open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मुरलीधर शाह

डाॅ. मुरलीधर बन्सीधर शहा (जन्म : ३१ ऑक्टोबर १९३७;  - धुळे, ९ ऑक्टोबर २०१७) हे एक गांधीवादी हिंदी-मराठी साहित्यिक होते.  ते  एम.ए., पीएच.डी. होते.  शहांनी आयुष्यभर गांधीवादी विचारांसह हिंदी भाषेचा प्रचार व प्रसार केला. बाबा आमटे यांच्या ‘भारत जोडो’चे काम करत असताना त्यांनी आंतरभारती, छात्रभारती, राष्ट्रभाषा सभा, राष्ट्र सेवा दल यांसह इतर अनेक संघटनांची जबाबदारी सांभाळली. हे करीत असतानाच त्यांनी ५०पेक्षा अधिक पुस्तकांचे लेखन केले. यांनी हिंदीतील उत्तम साहित्याची मराठीत, आणि मराठीतील साहित्याची हिंदीत भाषांतरे केली. समाजकार्य, भाषेवरील प्रभुत्व आणि वक्तृत्वावरील पकड यामुळे अनेकांना आपलेसे करून घेण्याची अनोखी शैली शहा यांच्याकडे होती.

शहा यांनी प्रारंभी धुळ्याच्या जयहिंद महाविद्यालयात हिंदीचे प्राध्यापक म्हणून काम केले. त्यानंतर उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठात हिंदी विभागप्रमुख म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली. पुण्यातील महाराष्ट्र हिंदी राष्ट्रभाषा सभेचे उपाध्यक्ष आणि नाशिक विभागाचे अध्यक्ष म्हणून काम केले. संशोधनातील आवडीमुळे त्यांनी धुळे येथील इतिहासाचार्य वि.का. राजवाडे इतिहास संशोधन मंडळाचे विश्वस्त म्हणूनही काम पाहिले. त्यातूनच मंडळाच्या १३ खंडांचे तसेच खानदेशच्या सांस्कृतिक इतिहासाच्या सहा खंडांचे संपादनही त्यांनी केले. छात्रभारती या विद्यार्थी संघटनेचे ते संस्थापक अध्यक्ष. विद्यार्थ्यांची संघटना म्हणून शैक्षणिक समस्यांची सोडवणूक करताना, विद्यार्थ्यांना त्यांच्या सामाजिक दायित्वाची जाणीव करून देण्याचे काम त्यांनी केले. राष्ट सेवा दलाचे यदुनाथ थत्ते यांच्या कार्यात मु.ब. शहांचा सक्रिय सहभाग होता.

भारतातील चौदा भाषांमध्ये राष्ट्रीय गीत गायन करणाऱ्या २२ गायकांना सोबत घेऊन त्यांनी ‘हम हिंदुस्थानी’ची स्थापना केली. तसेच भारतीय स्वातंत्र्यसंग्रामाची कहाणी त्यांनी गीतांद्वारे २० गायकांसह अनेक शहरांमध्ये सादर केली.

## मु.ब. शहा यांनी लिहिलेली पुस्तके
* अनुवाद विज्ञान
* अमृता प्रीतम यांच्या ‘रसीदी टिकट’चा त्यांनी केलेला मराठी अनुवाद
* अप्रकाशित वेडिया नागेश
* अक्षरयात्रा
* खानदेशचे गांधी- बाळूभाई मेहता
* तुलसीदास के अज्ञात शिष्य,
* नवजागरण और हिंदी साहित्य (हिंदी)
* निबंध कौमुदी
* भारतीय समाज क्रांती के जनक महात्मा जोतिबा फुले (हिंदी)
* कुतुबन कृत मृगावती चौपाई
* यदुनाथ थत्ते (चरित्र)
* राष्ट्रीय एकात्मता का भव्य स्वप्न
* विचार तीर्थ
* श्यामची आई (नाट्य रूपांतर)
* संत योद्धा सेनापती बापट
* सत्यशोधक कुंभार गुरुजी
* संवाद रूप शामची आईपाईई
* संस्कृति
* हिंदी निबंधों का शैलीगत अध्ययन (हिंदी)

## हिंदीत अनुवादिलेली मराठी पुस्तके
* अद्वितीय राजा शिवाजी
* नरहर कुरुंदकर यांचे ‘विचार तीर्थ’
* पु. ल. देशपांडे यांचे ‘मातृधर्मी सानेगुरुजी’
* बालकवी आणि मी 
* रजिया पटेल यांचे ‘चाहूल’
* संवाद रूप शामची आई
* साधनाताई आमटे यांचे ‘समिधा’ 
* हिन्दू समाज संगठन और विघटन

## संपादित पुस्तके
*  वि.का. राजवाडे यांच्या लेखनाचे १३ खंड 
* खानदेशच्या सांस्कृतिक इतिहासाचे सहा खंड

## पुरस्कार
* हिंदी साहित्यातील मानाचा गंगाशरण पुरस्कार

वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी लेखक
संन्याशांचे चार प्रकार

हिंदू धर्मशास्त्रामध्ये कुटीकच, बहूदक, हंस आणि परमहंस असे **संन्याशांचे चार प्रकार** सांगितलेले आहेत. हे  विविदिषा आणि विद्वत्संन्याशांचे उपप्रकार आहेत. विविदिषा संन्याशाला दंड व भगवी वस्त्रे आवश्यक नसतात,  परंतु विद्वत्संन्याशांमध्ये भगवी वस्त्रे व दंडधारण असते.

# शिखा व यज्ञोपवीत ठेवून, भगवी वस्त्रे व त्रिदंड धारण करून, घराबाहेर पर्णकुटीत वा स्वगृही राहून, बांधवांच्या घरी किंवा स्वतःच्या घरी भोजन करणारा तो "कुटीकच" संन्यासी होय.
# पुत्रादिकांचा परित्याग करून सात घरी भिक्षा मागणारा, भगवी वस्त्रे धारण करून त्रिदंड, शिखा, यज्ञोपवीत धारण करणारा "बहूदक" संन्यासी होय. 
# वरील दोन्ही प्रकाराप्रमाणेच वेषभूषा करून शिवाय एक दंड धारण करणारा "हंस" संन्यासी होय. 
# शिखायज्ञोपवीतरहित राहून भगवी वस्त्रे व एकदंड धारण करणारा तो "परमहंस" संन्यासी होय.

कोणतीही व्यक्ती कुठल्याही आश्रमात किंवा मठात जाऊन एखाद्या गुरूकडून संन्याशाची दीक्षा घेऊ शकत असली, तरी आदि शंकराचार्यांनी स्थापन केलेल्या चार मठांपैकी एखाद्या मठातून घेतलेली दीक्षा ही भारतभर मानली जाते. ते चार मठ आणि त्या मठातून दीक्षा घेतलेल्या संन्याशाचे जोडनाव :

# शृंगेरी मठ : हा मठ दक्षिण भारतात रामेश्वरम येथे आहे. येथे दीक्षा घेतलेल्या संन्याशाच्या नावानंतर सरस्वती, भारती किंवा पुरी ह्यांपैकी एक उपनाम येते.
# गोवर्धन मठ : हा मठ ओरिसा राज्यात जगन्नाथपुरी येथे आहे. येथून दीक्षा घेतलेल्या संन्याशाच्या नावाला आरण्य हा शब्द जोडला जातो. 
# शारदा मठ : शारदा (कालिका) मठ गुजरातमध्ये द्वारका गावात आहे. या मठात दीक्षा घेतलेल्या संन्याशाच्या नावाला तीर्थ किंवा आश्रम हे उपनाव लागते.
# ज्योतिर्मठ : ज्योतिर्मठ हा उत्तराखंड राज्यात बद्रिकेदार येथे आहे. या आश्रमाकडून दीक्षा घेणाऱ्या संन्याशाला गिरी, पर्वत किंवा और सागर हे संप्रदायाचे उपनाव मिळते.
२०१७ स्वतंत्रता चषक

**२०१७ स्वतंत्रता चषक** ही लाहोर, पाकिस्तान येथे खेळवली गेलेली एक आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट स्पर्धा होती.

सदर स्पर्धा पाकिस्तानने  २-१ अशी जिंकली

## संघ
## आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका
### १ला टी२० सामना
### २रा टी२० सामना
### ३रा टी२० सामना
## संदर्भ आणि नोंदी
## बाह्यदुवे
* मालिका मुख्यपान - इएसपीएन क्रिकइन्फो

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट
वर्ग:पाकिस्तानमधील क्रिकेट
वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१७

वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाने सप्टेंबर २०१७ मध्ये, १-एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामना खेळण्यासाठी आयर्लंडचा दौरा केला. जून २०१७ मध्ये पूर्ण सदस्यत्व मिळाल्यानंतर आयर्लंडचा हा पहिला एकदिवसीय सामना होता. क्रिकेट विश्वचषक क्रिकेट स्पर्धेच्या ग्रुप स्टेजमध्ये जेव्हा ते भेटले तेव्हा या संघांचा शेवटचा सामना होता. तथापि, पाऊस आणि ओल्या मैदानामुळे एकही चेंडू न टाकता सामना रद्द केला गेला. वेस्ट इंडीजला आता २०१८ च्या क्रिकेट विश्वचषक पात्रता स्पर्धा टाळून, २०१९ क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेसाठी थेट पात्र ठरण्यासाठी, सप्टेंबरमध्ये इंग्लंडविरुद्ध पाच एकदिवसीय सामन्यांच्या मालिकेमध्ये अपराजित राहणे गरजेचे आहे.
## संघ
## एकदिवसीय मालिका
### एकमेव एकदिवसीय सामना
## संदर्भ आणि नोंदी
## बाह्यदुवे
* मालिका मुख्यपान - इएसपीएन क्रिकइन्फो

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील खेळ
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट
२०१७
आयर्लंड
वेस्ट इंडीज
वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे
बावीस प्रतिज्ञा

१४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी दीक्षाभूमी, नागपूर येथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बौद्ध धम्माचा सपत्निक स्वीकार केल्यावर आपल्या अनुयायांना नवयान बौद्ध धम्माची दीक्षा देताना **बावीस प्रतिज्ञा** दिल्या आहेत. असे मानले जाते की, या प्रतिज्ञा मानवी प्रवृत्तीला सत्प्रवृत्त करणाऱ्या सामाजिक क्रांतीच्या दीशा दिग्दर्शक आहेत. भारतामध्ये बौद्ध धर्म स्वीकारताना व्यक्ती किंवा व्यक्ती-समूहांकडून या प्रतिज्ञा शपता म्हणून वदवल्या जातात. बावीस प्रतिज्ञांना 'धम्म प्रतिज्ञा', 'डॉ. आंबेडकरांच्या प्रतिज्ञा', 'बौद्ध प्रतिज्ञा', 'नवबौद्ध प्रतिज्ञा' किंवा 'नवयानी प्रतिज्ञा' असेही म्हणले जाते.

## २२ प्रतिज्ञा 
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी बौद्धांना दिलेल्या २२ प्रतिज्ञा खालीलप्रमाणे आहेत.

# मी ब्रह्मा, विष्णू, महेश यांना देव मानणार नाही किंवा त्यांची उपासना करणार नाही.
# मी राम व कृष्ण यांना देव मानणार नाही किंवा त्यांची उपासना करणार नाही.
# मी गौरी-गणपती इत्यादी हिंदू धर्मातील कोणत्याही देव-देवतेस मानणार नाही किंवा त्यांची उपासना करणार नाही.
# देवाने अवतार घेतले, यावर माझा विश्वास नाही.
# गौतम बुद्ध हा विष्णूचा अवतार होय, हा खोटा आणि खोडसळ प्रचार होय असे मी मानतो.
# मी श्राद्धपक्ष करणार नाही; पिंडदान करणार नाही.
# मी बौद्धधम्माच्या विरुद्ध विसंगत असे कोणतेही आचरण करणार नाही.
# मी कोणतेही क्रियाकर्म ब्राह्मणाचे हातून करवून घेणार नाही.
# सर्व मनुष्यमात्र समान आहेत असे मी मानतो.
# मी समता स्थापन करण्याचा प्रयत्न करीन.
# मी तथागत बुद्धाने सांगितलेल्या अष्टांग मार्गाचा अवलंब करीन.
# तथागताने सांगितलेल्या दहा पारमिता मी पाळीन.
# मी सर्व प्राणिमात्रावर दया करीन, त्यांचे लालन पालन करीन.
# मी चोरी करणार नाही.
# मी व्याभिचार करणार नाही.
# मी खोटे बोलणार नाही.
# मी दारू पिणार नाही.
# ज्ञान (प्रज्ञा), शील, करुणा या बौद्धधम्माच्या तीन तत्त्वांची सांगड घालून मी माझे जीवन व्यतीत करीन.
# माझ्या जुन्या, मनुष्यमात्राच्या उत्कर्षाला हानिकारक असणाऱ्या व मनुष्यमात्राला असमान व नीच मानणाऱ्या हिंदू धर्माचा मी त्याग करतो व बौद्धधम्माचा स्वीकार करतो.
# तोच सद्धम्म आहे अशी माझी खात्री पटलेली आहे.
# आज माझा नवा जन्म होत आहे असे मी मानतो.
# इतःपर मी बुद्धाच्या शिकवणुकीप्रमाणे वागेन अशी प्रतिज्ञा करतो.

या २२ प्रतिज्ञा मानवता व बौद्ध धर्मात महत्त्वाच्या आहेत. सामान्यतः सर्व नवयानी बौद्ध या २२ प्रतिज्ञा पाळतात. या प्रतिज्ञा बौद्ध धम्माचे सार असून पंचशील, अष्टांगिक मार्ग व दहा पारमिता अनुसरण्यासाठी आहेत.

## स्तंभ
या बावीस प्रतिज्ञांचे ऐतिहासिक महत्त्व लक्षात घेऊन 'डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मारक समिती, दीक्षाभूमी'चे तत्कालीन अध्यक्ष आणि बिहार व केरळचे माजी राज्यपाल रा.सु. गवई तसेच संस्थेचे सचिव सदानंद फुलझेले यांनी दीक्षाभूमीवर या बावीस प्रतिज्ञा प्रशस्त संगमरवरी दगडावर कोरून तो स्तंभ स्तूपाच्या प्रथमदर्शनी ठेवला आहे. वर्धा येथील बुद्ध विहारातही डॉ. म.ल. कासारे यांच्या नेतृत्वाखाली अशाच स्वरूपाचा भव्य स्तंभ उभारण्यात आला आहे.

## उच्चारण पद्धती
बाबासाहेबांनी आपल्या अनुयायांना दीक्षा देतांना या बावीस प्रतिज्ञांचे आयोजन केलेले असावे. या प्रतिज्ञा करताना अनुया सश्रद्ध भावनेने हात जोडून त्रिशरण व पंचशीलांचा त्या पाठोपाठ उच्चारण करताना डोळे मिटून होते. बौद्धजन डोळे मिटून श्रद्धने त्या बावीस प्रतिज्ञांचे ग्रहण करून पुन्हा उच्चारतात, तेव्हा त्या वचनांना  प्रार्थनेचे स्वरूप आपोआप प्राप्त होते.

## हे सुद्धा पहा 
* दीक्षाभूमी
* नवयान
* दलित बौद्ध चळवळ
* नवबौद्ध

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
वर्ग:नवयान
वर्ग:प्रतिज्ञा
वर्ग:बौद्ध धर्म
वर्ग:दलित संस्कृती
पोर्ट कॅनेव्हरल

**पोर्ट कॅनेव्हरल** अमेरिकेच्या फ्लोरिडा राज्यातील बंदर आहे. येथे क्रुझनौका आणि मालवाहू नौकांचे धक्के तसेच अमेरिकेच्या आरमाराचा तळ आहे. येथील समुद्री मार्गिकेची खोली १३ मी (४४ फूट) आहे.

जगातील सगळ्यात व्यस्त क्रुझ बंदरांपैकी एक असलेल्या या बंदरातून २०१४ साली ३९ लाख प्रवाशांनी ये-जा केली. येथे डिस्नी क्रुझ लाइन, कार्निव्हल क्रुझ लाइन आणि रॉयल कॅरिबियन क्रुझ लिमिटेड या कंपन्याच्या क्रुझ नौकांचा तळ असतो.

दरवर्षी येथून २.७ लाख टन मालसामानाची वाहतूक होते.

वर्ग:अमेरिकेतील बंदरे
वर्ग:फ्लोरिडामधील शहरे
वर्ग:ब्रेव्हार्ड काउंटी (फ्लोरिडा)
कुंदन शाह

इवलेसे|कुंदन शाह
**कुंदन शहा** (१९ ऑक्टोबर, १९४७; ७ ऑक्टोबर, २०१७) हे एक हिंदी पटकथा लेखक व चित्रपट दिग्दर्शक होते. त्यांनी हिंदी चित्रपट आणि दूरचित्रवाणीमालिकांचे दिग्दर्शन केले

यांनी पुण्यातील फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिटय़ूट ऑफ इंडिया येथे दिग्दर्शनाचे प्रशिक्षण घेतले होते.

शाह यांच्या १९८३मधील जाने भी दो यारों या पहिला चित्रपटाला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता. १९९३मध्ये त्यांनी कभी हां कभी ना या चित्रपटाचेही दिग्दर्शन केले.

## दूरचित्रवाणी मालिका
‘नुक्कड’ आणि ‘वागले की दुनिया’ या दोन मालिका भारतीय टेलिव्हिजनच्या इतिहासात शहा यांच्या कुशल आणि अभिजात दिग्दर्शनाने अजरामर झाल्या. फुटपाथवरील आयुष्यावर बेतलेली ‘नुक्कड’ असो किंवा मध्यमवर्गीयांच्या काट्यावर चालणाऱ्या जीवनाचे चपखल चित्रण करणारी ‘वागले की दुनिया’ ही मालिका असो, या दोन्ही मालिका कसदार दिग्दर्शनाने विलक्षण लोकप्रिय ठरल्या.  ‘ये जो है जिंदगी’ या खुसखुशीत हास्य मालिकेने निखळ हास्य विनोदाचा दर्शकांना आनंद दिला होता. मालिकेतील बहुतेक सर्व पात्रे ही मध्यमवर्गीय, सर्वसामान्य स्तरावरचीच टिपलेली आहेत. ‘नुक्कड’मधील रस्त्यावरची माणसे तर जवळपास वाया गेलेलीच होती, पण त्या पात्रांच्या माध्यमातून शहा यांनी सामान्य तरुण माणसांचे एक उत्तम अंतरंग, त्यातील चांगुलपणा प्रभावीपणे समोर आणला होता. ‘वागले की दुनिया’ ही मालिका प्रख्यात व्यंगचित्रकार आर.के. लक्ष्मण यांच्या ‘कार्टून’वर आधारित होती. पडदा, मग तो छोटा असो की मोठा,शहा यांनी दिग्दर्शन क्षेत्रात भरीव योगदान दिले. हाती घेतले ते मनःपूर्वक पूर्ण केले आणि प्रेक्षकांना निखळ साहित्यकृतीचा आनंद मिळवून दिला.

## दिग्दर्शन केलेले हिंदी चित्रपट आणि (दूरचित्रवाणी मालिका)
* एक से बढकर एक
* कभी हां कभी ना
* कया कहाना
* जाने भी दो यारों
* The Three Sisters
* दिल ने कहा
* दिल है तुम्हारा
* नुक्कड (मालिका)
* पी से पीएम तक
* पेरसाई कहते हैं
* वागले की दुनिया (मालिका)
* हम तो मुहब्बत करेगा

## कुंदन शहा यांची पटकथा असलेले चित्रपट/मालिका
* कभी हां कभी ना
* खामोश
* जाने भी दो यारों
* दिल है तुम्हारा
* पी से पीएम तक
* हम तो मुहब्बत करेगा

## चित्रपटांना मिळालेले पुरस्कार
* 'जाने भी दो यारों'च्या दिग्दर्शनाबद्दल राष्ट्रीय पुरस्कार. लेखकाबद्दल आणि चित्रपट कलावंतांबद्दल देशात वाढत चाललेल्या असहिष्णुतेचा विरोध म्हणून कुंदन शहा यांनी हा पुरस्कार परत केला.(नोव्हेंबर २०१५).

वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१७

ऑगस्ट आणि सप्टेंबर २०१७ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने दोन कसोटी सामने खेळण्यासाठी बांगलादेशचा दौरा केला. २०११ नंतर हा ऑस्ट्रेलियाचा पहिलाच बांगलादेश दौरा होता. बांगलादेशने पहिल्या कसोटीत २० धावांनी विजय मिळवला, हा त्यांचा ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध पहिलाच कसोटी विजय. या विजयानंतर बांगलादेशचा कर्णधार मुशफिकर रहिम म्हणाला की, "ऑस्ट्रेलियन संघाला पराभूत करणे हा एक खूप चांगला अनुभव आहे, आणि मला वाटते की सर्व खेळाडूंनी चांगला खेळ केला". ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार स्टीव्ह स्मिथ म्हणाला, "मला वाटते की, खासकरून घरच्या मैदानावर त्यांचा संघ धोकादायक आहे". ऑस्ट्रेलियाने दुसरा कसोटी सामना ७ गडी राखून जिंकला, त्यामुळे मालिका १-१ ने बरोबरीत सुटली.

ऑस्ट्रेलियाचा मूलतः सप्टेंबर २०१५ मध्ये बांगलादेशचा दौरा प्रस्तावित होता, परंतु सुरक्षेच्या कारणास्तव तो रद्द करण्यात आला. ऑक्टोबर २०१६ मधील इंग्लंडच्या बांगलादेश दौऱ्यानंतर,  क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाचे सीईओ जेम्स सदरलॅंड म्हणाले ऑस्ट्रेलियाची बांगलादेशमध्ये खेळण्याची शक्यता "खूप जास्त" आहे. एप्रिल 2२०१७ मध्ये, दोघे सीए आणि बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड (बीसीबी) या दौऱ्यासाठीच्या सामन्यांसंदर्भात चर्चा करत होते. बीसीबीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, निजामुद्दीन चौधरी, म्हणाले की ते आता "क्रिकेट ऑस्ट्रेलियासोबत वेळापत्रक आणि अन्य तपशीलांवर काम करीत आहेत". मे २०१७ मध्ये सुरक्षेबाबत तपासणी झाली.

क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया आणि ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटर्स असोसिएशन (एसीए) यांच्या प्रतिनिधींनी नियोजित दौऱ्याआधी २४ जुलै २०१७ रोजी सुरक्षितता दौरा केला. तथापि, ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू, सीए आणि एसीए यांच्यातील वेतन विवाद आणि  बीसीबीला दौरा होण्याची शक्यता असल्याची माहिती याबाबत प्रगती होत नव्हती. त्याआधी जुलैमध्ये, ऑस्ट्रेलिया अ क्रिकेट संघाने वादग्रस्त कारणाने दक्षिण आफ्रिकेतील त्रिकोणीय मालिका स्पर्धेतून बाहेर काढले होते. ऑस्ट्रेलियाच्या कसोटी संघाने म्हणले आहे की, मालिका सुरू होण्यापूर्वी डार्विनमधील प्रशिक्षण शिबिरaमध्ये ते उपस्थित राहणार आहेत, परंतु वेतनाबाबतचा वाद संपल्याशिवाय ते बांगलादेशला जाणार नाहीत. १ ऑगस्ट २०१७ रोजी ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार स्टीव्ह स्मिथ म्हणाला की वेतनवाढीच्या प्रगती होत आहे, पण त्याला दौरा सुरू होण्याआधी अंतिम स्वरूप देणे आवश्यक आहे. दुसऱ्याच दिवशी, वेतन-विवादावर तोडगा निघाल्याने, कसोटी मालिका ठरल्याप्रमाणे सुरू होण्याचा मार्ग मोकळा झाला. १८ ऑगस्ट २०१७ रोजी कडेकोट सुरक्षेमध्ये ऑस्ट्रेलिया संघ बांगलादेशमध्ये पोहोचला.

दौरा सुरू होण्याआधी, एका सराव सामन्याचे ठीकाण खान शाहब उस्मान अली मैदानावर पाणी साचले होते.  मैदान वेळेत तयार नसल्यास बीसीबीने दोन वैकल्पिक स्थळांवर सामना खेळवण्याची तयारी केली होती.

## संघ
* मालिका सुरू होण्याआधी, मिचेल स्वेप्सनचा संघात समावेश करण्यात आला तर जेम्स पॅटिन्सनची जागा जॅक्सन बर्डने घेतली.
* मोसद्देक होसेनला  डोळ्याचा संसर्ग झाल्याने, मोमिनूल हकची बांगलादेशच्या संघात पहिल्या सामन्यासाठी निवड करण्यात आली.
* दुसऱ्या कसोटीआधी दुखापतग्रस्त जोश हेजलवूडच्या जागी स्टीव ओ'कीफची ऑस्ट्रेलिया संघात निवड करण्यात आली.

## सराव सामना: बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड XI v ऑस्ट्रेलिया
## कसोटी मालिका
### १ली कसोटी
### २री कसोटी
## संदर्भ आणि नोंदी
## बाह्यदुवे
* मालिका मुख्यपान - इएसपीएन क्रिकइन्फो

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील खेळ
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट
२०१७
बांगलादेश
ऑस्ट्रेलिया
द्वारकानाथ कौल

पंडित **द्वारकानाथ कौल** हे  ''नसीम' या फारसी टोपणनावाने लिहिणारे १९व्या शतकातील शायर होते.

हे पंडित दयाशंकर कौल यांचे चिरंजीव होत. आपल्या२८ वर्षांच्या आयुष्यात त्यांनी अनेक प्रसिद्ध काव्यकृती केल्या.

कौल हे काश्मिरी पंडित आहे. इतर पंडितांप्रमाणे द्वारकानाथही फारसीतून लिहीत असले. त्यांना हिंदू धर्माचा अभिमान होता. हे काही मुसलमान शायरांना खटकत असे.

एकदा एका नवाबाने आपल्या संस्थानात मुशायरा (कविसंमेलन) आयोजित केला होता. पंडित द्वारकानाथ कौल यांनाही निमंत्रण होते. द्वारकानाथांचा द्वेष करणारे काही शायर नवाबाच्या कानाशी लागले आणि नवाबासकट सगळ्यांनी मिळून पंडितजींचा पाणउतारा करण्याची एक योजना आखली. आधीच ठरल्याप्रमाणे नवाबाने ऐन कार्यक्रमात जाहीर केलं की, आता मी उर्दूतील एक ओळ देईन आणि सगळ्या कवींनी त्याओळीच्या आधीची ओळ रचून शेर पूर्ण करायचा. सर्वांनी आधीच ठरवलेल्या योजनेनुसार नवाबाने ओळ दिली -

*काफीर हैं वो जो बंदे नहीं इस्लामके*
अर्थ : इस्लामला न मानणारे काफीर असतात.

काफीर म्हणजे खरेतर 'ईश्वराला न मानणारे'. पण मुस्लिम तत्त्वज्ञानाचे अभ्यासक सरसकटपणे या शब्दाचा अर्थ 'इस्लामप्रणीत ईश्वराला न मानणारे' असा करतात. नवाबाने उपरोक्त ओळ दिल्यादिल्या सगळे शायर एका मागोमाग एक इस्लामची स्तुती करणारे शेर रचू लागले. या ओळीआधी दुसरे काहीच लिहिले जाऊ शकत नव्हते, त्यामुळे पंडिजींनाही आज त्यांचा सारा अभिमान बाजूला सारून इस्लामच्या स्तुतीपर शेर रचावाच लागेल, हे माहिती असल्याने साऱ्यांच्याच मनात जणू लाडू फुटत होते. पंडित द्वारकानाथ कौल यांना हिणवण्यासाठी एकेक रचना सादर केल्या जात होत्या.

होता होता पंडितजींची पाळी आली. त्यांनी एकवार डोळे मिटून घेतले. डोळे उघडून आत्मविश्वासपूर्ण नजरेने रचना सादर केली,

*लाम के मानिन्द गेसू हैं मेरे घनश्यामके* ।
''काफिर हैं वो जो बन्दे नहीं इस-लामके ।।
अर्थ :- 'ल' अक्षरासारखे मनमोहक कुरळे केस आहेत माझ्या घनश्याम मुरारीचे (फारसीत "ल"ला "लाम असे म्हणतात). काफीरच म्हणले पाहिजे त्यांना, जे भक्त नाहीत या "लाम'चे. ('इस्लामके' नव्हे तर पंडितजींनी फोड केली "इस लामके')
पार नवाबासह सारी सभा अवाक् झाली. पंडितजींनी त्यांच्याच ओळीचा आधार घेऊन, भगवान श्रीकृष्णाला न मानणाऱ्यांना "काफीर' ठरवले होते. धार्मिक आधारावर पंडितजींचा अपमान करायचा प्रयत्न करणाऱ्यांना त्यांच्याच भाषेत उत्तर देऊन पंडिजींनी अक्षरशः सगळ्यांचे दातच घशात घातले होते. पंडितजींची वाहवाह करण्याखेरीज कुणाकडे काही पर्यायच उरला नव्हता.

वर्ग:फारसी कवी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लेख टंडन

**लेख टंडन** (१३ फेब्रुवारी, १९२९:लाहोर, पाकिस्तान - १५ ऑक्टोबर, २०१७:पवई, मुंबई, महाराष्ट्र) हे हिंदी चित्रपटांत काम करणारे चित्रपट दिग्दर्शक, पटकथालेखक होते.

लेख टंडन यांना आपले वडील फकीरचंद टंडनचे सहाध्यायी पृथ्वीराज कपूर यांच्याकडून चित्रपटक्षेत्रात काम करण्याची प्रेरणा मिळाली.

टंडन हे चित्रपटसृष्टीत कृष्णधवल चित्रपटाच्या जमान्यापासून होते. त्यांनी दूरचित्रवाणी माध्यमातूनही काम केले. त्यांनी शाहरुख खानला संधी दिली.

टंडन स्वतःला दिग्दर्शक समजत असल्याने त्यांनी अभिनयासाठी निर्मात्याकडून कधीच मानधन घेतले नाही.

## दिग्दर्शित केलेले चित्रपट
* अगर तुमना होते
* आम्रपाली
* खुदा कसम
* चेन्नई एक्स्प्रेस
* झुक गया आसमान
* दुल्हन वही जो पिया मन भाये
* प्रिन्स
* प्रोफेसर
* रंग दे बसंती
* स्वदेस

## दिग्दर्शित केलेल्या दूरचित्रवाणी मालिका
* दिल दरिया
* फिर वही तलाश 

## पुरस्कार
* सर्वोत्कृष्ट पटकथेसाठी फिल्मफेर पुरस्कार

वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
हुमाया नदी

**हुमाया नदी** मेक्सिकोच्या सिनालोआ राज्यातील नदी आहे. ही नदी सियेरा माद्रे ऑक्सिदेंताल पर्वतरांगेत उगम पावते व पश्चिमेस वाहते. कुल्याकान शहराजवळ ही तामाझुला नदीस मिळते. तेथून पुढे हा प्रवाह कुल्याकान नदी नावाने कॅलिफोर्नियाच्या अखातास मिळतो.

