open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राष्ट्रवाद

राष्ट्रवाद एक व्यक्ती सह ओळख किंवा एक राष्ट्र संलग्न होत समावेश एक समज, पंथ किंवा राजकीय विचारसरणी आहे. राष्ट्रवाद सामाजिक वातानुकूलन आणि राज्य निर्णय आणि कृती समर्थन वैयक्तिक आचरण समाविष्ट असलेल्या देशभक्तीच्या संबंधित बांधकाम, सह कॉन्ट्रास्ट करून, राष्ट्रीय ओळख यांचा समावेश आहे. दाविस, राष्ट्रवादाचा उदय आणि विकास राजकीय किंवा सामाजिक दृष्टीकोनातून, उगम आणि राष्ट्रवाद तसं काही नाही आधारावर दोन मुख्य दृष्टीकोन आहेत. एक जन्म एक ओढ आधारित सुस्पष्ट समुहामध्ये आयोजित मानवांना प्राचीन आणि ह्याला उत्क्रांत प्रवृत्ती प्रतिबिंब म्हणून राष्ट्रवाद वर्णन आदिकालापासून दृष्टीकोन आहे. इतर अस्तित्वात करण्यासाठी आधुनिक समाजाच्या रचनात्मक अटी आवश्यकता असलेले अलीकडील अभुतपुर्व म्हणून राष्ट्रवाद वर्णन आधुनिक दृष्टीकोन आहे.

**इतिहास**

राष्ट्रवादाचा उदय प्रथम युरोपमध्ये झाला. युरोप मध्ये राष्ट्रवादाच्या विकास करण्यापूर्वी, लोक धर्म अथवा एखाद्या विशिष्ट नेता ऐवजी त्यांच्या राष्ट्रांमध्ये साधारणपणे निष्ठावंत होते. राष्ट्रवाद ही संकल्पना प्रथम जोहान गॉटफ्रीड हडर यानी वापरली.मार्क्सवाद राष्ट्रवादाच्या कोणत्याही सिद्धांत प्रदान करण्यात अयशस्वी झाला. जगातील  कामगारांना एक व्हा असे म्हणणारे मार्क्स आणि एंजल्स असे म्हणत होते कि कामगारांना कोणताहि देश नसतो.अगदी जवळजवळ अर्धा शतक औद्योगिकीकरण आणि कृषि अर्थव्यवस्था नंतर तिसऱ्या जगातील बहुतेक देशांमध्ये राष्ट्रवाद लढाई मध्ये पायचीत आहे.एकूणच मार्क्सवादी असे मानतात की भांडवलशाहीच्या विकासात राष्ट्रवादाचे योगदान जास्त आहे. राष्ट्रवाद राष्ट्रवाद ही व्यापक संकल्पना असून काळातील बदल प्रमाणे राष्ट्रवाद या संकल्पनेस बदल होत जातात भौगोलिक एकता असलेल्या प्रदेशात वस्ती करणारा वांशिक एकदा असणारा लोकसमुदाय हा एक राष्ट्राचा भाग असतो राष्ट्रवादी  एक मानसिक भावना आहे ज्या माध्यमातून एका विशिष्ट भागात राहणाऱ्या व्यक्तींमध्ये एकात्मतेची भावना निर्माण केली जाते

## संदर्भ 
वर्ग:राजकीय तत्त्वज्ञान
मुक्ता साळवे

**मुक्ता साळवे** या लहुजी वस्ताद साळवे यांची पुतणी, ह्या एक मातंग समाजातली महिला होत्या. मुक्ता साळवे यांचा जन्म ०५ जानेवारी १८४० साली पुण्यात झाला.  इ.स. १८४८ साली जोतिबा फुले आणि त्यांची पत्‍नी यांनी सुरू केलेल्या मुलींच्या शाळेतील पहिली विद्यार्थिनी होती. सावित्रीबाई फुले या तिच्या पहिल्या शिक्षिका. मुक्ताचा ज्ञानोदय या मासिकामध्ये १ मार्च १८५५ला "मांगमहारांच्या दुःखाविषयी निबंध"  प्रकाशित झाला होता.

## निबंधातील आशय 
मुक्ता साळवेने लिहिलेल्या निबंधातील मुद्दे व भाषा आजही विचार करायला लावणारी आहे. ब्राम्हणांच्या धार्मिक लबाडीबद्दल बोलताना ती म्हणते, 'ब्राम्हण लोक म्हणतात की, इतर जातींनी वेद वाचू नयेत. याचा अर्थ आम्हास धर्म-पुस्तक नाही.  मग आम्ही धर्मरहित आहोत का? तर हे भगवान, आम्हाला आमचा धर्म कोणता ते सांग!'

शिक्षणामुळे आत्मभान आलेल्या मुक्ताने आपल्या ज्ञातिबांधवांना शिक्षण घेण्याचे आवाहन या निबंधात केले आहे. ती म्हणते,  'अहो दारिद्ऱ्याने पिडलेले मांगमहार लोकहो, तुम्ही रोगी आहात, तर तुमच्या बुद्धीला ज्ञानरूप औषध द्या, म्हणजे तुम्ही चांगले ज्ञानी होऊन तुमच्या मनातील कुकल्पना जाऊन तुम्ही नीतिमान व्हाल.  रात्रंदिवस तुमच्या ज्या जनावरांप्रमाणे हाजऱ्या घेतात त्या बंद होतील. तर आता झटून अभ्यास करा.

