रुमा देवी

**डॉ. रुमा देवी** या राजस्थानमधील बारमेर जिल्ह्यातील एक भारतीय पारंपारिक हस्तकला परिकल्पक (डिझायनर), सामाजिक कार्यकर्त्या आणि जागतिक वक्त्या आहेत. त्या 'ग्रामीण विकास एवम चेतना संस्था' (GVCS) च्या अध्यक्षा आणि 'रुमा देवी फाउंडेशन' च्या संचालिका आहेत. ही संस्था महिला सक्षमीकरण, ग्रामीण उपजीविका आणि हस्तकला पुनरुज्जीवनासाठी काम करते. थार प्रदेशातील ५०,००० महिला कारागिरांना प्रशिक्षण आणि पाठिंबा दिल्यानंतर, त्या सध्या राजस्थान सरकारच्या अंतर्गत राजीविका/RAJEEVIKA (राजस्थान उपजीविका अभियान) च्या ब्रँड अँबेसेडर म्हणून काम करतात.

या योगदानाबद्दल रुमा देवी यांना २०१८ सालचा भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च नागरी सन्मान नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. महिला उद्योजकता आणि कारागीर उपजीविकेवर बोलण्यासाठी त्यांना हार्वर्ड विद्यापीठासारख्या संस्थांनी देखील आमंत्रित केले आहे.

पश्चिम राजस्थानमध्ये तळागाळातील सामाजिक सक्षमीकरणात योगदान देण्यासाठी, विशेषतः महिलांचा आर्थिक समावेश, निर्णय घेण्याची क्षमता आणि सामुदायिक विकासात सहभाग वाढवण्यासाठीच्या या कार्याची मोठी दखल घेतली जाते.

## जीवन 
रुमा देवीचा जन्म १९८८ मध्ये झाला. त्यांचे बालपण राजस्थानातील बारमेर येथील रावतसर मध्ये गेले. आठवी इयत्तेत असताना त्यांनी शाळा सोडली होती. रुमा देवी यांनी बालपणी आपल्या आजीकडून भरतकाम शिकले होते. देवी  यांचे लग्न १७ व्या वर्षी झाले.

## सामाजिक कार्य आणि सक्रियता 
शिक्षण, आरोग्य, महिला स्वच्छता, पायाभूत सुविधा आणि सांस्कृतिक संवर्धन या क्षेत्रातील रुमा देवी यांचे सामाजिक कार्य पुढील प्रमाणे आहे:

* **अक्षरा शिष्यवृत्ती** : ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना, विशेषतः मुलींना, शैक्षणिक आणि व्यावसायिक विकासाला पाठिंबा देण्यासाठी दरवर्षी आर्थिक मदत आणि मार्गदर्शन दिले जाते. देवी  यांनी मुलींच्या शिक्षणासाठी विशेष प्रयत्न केले. विशेषतः शाळा सोडलेल्यांना, प्रोत्साहन देण्यासाठी शिष्यवृत्ती आयोजित केली.

## कारकीर्द 
रुमा देवी यांनी घर चालवण्यासाठी कामे करायला सुरुवात केली. २००६ मध्ये गावातील १० महिलांचे समुपदेशन करून त्यांनी एक बचत गट सुरू केला. प्रत्येक महिलेकडून १०० रुपयांच्या योगदानाने, महिलांनी कुशन आणि बॅग बनवण्यासाठी सेकंड हँड शिलाई मशीन, कापड, धागे आणि प्लास्टिक रॅपर खरेदी केले.

या कामातील यशामुळे त्यांचा बाडमेर येथील ग्रामीण विकास एवम चेतना संस्थेशी संपर्क झाला. लवकरच २००८ मध्ये प्रथम त्या सदस्य म्हणून सामील झाल्या आणि २०१० मध्ये या गैर-सरकारी संस्थेच्या अध्यक्षा झाल्या. २०१० मध्ये दिल्लीतील रफी मार्ग येथे त्यांचे पहिले प्रदर्शन आणि २०१६ मध्ये राजस्थान हेरिटेज वीकमध्ये तिचा पहिला फॅशन शो आयोजित केला गेला. देवी आता संपूर्ण भारतातील आदिवासी कारागीर आणि अल्पसंख्याकांच्या कलाकृतींना प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि त्यांच्या कलाकृतींना आणि हस्तकलेमागील हातांना मान्यता देण्यासाठी काम करत आहे.

## पुरस्कार आणि सन्मान 
* भारताचे राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार (२०१८) प्रदान करण्यात आला]] .
* कोन बनेगा करोडपती शोमध्ये (२० सप्टेंबर २०१९) अमिताभ बच्चन आणि सोनाक्षी सिन्हा यांच्यासोबत स्टेज शेअर केला.
* हार्वर्ड विद्यापीठ, बोस्टन, यूएसए ने त्यांच्या १७ व्या अखिल भारतीय परिषदेत (१५-१६ फेब्रुवारी २०२०) पॅनेलचा सदस्य म्हणून आमंत्रित केले आहे.
* खलीज टाईम्स, दुबई मध्ये वैशिष्ट्यीकृत.
* महिला दिनाच्या विशेष भागात (१० जुलै २०२१) भारतीय गायन रिअॅलिटी शो 'इंडियन आयडॉल' मध्ये वैशिष्ट्यीकृत.
* 'TFI डिझायनर ऑफ द इयर २०१९' हा किताब जिंकला.
* २०१८ मध्ये इंडिया टुडे मासिकाच्या वर्धापन दिनाच्या आवृत्तीत 'द न्यू भारत' या शीर्षकासह मुखपृष्ठावर वैशिष्ट्यीकृत.
* ट्राइब्स इंडियाचे सदिच्छा दूत आणि मुख्य डिझायनर.
* राज्य ब्रँड अ‍ॅम्बेसेडर, राजीविका.
* जयपूर येथील महात्मा ज्योती राव फुले विद्यापीठाने कला आणि वस्त्रोद्योग क्षेत्रात डॉक्टरेट पदवी देऊन सन्मानित.
* श्रीलंका सरकारचा शिल्पा अभिमानी पुरस्कार: हस्तकलेचा प्रचार
* महिला ऑन विंग्स नेदरलँड्स कडून सन्मान (२०१६)

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय महिला फॅशन डिझायनर्स
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख