open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राल्फ ॲबरक्रॉम्बी

सर **राल्फ ॲबरक्रॉम्बी** (७ ऑक्टोबर, १७३४:मेन्स्ट्री, क्लॅकमॅनशायर, स्कॉटलंड - २८ मार्च, १८०१:अलेक्झांड्रिया, इजिप्त) हा स्कॉटिश सेनाधिकारी आणि राजकारणी होता. हा ब्रिटिश सैन्यात लेफ्टनंट जनरल पदावर तसेच आयर्लंडचा सर्वोच्च सेनापती होता. 

हा क्लॅकमॅनशायरमधून दोनवेळा युनायटेड किंग्डमच्या संसदेत निवडून गेला होता. हा काही दिवसांकरता त्रिनिदादमधील यु.के.चा पहिला गव्हर्नर होता.

याने २१ मार्च, १९०१ रोजी अलेक्झांड्रियाच्या लढाईत फ्रेंच सैन्याला हरविले. त्यात तो जखमी झाला आणि तेथेच त्याचा मृत्यू झाला.

वर्ग:ब्रिटिश सैन्याधिकारी
वर्ग:इ.स. १७३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८०१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रांकाग्वा

**रांकाग्वा** हे चिले देशातील मोठे शहर आहे. २०१२ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २,३२,२११ होती. देशाच्या मध्यभागात असलेले हे शहर काचापोआल प्रांताचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

या भागात स्थानिक पिकुंचे लोकांची वस्ती होती. शहराची स्थापना ५ ऑक्टोबर, १७४३ रोजी चिलेच्या गव्हर्नर होजे ॲंतोनियो मान्सो दि व्हेलास्कोने केली. सुरुवातीस या शहराचे नाव **व्हिया सांता क्रुझ दि त्रियाना** होते.

१८१४मध्ये येथे झालेल्या रांकाग्वाच्या लढाईत स्पेनच्या सैन्याने चिलेच्या स्वातंत्रसैनिकांचा पराभव केला आणि पात्रिया वियेहा या क्रांतिकारी चळवळीचा अंत केला.

१९६२ फिफा विश्वचषक स्पर्धेतील काही सामने या शहरात खेळले गेले होते.

वर्ग:चिलेमधील शहरे
एरवल्लन

ही एक एक भारतीय आदिवासी जमात आहे. केरळमधील पालघाट जिल्ह्यात व तमिळनाडूमधील चित्तूर व कोईमतूर ह्या जिल्ह्यांत ह्या जमातीचे लोक राहतात. त्यांची लोकसंख्या सुमारे २,५०० होती (सन १९६१). काळा रंग, दणकट प्रकृती, पसरट नाक, जाड ओठ, कुरळे आणि लांब केस ही त्यांची शरीरवैशिष्ट्ये होत. स्त्रियांप्रमाणे पुरूषही केस वाढवून त्यांची मानेमागे गाठ बांधतात. स्त्रियांना रंगीत कपड्यांची आवड असते. संमिश्र तमिळ व मलयाळम् भाषा ते बोलतात.

त्यांच्यात निरनिराळ्या कुळी आहेत; पण व्यवस्थित कुळी नाही. अनीतिमान स्त्रियांना पूर्वी ठार मारीत असत; पण सध्या अशा स्त्रियांना जातीबाहेर टाकण्यात येते. त्यांच्यात पितृसत्ताक कुटुंबपद्धती आहे. स्त्रीपुरूषांना समाजात समान दर्जा असला, तरी धार्मिक विधींत स्त्रियांना पुरूषांच्या बरोबरीने भाग घेता येत नाही. प्रथम ऋतुदर्शन, मासिकपाळी व बाळंतपण ह्यावेळी स्त्रियांना अशुद्ध समजण्यात येते. यावेळी काही ठराविक काळापर्यंत त्यांना मुख्य वस्तीपासून थोड्या अंतरावर असलेल्या स्वतंत्र झोपडीत (मुत्ताचाल) ठेवण्यात येते.

मुलगी वयात आल्यानंतर आईवडलांच्या संमतीने तिचा विवाह होतो. विवाह मुलीच्या घरी व शक्य तो सोमवारीच होतो. मेहुणीविवाह या जमातीत मान्य आहे. पण आते-मामे भावंडविवाह मात्र निषिद्ध समजतात. वधूमूल्य एक रूपयापासून तीस रूपयांपर्यंत देण्याची पद्धत आहे. बहुपतित्व त्यांना मान्य नाही; पण बहुपत्‍नीत्त्वाची पद्धत अस्तित्त्वात आहे. विधवेला विधुराशीच विवाह करण्यास मान्यता आहे. बालविवाहपद्धतही आढळते. आपल्या सभोवती सदैव भूत-पिशाचांचे अस्तित्त्व असते, अशी त्यांची कल्पना असून त्यांना शमविण्यासाठी ते निरनिराळे प्राणी, वनस्पती ह्यांची पूजा करतात. शेतातील कामास सुरुवात करण्यापूर्वी, झोपडी बांधण्यापूर्वी अगर कोणत्याही साहसाच्या प्रारंभी ते काली, कन्निमार, करूप्परायन, वल्यमूर्ती इ. देवतांची पूजा करतात. ओणम्, विशु भट्टू व पोंगळ हे सण व उत्सव ते साजरे करतात. मृतांना ते दक्षिणोत्तर पुरतात. पंधरा दिवस सुतक पाळतात व सोळाव्या दिवशी सर्व जमातबंधूंना जेवण देतात.

पूर्वी शिकार करणे व कंदमुळे गोळा करणे हेच एरवल्लनांचे मुख्य व्यवसाय होते. तथापि सध्या हे लोक शेतमजुरी व शहरांतून मोलमजुरीही करू लागले आहेत.
## संदर्भ
* Luiz, A. A. D. Tribes of Kerala, New Delhi, 1962.

* मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
अडियन जमात

ही भारताच्या केरळ व कर्नाटक राज्यांत रहात असलेली एक जमात आहे. उच्च जातींना विटाळ होऊ नये म्हणून त्यांनी सहा पावले (अदि) दूर रहावे, असा प्राचीन काळात नियम होता. त्यावरून अडियन हे नाव प्रचलित झाले असावे, असा तर्क केला जातो. अडियन जमातीची लोकसंख्या सुमारे ५,६७१ (सन १९६१) होती. शिवद्विज ब्राह्मण व अस्पृश्य मुलगी यांच्या प्रतिलोम संबंधातून अडियनांची उत्पत्ती झाली, असेही म्हणतात. एका ब्राह्मणाने महादेवास अर्पण केलेला नैवेद्य भक्षण करण्याचा अनाचार केला, त्यामुळे त्याच्या वंशजांना निकृष्ट दर्जा प्राप्त झाला, तेच हे अडियन असाही समज आहे. भद्रकालीच्या देवळात अडियनांचे पूर्वज पुजारी होते, असा त्यांचा दावा आहे. 
## इतर माहीती
अडियन गव्हाळी व कृष्णपिंगल रंगाचे असून त्यांचे केस कुरळे असतात. अडियन शेतमजुरीचा व्यवसाय करतात. प्रत्येक खेड्यात त्या लोकांचा एक प्रमुख असतो, त्यास 'पेरूमन' म्हणतात व त्याच्या पत्नीस 'पेरूमती' म्हणतात. हे पद वंशपरंपरागत चालते. विवाहात पुढाकार वराकडील लोक घेतात. वधूमूल्य रू. ५ ते १०० पर्यंत देतात. केरळमधील अडियन ‘ओणम्’ व ‘विशु’ हे सण साजरे करतात. मातादैवम (डोंगरदेवता) ही त्यांची सर्वमान्य देवता आहे. धार्मिक समारंभात पुरूष नृत्य व गायन करतात. स्त्रिया नृत्यात भाग घेत नाहीत. नृत्य व गायन देवांना आवडते व त्यामुळे पूर्वजांचे आत्मे संतुष्ट होतात, असा त्यांचा समज आहे. अडियन मयताला पुरतात. सुतक पंधरा दिवस पाळतात.

## संदर्भ
* Luiz, A. A. D. Tribes of Kerala, New Delhi, 1962.

*मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
शिवानी रांगोळे

**शिवानी रांगोळे-कुलकर्णी** (२८ ऑक्टोबर , १९९५: पुणे, महाराष्ट्र) या मराठी अभिनेत्री आहेत. झी युवा वाहिनीवरील *आम्ही दोघी* तसेच झी मराठी वाहिनीवरील *शेजारी शेजारी पक्के शेजारी* आणि *तुला शिकवीन चांगलाच धडा* या मालिकांतून त्यांनी काम केले. 

## शिक्षण 
शिवानी रांगोळे यांनी फर्ग्युसन महाविद्यालय येथून आपले शिक्षण पूर्ण केले. 

## चित्रपट 
* अँड जरा हटके 
* फुंतरू 
* डबल सीट 
* चिंटू २

## मालिका 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा — रमाबाई आंबेडकर
* शेजारी शेजारी पक्के शेजारी - महुआ
* बन मस्का 
* आम्ही दोघी - मधुरा
* सांग तू आहेस का? - वैभवी
* तुला शिकवीन चांगलाच धडा - अक्षरा

## नाटक 
* अँथेमा 
* झुलता पुल 
* वेलकम जिंदगी 

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
नव्याची पुनव

आश्विन पौर्णिमेला “नव्याची पुनव” म्हणतात.

वर्ग:शेती
वर्ग:ग्रामीण परंपरा
वर्ग:पर्यावरण
वर्ग:कृषी संस्कृती
क्येल्त्सा

**क्येल्त्सा** हे पोलंडच्या श्वेंतोकशिस्का प्रांतातील शहर आहे. प्रांताचे प्रशासकीय केंद्र असलेल्या या शहराची लोकसंख्य १,९९,७४५ आहे.

हे शहर सिल्निका नदीच्या काठी वसलेले आहे. या शहराचा उल्लेख ९०० वर्षांपूर्वीच्या इतिहासात सापडतो.

या शहरात १८८५पासून रेल्वे सेवा आहे.

वर्ग:पोलंडमधील शहरे
वर्ग:श्वेंतोकशिस्का प्रांत
अरनादन जमात

ही भारताच्या केरळ, कर्नाटक व तमिळनाडू या राज्यांमधील अत्यंत गौण समजली जाणारी वन्य जमात आहे. अरनादन स्वतःस एरनाड तालुक्यातील मूळ रहिवासी समजतात म्हणून त्यांना एरनादन असेही म्हणतात. त्यांची संख्या १९४१ साली ४८९ होती. हे मुळचे कंदमुळे वगैरे खाणारे व शिकारी लोक होते, परंतु आता ते शेतमजुरी करू लागले आहेत.