वर्ग:मेक्सिकोमधील नद्या
माल्बोर्क

**माल्बोर्क** पोलंडच्या उत्तर भागातील एक शहर आहे. या शहराची स्थापना इ.स.च्या तेराव्या शतकात झाली होती.

दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुमारास जर्मनीने पोलंड काबीज केल्यानंतरच्या काळात या शहरात फॉका-वुल्फ विमानांचा कारखाना होता. दोस्त राष्ट्रांनी युद्धादरम्यान दोनवेळा या शहरावर बॉम्बफेक केली होती. युद्धाच्या अखेरीस जर्मनीने माल्बोर्कला बालेकिल्ल्याचे शहर घोषित केले आणि तेथील सगळ्या नागरिकांना इतरत्र स्थलांतरित केले. ४,००० नागरिकांनी तरीही येथेच राहणे पसंत केले. १९४५ च्या सुरुवातीस येथील नाझी शिबंदी आणि सोवियेत लष्करामध्ये घनघोर युद्ध झाले व त्यात शहर बेचिराख झाले. सोवियेत संघाने शहर जिंकल्यावर उरलेले नागरिक नाहीसे झाले. त्यांतील १,८४० लोकांचा अद्यापही पत्ता लागलेला नाही. १९९६ मध्ये येथे १७८ मनुष्यावशेष सापडले होते तर २००५ मध्ये अधिक १२३ लोकांचे अवशेष मिळाले. ऑक्टोबर २००८मध्ये येथे २,११९ लोकांचे अवशेष सापडले. त्यांतील बव्हंश स्त्रीया होत्या.

युद्धानंतर सोवियेत संघातून हाकलून दिलेल्या पोलिश लोकांनी येथे वस्ती केली. २००६ च्या अंदाजानुसार येथे ३८,४७८ व्यक्ती राहत होत्या.

वर्ग:पोलंडमधील शहरे
वर्ग:फेस्टुंग
वर्ग:पोमोर्स्का प्रांत
कुल्याकान

**कुल्याकान** हे मेक्सिकोच्या सिनालोआ राज्याच्या राजधानीचे शहर आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ६,७५,७७३ तर महानगरातील लोकसंख्या ८,५८,६३८ होती. हे शहर तामाझुला आणि हुमाया नद्यांच्या संगमावर वसलेले आहे. या दोन्ही नद्यांचा एकत्रित प्रवाह येथून पुढे कुल्याकान नदी म्हणून ओळखला जातो.

वर्ग:मेक्सिकोमधील शहरे
कुल्याकान नदी

**कुल्याकान नदी** मेक्सिकोच्या सिनालोआ राज्यातील नदी आहे. ही नदी तामाझुला आणि हुमाया नद्यांच्या संगमापासून सुरू होते व पश्चिमेकडे वाहत कॅलिफोर्नियाच्या अखातास मिळते. कुल्याकान शहर या नदीच्या सुरुवातीस वसलेले आहे.

वर्ग:मेक्सिकोमधील नद्या
शीतल आगाशे

**शीतल आगाशे** ही मराठी अभिनेत्री आणि उद्योगपती आहेत. एसएबी टीव्हीवरील हस बॉस या टीव्ही शोमध्ये ती दिसली आहे. सध्या ते बृहन प्राकृतिक उत्पादनांचे व्यवस्थापकीय संचालक आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी उद्योगिनी
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख

वर्ग:मराठी अभिनेत्री
मंदार आगाशे

**मंदार आगाशे** (२४ मे, १९६९ - ) हा एक भारतीय संगीतकार, संगीत निर्माता आणि व्यापारी आहे. हा उद्योजक व क्रिकेट खेळाडू ज्ञानेश्वर आगाशे यांचा मुलगा आणि आशुतोष आगाशे तसेच शीतल आगाशे यांचा आहे. मंदार आगाशे सर्ववत्रा टेक्नॉलॉजीज प्रा. लि.चे संस्थापक आणि उपाध्यक्ष आहेत. लि. आणि त्यांनी बृहन्स टेक्नॉलॉजीज, बृहन ई-कॉमर्स, ब्रिमा फायनान्स, आणि आगाशे ब्रदर्स फायनान्सिंग या कंपन्यांचे को सेक्रेटरी म्हणून काम केले आहे.

आगाशेने इंडी-पॉप अल्बम "नझर नझर" हा आल्बम १९९८ मध्ये प्रकाशित केला.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हमसफर एक्सप्रेस

**हमसफर एक्सप्रेस** ही भारतीय रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी एक लांब पल्ल्याची विशेष प्रवासी रेल्वे सेवा आहे. संपूर्णपणे वातानुकुलित असलेल्या या गाड्यांच्या डब्यांमधून विशेष सुविधा असतात. खिडक्यांना पडदे, चहा, कॉफी, दूध, इ. विकत देणारी यंत्रे तसेच प्रवाशांनी आणलेले खाद्यपदार्थ ठेवण्यासाठी शीतपेटी तसेच गरम करण्यासाठी उष्णपेटी व इतर सोयी यात असतात. याशिवाय प्रत्येक डब्यात पुढील स्थानकाबद्दलची माहिती तसेच गाडीचा वेग दाखविणारे पडदे आणि प्रवाशांसाठीच्या उद्घोषणा या डब्यांतील इतर काही सुविधांपैकी आहेत.

## गाड्या 
## संदर्भयादी 
वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या
*
आडी आगाशे

**आडी आगाशे** उर्फ़ **आदित्य आगाशे** ( 10 जून 1 99 7) हा एक मराठी चिट्पावन गायक-गीतकार आहे जो इंग्रजी गीते गातो आणि लिहितो. तो संगीत दिग्दर्शक मंदार आगाशे यांचा मुलगा आहे. तो क्रिकेट खेळाडू ज्ञानेश्वर आगाशे यांचा नातू आहे, आणि चंद्रशेखर आगाशे यांचा पणतू आहे. तो एक अभिनेता म्हणून काम करते. ते ब्राह्मण नैसर्गिक उत्पादनांमार्फत मार्केटिंग एक्झिक्युटिव्ह आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कोलकाता विद्यापीठ

**कोलकाता विद्यापीठ** भारताच्या कोलकाता शहरातील उच्च शैक्षणिक संस्था आहे. याची स्थापना २४ जानेवारी, १८५७ रोजी झाली.

या विद्यापीठात शिकलेल्या किंवा शिकवलेल्यांपैकी रोनाल्ड रॉस, रबींद्रनाथ टागोर, सी.व्ही. रामन आणि अमर्त्य सेन हे चार नोबेल पुरस्कारविजेते आहेत.

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील विद्यापीठे
विद्यापीठ
वर्ग:इ.स. १८५७ मधील निर्मिती
काझीपेट

**काझीपेठ** हे भारतातील तेलंगण राज्यातल्या वारंगळ जिल्ह्यातील एक शहर आहे. 

येथे दक्षिण-मध्य रेल्वेचे जंक्शन आहे.

वर्ग:तेलंगणामधील शहरे
वर्ग:वारंगळ जिल्हा
ज्ञानेश्वर आगाशे

**ज्ञानेश्वर आगाशे** (१७ एप्रिल, १९४२ - २ जानेवारी, २००९) हे एक भारतीय उद्योजक, क्रिकेट खेळाडू आणि क्रिकेट प्रशासक होते. ते बृहन्महाराष्ट्र साखर सिंडिकेटचे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक होते. याशिवाय ते कोल्हापूर स्टीलचे अध्यक्ष तसेच सुवर्ण सहकारी बँकेचे आणि मंदार प्रिंटिंग प्रेसचे संस्थापक होते. आगाशे १९९५ ते १९९९ दरम्यान भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाचे उपाध्यक्ष होते. १९६९ साली ते महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशनचे सदस्य झाले आणि १९८९ मध्ये ते संघाचे कार्यकारी अध्यक्ष बनले.

यष्टीरक्षक-फलंदाज असलेले आगाशे १९६२ आणि १९६८ दरम्यान महाराष्ट्रासाठी प्रथम वर्गीय क्रिकेट खेळले. त्यांनी  १३ सामन्यांत दोन अर्धशतके काढली. यष्टिरक्षक म्हणून त्यांनी दहा झेल घेतले आणि दोन स्टम्पिंग केले.

यांचा मुलगा आशुतोष आगाशेही प्रथम वर्गीय क्रिकेट खेळला.

आगाशे आणि त्यांचे कुटुंब सुवर्ण सहकारी बँकेतील घोटाळ्यामध्ये गोत्यात आले. यासंबंधी न्यायालयीन कोठडीत असताना, मधुमेहातून झालेल्या गुंतागुंतीमुळे आगाशे यांचा मृत्यू झाला.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बुदिकोटे

**बुदिकोटे** भारताच्या कर्नाटक राज्यातील छोटे गाव आहे. कोलार जिल्ह्यातील या गावाची लोकसंख्या अंदाजे ३,००० आहे. या गावात *नम्म ध्वनी* हे सार्वजनिक मालकीचे सर्वप्रथम दूरचित्रवाणी आणि रेडियो प्रसारण केन्द्र २००२ सालापासून चालू आहे.

६ डिसेंबर, १७८२ च्या सुमारास हैदर अली या मैसुरूच्या संस्थानाच्या प्रशासकाचा या गावात मृत्यू झाला होता.

वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
श्रीरंगपट्टण

**श्रीरंगपट्टण** हे भारताच्या कर्नाटक राज्यातील छोटे शहर आहे. मंड्या जिल्ह्यात असलेले हे शहर मैसुरू पासून जवळ असून २००१ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २३,४४८ होती.

विजयनगरच्या साम्राज्याचा भाग असलेले श्रीरंगपट्टण मैसुरूच्या वूडेयार राज्यकर्त्यांच्या ताब्यात आले. सतराव्या शतकात वूडेयारांचा प्रधान हैदर अली याने येथून राज्याचा कारभार चालविला होता. त्याचा मुलगा टिपू सुलतान याने वूडेयारांचे स्वामित्व झुगारून आपल्या नावाने *खुदादाद सल्तनत* घोषित केल्यावर श्रीरंगपट्टण अधिकृतरीत्या मैसूर संस्थानाची राजधानी झाले. १७९२ साली तिसऱ्या इंग्रज-मैसूर युद्धाच्या शेवटी येथे झालेल्या तहानुसार ब्रिटिशांनी टिपू सुलतानाची सत्ता संपुष्टात आणली. १७९९मध्ये टिपू सुलतान आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी तसेच निझामाच्या सैन्यांमध्ये घनघोर युद्ध झाले. यात टिपू सुलतान श्रीरंगपट्टणच्या किल्ल्यात मृत्यू पावला. हैदर अली व टिपू सुलतानशी निगडीत अशा अनेक इमारती या शहरात आहेत. श्रीरंगपट्टणमध्ये रंगनाथस्वामीचे मोठे देउळ आहे.

वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
वर्ग:मैसूर संस्थान
वर्ग:टिपू सुलतान
पखाल

**पखाल** ही प्राण्याच्या चामड्यापासून तयार केलेली एक प्रकारची मोठी पिशवी असते. सुदूर क्षेत्रात, पूर्वी पाणी पंपिंगची सोय नसल्यामुळे तिचा वापर पाण्याच्या स्रोतापासून घरापर्यंत अथवा कोणत्याही ठिकाणापर्यंत आवश्यक असणारे पाणी अथवा द्रवपदार्थ म्हैस अथवा रेड्यावरून वाहून नेण्यासाठी करण्यात येत होता.यासाठी मनुष्यबळ वापरण्यात येत होते.

असे पाणी वाहून नेणाऱ्या व्यक्तीस 'पखालची' अथवा 'पखालजी' असे संबोधण्यात येत असे. पूर्वीच्या काळी कोळी समाजातील लोक हा व्यवसाय करीत असत, त्यावरून त्यांस पानभरे कोळी किंवा पानकोळी म्हणून संबोधित असत. कोळी समाजाचा परंपरागत चालत आलेला मुख्य व्यवसाय म्हणजे गावातील बलुतेदारांना पाणी पुरविणे हा होता.त्या मोबदल्यात कोळी मिळेल त्या धान्यावर उपजीविका भागवीत होता.

पखालीची रचना ही काहीसी,पूर्ण पाठ व्यापणाऱ्या मोठ्या पण, एकच बंद असणाऱ्या सध्याच्या 'होन्डा बॅग' सारखी रहात असे. या पखालीची धारकक्षमता सुमारे १५ ते ३० लिटर रहात असे.पखाल पाठीवर वाहून नेण्यासाठी, त्यास चामड्याचे बंद असत.पाणी ओतण्यासाठी तिला निमुळते तोंड रहात असे. पखालचीस प्रती-खेपेनुसार रक्कम मेहनताना म्हणून देण्यात येत असे.
पखालीतले पाणी पेयजल म्हणून वापरणे निषिद्ध समजण्यात येत असे.

वर्ग:पारंपारिक साधने
व्ही आकाराची दरी

**व्ही आकाराची दरी** हे नदीच्या खनन कार्यामुळे तयार होणारे एक  भूरूप आहे.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
डॉ. आंबेडकर महाविद्यालय (नागपूर)

**डॉ. आंबेडकर महाविद्यालय, नागपूर** हे १९६४ साली स्थापन झालेले नागपूरमधील सर्वात जुन्या सामान्य पदवी महाविद्यालयांपैकी एक आहे. या महाविद्यालयात विज्ञान, कला आणि वाणिज्य क्षेत्रातील भिन्न अभ्यासक्रम आहेत. हे राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाशी संलग्न आहे. 
## विभाग
### विज्ञान (Science)
*Physics
*Chemistry
*Mathematics
*Statistics
*Biochemistry
*Biotechnology
*Botany
*Zoology
*Computer Science

### कला व वाणिज्य (Arts and Commerce)
*Marathi
*English
*History
*Political Science
*Economics
*Sanskrit
*Sociology
*Psychology
*Philosophy
*Management
*Commerce
### कायदा
*LLB
*LLM

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील निर्मिती
वर्ग:नागपूर
वर्ग:नागपुरातील विद्यापीठ आणि महाविद्यालय
घळई

**घळई** हे नदीच्या खनन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
घळई (V Shape Vally) :- नदी पर्वतीय प्रदेशातून वाहताना तीव्र उतारावरून वाहते. त्यावेळी तिचा वेग प्रचंड असतो. त्यामुळे नदीचे  तळभागाचे म्हणजे अधोगामी क्षरण (शीर्ष क्षरण) हें काठांच्या क्षरणापेक्षा (पार्श्व क्षरण) जास्त असते. म्हणजेच तळ भागाची झीज जास्त होते व काठावरील बाजू तीव्र उताराची होते याला  घळई म्हणतात.
पूर मैदान

**पूर मैदान** हे नदीच्या  संचयन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

उदा. उत्तर भारतातील गंगेचे मैदान

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
विद्यावाचस्पती

**विद्यावाचस्पती** (पी.एचडी.) ही शिक्षण क्षेत्रातील एक अत्यंत उच्च पदवी आहे. ही पदवी एखाद्या विशिष्ठ विषयावर संशोधनांतर प्रदान केली जाते. प्राध्यापक तसेच शास्त्रज्ञ होण्यासाठी ही पदवी उपयुक्त आहे.

वर्ग:शिक्षण
वर्ग:पदव्यांची नावे
नागमोडी वळणे

हे नदीच्या खनन आणि संचयन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:चित्र हवे
नालाकृती सरोवर

**नालाकृती सरोवर** हे नदीच्या खनन आणि संचयन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

यास *कुंडलकासार सरोवर* असेही म्हणतात.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:चित्र हवे
लोंबती दरी

हे हिमनदीच्या खनन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

मुख्य हिमनदीला येऊन मिळणाऱ्या उपहिमनदीमुळे लोंबती दरी तयार होते.

या प्रकारच्या द-या लोंबत असल्यासारख्या दिसतात म्हणून त्यांना लोंबत्या द-या असे म्हणतात.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
हिमगव्हर

**हिमगव्हर** हे हिमनदीच्या खनन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

पर्वतउतारावरील तळाकडील भागात उताराची व कडांची झीज झाल्यास कालांतराने या भागास आरामखुर्चीसारखा आकार प्राप्त होतो. त्यास हिमगव्हर असे म्हणतात.
इवलेसे

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
युरोपमधील पिरनीज पर्वतातील 'गेवहाना' जगात सर्वात मोठी
शुककूट

**शुककूट** हे हिमनदीच्या खनन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

नजीकच्या दोन हिमगव्हरांमधील कडे झीज होऊन धारदार बनल्यास ते एखाद्या करवतीसारखे दिसतात. त्यास शुककूट असे म्हणतात.
उजवे|इवलेसे
उजवे|इवलेसे

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
गिरिश्रृंग

**गिरिश्रृंग** हे हिमनदीच्या खनन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

पर्वतउतारावर दोनपेक्षा अधिक बाजूस हिमगव्हर तयार झाले तर त्यांच्यामधील उतार तीव्र होतात आणि तेथील शिखराचा भाग एखाद्या शिंगासारखा भासतो. त्यास गिरिशृंग असे म्हणतात.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
हिमोढ

हिमनदीने वाहून आणलेल्या गाळास **हिमोढ** असे म्हणतात.

हे हिमनदीच्या संचयन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

हिमोढाचे प्रकार: 

१. भू-हिमोढ

२. पार्श्व हिमोढ

३. मध्य हिमोढ

४. अंत्य हिमोढ

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
रांजणखळगे

**रांजणखळगे** हे नदीच्या खनन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे. 
इवलेसे|**मुठा नदीपात्रात असलेले रांजणखळगे**|299x299अंश
वेगाने वाहणाऱ्या पाण्याच्या प्रवाहाने रांजणखळग्यांची निर्मिती होते. नदीच्या पात्रात कठीण आणि मृदू खडकाचे स्तर एका आड एक असू शकतात. पात्रात वेगाने वाहणाऱ्या पाण्याच्या प्रवाहाबरोबर दगड गोटे वहात येतात. दगड गोटे आणि खडक यांच्यात होणाऱ्या घर्षणाने, मृदू खडक झिजून कठीण खडकाचा मधला भाग तसाच रहातो. वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या या क्रियेमुळे नदीच्या पात्रात  रांजणखळगे तयार होतात. 	
इवलेसे|**रांजणखळगे पुणे जवळ**|300x300अंश
पुणे जिल्ह्यातील शिरूर तालुक्याच्या शेवटी टाकळीहाजी नावाचे गाव आणि नगर जिल्ह्याच्या पारनेर तालुक्याचे निघोज गाव यांच्यी सीमेवरून कुकडी  नदी वाहते. नदीच्या दोन्ही काठांवर बेसॉल्ट खडक आहे. नदीने वाहून आणलेले दगड-गोटे या बेसॉल्ट खडकावरील खोलगट भागात अडकले जातात. पाण्याच्या जोरदार प्रवाहाने हे दगड-खोटे या भागात गोलगोल फिरून खोलगट भागाचे अर्धगोलाकार खड्ड्यांमध्ये रूपांतर होते. या प्रक्रियेला थोडी-थोडकी नव्हे तर हजारो वर्षे जावी लागतात. कालांतराने या खड्ड्यांचे रांजणाकार खळग्यांत रूपांतर होते.
	
## महाराष्ट्रात रांजणखळगे असलेली ठिकाणे
* निघोज (सर्वात अधिक प्रसिद्धी मिळालेले अहमदनगर जिल्ह्यातील गाव)
* सुधागडजवळ दातपाडी नदीतील भांडे राहील असा रांजणखळगा.
* सुधागड तालुक्यातील नागशेत गावाजवळील वाळणकोंडचे लतकोंडी रांजणखळगे.
* शेलारवाडी (पुण्यापासून ३० किलोमीटरवर) येथे इंद्रायणी नदीत. नदीचा प्रवाह वाहता रहावा म्हणून नदीच्या पात्रात खोदलेल्या चरांमध्ये हे रांजणखळगे सन १९४०नंतर तयार झाले आहेत. यांचे व्यास २० सेंटिमीटरपासून  एक मीटरपर्यंत आहेत.  सर्वात मोठा रांजणखळगा ११० X ८० सेंटिमीटर अाकारमानाचा असून तो १२९ सेंटिमीटर खोल आहे. रांजणखळगे असलेले हे क्षेत्र ३५० X २१० मीटर आहे.
* पुणे कोल्हापूर हायवे (NH4) वरील शेंद्रे या गावापासून 4 किलोमीटर असलेल्या वळसे(जिल्हा सातारा) गावातील उरमोडी नदीमधील रांजणखळगे
* सांगली जिल्ह्यातील खानापूर तालुक्यातील बलवडी या ठिकाणी शंभू खडी येथे पांडव घळई (शंभू घळ) आहे त्या ठिकाणी रांजण खळगे आहेत त्यामध्ये कायम पाणी असते.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:भूगोल
हिमोढगिरी

भू-हिमोढामुळे तयार झालेल्या लंबगोलाकार टेकड्यांस **हिमोढगिरी** म्हणतात.

