open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ऑब्रे स्मिथ

स्मिथ, ऑब्रे
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८६३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील मृत्यू
खंड्या

**खंड्या**  किंवा **किलकिल्या** (शास्त्रीय नाव : *Halcyon smyrnensis* ; इंग्लिश: *White Breasted Kingfisher*, *व्हाइट ब्रेस्टेड किंगफिशर*) हा लहान आकारातील पाणथळी जागेजवळ राहणारा पक्षी आहे. हे पक्षी युरेशियात पसरलेला आहेत. तो बहुतांश बल्गेरिया, तुर्की, पश्चिम आशिया, भारतीय उपखंडापासून फिलिपिन्सपर्यंत आढळतो. लहान आकार, अत्यंत आकर्षक रंग, हे याचे वैशिष्ट्य आहे. छोटे किडे, लहान मासे, लहान बेडूक इत्यादी मुख्य खाद्य आहे. पाण्यावर शिकारीसाठी एकाग्रतेने फडफड करून अत्यंत वेगाने पाण्यात सूर मारून शिकार करणे हे या पक्ष्याचे वैशिष्ट्य आहे.

खंड्या हे सामान्य नाम असून या पक्षाच्या विविध जातींपैकी पांढऱ्या छातीच्या खंड्याला नुसते खंड्या या नावाने ओळखतात. याच्या इतर जातभाईंची नावे **लहान खंड्या** , **कवडा खंड्या** , **काळ्या डोक्याचा खंड्या** , **तिबोटी खंड्या** , **घोंगी खंड्या** , **मलबारी खंड्या**  अशी आहेत.

## मराठी नावे
प्रत्येक बारा कोसावर मराठी भाषा बदलत जाते, याचे पक्षी-विश्वाशी निगडित उत्तम उदाहरण म्हणजे खंड्या पक्षी. किंगफिशर या पक्ष्याला काही लोक खंड्या म्हणतात, काही जण बंड्या, बंडू तर काही धीवर नाव सांगतात. पक्ष्यांची प्रमाण नावे शोधताना महाराष्ट्र पक्षीमित्र संघटनेचे कार्याध्‍यक्ष डॉ. राजू कसंबे यांनी या पक्ष्याला धीवर हे नाव दिले आहे. धीवर म्हणजे मासे पकडणारा. कोळी लोकांनाही धीवर म्हणतात. त्यामुळे आता खंड्या नाही; तर मराठीत धीवर या नावाने किंगफिशर ओळखला जाणार आहे. (१५-३-२०१५ची बातमी)

## पारिभाषिक शब्दसूची 
वर्ग:पक्षी
आंतरराष्ट्रीय खगोलीय संघटना

'''''' ही जगभरातल्या खगोलशास्त्रज्ञांनी एकत्र येऊन तयार केलेली संघटना आहे.

वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय संघटना
ब्रानिस्लाव इवानोविच

**ब्रानिस्लाव इवानोविच** (सर्बियन सिरिलिक: Бранислав Ивановић;) ( २२ फेब्रुवारी, इ.स. १९८४) हा सर्बियाचा फुटबॉल खेळाडू आहे. हा सध्या चेल्सी कडून खेळतो.

२१ एप्रिल, २०१३ रोजी लिव्हरपूल एफ.सी.विरुद्ध खेळत असताना लिव्हरपूलचा खेळाडू लुइस सुआरेझ इवानोविचला दंडावर चावला. त्याबद्दल सुआरेझवर दहा सामन्यांसाठी बंदी घालण्यात आली होती.

## बाह्य दुवे 
* फिफा स्थळ 

वर्ग:सर्बियाचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:चेल्सी एफ.सी. खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सेडना (बटु ग्रह)

'''''' (चिन्ह: ) ही नेपच्यूनच्या पुढील भागात आढळणारी एक खगोलिय वस्तू आहे. याचा शोध नोव्हेंबर १४ २००३ रोजी मायकेल ब्राऊन, चॅड ट्रुजीलो व डेव्हिड रॉबिनोव्हिट्झ यांनी लावला.

वर्ग:सूर्यमाला
वर्ग:खगोलशास्त्र
क्वावार

'''''' (चिन्ह: ) ही क्यूपरच्या पट्ट्यातील एक खगोलिय वस्तू आहे.

वर्ग:कायपरचा पट्टा
माहिती

'माहिती' याचा अर्थ कोणत्याही स्वरूपातील, कोणतेही साहित्य असा असून त्यामधे, अभिलेख, दस्तऐवज, ज्ञापने,ई-मेल, अभिप्राय,सूचना,प्रसिद्धीपत्रके,परिपत्रके, आदेश,रोजवह्या,संविदा,अहवाल, कागदपत्रे,नमुने,प्रतिमाने, (मॉडेल) कोणत्याही इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील आधार सामग्री......

माहिती या शब्दाला अनेक अर्थ असू शकतात, जसे - संवाद, ज्ञान, देवाण-घेवाण,अर्थ, व्युत्त्पत्ती इ. एखादी गोष्ट नव्याने कळणे, इतरांना सांगणे, समजावणे, प्रसारित करणे ही माहितीची काही उदाहरणे आहेत.
## संदर्भ
संदर्भ: माहितीचा अधिकार अधिनियम,२००५ : अण्णा हजारे यांच्या पुस्तकातील प्रकरण प्रारंभिक मधील (च)'माहिती' याचा अर्थ पृ. क्र. ३

वर्ग:माहिती
धामण

**धामण** (english:Common rat snake ; शास्त्रीय नाव:Ptyas mucosus) ही भारतात आढळणारी बिनविषारी सापाची जात आहे. उंदीर व तत्सम प्राण्यांचा फडशा पाडणारी धामण ही मानवमित्र आहे परंतु अज्ञानाअभावी अनेकवेळा ती मारली जाते.

## आढळ 
धामणीचा आढळ अशियातील बहुतेक देशांमध्ये आहे. भारतात तसेच भारतीय उपखंडात विपुल प्रमाणात आढळते. तिचे मुख्य वसतीस्थान शेती व जंगले आहे. त्यामुळे ग्रामीण भागात हमखास आढळून येते भर शहरातदेखील बागांमध्ये हीचा वावर दिसून येतो. 

## वर्णन 
धामीणीला ओळखण्याची सर्वात सोपी खूण म्हणजे तिचे छोटे डोके, मोठे डोळे व जबड्याखालील रेषा. धामण अतिशय लांब असते. सरासरी लांबी ८ ते १० फुट असते व १२ फुटापर्यंत वाढू शकते. धामण ही डोक्यापासून शरीराच्या मध्यापर्यंत जाड होत जाते व शेपटी ही अतिशय टोकदार असते. त्वचा ही हलक्या अथवा गडद हिरव्या, पोपटी, गडद करड्या रंगाची असते. नागांशी रंगात व अंगावरील पट्यांमध्ये तसेच लांबीमध्ये मान उंचावून पहाण्याच्या सवयीमध्ये बरेच नागाशी साधर्म्य असल्याने बहुतेकदा नाग समजून धामीणीला मारले जाते. धामणीचा वेग हे तिचे वैशिष्ट्य आहे. अत्यंत वेगाने हालचाल करून भक्ष्य मिळवण्यात धामण पटाईत आहे. 

धामणीचे मुख्य खाद्य उंदीर, घुशी व तत्सम कुरतडणारे प्राणी, एक धामण वर्षाला ६०हून अधिक उंदराचा फडशा पाडते त्यामुळे धामण ही शेतकऱ्याची मित्र आहे. मानवी हस्तक्षेप आणि औद्योगिक प्रदूषणामुळे धामणीला विविध आजार होतात. भारतात अजगर आणि नाग वगळता,  धामणीवर सगळ्यात जास्त गोचिडी सापडतात.  तसेच अल्बिनो (धवलता) नावाचा जनुकीय आजार ही गुजरात आणि विदर्भातून (अमरावती) नोंदविला गेला आहे. हिंदीत हा साप 'घोडापछाड' किवा 'दरश' नावाने प्रसिद्ध आहे.
  

## चित्रदालन 

Image:AB083_Ptyas_mucosos.JPG|डोके.
Image:AB084_Ptyas_mucosos.JPG|डोके व जबडा.
Image:AB085_Ptyas_mucosos.JPG|डोक्याचा वरचा भाग.
Image:AB086_Ptyas_mucosos.JPG|View of temporals.
Image:AB087_Ptyas_mucosos.JPG|डोक्याचा खालचा भाग.
Image:AB088_Ptyas_mucosos.JPG|पोटाकडचा भाग.
Image:AB089_Ptyas_mucosos.JPG|शरीरावरील खवले.
Image:AB090_Ptyas_mucosos.JPG|शरीरावरील खवले.
Image:AB091_Ptyas_mucosos.JPG|शरीरावरील खवले.
Image:AB092_Ptyas_mucosos.JPG|धामीणीची लांब टोकदार शेपूट.

## संदर्भ
* The book of indian Reptiles - Oxford press- BNHS india
वर्ग:बिनविषारी साप
वर्ग:साप
घोडदळ

thumb|200 px|भारतीय घोडदळ

घोड्यावर स्वार होवून युद्धात भाग घेणाऱ्या सैन्यदलास **घोडदळ** म्हणतात. घोडेस्वारांस अधिक शस्त्रास्त्रे व चिलखते वाहून नेणे तसेच वेगांत कूच करणे सोपे असल्यामूळे पायदळापेक्षा घोडदळाची कार्यक्षमता जास्त असते.
thumb|200 px|एक युद्धरत घोडदळ सन १८१३

वर्ग:सैन्य
वर्ग:युद्ध
सक्रिय तारा

'''''' म्हणजे ज्या ताऱ्यामध्ये हायड्रोजन किंवा हेलियम यांचे अणू-संमेलन क्रिया चालू आहे असा तारा.

वर्ग:खगोलशास्त्र
केल्विन

केल्विन हे तापमान मोजण्याचे एकक आहे. केल्विन हे रसायनशास्त्रदृष्ट्या व थर्मोडायनामिकदृष्ट्या गणितात वापरले जाणारे तापमानाचे एकक आहे. व्यवहारात सेल्सियस अथवा फॅरनहाइट असलेले एकक शास्त्रज्ञ व अभियंते वापरणे पसंत करतात. मात्र गणिते सोडवताना केल्विनच वापरणे सोईस्कर असते. केल्विन व सेल्सियस यांच्यात होणारी वाढ वा घट एकास एक अशी असते.