कुरळे केस, रुंद व बसके नाक, त्या भागातील इतर जमातींच्या लोकांच्या मानाने लांब हात, ही त्यांची शरीरवैशिष्ट्ये निग्रोवंशीयांशी मिळतीजुळती आहेत. त्यांची बोली तमिळ, मलयाळम् व तुळू या भाषांच्या मिश्रणातून बनलेली आहे.
अरनादन बांबूच्या झोपडीत राहतात. बांबूच्या चटया तसेच गाडगी, मडकी व पारधीची आयुधे आणि कंद खणण्यासाठी काठ्या, हाच त्यांचा संसार होय. कुटुंबपद्धती पितृसत्ताक आहे. त्यांना संघटित धर्म असा माहीतच नाही.
लग्ने वधूवर वयात आल्यावर वधूमूल्य देऊन होतात. वधूमूल्य सहा रुपये असते व ते दरवर्षी द्यावे लागते. विवाहेतर संबंधही आढळतात. बायकांची अदलाबदलही आढळते. कनिष्ठ देवर-विवाह व मेहुणी-विवाह या जमातीत संमत आहेत. त्यांच्यात काही प्रमाणात बहुपतिपत्‍नीकत्वही आढळते.

## संदर्भ
* Luiz, A. A. D. Tribes of Kerala, New Delhi, 1962.

* मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जमाती
वर्ग:समाजशास्त्र
वर्ग:भारतीय समाज
अका जमात

ही भारतातील अरुणाचल प्रदेशातील कामेंग विभागाच्या दक्षिणेस रहात असलेली पहाडी जमात आहे. ३१० चौ.किमी. टापूत अदमासे २,००० अका लोक राहतात. त्यांची २१ खेडी आहेत व प्रत्येक खेड्यात ५० ते ६० लोक राहतात. हा सर्व प्रदेश जंगल, पर्वत व लहान लहान जलप्रवाहांनी व्यापलेला आहे. प्रामुख्याने बांबूची जंगले आहेत. अका स्वतःस ऱ्हूसो म्हणवतात. इतर लोक त्यांना ‘अका’म्हणतात. गौर वर्ण, चपटे नाक, वर आलेली गालाची हाडे, काळे केस, पिंगट किंवा निळे डोळे, मध्यम उंची ही त्यांची शरीरवैशिष्ट्ये आहेत. अका बोली तिबेटो-ब्रह्मी भाषापरिवारातील आहे.

अका स्थलांतरित शेती करतात. मुख्य पिके मका, उडीद व रताळी आहेत. सामाजिक, धार्मिक कार्यात डुकराचे, बोकडाचे किंवा मिथानचे मांस खातात. स्त्रियांना कोंबडी व मिथानचा मेंदू आणि पाय वर्ज्य आहेत, तसेच दूध व दुधाचे पदार्थही निषिद्ध आहेत. वर्ज्य पदार्थ खाल्ल्यास चेहरा विद्रूप होतो, असा त्यांचा समज आहे. अका बांबूची घरे बांधतात. घरे खांबावर अधांतरी बांधलेली असतात. घरात पाहुण्यांकरिता ‘थुमोना’ नावाची खोली असते.

## कुळे 
### हजारीखोबा 
हजार घरांतून खाणारा आणि
### कपासचोर 
कापूस चोरणारा.

पूर्वी लुटालूट करून निर्वाह करण्याच्या सवयीमुळे त्यांची अशी नावे पडली असावीत. अका जमातीत बीजकुटुंबपद्धतीला प्राधान्य आहे. या जमातीत दोन राण्या आहेत. त्यांना ‘नुगुम’ असे म्हणतात व ग्रामपंचायतीच्या सभांना बोलावतात.

अका जमातीत आते-मामे भावंडांचे विवाह होतात. कनिष्ठ देवर विवाह व मेहुणी विवाह समाजात समंत आहेत. वधूमूल्य म्हणून मिथान, कपडे व भांडी देतात.

## अकांचे देव 
आकाशदेव (नैत्झ ऊ), पर्वतदेव (फु ऊ), पृथ्वीदेवता (नो आईन) व नदीदेवता (हु आईन). ऊ म्हणजे पिता व आईन म्हणजे माता. याशिवाय गुराढोरांचा सांभाळ करणारा, वन्य प्राण्यांचे रक्षण करणारा, जन्म ठरविणारा, लहान मुलांची काळजी घेणारा व वेगवेगळ्या रोगांपासून मुक्त करणारा-अशा वेगवेगळ्या देवदेवता आहेत. प्रत्येक गावात एक उपाध्याय- ‘मुगु’ –असतो. तो लोकांच्या धार्मिक जीवनात वेगवेगळ्या प्रकारे मदत करतो.

## संदर्भ 
* मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
अबोर जमात

ही एक एक भारतातील आदिवासी जमात आहे.. अरुणाचल राज्यातील सियांग भागात, ब्रह्मपुत्रेच्या उपनद्यांच्या दरम्यान असलेल्या दिहांग  व सुबनसिरी या प्रदेशातील  अबोर टेकड्यांचा सु. २०,७२० चौ. किमी. प्रदेश या जमातीने व्यापिला आहे. 'अबोर' म्हणजे 'जंगली' हे नाव त्यांना आसामी लोकांनी दिले, म्हणून अलीकडे ते स्वतःस 'आदि' म्हणवितात. हा बदल प्रशासनाने मान्य केला आहे. आदींच्या १५ समूहांपैकी गलोंग, पदम, मिन्योंग व शिमोंग हे मोठे समूह आहेत. अबोर ठेंगणे व मजबूत बांध्याचे लोक आहेत. ते वांशिक दृष्ट्या मंगोलियन वंशाचे असल्याने त्यांच्या शरीरावर व चेहऱ्यावर केसांचे प्रमाण फारच कमी असते.
## व्यवसाय
त्यांचा मुख्य व्यवसाय शेती. जंगले कापून स्थलांतरी शेती ते करतात. भात हे त्यांचे मुख्य पीक. अलीकडे ते उसाचीही लागवड करावयास लागले आहेत. सकस अन्नामुळे त्यांचे आरोग्य चांगले असते. कुठलाही पदार्थ ते न तळता उकडून खातात. ते शिकारीचे शौकीन आहेत. वर्षातून एकदा सामुदायिक शिकार करण्याची प्रत्येक गावाची प्रथा आहे. हे लोक युद्धकुशलही आहेत.

यांची धान्य ठेवण्याची भांडी बांबूची असतात. इतर भांडी लाकडाची असतात. धातूच्या भांड्यांचा उपयोग पैसा म्हणून केला जातो. मिथान, डुकरे व कोंबड्या यांचाही ते चलन म्हणून उपयोग करतात.
सर्व अबोर समूह बहिर्विवाही कुळींमध्ये विभागले गेले आहेच. वधूमूल्य द्यावे लागते. सोटे-लोटे-विवाहही होतात. एकविवाह सर्वमान्य आहे. विधवा स्त्री पतीच्या धाकट्या भावाशी व त्याने नाही म्हटल्यास मोठ्या भावाशी विवाह करू शकते. अविवाहित तरुणांकरिता प्रत्येक खेड्यात 'मोशुप' नावाची झोपडी असते. मोशुपचा उपयोग शय्यागृह व अतिथिगृह म्हणून, त्याचप्रमाणे खेळण्याकरिता व सभा भरविण्याकरिताही होतो. तसेच तरुणींच्याकरिता 'राशेंग' नावाची झोपडी असते. तेथी मुली झोपण्यापूर्वी सूत काततात व कापड विणतात. अबोरांच्या वेगवेगळ्या समूहांत मोशुप व राशेंग यांना वेगवेगळी नावे आहेत. ग्रामपंचायतीला 'केबांग' असे म्हणतात.

त्रास देणाऱ्या भूतपिशाचाकडे अबोर जास्त लक्ष देतात. निसर्गातील प्रत्येक वस्तूवर कोणत्या ना कोणत्या तरी भूताचे अथवा प्रेतात्म्याचे आधिपत्य असते, असे ते समजतात व त्याप्रमाणे त्यांची पूजा करतात व त्यांना बळी अर्पण करतात. 'सेदी'(पृथ्वी) व 'मिलो' (आकाश) या बहीणभावंडांच्या मीलनातून सृष्टी निर्माण झाली, अशी त्यांची समजूत आहे. भारत-चीन-युद्धात सरहद्दीवरचा प्रदेश म्हणून या भागास व जमातीस बरेच महत्त्व आले होते.

## संदर्भ
*Roy, Sachin, Aspects of Padam-Minyong Culture, Shillong, 1960.

*मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
डेक्कन हेराल्ड

**डेक्कन हेराल्ड** हे भारतातील इंग्लिश भाषेतील वृत्तपत्र आहे. हे वृत्तपत्र १९४८ साली सुरू झाले. याच्या आवृत्ती बंगळूर, हुबळी, दावणगेरे, होस्पेट, मैसुरू, मंगळूर, कलबुर्गी आणि दिल्ली येथून प्रकाशित होतात.

प्रजावाणी हे कन्नड भाषेतील वृत्तपत्र डेक्कन हेराल्डच्या प्रकाशनसंस्थेकडून प्रकाशित होणारे दैनिक आहे.

वर्ग:भारतामधील वृत्तपत्रे
ख्रिस्तोफ किस्लोव्स्की

**ख्रिस्तोफ किस्लोव्स्की** (जन्म २७ जून १९४१ – मृत्यू १३ मार्च १९९६) हे पोलंडी चित्रपट-दिग्दर्शक आणि पटकथालेखक होते. **कॅमेरा बफ** (१९७९), जुन्या करारातील दहा आज्ञांचा आधार घेत स्वतःच्या काळातील वास्तवाविषयी भाष्य करणारे **डेकेलॉग** हे चित्रपटदशक अशा चित्रपटांसाठी प्रसिद्ध आहेत. 
## संदर्भ
## संदर्भसूची
* 
वर्ग:दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू
सेंट मायकल चर्च (मुंबई)

**सेंट मायकेल्स चर्च** हे मुंबईतील सर्वात जुने कॅथलिक चर्च आहे. हे चर्च माहीम मध्ये स्थित आहे, एल.जे. रोड आणि माहिम कॉजवेच्या छेदनबिंदूवर स्थित आहे. हे चर्च १५३४ मध्ये पोर्तुगीजांनी बांधले आहे. सुरुवातीला *सॅन मीगेल* म्हणून ओळखले जाणारे हे मुंबईतील सर्वात जुने पोर्तुगीज फ्रान्सिसन चर्च आहे.हे चर्च अनेक वेळा पुन्हा बांधले गेले;परंतु १९७३ च्या बांधकामात सध्याची संरचना आहे.हे चर्चने १७३९ ते १७६१ च्या माउंट मेरी चॅपल,वांद्रे येथील अवर लेडी ऑफ व्हर्जिन मेरीच्या लोकप्रिय चिन्हासाठी आश्रय घेतला.

