open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
रताळ्याची पोळी

## साहित्य
*रताळी
*कणीक
*गुळ वेलदोडे
*थोडे मीठ
*दोन - तीन चमचे तेल
*तांदळाची पिठी.

## कृती
रताळी शिजवून, सोलून वाटून घ्यावी. एक वाटी रत्याळाचा गोळा घेतल्यास एक वाटी गुळ घ्यावा. दोन्ही एकत्र करून चांगले शिजवून घ्यावे. चवीला वेलदोड्यांची पूड घालावी. एक वाटी कणीक घेऊन सैलसर भिजवून घ्यावी. कणकेचा छोटा उंडा घेऊन, लाटून, वाटीचा आकार करून रताळ्याचे सारण त्यात भरावे व पोळी लाटावी.गरम असतांनाच साजूक तूप लावून ठेवावी.

## संदर्भ
http://www.marathiworld.com/ann-he-purnabramha-m/chatpatitbatate

वर्ग:खाद्यपदार्थ
जय भीम नेटवर्क (हंगेरी)

**जय भीम नेटवर्क** हे हंगेरी देशातील जिप्सी लोकांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यापासून प्रेरित होऊन बनवलेले एक सामाजिक व शैक्षणिक संघटन आहे. *नेते जानोस* ओरसोस यांच्यावर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांचा प्रभाव पडला. त्यांनी हा विचार हंगेरीतील जिप्सो लोकांमध्ये पेरून त्यांच्यात परिवर्तन घडवून आणले. १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, काही हंगेरियन रोम लोकांनी आपल्या स्वतःच्या परिस्थितीत आणि भारतातील दलित लोकांच्या परिस्थितीत समानता पाहिली, कारण जिप्सी ही सुद्धा अस्पृश्यांप्रमाणे हंगेरीतील एक शोषित जमात होती. जिप्सी लोकांनी आंबेडकरांपासून प्रेरित होऊन बौद्ध धर्मांत रूपांतरित होण्यास सुरुवात केली. तसेच २००७ मध्ये सांजाकोजा शहरात डॉ. आंबेडकर हायस्कूल, हंगेरी नावाची शाळा सुरू केली. जयभीम नेटवर्कने या शाळेला डॉ. आंबेडकरांचा अर्धपुतळा १४ एप्रिल २०१६ रोजी भेट दिला होता. जयभीम नेटवर्क हंगेरीयन विशेषतः जिप्सी लोकांमध्ये आंबेडकरवादाचा प्रचार व प्रसार करते, लोकांना सामाजिक, शैक्षणिक क्षेत्रात मदत करते. तसेच बौद्ध धम्माचे विचार लोकांमध्ये रूजवतात.

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
* जय भीम
* डॉ. आंबेडकर हायस्कूल (हंगेरी)

## बाह्य दुवे
## संदर्भ
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
वर्ग:हंगेरी
वर्ग:आंबेडकरवादी संस्था व संघटना
राम नदी

राम नदी ही पुणे शहरात असलेली एक नदी आहे. ती पुण्याच्या वायव्येला असलेल्या मुळशी तालुक्यातील खाटपेवाडी येथील डोंगरात उगम पावते आणि पुण्यातील वर्पेवाडी, खाटपेवाडी, भुकूम, भूगाव, बावधन, सुतारवाडी करत  पाषाण, सोमेश्वरवाडी, बाणेर, औंध असा १८ किमीचा प्रवास करत मुळा नदीला मिळते. यामध्ये भुकूम, भूगाव आणि बावधन या तीन ग्रामपंचायती रामनदीच्या काठावर वसल्या आहेत. बेकायदेशीर घरबांधणीमुळे राम नदीचे पात्र आकसले आहे, व तिच्यात केरकचरा टाकल्याने तिला नाल्याचे स्वरूप आले आहे.

पुणेकरांची मागणी आहे की राम नदीचे पुनरुज्जीवन व्हावे. रामनदीची स्वच्छता आणि संवर्धनाच्या कामात रामनदी स्वच्छता अभियान समिती गेल्या काही वर्षांपासून वेगवेगळे उपक्रम राबवत आहे. यामध्ये रामनदीच्या खोऱ्यातील भूकुम, भूगाव, बावधन बुद्रुक, बावधन खुर्द, सुतारवाडी, पाषाण, सोमेश्वरवाडी, बाणेर आणि औंध या गावांमध्ये रामनदी स्वच्छता अभियान, जनजागृतीपर रामनदी जलदिंडी आणि रामनदी परिक्रमा कार्यक्रम राबवले जातात.  

पुण्यातील खाटपेवाडी तलाव, मानस तलाव आणि पाषाण तलाव असे ३ तलाव याच नदीवर आहेत.इवलेसे|खाटपेवाडी तलाव
इवलेसे|रामनदी, औंध
इवलेसे|मानस तलाव
इवलेसे|राम नदीतील प्रदूषण

वर्ग:पुणे शहरातील नद्या
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
पेंटेकोस्ट

**पेंटेकोस्ट** एक ख्रिश्चन सण आहे. ईस्टर नंतर सातव्या रविवारी (४९ दिवस) हा सण साजरा केला जातो. बायबलतील प्रेषितांची कृत्ये या पुस्तकात वर्णन केल्याप्रमाणे हे जेव्हा जेरुसलेम मध्ये आठवडे सण साजरे करताना येशू ख्रिस्ताच्या प्रेषितांना व इतर अनुयायांवर पवित्र आत्माच्या वंशाचा स्मारक होते. काही ख्रिस्ती विश्वास करतात की हा कार्यक्रम कॅथोलिक चर्चचा जन्म दर्शवतो.

## संदर्भ 
वर्ग:ख्रिश्चन सण
वर्ग:ख्रिश्चन धर्म
२०१८ नेदरलँड्स टी२० तिरंगी मालिका

**२०१८ नेदरलँड्स टी२० तिरंगी मालिका** ही एक टी२० क्रिकेट स्पर्धा जून २०१८ मध्ये नेदरलँड्समध्ये होणार आहे. यात आयर्लंड, स्कॉटलंड सहभागी होतील.

## गुणफलक 
## सामने 
### १ली टी२० 
### २री टी२० 
### ३री टी२० 
### ४थी टी२० 
### ५वी टी२० 
### ६वी टी२० 
## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट
वर्ग:नेदरलँड्समधील क्रिकेट
रुमाल शिवणकाम

## सामग्री
कापड,दोरा.

## मापे
उंची - (३० १/२)१२"
रुंदी - (३० १/२)१२"

## आकार
२१cm पासून ४६cm पर्यंत.

१ ते २ उंची : ३० १/२ cm + ५ cm = ३५ १/२ cm (१४")

१ ते ३ उंची : १ ते २ इतकीच (१४")

२ ते ४     : १ ते ३ 

१ ते ५     : २ १/२ cm (१")

१ ते ५ = ३ ते ६ = २ ते ७ =४ ते ८ (१")

## शिवण्याची रीत
१ ते ५ व ३ ते ६ त्याचप्रमाणे २ ते ७ व ४ ते ८ ह्या पट्ट्या प्रथम वालीन घ्याव्या. प्रथम पट्ट्या पन्ह्यातून वाळव्या. नंतर वारांतून २ १/२ cm वाळून २ cm तयार करावी. त्यानंतर हेमी घालावी. किंवा मशीन मारावी. प्रथम धावदोरा घालताना रुमालाचे चारही कोपरे सारखे राखण्याकडे लक्ष द्यावे. एखाद्या कोपऱ्यात लहानसा डिझाईन भरल्यास सुशोभित दिसेल.

## संदर्भ
सोपे शिवणकाम-पद्मावती भिसे
अस्थि विहार (सोलापूर)

सोलापूर शहरांमधील मिलिंद नगरीतील अस्थि विहार या विहाराची स्थापना 1956 झाली.   विहार मिलिंद नगर बुधवार पेठ येथे आहे. हे अस्थि विहार आज सर्वांचीच प्रेरणा भमि  झाली आहे.  महाराष्ट्रातील तीन ठिकाणे या अस्थि विहाराची नागपूर, मुंबई व सोलापूर अशा ठिकाणी बाबासाहेबांच्या अस्थि आहेत. समाजाला आदराचे स्थान निर्माण व्हावे म्हणून अस्थि विहार उभारण्याची संकल्पना पुढे आली. 
अनेकांच्या सहकार्याने पांजरापोळ चौकातील बुधवार पेठेत अस्थि विहार उभारले. सोलापुरात बाबासाहेबांच्या जेव्हा रेल्वे स्थानक वर घेऊन आले, तेव्हा रेलवे स्टेशन वर 25 ते 30 हजार लोकांच्या उपस्थितीत बग्गीतून मिरवणूक काढण्यात आली. ज्यांना मुंबईला जात आले नाही. त्यांनी मिरवणुकीत सहभागी होऊन दुखवटा व्यक्त केला. 6 डिसेंबर 1956 मध्ये  बाबासाहेबांचे महापरिनिर्वाणानंतर तीन दिवसानंतर बाबासाहेबांच्या सोलापुरात आणल्या होत्या. त्यास त्याची परवानगी भैय्यासाहेब आंबेडकरांनी दिली होती. अस्थि विहारात चांदीचा कलशात बाबासाहेबांच्या ठेवण्यात आल्या.
 या अस्थि विहारात दररोज प्रार्थना 14 एप्रिल, 14 ऑक्टोबर व सहा डिसेंबर या दिवशी सर्वांसाठी खुले असते. अस्थि विहार त्रिसरण, पंचशील घेतात. भेट देण्यासाठी गावा, परगावाहून  लोक अस्थि विहार पाहण्यासाठी येतात. पूर्वी अस्थि विहार लहान होते. पण 2002 मध्ये अस्थि विहार इमारतीचे बांधकाम करण्यात आले. त्यानंतर 2012  मध्ये ही इमारत दोन मजली करण्यात आली. या इमारतीमधील बरेचसे बदल करण्यात आले. 
या इमारतीमध्ये वेगवेगळ्या चित्र कोरलेले आहेत. वेगवेगळे प्रसंग कोरलेल्या आहेत. हे प्रसंग बाबासाहेबांच्या जीवनामधील आहेत ते प्रसंग भिंतीवर कोरलेले आहेत. त्याचं कोरीव काम खूप सुंदर प्रकारे केलेला आहे. त्याची मांडणी देखील खूप सुंदर आहे. अस्थि विहार बाबासाहेबांची प्रतिमा आहे व भगवान बुद्धाची मूर्ती आहे व चांदीच्या कलशात बाबासाहेबांच्या अस्थि ठेवलेल्या आहेत. आज देखील लोकांची गर्दी येथे जमलेले असते. आज देखील याला खूप महत्त्व प्राप्त झालेला आहे. 
 चांगलं विहार म्हणून नावारूपास आला आहे. आज् त्याची ओळख निर्माण झालेली आहे. अस्थि विहार बाबासाहेबांच्या तिचे ठिकाण आहे. पांजरापोळ चौकातील बुधवार पेठेत आहे. आज नवीन रूपात अस्थि विहार याची ओळख झाली आहे. आज देते खूप काही बदल झाला आहे. नवनवीन  गोष्टीची भर  अस्थि विहार घातली आहे.
## फोटो 
१
२०१८ राष्ट्रकुल खेळ

**२०१८ राष्ट्रकुल खेळ** (XXI Commonwealth Games) ही राष्ट्रकुल खेळ स्पर्धांची एकविसावी आवृत्ती ऑस्ट्रेलियाच्या क्वीन्सलंड राज्यामधील गोल्ड कोस्ट ह्या शहरामध्ये ४ एप्रिल ते १५ एप्रिल, २०१८ दरम्यान आयोजीत केली जात आहे. नोव्हेंबर २०११ मध्ये सेंट किट्स आणि नेव्हिस देशाच्या बासेतेर शहरामध्ये झालेल्या बैठकीत ह्या स्पर्धेचे यजमानपद गोल्ड कोस्टला देण्यात आले. ऑस्ट्रेलिया देशात राष्ट्रकुल खेळांचे आयोजन पाचव्यांदा होत आहे. यजमानपद मिळण्याच्या वेळेसच ब्रिस्बेनचे जुळे शहर असलेल्या गोल्ड कोस्टमध्ये ८० टक्क्यांहून अधिक क्रीडा संकुले अस्तित्वात होती ज्यामुळे आयोजन खर्च कमी झाला.

## सहभागी देश
मालदीव वगळता इतर सर्व ७१ राष्ट्रकुल परिषदेमधील सदस्य देश ह्या स्पर्धांमध्ये सहभाग घेत आहेत.

## खेळ
२०१४ राष्ट्रकुल खेळांप्रमाणे ह्या स्पर्धेत देखील एकूण १८ खेळांचे आयोजन करण्यात येईल. ज्युडो ऐवजी बास्केटबॉल खेळाला प्राधान्य देण्यात येत आहे. *कंसात दिलेला आकडा प्रत्येक खेळातील पदकयोग्य स्पर्धा दर्शवतो.*

* जलतरण
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 

*  
** माउंटन बाईकिंग (2)
** रस्त्यावरील सायकल स्पर्धा (4)
**  ट्रॅक सायकलिंग (20)
* 
**  आर्टिस्टिक (14)
**  रिद्मॅटिक (6)
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 


वर्ग:राष्ट्रकुल खेळ
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील खेळ
वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील खेळ
बिंदीया गोस्वामी

## वैयक्तिक जीवन
बिंदिया यांचा जन्म भरतपूर (राजस्थान) मधील कमान येते झाला.त्यांचे वडील दक्षिण भारतीय वडिलांचे श्री. वेणुगोपाल गोस्वामी आणि एक कॅथलिक आई डॉली यांच्या जन्म झाला. तिचे वडील वल्लभ संप्रदायाचे धर्मगुरू होते आणि त्यांनी आपल्या आयुष्यात ७ वेळा विवाह केला होता. बिंदीयेचे वारंवार सह-कलाकार विनोद मेहरा यांच्याशी विवाह झाला होता, पण लग्नाला चार वर्षानंतर त्यांनी घटस्फोट दिला. त्यानंतर, १९८५ मध्ये दिग्दर्शक जे.पी. दत्ताशी लग्न करणाऱ्या बिंदियाने आपली अभिनय कारकीर्द सोडून दिली, ज्याच्याकडे तिच्या दोन मुली आहेत, निधी आणि सिद्धी. त्यांची मुलगी निधी तिच्या आईच्या पावलावर पाऊल टाकत एक अभिनेत्री बनली आहे. 
## चित्रपट कारकीर्द
बिंदीया १४ वर्षाची असताना एका पार्टी मध्ये हेमा मालिनीच्या आईला ती भेटली.तिला वाटले की, बिंदीया हेमाशी एक साम्य आहे आणि त्यांनी तिला चित्रपट निर्मात्यांची शिफारस केली. तिचा पहिला  हिंदी चित्रपट जीवन ज्योती होता. जिथे त्यांनी विजय अरोरा बरोबर काम केले होते, ज्याच्या कारकिर्दीत घट झाली होती आणि चित्रपट फ्लॉप झाला. पुढे बिंदिया यांनी पुढाकार घेतला आणि लवकरच खट्टा मिठा (१९७७) आणि प्रेम विवाह (१९७९) मध्ये दिग्दर्शक बसू चॅटर्जी यांच्यासाठी यश मिळवले. तथापि, १७७९ मध्ये कॉमेडी गोलमाल मध्ये दिग्दर्शक ऋषिकेश मुखर्जी यांना त्यांची सर्वात मोठी हिट मिळाली. या चित्रपटाच्या यशामुळे शशी कपूरच्या भूमिकेत त्यांनी शान (१९८०) या मोठ्या बजेट चित्रपटात काम केले. १९७९ मध्ये विनोद मेहरा यांच्यासमवेत त्या लोकप्रिय चित्रपटातही दिसल्या.

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मुंबईचे महापौर

**मुंबईचे महापौर** हे बृहन्मुंबई महानगरपालिकेचे सर्वोच्च लोकप्रतिनिधी/प्रथम नागरिक असतात. ही भूमिका मुख्यत्वे औपचारिक आहे, कारण महानगरपालिका आयुक्तांत प्रत्यक्ष शक्तींचे हक्क आहेत. महानगरपालिकेच्या चर्चेवर अंमलबजावणी करण्याच्या दृष्टीने महापौर कार्यकारी भूमिका देखील बजावतात.
* २०१९ पासून शिवसेनेच्या किशोरी पेडणेकर ह्या सध्याच्या मुंबईच्या महापौर आहेत.
* २०२६:

## निवडक महापौर 

वर्ग:बृहन्मुंबई महानगरपालिका
डॉन बोस्को इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी

**डॉन बोस्को इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी**(डी. बी.आई.टी.) हे मुंबई शहरातल्या कुर्ला या उपनगरामधील एक खाजगी अभियांत्रिकी महाविद्यालय आहे. 

वर्ग:मुंबईमधील शैक्षणिक संस्था
टर्की पालन

**टर्कीपालन** हा टर्की या कोंबडी सारख्या मोठ्या पक्ष्याचे व्यावसायिक उत्पन्नासाठी केला जाणारा व्यवसाय आहे.

## भारतामधील टर्कीच्या प्रजाती
### बोर्ड ब्रेस् टेड ब्रॉन्झ
पिसांचा मूळ रंग किरमिजी नसून काळा असतो. मादीच्‍या छातीवर पांढरी टोके असलेली काळ्या रंगाची पिसे असतात, ज्‍यायोगे 12 आठवड्यांच्‍या वयातच लिंग निर्धारणात मदत होते.

### बोर्ड ब्रेस्टेडव् हाइट
ही बोर्ड ब्रेस्‍टेड ब्रॉन्‍झ आणि पांढरी पिसे असलेली व्‍हाइट हॉलंड यांची संकर प्रजाती आहे.पांढरी पिसे असलेली टर्की ही भारतीय शेती-हवामान परिस्थितींना उपयुक्‍त असल्‍याचे आढळते कारण त्‍यांच्‍यात उच्‍च उष्‍णता सहन करण्‍याची क्षमता आहे तसेच स्‍वच्‍छता केल्‍यानंतर त्‍या सुरेख व स्‍वच्‍छ दिसतात.   

### बेल्‍ट्सव्हिले स्‍मॉल व्‍हाइट
बोर्ड ब्रेस्‍टेड व्‍हाइटशी साम्‍य असलेली ही टर्की आकाराने लहान असते. अंड्यांचे उत्‍पादन, प्रजनन आणि अंडी उबविण्‍याची उच्‍च क्षमता असून वजनी प्रजातींपेक्षा अंडी उबवून फोडण्‍याची क्षमता कमी असते. 

### नंदनाम टर्की
नंदनाम टर्की -1 प्रजाती काळ्या देशी आणि लहान पांढरी परदेशी बेल्‍टसव्हिले जातीची संकर आहे. ही तामिळनाडुच्‍या हवामानाच्‍या परिस्थितींसाठी उपयुक्‍त आहे.
## टर्कीना पकडणे आणि हाताळणे
सर्व वयोगटातील टर्कींना छडीच्‍या सहाय्याने एका जागेतून दुसरीकडे सहजपणे घेऊन जाता येते. तुर्कींना पकडण्‍यासाठी अंधारलेली खोली/कक्ष चांगला असतो जेणे करून त्‍यांना इजा न करता दोन्ही पायांनी धरून पकडले जाऊ शकते. तथापि, प्रौढ तुर्कींना 3 ते 4 मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ लोंबकळत ठेवू नये.

## संदर्भ
* विकासपीडिया

वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय
गोगलवाडी

**गोगलवाडी** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यातील एक गाव आहे.

## गोगलवाडी (५५६२७९) 
## भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
गोगलवाडी हे पुणे जिल्ह्यातल्या हवेली तालुक्यातील ७७९ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात २६४ कुटुंबे व एकूण १३६३ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर पुणे १४ किलोमीटर अंतरावर आहे.यामध्ये ७१९ पुरुष आणि ६४४ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ४० असून अनुसूचित जमातीचे ४ लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणना स्थल निर्देशांक ५५६२७९ आहे.