दलित जातींवरील गुन्हेगारीच्या शिक्क्याविषयी बोलणारी मुक्ता ही सर्वात पहिली स्त्री ठरते. तिने मांगमहार स्त्रियांच्या दुःखाबद्दलही लिहिले आहे.. मांग-महार स्त्रिंयाच्या वाटयाला येणारे दुःख किती भयंकर असते याच्या विदारक वास्तवाचे वर्णन करताना 'त्या स्त्रियांना कसे उघडयावर बाळंत व्हावे लागते, त्यावेळी त्यांना किती यातना सहन कराव्या लागतात' याचे वर्णन तिने केले आहे..

## मुक्ता साळवेंची साहित्य, नाट्य आणि इतर क्षेत्रांत घेतली गेलेली दखल
प्रा. हरी नरके यांनी मुक्ता साळवेंला आद्य दलित लेखिका म्हणले आहे.सत्यशोधक"  या अतुल पेठे दिग्दर्शित गो.पु. देशपांडे लिखित नाटकात मुक्ता साळवेंची भूमिका रेखाटली गेली आहे.

## एकपात्री
* मी मुक्ता साळवे बोलतेय - (सादरकर्त्या श्रुती तोरडमल)

## संदर्भ
सामाजिक वर्जितता

## प्रस्तावना 
सामाजिक वर्जितता(परिघीकरण):w:Social exclusion ही संकल्पना ही प्रामुख्याने सामाजिक उपेक्षितता किंवा सामाजिक स्तर अधोगीतीकरण या अर्थाने वापरली जाते. हा शब्द युरोप मध्ये सर्रासपणे हा वापरला जातो,परंतु हा कल्याणकारी धोरण म्हणून प्रथम फ्रान्स या देशामध्ये 1974 साली अनेक वंचित समुहांना जसे बेघर, गरीब, बेकार, व्यसनाधीन, वेश्या ई. समूहांना राज्याच्या धोरणात समविष्ट करण्यास पुढे आली. सामाजिक वर्जितता ही अशी एक गतिशील आणि बहुआयामी संकल्पना मानली जाते की ज्यातून व्यक्ति किंवा समूह हे समाजाच्या आर्थिक, सामाजिक, आणि राजकीय जीवनात पूर्णपणे किंवा अंशतः सहभागी होण्यास अडचणी निर्माण होतात व परिणामी असे समूह किंवा व्यक्ति यातून समजाच्या सर्व परीक्षेत्रातून बाहेर फेकले जातात

### उगम 
## योगदान (की कारणे ? म्हणावयाचे आहे)
समावेशान धोरण (कि समावेशक धोरण ? )  निर्मितीमधील प्रमुख अडथळे 

## योगदान 
## संदर्भ 
वर्ग:समाज
बुधू भगत

**बुधू भगत** या क्रांतीकारकांचा जन्म झारखंड राज्यातील रांची जिल्ह्यातल्या सिलगाई या गावी इ. स. १८०० मध्ये झाला. रांची, छोटा नागपूर, मध्य प्रदेश व छत्तीसगडच्या भागातील आदिवासी जनता बुधू भगत यांना **ईश्वरी अवतार** मानते. 

## कार्य
इंग्रजांनी आदिवासी जनतेचे जमिनीचे हक्क काढून जमीनदारांना देण्याचे षडयंत्र रचले होते. या अन्यायाविरोधात बुधू भगत यांनी इंग्रजांविरोधात १८२८ मध्ये सशस्त्र संग्राम उभारला. इतिहासात विख्यात असलेल्या लारका विद्रोह याचे नेतृत्व बुधू भगत यांनीच केले होते. बुधू भगत यांनी रांची जिल्ह्यातील प्रत्येक गावागावात जाऊन तेथील जनतेला इंग्रजांच्या अन्याय आणि अत्याचाराच्या विरोधात संघटीत केले होते.

## अविस्मरणीय मृत्यु
९ फेब्रुवारी १८३२ रोजी बुधू भगत सिलगाई गावी येणार होते. त्यावेळी इंग्रजांनी सापळा रचला. १० फेब्रुवारी १८३२ रोजी कॅप्टन इंपेने इंग्रजांची मोठी सेना घेउन सिलगाई गावाला वेढा टाकला. ७ दिवसापर्यंत तुंबळ युद्ध सुरू होते. बुधू भगत यांच्याबरोबर त्यांचे दोन मुलं देखील या युद्धात सामील झाले होते. इंग्रजांचा वेढा फोडून बाहेर निघणे अशक्य झाले होते. शेवटी गावकऱ्यांनी निर्णय घेतला की बुधूजींना मध्यभागी ठेवून त्यांच्याभोवती मानवी वर्तुळाच्या कडी तयार करायच्या व इंग्रजावर एल्गार करायचा. त्याप्रमाणे जवळपास ४०० गावकऱ्यांनी मानवी शृंखला उभी करून बुधूजींना वाचविण्याचा प्रयत्न केला, परंतु ते सर्व गावकरी अपयशी ठरले आणि बुधू भगत, त्यांचे दोन मुलं आणि ४०० गावकरी या अद्भुत प्रयत्नात वीरगतीस प्राप्त झाले.

वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक
वर्ग:इ.स. १८८० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८३२ मधील मृत्यू
ब्लॅक पँथर पार्टी

## '**ब्लॅक पॅंथर पार्टी** 
स्थापना
#### ब्लॅक पॅंथर पार्टी 
'ब्लॅक पॅंथर पार्टी'हि अमेरिकेतील काळ्या क्रान्तीकारी समाजवाद्यांनी स्थापन केलेली आणि १९६६ ते १९८२ या कालखंडात कृतीशील असणारी संघटना होती.हि संघटना, प्रामुख्याने स्व-संरक्षण या हेतुने स्थापन करण्यात आलेली होती.'ब्लॅक पॅंथरने काळ्यांच्या नागरी हक्कांकरिता अमेरिकेत लढा उभारला. ब्लॅक पॅंथर म्हणजे, प्रस्थापित संस्कृतीला शह देणारी व प्रतिसंस्कृती उभारनारी संघटना अशी पॅंथरची प्रतीमा जगासमोर निर्माण झाली. ब्लॅक पॅंथरची कार्यपद्धती आणि भूमिका या भोवती,६० ते ७० च्या दशकात राष्ट्रीय व आंतराष्ट्रीय स्तरावर अनेक चर्चा,वादविवाद होताना दिसतात. 'काळा राष्ट्रवाद' या संकल्पनेचा संघटनेने सुरुवातीच्या काळात पुरस्कार केलेला असला तरी नंतरच्या टप्प्यावर ब्लॅक पॅंथरने आपली भूमिका बदलली.'काळा राष्ट्रवाद' स्विकारने म्हणजे एकप्रकारे, 
वर्णद्वेषचं पुरस्कृत करण्यासारखे आहे,असे म्हणत संघटनेने,समाजवादी क्रान्तीवर्(अशी क्रान्ती जिथे कुठल्याही प्रकारचा भेदभाव,वर्णद्वेष याला स्थान नसेल) अधिक भर दिला.

#### भूमिका 
काळ्या वर्णसमाजाकरिता आरोग्य सुधारणा,दारिद्र्यनिर्मुलन यासारखे कृती-कार्यक्रम राबवून आणि सुरुवातीची कडवी भूमिका बाजूला सारत, पॅंथर मवाळ स्वरूपात पुढे आली.

वर्ग:राजकीय पक्ष
द बिटर चॉकलेट

## पुस्तकाबद्दल 
'**द बिटर चॉकलेट**' हे पुस्तक पिंकी विराणी यांनी लिहिले आहे. हे पुस्तक आपल्या कुटुंबाची प्रतिष्ठा व नैतिकता या कल्पनांना आव्हान करते. हे पुस्तक लहान मुलांच्या लैंगिक शोषणाबाबतीच्या मौनाला वाचा फोडते. ह्या संकलपने वर आधारित हे पहिलेच उल्लेहखनीय पुस्तक भारतामध्ये प्रसिद्ध झाले आहे. अनेकदा या प्रकारचे शोषण हे त्या मुलांच्या जवळच्या व्यक्तिकडुनच घडत असते. भारतभरातून पिंकी विराणी यांनी या प्रकारच्या घटनांचा मागोवा घेउन, मुलांचे मानसोपचार तज्, डॉक्टर, वकील, पोलिस, आणि सामाजिक कार्यकर्ते यांच्या मदतीने पडताळा घेतला अहे. या प्रकारच्या शोषणाला बळी पडलेल्या मुलांच्या वास्तव घटनांचा या पुस्तकात उल्लेख केलेला अहे. फक्त शोषणकर्तेच नव्हे तर समाज पण या मुलांना दाबून टाकतो. या पुस्तकात आलेले प्रसंग हे म्ध्यमवर्गीय व उच्च-मध्यमवर्गीय कुटुंबात घडलेले खरे प्रसंग अहेत. अगदी लहानपणापासुन मुलांवर झालेल्या लैंगिक शोषणाचा इतिहास पिंकी विराणी या पुस्तकातून मांडण्याचा प्रयत्न करते. 

ह्या पुस्तकामध्ये, लैंगिक शोषण घडल्यास, मदतीसाठी लागणारा हेल्पलाइन नंबर व इतर सविस्तर माहिती पुरवली गेली अहे. सामान्य वाचकाने किंवा सामान्य माणसाने अशा प्रकारच्या घटनेला कसे तोंड द्यावे हे या पुस्तकात सांगितले अहे. 

## लेखिकेबद्दल 
पिंकी विराणी ही पत्रकार असुन ती एक लेखक व मानवी हक्कांसाठी लढणारी कार्यकर्ती अहे. तिने मोठया प्रमाणावर हिंसा आणि शोषण या विषयांचा अभ्यास केलेला असुन त्या वर साहित्य तयार केले अहे. तिच्या प्रकाशित पुस्तकात, 'अरुणाज् स्टोरी', 'डेफ हेवन',

वर्ग:इंग्लिश साहित्य
निवेदिता मेनन

**निवेदिता मेनन** या स्त्रीवादी लेखिका आहेत्, आणि सध्या त्या जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ मध्ये प्राध्यापक आहेत. तुलनात्मक राजकारण आणि राजकीय थिअरी तसेच राजकीय विचार हे विषय शिकवतात.

त्यांचे लिखाण  भारतीय व आंतरराष्ट्रीय शैक्षणिक जर्नल्स मध्ये मोठ्या प्रमाणावर प्रकाशित झाले आहे. त्यांनी *रीकव्हरीग सबव्हरशन्:फेमिनिस्ट बिऑण्ड द् लॉ* (२००४),*सीइंग लाइक ए फेमिनिस्ट्* (२०१२) या सारखी पुस्तके लिहली आहेत.*जेंडर ऐंन्ड पॉलिटिक्स इन् इंडिया* (१९९९) *सेक्श्युऑलिटिज्* (२००८) ही पुस्तके संपादित केली आहेत. त्या समकालिन परिस्थितीवर द इकॉनॉमिक् एण्ड् पोलिटिकल वीकलीत,  काफिला डोट ऑरग आणि वर्तमानपत्रे यांत लेख लिहित् असतात.