त्याच्या स्थानामुळे, या चर्चला **माहीम चर्च** म्हणून ओळखली जाते.चर्च बुधवार रोजी त्याच्या नोविना साठी प्रसिद्ध आहे,याकरिता या चर्चला हजारो भेट दिली जाते.

## नोविना 
thumb|अवर लेडी ऑफ परपेचुवल सकर
सेंट मायकल चर्चमध्ये दर आठवड्यात बुधवार रोजी मोठ्या संख्येने लोक येतात, यासाठी अवर लेडी ऑफ परपेचुवल सकरची नोव्हेना प्रार्थना सर्व दिवसभर आयोजित केली जाते. या सेवेत सर्व धर्मातील लोकांना उपस्थित असतात. भक्त विश्वास करतात की नऊ सलग बुधवार (नोव्हेना) हे चर्चला भेट देण्यास त्यांची इच्छा पूर्ण होतील.  त्यांच्यापैकी काही जण त्यांच्या इच्छेप्रमाणे मेण दान करतात, उदाहरणार्थ, एक मेण घर.फादर ह्यू फोन्सेका यांच्या मते, जवळजवळ ४०-५०,००० भाविक प्रत्येक आठवड्यात चर्चला जातात.

## संदर्भ
वर्ग:रोमन कॅथलिक चर्च
उपसर्ग (संस्कृत व्याकरण)

**उपसर्ग** ही संस्कृत व्याकरणातील संकल्पना आहे. उपसर्ग हे मुख्यत्वे धातू ह्या गटातील शब्दांना लागतात. उपसर्गांच्या साहचर्यामुळे धातूच्या अर्थात बदल होतात.

## संस्कृत भाषेतील उपसर्ग
संस्कृत व्याकरणपरंपरेत पुढील उपसर्ग गणण्यात आहेत.

उपसर्ग                         मराठी अर्थ
# प्र -                 पुढे , अधिक                                                                          
# परा -              मागे , उलट 
# अप-               दूर ,विरुद्ध 
# सम्-               एकत्र ,चांगले 
# अनु-               मागोमाग 
# अव-               खाली 
# निस्-              बाहेर , दूर 
# निर्-               बाहेर 
# दुस्-                दुष्ट  
# दूर‍‍- ‍‍र हलन्त     कठीण
# वि-                  उलट,वेगळा ,विशिष्ट
# आ-                  मागे,पासून ,पर्यंत 
# नि-                   आत ,अधिक  
१४ .अधि-               वर

१५..अति-              पलीकडे

१६. अपि-               सुद्धा,देखील 

१७..सु-                  उत्तम 

१८..अभि-              कडे

१९..प्रति-              विरुद्ध

२०.परि-             भोवताली

२१.उप-              जवळ,कडे

२२. उद द हलन्त-    वर    

**उपसार्गाबद्दल माहिती देणारी एक कारिका**

१. धत्वर्थ्म् बाधते कश्चित्त् कश्चित्त्मनुवर्तते |

तमेव   विशिनष्टयन्यः  उपसर्गतिस्त्रिधा ||
वर्ग:संस्कृत व्याकरण
कार्पिनेतो रोमानो

**कार्पिनेतो रोमानो** हे इटलीमधील छोटे शहर आहे. २००८ च्या अंदाजानुसार ४,७९९ व्यक्ती येथे रहात होत्या.

रोमपासून ६० किमी आग्नेयेस असलेले हे शहर रोम महानगराचा भाग समजले जाते. कार्पिनेतो रोमानो हे पोप लिओ तेराव्याचे जन्मगाव आहे.

वर्ग:इटलीमधील शहरे
वर्ग:रोम
झी मराठी दिशा

**झी मराठी दिशा** हे झी उद्योग समूह आणि झी मराठीतर्फे सुरू करण्यात आलेले एक आठवडापत्र होते. याचा पहिला अंक दि. ५ डिसेंबर, २०१७ रोजी मुंबईमध्ये प्रकाशित झाला. परंतु, कमी मागणी असल्याकारणाने ५ ऑक्टोबर, २०१९ रोजी हे आठवडापत्र बंद करण्यात आले.

वर्ग:मराठी भाषेमधील नियतकालिके
वर्ग:झी मराठी
कोत्झाकोआल्कोस

**कोत्झाकोआल्कोस** (नाहुआत्ल:*सापाचे बिळ*) हे मेक्सिकोच्या बेराक्रुथ राज्यातील शहर आहे. हे शहर कोत्झाकोआल्कोस नदीच्या मुखाशी असून मेक्सिकोच्या आखातावरील मोठे बंदर आहे.

या ठिकाणी १,०००पेक्षा अधिक वर्षे मानवी वस्ती असल्याचे पुरावे आढळले आहेत. १५२२ साली एर्नान कोर्तेझने गोंझालो दि सांदोव्हालला येथे स्पॅनिशांचे गाव वसविण्याचा हुकुम दिला. या शहराचे पहिले नाव *व्हिया दि एस्पिरितु सांतो* होते. १९००-३६ दरम्यान याचे नाव *पुएर्तो मेहिको* होते. कोत्झाकोआल्कोसमध्ये चार खनिजतेल शुद्धकरण कारखाने असून येथे खनिजतेलाशी संबंधित अनेक मोठे उद्योग आहेत.

वर्ग:मेक्सिकोमधील शहरे
वर्ग:बेराक्रुथ
अल्लर जमात

अल्लर ही भारतातील केरळ राज्यात राहत असलेली एक वन्य जमात आहे. त्यांची संख्या सुमारे ३५० आहे (सन १९६१ च्या जनगणनेप्रमाणे). आल (लोक) व आल्स (गुंफांत राहणारे) या दोन मलयाळम् शब्दांपासून ‘अल्लर’ हे नाव प्राप्त झाले असावे. काळा रंग, बसके नाक, जाड ओठ, कुरळे केस आणि सर्वसाधारण उंची ही त्यांची शारीरिक वैशिष्ट्ये होत. अल्लर जवळजवळ नग्न अवस्थेत राहतात.
## विवाह
त्यांचे लैंगिक जीवन स्वैर असून जवळच्या नातेवाइकांतही मुक्त लैंगिक व्यवहार चालतात. पूर्वी पळवून नेऊन किंवा बळजबरीने स्त्रीस हस्तगत करून, पुरुष विवाह करीत असत. परंतु अलीकडे वधूमूल्य (हुंडा) देऊन विवाह करण्याची प्रथा सुरू झाली आहे. विवाहप्रसंगी नवरा मण्यांची माळ नवरीच्या गळ्यात घालतो. पिता माहित असल्यास त्याच्याकरवी मुलाचे नाव बहुधा ठेवण्यात येते; नाहीतर मामा मुलाचे नाव ठेवतो. ते गायीचे व म्हशीचे मांस खात नाहीत. गायीला व तिच्या शेणाला स्पर्श करीत नाहीत. ते मलयाळम् भाषा बोलतात. पण त्यांच्या संभाषणात तमिळ व तुळू भाषांतील शब्दही आढळतात.
## कुटुंब
अल्लर लोकांत पितृसत्ताक कुटुंब-परंपरा अस्तित्वात असून बाप मेल्यानंतर त्याची झोपडी अगर ढोली जाळून टाकतात. ते शेती करीत नसल्यामुळे अन्न-संशोधनार्थ सदैव भटकत असतात.
## संदर्भ
*मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
चलच्चित्रण

**चलच्चित्रण**/ **चलत्-चित्रण** म्हणजे हालचाल करणाऱ्या वस्तूचे क्रमाने केलेले छायाचित्रण. चलच्चित्रणाच्या शोधामुळे चित्रपटकला निर्माण झाली. चलच्चित्रणाच्या तंत्रामागे दृश्यसातत्याचे तत्त्व कार्यरत असते.

## हे सुद्धा पहा
* चलचित्र
* चित्रपट

वर्ग:तंत्रज्ञान
आओ नागा

आओ नागा ही नागा प्रदेशातील मोकॉकचुंग जिल्ह्यातील आओ भाषा बोलणारी जमात आहे. १९६१ च्या जनगणनेनुसार त्यांची संख्या, ५५,८६६ होती. बहुतेक सर्वांनी अलीकडे ख्रिश्चन धर्म स्वीकारला आहे. ‘चोग्‍लीचिग्टी’ नावाच्या खेड्यातील एका चॅक दगडापासून त्यांची उत्पत्ती झाली, असा समज आहे. आओ जमात मॉंगसेन व चोंग्‍ली अशा दोन उपजमातींत विभागली गेली आहे. भाषा, अन्न, वस्त्र व राजकीय संघटना यांबाबत दोन्ही उपजमातींत काही भेद आहेत. मनुष्यवध करून त्याचे मुंडके मिळविण्याची पूर्वीची पद्धत आता नष्ट झाली आहे. तरुणांची पारंपरिक युवागृहे (मोरुंग) पद्धतही चर्चच्या प्रभावाने आता नष्ट होत आहे. बीज-कुटुंबपद्धती रूढ आहे. मुख्य अन्न भात असून ते स्थलांतरित व सोपान-पद्धतीची शेती करतात. आओंच्या मृतास स्वतःच्या घरासमोरच जाळतात आणि नंतर त्याच्या अस्थी, दागिने, भांडी, आयुधे वगैरेंचा लाकडी प्रतिकृतींसह एक छोटा चौथरा बांधून त्याखाली पुरतात.
## संदर्भ
*मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
आगमुदैयन

आगमुदैयन ही तमिळनाडू राज्यातील एक जात आहे. त्यांच्यात रूढ असलेल्या एका लोककथेनुसार अहल्येला इंद्रापासून जे तीन मुलगे झाले, त्यांपासून मरवन, कल्लन व आगमुदैयन या तीन जातींची उत्पत्ती झाली. आगमुदैयनांपैकी ज्या लोकांचे राहणीमान उच्च दर्जाचे झाले, त्यांची गणना वेळ्ळाळ जातीत होऊ लागली. आगभुदैयन लोक मुख्यत: शेती करतात. आयनार, पिडारी व करुपण्णस्वामी यांसारख्या ग्रामदेवतांची पूजा करतात. लग्न लावण्यासाठी ते ब्राह्मण उपाध्याय वापरतात.
## संदर्भ
*मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
नील बट्टे सन्नाटा

**नील बट्टे सन्नाटा** हा २०१६ साली प्रदर्शित झालेला हिंदी चित्रपट आहे. अश्विनी अय्यर तिवारीने दिग्दर्शित केलेला हा पहिला चित्रपट असून याला अनेक पुरस्कार आणि नामांकने मिळाली. हा चित्रपट इंग्लिशमध्ये द *न्यू क्लासमेट* या नावाने प्रदर्शित झाला आणि तमिळमध्ये अम्मा कनक्कू या नावाने पुनर्निर्माण करण्यात आले.

