चाकण

**चाकण** हे पुणे जिल्ह्यातील एक छोटे शहर आहे. जवळच वेगाने विकास होणारी औद्योगिक महामडंळाचे कारखाने आहेत. शहरातुन नाशिक-पुणे राष्ट्रीय महामार्ग जातो. चाकन हे पुणे शहरापासून ३३ कि मी अंतरावर आहे.
खेड हे तालुक्याचे ठिकाण आहे. ते चाकण पासून ११ कि मी आहे . 
## भूगोल
चाकण हे पुणे शहराच्या मध्यभागापासून सुमारे ३० किमी अंतरावर वसलेले आहे. हे राष्ट्रीय महामार्ग ५० वर पुणे आणि नाशिक या शहरांच्या दरम्यान स्थित आहे.

याशिवाय, मुंबई–पुणे महामार्गाला पुणे–नाशिक महामार्ग तसेच पुणे–अहमदनगर–औरंगाबाद महामार्ग यांच्याशी जोडणाऱ्या महत्त्वाच्या मार्गांवरही चाकण वसलेले आहे.

चाकण हे मुंबईपासून सुमारे १५० किमी, अहमदनगरपासून सुमारे १२० किमी आणि नाशिकपासून सुमारे १७५ किमी अंतरावर आहे.

## पौराणिक उल्लेख
पुरातन चक्रेश्वर मंदिर, निसर्ग संपदा , पुरातन मंदिर या मंदिरा विषयी आनेक दंत कथा सांगितले जाते
एक कथा रामायण मधील आहे पूर्वी चाकण चे नाव एकचक्र नगर होते इथे शांडिल्य ऋषी चा मोठा  आश्रम होता इथे आग्नी होम हवन चाले पण आसुर यांना त्रास देत त्यावेळी राजा दशरथ राजा हा सुर्यवंशी यांचे राज्य होते. शांडिल्य ऋषी नी राजा दशरथ यांना विनंती केली की साधना करताना अडचणी येतात तेव्हा राजा दशरथ स्वतः आसुरा बरोबर युद्ध करून विजयी झाले होते पण याच युद्धात दशरथ राजाचे रथाचे चाकचे कन्हा तुटला व चाक पडूनये त्यासाठी राजा दशरथ यांची सारथी राणी कैकई होती तीन आपल्या हाताने चाकाला पडू दिले नाही युद्ध संपल्यावर चाक पडले या ठिकाणी म्हणुन या गावाला एकचक्र नगर असे नाव पडले आणि त्याचा अभ्रंश चाकण हे गाव आणि इथेच रामायण ला सुरुवात झाली ती अशी की दशरथाने कैकई राणीला काही मागायला सांगितले ते दोन वर नंतर मागून घेतले श्री रामाला वनवास आणि भरताला राज्यदुसरी अशी कथा महाभारत मध्ये पांडव जेव्हा अज्ञातवासा  मध्ये एकचक्र नगर इथे म्हणजेच चाकण ला राहिले होते त्या वेळी बकासुर या राक्षस ला मारले होते ती जागा येथून जवळ आळंदी रोड ला रोटाई तळे ईथे आहे.
 
## इतिहास
चाकणचा इतिहास प्राचीन आणि समृद्ध आहे. चाकणचा किल्ला बहामनी सल्तनत (१३४७–१५२७) तसेच त्यानंतर उदयास आलेल्या दख्खनच्या सल्तनती यांच्या इतिहासात महत्त्वाची भूमिका बजावत होता.

इ.स. १५९५ किंवा १५९९ मध्ये मालोजी भोसले, जे छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे आजोबा होते, यांना अहमदनगर सल्तनतचे शासक बहादूर निजामशहा दुसरा यांनी "राजा" हा किताब प्रदान केला. निजामशहाच्या वझीर मलिक अंबर यांच्या शिफारशीवरून मालोजी भोसले यांना पुणे आणि सुपे या परगण्यांचे जहागीर हक्क देण्यात आले. याचबरोबर शिवनेरी किल्ला आणि चाकण किल्ला यांवरही त्यांचे नियंत्रण देण्यात आले.

यानंतर हा किल्ला आदिलशाहीच्या ताब्यात गेला. परंतु इ.स. १६४७ मध्ये तरुण छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी हा किल्ला जिंकून घेतला आणि त्याचे नाव **संग्रामदुर्ग** असे ठेवले.

इ.स. १६६० मध्ये या किल्ल्यावर मराठा सेनापती फिरंगोजी नरसाळा यांनी मुघल सेनापती शाहिस्तेखान यांच्या सैन्याविरुद्ध तब्बल ५४ दिवस पराक्रमी प्रतिकार केला. मुघल सैन्याने प्रचंड हल्ले चढवले, तरी किल्ला बराच काळ टिकून राहिला. अखेरीस मुघलांनी स्फोटकांचा वापर करून किल्ल्याच्या तटबंदीला भगदाड पाडले. मराठा सैन्याने हल्ले परतवून लावले, परंतु रसद कमी पडू लागल्याने फिरंगोजी नरसाळा यांनी प्रतिहल्ला करत मुघल छावणीत घुसखोरी केली. शेवटी ते पकडले गेले.
इथले  महत्व मानभाऊ पंथ  यांचा लिळा चरीत्र ग्रंथात लिहिले आहे
त्याच प्रमाणे शिवलामृत पोथी मधील पाचवा आध्याय चे वर्णन येथील जागेशी मिळते जुळते आहे
श्री ज्ञानेश्वर महाराज इथे येऊन गेले
तुकाराम माराजांनी आपल्या गाथा या ठिकाणीं ठेवल्या होत्या

छत्रपती शिवाजी महाराज इथे येऊन पाहिले देवदर्शन केले आहे असा इतहास आहे.