हे हिमनदीच्या संचयन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
तामाझुला नदी

**तामाझुला नदी** मेक्सिकोच्या सिनालोआ राज्यातील नदी आहे. ही नदी सियेरा माद्रे ऑक्सिदेंताल पर्वतरांगेत उगम पावते व पश्चिमेस वाहते. कुल्याकान शहराजवळ ही हुमाया नदीस मिळते. तेथून पुढे हा प्रवाह कुल्याकान नदी नावाने कॅलिफोर्नियाच्या अखातास मिळतो.

वर्ग:मेक्सिकोमधील नद्या
शिलारस

भूपृष्ठाखालच्या अतितापमानामुळे वितळलेल्या स्थितीत, तप्त स्वरूपात तेथे असलेला अर्धप्रवाही पदार्थ म्हणजे **शिलारस** होय. याला *लाव्हा* असेही म्हणतात. सागरतळ रचनेचााा अभ्यास करताना एक गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे ती म्हणजे सागर तळााचे वय ल्य्य्य्र् खडकांवर साचलेल्या च्य्. अवसा दादांच्या अभ्यासानुसार शास्त्रज्ञांना असे लक्षाषात आले की कोणत्याााा सागरातील तळावरील सा अवसाद हे 200 दशलक्ष वर्षापेक्षा जुने नाहीत

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
सुदूर संवेदन

एखाद्या घटकाशी प्रत्यक्ष घसट प्रस्थापित न करता दूर अंतरावरून त्या घटकाची माहिती मिळवणे म्हणजे सुदूर संवेदन होय.

हे तंत्र वापरून भूपृष्ठाची अंतराळातून माहिती घेतात व ती वापरून पृुथ्वीवरील नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अभ्यास करतात..
सखोल शेती

लागवडीलायक जमिनीची कमतरता असलेल्या व दाट लोकसंख्या असलेल्या भागांत उपलब्ध जमिनीतून जास्तीत जास्त उत्पादन घेण्यासाठी जी शेती केली जाते तिला सखोल शेती म्हणतात. सखोल शेतीमध्ये बहुतांशी प्रदेशांत प्रामुख्याने भात हे एकमेव पीक घेतले जाते. या प्रदेशात सखोल शेतीचे स्वरूप उदरनिर्वाहाचे असते.

यामध्ये जमिनीचा सखोल वापर करून उत्पादन वाढीसाठी संकरित बियाणे, रासायनिक खते, कीटनाशके आणि जलसिंचनाचा उपयोग केला जातो.

वर्ग:शेतीचे प्रकार
यू आकाराची दरी

**यू आकाराची दरी** हिमनदीच्या खनन कार्यामुळे तयार होणारे एक भूरूप आहे.

याचा आकार इंग्रजी U सारखा दिसतो; म्हणून त्यास यू आकाराची दरी असे म्हणतात.हिमनदीच्या खनन कार्यातून हिमगव्हर , गिरिशृंग , ''''यू'( U ) आकाराची दरी,''' लोंबती दरी व मेषशिला ही भूरुपे तयार होतात .

वर्ग:भूविज्ञान
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
बाजार समिती

उत्पादाकांना आपल्या मालाची विक्री आणि व्यापा-यांना खरेदी सुलभतेने तसेच एकाच ठिकाणी करता यावी, यासाठी असलेले ठिकाण म्हणजे बाजार समिती.

महराष्ट्रात ब-याच तालुक्यांच्या मुख्यालयाच्या ठिकाणी कृषी उत्पन्न बाजार समितीची स्थापना केलेली आहे.
पिंडाश्म

नदीपात्राच्या तळाकडील गाळामधील गोटे चिखलामुळे एकत्र येऊन व त्यावर दाब पडून तयार झालेल्या खडकाला पिंडाश्म (Interformational conglomerate) असे म्हणतात.

वर्ग:भूविज्ञान
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
अवकाश प्रदूषण

**अवकाश प्रदूषण** हे मानवकृतीतून अवकाशात होणारे प्रदूषण होय.

मानवाने अवकाशात सोडलेले कृत्रिम उपग्रह, अवकाशयाने, अवकाशस्थ प्रयोगशाळा यांचे कार्य संपल्यानंतर ते तसेच फिरत राहतात. या कच-यामध्ये घातक रसायने असल्याने त्यामुळे प्रदूषण होते.

वर्ग:अंतराळ विज्ञान
वर्ग:प्रदूषण
पर्यटक

आपल्या नेहमीच्या ठिकाणांव्यतिरिक्त वेगवेगळ्या भागांस भेट देणारा व काही काळ तेथे वास्तव्य करणारा प्रवासी हा पर्यटक होय.

पर्यटकाची प्रवास करण्याची कारणे:

मनोरंजन किंवा विरंगुळा, शिक्षण, वैद्यकीय उपचार, धार्मिक विधी इत्यादी.

वर्ग:पर्यटन
ऊर्मिचिन्हे

जेव्हा वाऱ्याचा किंवा पाण्याचा प्रवाह सुट्या वाळूवरून वाहतो, तेव्हा प्रवाहाला लंबरूप दिशेत वाळूचे तरंग तयार झालेले दिसतात. त्यांना उर्मिचिन्हे असे म्हणतात.

सागरकिनारी तसेच वाळवंटात अशी ऊर्मिचिन्हे दिसतात.

वर्ग:भूरचनाशास्त्र
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
रो-रो वाहतूक

**रो-रो** तथा **रोल ऑन-रोल ऑफ** या वाहतूक पद्धतीत मालाने भरलेले ट्रक मालगाडीवर चढवून लोहमार्गाने वाहून नेण्यात येतात. यामुळे वाहतुकीचा खर्च कमी होतो तसेच ट्रकच्या वाहतुकीमुळे होणारे प्रदूषणही कमी होते. 

भारतात रो-रो वाहतुकीची सुरुवात प्रथम कोकण रेल्वे मार्गावर झाली.

वर्ग:वाहतूक प्रणाली
वृष्टी

ढगातून जमिनीकडे द्रवरूपात किंवा घनरूपात होणा-या पाण्याच्या वर्षावास वृष्टी म्हणतात. 

## वृष्टीची रूपे 
### हिमवर्षाव 
हवेचे तापमान गोठणबिंदूखाली गेल्यास बाष्पाचे थेट हिमकणांत रूपांतर होउन होणा-या घनरूपातील वृष्टीला हिमवृष्टी म्हणतात.

### गारपीट 
गारांच्या वृष्टीला गारपीट म्हणतात.गारपिटीमुळे अनेकदा अनेकदा पिकांचे अतोनात नुकसान होते, तसेच जीवित व वित्तहानी होते

### पाऊस (पर्जन्य) 
ढगांमधील आकाराने मोठे जलकण हवेत तरंगू न शकल्याने जलकणांची पावसाच्या स्वरूपात वृष्टी होते.

**पावसाचे प्रकार** 
# अभिसरण पाऊस 
# प्रतिरोध पर्जन्य
# आर्वत पाऊस
रेडिओ दुर्बीण

**रेडियो दुर्बीण** हे रेडियो लहरी ग्रहण करून त्याद्वारे दूरच्या खगोलीय वस्तूंच्या प्रतिमा करणारे यंत्र होय.

पुण्याजवळ नारायणगाव येथे महाकाय रेडीओ दुर्बीण आहे.

वर्ग:अंतराळ विज्ञान
राष्ट्रीय सुदूर संवेदन केंद्र

राष्ट्रीय सुदूर संवेदन केंद्र (नॅशनल रिमोट सेन्सिंग सेंटर) या संस्थेचे पुर्वीचे नाव 'नॅशनल रिमोट सेन्सिंग एजन्सी' होय.

भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेच्या अखत्यारित असलेली या संस्थेचे मुख्यालय तेलंगणा राज्यातील हैद्राबाद शहरामधील बालानगर परिसरात आहे. येथून सुमारे ७० किमी अंतरावर शादनगर येथेदेखील या संस्थेचा परिसर आहे.

या संस्थेद्वारे विद्यार्थी / प्राध्यापक / शास्त्रज्ञ / सरकारी अधिकारी यांचेकरिता अल्पमुदतीचे प्रशिक्षण अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत.

वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था
राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी संशोधन संस्था

राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी संशोधन संस्था" (नॅशनल एन्व्हीरॉनमेंटल इंजिनीरिंग इंस्टीट्युट) ही संस्था 'नीरी' या नावाने ओळखली जाते.

"वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषद"** **यांचे अखत्यारित असलेली ही संस्था महाराष्ट्रातील नागपूर शहरातील नेहरु मार्गालगत स्थित आहे.

१९५८ साली या संस्थेची स्थापना करण्यात आली.

वर्ग:पर्यावरण अभियांत्रिकी
वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषद

**वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषद** तथा **सीएसआयआर** ही भारत सरकारच्या विज्ञान व् तंत्रज्ञान मंत्रालयाची एक स्वायत्त संस्था आहे.

याची स्थापना २६ सप्टेंबर १९४२ रोजी नवी दिल्ली येथे करण्यात आली.

या संस्थेमार्फत सहाय्यक प्राध्यापक'तसेच कनिष्ठ संशोधन पाठ्यवृत्ती यासाठी 'राष्ट्रीय पात्रता परीक्षा (नेट)' घेतली जाते.

वर्ग:भारत सरकार
महाराष्ट्राचा भूगोल

**महाराष्ट्राचा भूगोल** हा भारताच्या पश्चिम भागातील महाराष्ट्र राज्याचा भूगोल होय.महाराष्ट्र हे उत्तर भारत आणि दक्षिण भारत यांना जोडणारी भूमी आहे.महाराष्ट्रास पश्चिमेस ८७७.९७ कि. मि. लांबीचा  विस्तीर्ण अरबी समुद्र  किनारा आहे.प्रशासकीय दृष्टीने महाराष्ट्राचे  सहा  प्रशासकीय विभाग  आणि 36 जिल्ह्यामध्ये विभागणी  केली आहे. महाराष्ट्र निर्मितीच्या वेळी देशातील सर्व राज्य होते. 01 मे 1960 रोजी महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती झाली असून 01 मे 2010 रोजी महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेचा सुवर्ण महोत्सव साजरा करण्यात आला होता. महाराष्ट्र राज्याचे क्षेत्रफळ हे सुमारे 3,07,713 चौरस किलोमीटर आहे.महाराष्ट्राची दक्षिणात्तर लांबी 720 किलोमीटर असून पूर्व पश्चिम लांबी 800किलोमीटर आहे. महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई आणि उपराजधानी नागपूर आहे. राज्यातील सर्वात अलीकडील पालघर हा 36 वा जिल्हा आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अहील्यानगर सर्वात मोठा तर मुंबई शहर सर्वांत लहान जिल्हा आहे.