## कथानक
या चित्रपटात अर्धशिक्षित असलेली आई (चंदा) आणि तिची मुलगी अपू यांची गोष्ट आहे. इतरांच्या घरात घरकामे करून गुजराण चालविणारी आई आपल्या मुलीला शिकवत असताना मुलीला आलेल्या शैक्षणिक अडचणी सोडविण्यासाठी स्वतःच्या तिच्या शाळेत जायला लागते. मुलीला याची लाज वाटते.  आईची शाळेतील प्रगती पाहून अपूला राग येतो. अपूने आपल्यापेक्षा अधिक चांगली कामगिरी केली तर चंदा शाळा सोडून देण्याचे कबूल करते. अपू चंदापेक्षा अधिक मार्क मिळविते पण ते फक्त आईला शाळेतून घालवून देण्यासाठी. हे कळल्यावर चंदाला वाईट वाटते व ती पुन्हा शाळेत जायला लागते. शाळेत वेळ जात असल्याने चंदाची घरकामेही सुटतात पण ती इतर ठिकाणी कामे मिळवीत अपूचे आणि स्वत)चे शिक्षण चालूच ठेवते. अपूला चंदाच्या कष्टांची जाणीव झाल्यावर ती आईचा राग सोडून देते आणि दोघी एकत्र दहावीची परीक्षा देतात. अपू पुढे आयएएस अधिकारी होण्याची तयारी करायला लागते.

नील बट्टे सन्नाटाचा अर्ध *शून्याला शून्याने भागले तर शून्यच राहते* असा आहे व या चित्रपटात त्याचा अर्थ *बेकार, निकामी* असा आहे.

वर्ग:इ.स. २०१६ मधील हिंदी चित्रपट
डिक्शनरी ऑफ नॅशनल बायोग्राफी

**ऑक्सफर्ड डिक्शनरी ऑफ बायोग्राफीज** हा ब्रिटनमधून प्रसिद्ध हाणारा या चरित्रकोश आहे. २९१७पर्यंत याचे एकूण साठ खंड प्रकाशित झालेले आहेत. युनायटेड किंग्डममधील गेल्या दोन हजार वर्षांमध्ये होऊन गेलेल्या समाज, शेती, उद्योग, व्यापार, साहित्य, संगीत, नाट्य, शिल्प, चित्र, सर्व प्रकारच्या मानवी कला, आदी क्षेत्रांमधील एक लाख वीस हजारांहून अधिक व्यक्तींची साधार व चिकित्सक चरित्रे या खंडांमध्ये प्रकाशित झालेली आहेत. त्या कोशासाठी आजवर सुमारे दहा हजार तज्ज्ञांनी काम केले आहे.

चेंबर्सच असाच एक चरित्रकोश - Chambers Biographical Dictionary आहे. तिच्या १९९५ सालापर्यंत ५ आवृत्त्या आणि पाचव्या आवृत्तीची तीन पु्नर्मुद्रणे झाली होती. ८० तज्ज्ञांनी संकलित केलेल्या १६०० पानांच्या या कोशात २०,००० प्रसिद्ध लोकांची लघुचरित्रे आहेत.

भारतातही पुण्यातल्या सन पब्लिशिंग हाऊसने प्रकाशित केलेला Who's Who in India नावाचा एक ९०० पानी चरित्रकोश आहे. त्याच्या १९३५ साली प्रसिद्ध झालेल्या आवृत्तीत भारताशी संबंध असलेल्या सुमारे २००० प्रसिद्ध भारतीय आणि इंग्लिश लोकांची लघुचरित्रे आहेत.

मुंबईचा टाइम्स ऑफ इंडिया दरवर्षी Who's Who in India नावाचा ग्रंथ प्रकाशित करत असे.

मराठीत प्राचीन चरित्र कोश, मध्ययुगीन चरित्र कोश आणि अर्वाचीन चरित्र कोश असे कोश आहेत. हे कोश प्रत्येकी सुमारे १२०० पानांचे असून सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव यांनी एकट्याने लिहिले आहेत. या तीनही कोशांच्या हिंदी आवृत्याही आहेत.

वर्ग:कोश
उराली

ही भारताच्या बहुतांशी केरळमधील एर्नाकुलम व कोट्टयम् जिल्ह्यांत व तमिळनाडूमधील कोईमतूर जिल्ह्यांत राहणारी एक भारतीय आदिवासी जमात आहे.त्यांची लोकसंख्या सुमारे २,५९७ आहे.(१९६१ च्या जनगणनेनुसार).
## वर्णन
काळा रंग, खुजी पण धडधाकट शरीरप्रकृती, काळे डोळे, जाड भुवया व ओठ, पाठीमागे निमुळती असणारी डोक्याची कवटी व केसाळ शरीर ही त्यांची शरीरवैशिष्ट्ये होत. तमिळ व मलयाळम् भाषा ते बोलतात. मदुरेच्या राजाने ह्यांना केरळमध्ये आणले, असे त्यांच्या दंतकथांवरून वाटते. कोईमतूरच्या उरालींमध्ये सात कुळी आहेत. कुळी बहिर्विवाही आहेत. शेजारच्या मुथुवन, मलई अरयन, कणिकरन इ. जमातीबरोबर त्यांचे रोटीबेटी व्यवहार होतात.
पूर्वी ह्या जमातीत मातृसत्ताक कुटुंबपद्धती होती; तथापि सध्या पितृसत्ताक कुटुंबपद्धती त्यांनी स्वीकारली आहे. उराली जंगलात राहतात. जंगलातून काळे माकड, डुक्कर इ. प्राण्यांची शिकार करून त्यांचे मांस खातात. त्यांच्यापैकी पुष्कळजण सध्या शेतमजुरी, गोपालन इ. उद्योग व नोकरी करू लागले आहेत.

## विवाह व इतर परंपरा
या जमातीत आते-मामे-भावंडांत विवाह होतात. साटेलोटेविवाह समाजमान्य आहे. त्यामुळे तीनचार बहिणी असणाऱ्याने तीनचार विवाह केल्याची व एखाद्यास बहीण नसल्याने त्याचे लग्‍न न झाल्याचीही उदाहरणे आढळतात. पलायनविवाहाची उदाहरणेही आहेत. बालवयातही मुलींचे विवाह केलेले आढळतात. विवाहाच्या बाबतीत मुलाच्या आईवडिलांकडून पुढाकार घेतला जातो. वधूमूल्य देण्याची पद्धत आहे. विवाहाच्या वेळी वधूच्या गळ्यात ताली बांधणे, हा महत्त्वाचा विधी असतो. बहुपत्‍नीविवाह समाज संमत असून प्रत्येक पत्‍नीला स्वतंत्र झोपडी असते. मेहुणीविवाह व देवरविवाह समाजात मान्य आहेत. प्रथम ऋतुप्राप्ती, मासिकपाळी व बाळंतपण ह्या अवस्थांत स्त्रियांना स्वतंत्र झोपडीत ठेवण्यात येते.
जमातीच्या प्रमुखाला यजमान, कानी, वेळन इ. नावे आहेत. हे पद वंशपरंपरागत असते. ह्या प्रमुखाला जादूचे पूर्ण ज्ञान असते, असा या जमातीत समज आहे.
## उत्सव
उराली वर्षातून दोन महत्त्वाचे उत्सव साजरे करतात. ‘भाई नोंदु’ हा उत्सव भाई महिन्यात (डिसेंबर-जानेवारी) साजरा करतात. त्यावेळी सर्व घर स्वच्छ करून लिंब किंवा आघाड्याची पाने घराच्या छपरावर ठेवतात. व्यासी महिन्यात (मार्च-एप्रिल) विहिरीजवळ एक मोठा हौद बांधतात. त्या हौदातील पाण्यात मीठ टाकून फुलांनी सजविलेल्या जनावरांना ते खारट पाणी पाजतात.
मृताला ते तेलामधाने स्‍नान घालून नव्या कापडात गुंडाळतात. प्रेताच्या चेहऱ्यावर तीन नाणी विशिष्ट प्रकारे डकवितात. स्मशानभूमीत गाईचे किंवा म्हशीचे दूध काढून ते प्रेताच्या मुखात घालतात आणि प्रेताला पुरतात. अशौच बारा दिवस पाळून तेराव्या दिवशी ते जमातीच्या लोकांना जेवण देतात.

