open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
वेलची (निःसंदिग्धीकरण)

__DISAMBIG__
**वेलची** शब्द खालील प्रकारे वापरला जातो.

वेलचीचा वापर  स्वयंपाकघरामध्ये पदार्थाचा स्वाद आणि सुगंध वाढवण्यासाठी केला जातो. वेलची आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे. या वनस्पतीला वेलची, वेलदोडा, विलायची वेलदोडा, इलायची, एला असंही म्हटलं जातं.

1.वेलचीमध्ये लोह, व्हिटॅमिन सी, जीवनसत्त्व ब गटातील एक महत्त्वाचा घटक आहे. लाल पेशी वाढवण्यासाठी वेलची खाणं महत्त्वाचं असतं.

2.हिवाळ्यात रोज चहामध्ये वेलचीचा वापर करावा. वेलची ही कफ आणि खोकल्याच्या आजारांपासून दूर ठेवण्यासाठी मदत करते.

3.वेलची पित्तावर रामबाण उपाय आहे. पित्त झालं असेल अथवा मळमळत असेल तर तोंडात वेलची ठेवावी. जेवणानंतर अनेक लोक वेलची माऊथ फ्रेशनर म्हणून खातात असं असलं तरीही वेलचीमुळे पोटातील गॅसची समस्या दूर होते. अन्न पचण्यासाठी वेलची मदत करते.

4.ॲसिडीटीपासून तुम्हाला सुटका हवी असेल तर वेलची उत्तम. त्यासाठी वेलची चावून चावून खाणे किंवा चघळणे चांगले. त्यातून निघणारे तेल तोंडातील लालेतील ग्रंथी मिळसते. त्यामुळे तुमचे पोट साफ होते.

5.वेलची खाण्यामुळे सेक्स लाईफ सुधारते असंही म्हटलं जातं. वेलचिमध्ये ॲन्टी बॅक्टिरियल गुण असतो. त्यामुळे तोंडातील किंवा श्वसनाबाबत दुर्गंधी असेल तर ती दूर होते.

6.वेलची खाल्ल्याने सर्दी आणि खोकला कमी होण्यास मदत होते. तुम्हाला जर कफ झाला असेल तर पाण्यात वेलची उकळून त्याचं सेवन करावं आराम मिळतो.

7.बिर्याणी, पुलाव, किंवा घरातील गोड पदार्थांमध्ये वेलचीचा वापर केल्यानं सुगंध आणि स्वाद वाढतो.

8.वेलचीनं कोलेस्ट्रॉल कमी व्हायला मदत होते. वेलचीत सिस्टोलिक आणि डायस्टोलिक कमी करण्याची क्षमता असते. त्यामुळे रक्तदाब व्यवस्थित राहतो.

9.वेलची चहात टाकून घेतली की पोटावरची चरबी कमी व्हायला मदत होते. वेलचीनं पोटातला गॅसही निघून जातो.

10.चवीसाठी मसाले जेवढे आवश्यक असतात तेवढेच ते आरोग्यदायीही आहेत. मसाल्यांमधील एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे वेलची आहे. त्यामुळे आरोग्यासाठी फायदेशीर असणारी ही बहुगुणी वेलची रोज नक्की खायला हवी. त्यामुळे तुम्ही रोज निरोगी आणि फ्रेश राहाल.

* वेलदोडे
* वेलची (केळी)
२००८ सिंगापूर ग्रांप्री

## Classification
### Qualifying
* निक हाइडफेल्ड penalised three grid position for impeding रुबेन्स बॅरीकेलो during first qualifying session.
### Race
* **Lap Leaders:** फिलिपे मास्सा १७ (१–१७), निको रॉसबर्ग ११ (१८–२८), यार्नो त्रुल्ली ५ (२९–३३), फर्नांदो अलोन्सो २८ (३४–६१).

वर्ग:सिंगापूर ग्रांप्री
२००८ चिनी ग्रांप्री

## Classification
### Qualifying
* मार्क वेबर dropped १० places on the grid after an unscheduled engine change 

* निक हाइडफेल्ड penalised three grid positions for impeding डेव्हिड कुल्टहार्ड during first qualifying session.

### Race
वर्ग:चिनी ग्रांप्री
चिनी ग्रांप्री
कुरंग हरीण

**कुरंग हरणे** (इंग्लिश: *Antelope* ) हे हरणांचे मुख्य उपकुळ आहे. या उपकुळात इम्पाला काळवीट, नीलगाय, चिंकारा, चौशिंगा, पिसूरी हरीण इत्यादी प्रजातींचा समावेश होतो.

## शिंगे 
कुरंग हरणांचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची शिंगे. ही शिंगे  सारंग हरणांच्या शिंगांपेक्षा पूर्णतः वेगळी असतात. ती पोकळ असून हाडाच्या सांगाड्याचा एक भाग असतात. ही शिंगे कधीही गळून पडत नाहीत.  या शिंगाला एकच टोक असते. शिंगाचे आकारमान  सारंग हरणांच्या शिंगांपेक्षा बरेच लहान असते.  मात्र, प्रत्येक जातीच्या हरणाच्या शिंगांचे आकारमान ठरावीकच असते.  नरांची शिंगे मोठी असतात; माद्यांनाही बहुधा शिंगे असतात.

वर्ग:हरीण
फिल टफनेल

**फिलिप क्लाइव्ह रॉडरिक टफनेल** (एप्रिल २९, इ.स. १९६६:लंडन - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.

हा ४२ कसोटी आणि २० एकदिवसीय सामने खेळला.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉन कॉम्प्टन

इवलेसे
**सर जॉन जॉर्ज मेल्व्हिन कॉम्प्टन** (; २९ एप्रिल १९२५ - ७ सप्टेंबर २००७) हा सेंट लुसिया देशामधील एक राजकारणी व तीन वेळा पंतप्रधान होता. १९६४ ते १९७९ दरम्यान ब्रिटिश अधिपत्याखाली असताना त्याने सेंट लुसियाचे नेतृत्व केले व १९७९ मध्ये स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर तो देशाचा पहिला पंतप्रधान बनला. त्यानंतर १९८२ ते १९९६ व २००६ ते २००७ दरम्यान तो पुन्हा पंतप्रधानपदावर होता. पदावर असतानाच कॉम्प्टन ७ सप्टेंबर २००७ रोजी आजारपणामुळे मृत्यू पावला. त्याच्या मृत्यूनंतर स्टीफनसन किंग देशाचा नवा पंतप्रधान बनला.

वर्ग:सेंट लुसियाचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
२००८ ब्राझिलियन ग्रांप्री

## वर्गवारी
### पात्रता फेरी
### मुख्य शर्यत
वर्ग:ब्राझिलियन ग्रांप्री
ज्याँ-लुक डेहेन

thumb|ज्यॉॅं-लुक जोसेफ मरी डेहेन

**ज्याँ-लुक जोसेफ मरी डेहेन** (ऑगस्ट ७, इ.स. १९४०:मॉॅंतपेलिये, फ्रांस - १५ मे, २०१४) हा बेल्जियमचा राजकारणी आहे. तो बेल्जियमचा पंतप्रधान होता.

वर्ग:बेल्जियमचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुलाम इशाक खान

**गुलाम इशाक खान** (उर्दू: غلام اسحاق خان; २० जानेवारी १९१५ - २७ ऑक्टोबर २००६) हा पाकिस्तान देशाचा सातवा राष्ट्रपती होता. तो १९८८ ते १९९३ दारम्यान ह्या पदावर होता.

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र 

वर्ग:पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष
सम्राट शोवा

**इचितोमिया हिरोहितो** (१९०१ - १९८९) हे जपानच्या पुनरुत्थानासाठी अथक परिश्रम घेणारे सम्राट होते. दुसऱ्या महायुद्धात जपानचा पराभव झाला, देश बेचिराख झाला तरीही प्राप्त परिस्थितीस सामोरे जाणारे सम्राट हिरोहितो हे आधुनिक जपानचे निर्माते होत.

जपानी राजकुमारांची परंपरा मोडून हिरोहितो यांनी नागाकोवुनी या युवतीशी प्रेमविवाह केला. हिरोहितो यांनी सम्राट पद घेतले तेव्हा जपान अशांत होता, राजकीय खून, मारामाऱ्या यांना ऊत आलेला होता. हिरोहितो यांना **शोवा** हे नाव धारण केले. याचा अर्थ ज्ञानपिपासू, शांतता असा होतो. शांतताप्रेमी लोकांनाही आपल्या सम्राटाच्या शांततेच्या मार्गावर विश्वास होता.

दुसऱ्या महायुद्धात जपानचा परभव झाला. सम्राट हिरोहितो यांनी २६ शतकांची परंपरा मोडून थेट सामान्य माणसाशी संवाद साधला, जनतेला उद्देशून सार्वजनिक भाषण केले. या भाषणात त्यांनी कुठेही पराभवाचा, शरणागतीचा उल्लेख केला नाही. जपानची लष्करी महासत्ता अशी ओळख पुसून लोकशाही पद्धतीने, सगळ्यांच्या सहभागाने देश पुढे नेण्यास मार्गदर्शन केले. त्याप्रमाणे जपानचा विकास आरखडाही तयार करण्यात आला.

## संदर्भ 
वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. १९०१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सारंग हरीण

thumb|300 px |सारंग हरीणहरणांचा मुख्य प्रकार - सारंग हरीण हा सस्तन प्राण्यांमधील एक कूळ आहे. यातील प्राण्यांच्या पायांना मुख्यत्वे विभाजित खूर असतात अथवा दोन टाचा असतात. हरणांची दोन मुख्य उपकुळे आहेत. सारंग व कुरंग ही दोन्ही हरणे दिसावयास सारखी असली तरी दोन्हीमध्ये मूलभूत फरक आहे. मुख्य फरक हा शिंगामध्ये असतो.

