जागतिक वारसा स्थान

**जागतिक वारसा स्थान** हे, ज्याला सांस्कृतिक व भौगोलिक दृष्ट्या प्रतिष्ठा व महत्त्व आहे असे युनेस्कोने मान्यता दिलेले जगातील स्थान (वास्तू, ठिकाण, उद्यान, जंगल, सरोवर इत्यादी) असते. जगातील जागतिक वारसा स्थानांची यादी तयार करण्याची जबाबदारी जागतिक वारसा स्थान समितीवर आहे. एकदा जागतिक वारसा स्थान म्हणून घोषित केले गेल्यानंतर त्या स्थानाच्या देखभालीसाठी व संरक्षणासाठी युनेस्को कडून अनुदान दिले जाते.

## इतिहास 
१९५४ मध्ये, इजिप्तच्या सरकारने नवीन आस्वान धरण बांधण्याचा निर्णय घेतला, ज्याचा परिणामी जलाशयामुळे कालांतराने प्राचीन इजिप्त आणि प्राचीन नुबियाचा सांस्कृतिक खजिना असलेला नाईल खोऱ्याचा मोठा भाग जलमय होईल. १९५९ मध्ये, इजिप्त आणि सुदानच्या सरकारांनी युनेस्कोला संकटात सापडलेल्या स्मारके आणि स्थळांचे संरक्षण आणि बचाव करण्यासाठी मदत करण्याची विनंती केली. १९६० मध्ये, युनेस्कोच्या महासंचालकांनी नूबियाचे स्मारक जतन करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय मोहीम सुरू केली. नुबियाचे स्मारक जतन करण्याच्या या आंतरराष्ट्रीय मोहिमेच्या परिणामाने शेकडो स्थळांचे उत्खनन, हजारो वस्तूंची पुनर्प्राप्ती, तसेच अनेक महत्त्वाच्या मंदिरांचे तारण आणि उच्च जमिनीवर पुनर्स्थापना करण्यात आली. या प्रकल्पाच्या यशामुळे इटलीतील व्हेनिस आणि त्याचे सरोवर वाचवणे, पाकिस्तानमधील मोहेंजोदडोचे अवशेष आणि इंडोनेशियातील बोरोबोदूर मंदिर कंपाऊंड यासारख्या इतर संरक्षण मोहिमा सुरू झाल्या.

युनेस्कोने सुरू केलेल्या मसुदा अधिवेशनाच्या आधारे एका मजकुरावर सहमती दर्शविली आणि १६ नोव्हेंबर १९७२ रोजी युनेस्कोच्या जनरल कॉन्फरन्सने "जागतिक सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारशाच्या संरक्षणासंबंधीचे अधिवेशन" स्वीकारले. १७ डिसेंबर १९७५ रोजी हे अधिवेशन लागू झाले.

## निवड निकष 
२००४ पर्यंत, सांस्कृतिक वारशासाठी सहा आणि नैसर्गिक वारशासाठी चार निकष होते. पण २००५ मध्ये, युनेस्कोने यामध्ये बदल केले आणि आता दहा निकषांचा एक संच बनवला आहे. नामांकित स्थाने "उत्कृष्ट सार्वत्रिक मूल्यांचे" असणे आवश्यक आहे आणि दहा निकषांपैकी किमान एक पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