## संदर्भ
*Luiz, A. A. D. Tribes of Kerala, New Delhi, 1962.

*मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
इरूलर

इरूलर ही भारताच्या केरळमधील एक प्रसिद्ध अनुसूचित जमात आहे. तिची वस्ती प्रामुख्याने पालघाट जिल्ह्यात आढळते. ह्याशिवाय पोथुपर, मयमुडी, पालकापंडी आणि कुनापलम् ह्या भागांत, तसेच केरळ राज्यांस भिडलेल्या तमिळनाडू व कर्नाटक राज्यांतही ती पहावयास सापडते. त्यांची लोकसंख्या सु. ८४,००० (सन १९६१ च्या जनगणनेप्रमाणे) होती. इरलिगा, इरूलिगा, सोळिगरू, इल्लिगरू, कडू-पुजारी आदी नांवानीही ही जमात ओळखली जाते. त्यांची बोलीभाषा इरूल ह्या नावाची असून ती अपभ्रष्ट तमिळ भाषेचे रूप आहे. त्यात कन्नड व मलयाळम् भाषांतील अनेक शब्द आहेत. निलगिरी पर्वतातील इरूला या जमातीशी हिचे अनेक बाबतींत साम्य आहे.
## उत्पत्ती 
इरूलर आपल्या जमातीची उत्पत्ती ऋषीपासून झाली असे सांगतात. पहिले इरूलर हे अन्न गोळा करणारे व शिकार करणारे भटके लोक होते. नंतर ते झोपड्यांतून राहू लागले. अलीकडे ते कुशल शेतकरी म्हणून प्रसिद्ध आहेत. ते फिरती शेती करतात आणि भात, केळी, मिरची, हळद, नाचणी, वरी वगैरे पिके काढतात. पुरुषांच्या बरोबरीने स्त्रियाही काम करतात. ह्याशिवाय मेंढ्या पाळणे किंवा कुक्‍कुटपालन हेही त्यांचे व्यवसाय आहेत.
## विवाह 
इरूलरांत एकाच कुळीत विवाह होत नाही. मुले-मुली वयात आल्यानंतरच त्यांचे विवाह होतात. त्यांची लोकगीते, नृत्ये व इतर समारंभ यांतील वर्णनावरून असे दिसते, की त्यांच्यात पूर्वी राक्षसविवाहही रूढ असावा. सध्यासुद्धा वधूमूल्य रूढ आहे. वधूची किंमत वधूच्या पित्यास व तो नसल्यास तिच्या थोरल्या भावास देण्यात येते. ती पांच रुपयांपासून पन्नास रुपयांपर्यंत असू शकते. ह्या जमातीत चांचणी विवाह अस्तित्वात असून विधवाविवाह व घटस्फोटित स्त्रीचा पुनर्विवाह मान्य आहे. बहुपत्‍नीकत्व सर्वत्र आढळते.
## परंपरा 
इरूलरांमध्ये जमातीच्या प्रमुखास ओआर व उपप्रमुखास भंडारी म्हणतात. इतर जिल्ह्यांत त्यांना यजमान किंवा गौड म्हणतात.लग्‍नसमारंभाच्या व अंत्यविधीच्या वेळी तो प्रमुख असतो. शिवाय मन्नुकरण हे स्वतंत्र पुरोहितही असतात. ते देवांना वट्टल (अन्न) अर्पण करतात. अद्यापि इरूलरांच्यात जडप्राणवाद अस्तित्वात असून काही इरूलर वाघास देव मानून त्याच्या पावलांच्या ठशांची पूजा करतात. इरूलाप्रमाणेच त्यांच्या अनेक ग्रामदेवता असून रंगस्वामी किंवा विष्णू यांच्याबरोबरच ते शंकराचीही भक्ती करतात. मृतांसंबंधीचे त्यांचे सर्व विधी इरूलांप्रमाणेच आहेत.
 
## संदर्भ 
* मराठी विश्वकोश

वर्ग:भारतामधील जाती
अलेक्झांड्रा कोल्लोन्ताई

**आलेक्सान्द्रा मिखाइलोव्हना कोल्लोन्ताई** () ही एक रुसी साम्यवादी क्रांतिकारक होती. ती पहिल्यांदा मेन्शेव्हिक पक्षामध्ये, तर १९१५ नन्तर बोल्शेव्हिक पक्षाची सदस्य होती. १९२३ रोजी कोल्लोन्ताई तिची सोवियेत संघाची नॉर्वेमधील राजदूत म्हणून नेमणूक झाली. ह्या दर्जाच्या स्थानावर असलेली ती पहिल्या महिलांमधली एक होती.

## सुरुवातीचे आयुष्य 
कोल्लोन्ताई हिचा जन्म ३१ मार्च १८७२ रोजी सेंट पीटर्सबर्ग येथे झाला. तिचे वडील जनरल मिखाइल आलेकसीविच दोमोंतोविच हे युक्रेनच्या कोसॅक कुटुंबातील होते. ते १८७७-७८ च्या रशिया-तुर्कस्तान युद्धात मध्ये घोडदळ अधिकारी होते व रशियाच्या बल्गेरियातील प्रशासनाचे सल्लागार होते. तिची आई आलेक्सांद्रा आंद्रोवना ही दोमोंतोविचची  दुसरी बायको होय.

## क्रांतिकारी कार्य 
जेव्हा कोलोन्ताई समाजाला पुनर्रचीत करण्याच्या 'मीर',म्हणजे शेतकरी हितगुज, ह्या पद्धतीकडे आकर्शीत झाली, तेव्हा ह्या प्रकारच्या सिद्धांताचे प्रभावी समर्थक १९ व्या शतकाच्या शेवटच्या दशकात फारच थोडे होते. 
मार्क्सवादाच्या कामगार कल्याण, क्रांतिकारी पद्धतीने सत्ता जिंकण्याचे सिद्धांत, आणि नव औद्योगिक समाज निर्माण करण्याचे भर, हे कोलोन्ताई व रशियातील ईतर पुरोगामी विचारवंतांचे दिशादर्शक होते. तीचे सुरुवातचे कार्य हे बऱ्याच प्रमाणात मर्यादित होते. जसे, ती तिच्या बहिणी झेनियाला आठवड्यातील काही तास एका ग्रंथालयात मदद करायची, जिथे कामगार वर्गाला रविवारी मुलभूत शिक्शण देण्यात यायचे, ज्यामधून समाजवादी विचार हा त्यांच्यापर्यंत पोचवण्यात यायचा. त्याच ग्रंथालयात ती एलेना स्टासोवा नावाच्या सेंट पिटर्सबर्ग मधिल मार्क्सवादी कार्यकर्तीला भेटली.

## बाह्य दुवा 
* Kollontoi archive at Marxists.org 
* Clements, Barbara Evans (1979). Bolshevik Feminist: The Life of Aleksandra Kollontai. Bloomington: Indiana University Press.  ISBN 0-253-31209-4.

वर्ग:इ.स. १८७२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील मृत्यू
वर्ग:रशियन लेखक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ओकलंड ॲथलेटिक्स

**ओकलंड ॲथलेटिक्स** ही अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ कॅलिफोर्नियाच्या ओकलंड शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने ओकलंड-अलामीडा कोलेझियम या मैदानात खेळले जातात. यांना *एझ* असे टोपणनाव आहे.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
ॲथलेटिक्स
मायामी मार्लिन्स

**मायामी मार्लिन्स** ही अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ फ्लोरिडाच्या मायामी शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने मार्लिन्स पार्क या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १९९३मध्ये *फ्लोरिडा मार्लिन्स* नावाने झाली. २०११मध्ये या संघाचे नाव बदलण्यात आले.

**कॉलोराडो रॉकीझ** आणि मायामी मार्लिन्स हे वर्ल्ड सेरीझ न जिंकलेले मेजर लीग बेसबॉलमधील दोन संघ आहेत.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
मार्लिन्स
टेक्सास रेंजर्स (बेसबॉल)

**टेक्सास रेंजर्स** ही अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ टेक्सासच्या आर्लिंग्टन शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने ग्लोब लाइ पार्क या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १९६१मध्ये वॉशिंग्टन, डी.सी.मध्ये  वॉशिंग्टन सेनेटर्स नावाने झाली. दहा वर्षांनी हा संघ आर्लिंग्टनला स्थलांतरित झाला.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:आर्लिंग्टन (टेक्सास)
महेंद्र यादव

**महेंद्र यादव** हे एक भारतीय राजकारणी आहेत आणि दिल्लीच्या सहाव्या विधानसभेचे सदस्य आहेत. ते आम आदमी पार्टीचे सदस्य आहेत. ते दिल्लीच्या विकासपुरी  विधानसभा मतदारसंघातून २०१३ च्या विधानसभा निवडणुकीत आमदार म्हणून निवडून गेले होते.

वर्ग:आम आदमी पार्टीचे नेते
वर्ग:दिल्लीचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
घसारा

वाणिज्यात **घसारा** ही सततच्या वापरामुळे कुठल्याही मालमत्तेच्या किमतीमध्ये होणाऱ्या घसरण होय.

## व्यावसायिक संकल्पना
मालमत्तेवरील घसारा हा व्यवसायासाठी खर्च म्हणून मोजला जातो. कर नियमाप्रमाणे निर्धारित दराप्रमाणे घसारा मोजून तेवढी रक्कम खर्चात मोजण्याची परवानगी असते. 
घसारा मोजताना व्यवसायाला रोख रक्कम द्यावी लागत नाही पण एखाद्या मालमत्तेच्या वापरामुळे जी झीज झालेली असते तिचे मूल्यमापन काही आधारावर करणे एवढेच अपेक्षित असते. घसाऱ्यामुळे मालमत्तेच्या खात्यावरील शिल्लक रक्कम कमी होत जाते. दुसरीकडे घसाऱ्याएवढी रक्कम फायद्यातून बाजूला काढून घसारा फंड बनवला जातो. हा फंड वापरून नवी मालमत्ता विकत घेता येऊ शकते.

मालमत्तेचे वापरयोग्य वय लक्षात घेऊन घसाऱ्याचा दर ठरवला जातो. उदा. मोटरकार वरील घसारा २० टक्के प्रतिवर्ष दराने मोजला जातो. म्हणजे एका मोटरकारचे आयुष्य ५ वर्षे मानले जाते. उद्योगासाठी घेतलेल्या कारच्या खरेदी किंमतीच्या २० टक्के रक्कम दरवर्षी घसारा म्हणून फायद्यातून कमी करता येईल. या मुळे अंतिम फायद्याची रक्कम कमी होऊन कर कमी भरावा लागेल

## मोजण्याच्या पद्धती
१) ठराविक दराने घसारा मोजणे - घसाऱ्याचा ठरवून दिलेला दर वापरून दरवर्षी ठराविक रक्कम घसारा म्हणून कमी करणे.

या पद्धतीत वार्षिक घसारा = मालमत्तेचे मूल्य वजा उर्वरित मूल्य (भंगार मध्ये गेल्यास मिळणारी रक्कम ) भागिले मालमत्तेचे अपेक्षित वापरयोग्य वय

२) घसरत्या दराने मोजलेला घसारा - मालमत्तेचे मूल्य दरवर्षी कमी होत असते त्यामुळे या कमी झालेल्या मूल्यावर पुढील वर्षीचा घसारा मोजणे.

वर्ग:व्यापार
वर्ग:वाणिज्य
वर्ग:बँकिंग
रोखपाल

व्यवसायाच्या ठिकाणी रोख रक्कम हाताळणाऱ्या व्यक्तीस रोखपाल असे म्हणतात. रोख रकमेचे आदान प्रदान करणे, रोख खात्याची नोंद ठेवणे, दिवसा अखेरीस जमा झालेली रोख रक्कम त्याब्यात घेऊन ती सुरक्षितपणे ठेवणे ही रोखपालाची कामे आहेत.