## अर्थव्यवस्था
 यांनी चाकण येथे जनरल इलेक्ट्रिकच्या मल्टी-मोडल उत्पादन केंद्राचे उद्घाटन करताना]]

इतिहासात चाकण हे कृषी उत्पादनांच्या घाऊक व्यापाराचे एक महत्त्वाचे केंद्र होते. येथील कृषी बाजार विशेषतः कांद्याच्या व्यापारासाठी प्रसिद्ध होता.

सध्या चाकण येथे महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळ (MIDC) द्वारे विकसित करण्यात आलेला विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ) आहे. आज चाकण हे भारतातील प्रमुख “वाहन व उत्पादन उद्योगांचे केंद्र” म्हणून ओळखले जाते. त्यामुळे ते एक महत्त्वाचे वाहन उद्योग केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे.

येथे मर्सिडीज-बेंझ, फोक्सवॅगन समूह, डेमलर-बेंझ, महिंद्रा अँड महिंद्रा, जॅग्वार लँड रोव्हर, बजाज ऑटो, जनरल इलेक्ट्रिक आणि ह्युंदाई मोटर समूह यांसारख्या कंपन्यांचे वाहन उत्पादन प्रकल्प आहेत.

या परिसरात वाहनांचे सुटे भाग तयार करणाऱ्या अनेक उद्योगांसह ७५० हून अधिक लहान व मोठे उद्योग कार्यरत आहेत.

## औद्योगिक विस्तार
मागील काही वर्षांपर्यंत चाकण लगतचा  नाणेकरवाडी, खराबवाडी, मेदनकरवाडी आदी परिसर सोडल्यास कुरुळी ,निघोजे, सावरदरी, शिंदे, वसुली,  महाळुंगे, खालुंब्रे, वराळे, भांबोली, शिंदे, वासुली, बिरदवडी, आंबेठाण, चिंबळी आदी उद्योगीकरणात आलेल्या भागात आधुनिकेचं वारं शिवलं नव्हतं. सुपीक, काळी जमीन, ऊस आणि भुईमुगाचं पीक आणि धामिर्क यात्रांसाठी आणि एकेकाळी दगड आणि खाण यासाठी  ते ओळखलं जाई. नंतर कारखानदारीला पोषक अशा  तिथे उत्तम पायाभूत सुविधा एमआयडीसीने पुरवल्या.  आता हा भाग ग्रामीण ढंग जोपासणारा व सर्वात कमी प्रदूषण आणि आधुनिक सोयी-सुविधांचा  म्हणून ओळखला जाऊ लागला आहे.   पाणीपुरवठा, रस्ते यासारख्या पायाभूत सुविधा इथे आहेत आणि संपूर्ण हा परिसर चाकण आणि तळेगाव रोड यांना एकमेकांना जोडला गेला आहे. कामगार अधिकारी यांची वाढती संख्या पाहता महाळुंगे सारख्या भागात अनेक थ्री-बीएचके पासून रो हाऊसपर्यंत सर्व प्रकारची घरे गरजेनुसार निर्माण होत असल्याचे चित्र पहावयास मिळत आहे. बजाज, मर्सिडीज बेंझ ,व्होक्स वेगन , महिंदा, केहीनफाय,  यासारख्या नावाजलेल्या कंपन्या इथे आहेत. शिवाय अनेक बहुराष्ट्रीय कंपन्यांनीही या भागात आपले युनिट्स स्थापन केले आहेत.  एमआयडीसी टप्पा १ ते ५  मध्ये मागील वर्षाअखेरी पर्यंत ३ हजार ५९६ हेक्टर जमीन संपादित करण्यात आली आहे .शिवाय हा भाग मुंबई, नाशिक आणि पुणे या सुवर्ण त्रिकोणाच्या अगदी मध्यभागी येतो. महाळुंगे , महिंद्रा जवळून येथील एमआयडीसीतून जाणाऱ्या रस्त्यामुळे हा भाग सर्वत्र रूंद रस्त्यांनी तळवडे, निगडी पर्यंत जोडला गेला आहे. या भागाला  रिअल इस्टेटमध्ये नाव मिळवून देण्यात एमआयडीसीचाही मोठा वाटा आहे. पुणे-नाशिक महामार्गावरचा औद्योगिक परिसर म्हणजे चाकण असा नाव लौकिक प्राप्त झाला आहे .   त्यातच देशभरात ज्या १७ ठिकाणांमध्ये सर्वात जास्त गुंतवणूक आकषिर्त करण्याची क्षमता आहे त्यात चाकणचा क्रमांक लागत असल्याने उद्योगीकरणाचे वारे येथे वेगाने वाहत आहे. 

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे