open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पाणीपुरी

पाणीपुरी हे अतिशय चवीने खाल्ला जाणारा पदार्थ आहे. त्यामध्ये पुरी,चिंचेची चटणी,पुदिना चटणी असते. पाणीपुरी बरोबरच शेवपुरी ही आवडीने खाल्ली जाते. अगदी लहानापासून मोठ्यांपर्यंत सर्वजण पाणीपुरी आवडीने खातात. हा पदार्थ सर्वत्र सहजपणे मिळतो. फिरायला गेल्यावर लोकांचा हा पदार्थ खाण्याकडे खूप कल असतो.

## साहित्य 
**पुरी**: पुरीसाठी, रवा १ वाटी, सर्व उद्देशाचे मैदा २ वाट्या आणि तळण्यासाठी तेल.

कृती : रवा आणि मैदा एकत्र करून घट्ट पीठ मळून घ्या. तासभर ओल्या रुमालाने झाकून ठेवा. तेल गरम करून त्याचे छोटे गोळे करून पातळ चपात्या लाटून घ्या. छोट्या भांड्यातून गोळे कापून तळून घ्या.

**पाण्यासाठी**: कढीपत्ता आणि चिंच 500 ग्रॅम, जलजीरा 4 चमचे, काळे मीठ 2 चमचे, लाल तिखट 1 चमचे, साखर 4-5 चमचे.

कृती : आंबा आणि चिंचेचे छोटे तुकडे करून 4 वाट्या पाणी कुकरमध्ये टाकून 2 ते 3 शिट्ट्या करून उकळा. थंड झाल्यावर मिक्सरमध्ये बारीक करा. आता ते गाळून घ्या आणि उरलेले सर्व साहित्य मिसळा आणि 3 कप पाणी घाला आणि थंड करा.

**भरण्यासाठी**: उकडलेले बटाटे ४ मॅश, चटणी ३ चमचे, बुंदी १/४ वाटी भिजवलेली, काळे मीठ १/२ चमचा, तिखट १/४ चमचा, जिरे १/४ चमचा मीठ चवीनुसार. सर्व साहित्य मिसळत राहा.

**गोड चटणीसाठी**: २ चमचे कोरडी कैरी पावडर १ कप पाण्यात भिजवून उकळा. आता त्यात 1/2 चमचे काळे मीठ, 1 चमचे जिरे, 1/4 चमचा गरम सांबर (मसाला), 1/4 चमचे लाल मिरी, 1/2 कप साखर घालून थंड करा. ते बुडवून खा.

## चित्रदालन

Pani puri shots.jpg
Pani Puri1.JPG
Pani puri the pani puri effect.JPG
Pani Puri - Perfect Street food.JPG
Panipuri, Golgappa, Phuchka.jpg

वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ
वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
लळीत

कीर्तनाच्या शेवटी लळीत करण्याचा प्रघात संत एकनाथांनी सुरू केला. ह्या लळीतांतून पुढे नाथांच्या भजनी भारुडाचा जन्म झाला.

लळिताचा मूळ उद्देश वेद आणि त्‍यांचे तत्त्वज्ञान हलक्‍या फुलक्‍या करमणूक साधनांद्वारे लोकांपर्यत पोहचविणे हा आहे.धार्मिक उत्‍सवाच्‍या शेवटी लळित सादर केले जाते.त्‍यात छडिदार,भालदार,चोपदार,वासुदेव,दंडीगान,गोंधळी,वाघ्‍या मुरळी,बहिरा,मुका,आंधळा इ. पात्रांद्वारा सादरीकरण केले जाते.याद्वारे गावभाट,गाववाघ्‍या,गावदंडीगाण,वासुदेव,जोशी अशा अनेक ईश्‍वरी उपासकांचे आणि जातमांगल्‍यांचे दर्शन लळितात होते. समाजातील विवि‍ध वैगुण्‍यावर बोट ठेवून सामाजिक कुरीतीचे,जातीय-धार्मिक वर्चस्‍वाचे, अहंकाराचे दर्शन लळितातून घडविले जाते.

लळीत आजही फलटण तालुक्यातील विठ्ठलवाडी येथे श्रीकृष्ण जन्माष्टमी निमित्त दर वर्षी सादर केले जाते 

वर्ग:साहित्य
पूर्व भारत

**पूर्व भारत** (बंगाली: পূর্ব ভারত, *पूर्बो भारोत*) हा भारत देशातील पश्चिम बंगाल, बिहार, झारखंड आणि ओडिशा राज्यांचा समावेश असलेला भाग आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील प्रदेश
मध्य भारत (राज्य)

मध्य भारत , ज्याला माळवा संघ म्हणूनही ओळखले जाते, हे पश्चिम-मध्य भारतातील एक भारतीय राज्य होते.
* हे राज्य २८ मे १९४८ रोजी पंचवीस संस्थानांचे एकत्रीकरण करून तयार केले गेले, जे १९४७ पर्यंत मध्य भारत एजन्सीचा भाग होते.

 त्याचे राज्यप्रमुख जिवाजीराव सिंधिया होते.

या राज्याचे क्षेत्रफळ ४६,४७८ चौरस मैल (१२०,३८० किमी) होते.
* ग्वाल्हेर त्याची हिवाळी राजधानी होती आणि इंदूर ही त्याची उन्हाळी राजधानी होती. 
राज्याच्या नैऋत्येला मुंबई (सध्याचा गुजरात आणि महाराष्ट्र), वायव्येला राजस्थान,  पूर्वेला उत्तर प्रदेश आणि विंध्य प्रदेश व आग्नेयला भोपाळ आणि मध्य प्रदेश हे राज्य होते. 

१ नोव्हेंबर १९५६ रोजी, मध्य भारत हा विंध्य प्रदेश आणि भोपाळ या संस्थानांसह मध्य प्रदेशात विलीन झाला.

## जिल्हे
मध्य भारत राज्यात १६ जिल्हे सामाविष्ट होते. हे जिल्हे ३ विभागांमध्ये विभागलेले होते. नंतर त्यांना घटवून २ विभाग करण्यात आले होते.

मध्य भारतातील जिल्हे :

१. भिंड

२. गिरद

३. मुरैना

४. गुना

५. शिवपुरी

६. राजगड

७. भिलसा

८. शाजापूर

९. उज्जैन

१०. इंदूर

११. देवास

१२. रतलाम

१३. धार

१४. झाबुआ

१५. रतलाम

१६. मंदसोर

वर्ग:भारताचा इतिहास
स्वाभिमान चळवळ

**स्वाभिमान चळवळ** (इंग्रजी: The Self-Respect Movement तमिळ:சுயமரியாதை இயக்கம்/सुयमरियादै इयक्कम) ह्या चळवळीची स्थापना, तमिळनाडूचे वरिष्ठ पुढारी पेरियार ई.व्ही.रामस्वामी  ह्यांनी १९२५ साली तमिळनाडूत केली.  मागासवर्गीयांना उच्चवर्णीयांच्या बरोबरीने समान हक्क आणि वागणूक मिळेल अशी समाज रचना निर्माण करणे, असे ह्या चळवळीचे उद्दिष्ट  होते.  मागासवर्गीयांमध्ये जातीविषयी असलेला न्यूनगंड नष्ट करून स्वाभिमान निर्माण करणे हाही एक चळवळीचा उद्देश होता. ही चळवळ फक्त तमिळनाडूच नव्हे तर परप्रांतात स्थापित झालेल्या इतर तमिळ जनतेमध्येसुद्धा खूप प्रभावी ठरली.   तमिळवेल जी.सारंगपाणि ह्यांच्या पुढाकाराने निघालेल्या ’तमिळ नवनिर्माण संघटना’ नावाच्या संघटनेने नियतकालिकांत लिखाण करून व तमिळ शाळांत प्रचार करून, विशेषतः मलेशिया व सिंगापूर येथील तमिळ विस्थापित आणि सिंगापूरमधील भारतीय वंशाच्या तमिळींमध्ये जनजागृती करण्यास सुरुवात केली आणि स्वाभिमान चळवळीचे तत्त्व जनमानसांत पोहचविले.

## ब्राह्मणविरोधी चळवळ 
## स्वाभिमानी लग्नकार्य 
## संदर्भदुवे 
* N.D. Arora/S.S. Awasthy. Political Theory and Political Thought. ISBN 8124111642.
* Thomas Pantham, Vrajendra Raj Mehta, Vrajendra Raj Mehta, (2006). Political Ideas in Modern India: thematic explorations. Sage Publications. ISBN 0761934200.
* Shankar Raghuraman, Paranjoy Guha Thakurta (2004). A Time of Coalitions: Divided We Stand. Sage Publications. ISBN 0761932372.
* Christopher John Fuller (2003). The Renewal of the Priesthood: Modernity and Traditionalism in a South Indian Temple. Princeton University Press. p.&nbsp;118. ISBN 0691116571.
* Gopalakrishnan, Periyar: Father of the Tamil race, p.&nbsp;64.
* Saraswathi. Towards Self-Respect, p.&nbsp;88 & 89.
* a b Saraswathi, S. Towards Self-Respect, p.&nbsp;2.
* a b c Saraswathi, S. Towards Self-Respect, p.&nbsp;3.
* Saraswathi. Towards Self-Respect, p.&nbsp;54.
* Lloyd I. Rudolph Urban Life and Populist Radicalism: Dravidian Politics in Madras The Journal of Asian Studies, Vol. 20, No. 3 (May, 1961), pp.&nbsp;283–297
* Lloyd I. Rudolph and Suzanne Hoeber Rudolph, The Modernity of Tradition: political development in India P78,University of Chicago Press 1969, ISBN 0226731375
* C. J. Fuller,The Renewal of the Priesthood: Modernity and Traditionalism in a South Indian Temple P117, Princeton University Press 2003 ISBN 0691116571
* Hodges S (2005)Revolutionary family life and the Self Respect movement in Tamil south India, 1926–49 Contributions to Indian Sociology, Vol. 39, No. 2, 251-277
## हे सुद्धा पहा 
* हिंदीविरोधी लोकक्षोभ
* ब्राह्मणविरोधी चळवळ
* भारतीय जातिव्यवस्थेचा इतिहास

वर्ग:तमिळनाडूमधील चळवळी
वर्ग:स्त्रीवाद
वर्ग:सामाजिक चळवळी
गुरुवायूर

**गुरुवायूर** (मल्याळम : ഗുരുവായൂര്‍) हे भारताच्या केरळ राज्यातील त्रिसूर जिल्ह्यातले गाव व प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे.

वर्ग:केरळमधील शहरे
*
वर्ग:तृशुर जिल्हा
गुरुवायूर मंदिर

**गुरुवायूरचे मंदिर** हे भारताच्या केरळ राज्यातील गुरुवायूर या तीर्थक्षेत्री असलेले प्रसिद्ध हिंदू मंदिर आहे. कृष्णाचे हे मंदिर वैष्णवांसाठी महत्त्वाचे असले तरी हे दिव्य देशम या १०८ विष्णूमंदिरांच्या यादीत नाही.

वर्ग:भारतामधील हिंदू मंदिरे
मंदिर
मडिसार

मडिसार ही भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील ब्राह्मण समाजाच्या स्त्रीयांकडून साडी परिधान करण्यासाठीची एक शैली आहे. पाश्चात्य काळी, कोणत्याही लग्न झालेल्या स्त्रीने या शैलीद्वारे साडी परिधान करण्याची प्रथा होती, परंतु आज, बदलत्या काळानुरूप या पद्धतीत अनेक बदल झालेले दिसतात. जरी मडिसार स्त्रीयांकडून सर्ववेळ परिधान केली जात नसली तरीही संस्कॄतीची जपवणूक व्हावी या दृष्टीने काही ठराविक सामाजिक व धार्मिक सण, उत्सव वा इतर समारंभ जसे लग्न समारंभ, इत्यादींमध्ये आजही काही स्त्रिया या पद्धतीने साडी परिधान करतांना दिसतात. शिवाय केवळ ब्राह्मण समाजातीलच नव्हे तर इतर समाजांतील व इतर प्रांतांमधील स्त्रीयादेखील ह्या शैलीतील साड्या हल्ली परिधान करीत आहेत.

सामान्यतः साड्यांची लांबी ही ५.५ मीटर एवढी असते, परंतु मडिसार विविध कारणांमुळे उदाहरणार्थ लग्न समारंभांसाठी वेगळ्या शैलीच्या साड्या, काही सण व धार्मिक समारंभांसाठी वेगळ्या प्रकारच्या साड्या इत्यादी अशांमुळे या साड्यांची लांबी सुमारे ९ मीटरपर्यंत असू शकते. अय्यर आणि आयंगर या तमिळनाडू मधील संस्कृतींचा मडिसार हा एक आविभाज्य व अतिशय महत्त्वपूर्ण घटक आहे. अय्यर आणि आयंगर ब्राह्मण स्त्रिया त्यांच्या जीवनकालातील महत्त्वपूर्ण प्रसंगांच्या वेळी, जसे की त्यांचा लग्न-समारोह, सर्व महत्त्वपूर्ण पुजा व विधी, आणि मृत्यू व शोक सभांच्या वेळी मडिसार परिधान करतात. अय्यर आणि आयंगर दोन्हींमध्ये मडिसार परिधान करण्याच्या पद्धती निराळ्या आहेत, जसे की अय्यर स्त्रिया उजव्या खांद्यावर साडीचा पदर घेतात, तर आयंगर स्त्रिया साडीचा पदर डाव्या खांद्यावर घेतात.

सध्या मडिसार साड्या रेशीम, सूती, रेशीम-सुती मिश्रित, पॉलिस्टर-सुती मिश्रित इत्यादी कापड प्रकारांमध्ये उपलब्ध आहे. शिवाय या साड्या परिधान करण्यासाठीची माहिती आंतरजालावरील विविध संकेतस्थळांवर मिळू शकते. आणि जर तरीदेखील साड्या परिधान करण्यास अडचण येत असेल तर बाजारांमध्ये आयत्या बनवलेल्या मडिसार साड्या देखिल उपलब्ध आहेत.

वर्ग:संस्कृती
वर्ग:वेशभुषा
वर्ग:साडी
पद्मनाभस्वामी मंदिर

पद्मनाभस्वामी मंदिर|thumbnail
**पद्मनाभस्वामी मंदिर** हे भारताच्या केरळ राज्यातील तिरुअनंतपुरम या शहरात असलेले प्रसिद्ध हिंदू मंदिर आहे.

## मंदिराचा इतिहास 
शेषशायी विष्णूचे हे पुरातन मंदिर आहे. सहाव्या ते नवव्या शतकातील तमिळ संतांच्या साहित्यांत या मंदिराचा उल्लेख आढळतो. वैष्णवांच्या पवित्र स्थानांपैकी हे एक महत्त्वाचे स्थान आहे. या मंदिराचा जीर्णोद्धार अठराव्या शतकात झाला होता.

## बाह्यदुवे
वर्ग:भारतामधील हिंदू मंदिरे
एल्बा

right|thumb|250 px|एल्बा बेटाचे स्थान
**एल्बा** हे इटलीचे भूमध्य समुद्रामधील एक बेट आहे. हे बेट मुख्य भूमीपासून २० किमी अंतरावर स्थित असून तोस्काना प्रदेशाच्या अखत्यारीत येते.२२४ वर्ग किमी क्षेत्रफळ असलेल्या एल्बा बेटाची लोकसंख्या ३१,५७२ इतकी आहे.

१८१४ ते १८१५ दरम्यान नेपोलियन बोनापार्ट या बेटावर नजरकैदेत होता.

वर्ग:इटलीचा भूगोल
वर्ग:बेटे
वर्ग:भूमध्य समुद्र
उत्तर भारत

250 px|इवलेसे|उत्तर भारतामधील राज्ये
**उत्तर भारत** हा भारत देशाच्या उत्तर भागातील एक ढोबळ व्याख्या असलेला भौगोलिक प्रदेश आहे. हिंदी ही उत्तर भारतामधील प्रमुख भाषा असून भारतामधील अनेक प्रमुख धार्मिक व सांस्कृतिक स्थाने उत्तर भारतामध्ये स्थित आहेत.

भारत सरकारच्या व्याखेनुसार उत्तर भारतामध्ये जम्मू आणि काश्मीर, लडाख, हरियाणा, पंजाब, हिमाचल प्रदेश, दिल्ली, राजस्थान, उत्तर प्रदेश आणि उत्तराखंड ह्या राज्यांचा समावेश होतो.

वर्ग:भारतातील प्रदेश
रिंपा शिवा

**रिंपा शिवा** (१९८६ - ) या एक भारतीय महिला तबलावादक आहेत. या फरुखाबाद घराण्याच्या शिष्या असून त्यांनी आपले वडील स्वपन शिवा यांच्याकडून तबल्याचे प्रशिक्षण घेतले.

वर्ग:तबलावादक
वर्ग:महिला तबलावादक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
सूरा

**सूरा** किंवा **सूरह्** (अरबी : *سورة‎*) म्हणजे कुराण या इस्लामी धर्मग्रंथातील विभाग अथवा प्रकरणे होय. सुरा (किंवा सूरः) याचा शब्दशः अर्थ 'कुंपणाने घेरलेली जागा' असा होतो. कुराणाच्या सुरा मक्की व मदीनी अश्या दोन भागांत विभागल्या असून मोहम्मदाच्या मदिनेकडील प्रस्थानाअगोदर अवतीर्ण झालेल्या सूरांना मक्की, तर त्यानंतर अवतरलेल्या सूरांना मदीनी असे म्हणतात. एका सूरेमधील प्रत्येक ओळीस आयत असे म्हणतात. कुराणात एकूण ११४ सुरा आहेत.

वर्ग:कुराण
आर्जेन्टिना हॉकी संघ

**आर्जेन्टिना हॉकी संघ** हा आर्जेन्टिना देशाचा राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ आहे. आर्जेन्टिनाने २०१४ हॉकी विश्वचषक स्पर्धेमध्ये तसेच २००८ हॉकी चॅम्पियन्स चषक स्पर्धेमध्ये कांस्यपदक मिळवले होते. आर्जेन्टिनाने २००८ सालचा सुलतान अझलन शहा चषक देखील जिंकला होता.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत सकेतस्थळ

वर्ग:राष्ट्रीय हॉकी संघ
वर्ग:आर्जेन्टिनामधील खेळ
सोहेल अब्बास

**सोहेल अब्बास** (उर्दू: سہیل عباس) (जून ९, इ.स. १९७७:कराची, पाकिस्तान - हयात) हा पाकिस्तानकडून आंतरराष्ट्रीय हॉकी खेळणारा खेळाडू आहे. हा फुल-बॅक स्थानी खेळत असे.

वर्ग:पाकिस्तानी हॉकी खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कटाची आमटी

**कटाची आमटी** हा महाराष्ट्रीय खाद्यपदार्थ असून सणासुदीला सहसा पुरणपोळीबरोबर तयार केला जातो. कटाची आमटीला काही ठिकाणी  कढी  असे संबोधतात. विशेष म्हणजे कटाची आमटी हा पुरण पोळी या मुख्य पदार्थापासून बनवला जाणारा एक पदार्थ आहे. त्यासाठी वेगळी अशी कोणतीही फळ-पाले भाजी आवश्यक नाही. 

 आमटी बनवण्यासाठी लागणारे साहित्यः 
   १) ५००-६०० मिलीलीटर डाळ निथळून काढलेले पाणी 
   2) खाद्य-तेल फोडणीसाठी चार चमचे (मध्यम आकाराचे) 
   ३) जिरे-मोहरी प्रत्येकी एक छोटा चमचा 
   ४) हिंग चिमटभर 
   ५) कडीपाला
   ६) लाल तिखट किंवा काळे तिखट चवीनुसार 
   ७) आले-लसुन पेस्ट एक चमचा 
   ८) मीठ चवीनुसार 
   ९) गरम मसाला किंवा गोड मसाला (आवडीनुसार)
   १०) एक कांदा, खोवलेला नारळ आणि कोथिऺबिर 

पुरणपोळीसाठी चण्याची डाळ शिजवून घ्यावी, ती चाळणीत निथळून घ्यावी.  शिजलेल्या डाळीचे निथळून जमवलेले पाणी आमटीसाठी वापरावे. असे पाणी निघालंच नाही तर पुराण पत्रात वर राहिलेले पुरण या आमटी साठी वापरता येते.तेलावर हिंग, जिरे, मोहरी, कडीपता फोडणी करून त्यावर थोडा बारीक चिरलेला कांदा, आले-लसूण घालून परतावे. कांदा चांगला भाजावा नंतर त्यावर लाल तिखट / लाल मसाला टाकून परतावे.  ते सर्व करपू न देता लगेचच मघाशी डाळ निथळवून काढलेले पाणी ओतावे. चवीनुसार मीठ घालून चांगला कढ काढावा. आमटीला उकळी आली की त्यामधे थोडा खोवलेला नारळ व चिरलेली कोथिंबीर घालावी.

वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ

वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
बिश्नोई

प्रामुख्याने, भारताच्या राजस्थान राज्यात राहणारा एक लोकसमुदाय. या जमातीची स्थापना गुरू जंभेश्वर यांनी केली. प्राणी व झाडे यावर यांचे विशेष प्रेम आहे. यात, २९ मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन काटेकोरपणे केल्या जाते. भूतदया यापैकी प्रमुख आहे.

या नावाचे गाव थारच्या वाळवंटात आहे.तेथे ही जमात प्रामुख्याने आढळते.

वर्ग:भारतीय समाज
भूतदया

एका आटपाट राज्यात एका पराक्रमी न्यायनिष्ठ राजाने आपल्या महालाबाहेर एक मोठी घंटा ठेवली होती. कोणीही सामान्य माणसाने तिथं यावं व ती घंटा वाजवून राजाकडे न्याय मागावा अशी त्या मागची राजाची न्यायव्यवस्था होती. एकदा एक अत्यंत हडकुळा, अशक्त बैल रस्त्याने जाता-जाता महालाबाहेरील हिरव्या वेलीची पानं खाऊ लागला. वेलीच्या बाजूलाच लोंबकळत असलेली त्या न्यायाच्या घंटेची दोरी त्याच्या तोंडात आली व त्याने मान फिरवताच घंटा मोठ्याने वाजू लागली. पहारेकऱ्याने पाहिलं तर तिथं कोणीच व्यक्ती नव्हती मात्र तो दीनवाणा बैल तिथे उभा असल्याचं दिसलं. त्या बैलालाच पहारेकरी दरबारात घेऊन आला.
बैलाला पाहताक्षणीच राजा वदला की, 'हा तर एक बैल आहे, तो काय बोलणार?' असं म्हणून त्याला सोडून देणार तोच दरबारातील मुख्य प्रधान पुढे सरसावला व म्हणाला, 'महाराज, या बैलाने घंटा वाजवली म्हणजे नक्कीच त्याची काहीतरी फिर्याद असणार. पहा, तो म्हातारा आहे. म्हणजे मालकाने त्याच्याकडून भरपूर काम करून घेतले व म्हातारपणी त्याला चाराही न देता वाऱ्यावर सोडून दिलं. याचा अर्थ त्याच्या मालकाने त्याच्यावर अन्याय केला आहे. महाराज, आपण या बैलाची परिस्थिती समजून घ्यावी व त्यास उचित न्याय मिळवून द्यावा'. प्रधानाचं हे म्हणणं राजाला मनोमन पटलं. त्याने तात्काळ त्या बैलाच्या मालकास बोलावून घेतलं आणि त्याने केलेल्या आपल्या बैलाच्या अवहेलनाबद्दल कठोर दंड ठोठावला.
तात्पर्य - आपल्या मुक्या (पाळीव) प्राण्याने आपल्यावर केलेल्या उपकारांची जाणीव मनुष्याने कायम आपल्या उरात बाळगावी. भूतदया हीच ईश्वरसेवा, हे सर्वांनी जरूर लक्षात घ्यावं!-BY VARAD TODKAR
पारेषण वाहिनी

**पारेषण वाहिनी** ही उच्च वारंवारितेचा विद्युतप्रवाह वहन करणारी वाहिनी असते. यातून संदेशवहनही करता येते.

वर्ग:विद्युत अभियांत्रिकी
वर्ग:दळणवळण
बिनतारी

**बिनतारी** (इंग्रजी: **Wireless**) संदेशवहन म्हणजे कोणत्याही तार वा केबलविना एका ठिकाणाहुन दुसऱ्या ठिकाणी केलेली संदेशांची देवाणघेवाण.

वर्ग:बिनतारी
वर्ग:दूरसंचार
मसेवाडी

मासेवाडी हे एक कोल्हापूर  जिल्ह्यातील छोटे पण खूप सुंदर गाव आहे                                                                                                नाव -: मासेवाडी 
गावात मारुतीचे जुने मंदिर आहे. सोबत विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर आहे                                                                                              तालुका -: आजरा
गावात दर ५ वर्षांनी मार्गैदेवीची यात्रा होते मराठी अभिनेत्री पद्मा चव्हाण यांचे हे मुल गाव आहे                                           जिल्ह्या   -: कोल्हापूर           
अधिक माहितीसाठी क्लिक करा http://www.indiastudychannel.com/india/cities/53261-Masewadi.aspx 

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे
भूस्खलन

[upright=2|thumb|[कॅलीफोर्नियामध्ये जानेवारी इ.स. १९९७ मध्ये झालेली घटना]]
 
thumb|right|पोर्तॉ रिको येथील सन १९८५ मधील जमीनीची घसरण 

thumb|upright=1.2| स्वीडन येथील एक घसरण-सन १९५०-यात एका माणसाचा मृत्यु झाला.

वर्ग:जमीन
वर्ग:भूविज्ञान
जलविज्ञान

[thumb|400px|[पाणी|पाण्याने जवळपास ७० % भूभाग व्यापला आहे.]]

पृथ्वीवरील पाण्याच्या हालचालींचा, वितरणाचा तसेच उत्कृष्टतेचा अभ्यास म्हणजे **जलविज्ञान.**

वर्ग:जलविज्ञान
वर्ग:जल अभियांत्रिकी
वर्ग:पर्यावरण
मद्रास प्रांत

thumb|right|300px|मद्रास प्रांताचा दक्षिण भाग व लगतच्या त्रावणकोर, म्हैसूर संस्थानांचा नकाशा (इ.स. १९०९)
इवलेसे|उजवे|मद्रास प्रांताचा उत्तर भाग

**मद्रास प्रांत** (तमिळ: சென்னை மாகாணம் ; तेलुगू: చెన్నపురి సంస్థానము ; मल्याळी: മദ്രാസ് പ്രസിഡന്‍സി ; कानडी: ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿದೆನ್ಚ್ಯ್ ; उडिया: ମଦ୍ରାସ୍ ପ୍ରେସୋଦେନ୍ଚ୍ଯ ; इंग्लिश: *Madras Presidency*) हा ब्रिटिश भारताचा एक भाग होता. याची राजधानी मद्रास (आताचे *चेन्नई*) येथे होती.याचे अधिकृत नाव *प्रेसिडेंसी ऑफ फोर्ट सेंट जॉर्ज* असे असून याला *मद्रास प्रेसिडेंसी* या नावानेही ओळखले जायचे. यात दक्षिण भारतातील तमिळनाडू, उत्तर केरळातील मलबार भाग, लक्षद्वीप, आंध्र प्रदेशातील रायलसीमा,(आत्ताच्या तेलंगणातील) हे जिल्हे, ओरिसा राज्यातील ब्रह्मपूर, गंजम जिल्हे तसेच कर्नाटकाचे बेळ्ळारी, दक्षिण कन्नड आणि उडुपी जिल्हे आणि महाराष्ट्रातील गडचिरोली जिल्हा(पूर्वीचा चांदा जिल्हा) सामील होते.

## जिल्हे 
मद्रास प्रांतातील जिल्हे:-

१. दक्षिण कन्नडा

२. मलबार

३. निलगिरी

४. कोईम्बतूर

५. मदुराई

६. तिन्नेवेल्ली

७. रामनाथपुरम

८. तंजावर

९. तिरुचिरापल्ली

१०. सेलम

११. गुंटूर

१२. कृष्णा

१३. मद्रास

१४. चिंगलपूत

१५. चित्तूर

१६. चुड्डापह

१७. अनंतपुर

१८. बेल्लारी

१९. कर्नुल

२०. नेल्लूर

२१. पूर्व गोदावरी

२२. पश्चिम गोदावरी

२३. दक्षिण अर्कोत

२४. उत्तर अर्कोत

२५. विशाखापट्टणम

२६. गंजम

## संस्थाने 
मद्रास प्रांतातील संस्थाने:-

१. त्रावणकोर

२. कोचीन

३. पुद्दुकोट्टी

४. बंगानापल्ले

५. संदूर

## हे सुद्धा पहा 
* ब्रिटिश साम्राज्य

वर्ग:तमिळनाडूचा इतिहास
वर्ग:भारतातील ब्रिटिश राजवट
भूसुरुंग

, Valmara 69, and VS-50]]
'', compiled by Jiao Yu and Liu Ji in the mid 14th century.]]
]]
 from a Russian-made mine in order to clear a minefield outside of Fallujah, Iraq]]

, still valid more than 40 years after creation of the field by the Syrian army]]
 PPE]]

**भूसुरूंग** हे असे एक विस्फोटक उपकरण आहे जे लक्ष्यास स्फोटाद्वारे वा तुकड्यांद्वारे हानी पोचवते व ते लक्ष्याद्वारेच चापकृत(ट्रिगर्ड) होते. 

वर्ग:युद्धसामग्री
विस्फोटक सामग्री

[thumb|300px|१.२५ पाउंड वजनाचेA number of 1.25lb *M112 Demolition Charges*, consisting of a [C-4 (explosive)|C-4 compound, sit atop degraded weaponry scheduled for destruction]]
**विस्फोटक सामग्री** ज्यास 'विस्फोटक' ही असे नाव आहे, ही ती प्रक्रिया होणारी सामग्री असते ज्यात उच्च दर्जाची स्थितिज ऊर्जा असते. त्याचे विमोचन केले असता स्फोट होऊ शकतो. स्फोट झाल्यावर त्यासमवेतच प्रकाश,उष्णता आवाज व प्रचंड दाब निर्माण होतो. 

विस्फोटक प्रभार हा एक निश्चित मोजणी केलेली विस्फोटक सामग्री असते. त्यात एकच घटक अथवा दोन अथवा जास्त घटक राहू शकतात. त्यात जमा असलेली ऊर्जा, उदाहरणार्थ, रासायनिक ऊर्जा जसे- नायट्रोग्लिसरीन , दाब दिलेला वायू, जसे-गॅस सिलेंडर अथवा एअरोसोल, किंवा आण्विक ऊर्जा जसे- युरेनियम-२३५ व प्लुटोनियम-२३९ अशी कोणतीही असू शकते.

विस्फोटक सामग्रीचे वर्गीकरण त्यांच्या प्रसरण पावण्याच्या गतीनुसार करण्यात येऊ शकते. ते पदार्थ जे अधिस्फोटीत होतात(डिटोनेट) (ज्यातील पुढच्या भागातील रासायनिक प्रक्रिया ही त्या पदार्थामधून, आवाजाच्या गतीपेक्षा जास्त गतीने सरकते), त्यांना 'उच्च विस्फोटक' समजल्या जाते. ते पदार्थ जे अति-जलद गतीने जळतात, त्यांना 'हलके विस्फोटक' समजल्या जाते.

विस्फोटकांना त्यांच्या संवेदनशिलतेनुसारही वर्गीकृत केल्या जाऊ शकते.केवळ छोट्याश्या आगीने/ठिणगीने अथवा दाबानेही जे उद्युक्त होतात, त्यांना 'प्राथमिक विस्फोटक' समजल्या जाते.ते पदार्थ जे अशा प्रकारच्या आगीस अथवा दाबास त्या अनुषंगाने कमी प्रमाणात प्रतिसाद देतात त्यांना 'दुय्यम विस्फोटक' समजल्या जाते.

वर्ग:विघातक सामग्री
आल्बोरन समुद्र

इवलेसे|180px|आल्बोरन समुद्राचा नकाशा|डावे
**आल्बोरन समुद्र** भूमध्य समुद्राच्या पश्चिम टोकास असलेला समुद्र आहे. याच्या उत्तरेस स्पेन तर दक्षिणेस मोरोक्को आणि अल्जीरिया हे देश आहेत.

याची सरासरी खोली ४४५ मी (१,४६० फूट) तर सर्वात खोल ठिकाण सुमारे १,५०० मीटर आहे.

वर्ग:समुद्र
वर्ग:भूमध्य समुद्र
आर्जेन्टाइन समुद्र

[250 px|इवलेसे|[आर्जेन्टिनाच्या नकाशावर आर्जेन्टिनी समुद्र]]
**आर्जेन्टिनी समुद्र** हा दक्षिण अमेरिका खंडाच्या पूर्व किनाऱ्याजवळील अटलांटिक महासागराचा एक उप-समुद्र आहे. आर्जेन्टिना देशाच्या आग्नेयेस स्थित असलेल्या ह्या समुद्राची साधारण सीमा उरुग्वेच्या मोन्तेविदेओ शहरापासून दक्षिण आर्जेन्टिनाच्या तिएरा देल फ्वेगो पर्यंत असून तो अंटार्क्टिका खंडाच्या सुमारे ८०० किमी उत्तरेस आहे. फॉकलंड द्वीपसमूह ह्याच समुद्रात स्थित आहे.

वर्ग:समुद्र
वर्ग:अटलांटिक महासागर
वर्ग:आर्जेन्टिनाचा भूगोल
बिस्केचे आखात

right|thumb|250 px|बिस्केचे आखात
**बिस्केचे आखात** (; ; बास्क: Bizkaiko golkoa; ऑक्सितान: *Golf de Gasconha*) हे अटलांटिक महासागराचे एक आखात आहे. बिस्केचे आखात युरोपाच्या पश्चिम दिशेला व सेल्टिक समुद्राच्या दक्षिणेस स्थित आहे. ह्याच्या पूर्वेला फ्रान्स तर दक्षिणेला स्पेन देश आहेत. स्पेनच्या पाईज बास्कोमधील बिस्के प्रांतावरून ह्या आखाताचे इंग्लिश नाव पडले आहे.

## किनाऱ्यावरील प्रमुख शहरे 
* फ्रांस: ब्रेस्त, नॉंत, ला रोशेल, बोर्दू, बायोन
* स्पेन: सान सेबास्तियन, बिल्बाओ, सांतांदेर, शिशोन

वर्ग:आखाते
वर्ग:अटलांटिक महासागर
कांपेचेचे आखात

250 px|इवलेसे|कांपेचेचे आखात
**कांपेचेचे आखात** () हे मेक्सिकोच्या आखातामधील एक उप-आखात आहे. युकातान द्वीपकल्पाच्या पश्चिमेस स्थित असलेल्या ह्या आखाताच्या भोवताली मेक्सिकोची कांपेचे, बेराक्रुथ व ताबास्को ही राज्ये आहेत.

वर्ग:आखाते
वर्ग:मेक्सिकोचा भूगोल
वर्ग:अटलांटिक महासागर
फंडीचे आखात

**फंडीचे आखात** (फ्रेंच:*बै दि फंडी*) हे उत्तर अमेरिकेच्या अटलांटिक किनाऱ्यावरील आखात आहे. हा समुद्री भाग कॅनडाच्या न्यू ब्रन्सविक आणि नोव्हा स्कॉशिया प्रांतांच्या मध्ये आहे तसेच याचा छोटा भाग अमेरिकेच्या मेन राज्याला लागून आहे.

वर्ग:आखाते
अंदमान समुद्र

उजवे|200 px|इवलेसे|अंदमानचा समुद्र
**अंदमानचा समुद्र** अंदमानच्या पश्चिमेला, थायलंडच्या पूर्वेला व बर्माच्या दक्षिणेला असलेला हिंदी महासागराचा एक समुद्र आहे. याला बूर्वी **बर्माचा समुद्र** असेही नाव होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:समुद्र
वर्ग:हिंदी महासागर
भूजल

'''''' म्हणजे जमिनीच्या पातळीखाली असलेले पाणी आहे. ते जमिनीखालील सछिद्र मातीत किंवा खडकांच्या भेगांत किंवा पातळीखालील एखाद्या पोकळीत असू शकते. अश्या साठ्यास जलधारक म्हणतात. यापासून वापरण्यायोग्य पाणी मिळू शकते. पाण्याची ती खोली ज्यावर मातीच्या छिद्रात,भेगात अथवा पोकळीत पाणी पूर्णपणे संपृक्त होते त्यास 'भूजलपातळी' (वॉटरटेबल) असे म्हणतात. याचे पावसाने व इतर कारणांनी जसे प्रवाह इत्यादी, पुनर्भरण होते. ते मग जमिनीच्या पातळीवर येउन वाहते.
त्याच्या होणाऱ्या निचऱ्यास,त्याचा एकूण उतारा पाहून,  त्यास झरा,पाझर,मरुवन किंवा दलदल असे म्हणतात. भूजल हे शेतीसाठी उद्योगासाठी किंवा नागरिकांना पिण्यासाठी वापरण्यात येते. या पाण्याचे नियोजनास/वितरणास/निचऱ्याच्या अभ्यासास भूजलशास्त्र असे म्हणतात.
## भूजल शोधण्याची वराहमिहिराची प्राचिन पद्धत
प्राचिन काळी दुसऱ्या वराहमिहिराने याने एक ग्रंथ लिहिला. तो बृहत्संहिता म्हणून प्रसिद्ध आहे.त्यातील *उदकार्गल* या प्रकरणात, पाण्याच्या शोध घेण्याबद्दल माहिती आहे. त्यात त्याने अनेक गोष्टींचा उहापोह केला आहे.कोणत्या वृक्षाशेजारी किती हातावर(प्राचिन काळचे, हाताची बोटे ते कोपर इतक्या लांबीचे, अंतर मोजण्याचे एकक) पाणी लागेल. विहिर खोदतांना, प्रथम कोणत्या प्रकारची, रंगाची माती लागेल, नंतर कोणता दगड लागेल इत्यादी वर्णने त्यात केली आहेत. पाण्यासाठी त्याचा भर औदुंबर वृक्षावर अधिक होता. त्याशेजारी गोडपाणी लागते असे त्याचे म्हणणे होते.

==जलचक्र=

## समुद्राच्या पाण्याचे अंतस्सारण
## अतिउपसा
## प्रदूषण
वर्ग:पाणी
Rasaynik khatanmule bhujalache pradushan hote. Rasaynik khate jaminivar pasrleli aslyamule panyat misltat v panyache pradushan hote.
चिलेयन समुद्र

**चिलेचा समुद्र** चिले देशाच्या पश्चिमेस असलेला प्रशांत महासागराचा भाग आहे.

वर्ग:समुद्र
वर्ग:चिलेचा भूगोल
जावा समुद्र

इवलेसे|जावा समुद्राचा नकाशा
**जावा समुद्र** (इंडोनेशियन भाषा: *Laut Jawa*, *लाउत जावा*;) हा इंडोनेशियाजवळचा उथळ समुद्र आहे. सुंदा महासागरीय पठारवर असलेल्या या समुद्राचे क्षेत्रफळ सव्वा तीन लाख किमी२ आहे. हा समुद्र शेवटच्या हिमयुगाच्या शेवटीशेवटी समुद्रपातळी वाढल्यावर अस्तित्वात आला. याच्या उत्तरेला बॉर्नियो, दक्षिणेस जावा बेट, पश्चिमेस सुमात्रा तर पूर्वेस सुलावेसी आहे. वायव्येस असलेल्या करिमाताच्या सामुद्रधुनीनिशी हा समुद्र दक्षिण चीनी समुद्रास मिळतो.

## संदर्भ 
वर्ग:समुद्र
वर्ग:इंडोनेशियाचे समुद्र
ओमानचे आखात

**ओमानचे आखात** किंवा **ओमानचा समुद्र** (अरबी: خليج عُمان‎ *हलिज उमान*, किंवा خليج مکران *हलिज मकराण*, पर्शियन: دریای عمان *दर्या ए ओम्मान*) अरबी समुद्राला होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमार्गे इराणच्या आखाताशी जोडणारा समुद्री भाग आहे. अधिकृतरीत्या याची गणना आखात किंवा समुद्र अशी न करता सामुद्रधुनी अशी करण्यात येते. तसेच याला अरबी समुद्राचा भाग न मानता इराणच्या आखाताचा भाग समजले जाते.

