सेतू पार्वती बाई

**मूलम थिरुनल सेथू पार्वती बाई** (१८९६-१९८३), ज्या **अम्मा महाराणी** म्हणून ओळखल्या जातात, त्या त्रावणकोर संस्थानाच्या कनिष्ठ महाराणी तसेच भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या प्रवर्तक होत्या. त्या त्रावणकोरच्या शेवटच्या राजा चित्रा थिरुनल बलराम वर्मा यांच्या आई होत्या. त्या १९३८-४४ मध्ये भारतातील राष्ट्रीय महिला परिषदेच्या अध्यक्षा होत्या व १९३६ मध्ये अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या अध्यक्षा होत्या.

सेथू पार्वती बाई यांचा जन्म त्रावणकोरच्या राजघराण्याशी थेट स्त्रीवंशात झाला होता. १९०० मध्ये, त्रावणकोर राजघराण्यात वारस नसल्यामुळे, तिला, तिच्या मोठ्या मामेबहीण (सेथू लक्ष्मी बाई) सोबत तिच्या आजे-मामी, ज्येष्ठ महाराणी भरणी थिरुनल लक्ष्मी बाई यांनी दत्तक घेतले. वयाच्या पाचव्या वर्षी, ती त्रावणकोरची कनिष्ठ महाराणी बनली. सेथू पार्वती बाई यांनी किलीमानूर पॅलेसमधील श्री पूरम नल रवि वर्मा थम्पुरण यांना पती म्हणून निवडले. त्यांचा विवाह १९०७ मध्ये झाला. १९१२ मध्ये, वयाच्या पंधराव्या वर्षी वारसदार श्री चित्रा थिरुनल यांना जन्म दिल्यानंतर, ती अम्मा (आई) महाराणी बनली.

सेथू पार्वती बाई ही एक कुशल वीणा वादक होती आणि कर्नाटक संगीत आणि इतर कलांची प्रसिद्ध प्रवर्तक होती. तिने त्रावणकोरच्या तिच्या पूर्वज महाराजा स्वाती थिरुनल राम वर्मा यांच्या रचना प्रकाशात आणण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. ती आणि सेथू लक्ष्मी बाई, भारतीय कलाकार राजा रविवर्मा यांच्या नातवंडे होत्या.

## वैयक्तिक जीवन 
प्रचलित परंपरेनुसार, वयाच्या दहाव्या वर्षी सेथू पार्वती बाईच्या लग्नासाठी वर शोधण्यात आला. उच्च कामगिरी असलेल्या तरुणांचा एक निवडक गट तिला सादर करण्यात आला. किलीमनूर राजघराण्यातील एकवीस वर्षीय पदवीधर आणि संस्कृत विद्वान श्री पूरम नल रवि वर्मा थंपुरन यांची निवड तिने त्यांच्या विद्वत्तेने आणि त्यांच्या उच्च शिक्षणाने प्रभावित होऊन केली (त्या काळात महाविद्यालयीन पदवीधर दुर्मिळ होते). त्यांचा विवाह १९०७ मध्ये झाला; १९११ मध्ये जेव्हा ती चौदा वर्षांची झाली तेव्हा त्यांचा विवाह संपन्न झाला. १९१२ मध्ये, तिच्या सोळाव्या वाढदिवशी, तिने तिचा मोठा मुलगा, तत्कालीन युवराज, श्री चित्रा थिरुनल बलराम वर्मा, त्रावणकोरचे शेवटचे सत्ताधारी महाराजा यांना जन्म दिला. अशा प्रकारे ती पंधरा वर्षांच्या वयात राणी आई बनली. सेथू पार्वती बाईने आणखी तीन मुलांना जन्म दिला. तिचे दुसरे अपत्य, एक बाळ मुलगी, मृत जन्माला आली. तिची इतर मुले कार्तिक थिरुनल लक्ष्मी बाई आणि उथराडोम थिरुनल मार्तंडा वर्मा होते.

## योगदान 
सेथू पार्वती बाई यांना कर्नाटक संगीतात खूप रस होता आणि त्यांनी लहानपणापासूनच संगीत आणि वीणा शिकण्यास सुरुवात केली. संगीतशास्त्रज्ञ आणि संशोधकांच्या मते, त्यांनी विविध संगीत महोत्सवांचे आयोजन करून, स्वाती थिरुनल रचनांचे पुनरुज्जीवन करून आणि सेमंगुडी श्रीनिवास अय्यर आणि मुथैया भागवतर सारख्या संगीतकारांना प्रोत्साहन देऊन कर्नाटक संगीतात संस्मरणीय योगदान दिले. महाराजा स्वाती थिरुनल यांच्या रचना पुन्हा प्रसिद्धीसाठी त्यांनी खूप प्रयत्न केले. त्यांनी मुथैया भागवतर यांना स्वाती रचनांचे पुनरुज्जीवन करण्याचे काम दिले आणि सेमंगुडी श्रीनिवास अय्यर यांनी या कामात त्यांना मदत केली. सेथू पार्वती बाई यांचे ज्येष्ठ पुत्र, त्रावणकोरचे तत्कालीन महाराजा, श्री चित्रा थिरुनल बलराम वर्मा यांनी १९३९ मध्ये स्वाती थिरुनल संगीत महाविद्यालयाची स्थापना केली आणि मुथैया भागवतर त्याचे पहिले प्राचार्य बनले. हे काम प्रसिद्ध संगीतकार श्री सेमंगुडी श्रीनिवास अय्यर यांनी पुढे चालू ठेवले. सेथू पार्वती बाईंच्या प्रयत्नांमुळेच १९३० नंतर नवरात्र संगीत महोत्सव हा एक मोठा कार्यक्रम बनला. पूर्वी या महोत्सवात फक्त मुल्लामुडू भागवतांनाच गाण्याची परवानगी होती. तिने मुथिया भागवतर, सेमंगुडी श्रीनिवास अय्यर, एम.डी. रामनाथन आणि इतरांना गाण्यासाठी आमंत्रित केले होते.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील महिला संगीतकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
वर्ग:भारतीय राजकन्या
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८९६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख