फर्टिगेशन

**फर्टिगेशन** म्हणजे माती सुधारणा, पाणी सुधारणा आणि इतर पाण्यात विरघळणारे पदार्थ सिंचन प्रणालीमध्ये वापरण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या खतांचा वापर.

केमिगेशन, सिंचन प्रणालीमध्ये रसायनांचे इंजेक्शन, हे फर्टिगेशनशी संबंधित आहे. हे दोन्ही शब्द कधीकधी परस्पर बदलले जातात परंतु वापरल्या जाणाऱ्या रसायनांच्या स्वरूपामुळे केमिगेशन ही सामान्यतः अधिक नियंत्रित आणि नियंत्रित प्रक्रिया असते. केमिगेशनमध्ये बहुतेकदा कीटकनाशके, तणनाशके आणि बुरशीनाशके समाविष्ट असतात, ज्यापैकी काही मानवांसाठी, प्राण्यांसाठी आणि पर्यावरणासाठी धोकादायक असतात.

## उपयोग
व्यावसायिक शेती आणि बागायतीमध्ये फर्टिगेशनचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. डिस्पेंसर युनिट्स अधिक विश्वासार्ह आणि वापरण्यास सोपे होत असल्याने लँडस्केपिंग साठी फर्टिगेशनचा वापर वाढत्या प्रमाणात होत आहे.
फर्टिगेशनचा वापर अतिरिक्त पोषक घटक जोडण्यासाठी किंवा वनस्पतींच्या ऊतींच्या विश्लेषणात आढळलेल्या पोषक तत्वांच्या कमतरतेची भरपाई करण्यासाठी केला जातो. हे सहसा भाज्या, गवताळ जमीन, फळझाडे आणि शोभेच्या वनस्पती यासारख्या उच्च-मूल्याच्या पिकांवर केले जाते.
## सामान्यतः वापरली जाणारी रसायने
नायट्रोजन हे वनस्पतींचे सर्वात जास्त वापरले जाणारे पोषक तत्व आहे. नैसर्गिकरित्या आढळणारे नायट्रोजन (N2) हे एक डायअॅटॉमिक रेणू आहे जे पृथ्वीच्या वातावरणाचा अंदाजे 80% भाग बनवते. बहुतेक वनस्पती थेट डायअॅटॉमिक नायट्रोजन घेऊ शकत नाहीत, म्हणून नायट्रोजन इतर रासायनिक पदार्थांच्या घटक म्हणून समाविष्ट केले पाहिजे जे वनस्पती वापरू शकतात. सामान्यतः, निर्जल अमोनिया, अमोनियम नायट्रेट आणि युरिया हे नायट्रोजनचे जैवउपलब्ध स्रोत म्हणून वापरले जातात. वनस्पतींना आवश्यक असलेल्या इतर पोषक तत्वांमध्ये फॉस्फरस आणि पोटॅशियम यांचा समावेश होतो. नायट्रोजनप्रमाणेच, वनस्पतींना जगण्यासाठी या पदार्थांची आवश्यकता असते परंतु जैवउपलब्ध पोषक तत्व म्हणून काम करण्यासाठी ते मोनोअमोनियम फॉस्फेट किंवा डायअमोनियम फॉस्फेट सारख्या इतर रासायनिक पदार्थांमध्ये समाविष्ट असले पाहिजेत. पोटॅशियमचा एक सामान्य स्रोत म्युरेट ऑफ पोटॅश आहे जो रासायनिकदृष्ट्या पोटॅशियम क्लोराईड आहे. मातीच्या सुपीकतेचे विश्लेषण वापरून कोणते अधिक स्थिर पोषक घटक वापरावे हे ठरवले जाते.

गोल्फ कोर्स आणि सोड फार्म सारख्या सॉड (किंवा टर्फ) वर बुरशीनाशके वापरली जातात. सर्वात जुने औषध सायप्रोकोनाझोल १९९५ मध्ये बाजारात आले.