## साक्षरता 
* एकूण साक्षर लोकसंख्या: १०५१ (७७.११%)
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: ५९३ (८२.४८%)
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ४५८ (७१.१२%)

## शैक्षणिक सुविधा 
गावात१शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा,२ शासकीय प्राथमिक शाळा गावात १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आहे.
सर्वात जवळील माध्यमिक शाळा (शिंदेवाडी) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
सर्वात जवळील उच्च माध्यमिक शाळा,पदवी महाविद्यालय,अभियांत्रिकी महाविद्यालय,वैद्यकीय महाविद्यालय,व्यवस्थापन संस्था,पॉलिटेक्निक,व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा (पुणे ) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.

## वैद्यकीय सुविधा (शासकीय) 
सर्वात जवळील प्राथमिक आरोग्य केंद्र,क्षयरोग उपचार केंद्र,पशुवैद्यकीय रुग्णालय,फिरता दवाखाना,कुटुंबकल्याण केंद्र १० किलोमीटरहून अंतरावर आहे. 
प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.

## वैद्यकीय सुविधा (अशासकीय) 
गावात१बाह्यरुग्णवैद्यकीयसुविधाआहे.

गावात१इतर पदवीधर वैद्यक व्यवसायी आहे.

## पिण्याचे पाणी 
गावात शुद्धीकरण केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.
गावात शुद्धीकरण न केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा नाही.
गावात झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा नाही.
गावात न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.
गावात हॅन्डपंपच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.
गावात ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलच्या पाण्याचा पुरवठा नाही.
गावात झऱ्याच्या पाण्याचा पुरवठा नाही.
गावात नदी / कालव्याच्या पाण्याचापुरवठा नाही.
गावात तलाव /तळे/सरोवर यातील पाण्याचा पुरवठा नाही.

## स्वच्छता 
गावात बंद गटारव्यवस्था उपलब्ध नाही.
गावात न्हाणीघर नसलेले सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध नाही.
## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ६१० मिमी पर्यंत असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:हवेली तालुक्यातील गावे
बी.आर. शिरसाट

(जन्म- १५ मे १९५३ मृत्यू - ३१ ऑक्टोबर २००७)

प्रकाश आंबेडकर यांच्या नेतृत्वात स्थापन झालेल्या भारिप बहुजन महासंघ या पक्षात सुरुवातीपासून सक्रिय सहभाग.

वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
जोसेफ बाप्टिस्टा

**जोसेफ बाप्टिस्टा** (१७ मार्च १८६४ - १९३०) हे मुंबईतील (बॉम्बे) भारतीय राजकारणी आणि कार्यकर्ते होते. ते लोकमान्य टिळक आणि गृह राज्य चळवळ यांच्याशी जवळून संबंध होते. लोकप्रिय शब्द "स्वराज्य हा माझा जन्म सिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळविणारच" हे श्रेय त्यांना दिले जाते. १९२५ मध्ये बॉम्बेचे महापौर म्हणून त्यांची निवड झाली. त्याला काका नाव देण्यात आले होते.

वर्ग:इ.स. १८६४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती
वर्ग:मुंबईचे महापौर
वर्ग:ख्रिश्चन स्वातंत्र्यसेनानी
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
सचिंद्र चौधरी

मधील भारतीय राजदूत राजकुमार रघुनाथ सिन्हा यांच्याशी बोलताना (१९६६)]]
**सचिंद्र चौधरी** (२४ फेब्रुवारी १९०३ - ????) भारतीय वकील व राजकारणी होते. १९६५ पासून ते १३ मार्च १९६७ पर्यंत ते लालबहादूर शास्त्री आणि इंदिरा गांधी यांच्या नेतृत्वाखाली भारत सरकारचे अर्थमंत्री होते. ते अनेक कंपन्यांचे संचालक होते, सेंट्रल बोर्ड ऑफ स्टेट बँक ऑफ इंडियाचे सदस्य, लॉ कमिशनचे सदस्य आणि संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या जनरल असेंब्लीमध्ये भारतीय प्रतिनिधी मंडळाचे सदस्य होते.

## राजकीय कारकीर्द
सचिंद्र चौधरी घाटळ मतदारसंघातून भारतीय संसदचे सदस्य होते. ते भारताचे अर्थमंत्री होते. स्वातंत्र्यानंतर पहिल्यांदाच भारतीय अर्थव्यवस्था दोन वर्षांच्या मंदीत गेली. वास्तविक जीडीपी वाढ १९६५ मध्ये २.६% आणि १९६६ मध्ये ०.०६% नी कमी झाली. परिणामी रुपया प्रथमच घटला गेला.

## वैयक्तिक जीवन
सचिंद्र चौधरी यांचा जन्म २४ फेब्रुवारी १९०३ रोजी कोलकाता येथे झाला. त्यांचे वडील प्रमोद चंद्र चौधरी होते. त्यांनी कलकत्ता येथील रानी भांबानी विद्यालयात शिक्षण घेतले, नंतर ते कलकत्ता येथील प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये शिकले आणि त्यानंतर केंब्रिज येथील फित्झविल्यम कॉलेजमध्ये शिक्षण घेतले. ते लिंकन्स इन येथे देखील होते. ११ डिसेंबर १९३० रोजी त्यांनी सीता मित्तरशी विवाह केला. त्यांना एक मुलगा आणि दोन मुली होत्या.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय अर्थमंत्री
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म
वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वास्तववाद (आंतरराष्ट्रीय संबंध)

वास्तववाद ही  आंतरराष्ट्रीय संबंधासंबंधीची एक विचारधारा आहे, ज्याची सुरुवात अधुनिक युरोपाच्या सुरुवातीच्या काळातील रियल पॉलिटीक राज्यकारभारापासून झाली़. जरी त्यामधे अनेक विचारांचा समावेश होत असला तरी जागतिक राजकारण म्हणजे अंतिमतः सत्ता मिळविण्यासाठी विविध कृतिशील घटकांचा आपापसातील संघर्ष आहे, अशी त्यांची मध्यवर्ती संकल्पना आहे. वास्तववादात मुख्यत्वे तीन विचारधारा आहेत. पारंपारिक वास्तववाद मानवी स्वभावाला केंद्रस्थानी ठेवतो. नववास्तववाद राज्यव्यवस्थेच्या अराजकी रचनेवर भर देतो. नवपारंपारिक वास्तववाद वरील दोहोंच्या एकत्रीकरणावर आधारित आहे. या शिवाय वास्तववादाचे काही स्थानिक प्रकार पण आहेत.  राज्यांनी जागतिक राजकारणाला दिशा कोणत्या प्रकारे द्यावी यावरून वास्तववादाचे संरक्षक वास्तववादhttps://www.press.umich.edu/pdf/9780472099818-ch1.pdf आणि आक्रमक वास्तववाद असे दोन तट पडतात (बहुतांश वास्तववादी या दोन्ही गटात बसत नाहीत). वास्तववाद्यांचा असा दावा आहे की त्यांच्या विचारधारेतील परंपरांना प्राचीन इतिहासआहे, ज्यात थुसिडिडस, थॉमस हॉब्ज, कौटिल्य आणि निकोलो मॅकीयावेली यांचा समावेश होतो.

## मुख्य गृहितके 
वास्तववादातील कोणताही विचार मानला अथवा कोणतीही व्याख्या मानली तरी वास्तववादालील सर्व सिद्धांत चार मुख्य तत्त्वांभोवती फिरतात.

१. व्यक्ती किंवा आंतरराष्ट्रीय संघटनांपेक्षा राज्ये आंतरराष्ट्रीय राजकारणात मुख्य भूमिका बजावतात.

२. आंतरराष्ट्रीय राजकीय व्यवस्था अराजकी आहे कारण राज्यांना हुकुम देऊ शकेल अशी राष्ट्रांवरील सत्ता अस्तित्त्वात नाही.

३. आंतरराष्ट्रीय राजकीय व्यवस्थेतील कृतिशील घटक विवेकी आहेत कारण ते त्यांच्या स्वहितात वाढ करण्यासाठी कार्य करतात.

४. सर्व राज्यांना स्वतःचे अस्तित्त्व टिकवण्यासाठी सत्तेची गरज असते.

## संदर्भ 
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय संबंध सिद्धांत
गिरिराज (कोंबडी)

**गिरिराज** ही कुक्कुटपालन व्यवसायात वाढविल्या जाणाऱ्या कोंबड्यांची जात आहे.

## वैशिष्ट्ये
*गावठी कोंबड्यांप्रमाणे विविध रंगांत आढळतात. 
*कोणत्याही वातावरणात एकरूप होतात. 
*रोगप्रतिकारक शक्ती चांगली असते. 
*मांस व अंडी भरपूर प्रमाणात मिळतात. (आठ आठवड्यांत सुमारे एक किलो) 

- अंडी वर्षाकाठी 180 ते 200 मिळतात. 

-मांस चविष्ट असते. 

-74 टक्के मांस मिळते. 

-या कोंबडीचा वयात येण्याचा कालावधी 166 दिवस 

-अंड्यांतून सशक्त पिल्ले जन्माला येतात. 

-सफल अंड्यांचे प्रमाण 87 टक्के. या कोंबडीला एक किलो वजनासाठी 2.6 किलो खाद्य द्यावे लागते.
## गिरिराज कोंबडीचे व्यवस्थापन
खाद्य व्यवस्थापनासह सुरुवातीपासून ते बाजारपेठेच्या टप्प्यापर्यंत कोंबडीची व्यवस्था चांगली घेतली तर या पक्ष्यांपासून शेतकऱ्यांना चांगला मोबदला मिळू शकतो. गिरिराजची एक दिवसांची पिल्ले वाहतूक करून आपल्याकडे आणल्यानंतर प्रवासामुळे पिल्लांना एक प्रकारचा ताण येतो. तो कमी करण्यासाठी त्यांना इलेक्‍ट्रॉल पावडरचे द्रावण एक ग्रॅम प्रति लिटर पाण्यात द्यावे. दुसऱ्या ते चौथ्या दिवसापर्यंत पाण्यातून प्रतिजैविक (ऍन्टिबायोटिक) द्यावे लागते. त्यामुळे रोगप्रतिकारक शक्ती वाढून रोगापासून संरक्षण मिळते. पाचव्या ते सहाव्या दिवशी त्यांना बी कॉम्प्लेक्‍स द्यावे. सातव्या दिवशी लासोटा लस द्यावी. लसीचा ताण येत असल्यामुळे दुसऱ्या दिवशी बी कॉम्प्लेक्‍स द्यावे. 14-15 व्या दिवशी गंभोरा लस द्यावी. त्याच्या दुसऱ्या दिवशी बी कॉम्प्लेक्‍स द्यावे. 25-30 दिवसांच्या दरम्यान व 40-50 दिवसांदरम्यान लिव्हर टॉनिक 20 मि.लि. प्रति 100 पक्ष्यांना द्यावे. गिरिराज कोंबडीचे लसीकरण व औषधी उपचार असे.

वर्ग:कोंबडी
ख्रिस्तोफ जाफ्रेलॉट

**ख्रिस्तोफ जाफ्रेलॉट** (Christophe Jaffrelot) हे  फ्रेंच राज्यशास्त्रज्ञ असून, त्यांचे कार्यक्षेत्र दक्षिण आशियात  विशेषतः भारत आणि पाकिस्तानमध्ये आहे. ते सेंटर फॉर डेट डिटेक्शन एंड डी रिकफेर्स इंटरनॅशनलस् (सीईआरआय) सायन्स पो मध्ये आणि सेंटर नॅशनल डेला रिकशे सायन्फेनिफिक (सीएनआरएस) येथे संशोधन संचालक आहेत.
## संदर्भ
वर्ग:फ्रेंच राज्यशास्त्रज्ञ
वर्ग:फ्रेंच लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पुणे महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण

**पुणे महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाची** (**पीएमआरडीए**; इंग्रजी: *Pune Metropolitan Region Development Authority*) स्थापना पुणे महानगर क्षेत्राच्या विकाससाठी इ.स. २०१५ मदये करण्यात आली. पीएमआरडीएच्या अंतर्गत येणाऱ्या ७,२५६.४६ चौरस किमीच्या क्षेत्राची लोकसंख्या अंदाजे ७२.७६ लाख आहे, ज्यामुळे पुणे महानगर क्षेत्र हे महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे महानगर आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:पुणे
वर्ग:भारतातील महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणे
लाल वेलची

**लाल वेलची** ही केळ्याची एक जात आहे.

या जातीची लागवड कोकण विभागात विशेष आढळून येते. या जाती खोडाचा रंग तांबूस, उंच झाड, फळ लहान व पातळ सालीचे असून चव आंबूस-गोड व रंग पिवळा असतो. या जातीच्‍या लोंगरात २०० ते २२५ फळे असतात. त्‍यांचे वजन सरासरी २० ते २२ किलोपर्यंत असते. या जातीची लागवड भारतातील केळीच्‍या इतर जाती लागवडीपेक्षा जास्‍त प्रमाणात आहे.

वर्ग:केळीच्या जाती
हरिसाल

**हरिसाल** ही केळ्याची एक जात आहे.

या जातीची लागवड वसई भागात जास्‍त प्रमाणात होते. या जातीची उंची ४ मिटरपर्यंत असते. या जातीची साल जास्‍त जाडीची असून फळे बोथट असतात, तसेच ही जात टिकाऊ आहे. प्रत्‍येक लॉगरात १५० ते १६० फळे असून त्‍यांचे वजन सरासरी २८ ते ३० किलो असते. या जातीला सागरी हवामान मानवते.

वर्ग:केळीच्या जाती
तेलंगणासाठीची चळवळ

**तेलंगणासाठीची चळवळ** (**तेलंगणा चळवळ**) ही आंध्र प्रदेश राज्यातील तेलंगणा या प्रादेशिक भागात १९४८-१९५१ या कालखंडात सूरू होती. ही चळवळ हैद्राबादचा नवाब निजाम आणि जमीनदार यांच्या विरोधात झाली होती. कम्युनिस्ट पक्षाने अल्पभूधारक आणि शेतमजूर, वेठबिगार यांच्यावर होणाऱ्या अन्याय विरोधात आवाज उठविला होता. कम्युनिस्ट पक्षात स्त्रिया व पुरुष सहभागी होत्या. या चळवळीमध्ये स्त्रियाचा सहभाग मोठ्या प्रमाणात होता परंतु त्यांना चळवळीमधील जबाबदारीची कामे न देता चळवळीतील दुय्यम प्रकारची कामे सोपवण्यात येत होती.

###### तेलंगणा चळवळ पार्श्वभूमी 
स्वातंत्र्यपूर्व काळात संस्थाने आणि ब्रिटिश राजवट वेगवेगळे  होते. हैद्राबाद हे एक सर्वात मोठे राजघराणे केंद्रित राज्य होते व ते निजाम असफ जहा नवाब उस्म्मान अली खान बहादूर याच्या राजवटी खाली होते. यामध्ये हिंदू प्रादेक्षिक भाग खूप मोठा असला तरी ही मुस्लिम राजवट होती. हा बहु हिंदू प्रादेक्षिक भाग मराठवाडा, कर्नाटक, तेलुगू अशा तीन विभागात विभागला गेला होता. त्यामध्ये मराठी कनाडा आणि तेलुगू बहुभाषिक होते व उर्दू अल्प भाषिक होते तरी देखील उर्दू ही राष्ट्र भाषा म्हणून वापरणे अनिवार्य होते. तेलंगणा चळवळ ही  निजामाच्या हुकुमशाही विरोधात व सरंजामशाही जमीनदार यांच्या शोषणाविरोधात उभी राहिली होती.

हैद्राबाद मधील ३००० गावातील ३ दशलक्ष भूमीहीन लोक व वेठबिगार त्यांच्या जमिनीच्या व मजुरीच्या संदर्भात चळवळीत सामील झाले होते. त्याचबरोबर हैद्राबाद शहरातील नागरिक त्यांच्या बौद्धिक आणि सांस्कृतिक स्वातंत्र्यासाठी चळवळ मध्ये सहभागी झाले होते.

#### **तेलंगणा चळवळीमध्ये** महिलांची भूमिका व स्थान  
तेलंगणात  निंजामाच्या कालखंडात स्त्रिया  वंश परंपरेने  जमीनदारकडे गुलाम होत्या. त्याकाळात स्त्रियांना कोणत्याही प्रकारचे स्वातंत्र्य नव्हते. स्त्रियांना समाजात सुरक्षितता व आदर नव्हता. कुटुंबातील कोणीही बोलले तरी त्याचे परिणाम हे कुटुंबातील बाईलाच भोगावे लागत. स्त्रीला जमीनदार हे त्यांची मालमत्ता समजत होते.

तेलंगणात निंजामाच्या कालखंडात स्त्रिया शिक्षणापासून वंचित होत्या. जमीनदारांच्या घरात गुलाम म्हणून घरातील सर्व कामे करणे, तसेच स्वतच्या घरातील घरकाम आणि मुलांची काळजी घेणे एवढी त्यांची जबाबदारी होती . भोगवादीवस्तू म्हणून त्यांचा वापर जमीनदार करत होते. त्यांचे तारुण्य उपभोगुन झाल्यावर त्यांना सोडून दिले जात. त्यातून होणारी संतती  व स्वतःचा उदरनिर्वाहासाठी तिलाच  स्वतः संघर्ष करावा लागे. या महिला जमीनदार उपभोगत पण त्यांच्याशी विवाह केला जात नसे. विवाहासाठी गुलामीत असणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीशी त्यांचा विवाह होत. या काळात गुलाम पुरुषांची स्थिती ही वाईटच होती त्यांना त्यांच्या मालकिणी ह्या मारहाण करत असे. गुलाम म्हणून एका कुटुंबातून दुसऱ्या कुटुंबात हस्तांतरित केले जात. या सर्व अन्यायामुळे या चळवळीत पुरुष बरोबर महिला देखील सहभागी झाल्या. परंतु त्यांना चळवळी मधील जबाबदारीची कामे न देता चळवळीतील दुय्यम प्रकारची कामे सोपवण्यात येत होती.

## संदर्भ
वर्ग:तेलंगणा
वर्ग:आंध्र प्रदेशचा इतिहास
सुमन पोखरेळ

**सुमन पोखरेळ** (इंग्लिश:Suman Pokhrel, जन्म २१ सप्टेंबर १९६७) एक बहुभाषी नेपाळी कवी, गीतकार, नाटककार, भाषांतरकार आणि एक कलाकार आहे; जो दक्षिण एशियातीळ एक महत्त्वपूर्ण सर्जनशीळ आवाजांपैकी एक म्हणून गणला जातो । त्यांची कामे प्रशंसनीय झाली आहेत आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रकाशित केली आहेत। 

सुमन पोखरेळ हे फक्त दोनदा सार्क साहित्य पुरस्कार प्राप्त करू शकतात। त्यांनी इ.स. २०१३ आणि २०१५ मध्ये आपल्या स्वतःच्या कविता आणि दक्षिण एशियाई क्षेत्रातीळ कविता आणि कलातीळ त्यांचे योगदान यासाठी हा पुरस्कार प्राप्त केला।

## संदर्भ 
वर्ग:नेपाळी साहित्यिक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म
शेणखत

शेणखत हे पारंपारिक सेंद्रिय खत असून शेतकऱ्यांना ते शेतातच उपलब्ध होऊ शकते. जनावरांच्या गोठ्यातील शेणामध्ये जनावरांचे मूत्र आणि अर्धवट खाऊन टाकलेल्या चाऱ्यांचे अवशेषही असतात. गोठ्याच्या कडेला माती टाकून त्यात जनावरांचे मूत्र शोषून घेता येते. ती माती जर शेणखताच्या खड्ड्यात शेणाबरोबर टाकली, तर त्यामुळे शेणखताची प्रत सुधारते. सर्वसाधारणपणे चांगल्या कुजलेल्या शेणखतात ०.४ टक्के नत्र, ०.१५ टक्के स्फूरद आणि ०.५० टक्के पालाश असते, आपल्या देशातील उष्ण व दमट हवामानाच्या परिस्थितीत जमिनीतील सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन वेगाने होऊन सेंद्रिय पदार्थांचे प्रमाण कमी होते जाते. त्यामुळे जमिनीची सुपिकता टिकवून पिकांचे भरघोस उत्पादन मिळविण्यासाठी शेणखतासारख्या सेंद्रिय वरखताचा वापर करणे आवश्यक आहे.
## संदर्भ
http://www.drbawasakartechnology.com/m-August2011-Sendriya-Khat-UtpadanTantragyan.html#.Wsyb7dRubIU

वर्ग:खते
वर्ग:सेंद्रिय शेती
स्पिरुलीना (शेवाळ शेती)

स्पीरुलीना हे हिरवे-निळे शेवाळ आहे.
हे शेवाळ हौदामध्ये तयार केले जाते.