**शिंगे**
सारंग हरणांची शिंगे हे त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. शिंगे ही फक्त नरांना असतात. माद्यांना नसतात. नरांची ही शिंगे भरीव असतात व त्यांना अनेक टोके असतात. पुढे एक टोक असते व मागील बाजूस आणखी टोके असतात. मागील बाजूच्या टोकांची संख्या दोन किंवा अधिक टोकांची संख्या असते. सांबर व चितळांमध्ये पुढे एक व मागे दोन अशी तीन टोके असतात. बाराशिंगाला मागील बाजूस सहा ते आठ टोके असतात. ही शिंगे वर्षातून एकदा गळून पडतात व पुन्हा उगवतात. शिंगाची वाढ होत असताना त्यावर मखमलीचे आवरण असते. त्यामध्ये रक्तवाहिन्याचे जाळे असते. या काळात हरणे इतर नरांशी संघर्ष टाळतात. शिंगाची पूर्ण वाढ झाल्यावर मखमलीचे आवरण वाळून जाते व पोपडे पडतात. या काळात नर हरणे झाडांवर व दगडांवर आपली शिंगे घासून ही पोपडे काढून टाकतात व वीणीच्या हंगामासाठी तयार होतात. वीणीच्या हंगामात नर हरणे इतर हरणांशी संघर्ष करण्यात उत्सुक असतात. एकमेकांशी शिंगे अडकवून नर एकमेकांवर मात करण्याचा प्रयत्न करतात. अंतिम विजयी नर हा मादीचा अधिपती होतो. असे नाही की सर्वच नरांना शिंगे असतात. काहींना नसतात अशी हरणे साहजिकच मादीच्या कळपावर हक्क सांगण्यास असमर्थ असतात. परंतु काही शिंगरहित नरही वेगळे डावपेच वापरून इतर नरांना आव्हान देत असतात. 
शिंगे नसलेली हरीण मादी पिलू | thumb
**वावर**

सारंग हरणे ही बहुतांशी अमेरिका अशिया व युरोप खंडात आढळून येतात. अफ्रिकेत प्राण्याचे वैविध्य प्रचंड असले तरी तिथे सारंग हरणे नाहीत. सारंग हरणे ही मुख्यत्वे दाट ते घनदाट जंगलात आढळतात. शुष्क व वाळवंटी प्रदेशात त्यांचा वावर नसल्यात जमा आहे. 

सारंग हरीण या प्रकारात खालील हरणांचा समावेश होतो

* सांबर
* चितळ
* भेकर
* बाराशिंगा
* थामिन
* रेनडियर
* काश्मिरी हंगूल
* कस्तुरी मृग
* पिसोरी

## हरणाच्या विविध जाती 
खुजा जातीतील हरणांचा प्रजनन काळ सहा महिन्यांचा तर इंग्लंडमध्ये त्याच जातीचा हरणांचा प्रजनन काळ हा अठ्ठेचाळीस महिन्यांचा असतो.  सारंग हरणी ही बहुतांशी अमेरिका आशिया व युरोप खंडात आढळून येतात. आफ्रिकेत प्राण्यांचे वैविध्य खूप असले तरी तेथे सारंग हरणे नाहीत, सारंग हरणे ही मुख्यत्वे दाट घनदाट जंगलात आढळून येतात. शुष्क व वाळवंटी प्रदेशात त्यांचा जमाव आढळून येतो.
वर्ग:हरीण
२००७ फ्रेंच ग्रांप्री

वर्ग:फ्रेंच ग्रांप्री
वर्ग:रिकामी पाने
१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री

**१९९९ फ्रेंच ग्रांप्री** २७ जून, १९९९ रोजी भरलेली फॉर्म्युला वन कार शर्यत होती.

वर्ग:फ्रेंच ग्रांप्री
फ्रेंच ग्रांप्री
१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री

**१९९४ फ्रेंच ग्रांप्री** ही फॉर्म्युला वन शर्यत जुलै ३, इ.स. १९९४ रोजी सर्किट दि नेव्हर्स मेन्यी-कूर्स येथे झाले. ही १९९४ फॉर्म्युला वन हंगामातील सातवी शर्यत होती.

वर्ग:फ्रेंच ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील खेळ
वर्ग:१९९४ फॉर्म्युला वन हंगाम
२००७ ब्रिटिश ग्रांप्री

वर्ग:ब्रिटिश ग्रांप्री
वर्ग:रिकामी पाने
ब्रिटिश ग्रांप्री
हरीण

**हरीण** (लेखनभेद: **हरिण**) हे खुरधारी वर्गातील शाकाहारी जंगली प्राणी आहेत. हरणात दोन मुख्य प्रकार आहेत. एक सारंग हरीण (Cervidae) किंवा खरे हरीण आणि दुसरे कुरंग हरीण (Antelope). 

**सारंग हरीण** उर्फ **सारंगाद्य** कुळ, यात सांबर, चितळ, कस्तुरी मृग, बाराशिंगा, भेकर, थामिन, रेनडियर, मूस, काश्मिरी हंगूल, भुंकरे सारंग, पारा हरीण (Hogdeer) तसेच पिसोरी इत्यादी हरणाचे प्रकार मोडतात. यांच्यात जवळपास सर्वच हरणांची दरवर्षी जुनी शिंगे गळून त्यांना नवीन शिंगे उगवतात.

**कुरंग हरीण** हे गवयाद्य कुळातील उप कूळ आहे. यात काळवीट, नीलगाय, चिंकारा, चौशिंगा, पिसूरी हरीण, इंफाळा हरीण तसेच ग्रे ऱ्हिबॉक हरीण इत्यादी प्रकार मोडतात. यांच्यात एकदा आलेली शिंगे गळून पडत नाहीत.

हरीण, हा एक शाकाहारी सस्तन प्राणी एक आहे. हरणांच्या प्रत्येक पायाला सम संख्येत खुर असतात, त्यामुळे हरणांचा समावेश युग्मखुरी या गणात झाला आहे. जगातील विविध प्रांतातील वातावरणानुसार आणि हवामानानुसार हरणात विविध आकार आणि रंगसंगती आढळते. हरिण हे सहसा घनदाट अरण्य, वाळवंट, मैदानी जंगले व पर्वतरांगा वर दिसून येतात.

बहुतेक सर्व नर हरणांना शिंगे असतात. अपवादात्मक जातींच्या माद्यांना शिंगे असतात. परंतु माद्यांची शिंगे नरांच्या शिंगापेक्षा लहान आणि नाजूक असतात. हरिण हा प्राणी  सहसा कळपाने राहतो. नर व माद्याचे कळप वेगवेगळे असून मिलन काळात ते एकत्र येतात.

## संदर्भ
वर्ग:प्राणी
वर्ग:हरीण
१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री

**१९९९ ब्रिटिश ग्रांप्री** ही ११ जुलै, १९९९ रोजी झालेली फॉर्म्युला १ शर्यत होती. ही शर्यत इंग्लंडच्या सिल्व्हरस्टोन सर्किट येथे झाली. १९९९ फोर्म्युला १ हंगामाची ही आठवी शर्यत होती. ही शर्यत डेव्हिड कूल्टहार्डने आपल्या मॅकलारेन कारमध्ये जिंकली.

वर्ग:ब्रिटिश ग्रांप्री
ब्रिटिश ग्रांप्री
२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री

**२००५ ब्रिटिश ग्रांप्री** ही जुलै ८ ते जुलै १०, २००५ दरम्यान सिल्व्हरस्टोन, युनायटेड किंग्डम येथे झालेली फॉर्म्युला वन शर्यत होती. हुआन पाब्लो मोंतोया या शर्यतीत अग्रस्थानी आला.

२००५
वर्ग:इ.स. २००५ मधील खेळ
१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री

**१९९८ ब्रिटिश ग्रांप्री** ही १२ जुलै, १९९८ रोजी झालेली फॉर्म्युला वन शर्यत होती. ही शर्यत मायकेल शुमाखरने जिंकली.

वर्ग:ब्रिटिश ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील खेळ
१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री

**१९९७ ब्रिटिश ग्रांप्री** ही १३ जुलै, १९९७ रोजी सिल्व्हरस्टोन सर्किट येथे झालेली फॉर्म्युला वन कार शर्यत होती. जॉक व्हिलेनुएव्हेने ही शर्यत जिंकली.

वर्ग:ब्रिटिश ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ
२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री

वर्ग:ब्राझिलियन ग्रांप्री
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. २००६ मधील खेळ
२००५ जर्मन ग्रांप्री

वर्ग:जर्मन ग्रांप्री
वर्ग:रिकामी पाने
जर्मन ग्रांप्री
२००१ जर्मन ग्रांप्री

**इ.स. २००१ जर्मन ग्रांप्री** ही २९ जुलै, इ.स. २००१ रोजी जर्मनीतील हॉकनहाइम येथे पार पडलेली फॉर्म्युला वन शर्यत होती. विल्यम्स-बीएमडब्ल्यू संघाचा जर्मन चालक राल्फ शूमाकर याने ही शर्यत जिंकली.

वर्ग:जर्मन ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. २००१ मधील खेळ
१९९७ फ्रेंच ग्रांप्री

वर्ग:फ्रेंच ग्रांप्री
वर्ग:रिकामी पाने
फ्रेंच ग्रांप्री
२००६ जर्मन ग्रांप्री

**२००६ जर्मन ग्रांप्री** ही फॉर्म्युला वन रेसिंग शर्यत ३० जुलै २००६ रोजी जर्मनीच्या हॉकनहाईनरिंग येथे खेळवली गेली. २००६ फॉर्म्युला वन हंगामाच्या एकूण १८ शर्यतींपैकी ही बारावी शर्यत होती. स्कुदेरिया फेरारी संघाच्या मायकेल शुमाकरने ही शर्यत जिंकली.

## बाह्य दुवे
*संपूर्ण निकाल 

वर्ग:जर्मन ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. २००६ मधील खेळ
२००१ युरोपियन ग्रांप्री

वर्ग:युरोपियन ग्रांप्री
वर्ग:इ.स. २००१ मधील खेळ
वर्ग:रिकामी पाने
ब्रायन ॲडम्स

## संगीत कारकिर्दी
### १९७० चे दशक
### १९८० चे दशक
### १९९० चे दशक
### २००० चे दशक
### पुरस्कार
## वैयक्तिक जीवन
## बँड
## सामाजि़क कार्य
ब्रा‍‌‌यन ॲडम्सआपले समाजहिताचे कार्य विशेषकरून *द ब्रा‍‌‌यन ॲडम्स फाऊंडेशन*द्वारे करतो,जी जगभरात लहान तसेच तरू‍ण मुलांसाठी अद्ययावत शिक्षण आणि शिक्षणाच्या संधी उपलब्ध करून देण्याच्या कामी वाहिलेली संस्था आहे.शिक्षण हे मुलांसाठी अनमोल देणगी आहे,अशी त्याची धारणा आहे.

## फोटोग्राफर
## विविध अल्बम्स / गाणे
## चित्रपट
## हेसुद्धा पहा
## पुस्तके
## बाह्य दुवे
ॲडम्स, ब्रायन
ॲडम्स, ब्रायन
टोब्रुक

**टोब्रुक** (अरबी: طبرق) हे लिब्याच्या ईशान्य भागातील शहर व बंदर आहे.

इजिप्तच्या सीमेलगत असलेल्या हा शहराची संख्या १,१०,००० (२००६चा अंदाज) आहे.

वर्ग:लिबियामधील शहरे
आर्केडियस

**फ्लाव्हियस आर्केडियस** (१ जानेवारी, इ.स. ३७७ - मे १, इ.स. ४०८) हा इ.स. ३९५पासून पूर्व रोमन साम्राज्याचा सम्राट होता.

वर्ग:बायझेंटाईन सम्राट
वर्ग:इ.स. ३७७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. ४०८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
योहान लुडविग बाख

**योहान लुडविग बाख** (फेब्रुवारी ४, इ.स. १६७७ - मे १, इ.स. १७३१ हा जर्मन संगीतकार व व्हायोलिनवादक होता.

हा योहान सेबास्टियन बाखचा चुलतभाऊ होता.

बाख, योहान लुडविग
बाख, योहान लुडविग
बाख, योहान लुडविग
बाख, योहान लुडविग
मॅन्फ्रेड आयगेन

**मॅन्फ्रेड आयगेन** (९ मे, १९२७ - ) हे जर्मन जैवरसायनशास्त्रज्ञ आहेत. जलद रासायनिक प्रक्रियांची मोजणी करण्याची पद्धती विकसित केल्याबद्दल त्यांना १९६७ चे रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले होते.

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी

## यजमान देशानुसार यादी
## सर्किटनुसार यादी
## ग्रांप्रीनुसार यादी
## हंगामानुसार यादी
### १९५०–१९५९
### १९६०–१९६९
### १९७०–१९७९
### १९८०–१९८९
### १९९०–१९९९
### २०००–२००९
### २०१०-२०१९
### २०२०-२०२९
## हे सुद्धा पहा 
# फॉर्म्युला वन
# 
# फॉर्म्युला वन चालक यादी
# फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी

## तळटिप
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:फॉर्म्युला वन शर्यतींसंबंधित याद्या
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
पॉल स्कोल्स

वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वेस ब्राउन

**वेस्ली मायकेल** *वेस* **ब्राउन** (ऑक्टोबर १३, इ.स. १९७९ - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू आहे. हा संडरलँडकडून बचावफळीत खेळतो.

वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अँडरसन (फुटबॉल खेळाडू)

**अँडरसन लुइस डी अब्रेउ ओलिव्हियेरा** (पोर्तुगीज: Anderson Luís de Abreu Oliveira; १३ एप्रिल १९८८) हा ब्राझीलचा फुटबॉल खेळाडू आहे. तो सध्या मॅंचेस्टर युनायटेड व  ह्या संघांसाठी फुटबॉल खेळतो.

## बाह्य दुवे 
* माहिती 

वर्ग:ब्राझिलचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सुहासिनी मुळगावकर

**सुहासिनी मुळगावकर** (२७ जून, १९३५ - जून १४, १९८९) या मराठी अभिनेत्री, गायिका, लेखिका, व संस्कृत पंडिता होत्या. मुंबई दूरदर्शनवर होणाऱ्या संगीतविषयक कार्यक्रमांच्या त्या निर्मात्या असत.

दाजी भाटवडेकरांच्या संस्कृत नाटकांमधून त्यांनी कामे केली तसेच त्यांनी स्वतः केलेली एकपात्री 'सौभद्र' आणि एकपात्री 'मानापमान' ही खूप गाजली होती. 'दूरदर्शन' वरील 'प्रतिभा आणि प्रतिमा' या  मराठी कार्यक्रमाच्या त्या निर्मात्या होत्या. साहित्य-संगीत-नाटय क्षेत्रातील प्रसिद्ध व्यक्तींच्या एक तासाच्या मुलाखती असा हा कार्यक्रम होता.

‘रत्नपारखी योजना’ नावाचा उपक्रम सुहासिनी मुळगावकर तेव्हा चालवत असत ,या मध्ये सध्याच्या ‘सारेगमा’ स्पर्धा आहे, तसा कार्यक्रम त्या सादर करत होत्या. सुहासिनी मुळगावकर यांनी शतरंगी संगीत किंवा गोविंदराव टेंबेंवरील कार्यक्रम सादर केले.

मुळगावकर यांनी शतरंग,सदाफुली,सफारी, मनमोकळं ही पुस्तके लिहिली आहेत.

दाजी भाटवडेकरांच्या संस्कृत नाटकांमधून त्यांनी कामे केली तसेच त्यांनी स्वतः केलेली एकपात्री 'सौभद्र' आणि एकपात्री 'मानापमान' ही खूप गाजली होती. सुहासिनी मुळगावकर यांनी सौभद्र व मानापमान या जुन्या लोकप्रिय संगीत नाटकांतील भिन्न पात्रांचे संवाद एकटीनेच म्हणून दाखविण्याची नवीनच प्रथा सुरू केली. या नाट्यप्रयोगात त्यांचा सर्व भर संवाद आणि अभिनय यांवरच असायचा.

मुळगावकर,सुहासिनी
वर्ग:मराठी अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बेन फॉस्टर

**बेन ॲंथोनी फॉस्टर** (३ एप्रिल, १९८३ - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे. हा गोलरक्षक असून प्रीमीयर लीगमध्ये वॉटफर्ड एफ.सी.कडून खेळतो.

वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नेमान्या विडिच

वर्ग:सर्बियाचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
नानी (फुटबॉल खेळाडू)

वर्ग:फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रायन गिग्स

**रायन जोसेफ गिग्स** ओ.बी.ई. (नोव्हेंबर २९, इ.स. १९७३;कार्डिफ - ) हा वेल्सचा फुटबॉल खेळाडू आहे. हा मॅंचेस्टर युनायटेड संघासाठी खेळतो.

याचे मूळ नाव *रायन जोसेफ विल्सन* होते.
## रायन गिग्स
### परिचय
रायन गिग्स ने मॅंचेस्टर युनाईटेड साठी पहिले वर्ष १९९०-९१ साली खेळले. ९१-९२ सालापासून तो संघासाठी नियमित खेळाडू बनला आहे. १९९० च्या दशकात त्याची डाव्या पराचा फुटबॉलखेळाडू म्हणून ख्याती झाली.
जसजशी वर्षे निघून गेली तसतसे त्याचे महत्त्व वाढत चालले आहे व संघाचा एक अतिशय परिपूर्ण खेळाडू म्हणून त्यास मानतात. बिना दमता चेंडू सातत्याने पायात ठेवणे, शत्रूसंघाच्या खेळाडूंना चकवणे व स्वतःच्या संघातील खेळाडूंसाठी गोल मारायच्या भरमसाठ संधी निर्माण करणे हे त्याचे कौशल्य.
जगभर त्याची प्रसिद्धी तर आहेच, पण तो असा एकमेव फुटबॉलखेळाडू आहे जो वयाच्या ३९ व्या वर्षापर्यंत ही खेळतच आहे व ३९ व्या वर्षीच दोनहून अधिक गोलही मारलेत. तसेच त्याच्या खेळाच्या कारकिर्दीत सर्वकाळ मॅंचेस्टर युनाईटेड साठीच तो खेळत आहे.
### सन्मान
मॅंचेस्टर युनाईटेड मध्ये आजपर्यंत त्याने १२ प्रिमियर लीग, ४ च्याम्पियन्स लीग, ३ लीग कप हे सर्व चषक जिंकले.
रायन इतिहासातील असा पहिला खेळाडू ज्यास सलग दोन वर्षे "PFA वर्षातील सर्वोत्कृष्ट खेळाडू" हा सन्मान देण्यात आला.
तो असाही एकमेव खेळाडू आहे ज्याने प्रत्येक प्रिमियर लीग मध्ये खेळून गोल मारले आहेत. रायनला ह्या युगातील सर्वात उत्तम खेळाडूंचा संघ यामध्ये निवडण्यात आले.
तसेच त्याच्या नावाखाली सर्वात जास्त गोलच्या संधी उपलब्ध करून देण्याचा विश्वविक्रमही आहे. गिग्स २००७ साली वेल्श अंतरराष्ट्रीय संघासाठी शेवटचा खेळला. परंतु २०१२ च्या लंडन ऑलिम्पिक्स मध्ये तो ग्रेट ब्रिटनचा कर्णधार होता.
३१ जानेवारी २०१२ मध्ये जगभरातील सर्वेक्षण व मातादानानुसार रायनला मॅंचेस्टर युनाईटेडचा आजपर्यंतचा सर्वोत्तम फुटबॉलखेळाडू म्हणून निवडण्यात आलं.
१०/०८/२०११ रोजी गिग्सला "सोनेरी बूट" हा सन्मान देण्यात आला.

गिग्स, रायन
गिग्स, रायन
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डाँग फंग्झुवो

वर्ग:चिनी फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
जॉन ओ'शे

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:आयर्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डॅरेन फ्लेचर

250 px|इवलेसे|डॅरन फ्लेचर
**डॅरन बार फ्लेचर** (;  , डॅलकीथ, स्कॉटलंड) हा एक स्कॉटिश फुटबॉलपटू व  राष्ट्रीय संघाचा विद्यमान कर्णधार  आहे.