राजकीय आणि सामाजिक चळवळीत त्यांचा सहभाग असतो.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी लेखिका
वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ
इकॉनॉमिक अँड पॉलिटिकल वीकली

**इकॉनॉमिक अँड पॉलिटिकल वीकली** हे मुंबईतून इंग्लिश भाषेत प्रकाशित होणारे एक भारतीय साप्ताहिक आहे. वीकली समिक्षा ट्रस्ट या संस्थेकडून प्रकाशीत केले जाते. या साप्ताहिकाची स्थापना १९४९ मध्ये झाली. साप्ताहिकाचे सध्याचे संपादक राममनोहर रेड्डी आहेत. तत्पुर्वीचे संपादक कृष्ण राज होते. अर्थशास्त्र, राजकारण, समाजकारण, व क्वचित साहित्य अशा विविध विषयांवर संशोधनात्मक शोध निबंध व इतर लेख या नियतकालिकात प्रकाशित होत असतात. राजकारणी विषयांवर नेहमी डावी भूमिका घेण्याबद्दल हे साप्ताहिक प्रसिद्ध आहे. इकॉनॉमिक अँड पॉलिटिकल वीकलीमधले संपादकीय लेख विविध विषयांवर तीव्र भूमिका घेतात पण नेहमीच सामाजिक जाणिवेतून लिहीलेले असतात असे म्हणले जाते. भारतातल्या व भारतातबाहेरच्या अनेक महत्त्वाच्या लेखकांनी इकॉनॉमिक ॲण्ड पॉलिटिकल विकलीमध्ये लिहिले आहे.

वर्ग:इंग्लिश साहित्य
वर्ग:इंग्लिश भाषेमधील नियतकालिके
मेरी वोल्स्टनक्राफ्ट

इवलेसे|मेरी वोल्स्टनक्राफ्ट
**मेरी वोल्स्टनक्राफ्ट** (/wʊlskrɑːft/; २७ एप्रिल, इ.स. १७५९ - १० सप्टेंबर, इ.स. १७९७) या अठराव्या शतकातील लेखिका व तत्त्वज्ञ होत्या. त्यानी महिला हक्कासंदर्भात लिखाण केले. त्यांनी आपल्या संक्षिप्त कारकिर्दीत, कादंबरी, प्रदीर्घ लेखन, प्रवासवर्णन, फ्रेंच राज्यक्रांतीवर लेखन, इतिहासाचे एक आचार पुस्तक, आणि लहान मुलांसाठीचे पुस्तक असे विविध प्रकाराचे लेखन केले. मेरी वोल्स्टनक्राफ्ट  यांनी आपल्या 'अ व्हिंडीकेशन ऑफ राइट्स ऑफ वूमेन' या पुस्तकात (इ.स. १७९२) त्या, *स्त्री पुरुष नैसर्गिकरीत्या कनिष्ठ नाहीत* असे प्रतिपादन करतात व स्त्रियांमध्ये केवळ शिक्षणाची कमतरता असल्याची पुष्टी करतात. याशिवाय त्यांनी असे सुचवले की पुरुष आणि स्त्रिया या दोघांना विवेकी व्यक्ती म्हणून वागविले पाहिजे  आणि  सामाजिक व्यवस्था  ही विवेकावर स्थापित आहे अशी कल्पना करते.

वर्ग:इ.स. १७५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७९७ मधील मृत्यू
वर्ग:इंग्लिश लेखिका
वर्ग:स्त्रीवादी अभ्यासक आणि साहित्यिक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नारायण रामचंद्र भोसले

| नाव = ''''''