**जागा** - १ ते २ गुंठे (हा प्रकल्प फक्त शेतावर करावा असे बंधन नाही अगदी शहरी भागात मोकळ्या प्लॉट मध्ये ; घराजवळील मोकळ्या जागेत हा प्रकल्प सूरू करता येईल).

**उत्पादन खर्च**- प्रति किलो १०००-१५०० रुपये.

**शेवाळाचा नक्की उपयोग** – विविध आजारांवर प्रभावी औषध म्हणून वापरले जाते.शक्तिवर्धक आहे.नासाने यास सर्वोत्तम अन्न म्हणून घोषित केले आहे.

**प्रकल्प उभारणीचा खर्च** - १ ते १.५ लाख

मजूर, पाणी लागते का ?
पाणी सारखे लागत नाही. घरातील प्रशिक्षित व्यक्ती हे काम एकटेसुद्धा करू शकते

**बाजारभाव** - थेट स्वतः विक्री केल्यास अंदाजे रु. ५००० ते ६०००/- किलो.

बाजारात कुठे विकले जाते?
कंपन्या मार्केटमध्ये विकत घेण्यास तयार आहेत तसेच लोकल मार्केट मध्ये विक्री करणे शक्य आहे.

**बँक कर्ज व शासकीय योजना** - यास शासनातर्फे प्रयत्न केल्यास प्रोत्साहनपर अनुदान मिळू शकते तसेच पत पाहून बँक कर्ज उपलब्ध होऊ शकेल.
सुरुवातीस ५० हजार ते १ लाख खर्च करून उद्योग सुरू केल्यास जास्त फायदा होईल.

महिला बचत गटाने एकञ येऊन आपल्या राहत्या घराच्या शेजारच्या मोकळ्या जागेत सुद्धा छोटा प्रकल्प सुरू करता येईल.
सुशिषित बेरोजगार तरुणांसाठी हा उद्योग म्हणजे एक सर्वात मोठी संधी म्हणायला हरकत नाही.
हा व्यवसाय सुरू केल्यास कमी भांडवल, कमी मनुष्यबळ, सोपे तंत्र आणि भरपूर नफा असे या व्यवसायाचे सूत्र आहे.
## संदर्भ
http://sataragoatfarm.npage.de/empty(3).html 

वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय
टकारी समाज

**टकारी समाज** हा मुळचा आंध्रप्रदेशातील. या समाजाची तेलुगू ही बोलीभाषा. धिप्पाड शरीरयष्टी असणारा हा समाज आंध्रात गोदावरी खोऱ्यात पिढ्यान पिढ्या रहात होता.

१८ शतकाच्या उत्तरार्धात या समाजात स्वराज्य निर्मितीचे वारे वाहू लागले आणि स्वदेशीचा भावनेने हा समाज भारावून गेला. इंग्रजांविरुद्ध दोन हात करायचे तर धन पाहीजे हे धन मिळवण्यासाठी या समाजाने इंग्रजांचा तिजोऱ्या तसेच श्रीमंतांची घरे लुटण्यास सुरुवात केली. स्वराज्यासाठी लढणारे किंवा स्वराज्याचा ध्यास घेतलेले त्याकाळचे जे राजे महाराजे होते त्यांना मदत करण्याचे काम टकारी समाजाने केल्याची इतिहासात नोंद आहे. 
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी सुद्धा रयतेला ज्यावेळी सनद कमी पडली त्या वेळी महाराजांनी सुरतेवर छापे टाकले होते. त्याचप्रमाणे याही समाजाने ज्यावेळी धनाची कमतरता वाटली तेव्हा इंग्रज अधिकाऱ्यांची व धन दाडक्यांची घरे लुटून तोच पैसा स्वातंत्र्याच्या कामासाठी वापरला. 
टकारी समाजासह इतर भटक्या समाजाचे हे बंड मोडून काढण्यासाठी इंग्रजांनी सन १८७१ मध्ये खास गुन्हेगारी कायदा करून या समाजाला अटक केली. तेव्हापासून टकारी समाजासह पारधी, गारुडी, रामोशी, वडार, कैकाडी, पामलोर, राजपूत (भामटा) या सर्व जमाती गुन्हेगारी जमाती म्हणून ओळखल्या जाऊ लागल्या. 
* टकारी समाज हा गायकवाड आणि जाधव अशा दोन आडनावात तसेच कसकनोरू, पपनोरू, भूमेनोरू, मीनगलोरू या गोत्रामध्ये विभागला गेला आहे. 

आंध्र, कर्नाटक, महाराष्ट्र, मघ्यप्रदेश, गुजरात, राजस्थान आदि राज्यामध्ये या समाजाची मोठी लोकवस्ती आहे.  
महाराष्ट्रात  विशेष करून सोलापूर, सातारा, सांगली, कोल्हापूर, पुणे, अहमदनगर, उस्मानाबाद, लातूर आदि जिल्हांमध्ये हा समाज विखुरला आहे. पूर्वी स्वातंत्र्यासाठी चोऱ्या करणारा हा समाज स्वातंत्र्यानंतर मात्र उपेक्षित राहिल्याने चोरी करणे, भामटेगिरी करणे हाच या समाजाचा मुख्य व्यवसाय बनून गेला. त्यामुळे आजही या समाजाकडे गुन्हेगार म्हणूनच पाहिले जाते.

## संदर्भ
http://www.thinkmaharashtra.com/taxonomy/term/1143
सोनखत

सोनखतामध्ये मानवाने उत्सर्जित केलेली घाण विष्ट व मूत्र यांचा समावेश असतो. सोनखतामध्ये नत्र - १.२ टक्के, स्फुरद - ०.२० टक्के, पालाश - ०.३० टक्के या प्रमाणात असते. हे खत तयार करतांना मानवी विष्टा व राख समप्रमाणात मिसळून त्यामध्ये १० टक्के कोळशाची पूड मिसळल्यास दुर्गंधरहित सोनखत तयार होते.
## संदर्भ
http://www.drbawasakartechnology.com/m-August2011-Sendriya-Khat-UtpadanTantragyan.html#.Wsyb7dRubIU

वर्ग:खते
कोंबडी विष्टा खत

कोंबड्यांच्या विष्ठेमध्ये द्रव व घन स्वरूपातील विष्ठा एकत्र साठवलेली असल्यामुळे ते एक उत्तम प्रकारचे सेंद्रिय खत आहे. कोंबडीची विष्ठा जमिनीत घातल्यानंतर ताबडतोब कुजते व त्यातील अन्नद्रव्य पिकांना उपलब्ध होऊ शकतात. म्हणून पेरणीपूर्वी हे खत घातल्यास पिकांवर चांगला परिणाम दिसून येतो. या खतांमध्ये पिकांना आवश्यक असलेल्या दुय्यम व सूक्ष्म अन्नद्रव्याचे प्रमाणही अधिक असल्यामुळे ते एक उत्तम प्रकारचे सेंद्रिय खत आहे.
## संदर्भ
http://www.drbawasakartechnology.com/m-August2011-Sendriya-Khat-UtpadanTantragyan.html#.Wsyb7dRubIU

वर्ग:खते
लेंडीखत

आपल्या देशातील शेळ्या मेंढ्यांची संख्या लक्षात घेता त्यांच्या विष्टेपासून देखील चांगल्या प्रतीचे लेंडीखत तयार करता येते यामध्ये सर्वसाधारणपणे ०.६५ टक्के नत्र, ०.५० टक्के स्फुरद आणि ०.०३ टक्के पालाश ही अन्नद्रव्य मिळतात. गाई-म्हशींच्या शेणापेक्षा मेंढ्यांच्या शेणापासून मिळणाऱ्या खतांची प्रत चांगली असते. मेंढ्यांच्या ताज्या लेंडीत पालाश अन्नद्रव्याव्यतिरिक्त सर्व अन्नद्रव्य संपन्न असतात, त्या खालोखाल शेळ्यांच्या लेंड्यात असते.
## संदर्भ
http://www.drbawasakartechnology.com/m-August2011-Sendriya-Khat-UtpadanTantragyan.html#.Wsyb7dRubIU

वर्ग:खते
मारियेले फ्रँको

**मारियेले फ्रॅंको** **(),** (जन्मनाव:*मारियेले फ्रांसिस्को दा सिल्वा*; (२७ जुलै, १९७९ - १४ मार्च, २०१८) ही एक ब्राझीलची राजकीय नेता, स्त्रीवादी व मानवाधिकार कार्यकर्ता होती. फ्लुमिनेंस फेडरल युनिवर्सिटी येथुन सार्वजनिक प्रशासनात स्नातकोत्तर झाल्यानंतर, ती रियो दि जानेरोच्या महानगर शासनात सोशालीझम व लिबर्टी पार्टी साठी जानेेवारी २०१७ ते तिच्या मृत्यु पर्यंत नगरसेविका होती.

१४ मार्च २०१८ रोजी, एक भाषणानंतर कारमधीन प्रवास करीत असताना फ्रॅंको व कारचालकावर अनेक गोळ्या घालुन मारेकऱ्यांनी त्यांची हत्या केली. फ्रॅंको ही पोलिसांच्या क्रौर्य व बेकायदेशीर खुनांची स्पष्ट वक्ती होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
चेन्नईमधील शिक्षणसंस्था

**चेन्नई** हे अनेक शैक्षणिक आणि संशोधन संस्थांचे निवासस्थान आहे. आयआयटी चेन्नई भारतातील अभियांत्रिकी शिक्षणाच्या शीर्ष केंद्रामधील एक आहे.