## दुकानातील रोखपाल
दुकानातील रोखपाल हे सर्व खरेदी विक्रीच्या व्यवहारांवर लक्ष ठेवतात. ग्राहकांकडून रोख रक्कम घेणे, सुट्टे पैसे देणे, पावती बनवणे, वस्तूंचे बारकोडिंग वाचून संपूर्ण खरेदीचे बिल बनवणे, कार्ड द्वारे बिल प्रदान केले जाणार असेल तर कार्ड स्वीप करून रक्कम वसूल करणे, दिवसाखेरीस एकूण पावत्या आणि जमा झालेली रक्कम यांचा ताळा करणे ही दुकानातील रोखपालाची कामे असतात. आधुनिक विपणन प्रणालीप्रमाणे भेटीची चलने (गिफ्ट व्हाऊचर्स) विकणे, परत केलेल्या वस्तूंची रक्कम ग्राहकास देणे अशीही कामे रोखपालाच्या कर्तव्यात येतात.

## बँकेतील रोखपाल
पूर्वी बँकेत एकाच रोखपाल असायचा, जो रोखीची सर्व कामे करत असे. आता टेलर पद्धतीमुळे बरेचसे कारकून रोखपालाचेही काम करतात. हाताळावयाची रक्कम जर फार मोठी असेत तर व्यवहाराच्या ठराविक मर्यादेनंतर मुख्य रोखपाल रोख रकमेचे व्यवहार करतो. बँकेतील रोखपाल ग्राहकाकडून रोख देवाण घेवाण, बँकेच्या इतर शाखांकडून रोख रक्कम घेणे अथवा देणे, जुन्या फाटक्या नोटा रिझर्व्ह बँकेकडे पाठवणे, शाखेतील रोख रकमेची दिवसाखेरीची शिल्लक रक्कम ताळा करून तिजोरीत ठेवणे अशी कामेही करतात.

वर्ग:व्यापार
वर्ग:व्यवसाय
वर्ग:बँकिंग
आर्थिक व्यवहार

आर्थिक परिभाषेत **व्यवहार** म्हणजे आर्थिक आदान प्रदान होय. जेव्हा वस्तू, सेवा किंवा रक्कम एका व्यक्तीकडून दुसऱ्याकडे जाते त्यास व्यवहार असे म्हणले जाते. व्यवसायाच्या पुस्तपालनात व्यवहाराची नोंद ठेवणे आवश्यक असते. व्यवहारांची नोंद व्यवसायाच्या सामान्य खातेवहीत (इंग्लिश : जनरल लेजर ) केली जाते.

द्विनोंदी लेखा पद्धतीत प्रत्येक व्यवहाराचे परिणाम किमान दोन सामान्य खात्यावर होतात. एका खात्यावर रक्कम जमा होते तर दुसऱ्या खात्यावर रक्कम नावे होते. दोन्ही खात्यांचा एकत्रित परिणाम समान असतो.

## वैशिष्ट्ये
१) व्यवहार म्हणजे आर्थिक आदान प्रदान होय.

२) पैसे देण्याचे आश्वासन म्हणजे व्यवहार नव्हे. अशा आश्वासनाची नोंद लेखाकर्मात केली जात नाही.

३) भविष्यात घडू शकेल अशा व्यवहारांची नोंद लेखपाल करत नाही.

४) व्यवहारात पैशांची नोंद एका खात्यातून दुसऱ्या सामान्य खात्यामध्ये होते. एकाच खात्याने देणे व त्यानेच घेणे याला व्यवहार म्हणत नाहीत.

५) व्यवहाराची रक्कम मोजण्यायोग्य (संख्यात्मक)असावी. गुणात्मक नोंदीचे पुस्तपालन करता येत नाही.

वर्ग:व्यापार
वर्ग:वाणिज्य
पंकज पुष्कर

**पंकज पुष्कर** हे एक भारतीय राजकारणी आहेत आणि दिल्लीच्या सहाव्या विधानसभेचे सभसद आहेत. ते आम आदमी पक्षाचे सदस्य व आमदार असून दिल्लीच्या तिमारपूर विधानसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतात.

वर्ग:आम आदमी पार्टीचे नेते
वर्ग:दिल्लीचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:तिमारपुरचे आमदार
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म
खाजगीकरण

वाणिज्यात **खाजगीकरण** हे शासकीय उद्योगाचे किंवा जाहीरपणे व्यापार केलेल्या कंपनींचे खाजगी कंपनी किंवा कंपन्यांकडून करण्यात आलेले अधिग्रहण. खाजगीकरण झाल्यावर कंपनीचे शेअर्स बाजारात सामान्यांना विकले जात नाहीत.

दुसऱ्या प्रकारचे खाजगीकरण हे भागीत कंपनी अभागीत होऊन तिचे संयुक्त भांडवली कंपनी मध्ये रूपांतर होण्याची प्रक्रिया होय. पहिल्यांदा 'खाजगीकरण' (इंग्रजीत *प्रायव्हेटायझेशन*) हा शब्द द इकॉनॉमिस्ट ह्या मासिकाने १९३० च्या दशकात नाझी जर्मनीच्या आर्थिक नीतींचे वर्णन करण्यासाठी वापरला होता.

## प्रकार
खाजगीकरणाच्या मुख्य ५ पद्धती आहेत:
# शेअर वाटप खाजगीकरण : शेअर मार्केटवर शेअर्स विकायला ठेवले जातात.
# संपत्ती विक्री खाजगीकरण: संपत्तीची गुंतवणूकदाराकडे विक्री, मुख्यतः लिलावातून किंवा ट्रिवहंड माॅडेलद्वारे.
# व्हाउचर खाजगीकरण: व्हाउचर, जे कंपनीची मालकी संबोधतात, त्यांची नागरिकांमध्ये मोफत वाटप किंवा खूप कमी किंमतीत विक्री.
# मुळातून खाजगीकरण: नव्या खाजगी उद्योगांची सुरुवात (समाजवादी देशांमध्ये अशा प्रकारचे खाजगीकरण करण्यात आले होते/येते).
# व्यवस्थापनास किंवा नोकरांस विक्री करून खाजगीकरण: कंपनीचे शेअर्स तेथील व्यवस्थापनास किंवा नोकरांस मोफत किंवा कमी किंमतीत विकणे.

## मत
खाजगीकरणाच्या विषयावरील प्रसिद्ध वितर्क खाली दिलेले, आहेत.

### खाजगीकरणाच्या बाजूने
संशोधनांप्रमाणे, खाजगीकरण झालेली बाजारे व आर्थिक व्यवस्था खुल्या बाजाराच्या स्वरूपामुळे जास्त कार्यक्षमतेने वस्तू व सुविधा पुरवतात. वेळासोबत ह्यामुळे किमतींमध्ये घट, दर्जामध्ये वाढ, जास्त पसंती, इत्यादी गोष्टी समोर येतात. काही अभ्यासक असे मत मांडतात की सर्व बाजार खाजगी नाही झाले पाहिजे, कारण त्याने बाजारात घट व एकाधिकार होण्याची संभावना राहते. पण अराजक भांडवलदार मानतात की शासनाचे प्रत्येक कार्य खाजगी असावे.

खाजगीकरणाच्या बाजूची अभ्यासक मंडळी खालील मत मांडते :
* कार्यक्षमतेत वाढ
* विशेषीकरण : खाजगी उद्योगांकडे काही विशेष कार्य करण्यासाठी लागणारे कामगार वर्ग व आर्थिक संसाधने ऊपलब्ध असतात.
* भ्रष्टाचार : शासनाद्वारे उद्योगांवर नियंत्रण आणल्यामुळे भ्रष्टाचाराला वाव मिळतो.
* नागरी स्वातंत्र्याविषयी चिंता : शासन नियंत्रित उद्योग हे सामान्य व्यक्ती, जो शासनाच्या धोरणांविरोधी आहे, त्याच्यासाठी नागरी हक्कांचे उल्लंघन होण्याची शक्यता आहे.
* ध्येय : शासन नियंत्रण असलेली अर्थव्यवस्था आर्थिक ध्येय न धरता राजकीय ध्येय धरून कामकाज चालवते.
* रोजगार निर्मिती : खाजगी उद्योगांना जास्तीत जास्त नफा झाल्यामुळे खाजगी भांडवलाचे निर्माण होते, ज्यामुळे जास्त पगाराचे व संख्येतसुद्धा जास्त रोजगार निर्माण होतात.

### खाजगीकरणाच्या विरोधी
खाजगीकरण-विरोधी गट असे मानतो की काही सामाजिक वस्तू व सेवा ह्या मुख्यतः शासनाच्या हातात असाव्या, जेणेकरून प्रत्येकाला त्यांचा लाभ मिळेल (जसे की - कायद्याची अंमलबजावणी, आरोग्य सेवा, व मूलभूत शिक्षण).

एक लोकशाहीद्वारे निवडलेले शासन हे लोकांच्या गरजा एका संविधानाद्वारे किंवा विधानमंडळाद्वारे लक्षात घेऊन अंमलात आणते. लोकशाहीद्वारे निवडलेले असल्यामुळे सर्व नफा, किंवा भांडवल हे समाजातील सर्वांच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी वापरण्यात येतात, व वर दिलेल्या सगळ्या मुद्द्यांना, एक प्रत्युत्तर म्हणून सादर करण्यात येते.

## संदर्भ
जयंत करंदीकर

डॉ. **जयंत करंदीकर** ( - डिसेंबर २०१७) हे अहमदनगरमधील एक वैद्यक व्यावसायिक होते. हे ओंकार रुगणोपचार पद्धतीचे जनक म्हणून ओळखले जात.
## पूर्वजीवन
डॉ. करंदीकर यांच्या आजी म्हणजे आईची आई- जानकीबाई आपटे यांनी १९४३ मध्ये दलित मुलींच्या शिक्षणासाठी अहमदनगरला बालिकाश्रम वसतिगृह सुरू केले. पुढे त्यांच्या कन्या म्हणजे डॉक्टरांच्या आई- स्वातंत्र्यसैनिक माणिकताई करंदीकर यांनी या वसतिगृहाची जबाबदारी स्वीकारली. त्यानंतर तब्बल ३०-३२ वर्षे डॉक्टर जयंत करंदीकर या संस्थेचे विश्वस्त होते. आयुर्वेदाचे शिक्षण घेतलेले त्यांचे वडील म्हणजे- करंदीकर गुरुजींनी आयुष्य कुष्ठरोग्यांसाठी वाहून घेतले होते. तेही स्वातंत्र्यसैनिक होते. त्यांच्या स्मृति जपण्यासाठी डॉक्टरांनी १९७९ मध्ये कुष्ठरोग्यांच्या निरोगी मुलांसाठी बालसदन उभारले. ते २०१७ सालीही चालू होते.