## फायदे
पारंपारिक किंवा ड्रॉप-फर्टिलायझिंग पद्धतींपेक्षा फर्टिगेशन पद्धतींचे फायदे
खालील गोष्टींमध्ये हे समाविष्ट आहे:
* वनस्पतींद्वारे पोषक तत्वांचे शोषण वाढवणे.
* पोषक तत्वांचे अचूक स्थान, जिथे पाणी जाते तिथे पोषक तत्व देखील जाते.

* "सूक्ष्म डोस" देण्याची क्षमता, झाडांना पुरेसे अन्न देणे जेणेकरून पोषक तत्वे शोषली जाऊ शकतील आणि पुढच्या वेळी पाऊस पडल्यावर वादळी पाण्यात वाहून जाऊ नयेत.

* खते, रसायने आणि पाण्याची गरज कमी करणे.
* पाणीपुरवठ्यात रसायनांचे गळती कमी करणे.
* झाडांच्या मुळांच्या वस्तुमानात पाणी अडकवण्याची आणि धरून ठेवण्याची क्षमता वाढल्यामुळे पाण्याचा वापर कमी करणे.
* पोषक तत्वांचा वापर आवश्यक वेळेवर आणि आवश्यक दराने नियंत्रित केला जाऊ शकतो.
* दूषित मातीद्वारे मुळांना मातीजन्य रोगांचा संसर्ग होण्याचा धोका कमी करणे.
* पाण्याच्या ठिबक प्रणालीद्वारे पोषक तत्वे पंप केल्यामुळे मातीची धूप कमी करणे. फर्टिगेशन वापरण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पद्धतींद्वारे फर्टिगेशन कमी केले जाते.

## तोटे
* खत विरघळत असताना द्रावणाची एकाग्रता कमी होऊ शकते, हे उपकरणांच्या निवडीवर अवलंबून असते. जर योग्यरित्या निवड केली नसेल तर पोषक तत्वांचे योग्य स्थान निश्चित होऊ शकते.
* दूषितता टाळण्यासाठी फर्टिगेशनसाठी पाणीपुरवठा घरगुती पाणीपुरवठ्यापासून वेगळा ठेवावा.
* मुख्य सिंचन लाईनमध्ये संभाव्य दाब कमी होणे.
* * ही प्रक्रिया दुष्काळाच्या प्रमाणात पाणीपुरवठा मर्यादित न करण्यावर अवलंबून आहे.

## वापरलेल्या पद्धती
* ठिबक सिंचन – स्प्रिंकलरपेक्षा कमी अपव्ययी. हे केवळ खतांच्या वापरासाठी अधिक कार्यक्षम नाही तर कापसासारख्या वनस्पतींमध्ये पोषक तत्वांचे जास्तीत जास्त शोषण करण्यासाठी देखील असू शकते. फर्टिगेशन वापरून ठिबक सिंचन केल्याने फळे आणि फुलांचे उत्पादन आणि गुणवत्ता देखील वाढू शकते, विशेषतः पृष्ठभागावरील ठिबक टेपऐवजी पृष्ठभागावरील ठिबक प्रणालींमध्ये.
* स्प्रिंकलर सिस्टम - पाने आणि फळांची गुणवत्ता वाढवते.
* सतत वापर - खतांचा पुरवठा स्थिर दराने केला जातो.

* तीन-टप्प्यांचा वापर - खतांशिवाय सिंचन सुरू होते. जमीन ओली झाल्यावर प्रक्रियेत नंतर खते दिली जातात आणि शेवटच्या टप्प्यात सिंचन प्रणालीतून खते काढून टाकली जातात.
* प्रमाणबद्ध अर्ज - इंजेक्शन दर पाण्याच्या विसर्जन दराच्या प्रमाणात आहे.

* परिमाणात्मक अर्ज - प्रत्येक सिंचन ब्लॉकला गणना केलेल्या प्रमाणात पोषक द्रावण वापरले जाते.
* अर्ज करण्याच्या इतर पद्धतींमध्ये लॅटरल मूव्ह, ट्रॅव्हलर गन आणि सॉलिड सेट सिस्टम समाविष्ट आहेत.

वर्ग:शेती