तापमानात १ अंश सेल्सियसची वाढ = तापमानात १ केल्विनची वाढ परंतु ० केल्विन = –२७३ अंश सेल्सियस म्हणजेच ० अंश सेल्सियस = २७३ केल्विन

अश्या प्रकारे अंश सेल्सियचे केल्विनमध्ये रूपांतर करण्यासाठी खालील सूत्राचा वापर करतात.
**केल्विन = अंश सेल्सियस + २७३**

वर्ग:मापनाची एकके
श्वेत बटू

'''''' ही सूर्यासारख्या आकारमानाने लहान असणाऱ्या ताऱ्यांची शेवटची अवस्था असते. ताऱ्यामधील हायड्रोजनचे हेलियममध्ये अणू-संमीलन (Fusion) झाल्यानंतर हेलियम मध्ये अणू-संमीलनाची क्रिया सुरू होते. जेव्हा हेलियमचे सर्व अणू संपतात तेव्हा तारा आकुंचन पावून त्याचा श्वेत बटू होतो. श्वेत बटूची घनता अतिशय जास्त असते.

वर्ग:खगोलशास्त्र
समस्थानिके

अणुक्रमांक, अर्थात प्रोटॉनांची संख्या समान असून अणुभार मात्र भिन्न असणाऱ्या अणूंना त्या मूलद्रव्याची **समस्थानिके** (अन्य मराठी नावे: **समस्थानीय**; इंग्लिश: *Isotope*, *आयसोटोप* ;) असे म्हणतात. समस्थानिकांच्या अणुकेंद्रातील प्रोटॉनांची संख्या समान असली, तरीही अणुकेंद्रातील न्यूट्रॉनांची संख्या भिन्न असल्यामुळे त्यांच्या अणुभारांत तफावत आढळते. उदाहरणार्थ, प्रोटियम H-1 (१ प्रोटॉन, ० न्यूट्रॉन), ड्यूटेरियम H-2 (१ प्रोटॉन, १ न्यूट्रॉन) आणि ट्रिशियम H-3 (१ प्रोटॉन, २ न्यूट्रॉन) ही हायड्रोजनची तीन समस्थानिके आहेत. प्रोटियमलाच आपण हायड्रोजन म्हणून ओळखतो. ड्यूटेरियमला जड हायड्रोजन असेही  म्हणतात. ट्रिशियम हे किरणोत्सारी मूलद्रव्य आहे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:अणुगर्भाचे भौतिकशास्त्र
वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:रसायनशास्त्र
वर्ग:विजाणूशास्त्र
ट्रिटियम

'''''' हे हायड्रोजनचे एक समस्थानिक आहे. याच्या प्रत्येक अणू मध्ये एक प्रोटॉन व दोन न्यूट्रॉन असतात.

वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:मूलद्रव्ये
ड्युटेरियम

'''''' हे हायड्रोजनचे एक समस्थानिक आहे. याच्या अणुकेंद्रामध्ये एक प्रोटॉन व एक न्यूट्रॉन असतात. हायड्रोजनच्या अणुकेंद्रामध्ये मात्र न्यूट्रॉन नसतो. दोघांच्याही अणूंमध्ये त्याच्या कक्षेमध्ये फिरणारा एकेकच इलेक्ट्रॉन असतो. 

वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:मूलद्रव्ये
जड पाणी

ड्युटेरियमचे दोन अणू आणि ऑक्सिजनचा एक अणू यांच्या संयोगातून जड पाणी तयार होते. जड पाणी हलक्या पाण्याच्या तुलनेत सुमारे साडेदहा टक्के जड किंवा वजनदार असते. त्याचा उत्कलन बिंदू पाण्यापेक्षा एका अंशाने जास्त असतो. 

हायड्रोजन या मूलद्रव्याची एकूण तीन समस्थानिके आहेत. निसर्गातील अनेक संयुगांचा घटक असणाऱ्या नेहमीच्या हायड्रोजनच्या अणुकेंद्रात एक प्रोटॉन असून एक इलेक्ट्रॉन त्याच्याभोवती फिरत असतो. 

हायड्रोजनच्या दुसऱ्या समस्थानिकाला ड्यूटेरिअम असे नाव आहे. ड्यूटेरिअमच्या अणुकेंद्रात एक प्रोटॉन व एक न्यूट्रॉन असे दोन कण असतात व एकच इलेक्ट्रॉन या अणुकेंद्राभोवती भ्रमण करतो. 

हायड्रोजनच्या तिसऱ्या समस्थानिकमध्ये अणुकेंद्रामध्ये एकंदर तीन कण असतात, एक प्रोटॉन व दोन न्यूट्रॉन. या अणुकेंद्राभोवतीसुद्धा एकच इलेक्ट्रॉन फिरत असतो. हायड्रोजनचे हे दुसरे दोन प्रकार निसर्गात सापडत नाहीत. 

## उपयोग
साधे पाणी न्यूट्रॉन्सना पुष्कळ जास्त प्रमाणात नष्ट करते, जड पाणी न्यूट्रॉन्सना पुष्कळ जास्त प्रमाणात नष्ट करत नाही. यामुळे अणुभट्टीतील आण्विक प्रक्रियांतील साखळी टिकवून ठेवण्यासाठी जड पाणी वापरले जाते. (न्यूट्रॉन्सचा वेग कमी करण्यासाठी जड पाणी यांचा संचलक किंवा मंदक म्हणून वापर करतात.)

वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:रसायनशास्त्र
अणू-संमेलन क्रिया

**अणू-संमेलन क्रिया** म्हणजे, एखाद्या मूलद्रव्याच्या अणूंचे एकत्रीकरण होऊन जड मूलद्रव्य तयार होण्याची क्रिया होय. उदा. सूर्यामध्ये हायड्रोजनचे अणू एकत्र येऊन हेलियमचे अणू तयार होतात. या क्रियेमध्ये प्रचंड उर्जा निर्माण होते.

वर्ग:अणुगर्भाचे भौतिकशास्त्र
वर्ग:रसायनशास्त्र
वर्ग:भौतिकशास्त्र
अतिनील किरण

thumb|right|सूर्याच्या कोरोनाचे (किरीटाचे)  अतिनील किरणांत घेतलेले छायाचित्र
अतिनील किरणे ही सूर्यप्रकाशात आढळणारी किरणे आहेत. त्यांची तरंगलांबी ही दृश्य प्रकाश किरणांपेक्षा छोटी म्हणजे १०० ते ४०० नॅनोमीटर असते. सूर्यप्रकाशाचा केवळ ७% भाग ह्या किरणांनी व्यापलेला असतो. वातावरणातील ओझोनचा थर अतिनील किरणांना पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर येण्यापासून थोपवतो. सूर्यप्रकाशाच्या वर्णपटातील जांभळ्या पट्ट्याच्या पलीकडचा, साध्या डोळ्यांनी न दिसणारा पट्टा म्हणजे अतिनील किरण अर्थात अल्ट्रा व्हायोलेट किरण. याची तरंग लांबी सु. ४००० ॲगस्ट्रॉम एककापर्यंत असते. यास जंबूपार किरण असेही म्हणतात. ही एक प्रकारची ऊर्जा आहे. 
## परिणाम
तीव्र स्वरूपातील अतिनील किरणे  सजीवांसाठी हानीकारक असतात. त्यांच्यामुळे त्वचेची प्रतिकार शक्ती कमी होऊन त्वचेचा कर्करोग होतो. याशिवाय गुणसूत्रांचे उत्परिवर्तन (mutation) होते. पेशीतील प्रथिने आणि केंद्रकाम्लासारख्या (nuclein acid) सूक्ष्म रेणूंना झळ पोहोचते. अतिनील किरणांतील ऊर्जेमुळे त्वचेतील मुख्यत: पेशी केंद्रकाम्लाला (डीएनए) हानी पोहोचते. याचा परिणाम म्हणून विविध प्रथिने आणि विकारांची निर्मिती होते. यातील काही प्रथिनांमुळे सूक्ष्म रक्तवाहिन्या प्रसरण पावतात व त्या ठिकाणी लालसरपणा येतो. सूज, वेदना अशी लक्षणे दिसू लागतात. प्रखर किरण त्वचेवर पडल्यानंतर चार ते सहा तासानंतर ही प्रथिने तयार होतात. म्हणजेच सनबर्नची लक्षणे लगेच दिसत नाहीत. अतिनील किरणांमुळे हानी पोहोचलेल्या डीएनए पेशी केंद्रकाम्लाला पूर्वस्थितीत आणण्याची क्षमता शरीरात असते. पण त्वचा अधिक काळ अतिनील किरणांच्या सान्निध्यात राहिल्यास ते कठीण होते. तसेच डीएनएमध्ये बदल घडल्यास त्वचेचा कर्करोग होण्याचाही धोका असतो. सूर्याच्या अतिनील किरणांचा सामना कराव्या लागणा-या स्त्रियांमध्ये प्रसूतीच्या वेळी अधिक गुंतागुंत होते असे म्हंटले जाते. अतिनील किरणांचे असे अनेक दुष्परिणाम दिसून येतात. वनस्पती पेशींवरही अतिनील किरणांचा परिणाम होतो. पिकांच्या वाढीवर त्याचा परिणाम होऊन उत्पादन कमी होते. अन्नसाखळीच्या तळाशी असणाऱ्या फायटोप्लॅंक्टन हे सुक्ष्म शेवाळ (जलीय वनस्पती) अतिनील प्रारणांमुळे नष्ट होऊ शकतात. 
## उपयोग
पाणी निर्जंतूक करण्यासाठी याचा महत्त्वाचा उपयोग होतो. यासाठी अतिनील किरण पाण्यातून नेतात. आयआयटी चेन्नईच्या संशोधकांनी कोळसा आणि अतिनील किरण यांच्यापासून हवा शुद्धीकारक यंत्र तयार केले आहे. अतिनील किरणांनी जीवाणू व विषाणू मारले जातात नंतर शुद्ध हवा बाहेर येते. अतिनील किरण जरी अनेक प्रकारच्या जीवांणूंना नष्ट करू शकत असले तरी सर्व जीवाणूंना नष्ट करू शकत नाहीत. निर्जंतुकीकरण पद्धतीमध्ये अतिनील किरण, इलेक्ट्रॉन शलाका, क्ष-किरण, किंवा आण्वीय कणांचा वापर आवश्यकतेनुसार करतात. यातील अतिनील किरणांमुळे आयनीकरण होत नाही. विविध तरंगलांबीमध्ये निरीक्षणे घेऊ शकणारी भारताची अंतराळ दुर्बीण ॲस्ट्रोसॅट दूरवरील अतिनील किरणे शोधून अवकाश संबंधित निरिक्षणे करते. अतिनील आणि क्ष-किरण यांतील विविध तरंगलांबीमधली माहिती खगोलीय वस्तूंच्या स्वरूपाबद्दलची रहस्ये उलगडण्यास मदत करते. टायटॅनियम डायऑक्साइड अतिनील किरण शोषून घेते.
## प्राणी
विशिष्ट प्राण्यांमध्ये मानवाला दिसू न शकणारे अल्ट्रा व्हायोलेट अर्थात अतिनील किरण पाहण्याची क्षमता असते.