## ओंकाराचा शोध
संगीत विशारद व पुणे आकाशवाणीचा ‘अ’ श्रेणीचा गायक असा लौकिक मिळवलेल्या डॉ. करंदीकरांचे विश्व वयाच्या पन्नाशीपर्यंत हॉस्पिटल व गायन यातच व्यग्र होते. ज्ञानेश्वरीतील ओव्यांना संगीत देण्याच्या इच्छेतून ‘ज्ञानेश्वरी अमृतगंगा’ कार्यक्रमाची रचना त्यांनी केली. ज्ञानेश्वरीतील निवडक ओव्या निरूपणासह ते सादर करीत. पुढे ज्ञानेश्वरांच्या समाधी सोहळ्याचे वर्णन असणाऱ्या संत नामदेवांच्या १४४ अभंगांतील १६ अभंगांवर आधारित ‘संजीवन समाधी ज्ञानेशाची’ हा नवा कार्यक्रम निरूपणासह त्यांनी सुरू केला. त्याला रसिकांकडून दाद मिळाल्यावर व कॅसेट करण्याचा आग्रह झाल्य़ावर त्यांनी रेकॉर्डिंग करण्यासाठी स्टुडिओ गाठला. पण दुर्दैवाने त्यांना गळा साथ देईना. गायकाच्यादृष्टीने आभाळ कोसळण्याचीच ही घटना. स्वतः डॉक्टर असून घसा खराब होण्याचा अंतर्मुख होऊन विचार करतानाच त्यांना ज्ञानेश्वरीतील ‘कष्टले संसार शीणे। जे देवो येती गाऱ्हाणे तया ओ नावे देणे। तो संकेतु...’ हा श्लोक आठवला. त्याचा अर्थ म्हणजे- ‘या विश्वात जे दुःखी, कष्टी, पीडित आहेत, त्यांच्या हाकेला जो ओ देतो तो ओंकार...’ असे लक्षात आल्यावर त्यांनी ओंकाराचा शोध सुरू केला. 

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मराठी डॉक्टर
वॉशिंग्टन नॅशनल्स

**वॉशिंग्टन नॅशनल्स** ही अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ वॉशिंग्टन, डी.सी. शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने नॅशनल्स पार्क या मैदानात खेळले जातात. या संघाला *नॅट्स* असे टोपणनाव आहे.

या संघाची स्थापना १९६९मध्ये कॅनडाच्या माँत्रिआल शहरात माँत्रिआल एक्स्पोझ नावाने झाली. २००४ साली हा संघ वॉशिंग्टन, डी.सी.ला आला.


वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
नॅशनल्स
लॉस एंजेलस एंजल्स

**लॉस एंजेलस एंजेल्स**, **लॉस एंजेलस एंजेल्स ऑफ ॲनाहाइम** तथा **ॲनाहाइम एंजेल्स** हा अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ कॅलिफोर्नियच्या लॉस एंजेलस महानगरातील ॲनाहाइम शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने एंजेल स्टेडियम या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १९६८मध्ये झाली.

## हे सुद्धा पहा 
* लॉस एंजेलस डॉजर्स


वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:लॉस एंजेलसमधील खेळ
ऋणको

**ऋणको** ही कर्ज घेणारी व्यक्ती होय.  ज्याने पैसे दिले त्याच्या म्हणजे धनकोच्या, लेखापुस्तकात ऋणकोचे खाते नावे रक्कम शिल्लक दाखवते. बँकेने एखाद्या व्यक्तीस कर्ज दिले असेल तर कर्जाचे खाते नावे रक्कम दाखवेल. व्यवसायाच्या ताळेबंदात ऋणकोच्या खात्यावरील नावे रक्कम ही मालमत्ता म्हणून दाखवली जाते.

वर्ग:व्यापार
वर्ग:वाणिज्य
वर्ग:बँकिंग
रघुविंदर शोकीन

**रघुविंदर सौकिन** हे एक भारतीय राजकारणी आहेत आणि दिल्लीच्या सहाव्या विधानसभेचे सदस्य आहेत. ते आम आदमी पार्टीचे सदस्य व आमदार आहेत. ते दिल्लीच्या नांगलोई जाट  विधानसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतात.

वर्ग:आम आदमी पार्टीचे नेते
वर्ग:दिल्लीचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सिनसिनाटी रेड्स

**सिनसिनाटी रेड्स** हा  अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ ओहायोच्या सिनसिनाटी शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने ग्रेट अमेरिकन बॉलपार्क या मैदानात खेळले जातात. या संघाला *बिग रेड मशीन* असे टोपणनाव आहे.

या संघाची स्थापना १८९०मध्ये झाली. सतत एकाच शहरात एकाच नावाने खेळणाऱ्या संघांत रेड्सची गणना होते.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:सिनसिनाटीमधील खेळ
मिलवॉकी ब्रुअर्स

इवलेसे
**मिलवॉकी ब्रुअर्स** हा अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ विस्कॉन्सिनच्या मिलवॉकी शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने मिलर पार्क या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १९६९मध्ये वॉशिंग्टनच्या सिॲटल शहरात सिॲटल पायलट्स नावाने झाली. एक वर्षाने हा संघ मिलवॉकीला स्थलांतरित झाला.

## हे सुद्धा पहा 
* मिलवॉकी ब्रुअर्स (१९०१)


वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
वर्ग:मिलवॉकी
शिकागो कब्स

**शिकागो कब्स** ही अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ इलिनॉयच्या शिकागो शहरातील दोनपैकी एक संघ आहे. याचे घरचे सामने रिगली फील्ड या मैदानात खेळले जातात. हे मैदान कब्सचे १९१६पासूनचे घरचे मैदान आहे.

या संघाची स्थापना १८७०मध्ये शिकागोत **शिकागो व्हाइट स्टॉकिंग्ज** नावाने झाली. १८९०मध्ये याने **शिकागो कोल्ट्स** असे नाव घेतले. १९०२ साली या संघाने सध्याचे नाव घेतले.

## हे सुद्धा पहा
* शिकागो व्हाइट सॉक्स

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
कब्स
कान्होबा रणछोडदास कीर्तिकर

लेफ्टनंट कर्नल **कान्होबा रणछोडदास कीर्तिकर**  F.L.S., I.M.S.(१८४९ - १९१७) हे एक मराठी वनस्पतिशास्त्रज्ञ आणि कवी होते. मुंबईच्या ग्रँट मेडिकल कॉलेजमधून पदवी मिळवून ते इंग्लंडला गेले. सन १८७४मध्ये ते लंडनमधल्या रॉयल कॉलेज ऑफ सर्जन्स आणि रॉयल कॉलेज ऑफ फिजिशियन्सच्या परीक्षा उत्तीर्ण झाले. १८७६ साली भारतात परत आले आणि १८७७मध्ये सोलापूरमधील लष्कराच्या १९व्या नेटिव्ह इन्फंट्रीचे सर्वात प्रमुख डॉक्टर झाले. १८७८-१८८० सालच्या अफगाण युद्धात त्यांनी चमकदार कामगिरी केली. १८९७मध्ये ते मुंबई विद्यापीठाचे फेलो झाले आणि त्याच वर्षी मुंबई महापालिकेचे प्रमुख आरोग्य अधिकारी झाले व १९०४मध्ये निवृत्त झाले.

कीर्तिकर हे पाठारे प्रभू रिलीफ फंडाचे अध्यक्ष, आर्यन एज्युकेशन संस्थेचे विश्वस्त आणि डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीचे पदाधिकारी होते. त्यांकडे वनस्पतिशास्त्रावरची फार मोठी ग्रंथसंपदा होती. ते स्वतः उत्तम चित्रकार होते. शिवाय त्यांनी निसर्गातील वनस्पतींची रंगीत चित्रे काढण्यासाठी एक चित्रकार बाळगला होता.

इ.स. १९०७ मध्ये जळगावात पहिले महाराष्ट्र कविसंमेलन झाले. या संमेलनाचे अध्यक्ष कीर्तिकर होते. त्यानी त्या संमेलनादरम्यान त्र्यंबक बापुजी ठोंबरे यांना बालकवी ही उपाधी दिली.

## काव्यसंग्रह
* इंद्रकाव्य
* भक्तिसुधा
* विलाप लहरी

## अन्य पुस्तके
* Indian Medicinal Plants (२७९३ पानांचे पुस्तक)
* इंदिरा
* चार्लस डार्विन

## सन्मान
* १९०९ साली बडोदा येथे झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद

वर्ग:इ.स. १८४९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१७ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी शास्त्रज्ञ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ह्युस्टन ॲस्ट्रोझ

**ह्युस्टन ॲस्ट्रोझ** हा अमेरिकेत मेजर लीग बेसबॉल या संघटनेतील एक बेसबॉल संघ आहे. हा संघ टेक्सासच्या ह्युस्टन शहरात स्थित आहे. याचे घरचे सामने मिनिट मेड पार्क या मैदानात खेळले जातात.

या संघाची स्थापना १९६२मध्ये *ह्युस्टन कोल्ट .फॉर्टीफाइव्झ* नावाने झाली. तीन वर्षांनी याने सध्याचे नाव घेतले.

*
वर्ग:मेजर लीग बेसबॉल संघ
ॲस्ट्रोझ
लेखापरीक्षण

**अभियांत्रिकीलेखापरीक्षण** ही व्यवसायाचा हिशोब लेखापुस्तकामध्ये द्विनोंदी पद्धतीने योग्य प्रकारे लिहिला गेला आहे की नाही याची फेरतपासणी करण्याची प्रक्रिया होय. लेखापरीक्षण करणाऱ्या अधिकाऱ्याला लेखा परीक्षक म्हणले जाते. लेखापरीक्षक हा व्यवसायाचा पगारी नोकर किंवा बाह्य तज्ञ असू शकतो.

## उद्देश
* द्विनोंदी पद्धतीने व्यवहारांची नोंद पुस्तपालनाची, लेखाकर्माची तत्त्वे पळून केली गेली आहे की नाही.

* उत्पन्न व खर्च हे चालू आर्थिक वर्षाशी संबंधित आहेत.

* पुढील वर्षात होऊ शकणाऱ्या खर्चासाठी तसेच संभाव्य नुकसानासाठी योग्य ती तरतूद केली आहे.

* सर्व प्रकारचे कर, कायदेशीर तरतुदींचे पालन व्यवसायाने केले आहे.

* उत्पन्नाचे आकडे योग्य आहेत व त्यात फेरफार होऊन व्यवसायाचे नुकसान होण्याची शक्यता नाही.

* खर्चाचे आकडे वाजवी असून खर्च करताना तो कमीत कमी असावा याची काळजी घेतली गेली आहे.

* धनको तसेच ऋणको यांना देणे / घेणे असलेली रक्कम त्यांच्याशी झालेल्या व्यवहारांशी सुसंगत आहे.

* बँकेचा खाते उतारा, लेखापुस्तकात असणाऱ्या बँकेच्या शिल्लक रकमेशी सुसंगत आहे.

* कामकाजाची पद्धत आर्थिक गैरव्यवहाराना वाव देणारी नाही.

## प्रकार
* कायमस्वरूपी लेखापरीक्षण - दर महिन्याला अथवा ठराविक कालावधीनन्तर केले जाणारे लेखापरीक्षण.

* वार्षिक लेखापरीक्षण - वर्षाच्या शेवटी ताळेबंदाचे केलेले लेखापरीक्षण.

* वैधानिक लेखापरीक्षण - कंपनी कायदा अथवा तत्सम कायद्याच्या तरतुदीमुळे केलेलं परीक्षण.

* मालाचे लेखापरीक्षण - ग्राहकाने बँकेकडे तारण म्हणून ठेवलेल्या मालाचे लेखापरीक्षण.

वर्ग:व्यापार
वर्ग:वाणिज्य
वर्ग:बँकिंग
आनंद विहार टर्मिनल रेल्वे स्थानक

**आनंद विहार टर्मिनस रेल्वे स्थानक** हे भारताच्या दिल्ली शहरामधील एक प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. दिल्लीच्या पूर्व भागातील आनंद विहार उपनगरात स्थित असलेले हे स्थानक २००९ साली तत्कालीन रेल्वेमंत्री ममता बॅनर्जी ह्यांच्या हस्ते उद्घाटित करण्यात आले. नवी दिल्ली रेल्वे स्थानकावरील वाहतूकीचा ताण कमी करण्यासाठी ह्या स्थानकाचे प्रयोजन करण्यात आले होते. ह्या स्थानकाची प्रमुख इमारत नवी मुंबईच्या वाशी रेल्वे स्थानकावरून प्रेरणा घेऊन रचण्यात आली आहे. आजच्या घडीला आनंद विहार टर्मिनसहून दर आठवड्याला ५० लांब पल्ल्याच्या गाड्या सुटतात. प्रामुख्याने दिल्लीच्या पूर्वेकडील उत्तर प्रदेश, बिहार तसेच पश्चिम बंगाल व ईशान्य भारताकडे धावणाऱ्या गाड्या येथून सुटतात.

आनंद विहार टर्मिनस मेट्रो स्थानक दिल्ली मेट्रोच्या निळ्या मार्गिकेवर आहे. तसेच स्वामी विवेकानंद आंतरराज्यीय बस स्थानक येथून जवळच असल्यामुळे ज्यामुळे प्रवाशांना ह्या स्थानकापर्यंत पोचणे सुलभ होते.

## गाड्या
ह्या स्थानकामधून अनेक महत्त्वाच्या गाड्या सुटतात.
*आगरताळा राजधानी एक्सप्रेस
*ओडिशा संपर्क क्रांती एक्सप्रेस
*आनंद विहार-लखनौ डबल डेकर एक्सप्रेस
*नॉर्थ ईस्ट एक्सप्रेस
*आनंद विहार-गोरखपूर हमसफर एक्सप्रेस
*आनंद विहार-हावडा युवा एक्सप्रेस

## हे सुद्धा पहा
*हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक
*दिल्ली सराई रोहिल्ला रेल्वे स्थानक
*दिल्ली मेट्रो

## बाह्य दुवे
*स्थानक नकाशा

वर्ग:दिल्लीमधील रेल्वे स्थानके
सार्वजनिक ग्रंथालय

**सार्वजनिक ग्रंथालये/वाचनालये** ही नागरिकांसाठी उपलब्ध असलेली ग्रंथालये होय. ही ग्रंथालये प्रामुख्याने नगरपरिषदा किंवा महानगरपालिका अशी ग्रंथालये चालवतात. ही सुविधा सहसा अत्यल्प दरात सुविधा पुरवली जाते. पुस्तके, मासिके, वर्तमानपत्रे इथे वाचनासाठी उपलब्ध असतात. काहीवेळा प्रासंगिक स्वरूपात या ग्रंथालयांद्वारे वाचकांसाठी व्याख्यानमाला, परिषदा इ. आयोजित केल्या जातात.

सार्वजनिक ग्रंथालये जगभरातील अनेक देशांमध्ये अस्तित्त्वात आहेत आणि बहुधा शिक्षित आणि साक्षर लोकसंख्येचा एक आवश्यक भाग मानला जातो.  सार्वजनिक ग्रंथालये संशोधन ग्रंथालये, शालेय ग्रंथालये आणि इतर विशेष लायब्ररींपेक्षा वेगळी आहेत कारण त्यांचा आदेश एखाद्या विशिष्ट शाळा, संस्था किंवा संशोधन लोकसंख्येच्या गरजा पूर्ण करण्याऐवजी सामान्य लोकांच्या माहितीच्या गरजा पूर्ण करणे आहे.  सार्वजनिक वाचनालये देखील विनामूल्य सेवा प्रदान करतात जसे की प्राथमिक साक्षरतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी प्रीस्कूल स्टोरी वेळा, विद्यार्थी आणि व्यावसायिकांसाठी शांत अभ्यास आणि कार्य क्षेत्रे किंवा प्रौढांमध्ये साहित्याचे कौतुक करण्यासाठी पुस्तक क्लब. सार्वजनिक ग्रंथालये विशेषतः वापरकर्त्यांना पुस्तके आणि इतर साहित्य उधार घेण्याची परवानगी देतात, म्हणजे, तात्पुरते परिसर काढून टाकतात;  त्यांच्याकडे गैर-परिचालित संदर्भ संग्रह देखील आहेत आणि ते संरक्षकांना संगणक आणि इंटरनेट प्रवेश प्रदान करतात.

वर्ग:ग्रंथालयशास्त्र
कट्‌टुनायकन जमात

कट्‌टुनायकन ही भारतातील केरळ व तामिळनाडू राज्यांतील एक जमात आहे. केरळमध्ये मुख्यत: कोळिकोड व कण्णूर जिल्ह्यांत त्यांची वस्ती जास्त आढळते. १९६१ च्या जनगणनेनुसार दोन्ही राज्यांत आणि कर्नाटकात मिळून त्यांची लोकसंख्या ४,३८७ होती. कट्टुनायकन म्हणजेच जंगलचे नाईक. दणकट आणि उंच शरीरयष्टी,लांब हात, काळा रंग व कुरळे केस ही त्यांची शरीरवैशिष्ट्ये होत. त्यांची बोली द्राविड भाषांच्या मिश्रणातून निर्माण झालेली आहे. केरळमधील कट्‌टुनायकनांच्या भाषेत मलयाळम शब्द अधिक आढळतात. ते स्वतःस पश्चिम घाटातील मूळ रहिवासी समजतात. आपला संबंध ते हिडिंबा राक्षसीशी व पल्लव राजवंशाशी लावतात.
## उपजीविका
कंदमुळे गोळा करून ते आपली उपजीविका करतात. जंगलखात्यात माहुत किंवा पहारेकऱ्याचे काम किंवा मळ्यात मजुरीही ते करतात. कुत्रे, जाळी, सांपळे इत्यादींच्या साहाय्याने डुकरांची व हरिणांची ते शिकार करतात. मध व मेण गोळा करण्यात ते निष्णात आहेत. कट्टुनायकनांच्या झोपड्या लांबट व ठेंगण्या असून भिंती बांबूच्या व छत गवताचे असते. कधीकधी ते बुंध्याच्या खोलगट भागात आडोसा करूनही राहतात.
## परंपरा
यांपैकी हिंदूंशी जवळचा संबंध आलेले कट्टुनायकन स्वतःस हिंदू म्हणवितात. ते सूर्य, चंद्र व भैरव यांची पूजा करतात. तसेच ओणम् सण साजरा करतात. एरवी ते जडप्राणवादी आहेत. झाडे, सर्प, डोंगर व काही प्राण्यांची ते पूजा करतात; त्यांपासून ते आपली उत्पत्तीही सांगतात.

जमातीच्या प्रमुखास ‘मुट्टम’ म्हणतात. तो जमातीचा पुरोहितही असतो व देव अंगात आल्यास भविष्य वर्तवितो. मास्ती व माला दैवम ही केरळमधील कट्टुनायकनांची प्रमुख दैवते होत. याशिवाय त्यांमध्ये पूर्वजपूजाही रूढ आहे.

विवाह वधूमूल्य देऊन किंवा त्याऐवजी सेवा करणे या अटीवर होतात. पूर्वी त्यांच्यात अपहरणविवाह अस्तित्वात होता. लग्‍नात ताली बांधणे यास विशेष महत्त्व दिले जाते. जमातीची लोकसंख्या वाढावी, म्हणून बहुपत्‍नीविवाहास मान्यता दिली जाते. प्रत्येक पत्‍नीस स्वतंत्र झोपडी असते. घटस्फोट व पुनर्विवाहाची चाल रूढ आहे. ऋतुप्राप्ती, मासिक पाळी व बाळंतपण यावेळी विटाळ मानण्यात येतो.

यांच्यात मृतांना पुरतात. वन्य कट्टुनायकन प्रेत चटईत अगर पानांत गुंडाळून झाडाच्या बुंध्याला अगर खडकाला टेकून ठेवून निघून जातात. आत्म्याबद्दल त्यांच्या फार पुसट कल्पना आहेत. विवाहापूर्वी प्रौढ पुरुष मेल्यास त्याचे भूत (विरिका) होते व ते फार त्रासदायक असते, असा त्यांचा समज आहे.

## संदर्भ
* Luiz, A. A. D. Tribes of Kerala, New Delhi, 1962
* मराठी विश्वकोश
* http://mr.vikaspedia.in/

वर्ग:भारतामधील जाती व जमाती