क्लब पातळीवर फ्लेचर २००३-१५ दरम्यान प्रीमियर लीगमधील मॅंचेस्टर युनायटेड तर २०१५ पासून वेस्ट ब्रॉम्विच अल्बियन एफ.सी. ह्या क्लबसाठी खेळत आहे.

## बाह्य दुवे
*माहिती 

वर्ग:स्कॉटलंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मिकाएल सिल्वेस्ट्रे

**मिकाएल सिल्वेस्ट्रे** (फ्रेंच: *Mikaël Silvestre*) (ऑगस्ट ९, १९७७ - हयात) हा फ्रेंच फुटबॉल खेळाडू आहे. तो फ्रेंच राष्ट्रीय फुटबॉल संघातून आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील, तर आर्सेनल क्लबातर्फे इंग्लिश प्रीमियर लीग साखळीत खेळला आहे. तो बचाव फळीत मधल्या किंवा डाव्या बचावपटूच्या भूमिकेतून खेळतो.

## बाह्य दुवे 
* सॉकरबेस.कॉम - आकडेवारी (इंग्लिश मजकूर) 

वर्ग:फ्रान्सचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्रिस ईगल्स

**क्रिस्टोफर मार्क** *क्रिस* **ईगल्स** (१९ नोव्हेंबर, १९८५:हेमेल हॅम्पस्टेड, हीयरफोर्डशायर, इंग्लंड - ) हा मधील व्यावसायिक फुटबॉल खेळाडू आहे. हा सहसा मधल्या फळीतून आक्रमक खेळ करतो.

वर्ग:फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
टॉम हीटन

**थॉमस डेव्हिड** *टॉम* **हीटन** (१५ एप्रिल, इ.स. १९८६:चेस्टर, इंग्लंड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू आहे. हा बर्नली एफ.सी.कडून क्लब फुटबॉल खेळतो.

वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गेरार्ड पिके

गेरार्ड पिके (जन्म 2 फेब्रुवारी 1987) हा स्पॅनिश माजी व्यावसायिक फुटबॉल खेळाडू आहे जो मध्यवर्ती खेळाडू म्हणून खेळला होता. तो त्याच्या पिढीतील सर्वोत्कृष्ट सेंटर-बॅकपैकी एक मानला जातो.  सुरुवातीला बार्सिलोनाच्या ला-मासिया अकादमीमध्ये एक हुशार विद्यार्थी खेळाडू, पिकेने 2004 मध्ये मँचेस्टर युनायटेडसह त्याच्या व्यावसायिक कारकिर्दीची सुरुवात केली. तो 2008 मध्ये बार्सिलोनामध्ये परतला आणि क्लबला 2008-09 आणि 2014-15 मध्ये तिहेरी जिंकण्यात मदत केली. त्याने क्लबसाठी 616 स्पर्धात्मक सामने खेळले आणि नऊ ला लीगा ट्रॉफी आणि तीन UEFA चॅम्पियन्स लीग विजेतेपदांसह 31 प्रमुख क्लब विजेतेपदे जिंकली. वेगवेगळ्या संघांसह सलग दोन वर्षे चॅम्पियन्स लीग जिंकणाऱ्या केवळ चार खेळाडूंपैकी तो एक आहे. पिकेने 11 फेब्रुवारी 2009 रोजी पदार्पण करून 102 वेळा स्पेनचे प्रतिनिधित्व केले. 2010 FIFA विश्वचषक आणि UEFA युरो 2012 जिंकणाऱ्या स्पॅनिश संघांमध्ये त्यांनी अविभाज्य भूमिका बजावली. 2018 फिफा विश्वचषक स्पर्धेनंतर त्यांनी राष्ट्रीय संघातून निवृत्ती घेतली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:स्पेनचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दुसरा मेहमेद

250 px|इवलेसे|दुसरा मेहमेद
इवलेसे|मेहमेदची राजकीय मुद्रा (तुग्रा)
**दुसरा मेहमेद** (३० मार्च १४३२ – ३ मे १४८१) (ओस्मानी तुर्की: محمد ثانى; ) हा इ.स. १४४४ ते १४४६ व १४५१ ते १४८१ दरम्यान ओस्मानी साम्राज्याचा सुलतान होता. १४३२ साली एदिर्ने येथे जन्मलेल्या दुसऱ्या मेहमेदने वयाच्या २१व्या वर्षी कॉन्स्टॅन्टिनोपल जिंकून तेथे ओस्मानी सत्ता प्रस्थापित केली. ह्या घटनेमुळे बायझेंटाईन साम्राज्याचा अस्त झाला व युरोपात ओस्मान्यांना प्रवेश मिळाला.

आपल्या कार्यकाळात ओस्मानी साम्राज्याला बलाढ्य करण्याचे श्रेय मेहमेदला दिले जाते. तुर्कस्तानच्या इतिहासामध्ये दुसऱ्या मेहमेदला मानाचे स्थान असून येथील फातिह सुलतान मेहमेद पूलाला त्याचेच नाव दिले गेले आहे.

## बाह्य दुवे
* व्यक्तिचित्र 
* चित्रे

वर्ग:ओस्मानी सुलतान
वर्ग:इ.स. १४३२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १४८१ मधील मृत्यू
राजा हरिश्चंद्र (चित्रपट)

**राजा हरिश्र्चंद्र** हा पहिला भारतीय मूक चित्रपट मे ३ १९१३ रोजी मुंबई येथील कॉरोनेशन चित्रपटगृहात प्रदर्शित झाला. धुंडिराज गोविंद फाळके ऊर्फ दादासाहेब फाळके त्यांनी निर्मिलेला हा मराठी व भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील आद्य चित्रपट आहे. 'आलम-आरा'ची गोष्ट! हा चित्रपट तेवीस दिवस चालला. देशाच्या इतर भागंतही हा चित्रपट प्रदर्शित करण्यात आला आणि चित्रपट तयार करणे हा व्यवसाय होऊ शकतो, याची अनेकांना जाणीव झाली. भारतीय चित्रपटसृष्टीची शंभरी
## चित्रदालन

Image:A scene from film, Raja Harishchandra, 1913.jpg|राजा हरिश्चंद्र , १९१३
Image:A scene from film, Raja Harishchandra (1913).jpg|राजा हरिश्चंद्र , १९१३

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय मूक चित्रपट
वर्ग:दादासाहेब फाळके दिग्दर्शित चित्रपट
केंट (ओहायो)

इवलेसे
इवलेसे
**केंट** अमेरिकेच्या ओहायो राज्यातील छोटे शहर आहे. कायाहोगा नदीकाठी असलेल्या या शहराची लोकसंख्या २०१० च्या जनगणनेनुसार २८,९०४ होती.

वर्ग:ओहायोमधील शहरे
वर्ग:पोर्टेज काउंटी (ओहायो)
चितळ

**चितळ** हे भारतात सर्वाधिक आढळणारे हरीणवर्गीय प्राणी आहे. हे हरीण दिसावयास अतिशय सुंदर असून वीटकरी रंग व त्यावरील पांढरे ठिपके यावरून हे हरीण सहज ओळखू येते. चितळ हे हरीण हरीणांच्या सारंग कुळातील असून त्यांच्या नरांनाच शिंगे असतात. तसेच शिंगे ही भरीव असून ती दरवर्षी उगवतात व गळून पडतात. चितळांच्या मादीला शिंगे नसतात.

वावर
चितळांचा वावर मुख्यत्वे भारतातील सर्व कमी दाट ते अतिशय घनदाट जंगलात आहे. कमी ते मध्यम दाट जंगलात कुरणे असल्यास यांची संख्या चांगलीच वाढते.मध्य भारतातील जंगलात चितळांची संख्या लाक्षणीय आहे. कान्हा राष्ट्रीय उद्यानात २० ते २५ हजार चितळे असल्याचा अंदाज आहे व संपूर्ण भारतभरात लाखाहून अधिक असल्याचा अंदाज आहे.

चितळ हे वाघाचे प्रमुख भक्ष्य आहे. चितळ भरपूर असलेल्या जंगलात वाघांची संख्याही वाढते असे दिसते. तसेच बहुतांशी मोठ्या शिकारी प्राण्याचेही चितळ हे आवडते खाद्य आहे. रानकुत्री, बिबट्या हे चितळांचे इतर प्रमुख शत्रू आहेत.

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:हरीण
वर्ग:सस्तन प्राणी
२००८ यु‌एफा चँपियन्स लीग अंतिम सामना

## माहिती
मँचेस्टर युनायटेड, २००८ यु‌एफा चँपियन्स लीग अंतिम सामना खेळे पर्यंत २००७-०८ चँपियन्स लीग स्पर्धेत अपरजित आहे. उपांत्य पूर्व सामन्याच्या प्रथम फेरीत फेनर्बाच विरुद्ध एक्मेव सामना चेल्सी संघाने चँपियन्स लीग स्पर्धेत हरला आहे.

प्रीमियर लीग स्पर्धेत २००७-०८ हंगामात दोन्ही संघात झालेला सामना मँचेस्टर युनायटेड संघाने, ओल्ड ट्रफोर्ड मैदानावर २-० ने जिंकला. दुसऱ्या फेरीचा सामना स्टँफोर्ड ब्रीज मैदानात चेल्सी संघाने २-१ ने जिंकला.

## अंतिम सामन्यापर्यंतचा प्रवास
### नॉक आउट फेरी
## सामना माहिती
|valign="top"|
|valign="top" width="50%"|

|}

## हे सुद्धा पहा
*युएफा चँपियन्स लीग २००७-०८

वर्ग:युएफा चँपियन्स लीग २००७-०८
थामिन

**थामिन** भारताच्या मणिपूर राज्यात आढळणारे हरीण.याला इल्ड हरीण असेही म्हणतात. थामिन हे मणिपुरी नाव आहे. हे हरीण अत्यंत दुर्मिळ असून हरीणांच्या सारंग गटात याची वर्गावारी होते. मणिपूर मधील काही अतिरेकी संघटनांनी थामिनच्या संरक्षणाची जवाबदारी उचलली आहे. याचा मुख्यत्वे वावर म्यानमार (ब्रम्हदेश) मध्ये आहे तेथे देखील त्याची संख्या १५०० च्या आसपास असावी.

## संदर्भ आणि नोंदी 
सांबर हरीण भारतात आढळणारी हरीणाची मुख्य जात आहे. याचे शास्त्रीय नाव Cervix unicolour असे आहे. भारतात आढळणाऱ्या हरीणांमध्ये आकाराने सर्वात मोठे हे हरीण आहे. खांद्या पर्यंत याची उंची साधारणपणे १ ते दीड मीटर पर्यंत भरते तर पूर्ण वाढलेल्या नराचे वजन सहजपणे ४०० ते ५०० किलो पर्यंत भरू शकते .याची वर्गवारी हरीणांच्या सारंग कुळात होते[२]. या कुळातील हरीणांच्या मादींना शिंगे नसतात. नरांची शिंगे भरीव असून दरवर्षी उगवतात व गळतात. शिंगाना अनेक टोके असतात. सांबरांच्या एका शिंगाला पुढे १ व मागे दोन अशी एकूण तीन टोके असतात. माद्या नेहेमी कळप करून रहातात त्यांचा कळप ८ ते १० जणांचा असतो. नर शक्यतो एकटेच असतात.सांबरांचे मुख्य खाद्य शाकाहारी असल्याने गवत, पाने, फळे इत्यादी आहे.

सांबराचे मुख्य शत्रु वाघ , बिबट्या, तळ्यांमधील मगरी , व रानकुत्री आहेत. आकार मोठा असल्याने वाघांचे सर्वात आवडते खाद्य आहे.
वावर

सांबर हे मुख्यत्वे भारतात किंवा भारतीय उपखंडात आढळते. विविध भागातील भौगोलिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या शरीरात बदल घडले आहेत. त्यांचे नैसर्गिक वसतीस्थान हे दाट ते घनदाट जंगले आहे. त्यांची नोंद विषववृतीय अती घनदाट जंगलांपासून ते शुष्क पानगळीच्या जंगलात तसेच उत्तरेत सूचिपर्णी वृक्षांच्या जंगलात पण झाली आहे. भारतातील शुष्क काटेरी व वाळवंटी प्रदेश सोडून ते सर्व प्रकारच्या जंगलात आढळतात. परंतु दाट ते घनदाट जंगले ते जास्त पसंत करतात. तसेच पाण्याच्या जवळ राहणे ते पसंत करतात. म्हणूनच मुख्य राष्ट्रीय उद्यानात हे तेथील तलावांपाशी हमखास आढळून येतात.
विणीचा हंगाम
मादी सांबर

सांबरांचा विणीचा हंगाम सप्टेंबर ते डिसेंबर असतो. या काळात नरांच्या शिंगाची वाढ पूर्ण झालेली असते. अनेक नर मादीच्या कळपावर हक्क प्रस्थापीत करण्यासाठी शिंगांनी चढाओढ करतात. यात सर्वात शक्तिशाली नर मादींच्या कळपाचा म्होरक्या होतो. माद्या साधरपणे मे ते जुनच्या दरम्यान प्रसावतात. जेणेकरून पावसाळ्याच्या महिन्यात नवीन पिल्लांना भरपूर खायला मिळते. पिल्ले लहान असतान अंगावर ठिपके असतात. परंतु जसे मोठे होतात ते विरळ होत जातात. पिल्लांची वाढ लवकर होते व दीड वर्षामध्ये पूर्ण विकसीत होतात.

वर्ग:हरीण
काश्मिरी हंगूल

**काश्मिरी हंगूल** हे एक प्रकारचे हरीण आहे.

वर्ग:हरीण
कस्तुरीमृग

**कस्तुरी मृग** (शास्त्रीय नाव: *Moschus moschiferus* *मोशस मोशीफेरस* ; इंग्लिश: *Musk deer*, *मस्क डियर*) हे कस्तुरीमृगाद्य कुळातील *मोशस* या एकमेव प्रजातीचे युग्मखुरी प्राणी आहेत. सारंगाद्य (सर्व्हिडी) कुळातील प्राण्यांपेक्षा - म्हणजे खऱ्या हरणांपेक्षा - कस्तुरी मृग अधिक पुरातन असून यांना सारंगाद्यांप्रमाणे शिंगे नसतात, तसेच स्तनाग्रांची एकच जोडी असते. तसेच यांना पित्ताशय, तसेच सुळ्यांसारखे दोन दात असतात; जे सारंगाद्यांमध्ये आढळत नाहीत. तसेच यांना *कस्तुरी* नावाचा तीव्र वासाचा स्राव स्रवणाऱ्या कस्तुरी ग्रंथी असतात.

## वैशिष्ठ्ये 
कस्तुरी मृगांची लांबी अंदाजे ८० ते १०० सेमी असते,त्यांची खांद्यापर्यन्तची अंदाजे ५० सेमी असते.त्यांचे लांब टोकदार मधले खुर व मोठे पार्श्व खुर हे बर्फाळ उतारावर व निसरड्या दगडांवर जम बसवण्यासाठी विकसित झाले आहेत.

कस्तुरी ग्रंथि नरांमध्ये, पोटाच्या त्वचेखाली, जननेंद्रिय व बेंबीच्यामध्ये असते. नुकतेच स्त्रवण झाल्यावरती त्याचा वास उग्र असतो, वाळल्यावरती त्याला कस्तुरीचा सुगंध प्राप्त होतो.

## सांस्कृतिक संदर्भ 
कस्तुरीमृग हा भारतातील उत्तराखंड राज्याचा राज्यपशु आहे.

### तत्त्वज्ञान व साहित्यातील संदर्भ 
कस्तुरीमृग व त्याच्या नाभीजवळील ग्रंथींमध्ये आढळणारी कस्तुरी यांच्या उपमा वापरून माणूस आणि अंतस्थ परमेश्वराच्या साक्षात्काराचे प्रतिपादन भारतीय उपखंडातल्या भक्तिमार्गी साहित्यात व तत्त्वज्ञानात अनेक वेळा केले आहे .

### हे सुद्धा पहा 
* सारंग हरीण
* भारतातील राजमान्य प्राणी

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:हरीण
काळवीट

thumb|right|300 px|काळवीट 

**काळवीट** हे हरीण प्रामुख्याने भारतात आढळून येते. हे हरिणांच्या कुरंग हरीण कुळातील प्रमुख हरीण आहे. नर काळवीट हा काळ्या रंगाचा असून मादी ही भुऱ्या रंगाची असते. नरांना प्रामुख्याने शिंगे असतात. माद्यांना शिंगे नसतात.

## वावर 
काळविटाचा वावर मुख्यत्वे भारतातील शुष्क प्रदेशातील ओसाड माळरानांवर आहे. महाराष्ट्रात विशेषतः पश्चिम महाराष्ट्रातील पर्जन्य छायेतील प्रदेशात यांचे वास्तव्य आहे. अहमदनगर जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यातील रेहेकुरी येथे काळविटांचे अभयारण्य आहे. पुणे जिल्ह्यातील दुष्काळी दौंड इंदापूर, शिरुर, बारामती तालुक्यात व तसेच अहमदनगर व सोलापूर जिल्ह्यामध्ये ही हरणे दिसतात. सोलापूर जिल्ह्याच्या लगतच्या आंध्रप्रदेशात, व लगतच्या कर्नाटकात, राजस्थानातन व मध्यप्रदेशातही काळविटे बऱ्याच प्रमाणात दिसून येतात. 

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:हरीण
चिंकारा

**चिंकारा** अथवा भारतीय गॅझेल (शास्त्रीय नाव: Gazella gazella bennetti) हे भारतातील शुष्क प्रदेशात आढळणारे हरीण आहे. याची उंची ६० ते ६५ सेमी पर्यंत असते तर वजन साधारणपणे २०-२५ किलोपर्यंत असते. याची हरीणातील कुरंग गटात वर्गवारी होते. कुरंग हरीणांचे सर्व वैशिठ्ये या प्राण्यात दिसून येतात. पळण्याचा वेग, शिंगाची रचना, विणीचा हंगाम इत्यादी. परंतु इतर कुरंग हरीणांपेक्षा हे हरीण एकटे दुकटे फिरताना जास्त आढळून येते. जास्ती जास्त मोठा कळप ३-४ जणांचा असतो. चिंकारा हरीणांमध्ये माद्यांना हमखास शिंगे असतात. याचे नैसर्गिक शत्रू चित्ता व लांडगा आहेत. गुजरातमध्ये गीरच्या अभयारण्यात सिंह आहे . त्यातील भारतातून चित्ता नामशेष आहे तर लांडगे अत्यंत दुर्मिळ आहेत. 

**वावर** 

याचा वावर मुख्यत्वे राजस्थान, मध्यप्रदेश, महाराष्ट्र,कर्नाटक व आंध्रप्रदेशातील दुष्काळी जिल्ह्यात आहे. भारताबाहेर याचा वावर पाकिस्तान, इराण या देशात आहे.पुण्याजवळ शिरुर तालुक्यात तसेच नगर जिल्ह्यातील श्रीगोंदे तालुका हा दिसून येतो.

**वैशिठ्ये**

अत्यंत शुष्क वातवरणाला या प्राण्याने जुळवून घेतले आहे. याची पाण्याची गरज अत्यंत कमी असते. विनापाणी अनेक दिवस चिंकारा जगू शकतो. त्याची शरीरात पाणी वाचवण्याची क्षमता अचाट असते. इतके की पाणी मिळाले नाही तर मुत्रविसर्जन हे केवळ खड्याच्या स्वरूपात करू शकतो. 