वर्ग:सूर्य
वर्ग:विद्युतचुंबकीय प्रारण
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
न्यूट्रॉन

अणूमधील एक मूलभूत कण. याचा विद्युत प्रभार ० (शून्य) मानला जातो. सर्व प्रोटॉन यांना एकत्र ठेवण्यासाठी यांचा उपयोग होतो.

वर्ग:मूलकण व त्यांचे गट
वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:विजाणूशास्त्र
अपनाभी बिंदू

'''''' म्हणजे एखाद्या खगोलिय वस्तूच्या लंबवर्तुळाकृती कक्षेच्या मध्यबिंदूपासूनचे जास्तीत जास्त अंतर. हे अंतर मोजताना मध्य बिंदू हा त्या वस्तूचा आकर्षण मध्य बिंदू पकडला जातो.

वर्ग:खगोलशास्त्र
कक्षीय वेग

'''''' म्हणजे एखाद्या खगोलिय वस्तूचा दुसऱ्या वस्तूभोवती फिरण्याचा वेग.

वर्ग:खगोलशास्त्र
लंबवर्तुळ

thumb|right|300px|लंबवर्तुळ व त्याचे काही गणितीय गुणधर्म
भूमितीमध्ये **लंबवर्तुळ** म्हणजे एखाद्या शंकुला प्रतलाने छेदले असता तयार होणारे एक बद्ध, प्रतलीय वृत्त होय. या वृत्ताच्या दोन नाभिबिंदूंपासून वृत्तावरील सर्व बिंदूंच्या अंतराची बेरीज ही समान असते.

## बाह्य दुवे 
* स्कूलफॉरऑल.ऑर्ग संकेतस्थळावरील लंबवर्तुळाबद्दल माहिती (मराठी मजकूर)

वर्ग:भूमिती
कक्षीय वक्रता निर्देशांक

खगोलशास्त्रामध्ये एखाद्या वस्तूचा अक्ष हा वर्तुळाकारापेक्षा किती अंशांनी वेगळा आहे हे दर्शविण्याकरीता वापरण्यात येणाऱ्या निर्देशांकाला '''''' असे म्हणतात.

वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:खगोलशास्त्र
कक्षेचा कल

खगोलशास्त्रात '''''' म्हणजे एखाद्या ग्रहाच्या कक्षेने सूर्याच्या विषुववृत्ताशी केलेला कोन.

वर्ग:खगोलशास्त्र
मुक्तिवेग

भौतिकशास्त्रानुसार '''''' म्हणजे एखाद्या वस्तूच्या गुरुत्वाकर्षणातून सुटण्यासाठी लागणारा कमीत कमी वेग.

पृथ्वीचा पृष्ठभागावरील मुक्तीवेग ११.१८६ किमी/से आहे.

कोणत्याही गोलाकार सममित खगोलीय वस्तुचा मुक्तिवेग काढण्यासाठी खालील सुत्र वापरतात:

v_e = \sqrt{\frac{2GM}{r}}

जिथे,

G = गुरुत्वाकर्षणाचा स्थिरांक

M = ज्या वस्तूच्या गुरुत्वाकर्षणापासून मुक्ती हवी तिचे वस्तुमान (उ.दा. पृथ्वी)

r = केंद्रापासूनचे अंतर

वर्ग:भौतिकशास्त्र
आसाचा कल

खगोलशास्त्रानुसार '''''' म्हणजे एखाद्या ग्रहाच्या अक्षाने ग्रहाच्या कक्षेवर काढलेल्या काल्पनिक लंबरेषेशी केलेला कोन.  किंवा दुसऱ्या शब्दांत, एखाद्या ग्रहाच्या सूर्याभोवती फिरण्याच्या कक्षेच्या पातळीचा ग्रहाच्या विषुववृत्तीय पातळीशी झालेला कोन. ग्रहाऐवजी दुसरी एखादी चांदणी असेल तरी तिच्या आस कलता असू शकतो, आणि तो असाच मोजला जातो.

वर्ग:खगोलशास्त्र
अक्ष

१. एखादी त्रिमितीय वस्तू फिरताना ज्या काल्पनिक रेषेच्या भोवती फिरते त्या रेषेला '''''' असे म्हणतात.

२. सपाट पृष्ठभागावर किंवा त्रिमिती(वा बहुमिती) क्षेत्रात असलेल्या एखाद्याचे बिंदूचे स्थान दाखवण्यासाठी ज्या दोन किंवा अधिक रेषांपासूनच्या अंतरांची मदत घेतली जाते त्या रेषांना अक्ष म्हणतात. सपाट पृष्ठभागावर काढलेल्या दोन अक्षांना, इतर नावे नसतील तर, क्ष-य, आणि त्रिमिती क्षेत्रातल्या तीन अक्षांना क्ष-य-ज्ञ अशी नावे देण्याचा प्रघात आहे.

वर्ग:भूमिती
सूर्यप्रकाश

'''''' म्हणजे सूर्यापासून उत्सर्जित होणारा सर्व प्रकाश. सुर्याकडून आलेली ऊर्जा केवळ उष्णतेच्या स्वरूपातच नव्हे तर विद्युतचुंबकीय क्षेत्रात देखील बदल घडवून आणते. सूर्यप्रकाशामुळे हिरवीगार वनस्पती बहुधा स्टार्चच्या रूपात शर्करा तयार करण्यासाठी वापरणारी उर्जा प्रदान करते, जी त्यांना पचन करणाऱ्या सजीवांमध्ये ऊर्जा देते. प्रकाश संश्लेषणाची ही प्रक्रिया सजीव वस्तूंद्वारे वापरली जाणारी सर्व ऊर्जा प्रदान करते. पृथ्वीवरील जवळजवळ सर्व जीवनाचे अस्तित्त्व सूर्याच्या प्रकाशामुळे वाढले आहे.  सूर्याच्या पृष्ठभागावरून पृथ्वीवर पोहोचण्यासाठी सूर्यप्रकाशास सुमारे 8.3 मिनिटे लागतात. 

सूर्याच्या प्रकाशाचा प्रभाव चित्रकला, बाह्य देखावा आणि  रमणीय भूप्रदेश किंवा त्याच्या चित्रावरील उदाहरणार्थ एडवर्ड मनेट आणि क्लॉड मोनेट यांच्या कामाचा पुरावा संबंधित आहे. कित्येक लोकांना समाधान मिळण्यासाठी थेट सूर्यप्रकाश जास्त तेजस्वी दिसतो, विशेषतः जेव्हा पांढऱ्या कागदावरून वाचताना ज्यावर थेट सूर्यप्रकाश चमकत असतो.प्रकाशसंश्लेषणाचा मुख्य घटक म्हणजे सूर्यप्रकाश,वनस्पती आणि इतर स्वयंपोषित जीव द्वारे वापरली जाणारी प्रक्रिया, सामान्यत: सूर्यापासून, प्रकाश उर्जा रूपांतर करण्यासाठी, रासायनिक ऊर्जेमध्ये रूपांतर करते ज्याचा उपयोग कार्बोहायड्रेट्सचे संश्लेषण करण्यासाठी आणि जीवांच्या क्रियाकलापांना इंधन म्हणून बनविता येतो.  

thumb|300px|सूर्यप्रकाश

वर्ग:प्रकाशविज्ञान
वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:सूर्य
दाब

···ṡ{{विस्त
भौतिकशास्त्रानुसार ''''* म्हणजे एखाद्या वस्तूच्या क्षेत्रावर त्या क्षेत्राच्या प्रतलाला काटकोन करून देण्यात आलेले [[बल
*दाब म्हणजे एकक क्षेत्रफळाच्या प्रस्ट्भागावर ल्

[[वर्ग:ऊष्मगतिकी
[[वर्ग:भौतिकशास्त्र
अर्धदीर्घ अक्ष

thumb|लंबवर्तुळाचा अर्धदीर्घ अक्ष
'''''' हा भूमितीमध्ये लंबवर्तुळाचा गुणधर्म आहे. हा लंबवर्तुळाच्या सर्वात मोठ्या व्यासाचा अर्धा भाग आहे.

वर्ग:भूमिती
झिप

झिप हा एक लोकप्रिय फाईल प्रकार व सॉफ्टवेर आहे.

यामुळे संगणकीय फाईल (एक किंवा एकापेक्षा जास्त) कमी जागेत साठविता येतात. 

रार हे सॉफ्टवेर झिप पेक्षा छोट्या आकाराची फाईल (जास्त कॉंप्रेशन) तयार करु शकते.

वर्ग:संगणकीय फाइल फॉर्मॅट
परिभ्रमण काळ

'''''' म्हणजे एखाद्या खगोलिय वस्तूला दुसऱ्या वस्तूभोवती पूर्ण प्रदक्षिणा घालण्यासाठी लागणारा काळ.

वर्ग:खगोलशास्त्र
जशी आपली पृथ्वी ही सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घेते त्यास परिभ्रमण म्हणतात 
उदा. जेव्हा वटपौर्णिमेला सौभाग्यवती स्त्रिया वडाच्या झाडाची पूजा करतात तेव्हा त्या वड या झाडाला प्रदक्षिणा घेतात ...
अशास आपण परिभ्रमण म्हणतो
भगोष्ठ

वर्ग:अवयव
वर्ग:शरीरशास्त्र
वर्ग:रिकामी पाने
भगशिश्न

**भगशिश्न** हे मादींमधील लैंगिक उपांग आहे. अनेक प्राण्यांच्या जातींमध्ये हे भगोष्ठांच्या जवळ असते.

वर्ग:शरीरशास्त्र
खगोलीय वस्तू

'''''' म्हणजे माणसाला माहित असणाऱ्या अवकाशातील वस्तू. यामध्ये तारे, ग्रह, उपग्रह, धूमकेतू, उल्का, इत्यादींचा समावेश होतो.

वर्ग:खगोलशास्त्र
सेतुमाधव पगडी

**सेतुमाधव पगडी** (२७ ऑगस्ट, १९१०; - १४ ऑक्टोबर १९९४) हे इतिहाससंशोधक, विचारवंत, लेखक, वक्ते, तत्त्वचिंतक, समीक्षक, इतिहासाचे भाष्यकार, कार्यक्षम मुलकी अधिकारी, प्रशासक आणि महाराष्ट्र सरकारच्या ’गॅझेटियर्स’चे संपादक व लेखक होते. त्यांनी आपली संशोधने पुस्तक स्वरूपात प्रसिद्ध केली आहेत. शिवाजी महाराजांवर लिहिलेले यांचे संशोधित पुस्तक आजही प्रमाण मानले जाते. हे पुस्तक नॅशनल बुक ट्रस्ट या नवी दिल्लीतील प्रकाशनाने मराठी भाषेत प्रसिद्ध केले आहे.

