील अर्थ 'आपण सारे' असा होतो''' 
### इतिहास 
'अहम् आवाम् वयम्' हे किशोरवयीन मुलांचे मासिक आहे. ‘वयम्’ या खास किशोरांसाठीच्या मासिकाचा दिवाळी अंक मुखपृष्ठापासूनच पाहावासा वाटतो. या अंकात कथा, कविता, प्रसिद्ध व्यक्तींच्या मुलाखती, लेख याची मेजवानी आहे. मुलांना वाचण्यासाठी वैविध्यपूर्ण असा ऐवज अंकात आहे.  वय वर्षे ९ ते १६ या वयोगटातील विद्यार्थ्यांना वाचनाची गोडी लागावी, त्यांना दर्जेदार साहित्य वाचायला मिळावे, यासाठी ठाण्याच्या लॅबइंडिया कंपनीचे अध्यक्ष **श्रीकांत बापट (‘वयम्’चे प्रकाशक)** यांच्या आर्थिक पाठबळातून ‘वयम्’ हे मासिक जून, २०१३ पासून प्रसिद्ध होते. **‘वयम्’चे बोधवाक्य आहे- ‘वाचनातून विचार, विचारातून विकास’**. मुख्यत्वे शाळा व वाचनालयांत आमचे मासिक वितरीत होते. तसेच वाचनप्रेमी विद्यार्थी, शिक्षक व पालक आवर्जून ‘वयम्’चे वर्गणीदार होतात.

### वयम् विषयी 
शालेय वयातील मुलांना ताज्या घडामोडी, दैनंदिन विज्ञान, ललित साहित्य, कलाकृती, प्रयोग, कोडी, उपयुक्त वेबसाईट, इत्यादी मजकूर वाचायला मिळावा आणि त्यांनी विचारप्रवण व्हावे, म्हणून हे मासिक सुरू केले आहे. विविध विषयांतील तज्ज्ञ ‘वयम्’मध्ये लिहितात. प्रत्येक महिन्याला एका ताज्या विषयाला बहुअंगाने भिडणारे लेखही यांत असतात. ‘वयम्’मधील बहुतांश मजकूर मराठीत असतो आणि एक-दोन लेख/गोष्टी इंग्रजीतून असतात. रंगीत टीव्ही बघणाऱ्या आणि रंगीत संगणक वापरणाऱ्या पिढीतील मुलांना आकर्षक वाटावे आणि त्यांच्यावर उत्तम डिझाईनचा संस्कार व्हावा, यासाठी आवर्जून उत्तम प्रतीच्या कागदावर रंगीत छपाई केली जाते. ज्येष्ठ सुलेखनकार अच्युत पालव ‘वयम्’चे सुलेखन करतात. एकंदर निर्मितीमूल्यांकडे लक्ष दिले जाते. शुभदा चौकर या 'वयम्' मासिकाच्या संपादक आहेत. 

‘वयम्’च्या सल्लागार मंडळात आहेत- डॉ. अनिल काकोडकर, कुमार केतकर, डॉ.आनंद नाडकर्णी, अच्युत गोडबोले, डॉ. उदय निरगुडकर, राजीव तांबे आणि श्रीकांत वाड. शिवाय, डॉ. बाळ फोंडके, भारत सासणे, सुबोध जावडेकर, मुकुंद टाकसाळे, प्रवीण दवणे, दासू वैद्य, डॉ. शरद काळे, डॉ. नंदिनी देशमुख, श्रीकांत बोजेवार, समीर कर्वे, श्रीराम शिधये, शमसुद्दिन अत्तार असे अनेक नामवंत लेखक ‘वयम्’च्या यादीत आहेत.

मुलांना वाचण्यासाठी वैविध्यपूर्ण असा ऐवज अंकात आहे. प्राण्यांनासुद्धा खेळायला आवडतं- सुबोध जावडेकर, हास्यचित्रांतली मुलं- मधुकर धर्मापुरीकर हे लेख, तसेच सुबोध भावे-अंजली कुलकर्णी, शेफ विष्णू मनोहर- क्रांती गोडबोले-पाटील या मुलाखती उल्लेखनीय आहेत. ‘चोच आणि चारा’ हा मकरंद जोशी यांचा लेख वाचताना पक्ष्यांच्या चोचींचा उपयोग पक्ष्यांसाठी 'त्यांचे हात, पाय, चमचा, फावडं असं बरंच काही असतं', यासारख्या मनोरंजक गोष्टी वाचायला मिळतात.

### **पुरस्कार** 
सलग पाचही वर्षांत ‘वयम्’ दिवाळी अंकाला विविध पुरस्कार मिळाले आहेत, ज्यात महाराष्ट्र साहित्य परिषद (म.सा.प.), कोकण मराठी साहित्य संघ (को.म.सा.प.), कल्याण सार्वजनिक वाचनालय,  मराठी वृत्तपत्र लेखक संघ, साप्ताहिक उल्हास प्रभात, दिन्मार्क पब्लिकेशन या संस्थांच्या पुरस्कारांचा समावेश आहे.

### संदर्भ
संजाण

**संजाण** () हे गुजरातच्या वलसाड जिल्ह्यातील गाव आहे. उमरगाम तालुक्यातील या गावाची लोकसंख्या २०११ च्या जनगणनेनुसार १५,५४४ होती.

## इतिहास
इ.स. ६९८च्या सुमारास भारतात आलेल्या पारशांनी या गावात सर्वप्रथम वसाहत केली होती. समुद्रकिनाऱ्यावर उतरल्यावर त्यांनी त्यावेळच्या तेथील राजा जडी राणाकडे तेथे राहण्याची परवानगी मागितली. राजाने उत्तर म्हणून दुधाने काठोकाठ भरलेला पेला पारशांना दिला. पारशांनी त्यात साखर घालून राजास परत केला. याद्वारे राजाने सुचविले होते की त्याच्या राज्यात वस्ती करण्यासाठी जागा नव्हती तर पारशांनी त्यास उत्तर दिले की दुधात जशी साखर विरघळते तसे ते स्थानिक प्रजेत मिळूनमिसळून राहतील आणि त्यात गोडी आणतील. हे गाव आता तुर्कमेनिस्तानमध्ये आहे.

१४८० च्या सुमारास संजाण आणि आसपासचा प्रदेश गुजरातचा बादशहा महमूद बेगड्याने जिंकून घेतला. सोळाव्या शतकाच्या शेवटी पोर्तुगीजांनी हा प्रदेश काबीज केला. मराठ्यांनी चिमाजी अप्पांच्या नेतृत्वाखाली १७३३-३९ दरम्यान चालविलेल्या मोहीमेत हा भाग मराठा अंमलाखाली आला. त्यानंतर येथे मोठ्या प्रमाणात स्पॅनिश आणि फ्रेंच मुस्लिम व्यापारी येउन राहिले. त्यांनी मसाल्याचे पदार्थ येथून युरोपमध्ये निर्यात करण्याचा धंदा चालविला होता. कालांतराने संजाण ब्रिटिश व नंतर स्वतंत्र भारतात समाविष्ट झाले. संजाण पोर्तुगीज वसाहत असलेल्या दमणपासून सर्वात जवळ असलेले भारतातील मोठे व्यापारी केंद्र होते. १९६१ पर्यंत भारत आणि दमणद्वारे पोर्तुगाल आणि युरोपशी होणाऱ्या व्यापारासाठी संजाण हे मोक्याचे स्थान होते.

## संदर्भ
वर्ग:गुजरातमधील शहरे
वर्ग:वलसाड जिल्ह्यातील गावे
*