| चित्र =

| चित्र_शीर्षक = 

| पूर्ण_नाव = नारायण रामचंद्र भोसले

| टोपण_नाव = तात्या

| जन्म_दिनांक = 01 जून 1969

| जन्म_स्थान = मु.पो. बामणी, तालुका-संगोला, जिल्हा-सोलापूर  

| मृत्यू_दिनांक = 

| मृत्यू_स्थान = 

| कार्यक्षेत्र = साहित्य, संपादन, प्राध्यापक

| राष्ट्रीयत्व = भारतीय

| कार्यकाळ = 

| साहित्य_प्रकार = दलित साहित्य,

| विषय = इतिहास

| चळवळ = फुले शाहू आंबेडकर विचारधारा

| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = देशोधडी आत्मकथन

| प्रभाव =

| प्रभावित =

| पुरस्कार = अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित

| वडील_नाव = रामचंद्र भोसले

| आई_नाव = सखुबाई

| पती_नाव =

| पत्नी_नाव = सुनीता

| अपत्ये = साहिल, सानिया

| स्वाक्षरी_चित्र =

| संकेतस्थळ_दुवा = https://www.facebook.com/narayan.bhosale.92?mibextid=ZbWKwL

डॉ.नारायण भोसले हे एक मराठी साहित्यिक संपादक आणि प्राध्यापक आहेत. महाराष्ट्रातील भटक्या-विमुक्त Denotified Tribes समाजातील स्त्रियां बद्दल लेखन केले. केल्याचे दिसुन यते.त्याना बालपनापासुरन त्याचा समाजातिल स्त्रियांची स् कशी आहे. त्यामध्ये अापण काय करु शकातो याबद्ल त्याना चागलि जान् असल्याचे दिसुन् यते. सध्या नरायन भोसले हे मुम्बई विध्यपिटात् इतिहास विभगामधे काअर्यर्त् आहैत्. जातवर्ग् स्त्रिदास्यतावादि विचर् अनि चल्वलिवशि बनन्धिल्कि लेखन, सशोधन् अनि शिकविनयचा पधरा अनुभव आहे.
### संशोधन
त्यनि पुने येथिल फ्रगुसन् महाविधायलय,पुणे अाणि आन्यत्र् काहि वर्श् इतिहस् विषयाचे अधुवयाशनाचे कर्य्. पुने विद्यापीठातिल् समाजशास्त्र विभाग्,स्त्री अभ्यास् केन्द्र, आत्र्ग्त्र्र्प्रनलि अभ्यास केन्द्र् पुणे (मानव विद्या व सामाजिक शास्त्र ), एतिहास विभाग येथे सशोधनाचे काय केले आहे. विविध् विद्यापठात रीसच 
## व्यावसायिक कारकीर्द
डाॅ. नारायण भोसले हे सध्या मुबई विद्यापीठामध्ये इतिहास विषयाचे अध्यापनाचे काम करतात.

## साहित्यिक आणि संपादकीय कारकीर्द
### ग्रंथ लेखन आणि संपादन
* अब्राह्मणी स्त्रीवाद
* महाराष्ट्रातील स्त्रीविषयक सुधारणावादाचे सत्ताकारण (1848 - 1952)
* विमुक्ती प्रबोधन
* जातवर्गलिंगभाव इतिहास मिंमासा 
* वाचा एकतरी..... 'चरित्र -- आत्मचरित्र'

==संदर्भ==https://www.facebook.com/narayan.bhosale.92?mibextid=ZbWKwL

वर्ग:स्त्रीवादी अभ्यासक आणि साहित्यिक
प्रेम चौधरी

**प्रेम चौधरी** या भारतीय सामाजिक शास्त्रज्ञ, इतिहासकार, आणि इंडियन कौन्सिल ऑफ हिस्टोरिकल रिसर्च, नवी दिल्ली येथे वरिष्ठ शैक्षणिक फेलो आहेत. त्या स्त्रीवादी आहेत. लग्नाला नकार देणाऱ्या जोडप्यांवर होणाऱ्या हिंसाचाराची त्या टीका करतात.

त्या लिंग संबंधित अभ्यास, राजकीय अर्थव्यवस्थेवरील अधिकार आणि भारतातील हरियाणा राज्याच्या सामाजिक इतिहासाच्या सुप्रसिद्ध अभ्यासक आहेत.

## कारकीर्द 
प्रेम चौधरी या सेंटर फॉर वुमन स्टडीजच्या आजीवन सदस्या आहेत. त्यांनी इंडियन कौन्सिल ऑफ सोशल सायन्स रिसर्च समर्थित सेंटर फॉर कंटेम्पररी स्टडीज, नवी दिल्ली येथे देखील काम केले आहे. तसेच नेहरू मेमोरियल म्युझियम आणि लायब्ररीच्या प्रगत अभ्यास युनिटमध्ये काम केले आहे.

प्रेम चौधरी हे जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाच्या माजी विद्यार्थीनी आहेत. तसेच विद्यापीठ अनुदान आयोगाच्या फेलो प्राध्यापिका आहेत.

* चौधरी, प्रेम (१९८४). पंजाबचे राजकारण: सर छोटू राम यांची भूमिका. विकास/मिशिगन विद्यापीठ. पृष्ठे ३६४. आयएसबीएन ९७८-०७०६९२४७३२.
* चौधरी, प्रेम (१९९४). द वेल्ड वुमनः ग्रामीण हरियाणात लिंग समीकरणे बदलत आहेत. ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस इंडिया. आयएसबीएन ९७८-०१९५६७०३८७.
* चौधरी, प्रेम (२०००). कॉलोनियल इंडिया अँड द मेकिंग ऑफ एम्पायर सिनेमा: प्रतिमा, विचारधारा आणि ओळख. मँचेस्टर युनिव्हर्सिटी प्रेस. पृष्ठे २९४. आयएसबीएन ९७८-०७१९०५७९२२.
* चौधरी, प्रेम (जुलै २००९). वादग्रस्त विवाह, पळून जाणारी जोडपी: उत्तर भारतात लिंग, जात आणि पितृसत्ता. ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस. पृष्ठे ३६०. आयएसबीएन ९७८-०१९८०६३६१२.
* चौधरी, प्रेम (२०१०). जमीन मालकी मध्ये लिंग भेदभाव. सेज पब्लिकेशन्स. पृष्ठे ३१४. आयएसबीएन ९७८-८१७८२९९४२६.
* चौधरी, प्रेम (२०११). उत्पादन आणि पुनरुत्पादनाची राजकीय अर्थव्यवस्था. ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस. पृष्ठे ४६४. आयएसबीएन ९७८-०१९८०६७७०२.
* चौधरी, प्रेम (२०११). राजकारण आणि समाज समजून घेणे - हरद्वारी लाल. मानक प्रकाशने. पृष्ठे ४२३. आयएसबीएन ९७८-८१७८३१२२७९.