इतिहासाचे संशोधक म्हणून ख्याती मिळवण्यासोबतच, सेतुमाधव पगडी यांनी  विपुल प्रमाणात स्फुट लेखन व ग्रंथलेखन केले. उर्दूचा गाढा आभ्यास असल्यामुळे आशयाला धक्का न लावता इकबालच्या उत्तम व रसभरीत कविता व फिरदौसीचा जाहीरनामा त्यांनी मराठीत आणला.

मुंबईत वास्तव्यास असताना पगडी यांनी तेरा वर्षांत किमान तेराशे गंथ अभ्यासले. त्यांच्याकडे आत्मचरित्र लिहिण्याचा आग्रह धरला गेला तेव्हा त्यांनी विविध भाषेतील किमान शंभर आत्मचरित्रे वाचून काढली. इंग्रजी, मराठी, उर्दू, फारसी, बंगाली, अरबी, तेलुगू, कन्नड अश्या जवळपास सतरा भाषा त्यांना अवगत होत्या. राष्ट्रपती डॉ. राजेंदप्रसाद औरंगाबादेत आले तेव्हा पगडींनी एक तास अस्खलित उर्दूमधून सूफी संप्रदायावर भाषण दिले. ते राष्ट्रपतींना इतके आवडले की, त्यांनी ‘अ मोस्ट लर्नेर्ड पर्सन’ या शब्दात पगडी यांची प्रशस्ती केली. “मराठवाडा साहित्य परिषद“, “इंदूर साहित्य सभा“, “मराठी वाड्मय परिषद“ आदी संंस्थांचे अध्यक्षपद सेतुमाधव पगडींनी भूषविले आहे.

सेतुमाधव पगडी हे इ.स. १९६० ते इ.स. १९६९ पर्यंत महाराष्ट्राच्या गॅझेटिअर विभागाचे सचिव होते. इ.स. १९५१ साली औरंगाबाद जिल्ह्याचे कलेक्टर म्हणून त्यांनी काम केले होते. त्यापूर्वी ते हैदराबाद संस्थानमध्ये सनदी अधिकारी होते.

गोंडी व कलामी या आदिवासींच्या बोलींवर त्यांनी लिखाण केले. ’जीवनसेतू’ हे त्यांचे आत्मचरित्र प्रसिद्ध आहे.

## प्रकाशित साहित्य 
**इतिहास विषयक**

**इतर**

**समग्र सेतुमाधव पगडी**

हैदराबाद येथील तेलंगण राज्य मराठी मराठी साहित्य परिषदेने 'समग्र सेतुमाधव पगडी' हा ग्रंथ संच प्रसिद्ध केला. ह्या ग्रंथ संचात सेतुमाधव पगडी यांच्या मराठी भाषेतील पुस्तकांचे ५ खंड, तसेच इंग्रजी लेखनाचे २ खंड आहेत. मराठी संचाची दुसरी आवृत्ती मे २०१७मध्ये  काढण्यात आली.

"समग्र सेतुमाधवराव पगडी" -  प्रमुख संपादक - द.पं.जोशी , उषा जोशी  सहाय्यक संपादक - विद्या देवधर , धनंजय कुलकर्णी

मराठी : 
# खंड पहिला : आत्मचरित्र , ललित गद्य - संपादक : उषा जोशी
# खंड दुसरा : इतिहास - संपादक : राजा दीक्षित 
# खंड तिसरा : इतिहास - संपादक : राजा दीक्षित 
# खंड चौथा : विविध विषय , संस्कृती विचार - संपादक : निशिकांत ठकार
# खंड पाचवा : उर्दू साहित्य रंग १ - संपादक : अब्दुल सत्तार दळवी 
# खंड पाचवा : उर्दू साहित्य रंग २ - संपादक : अब्दुल सत्तार दळवी

इंग्रजी : 
# Complete Work of Setumadhavrao Pagdi Vol.1 - Edited by Dr.G.B.Degloorkar
# Complete Work of Setumadhavrao Pagdi Vol.2 - Edited by Dr.G.B.Degloorkar

## सन्मान आणि पुरस्कार
* मराठवाडा विद्यापीठाने डॉक्टरेट ही मानाची पदवी
* पगडी यांच्या “जीवनसेतु“, “छत्रपती शिवाजी“ या त्यांच्या ग्रंथाना महाराष्ट्र राज्य सरकारचे पुरस्कार
* मराठा मंदिर संस्थेकडून चरित्रकार पदक
* मसापकडून न. चिं. केळकर पारितोषिक
* भारत सरकारकडून पद्मभूषण पुरस्कार.

पगडी,सेतुमाधवराव
पगडी,सेतुमाधवराव
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
बिपिनचंद्र पाल

**बिपिनचंद्र पाल** (७ नोव्हेंबर, १८५८ - २० मे , १९३२) हे लाल-बाल-पाल त्रयीतील एक स्वातंत्र्य सैनिक होते. त्यांचा जन्म ७ नोव्हेंबर, १८५८ रोजी पाईल (जि. सिलहेट- ढाका) या गावी झाला. त्याचे वडील रामचंद्रपाल हे पेशकार असून ते प्रखर देशभक्त व विशुद्ध चरित्राचे होते. ते स्वतः सनातनी असून मुलांनी पाश्चिमात्य  शिक्षण शिकावे असे त्यांना वाटत होते. १८७९ मध्ये शिक्षण पूर्ण होताच काही काळ त्यांनी शिक्षकाची नोकरी केली.

बिपिनचंद्र पाल यांचा जन्म उच्च मध्यमवर्गीय कुटुंबात पॉइल (जिल्हा सिल्हेट) या गावी झाला. सध्या हा प्रदेश बांगलादेशात अंतर्भूत होतो. बिपिनचंद्र यांचे एकूण आयुष्य कष्टमय होते. विद्यार्थीदशेतच त्यांनी विपूल वाचन केले. ब्राम्होसमाजाचे केशवचंद्र सेन यांच्या विचारांची छाप त्यांच्यावर पडली. याशिवाय पी. के. रॉय, आनंदमोहन बोस, द्वारकानाथ गांगुली वगैरे विद्वानांचा प्रभाव त्यांच्यावर होता. सुरुवातीस त्यांनी शिक्षकी पेशा पत्करला. नंतर त्यांनी 'वंदे मातरम्' हे दैनिक सुरू केले. बिपिनचंद्र हे एक् तत्त्वचिंतक होते. त्यांना देशाची सर्वांगीण तयारी झाल्याशिवाय स्वातंत्र्य नको होते. त्यांची राष्ट्रीयत्वाची कल्पना धर्मभावनांशी निगडित होती. ते होमरुल लीगचे सभासद होते, तसेच काँग्रेसचे निष्ठावन कार्यकर्ते होते. बिपिनचंद्रांनी अनेक वृत्तपत्रे काढली. यातून त्यांनी आपले विविध विषयांवरील विचार मांडले. याशिवाय त्यांनी तत्कालीन थोर व्यक्तींचे चरित्रे लिहिली. पहाडी आवाजाचे वक्ते म्हणून त्यांची ख्याती होती. लाल - बाल- पाल या त्रयीने वंगभंग, स्वदेशी व बहिष्कराचे प्रचंड आंदोलन करून जनजागृती केली.

लाल-बाल-पाल त्रयीतील बंगालमधील सर्वश्रेष्ठ देशभक्त होते. त्याच्या कार्याचा गौरव करताना बाबू अरविंदो (अरविंद घोष)  यांनी म्हणले आहे की, बिपीन चंद्र पाल हे राष्ट्रवादाचे सर्वात समर्थ प्रेषित व या देशातील सर्वोत्तम विचारवंत होते.

## बंदे मातरम् 
बिपिनचंद्र पाल हे बंदे मातरम् या नियतकालिकात ६ ऑगस्ट ते १२ ऑक्टोबर १९०६ या कालावधीत मुख्य संपादक म्हणून कार्यरत होते. १२ ऑक्टोबर पासून ते श्रीअरविंद यांच्याबरोबरीने सह-संपादक या नात्याने काम पाहू लागले. नोव्हेंबर १९०६ ते एप्रिल १९०८ या कालावधीत त्यांचा बंदे मातरम् शी असलेला संपर्क संपुष्टात आला.  

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* पाल बिपिनचंद्र , (मराठी विश्वकोश)

वर्ग: पुरुष चरित्रलेख
पाल, बिपिनचंद्र
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
ग्रेगोर मॅकग्रेगोर

मॅकग्रेगोर, ग्रेगोर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पीडीएफ

'''''' हा एक लोकप्रिय फाईल प्रकार आहे.

वर्ग:संगणकीय फाइल फॉर्मॅट
राजीव साने

'''''' हे तत्त्वज्ञान विषयाचे संशोधक व लेखक आहेत. तसेच हे एक नावाजलेले कामगार पुढारीही आहेत. यांनी आपले तत्त्वज्ञानाचे संशोधन पुस्तक स्वरूपात युगांतर नावाने प्रसिद्ध केले आहे. तसेच संगणक विषयावरही यांनी लेखन केले आहे.

साने, राजीव
रार

**रार** हे संगणकीय फाईल (एक किंवा एकापेक्षा जास्त) कमी जागेत साठविण्याऱ्या एका सॉफ्टवेरचे (archiver) नाव आहे. अशा प्रकारच्या फाईललासुद्धा रार म्हणतात. 

रार हे झिप पेक्षा छोट्या आकाराची फाईल (जास्त कॉंप्रेशन) तयार करु शकते.

वर्ग:संगणकीय फाइल फॉर्मॅट
कक्षा

भौतिकशास्त्रानुसार **कक्षा** म्हणजे एखाद्या वस्तूचा एखाद्या बिंदू अथवा वस्तूभोवती फिरण्याचा मार्ग.

वर्ग:अभिजात यामिकी
वर्ग:भौतिकशास्त्र
वातावरणाचा दाब

'''''' म्हणजे मोजणी-बिंदूवरील असणारा वातावरणाचा दाब. 

वर्ग:ऊष्मगतिकी
वर्ग:भौतिकशास्त्र
झ्लाटन इब्राहिमोविच

वर्ग:स्वीडनचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राळेगण सिद्धी

**राळेगण सिद्धी** हे अहमदनगर जिल्ह्यातील पारनेर तलुक्यातील गाव आहे.
ग्रामस्थांच्या सहकार चळवळीद्वारे राळेगण सिद्धी या गावाचा कायापालट घडला आहे. स्वच्छता, पाणी व्यस्थापन व सामाजिक सलोखा यावर महाराष्ट्र राज्यातील ज्येष्ठसमाजसेवक, अण्णा हजारे यांनी भर दिला होता व हा बदल घडवून आणला. या कामाबद्दल गावाला अनेक पारितोषिके मिळाली आहेत.

आजही देशभरातून या गावाची भरभराट कशी झाली हे जाणून घेण्यासाठी लोकांची रीघ लागलेली असते.आज लोकांनी स्वतः पुढाकार घेऊन आपल्या गावामध्ये असे प्रयोग करून गावाचा विकास करण्यास स्वताचा हातभार लावू शकतात.
]

## बाह्य दुवे
* राळेगणचे सिद्धी माहितीपट अण्णा हजारे पुढाकार

वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा
पाणी व्यवस्थापन

आपल्या गावातील पाणी व्यवस्थापन
सार्वजनिक पाण्याच्या स्रोतांचे समाजातील सर्व स्तरांना योग्य असे वितरण याला **पाणी व्यवस्थापन** असे म्हणतात. पाण्याचे प्रदुषण, स्रोतांचे आटणे, व जागतिक तापमान वाढ या कारणांमुळे हा प्रश्न स्थानिक ते जागतिक सर्व पातळ्यांवर उग्र स्वरूप धारण करतो आहे. पाण्याचे थेंबनी थेंबाचे नियोजन व व्यवस्थापन होण्यासाठी जलक्रांतीचे जनक सुधाकरराव नाईक यांनी जलसंधारण  चळवळीसाठी पुढाकार घेऊन विविध अभिनव योजना राबविल्या. नाईक यांच्या प्रेरणादायी कामगिरीच्या स्मरणार्थ तत्कालीन मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांनी १० मे हा नाईक यांचा स्मृतीदिवस 'जलसंधारण दिन' म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला. तेव्हा पासून सर्वत्र 'जलसंधारण दिन' म्हणून साजरा केला जातो. वाढत्या किमती व स्थानिकांचे विस्थापन पाणी व्यवस्थापनासाठी धरणे उभारणीला विरोध होतो आहे. मेधा पाटकर यांनी या संदर्भात जागृतीचे काम जगभरात केले आहे. तसेच महाराष्ट्र राज्यात जलक्रांती घडवून आणणारे व जमिनीत पाणी मुरवणारे प्राचीन जोहड हा प्रकार पुरुज्जीवीत करणारे राजेंद्रसिंह राणा उर्फ जोहड बाबा या सारखे लोक काही प्रमाणात या प्रश्नाला उत्तर शोधत आहेत. तसेच जलसंधारण ही सुद्धा आजची गरज आहे.
रायन बाबेल

**रायन मिगेल गुनो बाबेल** (डिसेंबर १९, इ.स. १९८६ - ) हा डच खेळाडू आहे.

बाबेल सध्या लिवरपूल एफ.सी.कडून खेळतो.

वर्ग:नेदरलँड्सचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड

वर्ग:ब्राझिलचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एस.के. स्लाविया प्राहा

**एस.के. स्लाव्हिया प्राहा** () हा चेक प्रजासत्ताकाच्या प्राग शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. १८९२ साली स्थापन झालेला स्लाव्हिया प्राहा ए.सी. स्पार्ता प्राहा ह्या क्लबाखालोखाल देशामधील दुसऱ्या क्रमांकाचा यशस्वी क्लब आहे. 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:चेक फुटबॉल क्लब
वर्ग:प्राग
शतक (क्रिकेट)

क्रिकेटच्या सामन्यातील एकाच डावात एखाद्या फलंदाजानी जर बाद न होता १०० धावा पूर्ण केल्या तर त्याने **शतक** केले असे म्हणतात.

वर्ग:क्रिकेट
दशक

१० वर्षांच्या कालखंडाला '''''' असे म्हणतात.

वर्ग:काळ
सहस्रक

१००० वर्षांच्या कालखंडाला **सहस्रक** असे म्हणतात.

## मागील 
### इ.स.पू. 
इसवी सन पूर्व मधील सहस्रके:
* इ.स.पू.चे १० वे सहस्रक (इ.स.पू १०००० ते इ.स.पू ९००१)
* इ.स.पू.चे ९ वे सहस्रक (इ.स.पू ९००० ते इ.स.पू ८००१)
* इ.स.पू.चे ८ वे सहस्रक (इ.स.पू ८००० ते इ.स.पू ७००१)
* इ.स.पू.चे ७ वे सहस्रक (इ.स.पू ७००० ते इ.स.पू ६००१)
* इ.स.पू.चे ६ वे सहस्रक (इ.स.पू ६००० ते इ.स.पू ५००१)
* इ.स.पू.चे ५ वे सहस्रक (इ.स.पू ५००० ते इ.स.पू ४००१)
* इ.स.पू.चे ४ थे सहस्रक (इ.स.पू ४००० ते इ.स.पू ३००१)
* इ.स.पू.चे ३ रे सहस्रक (इ.स.पू ३००० ते इ.स.पू २००१)
* इ.स.पू.चे २ रे सहस्रक (इ.स.पू २००० ते इ.स.पू १००१)
* इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक (इ.स.पू १००० ते इ.स.पू १)

### इ.स. 
इसवी सन मधील सहस्रके:
* इ.स.चे १ ले सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी १ ते ३१ डिसेंबर १०००)
* इ.स.चे २ रे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी १००१ ते ३१ डिसेंबर २०००)

## सद्यकालीन 
* इ.स.चे ३ रे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी २००१ ते ३१ डिसेंबर ३०००)

## भविष्य 
* इ.स.चे ४ थे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी ३००१ ते ३१ डिसेंबर ४०००)
* इ.स.चे ५ वे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी ४००१ ते ३१ डिसेंबर ५०००)
* इ.स.चे ६ वे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी ५००१ ते ३१ डिसेंबर ६०००)
* इ.स.चे ७ वे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी ६००१ ते ३१ डिसेंबर ७०००)
* इ.स.चे ८ वे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी ७००१ ते ३१ डिसेंबर ८०००)
* इ.स.चे ९ वे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी ८००१ ते ३१ डिसेंबर ९०००)
* इ.स.चे १० वे सहस्रक (इ.स. १ जानेवारी ९००१ ते ३१ डिसेंबर १००००)

वर्ग:काळ
बर्फ

पाण्याच्या घनरूप अवस्थेला '''''' असे म्हणतात.
 ही पाण्याची ठोस अवस्था असते.झिरो अंश सेल्सियस वर हे जमते यालाच बर्फ म्हणतात. हे खूप गार असते. उष्णता निर्माण झाली की पाघळते.
[thumb|१८व्या शतकातील बर्फ बनवण्याचे सयंत्र प्रतिकृती- यंत्रात दिसत असलेल्या गुंडाळीमध्ये [तेल आहे हे तेल त्या गुंडाळीतून दाबाने सोडले असता त्यातील उष्णता बाहेर पडते व ते थंड होते. हे थंड झालेले तेलाच्या नळ्या पाण्यातून नेल्या असता पाणीही थंड होते. याचा उपयोग करून बर्फ बनवला जातो.]]

वर्ग:भौतिक भूगोल
२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री

**२००५ कॅनेडियन ग्रांप्री**   फॉर्म्युला वन हंगामातील मोटर शर्यत होती.

वर्ग:कॅनेडियन ग्रांप्री
केनेडियन ग्रांप्री
शिवाजी गणेशन

**शिवाजी गणेशन** (तमिळ : சிவாஜி கணேசன், उच्चार : *सिवाजी गणेसन*, पूर्ण नाव : *विळुप्पुरम चिन्नैयापिळ्ळै मन्ड्रयार गणेसन*) हे एक प्रसिद्ध तमिळ अभिनेते होते. त्यांना भारतीय चित्रपटक्षेत्रातील सर्वोच्च मानला जाणारा दादासाहेब फाळके पुरस्कार मिळाला आहे.

चित्रपटात येण्यापूर्वी ते तमिळ नाटक "सिवाजी कांड इंद राज्यम" ह्या नाटकात प्रमुख भूमिकेत काम करित असत. हे  छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमावर आधारीत एक तमिळ नाटक होते आणि या भूमिकेवरून त्यांची ओळख "सिवाजी गणेसन" अशी पडली.
इवलेसे|शिवाजी गणेशन वरील पोस्टाचे तिकीट

## संदर्भ 
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेते
वर्ग:दादासाहेब फाळके पुरस्कारविजेते
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:तमिळ राजकारणी
वर्ग:तमिळ व्यक्ती
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेते
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००१ मधील मृत्यू
वाफ

**वाफ**
पाण्याच्या बाष्पीभवन झाल्याने तयार झालेल्या वायूरूप अवस्थेला '''''' असे म्हणतात.

## हे सुद्धा पहा 
* बाष्प
* अन्नवाफवणे
* वाफेचे इंजिन

वर्ग:भौतिक भूगोल
तस्कर

तस्कर (शास्त्रीय नावः*Elaphe helena*)हा भारतीय उपखंडात आढळणारा अतिशय निरुपद्रवी बिनविषारी साप आहे. इंग्रजीत याला ट्रिंकेट अथवा साधा म्हणतात. अतिशय शांत स्वभावाचा हा साप हाताळायला अतिशय सोपा आहे. तस्करचा मराठीत अर्थ तस्करी अथवा चोरी करणारा. हा लांबीला साधारणपणे १/२ ते १ मीटर पर्यंत असतो. व जाडीला १ इंचापर्यंत असतो. अंगावर पट्टे असतात व पट्टे सुरेख बुद्धीबळातील पटासारख्या  छोट्या काळ्या पांढऱ्या चौकोनांनी भरलेले असतात. 

## वावर 
हा साप मुख्यतः श्रीलंका आणि पश्चिम भारतात, दक्षिण भारतात आढळतो. हा साप महाराष्ट्रात विपुल प्रमाणात आढळतो. छोटी जंगले, मानवी वस्त्यातील गव्हाणी, आडगळीच्या जागा ह्या आवडत्या जागा आहेत.

## खाद्य 
छोटे उंदीर, पाली, सरडे, पक्ष्यांची अंडी, बेडूक  इत्यादी

## शत्रु 
माणूस, मोठे शिकारी, पक्षी, मुंगूस, मोठे साप इत्यादी

thumb|240px|left| वेटोळ्या घालून बसलेला **तस्कर**

Image:AB099_Elaphe_helena.JPG|तस्कर सापाचे डोके
Image:AB100_Elaphe_helena.JPG|तस्कर सापाच्या अंगावरील नक्षी
Image:AB101_Elaphe_helena.JPG|तस्करच्या शेपटीकडील भाग

## संदर्भ
* Book of Indian Reptiles- oxford press by BNHS

वर्ग:बिनविषारी साप
वर्ग:साप
असोसिएशन फुटबॉल क्लब यादी

**असोसियेशन फुटबॉल क्लबांना** अनेक स्रोतांतून **नावे** मिळालेली आहेत. यांत शहर/स्थानाचे नाव, विशिष्ट व्यवसाय, तारीख/वर्ष आणि विशेषनामांचा समावेश आहे.

वर्ग:फुटबॉल
ऊर्मिला कोठारे

**ऊर्मिला कानेटकर** (जन्म: ४ मे १९८६) ह्या कथक नर्तिका व मराठी अभिनेत्री आहेत.

## जीवन 
ऊर्मिला कानेटकर ह्यांचा जन्म महाराष्ट्रात पुणे येथे झाला. प्रसिद्ध कथक गुरू आशा जोगळेकर यांच्याकडे त्यांनी कथ्थकचे शिक्षण घेतले. अभिनेते आदिनाथ कोठारे हे त्यांचे पती आहेत.

इ.स. १९९७ साली भारतीय स्वातंत्र्याचा अमृत महोत्सव नवी दिल्ली येथे साजरा करण्यात आला. त्या प्रसंगी *आझादी की जंग* हे बॅले नृत्य सादर केले गेले, त्यात ऊर्मिला कानेटकरांचा सहभाग होता. ऊर्मिला या ओडिसी या नृत्यशैलीचे शिक्षणही सुजाता महापात्रा यांच्याकडून घेत आहेत.

इ.स. २००६ साली प्रदर्शित झालेल्या शुभमंगल सावधान या चित्रपटाद्वारे ऊर्मिलाचे मराठी रजतपटावर पदार्पण झाले. त्यानंतर इ.स. २००७ साली प्रदर्शित झालेल्या सावली या चित्रपटातही ऊर्मिलाने भूमिका केली आहे.

झी मराठी दूरचित्रवाणी वाहिनीवर दाखविल्या गेलेल्या असंभव या मालिकेत त्यांची महत्त्वाची भूमिका होती. तुझ्याविना या दूरचित्रवाणीतही त्यांची मुख्य भूमिका आहे.

## दूरचित्रवाणी मालिका
## मराठी चित्रपट
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:कथक नर्तक
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मराठी नर्तक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
व्हिसेन्ते फॉक्स

इवलेसे
**व्हिसेन्ते फॉक्स केसादा** (जुलै २, इ.स. १९४२ - ) हा डिसेंबर १, इ.स. २००० ते नोव्हेंबर ३०, इ.स. २००६ पर्यंत मेक्सिकोचा राष्ट्राध्यक्ष होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मेक्सिकोचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मार्टिन वान ब्यूरन

**मार्टिन वान ब्यूरन** (मराठी लेखनभेद: **मार्टिन व्हॅन ब्यूरेन**; डच, इंग्लिश: *Martin Van Buren* ;) (५ डिसेंबर, इ.स. १७८२ - २४ जुलै, इ.स. १८६२) हा अमेरिकेचा आठवा अध्यक्ष होता. तो ४ मार्च, इ.स. १८३७ ते ४ मार्च, इ.स. १८४१ या कालखंडात अध्यक्षपदावर होता. त्याआधी इ.स. १८३३ ते इ.स. १८३७ या कालखंडात तो अमेरिकेचा उपराष्ट्राध्यक्षही होता. अँड्र्यू जॅक्सन याच्या कारकिर्दीत त्याने परराष्ट्रसचिव पदाची जबाबदारी सांभाळली.

डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या बिनीच्या राजकारण्यांपैकी एक असलेल्या वान ब्यूरनाचे घराणे डच होते. इंग्लिश ही प्रथमभाषा म्हणून न बोलणारा व 'अमेरिकन नागरिक' म्हणून जन्माला आलेला तो पहिलाच राष्ट्राध्यक्ष होता. त्याच्या आधीचे सर्व राष्ट्राध्यक्ष अमेरिकन क्रांतीपूर्वी *ब्रिटिश नागरिक* म्हणून जन्मले होते.

वान ब्यूरनाची अध्यक्षीय कारकीर्द इ.स. १८३७ सालातील आर्थिक मंदीमुळे अडचणीची ठरली. आर्थिक मंदीचे खापर फोडत वान ब्यूरनाच्या राजकीय विरोधकांनी त्याची अध्यक्षीय कारकीर्द इ.स. १८४१ सालातील निवडणुकांत संपुष्टात आणली. इ.स. १८४८ साली तो *फ्री सॉइल पार्टी* या त्रयस्थ पक्षाच्या तिकिटावर निवडणुका लढला.

## बाह्य दुवे 
* 
* 
* 
* 

वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १७८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८६२ मधील मृत्यू
वर्ग:डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:अमेरिकेचे परराष्ट्रसचिव
वर्ग:न्यू यॉर्कमधील अमेरिकेचे सेनेटर
वर्ग:न्यू यॉर्कचे गव्हर्नर
विल्यम हेन्री हॅरिसन

**विल्यम हेन्री हॅरिसन** (इंग्लिश: *William Henry Harrison* ;) (९ फेब्रुवारी, इ.स. १७७३ - ४ एप्रिल, इ.स. १८४१) हा अमेरिकेचा नववा राष्ट्राध्यक्ष, राजकारणी व सैनिकी अधिकारी होता. तो अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांच्या स्वातंत्र्यपूर्वकाळात जन्मलेला अंतिम, तर अध्यक्षपदावर असताना मरण पावलेला पहिला राष्ट्राध्यक्ष ठरला. ४ मार्च, इ.स. १८४१ साली अध्यक्षपदी बसलेल्या हॅरिसनाचा कार्यकाळ ४ एप्रिल, इ.स. १८४१ रोजी न्युमोनियामुळे मृत्यू ओढवल्यामुळे केवळ ३२ दिवस टिकला.

अध्यक्षीय कारकिर्दीआधी त्याने वायव्य प्रदेशाचे प्रादेशिक काँग्रेशीत प्रतिनिधित्व केले होते. तसेच इंडियाना प्रदेशाचा राज्यपाल व पुढे ओहायो संस्थानाचा काँग्रेस-प्रतिनिधी व सेनेटर या पदांवरही त्याने काम केले. त्याआधी अमेरिकन स्वातंत्र्ययुद्धाच्या काळात इ.स. १८११ साली अमेरिकन इंडियनांविरुद्ध लढलेल्या टिपेकनूच्या लढाईत व इ.स. १८१२ साली अमेरिकन इंडियन व ब्रिटिश फौजांच्या आघाडीविरुद्ध लढलेल्या थेम्स नदीकाठच्या मॉरेव्हियनाच्या लढाईत त्याने अमेरिकन फौजांचे यशस्वी नेतृत्व केले.

## बाह्य दुवे 
* 

* 

वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १७७३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८४१ मधील मृत्यू
जेम्स ब्यूकॅनन

**जेम्स ब्यूकॅनन, कनिष्ठ** (मराठी लेखनभेद: **जेम्स ब्युकॅनन** ; इंग्लिश: *James Buchanan* ;) (२३ एप्रिल, इ.स. १७९१ - १ जून, इ.स. १८६८) हा अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांचा पंधरावा अध्यक्ष होता. ४ मार्च, इ.स. १८५७ ते ४ मार्च, इ.स. १८६१ या काळात त्याने राष्ट्राध्यक्षपद सांभाळले. तो डेमोक्रॅटिक पक्षाचा सदस्य होता.

अध्यक्षीय कारकिर्दीअगोदर त्याने अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांच्या प्रतिनिधिगृहात व सिनेटात पेन्सिल्व्हेनिया संस्थानाचे प्रतिनिधित्व केले. अँड्र्यू जॅक्सन याच्या अध्यक्षीय कारकिर्दीत तो रशियाखात्याचा मंत्री होता. जेम्स पोक याच्या अध्यक्षीय कालखंडात त्याने परराष्ट्रसचिवाचे कार्यालय सांभाळले. नंतर अध्यक्ष फ्रॅंकलिन पियर्स याने पुढे केलेला सर्वोच्च न्यायालयातील नेमणुकीचा प्रस्ताव नाकारल्यावर ब्यूकॅननाला युनायटेड किंग्डम खात्याचे मंत्रिपद देण्यात आले.

गुलामगिरीच्या मुद्द्यावरून उत्तरेकडील व दक्षिणेकडील संस्थानांदरम्यान उदभवलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर ब्यूकॅननाने आपल्या अध्यक्षीय कारकिर्दीत शांतता राखण्याचे प्रयत्न केले. मात्र या प्रयत्नांना यश येण्याऐवजी दोन्ही पक्षांमधील मतभेद तीव्र झाले. दक्षिणेकडील संस्थानांनी फुटून स्वातंत्र्याची घोषणा केली व कालांतराने त्याचे पर्यवसान अमेरिकन यादवी युद्धात झाले.

## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १७९१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८६८ मधील मृत्यू
वर्ग:डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:अमेरिकेचे परराष्ट्रसचिव
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जलचक्र

पृथ्वीवर दिसून येणाऱ्या पाण्याच्या चक्राला '''''' असे संबोधले जाते. यामध्ये सूर्याच्या उष्णतेने समुद्राच्या पाण्याची वाफ होणे, वाफेचे ढग बनणे व पावसाद्वारे हे पाणी पुन्हा पृथ्वीवर पडून नद्यांद्वारे समुद्राला मिळणे, या क्रिया घडतात. 

## जलचक्राचे घटक 
1.    महासागरातील जलसाठा
पृथ्वीवरील एकूण पृष्ठभागाच्या सुमारे 71 टक्के भाग पाण्याने व्यापलेला आहे. हे पाण्याचे वस्तुमान बर्फाळ प्रदेश, गोड पाणी, महासागरातील खारे पाणी आणि वातावरणीय बाष्प या विविध स्वरूपात आढळते.  हा पाणीसाठा सतत एकाच स्वरूपातून दुसऱ्या स्वरूपात रूपांतरित होत असतो. म्हणजेच नद्यांमधून महासागरामध्ये आणि महासागरातून बाष्पीभवनाच्या प्रक्रियेने पुन्हा वातावरणामध्ये जात असतो. ही प्रक्रिया होत असताना पाणी हे द्रव आणि वायू या विविध अवस्थांतुन पुढे जात असते.