## प्राकृतिक विभाग 
१. कोकण किनारपट्टीचा सखल प्रदेश

२. सह्याद्री व त्याच्या पुर्वेकडील रांगा ;उत्तरेकडील सातपुडा पर्वतरांगा

३. महाराष्ट्राचे पठार (दख्खनचे पठार).

## महाराष्ट्रातील जलप्रणाली
### पश्चिम वाहिनी नद्या 
१. तापी-पूर्णा नदी प्रणाली

२. कोकणातील नद्या - उल्हास, सावित्री, तेरेखोल इ.

3. नर्मदा नदी.

### पूर्व वाहिनी नद्या 
१. प्राणहिता नदी प्रणाली

२. गोदावरी नदी प्रणाली

३. कृष्णा नदी प्रणाली

४. भीमा नदी प्रणाली

## हवामान 
#### महाराष्ट्रातील हवामान मोसमी वाऱ्यांच्या टापूत येत असल्याने महाराष्ट्राचे सर्वसामान्य हवामान मोसमी प्रकारचे आहे. परंतु संपूर्ण वर्षाच्या हवामानाच्या स्थितीचा विचार करता राज्यात वर्षभर हवामानाची स्थिती सारखी नसते. महाराष्ट्रात काही काळ हवामान उष्ण, कधी काळ पावसाळी तर कधी काळ थंड असते. शिवाय वर्षभरात मोसमी वाऱ्यांच्या स्थितीत फरक पडतो. मोसमी वाऱ्यांच्या स्थितीचा विचार करता महाराष्ट्रातील हवामानाचे दोन(२) भाग पडतात. (१) नैऋत्य मोसमी हवामान (२) ईशान्य मोसमी हवामान 
### महाराष्ट्राच्या हवामानावर परिणाम करणारे घटक 
१. भौगोलिक स्थान

२. अक्षवृत्तीय विस्तार

३. मोसमी वारे

४. सागरी सान्निध्य

५. प्राकृतिक रचना

## मृदा 
१. जांभी मृदा - रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग 

२. पिवळसर, तपकिरी मृदा - नागपूर, भंडारा, गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर.

३. तांबूस तपकिरी- ठाणे, नाशिक, नगर, सातारा, पुणे, कोल्हापूर. 

४.  गाळाची मृदा 

५. समुद्रकिना-यावरील रेताड मृदा

६. पिवळसर तपकिरी मृदा

७. जम्भी व जांभ्यासारखी मृदा

८. समुद्रकिना-यावरील खारट जमीन 

## वनस्पती 
महाराष्ट्रात वनस्पतीचे प्रमाण विदर्भ, कोकण व सह्याद्री डोंगररांगात जंगले आढळून येतात. मराठवाड्यात हे प्रमाण खूपच कमी आहे.

महाराष्ट्रात वनस्पतीचे प्रमुख प्रकार:

१. उष्ण कटिबंधीय सदाहरित वनस्पती

२. उष्ण कटिबंधीय निम-सदाहरित वनस्पती

३. उप-उष्ण कटिबंधीय सदाहरित वनस्पती

४. आर्द्र-पानझडी वनस्पती

५. शुष्क पानझडी वनस्पती

६. रूक्ष काटेरी वनस्पती

७. खाजण वनस्पती

वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल
राम मुखर्जी

**राम मुखर्जी** (जन्म : इ.स. १९३३;  - २२ ऑक्टोबर २०१७) हे एक बंगाली-हिंदी चित्रपट दिग्दर्शक व पटकथा लेखक होते. मुंबईतील 'फिल्मालय' सिने स्टुडियोचे ते एक संस्थापक होते. 
फिल्मालयचे आणखी एक संस्थापक शशधर मुखर्जी हे राम मुखर्जी यांचे काका होय. त्यांची पत्नी कृष्णा मुखर्जी या पार्श्वगायिका, व मुलगी राणी मुखर्जी ही प्रसिद्ध बाॅलिवुड अभिनेत्री आहे. राम मुखर्जी यांचा मुलगा अभिनेता राजा मुखर्जी याने 'बिधातार खेला' या बंगाली चित्रपटात त्याची पहिली भूमिका केली होती. तो राम मुखर्जींच्या काही चित्रपटांचा साहाय्यक दिगदर्शक होता.
राम मुखर्जी यांनी राणी मुखर्जीला सुरुवातीला 'बियेर फूल' या बंगाली चित्रपटाद्वारे अभिनय क्षेत्रात आणले आणि तिच्यासाठी 'राजा की आयेगी बारात' ह्या तिचा पहिल्या हिंदी चित्रपटाची निर्मिती केली. 

राम मुखर्जी हे समर्थ घराण्यातील अभिनेत्री काजोलचे काका होय.

## राम मुखर्जी यांचे चित्रपट
* एक बार मुस्करा दो (हिंदी, दिग्दर्शन, १९७२)
* तोमार रक्ते आमार सोहाग  (बंगाली, दिग्दर्शन, १९९३)
* रक्तनदीर धारा (बंगाली, दिग्दर्शन, १९९४)
* रक्तलेखा (बंगाली, दिग्दर्शन, १९९२)
* लीडर (हिंदी, दिग्दर्शन आणि पटकथा लेखन, १९६४)
* संबंध (हिंदी, निर्मिती, दिग्दर्शन, १९६९)
* हम हिंदुस्तानी (हिंदी, दिग्दर्शन, १९६०)

वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म 
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
खचदरी

भूकंप लहरींमुळे जमीनीवर दोन विरूध्ध बाजूंनी ताण निर्माण होतो व जमीनीला भेगा पडतात किंवा जमीन खचतो. असा खचलेला,खोलगट भाग म्हणजेच खचदरी होय.
 **उदा**.:- सांधन घळ

वर्ग:भूविज्ञान
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
पदवीधर मतदारसंघ

आपल्या महाराष्ट्र राज्यात विधानसभेप्रमाणेच विधानपरिषद अस्तित्वात आहे. ज्यांचे आमदार हे नगरसेवक, जिल्हापरिषद/पंचायत समिती सदस्यांमधून, आमदारांमधून, शिक्षकांमधून आणि पदवीधरांमधून निवडून जातात. समाजातील वेगवेगळ्या घटकांना लोकशाहीप्रक्रियेत स्थान मिळावे, अशी त्यात कल्पना आहे. महाराष्ट्राच्या विविध भागातील पदवीधर त्या त्या भागातून त्यांचा प्रतिनिधी आमदार म्हणून निवडून पाठवतात. 

पदवीधरांचा मतदारसंघ असतो, ही गोष्ट खेडेगावातील मतदारांना जास्त प्रमाणात प्रचलित नाही, याचा प्रसार करणं ही एक महत्त्वाची व काळाची गरज आहे. प्रत्येक जिल्हा/विभाग याचा पदवीधर मतदारसंघ असतो. त्या मतदारसंघातून पदवीधारक निवडणुकीसाठी पात्र असतो. सर्व नोंदणीकृत पदवीधारक मतदार पदवीधर उमेदवारास मतदान करतात. त्यास निवडून देतात तो त्या मतदारसंघांचे प्रतिनिधित्व करतो आणि पदवीधारकांचे प्रश्न सोडवतो. तो विधान परिषदेचा सदस्य म्हणून काम करतो.
आलम बदी

**आलम बदी** हे उत्तर प्रदेश विधानसभेतील निजामाबादचे समाजवादी पक्षाचे आमदार आहेत. ते अत्यंत प्रामाणिक आमदार समजले जतात. 

वर्ग:समाजवादी पक्ष नेते‎
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रोहिलागड

किल्ले रोहिलागड

रोहिलागड ता.अंबड जि. जालना
जालना जिल्हातील एकमेव आणि दुर्लक्षित गड
रोहिलागड

उंची: 750 मीटर

प्रकार: गिरीदुर्ग

औरंगबादपासून 40 किमी
जालनापासून 44 किमी 

•रोहिलागड हे ऐतिहासिक आणि मोठ्या बाजारपेठेचे गाव आहे.

•रोहिलागड हे डोंगरपायथ्याशी वसलेले खूप मोठे खेडे गाव आहे.

•येथील लोकसंख्या १५००० हजारच्या वर आहे.

•येथील मुख्य व्यवसाय शेती आहे.

•तसेच सुतारकाम,लोहारकाम आदि छोटे मोठे व्यवसाय आहे.

•गावात ३ शाळा आहेत. एक जिल्हा परिषद शाळा आहे. तर एक उच्च्य माध्यमिक विद्यालय आहे. तसेच एक इंग्लिश स्कूल आहे.

•गावात विद्यार्थी संख्या २००० च्या वर आहे.

••गावातील मध्यभागातून मुख्य रस्ता जातो. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना दुकाने आणि काही घरे आहेत.

•तसेच गावाच्या शेवटच्या टोकापासून एक महत्त्वाचा रस्ता जातो.

•गाव हे राष्ट्रीय महामार्गापासून फक्त 5 किमी. दूर आहे.

•गावाच्या प्रत्येक गल्ल्यात सिमेंट रस्ते आहेत.•गावातील घरे ही सिमेंटची आहे.

•तसेच गावात मकानाची घरे सूद्धा आहेत.

घरे ही एकमेकांना चिकटलेली आहे.

गावातील वातावरण हे उष्ण आणि दमट आहे.

## इतिहास 
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेला हा परिसर आहे.

रोहिलागड हा किल्ला जालना जिल्हातील एकमेव किल्ला आहे.सद्स्थितीला तो दुर्लक्षित आहे.

गावात अनेक प्राचीन मंदिरे व त्या शेजारी भव्य कोरीव कामाच्या मूर्ती व शिलालेख पाहण्यासाठी उपलब्ध आहे.