## वैयक्तिक जीवन 
त्या हरद्वारी लाल यांची मुलगी आहेत. त्यांचे वडील शिक्षणतज्ञ आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस हरियाणाच्या संसद सदस्य होते.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* प्रेम चौधरी – इकॉनॉमिक अँड पॉलिटिकल वीकली
* आयसीएचआर वेबसाइट
* महिला विकास अभ्यास केंद्र वेबसाइट

वर्ग:२०व्या शतकातील महिला शिक्षिका
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी लेखिका
वर्ग:भारतीय महिला चित्रकार
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखिका
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका
वर्ग:इंग्लिश भाषी भारतीय लेखक
वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय इतिहासकार
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखक
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय इतिहासकार
वर्ग:हरियाणा विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:हरियाणातील भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे राजकारणी
वर्ग:हरियाणाच्या राजकारणातील महिला
वर्ग:भारतीय राजकीय लेखक
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय शास्त्रज्ञ
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय सामाजिक शास्त्रज्ञ
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय शैक्षणिक सिद्धांतकार
वर्ग:भारतीय महिला राजकीय लेखिका
वर्ग:हरियाणातील कार्यकर्ते
वर्ग:हरियाणातील महिला लेखिका
वर्ग:हरियाणातील महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:हरियाणातील महिला शिक्षक
वर्ग:महिला इतिहासकार
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
उमा आनंद चक्रवर्ती

**डॉ. उमा चक्रवर्ती**  (जन्म: २० ऑगस्ट १९४१ - हयात)  या लेखिका, इतिहासकार, माजी प्राध्यापिका आणि दिल्ली येथील स्त्रीवादी चळवळीतील कार्यकर्त्या आहेत.

## बालपण, शिक्षण आणि व्यक्तीगत जीवन
त्यांचे शिक्षण दिल्ली व बंगळुरू येथे झाले. त्यांच्या आईचे नाव सरस्वथी होते. त्यांच्या वडलांचे नाव 'पालघाट एस. दोराईस्वामी' होते.'पालघाट एस. दोराईस्वामी' ब्रिटिश सरकार मध्ये दिल्ली आणि सिमला येथे अंडर सेक्रेटरी या हुद्यावर होते. त्यांचे आजोबा मूळचे तंजावरचे तेथून पालघाट केरळ व  पालघाट केरळ येथून त्यांचे वडील १९२४ साली उत्तर भारतातस्थानांतरित झाले होते.   त्यांचे कुटूंब (पालक) स्त्री शिक्षणाचे आणि दृष्टीकोणाचे महत्त्व जाणणारे सुधारणावादी होते.

त्यांनी बेंगलोर येथून कायद्याची पदवी मिळवली आणि बनारस हिंदू विद्यापीठ वाराणशी येथून इतिहास हा विषय घेऊन पोस्ट ग्रॅज्यूएशन केले. वाराणशी गांधीवादी संस्था येथेच त्यांचा त्यांचे भावी पती डॉ. आनंद चक्रवर्ती यांच्याशी परिचय होऊन विवाह झाला. त्यांचे पती आनंद चक्रवर्ती यांच्या सोबतही विविध सामाजिक उपक्रमात उमा आनंद चक्रवर्ती यांनी सहभाग घेतला. उमा आणि आनंद चक्रवर्ती यांना दोन मुले असून मुलगा सिद्धार्थ आणि उपाली असे त्यांच्या मुलीचे नाव आहे. उमा  चक्रवर्ती निवृत्ती नंतर त्यांचे पती आनंद चक्रवर्ती यांच्या समवेत दिल्ली येथे स्थायिक आहेत.

## कारकीर्द
उमा चक्रवर्ती या मिरांडा हाउस महिला महाविद्यालयामध्ये इ.स. १९६६ ते २००८  या काळात प्राध्यापक होत्या. लाहोर येथील स्त्री-अभ्यास संस्थेत त्या पाहुण्या प्राध्यापक आहेत. १९८० च्या दशका पासून त्यांनी इतिहासाची स्त्रीवादी चिकित्सा करण्यास सुरुवात केली 

## लेखन आणि संशोधन
त्यांनी जातीच्या प्रश्नावर,श्रम आणि लिंगभाव यावर अध्ययन आणि लिखाण केले आहे त्याचबरोबर त्या लोकशाही आणि स्त्री चळवळीमध्ये कार्यरत आहेत. त्या स्त्री-अभ्यासातील एक् नामवंत अभ्यासक आणि विचारवंत आहेत. त्यांनी इतिहासाचे लिंगभाव परिप्रेक्ष्यातून चिकीत्सा करणारी अत्यंत महत्त्वाची अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.
उमा चक्रवर्ती यांची 'ब्राम्हणी पुरुषसत्ते' संदर्भातील मांडणी मूलभूत मानली जाते.  
### त्यांनी लिहिलेली पुस्तके (सर्व इंग्रजी भाषेत)
* एव्हरीडे लाइव्ह्‌ज - एव्हरीडे हिस्टरीज
* एसेज ऑन जेंडर (संपादक. कुमकुम संगारी आणि उमा चक्रवर्ती)
* जेन्डरिंग कास्ट : थ्रू फोमिनिस्ट लेन्स
* दि देल्ही रायट्स
* दि लाइफ अँड टाइम्स ऑफ पंडिता रमाबाई
* दि सोशल डायमेन्शन्स ऑफ अर्ली बुद्धिझम
* बियॉंड द किंग अँड ब्रॅह्मिन्स ऑफ एन्शन्ट इंडिया
* रायटिंग्ज ऑन विडोहुड
* री-रायटिंग हिस्ट्री  
* शॅडो लाइव्ह्‌ज
* सोशल परियाज अँड डोमेस्टिक ड्रजेस

## पुरस्कार
जे. पी. नाईक विशेष व्यक्ती पुरस्कार मिळाला.

## संदर्भ
वर्ग:स्त्रीवादी अभ्यासक आणि साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी लेखिका
दाभोळकर

दाभोळकर हे एक मराठी आडनाव आहे.  या आडनावाच्या माणसांचे एके काळचे मूळ गाव कोकणातले वेंगुर्ल्याजवळचे दाभोली गाव किंवा दाभोळ रत्‍नागिरी बंदर असावे. दाभोळकर नाव असलेले खालील लेख मराठी विकिपीडियावर आहेत.