; सांस्कृतिक निकष
: (i) "मानवी सर्जनशील प्रतिभेच्या उत्कृष्ट नमुनाचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी"
: (ii) "वास्तुकला किंवा तंत्रज्ञान, स्मारक-कला, शहर-नियोजन किंवा भूप्रदेश-योजनेमधील घडामोडींवर, किंवा जगाच्या सांस्कृतिक क्षेत्रामध्ये, मानवी मूल्यांचे महत्त्वपूर्ण अदलाबदल प्रदर्शित करण्यासाठी"
: (iii) "सांस्कृतिक परंपरेची किंवा जिवंत असलेल्या किंवा नाहीशी झालेल्या सभ्यतेची अद्वितीय किंवा किमान अपवादात्मक साक्ष देणे"
: (iv) "मानवी इतिहासातील महत्त्वाच्या टप्प्याचे वर्णन करणाऱ्या इमारतीचे, वास्तुशिल्पीय किंवा तांत्रिक जोडणीचे किंवा भूप्रदेशाचे उत्कृष्ट उदाहरण असणे"
: (v) "पारंपारिक मानवी वसाहती, जमीन-वापर, किंवा समुद्र-वापराचे एक उत्कृष्ट उदाहरण आहे जे एखाद्या संस्कृतीचे प्रतिनिधी आहे, किंवा पर्यावरणाशी मानवी परस्परसंवाद आहे विशेषतः जेव्हा अपरिवर्तनीय बदलांच्या प्रभावाखाली ते असुरक्षित झाले आहे"
: (vi) "प्रत्यक्षपणे किंवा मूर्तपणे घटनांशी किंवा जिवंत परंपरांशी, कल्पनांशी किंवा विश्वासांशी, उत्कृष्ट वैश्विक महत्त्व असलेल्या कलात्मक आणि साहित्यिक कृतींशी संबंधित असणे"

; नैसर्गिक निकष
: (vii) "उत्तम नैसर्गिक घटना किंवा अपवादात्मक नैसर्गिक सौंदर्य आणि सौंदर्याचा महत्त्व असलेले क्षेत्र समाविष्ट करण्यासाठी"
: (viii) "पृथ्वीच्या इतिहासाच्या प्रमुख टप्प्यांचे प्रतिनिधित्व करणारी उत्कृष्ट उदाहरणे असणे, ज्यात जीवनाचा नोंदी, भूस्वरूपांच्या विकासातील महत्त्वपूर्ण चालू भूवैज्ञानिक प्रक्रिया किंवा महत्त्वपूर्ण भौगोलिक किंवा भौतिक वैशिष्ट्यांचा समावेश आहे"
: (ix) "पार्थिव, ताजे पाणी, किनारी आणि सागरी परिसंस्था आणि वनस्पती आणि प्राणी यांच्या समुदायांच्या उत्क्रांती आणि विकासामध्ये महत्त्वपूर्ण चालू असलेल्या पर्यावरणीय आणि जैविक प्रक्रियांचे प्रतिनिधित्व करणारी उत्कृष्ट उदाहरणे असणे"
: (x) "विज्ञान किंवा संवर्धनाच्या दृष्टिकोनातून उत्कृष्ट सार्वभौमिक मूल्याच्या धोक्यात आलेल्या प्रजातींसह जैविक विविधतेच्या संवर्धनासाठी सर्वात महत्वाचे आणि लक्षणीय नैसर्गिक अधिवास समाविष्ट करणे"

## जगातील वारसा स्थाने
जुलै २०२५ मध्ये, जगभरातील १६८ देशांनी जागतिक वारसा अधिवेशनावर स्वाक्षरी केल्या असून त्यातील एकूण १,२२३ जागतिक वारसा स्थाने अस्तित्वात आहे. त्यांपैकी २३१ नैसर्गिक स्थळे, ९५२ सांस्कृतिक स्थळे व ४० मिश्र स्वरूपाची स्थळे आहेत. इटलीमध्ये सर्वाधिक (६१) तर भारतामध्ये ४४ जागतिक वारसा स्थाने आहेत.

 - ही जुलै २०२५ पर्यंतची आकडेवारी आहे.

### देशानुसार सारणी
## चित्र दालन 
 (इजिप्त).]]
अल्ट=क्योटो, जपान येथील किंकाकु-जी |इवलेसे|154x154अंश|क्योटो, जपान येथील किंकाकु-जी
, इराण]]
, तोस्काना (इटली).]]
 (अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने).]]
 (भारत).]]
 in युकातान (मेक्सिको).]]
 (रशिया).]]
 (केन्या).]]

## नोंदी
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*युनेस्को जागतिक वारसा स्थाने &mdash; अधिकृत संकेतस्थळ
*जागतिक वारसा स्थानांची यादी
*जागतिक वारसा स्थाने तपशील
*फोटो व व्हर्च्युअल टूर 

*