शैक्षणिक संस्था
वर्ग:भारतातील शैक्षणिक संस्था
कोरोमंडल

**कोरोमंडल किनार** हा भारतीय उपखंडाचा दक्षिण पूर्व समुद्रकिनारा आहे, जो उत्तरेस उत्कल मैदानांनी व्यापलेला आहे, पूर्वेस बंगालचा उपसागर, दक्षिणेला कावेरी डेल्टा आणि पश्चिमेकडील पूर्वेकडील घाट आहे.
आगरवाडी (रिसोड)

**आगरवाडी** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील रिसोड तालुक्यातील एक गाव आहे.
आगरवाडी हे गाव पश्चिम विदर्भातील वाशीम जिल्ह्यातील रिसोड तालुक्यातले कमी लोकवस्तीचे गाव आहे.

## पौराणिक उल्लेख 
आगरवाडी हे गाव पौराणिक काळापासून प्रसिद्ध आहे, असे जुने लोक सांगतात. या भागात पूर्वी फार घनदाट जंगल होते. त्या जंगलात ऋषी मुनी तप करत, आगरवाडी हे हे गाव दंडकारण्य या पौराणिक प्रदेशात येते, या गांवी अगस्ती ऋषी काही काळ आश्रम करून राहले असे जुने जाणकार लोक सांगतात. या गांवाच्या पूर्वेला गोरखनाथ टेकडी आणि प्राचीन रिसोड (ऋषीवट) शहर असून तेथे ऋषीमुनींच वास्तव्य होते. आगरवाडी गांवाच्या पश्चिमेला भर हे गाव असून या गावांत भारद्वाज ऋषीचे मोठे मंदिर आहे. आगरवाडी या गांवाच्या उत्तरेला मांगवाडी हे गाव असून ते रामायणातील उल्लेख असेलेल शबरीचे गुरू मातंग /मतंग ऋषी यांचे वास्तव्य होते. आगरवाडी गांवाच्या दक्षिणेला कंकरवाडी हे गाव असून या  गांवी कपिल मुनी तप करत आशी लोकवदंता आहे.

## धार्मिक 
गांवात महाशिवरात्रीच्या आणि हुनुमान जयंतीच्या निमित्ताने धार्मिक कार्यक्रम होतात. या कार्यक्रमात मागील अनेक वर्षापासून गावात अखंड हरिनाम सप्ताह आणि श्रीमद् भागवत महापुराण कथा होते.

गावाच्या उत्तरेला महादेवाचे मंदिर असून याठिकाणी महाशिवरात्रीला एक दिवसाचा मोठा उत्सव होतो. दुसऱ्या दिवशी पारण्याला मोठा भंडारा (महाप्रसाद) वाटतात. हनुमान मंदिराच्या समोर वारकरी पद्धतीने अखंड हरिनाम सप्ताह कथा रामायण कथा दरवर्षी होते. आठव्या दिवशी काल्याच्या प्रसादाच्या नंतर भव्य महाप्रसादाचे वितरण होते.

## शिवजयंती
छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या जयंतीच्या दिवशी गावातील सर्व लोक मिरवणुकींमध्ये सहभागी होतात. ही शिवजयंती संत भगवानबाबा मंडळ आणि संताजी महाराज मंडळ या मंडळांच्या वतीने साजरी होते.

## शालेय 
गांवातील जिल्हा परिषदेच्या शाळेत चौथ्या इयत्तेपर्यंत शिक्षण घेता येते.

## प्रशासन 
गावात स्वतंत्र ग्रामपंचायत आहे,

## उद्योग 
आगरवाडी कोणताही मोठा उद्योग नाही. गावांतील लोक शेती आणि शेतीपूरक व्यवसाय करतात.
## भौगोलिक स्थान
## हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे तापमान वर्षभर असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:रिसोड तालुक्यातील गावे
औक्षण

उक्ष= शिंपडणे, या धातूवरून हा शब्द बनला आहे. सायणाने औक्ष म्हणजे प्रलेपण द्रव्य असा त्याचा अर्थ दिला आहे.
हिंदू धर्मामध्ये **औक्षण** हे शुभ मानले जाते. लग्न कार्याच्या वेळी अथवा इतर शुभ प्रसंगी देवाची मूर्ती किंवा ज्यांचे मंगलकार्य असेल त्यास त्यांच्या तोंडाभोवती सुवासिनीने ओवाळण्यासाठी घेतलेले दिपादियुक्त ताम्हन; सदर ताम्हन ओवाळण्याच्या क्रियेला **औक्षण** असे म्हणतात. सोबतच वास्तवात एखाद्याचे **औक्षण** करणे हे धार्मिक फायद्याचे मानले जाते. 

१. औक्षणाचा धार्मिक अर्थ= **औक्षण** हे विश्वातील दैवी लहरांचे स्वागत करण्यासाठी असते असे देखील मानले जाते. 
२. औक्षणाचे महत्त्व= **औक्षण** करत असताना, व्यक्तीच्या शरीराभोवती तयार झालेल्या प्रकाशाची एक हलणारी संरक्षणात्मक म्यान तयार होते आणि त्या प्रकाशित दिव्याच्या सहाय्याने तयर होतात. 

## संदर्भ
भारतीय संस्कृती कोश खंड १

वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये
दीपक दुबे

**दीपक दुबे** (Deepak Dubey) हे आम आदमी पक्षाचे नेते आणि सोशल मीडिया प्रमुख आहेत , ते कल्याण डोंबिवली आणि मुंबईच्या नागरी हॉस्पिटलच्या मुद्यावर काम करत आहेत .

## बालपण आणि शिक्षण 
दीपक दुबे यांचा जन्म मुंबई जिल्ह्यातील वरळी शहरात २७ सप्टेंबर १९९० रोजी झाला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:आम आदमी पार्टीचे नेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म
पसायदान विचार साहित्य संमेलन

श्री ज्ञानेश्वर महाराज संस्थान कमिटी (आळंदी) आणि महाराष्ट्र साहित्य परिषद (पुणे) यांच्या संयुक्त विद्यमाने पहिले पसायदान विचार साहित्य संमेलना ३, १४ आणि १५ एप्रिल २०१८ या काळात आळंदीत होणार आहे. ज्येष्ठ समीक्षक आणि लोकसाहित्य व लोकसंस्कृतीच्या व्यासंगी अभ्यासक डॉ. तारा भवाळकर या संमेलनाध्यक्ष असतील.

पहा : साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
तिरंदाज मासा

## ओळख
तिरंदाज माशाचा समावेश पर्किफॉर्मीस गणाच्या टॉक्झोटिडी कुलात होत असून सामान्यपणे आढळणाऱ्या माशाचे शास्त्रीय नाव टॉक्झोटिस जॅक्युलॅट्रिक्स आहे. या कुलात टॉक्झोटिस ही एकच प्रजाती असून त्यात सात जातींचे तिरंदाज मासे आहेत. या माशांचे डोळे मोठे असतात. विशेष म्हणजे पाण्याच्या पृष्ठभागावरील वनस्पतींच्या फांद्यांवर बसलेल्या कीटकांवर हे मासे तोंडातून जोरदार पिचकारी मारून त्यांना खाली पाडतात. म्हणून या कुलाला टॉक्झोटिडी (तिरंदाज) ही संज्ञा वापरली आहे. हे मासे भारतापासून फिलिपीन्सपर्यंत, ऑॅस्ट्रेलिया व पॅसिफिक महासागर या  पश्चिम भागात आढळतात. उष्ण प्रदेशातील सागरकिनारी, खाजणीच्या वनात आणि खाडीत ते राहतात. ते नद्यांच्या पात्रांमध्ये दूरवर गोड्या पाण्यातही आढळतात. जेथे नद्यांच्या पाण्यावर वनस्पतींची पाने आणि फांद्या झुकलेल्या असतात, तेथे ते झुंडीने वावरतात.
तिरंदाज मासे सु. ४० सेंमी पर्यंत लांब वाढू शकतात. मात्र, सामान्यपणे ते सु. २० सेंमी. लांब असतात. शरीर दोन्ही बाजूंना दबलेले व चपटे असते. शरीराचा रंग चंदेरी असून बाजूला विरत गेलेले उभे ४-५ पटाशीसारखे काळे पट्टे असतात. डोके त्रिकोणी असून तोंड टोकदार असते. कल्लाछद मोठे असून पृष्ठपर आणि अधरपर काहीसे दूर सरकलेले असल्यामुळे या माशाचा आकार काहीसा लांबट व चपटा पण आकर्षक वाटतो.

तिरंदाज मासे सु. ४० सेंमी पर्यंत लांब वाढू शकतात. मात्र, सामान्यपणे ते सु. २० सेंमी. लांब असतात. शरीर दोन्ही बाजूंना दबलेले व चपटे असते. शरीराचा रंग चंदेरी असून बाजूला विरत गेलेले उभे ४-५ पटाशीसारखे काळे पट्टे असतात. डोके त्रिकोणी असून तोंड टोकदार असते. कल्लाछद मोठे असून पृष्ठपर आणि अधरपर काहीसे दूर सरकलेले असल्यामुळे या माशाचा आकार काहीसा लांबट व चपटा पण आकर्षक वाटतो.

पाण्यावर झुकलेल्या वनस्पतींवर बसलेले टोळ, फुलपाखरे, [[पतंग, भुंगेरे, रातकीटक, कोळी]] अथवा अन्य लहान प्राणी, तसेच पाण्यातील लहान मासे हे त्यांचे भक्ष्य असते. ते पृष्ठभागाजवळ येऊन पाण्याबाहेरील भक्ष्यावर पाण्याची अचूक पिचकारी मारून त्याला खाली पाडतात आणि खातात. त्यांच्या तोंडात टाळ्यावर एक उभी खाच असते. तिला जीभ लावून कल्ल्यांचा कप्पा आंकुचित करून ते पाण्याची पिचकारी उडवितात. ही पिचकारी २ ते ५ मी. दूर जाऊ शकते. तसेच पिचकारीचा कोन पाण्याच्या पृष्ठभागाशी ४५० ते ११०० इतका असू शकतो. त्यांचे दोन्ही डोळे पाण्याच्या पृष्ठभागाजवळ आणून ते प्रकाशकिरणांच्या वक्रीभवनाचा अंदाज घेऊन भक्ष्याचा अचूक वेध घेतात. एकापाठोपाठ ६-७ वेळा ते पिचकारी मारू शकतात. प्रौढ मासे पहिल्या प्रयत्नात भक्ष्य मिळवितात. भक्ष्य ३०-६० सेंमी. उंचीवर असल्यास हे मासे पाण्याबाहेर उडी मारून त्यास थेट पकडतात.

## संदर्भ
http://mr.vikaspedia.in/agriculture/fisheries/92493f93090292693e91c-92e93e93893e

वर्ग:मासे
उकडलेल्या कैरीचे पन्हे

उकडलेल्या कैरीचे पन्हे हे महाराष्ट्र राज्यातील एक उन्हाळी पेय आहे.

## तयार करण्याची कृती
** आवश्यक साहित्य** : १ कैरी, गूळ, साखर, आलं, मीठ, वेलचीपूड, केशर 

**कृती** : कैरी धुऊन वाफवावी. त्याचा गर काढावा. १ वाटी गर असल्यास २ वाट्या गूळ  व १ वाटी साखर  असे प्रमाण घालावे. (साखर व गूळाचे प्रमाण आपल्या आवडीनुसार बदलावे. कैरीच्या आंबटपणानुसार प्रमाण बदलते.) १/२ चमचा मीठ घालावे . १/२ चमचा आल्याचा रस, १ चमचा वेलची पूड घालावे. सर्व साहित्य मिक्सरमध्ये घालून एकत्र करावे. अशा प्रकारे पन्ह्याचा बलक तयार करतात. 

## विशेष सूचना
यात केशर घातल्यास पन्ह्याला रंग व सुगंध येतो. प्रत्येकवेळी  पिण्यासाठी पन्हे तयार करताना वरील मिश्रणात आवश्यक तेवढे पाणी घालावे. अशाप्रकारे आंबट गोड चवीचे पन्हे तयार होते.

## औचित्य
महाराष्ट्रात चैत्रगौरी पूजन प्रसंगी कैरीचे पन्हे आवजून करण्याची  पद्धती रूढ आहे.

वर्ग:पेये
वर्ग:आंबा
खिडकी

खोली मध्ये हवा येण्यासाठी भिंतीमध्ये जी जागा ठेवण्यात येते त्याला **खिडकी** असे म्हणतात.
खिडक्यांचे अनेक आकार असतात.

खिडकी ही भिंत, दरवाजा, छप्पर किंवा वाहनामधील एक उद्घाटन आहे जी प्रकाश, आवाज आणि कधीकधी हवा जाण्यास परवानगी देते. आधुनिक खिडक्या सहसा चमकदार असतात किंवा काही इतर पारदर्शक किंवा अर्धपारदर्शक साहित्यात झाकून ठेवल्या जातात. खिडक्यांमध्ये  अनेकदा खिडकी बंद ठेवण्यासाठी किंवा ती उघडण्यासाठी कुंडी किंवा तत्सम यंत्रणा असते.

## आकार 
उदा. चोकोनी, गोलाकार, इ असतात.
## चित्र दालन 

File:TeaHouseWindowInuYama.jpg|Woven bamboo window in Japan
File:Obereisesheim Mauritiuskirche03.JPG|Church window
File:Berlin-Köpenick - Spindlerwerke 6.jpg|Factory site in Berlin-Spindlersfeld: window with letter S for Spindler
File:Lan Su Chinese Garden, Portland, OR 2012 - window.JPG|Classical Chinese window in Lan Su Chinese Garden
File:Doubled window.jpg|Arab-style windows in Jerusalem
File:Arles-abadia-3.jpg|Romanesque/Gothic window from Abbey of St. Maria d'Arles
File:Desay madu jhya.jpg|Desay Madu Jhya traditional carved wooden window in Kathmandu, Nepal
File:Half Glazed Window 17th Century.jpg|A half-glazed window of the 17th century from Scotland
File:Washington DC windows.jpg|Windows of a brick building in Washington DC
File:Villa Majorelle fenètre 02 by Line1.jpg|Window, Villa Majorelle, France
File:Asymmetrische Fenster.JPG|Asymmetrical windows at a building in the backyard of an arts museum in Osnabrück, Germany
File:Wooden Window.JPG|An old decorated wooden window
File:NN Trade Fair 08-2016 img3.jpg|A Russian Revival-style window
File:Prague castle - windows on the back side.JPG|Windows of various types, Prague Castle
Arkhangelskoye Estate Museum (Belvedere Lightwell of Big Palace).jpg|Belvedere Lightwell of Big Palace (Arkhangelskoye Estate Museum)
सोनमासा

**सोनमासा** या माशाचा समावेश अस्थिमत्स्यांच्या (सांगाडा अस्थींचा बनलेला असतो अशा माशांच्या) सायप्रिनिडी मत्स्य कुलात करतात. त्याचे शास्त्रीय नाव कॅरॅसियस ऑरॅटस आहे. ही जाती घरगुती मत्स्यालयात पाळण्याच्या दृष्टीने फारच लोकप्रिय आहे. ती मूळची पूर्व आशियातील असून तिचा प्रसार पुष्कळ देशांत झालेला आहे. आपल्या मूलस्थानात ती उथळ तळी व प्रवाहांत सापडते. यूरोप व उत्तर आशियातील क्रुसियन कार्प (कॅरॅसियस कॅरॅसियस) माशाशी तिचे जवळचे नाते आहे. रंग व लांब पृष्ठपक्ष (पाठीवरील पर म्हणजे हालचाल व तोल सांभाळण्यास उपयोगी पडणारी स्नायुमय घडी) या बाबतींत या दोन्ही जातींचे सामान्य कार्प (साप्रिनस कार्पिओ) माशाशी साम्य आहे; परंतु त्यांच्या ओठावर सामान्य कार्पप्रमाणे सडपातळ स्पर्शग्राही रोम नसतात, हा यांच्यातील भेद आहे.

## वर्णन
नैसर्गिक अवस्थेत सोनमाशाचा रंग सामान्यतः हिरवट तपकिरी किंवा करडा असतो. शरीराचा आकार व पर सामान्य कार्पसारखे असतात. त्याच्या रंगात खूप विविधता आणि असामान्यता आढळते. पृष्ठपक्ष नसण्याची शक्यता असते आणि शेपटीचा पर त्रिखंडी असतो. डोळे प्रमाणापेक्षा जास्त बटबटीत असतात. चिनी व जपानी लोकांनी शतकानुशतके काळजीपूर्वक प्रयोग केल्यामुळे सोनमाशाच्या सव्वाशेहून अधिक अभिजाती निर्माण झालेल्या आहेत. मत्स्यालयातील सोनमासा आपल्या नैसर्गिक अधिवासात गेला, तर काही पिढ्या झाल्यानंतर त्याला क्रुसियन कार्पसारखा शरीराचा आकार आणि हिरवा ते आॅलिव्ह रंग पुन्हा येतो.

सोनमासा सर्वभक्षक असून पाठीचा कणा नसलेले सूक्ष्म प्राणी व विशेषेकरून लहान कवचधारी प्राणी, कीटकांच्या अळ्या, कृमी, बेडकांची अंडी, गोगलगायी व मासे खातो, याचबरोबर विविध प्रकारच्या पाणवनस्पतीही खातो. पिलांची वाढ, प्रौढाचा आकार व रंग हे त्याच्या योग्य आहारावर अवलंबून असतात. घरात ठेवलेल्या जलजीवालयातील माशांच्या आहारात बारीक केलेल्या डासांच्या अळ्या, लहान जलकृमी, पूर्ण उकडलेल्या अंड्यांचा बारीक केलेला बलक, तृणधान्य इ. खाद्यांचा समावेश असतो.

## संदर्भ
वर्ग:जलचर प्राणी
वर्ग:मासे
आशुतोष जावडेकर

**डॉ. आशुतोष जावडेकर** हे एक मराठी लेखक, कवी, गायक आणि संगीतकार आहेत. त्याव्यतिरिक्त ते पुण्याच्या दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालयातले दंतचिकित्सक आहेत.

## कौटुंबिक
आशुतोष जावडेकरांचे वडील प्रकाश जावडेकर हे भारताच्या केंद्र सरकारमध्ये मंत्री असून, आई डॉ. प्राची जावडेकर या नामवंत शिक्षणतज्ज्ञ, संशोधक आणि शिक्षण सल्लागार आहेत.  त्या पूर्वी पुण्यातील इंदिरा इन्स्टिट्यूट आॅफ मॅनेजमेन्टच्या प्रमुख होत्या. आशुतोष जावडेकरांच्या भगिनी अपूर्वा जावडेकर यांनी बोस्टन विद्यापीठातून अर्थशास्त्रात पीएच.डी केले आहे.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सोनमुशी

सोनमुशी या माशाच्या प्रकाराचा समावेश काँड्रिक्थीज (Chondrichthyes उपास्थिमीन) वर्गाच्या सेलेची उपवर्गातील कॅरकॅनिडी कुलात होतो. त्याचे शास्त्रीय नाव स्कॉलिडान सॉरकोव्ह किंवा कॅरकॅरिअस लॅटिकॉडस आहे. तो भारत, श्रीलंका, फिलिपीन्स व वेस्ट इंडीज येथील समुद्रांत आढळतो. त्यास मुशी, यलो डॉग शार्क व ब्लॅक शार्क अशी सर्वसामान्य नावे आहेत. त्याच्या शरीराची लांबी ६० सेंमी. असते.तो मांसाहारी असून लहान मासे, खेकडे व इतर कवचधारी प्राणी हे त्याचे अन्न आहे. तो खादाड असून घ्राणेंद्रियामुळे त्याला लांब अंतरावरून भक्ष्याची चाहूल लागते. त्याची शरीरचना शार्क माशाप्रमाणे असते.

नर व मादी वेगवेगळे असून त्यांच्या शरीराची लांबी ३८-४६ सेंमी. झाल्यावर ते जननक्षम होतात. ते जरायुज असून नर मादीचे मिलन पाण्यात होते. अंड्यांचे निषेचन मादीच्या शरीरात होते. मादी पिलांना जन्म देते. या माशाचा उपयोग खाद्य म्हणून करतात. तसेच त्याच्या यकृतापासून तेल काढतात.

## संदर्भ 
वर्ग:जलचर प्राणी
वर्ग:मासे
दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम

वर्ग:स्कॉटलंडमधील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:एडिनबरा
अँड्रु मानसाले

**अँड्रु मानसाले** हा  कडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे आणि व्हानुआतु क्रिकेट संघाचा कर्णधार आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफ ब्रेक गोलंदाजी करतो.

वर्ग:२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीगमध्ये खेळलेले खेळाडू
वर्ग:व्हानुआतूचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रुपेरी पाँफ्रेट

## ओळख
रुपेरी पॉंफ्रेट याचे मराठी नाव चांदवा आहे.
भारतापासून मलाया द्वीपकल्पापर्यंतच्या आणि त्याच्याही पलीकडच्या समुद्रात हे मासे सापडतात. यांची लांबी सु. ३० सेंमी. पर्यंत असते. प्रौढ माशाचे वजन सु. १ किग्रॅ. असते. डोक्याची व शेपटीची लांबी शरीराच्या लांबीच्या सु. १/४ असते. डोके व पाठ (पार्श्र्व रेखेपर्यंत) करड्या रंगाची असून त्यात जांभळ्या रंगाची झाक असते. डोक्याच्या आणि शरीराच्या दोन्ही बाजू रुपेरी करड्या असून पोटाकडची बाजू पांढरी असते. सगळ्या शरीरावर बारीक काळे ठिपके असतात. प्रच्छदाच्या (कल्लयावरील झाकणाच्या) वरच्या भागावर काळा ठिपका असतो. शेपटीचा भाग पिवळसर पांढरा असतो. कनीनिका (मध्यभागी छिद्र असलेले डोळ्यातील रंगयुक्त पटल) रुपेरी असते
## वर्णन
शरीर दोन्ही बाजूंनी दबलेले असते. पृष्ठपक्ष आणि गुदपक्ष (पाठीवरील व गुदाजवळील पर) करड्या रंगाचे असून त्यांवर दाट काळे ठिपके असतात. या दोन्ही पक्षांतील कंटक (काटे) छाटल्यासारखे दिसतात. पुच्छपक्ष (शेपटीचा पर) खोल भेगेने द्विशाखित झालेला असून त्याची खालची पाली जास्त लांब असते. सगळे शरीर लहान, पातळ शल्कांनी (खवल्यांनी) आच्छादिलेले असून ते झडणारे असतात.

या माशांचे मांस लुसलुशीत आणि स्वादिष्ट असल्यामुळे त्यांचा खाण्याकरिता बराच उपयोग करतात. यामुळे यांची मासेमारी फार मोठ्या प्रमाणावर चालते.मुंबई किनाऱ्यावर यांच्या मासेमारीचा हंगाम ऑक्टोबरमध्ये सुरू होतो व नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात तो तेजीत असतो. या अवधीत हे मासे फार मोठ्या प्रमाणावर पकडले जातात. फेब्रुवारीनंतर यांचे थवे स्थलांतर करून दक्षिणेकडे जातात. मार्च आणि एप्रिल महिन्यांत दक्षिण कारवारच्या किनाऱ्यावर ते मुबलक असतात. यानंतर ते मलबार किनाऱ्यावर जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यांत विपुल असतात. अशाच प्रकारचे या माशांचे स्थलांतर भारताच्या पूर्व किनाऱ्यावर होत असल्याचे दिसून येते.
सूर्यमासा

सेंट्रार्किडी मत्स्यकुलातील अनेक प्रजातींमधील गोड्या पाण्यातील माशांना व मोलिडी मत्स्यकुलातील सागरी जातींच्या गटाला हे नाव देतात. सागरी सूर्यमासे बहुधा समशीतोष्ण व उष्णकटिबंधांतील समुद्रांत पाण्याच्या पृष्ठभागाजवळ विश्रांती घेत असलेले आढळतात.
## ओळख
सागरी सूर्यमाशाच्या मोला प्रजातीत दोन जाती आहेत. दोन्ही जातींचे मासे मोठे, बळकट व दणकट असतात. त्यांचे तोंड लहान; श्रोणिपक्ष व वाताशय नसते; त्वचा खरबरीत व जाड असल्याने ते बंदुकीच्या गोळीने जखमी होत नाहीत. ते शेपूट नसल्यासारखे दिसतात. सामान्य सागरी सूर्यमासा (मोला मोला) व तीक्ष्ण शेपटीचा सूर्यमासा (मॅस्टुरस लॅसिओलॅटस ) हे जवळजवळ ३·३५ मी. पर्यंत लांब असून त्याचे वजन दोन टनांपर्यंत असते. ते सागराच्या पृष्ठभागावर तरंगणारे विविध प्रकारचे अन्न आणि अपृष्ठवंशी (पाठीचा कणा नसलेले) जीव व लहान मासे खातात. शांत वातावरणात ते सूर्यस्नान करताना (पाण्यात डुबक्या मारताना) आढळतात. ते एकावेळी ३,००० दशलक्षांपर्यंत अंडी घालू शकतात; परंतु त्यातील बरीचशी अंडी मृत असतात.
सूर्यमासे डबकी, सरोवरे व संथ प्रवाहांत राहतात. त्यांना वसंत ऋतूत व उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला प्रौढ अवस्था प्राप्त होते. त्यावेळी नर आपल्या शेपटीचा व शरीराचा उपयोग करून तळाशी वाळूत सु. ६० सेंमी. रुंद उथळ घरटे तयार करतो. मादीने अंडी घातल्यानंतर त्यांचे निषेचन (फलन) झाल्यावर नर तिला तेथून हुसकावून लावतो. अंड्यातून पिले बाहेर पडून ती घरट्याबाहेर पडण्याइतपत मोठी होईपर्यंत नर घरट्याचे रक्षण करतो.

ब्ल्यूगिल सूर्यमासा सरासरीने १७–२० सेंमी. लांब असून त्याचे वजन २२० ग्रॅ. असते. तथापि त्याची चांगली वाढ झाल्यावर तो ३०–३५ सेंमी. लांब होतो आणि त्याचे वजन ६५० ग्रॅ. होते; परंतु त्यांची संख्या भरमसाट वाढल्यास कवचधारी प्राणी, गोगलगायी,सूर्यमासा (लेपोमिस गिब्बोसस) कीटक व डिंभ (अळ्या) हे त्यांचे खाद्य कमी पडल्यामुळे त्यांची शारीरिक वाढ खुंटते. जेथे परिस्थिती अनुकूल असेल तेथे शेतातील खाचरात काळ्या बासबरोबर ब्ल्यूगिल सूर्यमासा विस्तृत प्रमाणावर आणतात.

## संदर्भ
वर्ग:जलचर प्राणी
वर्ग:मासे
सरंगा

**सरंगा** हा एक प्रकारचा मासा आहे पुष्कळ बाबतीत या माशांचे रुपेरी पाँफ्रेटशी साम्य आहे, परंतु रंग मात्र त्याच्यापेक्षा निराळे असतात. हा मासा गडद करड्या रंगापासून तो फिक्कट तपकिरी करड्या रंगापर्यंत कोणत्याही रंगछटेचा असू शकतो. खालच्या बाजूचा रंग रुपेरी असून त्यात धातूच्या चमकेप्रमाणे छटा असतात. सर्व शरीरावर तपकिरी ठिपके असतात. पिल्लांचे पर काळे असतात. नैर्ऋत्य मॉन्सूनच्या काळात मलबार किनाऱ्यावर हे मासे विपुल असतात. बंगालच्या उपसागराच्या उत्तर भागातही ते मोठ्या प्रमाणावर सापडतात.

वर्ग:मासे]
श्रीधर विष्णू वाकणकर

**श्रीधर विष्णू वाकणकर** ह्या **मराठी पुरातत्त्वशास्त्रज्ञाने** या गुहांचा शोध लावला. इ.स. १९५७ मध्ये वाकणकर आगगाडीने दिल्लीहून भोपाळला जात असताना त्यांना डोंगरात काही खोदलेले दिसले. स्थानिक प्रवाशांकडे चौकशी करता त्या गुहा आहेत आणि आत जनावरे असतात असे कळले. जवळच्याच स्थानकावर रेल्वेगाडीचा वेग कमी झाला असता वाकणकरांनी बाहेर उडी मारली आणि त्या गुहांच्या शोधार्थ ते निघाले. एकटेच काटयाकुटयांमधून वर डोंगरावर चालत गेल्यावर त्यांना या गुहांचा शोध लागला.

त्यानंतर ते सतत तिथे जात राहिले आणि त्यांनी या चित्रांचा सखोल अभ्यास केला. सोबत बटाटे घेऊन जायचे आणि तिथे वाळूत ते पुरायचे. दुपारी ते बटाटे उकडलेले असत, तेच जेवण म्हणून जेवायचे असे व्रतस्थ राहून त्यांनी गुहांचा अभ्यास केला. भीमबेटकामध्ये विविध प्राणी, पक्षी, झाडे, शिकारीची दृश्ये अशी आदिमानवाने त्याच्या आयुष्यात आलेल्या प्रसंगांची रंगीत चित्रे काढलेली दिसतात. कित्येक हजार वर्षांपूर्वी चितारलेली ही नैसर्गिक रंगातली चित्रे बघण्यासारखी आहेत. २००३ मध्ये युनेस्कोने जागतिक वारसा स्थानांमध्ये भीमबेटकाचा समावेश केला.

वर्ग:नेमकेपणा विकिकरण, तारीख
वर्ग:पुरातत्त्वशास्त्र