* अनिल सूर्यकांत दाभोळकर (वासिंद) - लेख नाही.
*  देवदत्त अच्युत दाभोळकर
*  नरेंद्र दाभोलकर
*  श्रीपाद अच्युत दाभोळकर
*  दत्तप्रसाद दाभोळकर

वर्ग:मराठी आडनावे
अनिश्चिततेचे तत्त्व

पुंज यामिकी मध्ये अनिश्चिततेचे तत्त्व हे एक मूलभूत तत्त्व आहे. या तत्त्वानुसार कोणत्याही कणाच्या भौतिक गुणधर्मांच्या मोजमापावर मूलभूत बंधने येतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या कणाची गती आणि अवकाशातील त्याचे स्थान या दोन्ही गोष्टी एकाच वेळी अचूकपणे मोजणे अशक्य आहे. जर त्या कणाचे स्थान अधिकाधिक अचुकतेणे मोजण्याचा प्रयत्न केला तर त्या कणाची गती (गतिपेक्षा संवेग हे या बाबतीत जास्त योग्य परिमाण आहे) तितकीच जास्त अनिश्चित होत जाईल. मोजण्यासाठी वापरण्यात येणाऱ्या उपकरणांमधील दोषांमुळे हे घडत नसून भौतिक कणांचा तो मुलभूत गुणधर्म आहे हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. मोजण्यासाठी संपुर्णपणे दोषरहित उपकरणे वापारली तरीही अनिश्चिततेची मर्यादा कमी करता येणे अशक्य आहे. १९२७ मध्ये वर्नर हायझेन्बर्ग यांनी हे तत्त्व मांडले आणि त्यानंतर काही दिवसांनी अर्ल हेस केनार्ड यांनी आणि १९२८ मध्ये हर्मन वाइल यांनी या तत्वाला काटेकोर गणितीय रूप दिले.

## इतिहास 
वर्नर हायझेन्बर्ग यांनी नील्स बोर यांच्या कोपनहेगन मधील संशोधन संस्थेमध्ये काम करत असताना अनिश्चितता तत्त्वाची पायाभरणी केली.

वर्ग:पुंज यामिकी
सुधीर कक्कड

**सुधीर कक्कड** (इ.स. १९३८) एक भारतीय मानसशास्त्रज्ञ व मानसोपचारतज्ञ आहेत. त्यांनी भारतीय समाजाची मानसिकता, आधुनिक जगातल्या, पण विशेषतः आधुनिक भारतातल्या, धार्मिक श्रद्धांमागची मानसिक भूमिका, आणि पाश्चिमात्य व भारतीय मानसशास्त्रीय परंपरांची तुलना हे तीन अभ्यास केलेले आङेत. त्यांचे काम अनेक इंग्लिश पुस्तकांत प्रकाशित केले आहे. त्यांचे आत्मचरित्र व निवडक लेखांचा संग्रह इंग्रजी भाषेत प्रसिद्ध आहे. कक्कड यांच्या अनेक पुस्तकांचे मराठी अनुवाद उपलब्ध आहेत. त्यांना अनेक भारतीय व आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले असून फ्रांसमधल्या *ल नुव्हेल ऑब्झरवातूअर* या पत्रिकेने त्यांची जगातल्या पंचवीस सर्वात महत्त्वाच्या विचारवंतांमध्ये गणती केली आहे.

कक्कड यांचे बालपण पंजाबमध्ये एका क्षत्रिय कुटूंबात गेले. त्यांचे शिक्षण अहमदाबाद, जर्मनीतील मानहाइम व फ्रांकफुर्ट व ऑस्ट्रियातील व्हिएन्ना या शहरांत झाले. नंतर त्यांनी पिएच्डीसाठीचे संशोधन अमेरिकेतील हार्वर्ड विद्यापीठात प्रसिद्ध मानसशास्त्रज्ञ एरिक एरिकसन यांच्या मार्गदर्शनाखाली केले. शिक्षणपश्चात त्यांनी अहमदाबादच्या भारतीय प्रबंध संस्थेत व दिल्लीच्या भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेत संघटनांचे मानसशास्त्र शिकवले. नंतर त्यांनी दिल्लीच्या सेंटर फॉर स्टडी ऑफ डिव्हेलपिंग सोसायटीज या संस्थेत संशोधन केले. या शिक्षक-संशोधक कामापश्चात त्यांनी दिल्लीत मानसोपचारतज्ञ म्हणून काम केले. पाश्चिमात्य पद्धतीची मानसोपचार सेवा पुरवणारे ते भारतातले पहिले मानसोपचारतज्ञ होते. या संस्थेत त्यांनी भारतातल्या मानसशास्त्रीय लोकपरंपरा, हिंदू धर्माची मानसिक बैठक, महात्मा गांधी, रामकृष्ण परमहंस, व स्वामी विवेकानंद यांचे मानसिक जीवन, भारतातल्या हिंदू-मुसलमान द्वेषामागची मानसिक कारणे, इत्यादी विषयांवर महत्त्वाचे संशोधन केले. याच सुमारास त्यांनी कादंबरी देखील लिहीली.