याच्या उत्तर तीरावर पाकिस्तान आणि इराण तर दक्षिण तीरावर ओमान व संयुक्त अरब अमिराती आहेत.

वर्ग:आखाते
तिमोर समुद्र

thumb|300 px|तिमोरच्या समुद्राचा नकाशा
**तिमोरचा समुद्र** (बहासा इंडोनेशिया: लाउत तिमोर, पोर्तुगीझ: Mar de Timor) हा इंडोनेशियाजवळील एक उथळ समुद्र आहे. तिमोर समुद्राच्या उत्तरेस तिमोर बेट, पूर्वेस अराफुरा समुद्र, दक्षिणेस ऑस्ट्रेलिया तर पश्चिमेस हिंदी महासागर आहे. हा समुद्र सुमारे  इतक्या क्षेत्रफळावर पसरला आहे व त्याची सरासरी खोली  तर कमाल खोली  इतकी आहे.

वर्ग:समुद्र
वर्ग:हिंदी महासागर
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचा भूगोल
वर्ग:इंडोनेशियाचा भूगोल
वर्ग:पूर्व तिमोरचा भूगोल
पिवळा समुद्र

thumb|right|300px|पिवळ्या समुद्राचा नकाशा (इंग्लिश मजकूर)
**पिवळा समुद्र** (चिनी: 黄海) हा पूर्व चीन समुद्राच्या उत्तर भागाला उल्लेखण्यासाठी वापरले जाणारे नाव आहे. खुद्द पूर्व चीन समुद्र प्रशांत महासागराचा एक घटक समुद्र आहे. मुख्यभू चीन व कोरियन द्वीपकल्प यांच्या दरम्यान पिवळा समुद्र पसरला आहे. गोबीच्या वाळवंटातून येणाऱ्या धुळीच्या वादळांमुळे वाहून येणाऱ्या धुळीने या समुद्राचे पाणी सोनेरी-पिवळे बनते; त्यावरून त्याचे नाव *पिवळा समुद्र* असे पडले आहे.

वर्ग:समुद्र
वर्ग:प्रशांत महासागर
दक्षिण चीन समुद्र

thumb|right|300px|दक्षिण चीन समुद्राचा नकाशा (रोमन लिपीतील मजकूर)
**दक्षिण चीन समुद्र** (चिनी: 南海 , *नान् हाय* ; 南中國海 , *नान् चोंग्कुओ हाय* ; तागालोग: *Dagat Timog Tsina*, *दागात तिमोग त्सिना* ; भासा मलायू, भासा इंडोनेशिया: *Laut Cina Selatan*, *लाउत चिना सलातान* ;) हा प्रशांत महासागराचा एक भाग आहे. चीन, तैवान, मलेशिया, ब्रुनेई, इंडोनेशिया, सिंगापूर व व्हियेतनाम हे दक्षिण चीन समुद्राच्या भोवतालचे देश आहेत.

thumb|चीन व शेजारी देशांचा दावा असलेला समुद्र भाग

नैसर्गिक वायू आणि तेल यांचे समृद्ध साठे या समुद्राखाली असल्याने चीन देश या जवळजवळ संपूर्ण समुद्रावर हक्क सांगत आहे. स्पार्ट्ली द्विपसमूहातील अनेक छोट्या बेटांवर भराव घालून चीनने तिथे विमानाच्या धावपट्ट्या, रडार यांचे आरोपण केले आहे. त्यामुळे चीन आणि सर्व शेजारी देश (तसेच अमेरिका) यामधील वाद वाढला आहे.

## बाह्य दुवे 
* 
* 


वर्ग:प्रशांत महासागर
वर्ग:समुद्र
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय राजकारण
वर्ग:चीन
उपसागर

तीनही बाजूला जमीन असलेल्या समुद्राच्या विशाल जलाशयाला उपसागर म्हणतात. १)बंगालचा उपसागर २)हडसनचा उपसागर (उत्तर अमेरिका) ३) बॅफिनचा उपसागर

हा जलाशय जर विशाल नसेल तर त्याला आखात आणि (बहुधा नदीच्या समुद्राला मिळण्यामुळे झालेला) फारच छोटा जलाशय असेल तर त्याला खाडी म्हणतात. उदा. पर्शियनचे आखात, खंबायतचे आखात, कच्छचे आखात, वगैरे. राजापूरची खाडी, रत्‍नागिरीची खाडी, महाडची खाडी, भाईंदरची खाडी, माहीमची खाडी, वगैरे.

, स्पेन येथील उपसागर]]
 दक्षिण आशिया]]
येथील उपसागर]]
 येथील इझमिर उपसागर]]

वर्ग:उपसागरे
समुद्रशास्त्र

**समुद्रशास्त्र** तथा **सागरशास्त्र** (ग्रीक शब्द ὠκεανός म्हणजे "महासागर" आणि γράφω म्हणजे "लिहिणे"चा अर्थ), हा भौगोलिक आणि जैविक जैविक घटकांचा अभ्यास आहे. हे पर्यावरणीय तंत्रज्ञानासह विविध विषयांचा समावेश असलेल्या पृथ्वी विज्ञान आहे; महासागर प्रवाह, लाटा, आणि भौगोलिक द्रव गतिशीलता; प्लेट टेक्टोनिक्स आणि समुद्राच्या तळावरील भूगोल; आणि महासागर आणि त्याच्या सीमा ओलांडून विविध रासायनिक पदार्थ आणि भौतिक गुणधर्म असणारी या वैविध्यपूर्ण विषयांवर अनेक विषयांचा अभ्यास करण्यात आला आहे ज्यात समुद्रशास्त्रज्ञ जगभरातील अधिक ज्ञान आणि त्यातील प्रक्रियेची समज वाढवतात: खगोलशास्त्र, जीवशास्त्र, रसायनशास्त्र, हवामानशास्त्र, भूगोल, भूगर्भशास्त्र, जल विज्ञान, हवामानशास्त्र आणि भौतिकशास्त्र. पॅलिओ ओशनोग्राफी भूगर्भीय भूतकाळात महासागरांच्या इतिहासाचा अभ्यास करते

१ . समुद्रमार्ग, महासागरांच्या तळाशी आणि सागरी वनस्पती आणि प्राणी यांच्यासह महासागरांचा अभ्यास.

२. महासागरांचा अभ्यास आणि त्यांचे जीवन.



सागरशास्रा मध्ये सागर व महासागरतील घटकांचा भौतिक, रासायनिक व जैविक दृष्टाने अभ्यास केला जाता.
खारे पाणी

**खारे पाणी** पाण्यात वेगवेगळ्या प्रकारचे क्षार मिसळल्यामुळे होणारे मिश्रण आहे. यास 'क्षारयुक्त पाणी असेही म्हणतात. असे पाणी नैसर्गिकरीत्या समुद्रांमध्ये तसेच काही सरोवरांमध्ये आढळते.

वर्ग:पाणी
एडनचे आखात

300 px|इवलेसे|एडनचे आखात
**एडनचे आखात** हे अरबी समुद्राचे एक आखात आहे. हे आखात उत्तरेकडील अरबी द्वीपकल्पावरील येमेनला आफ्रिकेच्या शिंगामधील सोमालिया देशापासून वेगळे करते. वायव्येला  बाब-अल-मांदेब ही सामुद्रधुनी ह्या आखाताला लाल समुद्रासोबत जोडते. ह्या आखाताचे नाव येमेनमधील समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेल्या एडन ह्या शहरावरून पडले आहे.

सुएझ कालव्यामधून भूमध्य समुद्र व अरबी समुद्रादरम्यान होणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय जलवाहतूकमार्गाचा एडनचे आखात हा महत्त्वाचा भाग आहे. येथून दरवर्षी सुमारे २१,००० जहाजे जातात. सोमालियामध्ये आश्रय घेतलेल्या सागरी चांचांद्वारे अनेक मालवाहू जहाजांचे खंडणीसाठी होणारे अपहरण ह्यासाठी एडनच्या आखातामधील जलमार्ग धोकादायक बनला आहे. सोमालियामध्ये संपूर्ण अराजक असल्यामुळे ह्या चाचांवर कारवाई करणे अशक्य होते. ह्यासाठी अनेक देशांनी आपली लढाऊ जहाजे ह्या भागात तैनात केली आहेत. ह्या आखाताद्वारे भारत दरवर्षी ६० अब्ज डॉलर किंमतीच्या मालाची निर्यात तर ५० अब्जांची आयात करतो. ह्या दृष्टीने ह्या जलमार्गाचे संरक्षण करण्यासाठी भारतीय नौसेना येथे कायमस्वरूपी गस्त ठेवते.

वर्ग:आखाते
वर्ग:हिंदी महासागर
जपानचा समुद्र

[300 px|इवलेसे|[पूर्व आशियाच्या नकाशावर जपानचा समुद्र]]
**जपानचा समुद्र** हा प्रशांत महासागराचा एक उप-समुद्र आहे. हा समुद्र पूर्व आशियामध्ये आशियाची मुख्य भूमी, जपानचा द्वीपसमूह व रशियाचे साखालिन हे बेट ह्यांच्या मध्ये स्थित आहे. भूमध्य समुद्राप्रमाणे जवळजवळ पूर्णपणे बंदिस्त असल्यामुळे जपानच्या समुद्रामध्ये विशेष लाटा निर्माण होत नाहीत. तसेच येथील पाण्यामधील मिठाचे प्रमाण इतर समुद्रांपेक्षा कमी आहे.

कोरियन द्वीपकल्प व जपानला अलग करणारी कोरिया सामुद्रधुनी, जपानच्या होन्शू बेटाला होक्काइदोपासून वेगळे करणारी सुगारूची सामुद्रधुनी, होक्काइदोला साखालिन बेटापासून वेगळे करणारी ला पेरूज सामुद्रधुनी व साखालिनला मुख्य रशियापासून अलग करणारी तार्तर सामुद्रधुनी ह्या चार प्रमुख सामुद्रधुन्या जपानच्या समुद्राला इतर समुद्रांशी जोडतात.

वर्ग:समुद्र
वर्ग:प्रशांत महासागर
वर्ग:जपानचा भूगोल
वर्ग:दक्षिण कोरियाचा भूगोल
वर्ग:उत्तर कोरियाचा भूगोल
वर्ग:रशियाचा भूगोल
शिकार

[thumb|280px|[Boar hunting, tacuinum sanitatis casanatensis (14th century)]]
**शिकार** म्हणजे जिवंत प्राण्यांचा, प्रामुख्याने जंगली प्राण्यांचा, पाठलाग करून  त्यांना भोजन,  करमणूक वा धंद्यासाठी ठार मारणे होय.

[thumb|right|*Artemis with a Hind*, a [Ancient Rome|Roman copy of an Ancient Greek sculpture, circa 325 BC, by Leochares]]

[thumb|right|Moche Deer hunting scene. [Larco Museum Collection. Lima-Peru]]

[thumb|left|200px|An example of a [Complex of Goguryeo Tombs|Goguryeo tomb mural of hunting.]]

[thumb|right|*[Nobleman in Hunting Costume, preceded by his servant, trying to find the scent of a stag*, from a manuscript of the 14th century]]

[left|thumb|[Hunting dogs with pheasants]]

[thumb|right|[Fox hunting in 1850s England]]

[thumb|right|Carrying a [bear trophy head at the Kodiak Archipelago]]

[thumb|300px|*En uheldig bjørnejakt* (An Unfortunate Bear Hunt) by [Theodor Kittelsen]]

[thumb|[Native Americans in the United States|Native Americans hunting bison, from an 1855 illustration]]

[right|thumbnail|[Princely Family of Liechtenstein|Royal Liechtenstein]]

वर्ग:शिकार
सॉलोमन समुद्र

**सॉलोमन समुद्र** पॅसिफिक महासागरातील पापुआ न्यू गिनी आणि सॉलोमन द्वीपसमूहांच्या दरम्यान असणारा समुद्र आहे. दुसऱ्या महायुद्धातील अनेक महत्त्वाच्या लढाया येथे घडल्या

सॉलोमन समुद्रातील न्यू ब्रिटन ट्रेंच या पाण्याखालील घळीची महत्तम खोली ९,१४० मी (२९,९८८ फूट) आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:समुद्र
सांचीचा स्तूप

200px|thumb|सांचीचा स्तूप
thumb|left|upright|सांची स्तूपावरील कोरीव कामाचे बारकावे
thumb|right|उत्तरेकडील द्वारावरील शोभिवंत कोरीवकाम

**सांचीचा स्तूप** हा भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील रायसेन जिल्ह्यातील सांची गावातील एक बौद्ध स्तूप आहे. सांची हे भोपाळपासून ४५ कि.मी. तर विदिशापासून ९ कि.मी. अंतरावर आहे. सांचीचा स्तूप हा मौर्य सम्राट अशोकांनी बांधलेला आहे.

इ.स. पूर्व तिसऱ्या शतकात अशोक राजाने बांधलेले, संपूर्णपणे विटांचे बांधकाम असलेले हे स्थापत्य फारच सुंदर आहे. हा स्तूप म्हणजे एक स्मारक होय. गौतम बुद्धाच्या अस्थी किंवा त्याचे काही अवशेष एका पेटीमध्ये जपून ठेवले जात असत, आणि त्या पेटीवर स्मारक म्हणून भव्य अशा स्तूपाचे बांधकाम केले जाई. सांचीचा स्तूप हे पण असेच एक स्मारक आहे. 

या सांचीच्या स्तूपाच्या माथ्यावर छत्रावली आहे. इ.स.पूर्व पहिल्या शतकात सातवाहन साम्राज्याच्या कालखंडात या स्तूपाच्या बाजूने भव्य शिल्पांकित अशी तोरणे बांधली गेली आणि त्या स्तूपाभोवती प्रदक्षिणा घालण्यासाठी एक सुंदर प्रदक्षिणापथ तयार करण्यात आला. येथील तोरणांवर गौतम बुद्धांच्या आयुष्यातील विविध प्रसंग कोरलेले आहेत. सांची इथली ही तोरणे आणि त्यावर केलेले शिल्पकाम उत्तमप्रकारे केलेले आहे. या तोरणांवर असलेल्या ब्राह्मी लिपीमधील शिलालेखानुसार महाराष्ट्रातील कोणा आनंद नावाच्या व्यापाऱ्याने यासाठी देणगी दिल्याचा उल्लेख आढळतो.

**भूगोल व जनसांख्यिकी-**
उदयगिरी पासून साँची जवळच आहे. येथे बौद्ध स्तुप आहे सगळ्या स्तुपांची कला प्रख्यात आहे. येथे रेल्वे मार्ग, बस मार्ग ने जाता येते. रेल्वे मार्गाने येताना विदीशा या गावात उतरावे लागते तसेच हवाई मार्गाने येताना भोपाळला उतरावे लागते व तेथून बस ने साँचीला जाता येते.

## चित्रदालन 

चित्र:Stupa no. 3, Sanchi.jpg|स्तूप क्र.३, सांची.
चित्र:Sanchi2.jpg|सांची, २००३.
चित्र:Northern Gate, Sanchi Stupa built in 3rd century BC.jpg|उत्तरेकडचे द्वार.
चित्र:Stupa of Buddha's Disciple, Sanchi.jpg|बुद्धाच्या शिष्यांचा स्तूप, सांची 
चित्र:Sanchi3.jpg|स्तूपाचे एक रेखाचित्र व आरेखन.
चित्र:Sanchi Stupa distant view.jpg|तेथील एक बगीचा
चित्र:A buddhist monastery at Sanchi.jpg|सांची येथील एक मठ.
चित्र:Monks visiting the Sanchi Stupa.jpg|सांचीच्या स्तूपास भेट देताना बुद्धभिक्षू.

## हे सुद्धा पहा 
*सांची
*धमेक स्तूप
*चौखंडी स्तूप

## बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने
वर्ग:मध्य प्रदेश
वर्ग:पर्यटनस्थळे
वर्ग:भारतातील स्तूप
वर्ग:मध्य प्रदेशातील बौद्ध विहारे
होन

अल्ट=शिवराई होन - शिवछत्रपतींनी रायगडावर पाडलेले पहिले नाणे.|इवलेसे|शिवराई होन - शिवछत्रपतींनी रायगडावर पाडलेले पहिले नाणे.

***होन*** हे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यकालीन अर्थव्यवस्थेत वापरले जाणारे एक प्रमुख चलन होते. "होन" हा शब्द प्राकृतमधील "सुवर्ण" (सोने) या शब्दापासून आला असून, याचा अर्थ सोन्याचे नाणे असा आहे. शिवकालीन अर्थव्यवस्थेत होन आणि शिवराई ही नाणी व्यापार, कर संकलन आणि आर्थिक व्यवहारांसाठी वापरली जात होती.

## इतिहास आणि उत्पत्ती
शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची स्थापना केल्यानंतर स्वतंत्र अर्थव्यवस्था निर्माण करण्यासाठी स्वतःची नाणी पाडली. होन हे सोन्यापासून बनवलेले नाणे होते, तर शिवराई हे तांब्याचे किंवा चांदीचे नाणे होते. होनचा वापर प्रामुख्याने मोठ्या आर्थिक व्यवहारांसाठी होत असे. या नाण्यांवर शिवाजी महाराजांचे नाव किंवा प्रतीके असत, ज्यामुळे स्वराज्याची स्वायत्तता दिसून येत असे.

## हे सुद्धा पहा
*भारतीय सर्वेक्षण विभाग
*पुरातत्त्वीय उत्खनन
*भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण
*नाणेशास्त्र
*ननाणेशास्त्र
*शिवराई
*डॉ. मधुकर ढवळीकर
*हसमुख धीरजलाल सांकलिया
*भारतीय नाणेशास्त्र शोधसंस्था, अंजनेरी, नाशिक

## संदर्भ 
वर्ग:चलने
वर्ग:भूतपूर्व चलने
शिया इस्लाम

**शिया** या इस्लाम धर्मातील एक पंथ आहे. एका निष्कर्षानुसार जगभरातील १.५ अब्ज मुसलमानांपैकी १० ते १५ टक्के (१५ कोटी) शिया पंथीय आहेत. सुन्नी पंथियांच्या तुलनेत शिया पंथाचे आचारविचार, धर्मविषयक विचार भिन्न असतात. महम्मद पैगंबरांनंतर दूत 13पाठवण्याऐवजी इमामांची नियुक्ती केली जावी या विचारांचे ते समर्थक आहेत. पैगंबरांच्या निधनानंतर त्यांचे जावई हजरत अली यांना शियापंथीय उत्तराधिकारी म्हणून मानतात. शियांच्या म्हणण्यानुसार पैगंबरांनीही अली यांनाच उत्तराधिकारी म्हणून जाहीर केलं होतं. पण, हजरत अबू बकर यांनी फसवून प्रमुखपदी वर्णी लावून घेतली. शियापंथीय मुसलमान पैगंबरांनंतरच्या तीन खलीफांना नेता मानत नाहीत. ते त्यांना गासिब असं म्हणतात. गासिब अरबी शब्द आहे. हडपणे असा त्याचा अर्थ होतो. शियापंथीयांनुसार अल्लाने मोहम्मद यांना पैगंबर म्हणून पाठवलं होतं. त्याच धर्तीवर मोहम्मद यांचे जावई अली यांना अल्लानेच इमाम/नबी म्हणून पाठवलं होतं. त्यांची मुलं पुढचे इमाम होत गेले. पुढे जाऊन शिया पंथातही अनेक गट पडले — इस्ना अशरी, जैदिया, इस्माइली शिया, दाऊदी बोहरा, खोजा, नुसैरी इ.

## हे सुद्धा पहा
* इस्लाम धर्माचे संप्रदाय

वर्ग:इस्लाम धर्माचे संप्रदाय
चेतना

**चेतना** - (इंग्रजी शब्द - Consciousness)

पृथ्वीवरील सर्व वस्तुमात्रांचे व जीवमात्रांचे प्रामुख्याने दोन प्रकारात वर्गीकरण केले जाते. 

सचेतन आणि अचेतन असे ते दोन प्रकार आहेत. ज्यांच्यामध्ये चेतना आहे ते सचेतन आणि ज्यांच्यात ती नाही ते अचेतन.

## चेतना आणि मन 
सहसा, चेतना आणि मन या गोष्टी अभिन्न आहेत, असे मानले जाते; पण मानसिक चेतना, जाणीव ही अशी एक निव्वळ मानवी कक्षा आहे की, त्या कक्षेपलीकडील चेतनेच्या सर्व संभाव्य श्रेणींना ती कवळून घेऊ शकत नाही. मानवाला जे दिसू शकते किंवा ऐकू येते अशा श्रेणींच्या वर आणि खालीसुद्धा अनेक श्रेणी असतात; त्या श्रेणी मानवाला अदृश्य किंवा अश्राव्य असतात. मानवाची दृष्टी रंगांच्या किंवा त्याची श्रवणशक्ती ध्वनींच्या सर्व श्रेणी कवळू शकत नाही; मानवी चेतनेचेदेखील असेच असते. मानवी कक्षेच्या वर आणि खालीदेखील चेतनेच्या अनेक श्रेणी आहेत; त्यांच्याशी सामान्य मानवाचा संपर्क नसतो आणि त्यामुळे त्या श्रेणी त्याला एकतर अचेतन (unconscious), अधोमानसिक (submental) किंवा अधिमानसिक (overmental), अतिमानसिक (supramental) अशा वाटतात. - श्रीअरविंद 

## चेतनेच्या अवस्था 
चेतनेच्या पुढील चार अवस्था असतात. 

आत्म्याचे हे चार पाद आहेत आणि ते ओमकार साधनेतून साध्य होतात असे उपनिषदात सांगितले आहे. 

०१) जागृत (Waking state) - अकार - वैश्वानर 

०२) स्वप्न (Dream state) - उकार - तैजस

०३) सुषुप्ती - स्वप्नविरहित गाढ निद्रा (Deep-Sleep State) - मकार - प्राज्ञ  

उपरोक्त तिन्ही अवस्थांचा अनुभव सामान्य व्यक्ती घेत असते. परन्तु पुढची तुरिया अवस्था मात्र साधनेनी प्राप्त होते.

०४) तुरिया किंवा तुर्या (Turiya)   - अमात्र

मांडूक्य उपनिषदामध्ये हा सर्व विचार आलेला आहे. त्यामध्ये तुरिया अवस्थेचे वर्णन असे केले आहे.

आत्म्याची चौथी अवस्था, म्हणजे तुरिया अवस्था, हे त्याचे खरे आणि अंतिम स्वरूप आहे, ज्यामध्ये तो अंतर्ज्ञानी आहे, ना पूर्व प्रज्ञा, ना या दोघांचा संयोग,ना सुगम, न समजण्याजोगा, ना अज्ञान. परंतु अदृश्य, अव्यवहार्य, अग्राह्य, अलक्षण, अकल्पनीय, अव्यपदेश, एकात्मप्रत्ययसार, शांत, शिव आणि अद्वैत, जेथे जग, आत्मा आणि ब्रह्म यांच्यातील भेदाचे अस्तित्त्व नाही (मंत्र ७वा) 

या अवस्थेत स्वतःचे मन, इंद्रिये यांच्याकडे साक्षित्वाने पाहता येते. स्वतःच्या स्वरुपाची ओळख झाल्यानंतरच असे साक्षित्व प्राप्त होते.  

## चेतनेची उत्क्रांती 
श्रीअरविंद यांच्या तत्त्वज्ञानाचा गाभाभूत विचार म्हणजे चेतनेची उत्क्रांती.  

मूळ सच्चिदानंद ब्रह्मापासून चेतना अंतर्लीन होत गेली - तिचे अवरोहण झाले आणि सृष्टीची निर्मिती झाली. पुन्हा तिचे आरोहण होऊन ती आपल्या मूळ स्वरूपाकडे चालली आहे. चेतनेची उत्क्रांती समजावून घेण्यासाठी आरोहण आणि अवरोहण या दोन संज्ञादेखील महत्त्वाच्या आहेत. 

पाहा: चेतनेची उत्क्रांती

## चेतनेच्या स्थिती 
## संदर्भ 
वर्ग:मन
वर्ग:मानसशास्त्र
वर्ग:तत्त्वज्ञान
वर्ग:मेंदू
वर्ग:पूर्णयोग
अभिरामी

**अभिरामी** (रोमन लिपी: Abhirami )(जन्मः जुलै २६ इ.स. १९८३-हयात जन्मनावः दिव्या गोपीकुमार)
हि एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. प्रमुख कार्यक्षेत्र **तमिळ चित्रपट**. (कॉलीवूड)
## व्यक्तिगत परिचय 
अभिरामी ही एक मल्याळम भाषक अभिनेत्री आहे.प्रामुख्याने दक्षिण भारतीय चित्रपटांतून झळकणारी,अभिरामी ह्या एकेरी नावाने ओळखली जाते.
## चित्रपट कारकीर्द 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अँड्रिआ जेरेमाया

**अँड्रिआ जेर्मिआ**(रोमन लिपी:Andrea Jeremiah तमिळ: ஆண்ட்ரியா ஜெரெமையா)
हि एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. प्रमुख कार्यक्षेत्र **तमिळ चित्रपट**. (कॉलीवूड)
## चित्रपट कारकीर्द 
**अभिनेत्री :**

**गायिका :**

* Desamuduru (2007)
* Rakhee(2006) Zara Zara Song
* Vettaiyaadu Vilaiyaadu (2006)
* Anniyan (2005)
* Yaaradi Nee Mohini (2008)
* Sarvam (2009)
* Aadhavan (2009)
* Theeradha Vilaiyattu Pillai (2010)
* Goa(2010)
* Aayirathil Oruvan (2010)
* Sye Aata (2010)
* Madrasapattinam (2010) (English Lyrics)
* Maruvan (2011)

## बाह्य दुवे 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय ख्रिस्ती व्यक्ती
अनू हासन

हि एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. प्रमुख कार्यक्षेत्र **तमिळ चित्रपट**. (कॉलीवूड)
## व्यक्तिगत परिचय
## पार्श्वभूमी व चित्रपटांतील पदार्पण
## चित्रपट कारकीर्द
## हे सुद्धा पहा
## संदर्भदूवे
## बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
अनुजा अय्यर

**संध्या अय्यर** ऊर्फ **अनुजा अय्यर** ही एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. ही मुख्यत्वे तमिळ चित्रपटांत कामे करते.

## व्यक्तिगत परिचय
## पार्श्वभूमी व चित्रपटांतील पदार्पण
२००७ साली पडद्यावर झळकलेल्या 'सिवी' चित्रपटाद्वारे तिने पदार्पण केले.

## चित्रपट कारकीर्द
## हे सुद्धा पहा
## बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
देविका

**देविका** तथा **प्रमीला देवी** (२५ एप्रिल, इ.स. १९४३:चेन्नई, भारत - २ मे, इ.स. २००२:चेन्नई) ही एक तमिळ अभिनेत्री होती.

हिची मुलगी कनका देखील तमिळ चित्रपट अभिनेत्री आहे.

वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
गझला

**गजला** तथा **गझला शेख खान** (२४ एप्रिल, १९८५:मुंबई, महाराष्ट्र, भारत - )ही एक तमिळ अभिनेत्री आहे.

वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जननी अय्यर

**जननी** तथा **जननी अय्यर** ही एक तमिळ चित्रपट अभिनेत्री आहे. हिने अवन इवान या २०११मधील तमिळ चित्रपटापासून आपल्या अभिनय कारकीर्दीची सुरुवात केली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कार्तिका अडैकलम

**कार्तिका अडैकलम** (३ मे, १९९१ - ) ही एक तमिळ अभिनेत्री आहे.

वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कोवै सरला

**कोवै सरला** (तमिळ:கோவை சரளா; ७ एप्रिल, इ.स. १९६२:कोईंबतूर, तमिळ नाडू - ) ही तमिळ आणि तेलुगू चित्रपटांतून अभिनय करणारी अभिनेत्री आहे. 

वर्ग:इ.स. १९६२ मधील जन्म
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
अबू बक्र

**अबू बक्र अस्-सिद्दिक** (**अब्दल्ला इब्न अबी कहाफा**) (अरबी : أبو بكر الصديق or عبد الله بن أبي قحافة) (५७३ - ऑगस्ट २३, ६३४) हा इस्लाम धर्माचा प्रेषित मोहम्मद पैगंबराचा मित्र व जवळचा सल्लागार, पाठिराखा होता. पैगंबरानंतर त्याच्या राजकीय व संघटनात्मक कार्याचा कारभार अबू बक्राने सांभाळला. रूढ लोकसमजुतीनुसार अबू बक्र इस्लामाचा पहिला पुरुष अनुयायी मानला जातो; मात्र या समजुतीच्या ऐतिहासिक सत्यतेबद्दल इतिहासकारांमध्ये एकमत नाही. सत्याची पाठराखण करण्याच्या गुणविशेषावरून पैगंबराने त्याला 'अस्-सिद्दिक' (अर्थ : *खरा*) हा किताब बहाल केला. पैगंबराच्या निधनानंतर तो पहिला मुस्लिम राज्यकर्ता (६३२ - ६३४) झाला. सुन्नी इस्लामानुसार तो राशिदुनांपैकी (अर्थ : उपदिष्ट खलिफे) पहिला होता. शिया इस्लामानुसार मात्र तो राजकीय संधिसाधू मानला जातो. अबू बक्राची खिलाफत दोन वर्षे व तीन महिने चालली. या काळात त्याने इस्लामी राज्याची बांधणी केली. पैगंबराच्या निधनानंतर ज्या अरब टोळ्यांनी इस्लामी मताविरुद्ध बंड पुकारले होते, त्यांच्याविरुद्ध त्याने रिद्दा युद्धे लढून संपूर्ण अरबी द्वीपकल्प जिंकला व इस्लामाच्या अमलाखाली आणला. त्याने सास्सानी पर्शियन साम्राज्यावर व बायझंटाइन साम्राज्यावर आक्रमण करून वर्तमान सीरिया व इराकाचा भूप्रदेश काबीज केला. त्याच्याच कारकीर्दीत कुराणातील वचनांचे वर्तमानातील प्रचलित स्वरूपामध्ये संकलन केले गेले.

वर्ग:इस्लाम धर्म
वर्ग:खलिफे
वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती
वर्ग:इ.स. ५७३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. ६३४ मधील मृत्यू
कल्पना (अभिनेत्री)

**कल्पना रंजनी ** किंवा **कल्पना** (५ ऑक्टोबर १९६५ - २५ जानेवारी २०१६), ही एक तमिळ व मल्याळी चित्रपटांतून कामे करणारी अभिनेत्री होती. कल्पनाने विविध दक्षिण भारतीय भाषांमधील ३०० हून अधिक चित्रपटांमध्ये काम केले. तिला ६० व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये थानिचल्ला न्यान (२०१२) मधील तिच्या अभिनयासाठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला होता. कल्पनाने १९७० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात बालकलाकार म्हणून तिच्या करिअरला सुरुवात केली. मुख्य अभिनेत्री बनण्याच्या उद्देशाने ती इंडस्ट्रीत आली असली तरी तिच्या कॉमिक भूमिकांसाठी ती प्रेक्षकांमध्ये लोकप्रिय ठरली. 

कल्पना हैदराबादला कार्ती अभिनीत ओपिरी/ठोझा या चित्रपटाच्या शूटिंगसाठी गेली होती. २५ जानेवारी २०१६ रोजी, ती तिच्या हॉटेलच्या खोलीत बेशुद्ध अवस्थेत आढळली आणि क्रू सदस्यांनी तिला ताबडतोब रुग्णालयात नेले, परंतु वाटेतच हृदयविकाराच्या झटक्याने तिचा मृत्यू झाला. २६ जानेवारी २०१६ रोजी तिचा मृतदेह तिच्या मूळ गावी नेण्यात आला आणि त्याच दिवशी अंत्यसंस्कार करण्यात आले.

## संदर्भ 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
मंजुळा विजयकुमार

**मंजुळा विजयकुमार** (४ जुलै, १९५४ - २३ जुलै, २०१३) ही एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री होती. हिने १००पेक्षा अधिक तेलुगू, तमिळ, कन्नड आणि मल्याळम चित्रपटांमध्ये अभिनय केला.

वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
माधवी

माधवी ही ययातीची दुर्दैवी कन्या होती.. 

तिच्या वडिलांनी तिच्या इच्छेविरुद्ध तिला त्याचे गुरू गालव याला देऊन टाकली, आणि त्या दिवसापासून माधवीच्या दुर्दैवाची कहाणी सुरू झाली. 

गालवानला त्याचे गुरू विश्वामित्र याला २००० मौल्यवान घोडे द्यायचे होते.  त्यासाठी ऋषी गालवाने माधवीला तीन राजांना एकेक वर्षासाठी भेट दिली, व त्यांच्याकडून २०० घोडे घेतले. अजूनही ८०० घोड्यांची सोय व्हायची होती. या काळात प्रत्येक राजाला माधवीपासून मुले झाली. 

८०० घोड्यांची व्यवस्था न होऊ शकल्याने, मिळालेले २०० घोडे गालवाने विश्वामित्रांना गुरुदक्षिणा म्हणून दिले व सोबत माधवीलाही दिले. जोपर्यंत माधवीला मूल होत नव्हते तोपर्यंत तिला विश्वामित्रांनी ठेवून घेतले आणि मूल झाल्यावर तिच्या पित्याकडे-ययातीकडे पाठवून दिले.

## माधवीवरील मराठी पुस्तके
* ययाति कन्या माधवी (लेखक - अनिल काळे)
* ययातिकन्या माधवी (लेखिक - विजया जाहगीरदार
जीवन

right|thumb|जीवन
[thumb|[वनस्पतीजीवन]]
[thumb|An aerial photo of microbial mats around the [Grand Prismatic Spring of Yellowstone National Park.]]
[thumb|*[Deinococcus radiodurans* can resist ]]
[thumb|[Panspermia hypothesis]]

### भटके जीवन
सर रिचर्ड बर्टन म्हणतात 'मानवी जीवनात सगळ्यात आनंदाचा क्षण तेव्हा उगवतो जेव्हा आपण अनोळखी प्रदेशात भटकत असतो.'
माणसाला नवीन नवीन प्रदेशात आणि नवीन नवीन निसर्गाच्या सानिध्यात जगायला वेगवेगळा अनुभव मिळतो. माणसाची जिज्ञासा, उत्सुकता, नाविन्याची ओढ त्याला स्वस्थ बसू देत नाही. डोंगराळ भागात राहणाऱ्या माणसाला समुद्र बघायची उत्सुकता असते तर समुद्राच्या सान्निध्यात राहणाऱ्या माणसाला डोंगर आकर्षक वाटत असतो. थंड प्रदेशात राहणाऱ्या माणसाला गरम प्रदेशात जायची इच्छा असते तर गरम प्रदेशात राहणाऱ्या माणसाला थंड प्रदेशात जाऊन गारगार हवेचा अनुभव घ्यायचा असतो. कुणाला बर्फ पडताना बघायला आवडते तर कुणाला पाऊस पडताना अनुभवायला जायचे असते. कुणाला अथांग सागर डोळे भरून पाहायला आवडते तर कुणाला खळखळणारी नदी तिच्या रौद्र रूपात पाहायचे असते.

वर्ग:जीवन
मनोरमा (तमिळ अभिनेत्री)

इवलेसे|मनोरमा
**गोपीशांता** तथा **मनोरमा** (२६ मे १९३७, मन्नारगुडी, तमिळनाडू - १० ऑक्टोबर २०१५) ही एक भारतीय अभिनेत्री होती. हिने सुमारे १,५०० चित्रपट, ५,००० नाटके व अनेक दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये काम केले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मीना (अभिनेत्री)

ही एक भारतीय (तमिळ)अभिनेत्री आहे.

वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळी व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मिंडी कलिंग

इवलेसे|मिन्डी कलिंग
**मिन्डी कलिंग** तथा **व्हेरा मिंडी चोकलिंगम** (२४ जून, इ.स. १९७९:कॅम्ब्रिज, मॅसेच्युसेट्स, अमेरिका - ) ही एक भारतीय-अमेरिकन अभिनेत्री आहे. द मिन्डी प्रॉजेक्ट या मालिकेतील मिन्डी लाहिरीची भूमिका केल्याबद्दल ही प्रसिद्ध आहे.

वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय-अमेरिकन अभिनेत्री
मोनल नवल

**राधामोनल नवल** तथा **मोनल** (२६ जानेवारी, १९८१ - १४ एप्रिल, २००२) ही एक तमिळ अभिनेत्री होती.

हिने बद्री (२००१) सह अनेक तमिळ चित्रपटांतून भूमिका केल्या. मोनल ही सिम्रन या तमिळ अभिनेत्रीची लहान बहीण होती.

वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मीरा वासुदेवन

**मीरा वासुदेवन** (जानेवारी २९, इ.स. १९८२:मुंबई, महाराष्ट्र, भारत - ) ही भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. हिने मल्याळी, तमिळ, तेलुगू आणि हिंदी इत्यादी चित्रपटांत अभिनय केला आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
पद्मप्रिया जानकीरामन

**पद्मप्रिया जानकीरामन** (२८ जानेवारी, ?? - ) (तमिळ: பத்மபிரியா) ही एक भारतीय (तमिळ)अभिनेत्री आणि मॉडेल आहे. ही *पद्मप्रिया* ह्या नावाने प्रसिद्ध आहे.

वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळी व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मोनिका (अभिनेत्री)

**मोनिका** (जन्म नाव: रेखा मारुतिराज) ही एक भारतीय माजी अभिनेत्री आहे, जिने प्रामुख्याने तमिळ भाषेतील चित्रपटांमध्ये काम केले. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला बाल कलाकार म्हणून काम करणारी मोनिका बहुतेकदा सहाय्यक भूमिकांमध्ये दिसली. २००० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात तिने मुख्य भूमिका साकारण्यास सुरुवात केली. ती *अजाघी*, *इमसाई अरसन २३ पुलिकेसी* आणि *सिलंधी* या तमिळ भाषेतील चित्रपटांमधील अभिनयासाठी प्रसिद्ध आहे.

२०१२ मध्ये, तिने मल्याळम चित्रपटात काम करतेवेळी तिचे नाव बदलून परवाना असे ठेवले. २०१४ मध्ये, तिने इस्लाम धर्म स्वीकारला आणि स्वतःचे नाव बदलून एमजी रहिमा असे ठेवले. याच सोबत तिने अभिनय सोडल्याची घोषणा देखील केली.

३० मे २०१४ रोजी, इस्लाम धर्म स्वीकारताना मोनिकाने तिचे नवीन नाव एमजी रहीमा असे ठेवले. ज्यात एम म्हणजे मारुती राज (वडील) आणि जी म्हणजे ग्रेसी (आई) असे लघुरूप घेतल्या गेले. मोनिकाचे वडील हिंदू आहेत आणि आई ख्रिश्चन आहे.

रहिमाने चेन्नई येथील उद्योजक मलिकशी लग्न केले, जो मूळचा सेलमचा आहे. मलिक इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंच्या आयात आणि निर्यातीचा व्यवसाय करतो.

## संदर्भ 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
प्रियामणी

**प्रियामणी** ही एक भारतीय तमिळ अभिनेत्री आहे.

वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळी व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
मयूरी (अभिनेत्री)

**मयूरी** तथा **शालिनी** (१९८३-२००५) ही मल्याळम, तमिळ आणि कन्नड चित्रपटांमध्ये काम करणारी अभिनेत्री होती.

हीने २००५मध्ये वयाच्या २२व्या वर्षी आत्महत्या केली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पी.एस. कीर्तना

**पी.एस. कीर्तना** (१७ ऑगस्ट, इ.स. १९९२:चेन्नई, भारत - ) ही एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. ही मुख्यत्वे तमिळ चित्रपटांतून भूमिका करते.

## व्यक्तिगत परिचय
## पार्श्वभूमी व चित्रपटांतील पदार्पण
## चित्रपट कारकीर्द
## हे सुद्धा पहा
* तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
* तमिळ चित्रपट अभिनेते
* कॉलीवूड

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म