2.    बाष्पीभवन

3.    ऊर्ध्वपातन 

4.    बाष्पोत्सर्जन

5.    बाष्प

6.    घनीभवन

7.    वृष्टी

8.    हिम व बर्फ

9.    बर्फाचे वितळणे

10.  भूपृष्ठावरील जलप्रवाह

11.  प्रवाह (नदी किंवा ओढा)

12.  ताज्या पाण्याचा साठा

13.  झिरपणे

14.  भूजलसाठा

15.  भूजल उपसा

16.  झरे

वर्ग:भौतिक भूगोल
नामशेष प्रजाती

'''''' म्हणजे पृथ्वीवरून नष्ट झालेल्या प्रजाती. यामध्ये डोडो, भारतीय चित्ता हे प्राणी आहेत.

वर्ग:प्रजातींची उपलब्धता
जंगलातून नामशेष प्रजाती

'''''' म्हणजे अशा प्रजाती ज्या संग्रहालय किंवा मानव-निर्मित वसतीस्थानांमध्येच आढळतात. ह्या प्रजाती त्यांच्या नैसर्गिक वसतीस्थानांतून नष्ट झालेले आहेत.

वर्ग:प्रजातींची उपलब्धता
अतिशय चिंताजनक प्रजाती

'''''' म्हणजे अशा प्रजाती ज्या जवळ जवळ नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत.

वर्ग:प्रजातींची उपलब्धता
चिंताजनक प्रजाती

'''''' म्हणजे अशा प्रजाती ज्या अतिशय कमी संख्येने उपलब्ध आहेत किंवा वातावरणात हळू हळू होणाऱ्या बदलांमुळे नष्ट होत आहेत.

वर्ग:प्रजातींची उपलब्धता
असुरक्षित प्रजाती

'''''' म्हणजे अशा प्रजाती ज्यांच्या संवर्धनाची व्यवस्थित काळजी घेतली नाही तर त्या चिंताजनक प्रजाती होऊ शकतात.

वर्ग:प्रजातींची उपलब्धता
मुबलक प्रजाती

**मुबलक प्रजाती** म्हणजे अशा प्रजाती ज्या अतिशय जास्त संख्येने उपलब्ध आहेत व त्यांच्या संवर्धनाची काळजी करण्याचे कारण नाही.

२००६ साली १५,६३६ अशा प्रजातींची नोंद होती.

वर्ग:प्रजातींची उपलब्धता
२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री

२००४ कॅनेडियन ग्रांप्री   फॉर्म्युला वन हंगामातील मोटर शर्यत होती.

## पात्रता फेरी 
;नोंदी
*  – टायर पंक्चर झाल्यामुळे आणि प्रयत्न सोडून दिल्याने फेलिपे मासा दुसऱ्या सत्रात वेळ नोंदवू शकला नाही.
*  – कार घसरल्यामुळे (spinning) आणि प्रयत्न सोडून दिल्याने जियानमारिया ब्रुनी पहिल्या सत्रात वेळ नोंदवू शकला नाही.
*  – इंजिन खराब झाल्यामुळे जियानमारिया ब्रुनी क्यू२ मध्ये वेळ नोंदवू शकला नाही. त्याची कार त्याच्या सहकाऱ्यासाठी तयार केली गेल्याने तो थेट पिट्समध्ये परतला.

## निकाल 
;टीप:  – ताकुमा सातो आणि जियानमारिया ब्रुनी यांनी पिट लेनमधून सुरुवात केली.

वर्ग:कॅनेडियन ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. २००४ मधील खेळ
२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री

**२००३ कॅनेडियन ग्रांप्री**   फॉर्म्युला वन हंगामातील मोटर शर्यत होती.

वर्ग:कॅनेडियन ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. २००३ मधील खेळ
१९९९ कॅनेडियन ग्रांप्री

वर्ग:कॅनेडियन ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील खेळ
वर्ग:रिकामी पाने
१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री

**१९९१ कॅनेडियन ग्रांप्री** ही जून २, इ.स. १९९१ रोजी पार पडलेली फॉर्म्युला वन शर्यत होती.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:कॅनेडियन ग्रांप्री
वर्ग:१९९१ फॉर्म्युला वन हंगाम
माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान

वर्ग:भारतातील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:राजकोट
झकॅरी टेलर

**झकॅरी टेलर** (इंग्लिश: *Zachary Taylor* ;) (२४ नोव्हेंबर, इ.स. १७८४ – ९ जुलै, इ.स. १८५०)हा अमेरिकेचा बारावा राष्ट्राध्यक्ष व अमेरिकी सेनाधिकारी होता. सुरुवातीस राजकारणात रस नसलेला टेलर इ.स. १८४८ सालच्या अध्यक्षीय निवडणुकींत व्हिग पक्षाच्या तिकिटावर उभा राहिला व लुईस कास याला हरवत अध्यक्षपदी निवडला गेला. ४ मार्च, इ.स. १८४९ ते ९ जुलै, इ.स. १८५० या कालखंडात त्याने अध्यक्षपद सांभाळले.

अमेरिकी सैन्यातल्या चाळीस वर्षांच्या कारकिर्दीत टेलर इ.स. १८१२ चेयुद्ध, ब्लॅक हॉक युद्ध व दुसरे सेमिनोल युद्ध, या युद्धांत लढला होता. मेक्सिकन-अमेरिकन युद्धात पालो आल्टो व मॉंटेरीच्या लढायांमध्ये नेतृत्व करत त्याने अमेरिकी सैन्याच्या विजयात महत्त्वाचा वाटा उचलला. टेलराने ाअपल्या अध्यक्षीय कारकिर्दीत न्यू मेक्सिको व कॅलिफोर्निया येथील रहिवाश्यांना प्रादेशिक अधिमान्यता मिळवण्याऐवजी आपापल्या राज्यघटना बनवून संस्थान म्हणून अधिमान्यता मिळवण्याचे प्रयत्न करण्याचे आवाहन केले व दक्षिणेकडील गुलामी-समर्थक राज्यांचा रोष पत्करला. या घडामोडीतूनच पुढे इ.स. १८५०ची तडजोड घडून आली.

## बाह्य दुवे 
* 
* 
* 

वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १७८४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५० मधील मृत्यू
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
भक्तिमार्ग

नवविधा भक्तिमार्गामध्ये भक्ती नऊ प्रकार सांगितलेले आहेत. प्रत्येकाने अहंकार बाजूला ठेवूनच परमेश्वराची आराधना व सेवा केली पाहिजे असे या मार्गात मानले जाते. भजन हा भक्तिमार्गामध्ये सर्वात सोपा प्रकार मानला जातो. भक्तिमार्ग, योगमार्ग आणि ज्ञानमार्ग हे परमेश्वर प्राप्तीचे मुख्य मार्ग होत असे भारतीय तत्त्वज्ञान मानते. पतंजलींनी भक्तिमार्ग आणि अष्टांग योग असे योगशास्त्राचे दोन भाग केले आहेत.
## इतिहास
वायू पुराणात भक्तिमार्गाचा उल्लेख आढळतो. 
भक्तिमार्गा ज्ञानमार्गा वैराग्यानिलनीरजाः। 
उपासनविधिश्चोक्तः कर्मसंशुद्धिचेतसाम् ।। ४२.१५ ।। 
ज्ञानेश्वर आणि नामदेव या संतांनी तेराव्या शतकात समताधिष्ठित सहज आणि सोपा भक्तिमार्ग लोकांपुढे सांगितला. मराठी संत तुकाराम यांनी भक्तिमार्गाची शिकवण अभंग रचनेत दिली आहे. रामदास स्वामी रचित दासबोध या ग्रंथात समास पहिला : ग्रंथारंभलक्षण येथे भक्तिमार्गाची महती सांगितली आहे.
ग्रन्था नाम दासबोध | गुरुशिष्यांचा संवाद | 
येथ बोलिला विशद | भक्तिमार्ग
गजानन महाराज यांनी ही हीच शिकवण पुढे नेली आहे. श्रीमद भगवद्गीता या ग्रंथात भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला भक्तियोगाचा उपदेश केला आहे.(अध्याय बारावा)
## आंतरराष्ट्रीय स्वरूप
आंतरराष्ट्रीय कृष्णभावनामृत संघ या चळवळीने भक्तिमार्ग जगभरात पोहोचवला आहे. हिंदू धर्मातील महत्त्वाची तत्त्वे साध्या सोप्या रितीने त्यांनी विविध भाषेत आणली आहेत. त्या सर्वात भक्तिमार्ग सर्वात महत्त्वाचा मानला आहे. 

## हे सुद्धा पहा 
भक्ती योग 
भक्तांचे प्रकार 

वर्ग:हिंदू धर्म
बेंजामिन हॅरिसन

**बेंजामिन हॅरिसन** (इंग्लिश: *Benjamin Harrison*) (२० ऑगस्ट, इ.स. १८३३ - १३ मार्च, इ.स. १९०१) हा अमेरिकेचा २३वा राष्ट्राध्यक्ष होता. याने ४ मार्च, इ.स. १८८९ ते ४ मार्च, इ.स. १८९३ या कालखंडात अध्यक्षपदाची धुरा वाहिली. अमेरिकेचा ९वा अध्यक्ष विल्यम हेन्री हॅरिसन याचा हा नातू होता. अमेरिकन यादवी युद्धात लढणाऱ्या युनियन सैन्यात हा *ब्रिगेडियर जनरल* पदावर होता. यादवीनंतर इंडियाना संस्थानाचा प्रतिनिधी म्हणून हा अमेरिकेची सेनेट सभागृहावर निवडून गेला.

## बाह्य दुवे 
* 
* 
* 

वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १८३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०१ मधील मृत्यू
वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:अमेरिकेचे सेनेटर
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ग्रोव्हर क्लीव्हलँड

**स्टीफन ग्रोव्हर क्लीव्हलॅंड** (इंग्लिश: *Stephen Grover Cleveland*) (१८ मार्च, इ.स. १८३७ - २४ जून, इ.स. १९०८) हा अमेरिकेचा २२वा (इ.स. १८८५ - इ.स. १८८९) व २४वा (इ.स. १८९३ - इ.स. १८९७) राष्ट्राध्यक्ष होता. दोन वेळा, परंतु विलग कार्यकाळांसाठी अध्यक्ष बनलेला तो एकमेव अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष आहे. त्यामुळेच राष्ट्राध्यक्षांच्या क्रमवारीत त्याची दोनदा गणना होते. अमेरिकेच्या राजकारणावर रिपब्लिकन पक्षाची पकड असलेल्या इ.स. १८६० ते इ.स. १९१२ या प्रदीर्घ कालखंडात राष्ट्राध्यक्षपदी बसलेला तो एकमेव डेमोक्रॅट राजकारणी होता. अध्यक्ष बनण्यागोदर इ.स. १८८३ ते इ.स. १८८५ या कालखंडात तो न्यू यॉर्क संस्थानाचा गव्हर्नर होता.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १८३७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील मृत्यू
वर्ग:डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:न्यू यॉर्कचे गव्हर्नर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
थियोडोर रूझवेल्ट

**थियोडोर रूझवेल्ट** (**इंग्लिश**:*Theodore Roosevelt*) (ऑक्टोबर २७, इ.स. १८५८:न्यू यॉर्क - जानेवारी ६, इ.स. १९१९:ऑइस्टर बे, न्यू यॉर्क) हे अमेरिकेचे २६ वे राष्ट्राध्यक्ष होते.
## परिचय 
 हे मूळचे जमीनदार होते. संशोधक आणि लेखक म्हणूनही त्यांनी काम केले. त्यांना शिकारीचा छंद होता. राजकारणी आणि मुत्सद्दी म्हणून त्यांची कारकीर्द उल्लेखनीय आहे.  हे न्यू यॉर्कचे राज्यपाल म्हणून काम करत असतानाच अमेरिकेच्या उपाध्यक्षपदासाठी रिपब्लिकन पक्षाचे उमेदवार म्हणून निवडून आले. विल्यम मॅक्कीन्लेंच्या हत्येनंतर ते अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष बनले. 
## कामगिरी 
इ.स. १८९८ साली स्पेनबरोबर अमेरिकेच्या झालेल्या युद्धात  यांनी रफ रायडर्स नावाची पलटण तयार केली होती. रशिया-जपान युद्ध थांबवण्यात  यांनी केलेली कामगिरी विशेष महत्त्वाची मानली जाते. या कामगिरीच्या सन्मानार्थ इ.स. १९०५ सालचा शांततेसाठीचा नोबेल पुरस्कार त्यांना देण्यात आला.
## बाह्य दुवे 
* 
* 
* 
   

वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १८५८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील मृत्यू
वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
*
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:न्यू यॉर्कचे गव्हर्नर
हबल दुर्बीण

'''''' ही अवकाशाचा वेध घेण्यासाठी नासा व युरोपियन अवकाश संस्था यांनी संयुक्तपणे सोडलेली दुर्बिण आहे. ही दुर्बिण १९९० साली सोडण्यात आली. ही अवकाशात सोडण्यात आलेली आत्तापर्यंतची सर्वात मोठी तसेच सर्वात प्रगत दुर्बिण आहे. या दुर्बिणीचे नाव अमेरिकेच्या एडविन हबल या खगोलशास्त्रज्ञाच्या नावावरून देण्यात आले. ही दुर्बिण नासाच्या मोठ्या वेधशाळांच्या प्रकल्पातील एक प्रकल्प आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:अंतराळ वेधशाळा
वर्ग:कृत्रिम उपग्रह
२००४ इटालियन ग्रांप्री

वर्ग:इटालियन ग्रांप्री
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. २००४ मधील खेळ
१९९० इटालियन ग्रांप्री

**१९९० इटालियन ग्रांप्री** ही सप्टेंबर ९, इ.स. १९९० रोजी इटलीतील मोंत्सा येथे पार पडलेली फॉर्म्युला वन शर्यत होती. या स्पर्धेत ब्राझिलियन चालक आयर्टन सेना याने अव्वल स्थान पटकावले, तर एलेन प्रोस्ट व गेऱ्हार्ड बेर्गर यांनी अनुक्रमे दुसरे व तिसरे स्थान मिळवले.

वर्ग:इटालियन ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. १९९० मधील खेळ
वर्ग:१९९० फॉर्म्युला वन हंगाम
पहिला ट्युवोड्रोस

**ट्युवोड्रोस पहिला** इथियोपियाचा सम्राट होता.

वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट
वर्ग:इ.स. १४१४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अंडर सीज

**अंडर सीज** (इंग्लिश: *Under Siege* ;) हा इ.स. १९९२ साली पडद्यावर झळकलेला इंग्लिश भाषेतील चित्रपट आहे. अँड्र्यू डेव्हिस याने दिग्दर्शिलेल्या या अ‍ॅक्शनपटात स्टीव्हन सीगल याची प्रमुख भूमिका आहे. इ.स. १९९५ साली या चित्रपटाच्या कथानकाचा पुढील भाग *अंडर सीज २: डार्क टेरिटरी* या नावाने प्रदर्शित झाला.

हा चित्रपट 9 ऑक्टोबर 1992 रोजी रिलीज झाला, सीज टीकाकुशल लोक आणि आर्थिक दृष्टीने यशस्वी झाला, ध्वनी निर्मितीसाठी दोन ऑस्कर नामांकने मिळाली आणि बहुतेकदा  सीगलचा आतापर्यंतचा सर्वोत्कृष्ट चित्रपट मानला जातो. म्युझिकल स्कोअर गॅरी चांग यांनी संगीत दिले होते. त्यानंतर 1995 च्या अंडर सीज 2: डार्क टेरिटरी नामित सिक्वेल आला, ज्याला कमी सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला.

**कथानक**

**युएसएस मिसुरी (बीबी-63))** ही युद्धनौका पर्ल हार्बर येथे पोचली, जिथे तत्कालीन अध्यक्ष **जॉर्ज एच. डब्ल्यू. बुश** यांनी कॅलिफोर्नियामध्ये हे जहाज नष्ट होण्याची घोषणा केली. हेलिकॉप्टरने आणलेले अन्न आणि करमणूक घेत असलेल्या कार्यकारी अधिकारी **कमांडर क्रिल**च्या आदेशावरून कमांडिंग ऑफिसर कॅप्टन अ‍ॅडम्सच्या वाढदिवसाच्या निमित्ताने स्वयंपाक म्हणून नियुक्त केलेला एक छोटा पेटी अधिकारी केसी रायबॅक भोजन तयार करतो. क्रिलने रायबॅकबरोबर भांडणाला भडकावतो. कर्णधाराची परवानगी न घेता रायबॅकला तुरुंगात ठेवण्याची परवानगी नसते. म्हणून क्रिल रायबॅकला फ्रीजरमध्ये कैद करतो आणि **मरीन प्रायव्हेट** नॅश ला देखरेखी साठी ठेवतो. प्लेयबॉय प्लेमेट जॉर्डन टेट आणि कॅटरर्सच्या गटासमवेत एक हेलिकॉप्टर जहाजांच्या डेकवर खाली उतरते. प्रत्यक्षात हे लोक, सीआयए ऑपरेटिव्ह विल्यम "बिल" स्ट्रेनिक्सच्या नेतृत्वात भाडोत्री मारेकरी असतात.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इ.स. १९९२ मधील इंग्लिश चित्रपट
ऋषी धवन

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म
रॉबर्ट लेर्ड बोर्डेन

इवलेसे
सर **रॉबर्ट लेर्ड बोर्डेन** (जून २६, इ.स. १८५४ - जून १०, इ.स. १९३७) कॅनडाचा आठवा पंतप्रधान होता. हा ऑक्टोबर १०, इ.स. १९११ ते जुलै १०, इ.स. १९२० दरम्यान पंतप्रधानपदी होता. त्यानंतर बोर्डेन क्वीन्स युनिव्हर्सिटीच्या कुलगुरुपदी होता.

वर्ग:कॅनडाचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८५४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कलपेपर (व्हर्जिनिया)

**कलपेपर** (Culpeper) हे अमेरिकेच्या व्हर्जिनिया राज्यामधील एक छोटे गाव आहे. २०१० साली कलपेपरची लोकसंख्या १६,३७९ इतकी होती. हे शहर व्हर्जिनियाच्या उत्तर भागात वॉशिंग्टन, डी.सी.च्या ७३ मैल नैऋत्येस वसले आहे.

## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:व्हर्जिनियामधील शहरे
वर्ग:कलपेपर काउंटी (व्हर्जिनिया)
हेग

**हेग** (डच: *Den Haag* व *s-Gravenhage*) ही नेदरलँड्सच्या झाउड-हॉलंड ह्या प्रांताची राजधानी व देशातील तिसऱ्या क्रमांकाचे शहर आहे.

हेग येथे आंतरराष्ट्रीय न्यायालय, आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी न्यायालय व इतर १५०हून अधिक आंतरराष्ट्रीय संस्था कार्यरत आहेत.

## बाह्य दुवे 
* 
* 
* 

वर्ग:नेदरलँड्समधील शहरे
पंच फिलिपसन

फिलिपसन, पंच
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हिंदुस्तान पेट्रोलियम

**हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड (एचपीसीएल)** ही एक भारतीय सार्वजनिक क्षेत्रातील तेल आणि गॅस कंपनी आहे. ही मुंबई, महाराष्ट्रातील मुख्यालय असलेल्या ऑइल अँड नॅचरल गॅस कॉर्पोरेशनची साहाय्यक कंपनी आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:नवरत्‍न कंपन्या
वर्ग:भारतातील सरकारी कंपन्या
आल्बर्ट वॉर्ड

**आल्बर्ट वॉर्ड** (२१ नोव्हेंबर, इ.स. १८६५ - ६ जानेवारी, इ.स. १९३९) हा कडून सात कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मंदगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८६५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ग्रँट फ्लॉवर

**ग्रँट विल्यम फ्लॉवर** (२० डिसेंबर, १९७० - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. खेळाडू म्हणून निवृत्त झाल्यावर फ्लॉवर क्रिकेट मार्गदर्शक झाला.

याचा भाऊ अँडी फ्लॉवर सुद्धा झिम्बाब्वेकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळला.

वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हेल-बॉप

right|thumb|हाले-बॉप्प धूमकेतू

'''''' हा जुलै २३ १९९५ रोजी ऍलन हेल व थॉमस बॉप यांनी शोधलेला एक धूमकेतू आहे.

वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:धूमकेतू
ह्याकुताके धूमकेतू

]]

'''''' हा जानेवारी ३० १९९६ रोजी युजी ह्याकुताके याने शोधलेला एक धूमकेतू आहे.

वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:धूमकेतू
हीथ स्ट्रीक

**हीथ हिल्टन स्ट्रीक** (मार्च १६, इ.स. १९७४:बुलावायो, झिम्बाब्वे - ३ सप्टेंबर, २०२३) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि जलद-मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दिमित्री मस्कारेन्हास

**ऍड्रिअन डिमिट्री मॅस्कारेन्हास**

वर्ग:राजस्थान रॉयल्स माजी खेळाडू‎