भारतात चिंकाऱ्यांना वन्य प्राणी संरक्षण कायद्यान्वे संरक्षण मिळाले आहे. प्रसिद्ध अभिनेता सलमान खान याला चिंकाराच्या हत्येसाठी शिक्षा झाली होती. सध्या त्यांची संख्या काळजी करण्या इतपत नसली तरी त्यांची संख्या कमी होत आहे. 

## संदर्भ 
* Book of Indian animals by Oxford press
* आपली सृष्टी आपले धन; निसर्ग प्रकाशन; मिलिंद वाटवे

वर्ग:हरीण
रानमांजर

**रानमांजर** हे दोन लहान जंगली मांजरांच्या प्रजातींचा समावेश असलेले एक प्रजाती संकुल आहे: युरोपियन वन्य मांजर (फेलिस सिल्व्हेस्ट्रिस) आणि आफ्रिकन रानमांजर (एफ. लिबिका). युरोपियन रानमांजर युरोप, अनातोलिया आणि काकेशसमधील जंगलात राहतात, तर आफ्रिकन रानमांजर अर्ध-रखरखीत लँडस्केप आणि आफ्रिका, अरबी द्वीपकल्प, मध्य आशिया, पश्चिम भारत आणि पश्चिम चीनमध्ये राहतात. रानमांजाच्या प्रजाती फर नमुना, शेपटी आणि आकारात भिन्न असतात: युरोपियन वन्य मांजाची लांब फर आणि गोलाकार टोक असलेली झुडूप असलेली शेपटी असते; लहान आफ्रिकन रानमांजर अधिक हलके पट्टेदार आहे, लहान वालुकामय-राखाडी फर आणि निमुळता शेपूट आहे; आशियाई वन्य मांजर दिसली.

रानमांजर आणि मांजर कुटुंबातील इतर सदस्यांचा १०-१५ दशलक्ष वर्षांपूर्वी एक समान पूर्वज होता. युरोपियन वन्य मांजर सुमारे ८,६६,००० ते ४,७८,००० वर्षांपूर्वी क्रोमेरियन अवस्थेत विकसित झाले; त्याचा थेट पूर्वज फेलिस लुनेन्सिस होता. सिल्व्हेस्ट्रिस आणि लिबिका वंश बहुधा १,७३,००० वर्षांपूर्वी वेगळे झाले होते.

२००२ पासून IUCN रेड लिस्टमध्ये वन्य मांजराचे वर्गीकरण सर्वात कमी काळजी म्हणून केले गेले आहे, कारण ते मोठ्या प्रमाणावर वितरित केले गेले आहे आणि जागतिक लोकसंख्या स्थिर आणि २०,००० पेक्षा जास्त प्रौढ व्यक्ती मानली जाते. तथापि, काही श्रेणीच्या देशांमध्ये दोन्ही वन्य मांजरांच्या प्रजातींना पाळीव मांजर आणि रोगांच्या प्रसारामुळे धोका असल्याचे मानले जाते. स्थानिक धमक्यांमध्ये वाहने मारणे आणि छळ यांचा समावेश होतो.

आफ्रिकन वन्य मांजर आणि मानव यांच्यातील संबंध निओलिथिक क्रांतीच्या काळात वसाहतींच्या स्थापनेसह विकसित झाल्याचे दिसून येते, जेव्हा सुरुवातीच्या शेतकऱ्यांच्या धान्य दुकानातील उंदीर वन्य मांजरींना आकर्षित करत होते. या संबंधामुळे शेवटी ते पाळीव आणि पाळीव प्राणी बनले: पाळीव मांजर ही आफ्रिकन वन्य मांजराची थेट वंशज आहे. ही प्राचीन इजिप्तमधील प्रतिष्ठित मांजरींपैकी एक होती.
वर्ग:मार्जार कुळ
वर्ग:रिकामी पाने
हिमबिबट्या

**हिमबिबट्या** (शास्त्रीय नाव : *Uncia uncia*; इंग्लिश: *Snow Leopard*) हा मार्जार कुळातील अत्यंत दुर्मिळ प्राणी आहे. याचा वावर मुख्यत्वे हिमालयातील उत्तुंग पर्वतरांगात आहे.

बिबट्यापेक्षा हा आकाराने काहीसा लहान असतो, पण त्याची शेपटी त्या मानाने मोठी असते.तो साधारण १००-११० सेमी असतो, व त्याची शेपटी साधारण ९० सेमी असते. ते समुद्र-सपाटीपासून साधारण १२-१२ हजार फुटांपर्यंत आढळतात. उन्हाळ्यात जेव्हा उंच कुरणे चरायला मोकळी असतात तेव्हा त्यांना गुराख्यांकडून पाळीव बकऱ्या, मेंढ्या घेऊन जाण्याची संधी मिळते.थंडीत ते साधारण ६हजार फुटांपर्यंत खाली येतात. इतर मांसभक्षी प्राण्यांप्रमाणेच त्यांच्या हालचाली त्यांच्या भक्ष्यांच्या हालचालींवर अवलंबून असतात. रानमेंढ्या, बकऱ्या, कृंतक, मार्मोट, कस्तुरी मृग आदि प्राण्यांचा त्याच्या आहारामध्ये समावेश होतो.

गर्भ धारण करण्याचा काळ तीन महिने असतो, व मादी २ ते ४ पिल्लांना जन्म देते. त्यांच्या कातडीसाठी त्यांची शिकार केली जाते.     
 
thumb|300 px|हिमबिबट्या

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:मार्जार कुळ
ढगाळ बिबट्या

**ढगाळ बिबट्या** (शास्त्रीय नाव: *Neofelis nebulosa*, *निओफेलिस नेब्युलोसा* ; इंग्लिश: *Clouded Leopard*, *क्लाउडेड लेपर्ड*) हा भारताच्या आसाम, अरुणाचल प्रदेश, मणिपूर राज्यातील तराईच्या जंगलात आढळणारा प्राणी आहे. याचा सर्वाधिक आढळ भूतानमध्ये आहे. ह्या प्राण्याला **लामचित्ता** असेही नाव आहे. 

## वर्णन 
ढगाळ बिबट्या हा बिबट्या सदॄश दिसतो पण ठिपक्यांऐवजी त्याच्या अंगावर मोठे मोठे ब्लॉक असतात म्हणूनच याचे नाव ढगाळ बिबट्या असे पडले आहे. हा आकाराने खूपच लहान असतो व वजन जेमतेम २०-२२ किलोपर्यंत भरते. मांजरांमध्ये मार्जारकुळामध्ये सर्वात जाड शेपटी याची असते. हा मुख्यत्वे झाडावर राहणे पसंत करतो व क्वचितच जमिनीवर उतरतो. त्याच्या जाड शेपटीमुळे त्याला झाडावर तोल सांभाळणे सोपे जाते. तो पिल्लांना झाडाच्या ढोलीत वाढवतो.

मार्जार कुळातील मोठ्या मार्जारांमध्ये व ढगाळ बिबट्यांमध्ये कवटीची रचना व दात या दोन बाबतीत तफावत असते. ढगाळ बिबट्याचे वरचे सुळे इतर मार्जारांपेक्षा जास्त विकसित असतात.

## संदर्भ व नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 
* 
* 

वर्ग:मार्जार कुळ
वर्ग:सस्तन प्राणी
क्युकेनहॉफ

**क्युकेनहॉफ** नेदरलँड्स देशामधील एक प्रमुख पर्यटनस्थळ आहे. हे येथील वसंत ऋतुमध्ये फुलणाऱ्या ट्युलिपच्या फुलांसाठी प्रसिद्ध आहे.

वर्ग:नेदरलँड्समधील शहरे
फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार

**फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार** दरवर्षी फिल्मफेअर नियतकालिकातर्फे बॉलिवूडमधील सर्वोत्तम अभिनेत्याला दिला जातो. हा फिल्मफेअर पुरस्कारांमधील एक पुरस्कार आहे. ह्या पुरस्कारासाठी हिंदी चित्रपट समीक्षकांचा व टीकाकारांचा एक गट ठरवला जातो. १९९१ सालापासून हा पुरस्कार दिला जात असला तरी १९९७ पर्यंत पुरुष व महिला अभिनेत्यांमध्ये मिळून एकच विजेता ठरवला जात असे.

## यादी 
* १९९१ - अनुपम खेर - डॅडी
* १९९२ - पुरस्कार नाही
* १९९३ - अभिनेत्रीने जिंकला
* १९९४ - शाहरूख खान - कभी हां कभी ना
* १९९५ - अभिनेत्रीने जिंकला
* १९९६ - अभिनेत्रीने जिंकला
* १९९७ - अभिनेत्रीने जिंकला
* १९९८ - अनिल कपूर - विरासत
* १९९९ - मनोज वाजपेयी - सत्या
* २००० - मनोज वाजपेयी - शूल
* २००१ - शाहरूख खान - मोहब्बतें
* २००२ - अमिताभ बच्चन - अक्स
* २००३ - अजय देवगण - कंपनी / भगत सिंग
* २००४ - हृतिक रोशन - कोई... मिल गया
* २००५ - पंकज कपूर - मकबूल
* २००६ - अमिताभ बच्चन - ब्लॅक
* २००७ - आमिर खान - रंग दे बसंती
* २००८ - दार्शील सफारी - तारे जमीन पर
* २००९ - मंज्योत सिंग - ओय लकी! लकी ओय!
* २०१० - रणबीर कपूर - वेक अप सिड/अजब प्रेम की गजब कहानी/रॉकेट सिंग: सेल्समन ऑफ द इयर
* २०११ - ऋषी कपूर - दो दुणी चार
* २०१२ - रणबीर कपूर - रॉकस्टार
* २०१३ - इरफान खान - पान सिंग टोमर
* २०१४ - राजकुमार राव - शहीद
* २०१५ - संजय मिश्रा - आंखों देखी
* २०१६ - अमिताभ बच्चन - पिकू
*२०१७ - मनोज बाजपाई - अलिगढ आणि शाहिद कपूर - उडता पंजाब
*२०१८ - राजकुमार राव - ट्रॅप्ड 
*२०१९ - आयुष्मान खुराणा - अंधाधुन आणि रणवीर सिंग - पद्मावत
*२०२० - आयुष्मान खुराणा - आर्टिकल १५
*२०२१ - अमिताभ बच्चन - गुलाबो सीताबो

समीक्षक, अभिनेता
वर्ग:अभिनेत्यांसाठी पुरस्कार
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेता

**राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेता** ही राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमधील एक श्रेणी आहे. भारतातील माहिती व प्रसारण मंत्रालयाने स्थापन केलेल्या डायरेक्टरेट ऑफ फिल्म फेस्टिव्हलद्वारे दरवर्षी हे पुरस्कार सादर करण्यात येतात. हा मुख्य भूमिकेत सर्वोत्कृष्ट कामगिरी बजावणाऱ्या कलाकारास सादर केला जातो. हा एक रजत कमल पुरस्कार आहे. २०१७ला या पुरस्कारात रजत कमल, प्रमाणपत्र आणि रोख रक्कम असे पारितोषिकात समाविष्ट होते.

राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांची स्थापना १९५४ मध्ये "उच्च सौंदर्याचा आणि तांत्रिक मानक आणि शैक्षणिक आणि संस्कृती मूल्य असलेल्या चित्रपटांच्या निर्मितीस प्रोत्साहित करण्यासाठी" केली गेली आणि प्रादेशिक चित्रपटांसाठी पुरस्कारांचा समावेश करण्याचे नियोजनही केले. पुरस्कार "चित्रपटांसाठी राज्य पुरस्कार" म्हणून स्थापित करण्यात आले होते. परंतु १९५६ मध्ये १५व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये त्याचे "राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार" असे नामकरण करण्यात आले. 

राज्य पुरस्काराने १९६८ मध्ये "सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा भारत पुरस्कार" म्हणून या पुरस्कार श्रेणीची स्थापना केली. १९७५ मध्ये, त्यास "सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा रजत कमल पुरस्कार" असे नाव देण्यात आले. जरी भारतीय चित्रपटसृष्टीने सुमारे २० भाषा आणि बोलीभाषांमध्ये चित्रपटांची निर्मिती केली असली तरी हिंदी, मल्याळम, तामिळ, बंगाली, मराठी, कन्नड आणि इंग्रजी अशा सात प्रमुख भाषांमध्ये काम केलेल्या कलाकारांनी हे पारितोषिक मिळवले आहेत.

पहिला पुरस्कार प्राप्तकर्ता बंगाली सिनेमाचा उत्तमकुमार होता, ज्याला *ॲंटनी फिरंगी* आणि *चिरियाखाना* मधील कामगिरीबद्दल १९६७ मध्ये १५व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्काराने गौरविण्यात आले.  त्याच वर्षी दोन भिन्न चित्रपटांसाठी हा पुरस्कार जिंकणारा तो पहिला अभिनेताही होता. २०१८ पर्यंत, अमिताभ बच्चन हे चार पुरस्कारांसह सर्वाधिक सन्मानित अभिनेते आहेत. त्यांना अग्निपथ (१९९० चित्रपट, ब्लॅक (चित्रपट) (२००५), पा (चित्रपट) (२००९) आणी पीकू (२०१५) साठी पुरस्कार मिळाले आहेत. त्यानंतर कमल हासन आणि मामूट्टी यांना तीन पुरस्कार देण्यात आले आहेत. अभिनेते संजीव कुमार, ओम पुरी, नसीरुद्दीन शाह, मिथुन चक्रवर्ती, मोहनलाल आणि अजय देवगण या सहा कलाकारांनी हा पुरस्कार दोन वेळा जिंकला आहे.

दोन कलाकारांनी मिथुन चक्रवर्ती (हिंदी आणि बंगाली) आणि मामूट्टी (मल्याळम आणि इंग्रजी) अशा दोन भाषांमध्ये कामगिरी करण्याचा मान मिळविला आहे. २०१७ मध्ये वयाच्या १९व्या वर्षी रिद्धि सेन ने सर्वात कमी वयात हा पुरस्कार मिळवला आहे. सर्वात अलीकडील प्राप्तकर्ते आयुष्मान खुराणा आणि विक्की कौशल आहेत ज्यांना अंधाधुन आणि उरी: द सर्जिकल स्ट्राइक या हिंदी चित्रपटांमधील ६६व्या राष्ट्रीय पुरस्काराने अनुक्रमे गौरविण्यात आले. 

## संदर्भ 

अभिनेता
कार्ल फर्डिनांड ब्रॉन

हे एक नोबेल पारितोषिकविजेते जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ होते.
thumb|right|कार्ल फर्डिनांड ब्रॉन

## बाह्यदुवे
वर्ग:जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १८५० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कर्क कर्कोरियन

**कर्कोर** *कर्क* **कर्कोरियन** (जून ६, इ.स. १९१७ - ) हा अमेरिकन उद्योगपती आहे. हा बेव्हर्ली हिल्स, कॅलिफोर्निया स्थित ट्रॅसिंडा कॉर्पोरेशन या कंपनीचा अध्यक्ष व मुख्याधिकारी आहे.

वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड हसी

हसी, डेव्हिड
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शॉन मार्श

**शॉन एडवर्ड मार्श** (जुलै ९, इ.स. १९८३:नारोजिन, पश्चिम ऑस्ट्रेलिया, ऑस्ट्रेलिया - ) ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू आहे.

ऑस्ट्रेलियाकडून आंतरराष्ट्रीय सामने न खेळलेला मार्श भारतीय प्रिमीयर लीगमध्ये खेळतो.

हा ऑस्ट्रेलियाच्या भूतपूर्व यष्टीरक्षक रॉडनी मार्शचा मुलगा आहे.

मार्श, शॉन
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कतरिना कैफ

**कतरिना कैफ** (१६ जुलै, इ.स. १९८३:हाँग काँग - ) ही मूळ भारतीय असलेली ब्रिटिश अभिनेत्री हिंदी चित्रपटांत काम करते. तिने तेलुगू तसेच मल्याळी चित्रपटांतसुद्धा कामे केलेली आहेत. ती हॉंगकॉंगमध्ये जन्मलेली ब्रिटिश नागरिक आहे. ती भारतामध्ये कामगार परवाना वापरून काम करते.

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
बाराशिंगा

बाराशिंगा हे भारत नेपाळ , बांगलादेश येथे आढळणारे हरीण आहे. याची वर्गवारी हरीणांच्या सारंग कुळात होते. या हरीणाची शिंगे हे याचे वैशिठ्य आहे. १२ किंवा त्याहीपेक्षा जास्ती टोके शिंगाना असतात म्हणून यांना मराठी व हिंदीमध्ये बाराशिंगा असे म्हणतात.  आसाम मध्ये याला डोलहरीण असे म्हणतात डोल या शब्दाचा अर्थ दलदल असा आहे. 

याचा वावर मुख्यत्वे मध्यभारतातील कान्हा अभयारण्यात आहे. एक वेळ अशी होती कि हे हरीण जवळपास नामशेष होण्याच्या मार्गावर होते कान्हा अभयारण्यात १९७० मध्ये केवळ ६६ हरीणांची नोंद झाली होती. परंतु वन्य जीव कायद्याने याच्या शिकारीवर बंदी आणली व कान्हामध्ये याच्या संवर्धनावर विशेष प्रयत्न झाले आज त्याचा परीणाम म्हणून १००० पेक्षाही जास्त बाराशिंगा कान्हामध्ये आहेत. महाराष्ट्रात बरीच पूर्वी विदर्भाच्या जंगलामध्ये आढळत परंतु आता नाहित.

thumb|left|300 px|कान्हा अभयारण्यातील बाराशिंगा हरीणांचा कळप
याची दुसरी उपजात आसाम, नेपाल, बांगलादेश व नैरुत्य भारतात आढळते. सुंदरबन व काझीरंगामध्ये प्रामुख्याने दलदलीच्याच प्रदेशात आढळते. याच्या दलदलीच्या प्रदेशात रहात असल्याने इंग्लिशमध्ये स्वाम्प डियर (Swamp Deer) म्हणतात. परंतु मध्य भारतातील जात ही घनदाट जंगलात आढळते. 

बाराशिंगा हे तसे मोठे हरीण आहे. याची खांद्यापर्यंत उंची सव्वा ते दीड मीटर पर्यंत भरते व मोठ्या नराचे वजन दीडशे किलो पेक्षाही जास्त भरू शकते. याचा शिंगाचा आकर्षक डोलारा ७५ सेमी पर्यंत असतो. वीणीचा हंगाम सप्टेंबर ते एप्रिल पर्यंत असतो. मादी एका वेळेस बहुतेक हरीणांप्रमाणे एकच पिल्लाला जन्म देते. नर व माद्या हे कळप करून रहातात. त्यांचा कळप ८ ते २० जणांचा असतो. एकटे नर तसे कमी असतात.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हरीण
२००८ युएफा चँपियन्स लीग नॉक आउट फेरी

### संघ आणि सामने
वर्ग:युएफा चँपियन्स लीग २००७-०८
दिद्ये द्रोग्बा

वर्ग:आयवरी कोस्टचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दिलीपकुमार

**दिलीपकुमार** ऊर्फ **मुहम्मद युसुफ खान** (डिसेंबर ११, इ.स. १९२२ - ७ जुलै २०२१) हे हिंदी चित्रपटांत काम करणारे अभिनेते होते. त्यांचा जन्म सध्याच्या पाकिस्तानातील लाहोर या ठिकाणी झाला होता. ते हिंदी चित्रपटसृष्टीत **ट्रॅजेडी किंग** म्हणून ओळखले जात. ज्वारभाटा (१९४४) हा त्यांचा पहिला आणि किला (१९९८) हा शेवटचा चित्रपट होय.

भारत सरकारने त्यांना आधी पद्मभूषण (१९९१) आणि नंतर पद्मविभूषण (२०१५) या पदव्यांनी सन्मानित केले आहे. याशिवाय त्यांना १९९४ साली दादासाहेब फाळके पुरस्कारही मिळाला आहे.

## आत्मचरित्र
*  The Substance and Shadow हे उदयतारा नायर यांनी शब्दबद्ध केलेले लिहिलेले दिलीपकुमार यांचे इंग्रजी आत्मचरित्र आहे.

## अन्य पुस्तके
* अभिनयसम्राट दिलीपकुमार : चरित्र आणि चित्रपट (लेखक - अशोक बेंडखळे)

## **निवडक हिंदी चित्रपट**   
# आन
# अमर 
# अंदाज़
# अनोखा प्यार 
# आझाद
# बाबुल
# दाग
# दास्तान 
# देवदास 
# धरम आधिकारी
# दिल दिया दर्द लिया
# फुटपाथ 
# घर की इज्जत
# गोपी 
# हलचल 
# इन्सानियत   
# जोगन
# जुगनू 
# कानून अपना अपना  
# कोहीनूर
# क्रांति 
# मधुमती 
# मजदूर 
# मेला 
# मुग़ल ए आज़म 
# मुसाफिर 
# नया दौर  
# पैग़ाम 
# फिर कब मिलोगी
# राम और श्याम
# सगीना
# संगदिल 
# शबनम
# शहीद 
# शक्ती 
# तराना 
# उडण खटोला
# यहूदी 
# गजब भयो राम जुलम भयो रे

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:दादासाहेब फाळके पुरस्कारविजेते
वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म
वर्ग:मुंबईचे नगरपाल
नीलगाय

नीलगाय हे कुरंग कुळातील हरीण असून भारतात आढळते. नावात गाय असले तरी हा प्राणी हरीण कुळातील आहे, चेहऱ्यामध्ये थोडेसे गाईचे साम्य असल्याने व बहुतांशी रंग काळसर निळ्या रंगाच्या असतात त्यामुळे नाव नीलगाय असे पडले आहे, इंग्रजीत याला ब्लूबुल असे म्हणतात. गाईशी असलेल्या साम्यामुळे हे हरीण पवित्र समजले जाते व शिकार त्यामानाने कमी होते. हे हरीण प्रामुख्याने भारताच्या कोरड्या प्रदेशात आढळते. राजस्थान व मध्य प्रदेश ह्या प्रदेशात सर्वाधिक वावर आहे. 
thumb|left|200 px|नीलगाईचे मस्तक

## सद्यस्थिती 
सद्यस्थितीत भारतात नीलगाईंची संख्या १ लाखाच्या आसपास असावी, भारताबाहेर अमेरिकेत टेक्सास व अलाबामा राज्यातही नीलगाईंची वाढ झालेली आहे. तेथे साधारणपणे १५ हजार पर्यंत संख्या असावी असा अंदाज आहे. 

भारतात नीलगाईंची फारशी शिकार होत नाही. परंतु महामार्गांवर वाहनांच्या धडकेने खूपश्या नीलगाई मारल्या जातात. नीलगाईंच्या अस्तित्वाला सर्वात जास्त धोका त्यांचे अधिवासाचे क्षेत्र कमी झाल्याने आहे.  आयुसीन तर्फे नीलगाईंची वर्गवारी मुबलक या वर्गात होते.

## बाह्य दुवे 
* The Mammals of Texas - Online Edition 
* Ultimate Ungulates Page
* नीलगाईची छायाचित्रे 
* हरयाणातील नीलगाई

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:हरीण
नसीरुद्दीन शाह

'''''' (जन्म : बाराबंकी-उत्तर प्रदेश,  २० जुलै १९४९) हे हिंदी भाषेतील एक नाट्य-चित्र अभिनेते व दिग्दर्शक आहेत.

नसीरुद्दीन शहा यांचे प्राथमिक शिक्षण अजमेर येथील शाळेतून आणि महाविद्यालयीन शिक्षण नैनीतालच्या सेन्ट जोसेफ काॅलेजातून झाले. त्यानंतर ते अलीगढ विद्यापीठात दाखल झाले आण पदवीधर होऊन बाहेर पडले. त्यांनी दिल्लीच्या राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयातून नाट्यशिक्षण घेतले.

वयाच्या १४व्यापासून त्यांची अभिनयाची कारकीर्द सुरू झाली. शेक्सपियरचे 'मर्चंट ऑफ व्हेनिस' हे त्यांनी भूमिका केलेले पहिले नाटक..

## कौटुंबिक माहिती
नसीरुद्दीन शहांचे पहिले लग्न परवीन मुरादा उर्फ ​​मनारा सीकरी हिच्याशी १ नोव्हेंबर १९६९ रोजी झाले. या लग्नाच्या वेळी नसीरुद्दीन यांचे वय फक्त १९ होते, तर परवीन ३४ वर्षाची होती. ती पाकिस्तानी होती आणि  अलीगढ विद्यापीठात शिकत होती.

त्यानंतर नसीरुद्दीन यांनी परवीनला तलाक देऊन अभिनेत्री रत्ना पाठक यांच्याशी १ एप्रिल १९८२ रोजी लग्न केले.

नसीरुद्दीन यांना पहिल्या बायकोपासून हिबा (मुलगी), आणि दुसऱ्या बायकोपासून इमाद व विवान शाह हे मुलगे झाले. हिबा शाह, इमाद शाह आणि विवान शाह हे तिघेही अभिनय क्षेत्रात आहेत.

## नसीरुद्दीन शहा यांचे चित्रपट
## नसीरुद्दीन यांनी दिग्दर्शित केलेले चित्रपट
## मोटली ग्रुप
नासिरुद्दीन शहांनी १९७७मध्ये टॉम ऑल्टर आणि बेंजामिन गिलानी यांना बरोबर घेऊन एक नाट्यसंस्था स्थापन केली आणि तिचे नाव ‘मोटली प्राॅडक्शन’ ठेवले.

नसीरुद्दीन शाह यांना मिळालेले पुरस्कार :-

## राष्ट्रीय पुरस्कार
* पद्मश्री (१९८७)
* पद्मभूषण (२००३)

## भारत सरकारकडून राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
* स्पर्श (१९७९) या चित्रपटासाठी सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्याचा पुरस्कार
* पार (१९८४) या चित्रपटासाठी सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्याचा पुरस्कार
* इकबाल (२००६) या चित्रपटासाठी साहाय्यक अभिनेत्याचा पुरस्कार

## फिल्मफेयर अवाॅर्ड्&zwnj;स
* आक्रोश (१९८१) या चित्रपटासाठी सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्याचा पुरस्कार
* चक्र (१९८२) या चित्रपटासाठी सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्याचा पुरस्कार
* मासूम (१९८४) या चित्रपटासाठी सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्याचा पुरस्कार
* प्यार (१९८४) या चित्रपटातील अभिनयासाठी व्हेनिस चित्रपट महोत्सवात व्होल्पी कप

## आत्मचरित्र
'And Then One Day : A Memoir' हे नसीरुद्दीन शाह यांचे आत्मचरित्र आहे. त्याचा मराठी अनुचाद - आणि मग एक दिवस' (अनुवादक - सई परांजपे).

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
भारतीय लांडगा

**भारतीय लांडगा** ही लांडग्यातील अत्यंत दुर्मिळ जात असून ती फक्त भारतातच आढळते.

वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
जैविक वर्गीकरण

जगात असलेल्या सर्व जीवांचे एका विशिष्ट प्रकारे वर्गीकरण केले जाते. यालाच '''''' असे म्हणतात.

## मुख्य गट 
thumb|150px|जैविक वर्गीकरण
* जाति (Species)
* प्रजाति किंवा वंश (Genus)
* कूल (Family)
* गण (Order)
* गोत्र (Cohert)
* श्रेणी (Series)
* वर्ग (Class)
* संघ (Phylum)(फक्त प्राणिसृष्टीत); विभाग (Division)(वनस्पतिसृष्टीत)
* कोटी/सृष्टी (Kingdom/Regnum)(साम्राज्य)
* साम्राज्य Domain/Empire/Super Kingdom)
* जीवन (Life)
संदर्भ:Raghu Vira.1948. Elementary English- Indian Dictionary of Scientific Terms

### जीवचौकटीतील इंग्रजी पारिभाषिक शब्दांचे मराठी भाषांतर 
;जीवचौकट:
* (Domain) = साम्राज्य 
* (Kingdom) = कोटी/सृष्टी
* (Plant Kingdom)= वानसकोटी/वनस्पतिसृष्टी
* (Animal Kingdom)= प्राणिसृष्टी
* (Division)/(Phylum) = विभाग/संघ
* (Class) = वर्ग
* (Sub Class) = उपवर्ग
* (Series) = श्रेणी
* (Cohert) = गोत्र
* (Order) = गण/गोत्र 
* (Family)= कूल (कुळ)
* (Sub-family) = उपकुल
* (Genus) = प्रजाति किंवा वंश
* (Species) = जाति
* (Variety) = प्रकार
* (Sub-variety) = उपप्रकार
* (Botanical Name) = वनस्पतिशास्त्रीय नाव; लॅटिन नाव
* (Scientific Name) = शास्त्रीय नाव
* (Vernacular Name) = देशी नाव

## हे सुद्धा पहा 
* द्विनाम पद्धती
*वनस्पती लेखातील जैविक वर्गीकरण

वर्ग:जीवशास्त्र
व्हादिस्वाफ रेमाँट

**व्हादिस्वाफ स्तनिस्वाफ रेमाँट** (; ७ मे १८६७ - ५ डिसेंबर १९२५) हा एक पोलिश लेखक होता. रेमाँटला १९२४ सालचे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक मिळाले होते.

## बाह्य दुवे 
* संकेतस्थळ

वर्ग:पोलिश लेखक
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
झ्युरिक

**झ्युरिक** हे स्वित्झर्लंड देशातील सर्वात मोठे शहर आहे. झ्युरिक हे युरोपातील सर्वात श्रीमंत शहर मानले जाते.

वर्ग:स्वित्झर्लंडमधील शहरे
वर्ग:झ्युरिक