## पत्ता 
रोहिलागड

तालुका:अंबड

जिल्हा:जालना

पिन कोड 431121

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
अंबड तालुका हा होळकरांच्या अधिपत्याखाली होता महिदपुर करारानंतर निजामाच्या अधिपत्याखाली तालुका आला आहे तर अंबड हे गौतमाबाईसाहेब होळकर यांना खाजगीसाठी अंबड परगणा पेशवे दरबारातुन मिळाले होते

रोहिलागड हा येथे दोन कोरीव लेण्या असुन त्या अर्धवट आहे तर डोगंरावर काही बुरुज तसेच तटाचे अस्तित्त्व आहे तर शेजारच्या नांदीच्या डोगंरावर एक अर्धवट कोरीव लेणी असुन पूर्वी तेथे गौळी राजाचे वास्तव्य होते पायथ्याला गौळवाडी नावाचे गाव होते खिलजीच्या काळात गौळवाडीच्या गवळी व गोपाळांचे धंर्मातर झाले असून नांदी गावात रंगीबेरंगी दगडाचे मोठमोठे साठे आढळतात निजामाने या दगड उपशावर बंदी घातली होती मात्र संशोधनाअभावी इथे आजही मोठ्या प्रमाणात दगड उपसा होतो रोहिलागड, नांदी,भोकरदन येथील लेण्या एकच आहेत

रोहिलागड गावात तीन शिलालेख असून दोन शिलालेख देवनागरीत असुन ते प्रवेशद्वार अर्थात वेशीवर असुन एक दर्ग्यात आहे यापैकी एकाच शिलालेखाचे वाचन झालेले आहेत प्राचीन अस्तीत्वाच्या खाणाखुणा या गावात पहायला मिळतात तट्टु,टकले,गुंजाळ, वैद्य तसेच इतर आडनावाची माणसे गावात राहतात.

फिरंगाई माता,लेणी,भुयार, दर्गा,मंदिर, वेस,शिलालेख या गावात असुन अधिक अभ्यास होणे गरजेचे आहे

गावाच्या लेण्यांतील भुयाराची आख्यायिका रोहिलागड दौलताबाद किल्ला संबधी असून कधीकाळी गुंजाळ पाटील धनगरांची मेंढी लेणीतील भुयारातून दौलताबाद किल्ल्यातील भुयारात निघाली असल्याचे बोलले जाते

- रामभाऊ लांडे
चामुंडा

right|thumb|180px|चामुंडा
**चामुंडा** ही सप्तमातृकांपैकी एक मातृका आहे. ललितासहस्त्रनामात हिचे पंचप्रेतासनासीना तसेच पंचप्रेतमंचकशायिनी असे वर्णन आहे. हाडांचा निव्वळ असलेला सापळा व त्यावर फक्त त्वचा असे हिचे रूप आहे. तिच्या पोटावर विषारी विंचू आहे. तिने गळ्यात कवट्यांची माळा घातलेली आहे. तिचे आसन म्हणजी पाच प्रेते आहेत. हिचे रूप भीषण व भेसूर आहे.शाक्तपंथीय हिची आराधना करतात.

## हेही बघा
* मातृका
* सप्तमातृका

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:सप्तमातृका
निपुण धर्माधिकारी

निपुण धर्माधिकारी (जन्म : १९८७) हे एक मराठी प्रतिभाशाली नाट्यकलावंत आणि नाट्य दिग्दर्शक/निर्माते आहेत.

त्यांचे महाविद्यालयीन शिक्षण पुण्याच्या बृहन्महाराष्ट्र कॉलेज ऑफ कॉमर्समधून झाले. कॉलेजात असताना त्यांनी २००३ सालापासून पुरुषोत्तम करंडक नाट्यस्पर्धेत भाग घ्यायला सुरुवात केली.

## कारकीर्द 
निपुण धर्माधिकारी यांनी अगदी तरुण वयात म्हणजे २००९ साली पुण्यात 'नाटक कंपनी' नावाची नाट्यसंस्था काढली. ही कंपनी मराठीतली जुनी पाच-अंकी संगीत नाटके त्याच पारंपरिक पद्धतीत सादर करते. ही कंपनी ते स्वतःच्या खर्चाने स्वतःच चालवतात.

कंपनीतले सुमारे ५० नाट्यकर्मी हे नाटकांचे लेखन, निर्मिती, दिग्दर्शन आणि दिमाखदार सादरीकरण या सर्वच गोष्टी यशस्वीरीत्या पार पाडतात. 'नाटक कंपनी'चे नाट्यप्रयोग महाराष्ट्रात आणि महाराष्ट्राबाहेर दिल्लीत आणि अमेरिकेतही होतात. दिल्लीच्या नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामाच्या 'भारत रंग महोत्सवा'त 'नाटक कंपनी'चे प्रयोग हमखास सादर होतात.

व्यावसायिक नाटकांत उतरण्याआधी ते प्रायोगिक नाटके सादर करणाऱ्या मंडळींच्या वर्तुळात होते. त्या अनुभवाने समृद्ध झालेल्या निपुण धर्माधिकारी यांनी नाटकाच्या सादरीकरणामध्ये केलेल्या वैविध्यपूर्ण प्रयोगांना देशात आणि परदेशांत चांगलीच दाद मिळते.

(अपूर्ण)

वर्ग:नाट्यअभिनेते
कौमारी

thumb|right|180px|कौमारी
**कौमारी** ही सप्तमातृकांपैकी एक मातृका आहे. ही देवांचा सेनापती कार्तिकेयाची पत्नी व त्याची सैन्यशक्ती समजली जाते. 

## हेही बघा
* मातृका
* सप्तमातृका

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:सप्तमातृका
तेजस एक्सप्रेस

**तेजस एक्स्प्रेस** ही भारतीय रेल्वेतर्फे चालविल्या जाणा-या विविध प्रकारच्या गाड्यांपैकी एक प्रकारची गाडी आहे. २४ मे २०१७ रोजी या गाडीची सुरुवात झाली.

## वैशिष्ट्ये 
इवलेसे|ट्रेनचा आतील भाग
तेजस एक्स्प्रेस ही अतिशय वेगवान म्हणून ओळखली जाते. ही ट्रेन जास्तीत जास्त २०० किमी/तास (१२० मैल प्रति तास) वेगाने धावण्यासाठी डिझाइन केलेली आहे परंतु ट्रॅक आणि सुरक्षिततेच्या अडचणींमुळे जास्तीत जास्त ऑपरेटिंग वेग १३० किमी/तास (८१ मैल प्रति तास) आहे. सध्या, ट्रेन सरासरी ६५ किमी/तास (४० मैल प्रति तास) वेगाने धावते.

या ट्रेनमध्ये नॉन-एक्झिक्युटिव्ह चेअर कार आहेत ज्या ३+२ योजनेमध्ये प्रत्येकी ७२ प्रवाशांना बसवू शकतात. यामध्ये २+२ योजनेमध्ये एक्झिक्युटिव्ह चेअर कार देखील आहेत. एक्झिक्युटिव्ह चेअर कारमध्ये ५६ प्रवाशांची बसण्याची क्षमता आहे ज्यामध्ये ॲडजस्टेबल हेड-रेस्ट, आर्म सपोर्ट आणि लेग सपोर्ट आहे. नॉन-एक्झिक्युटिव्ह चेअर कारमध्ये लेग सपोर्ट उपलब्ध नाही. नियमित एसी चेअर कार सीट्सच्या तुलनेत, तेजस एक्सप्रेसमधील सीट्स उंचीच्या बाबतीत देखील खूप आरामदायी आहेत. डब्यांमध्ये ऊर्जा-कार्यक्षम एलईडी लाईट्स आणि डिजिटल डेस्टिनेशन डिस्प्ले बोर्ड आहेत.

## गाड्या 
## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या
माहेश्वरी

__अनुक्रमणिकाहवीच__

**महेश्वरी** तथा **माहेश्वरी** (संस्कृत: महेश्वरी) ही देवता शिवाची शक्ती आहे. शिवाला महेश्वर म्हणूनही ओळखले जाते. महेश्वरीला रौद्री, रुद्राणी, महेशी आणि शिवानी या नावांनी देखील ओळखले जाते जे शिवाच्या रुद्र, महेशा आणि शिव या नावांवरून आले आहे. तिचा पती रुरू भैरव आहे.
इवलेसे|देवी अंबिका (दुर्गा किंवा चंडीने ओळखली जाते) युद्धात आठ मातृकांचे नेतृत्व करते (वरच्या रांगेत, डावीकडून) नरसिंही, वैष्णवी, कौमरी, महेश्वरी, ब्राह्मणी. (खालची पंक्ती, डावीकडून) वाराही, इंद्राणी आणि चामुंडा किंवा काली राक्षस रक्तबीजाच्या विरुद्ध. चित्र: देवी महात्म्य

## स्वरूप 
महेश्वरी नंदी (बैल) वर बसलेली आहे आणि तिला चार किंवा सहा हात आहेत. पांढऱ्या रंगाची, त्रिनेत्र (तीन डोळ्यांची) देवी त्रिशूळ (त्रिशूल), डमरू (ढोल), अक्षरमाला (मण्यांची माळा), पानपत्र (पिण्याचे पात्र) किंवा कुऱ्हाड किंवा मृग किंवा कपाल (कवटी-वाडगा) किंवा एक धारण धारण करते. सर्प आणि नागाच्या बांगड्या, चंद्रकोर चंद्र आणि जटा मुकुटाने सुशोभित केलेले आहे (ढीग, मॅट केलेल्या केसांनी बनलेला एक शिरोभूषण). 

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदू देवता
वर्ग:सप्तमातृका
वर्ग:शाक्त पंथ
काळुराम धोदडे

आदिवासींचे आधारस्तंभ, प्रेरणास्थान म्हणजे काळुराम काकड्या धोदडे काका हे होत.त्यांनी आपल्या साथीदारांसह १९६३ मध्ये भूमिसेना या संघटनेची स्थापना केली. त्यांनी वेठबिगारी, लगीनगडी, घरगडी, खावटी, पालंमोड या आदिवासींना अन्याय्य अश्या प्रथा मोडून काढल्या. त्यांचा जन्म कोंढाण या आदिवासी खेडेगावात झाला आहे.

### भूमिसेनेची आंदोलने 
* वंकास पाडा - पालघर येथील

* पालंमोड विरोधी केलेले कोंढाण परिसरातील

* बोरीचा पाडा -( सफाला )
* देवखोप गावातील गवत व्यापाऱ्यां विरोधी आंदोलन
*

### आदिवासी एकता परिषदेची स्थापना