कक्कड त्यांच्या पत्नीसमवेत गोव्यात राहतात.

वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:मानसशास्त्रज्ञ
ओकलंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

**ओकलंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ** अमेरिकेच्या कॅलिफोर्निया राज्यातील ओकलंड शहरात असलेला विमानतळ आहे. शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून फक्त पाच मैल दक्षिणे असलेल्या या विमानतळापासून अमेरिकेतील अनेक राज्ये, युरोप तसेच मेक्सिकोला विमानसेवा उपलब्ध आहे. बे एरियामधील तीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळांपैकी एक असलेला हा विमानतळ सान फ्रांसिस्को शहरापासून सान फ्रांसिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळापेक्षा जवळ आहे.

विमानतळ
वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
लिंगभाव अभ्यास

लिंगभाव अभ्यास हे एक आंतरविद्याशाखीय अभ्यासाचे विद्यापीठीय क्षेत्र आहे, ह्यामध्ये लिंगभावाच्या अस्मितांचा आणि लिंगभावांच्या सादरीकरणाच्या संदर्भातील अभ्यास केले जातात. ह्यामध्ये लिंगभाव हा कोटीक्रम आकलनाच्या आणि विश्लेषणाचा केंद्रबिंदू असतो. ह्यामध्ये स्त्री अभ्यास (ज्याचा संबंध स्त्रिया, स्त्रीवाद, लिंगभाव, राजकारण इत्यादींशी येतो.), पुरुष अभ्यास, आणि लैंगिक अल्पसंख्यांकांचा अभ्यास यांचा अंतर्भावही होतो. काहीवेळा लिंगभाव अभ्यास लैंगिकता अभ्यासाच्या बरोबरीने मांडला जातो. ह्या विद्याशाखांमध्ये लैंगिकता, लिंगभाव ह्या अभ्यास विषयांमध्ये वाङमय, भाषा, इतिहास, राज्यशास्त्र, समाजशास्त्र, मानववंशशास्त्र, चित्रपट अभ्यास, मानवी विकास, कायदा, अर्थसंकल्प आणि वैद्यकिय शास्त्र ह्या सगळ्याचा विचार अभ्यासला जातो. ह्यामध्ये वांशिकता, वर्ण, प्रदेश, राष्ट्रियता आणि विकलांगता यांचाही विचार केला जातो.

## हे ही पहा 
* स्त्री अभ्यास
* लैंगिकता अभ्यास
* विकास अभ्यास

## संदर्भ 
वर्ग:लिंगभाव अभ्यास
वर्ग:स्त्री अभ्यास
शंकर शाह

**शंकर शहा** या क्रांतिकारकांचे नाव मध्यप्रदेशातील जबलपूरच्या क्षेत्रात अतिशय आदराने घेतले जाते. यांनी आपल्या काळात इंग्रजांना सळो की पळो करून सोडले होते. 

## जन्म व बालपण
शंकर शहा यांचा जन्म सुप्रसिद्ध गोंड राजवंशातील गढामंडळाच्या राजघराण्यातील राजे नरहर शहा यांच्या घरी इ.स. १७७५ मध्ये झाला होता. धूर्त इंग्रजांनी राजे नरहर शहा यांचा पराभव केल्याने शंकर शहा लहानपणापसूनच जंगलात आश्रयाला होते. तेथील इतर आदिवासी बांधवांना संघटित करून इंग्रजांनी अन्यायाने घेतलेले आपले राज्य परत मिळवण्याचे मनोरथ शंकर शहा यांनी योजले होते.

## कार्य
इ.स. १८१० मध्ये शंकर शहांना पुत्र झाला. त्याचे नाव रघुनाथ शहा ठेवण्यात आले. अत्यंय धाडसी, शूर आणि पितृभक्त असलेल्या रघुनाथ शहांना तरुण वयातच सैनिकी शिक्षण देण्यात आले. शंकर शहांनी एक धाडसी योजना आखून रघुनाथ शहाला इंग्रजांच्या जबलपूर येथील ५२ व्या नेटिव्ह रेजिमेंटमध्ये गुप्तपणे भरती केले. तेथे राहून रघूनाथ शहा आपल्या वडिलांना गुप्त माहिती देत असे. त्या महितीच्या आधारे शंकर शहा इंग्रजे सेनेवर गनिमी काव्याने हल्ले करून इंग्रजांना सळो की पळो करायचे. जबलपूरचा रेसिडेंट मॅक ग्रेगर याचा शंकर शहा यांनी वध केला. 

## अटक व मृत्यू
इंग्रज शंकर शहा व रघुनाथ शहा यांना पकडण्याचा प्रयत्न करीत होते. अखेर शंकर शहाच्या नातलगाने इंग्रजांनी दिलेल्या प्रलोभनाला बळी पडून शहा पिता-पुत्रास पकडून दिले. १८ सप्टेंबर १८५७ रोजी शंकर शहा व रघुनाथ शहा या दोघांनाही एकदमच तोफेच्या तोंडी दिले. भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील सहभागी झालेल्या पिता-पुत्रांनी एकाच वेळी बलिदान दिल्याचे हे एकमेव उदाहरण आहे.

वर्ग:इ.स. १७७५ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक
वर्ग:मध्य प्रदेशातील व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १८५७ मधील मृत्यू
अनिश्चित रुप

**अनिश्चित रुप** ही गणितातील एक संकल्पना आहे की ज्याची किंमत निश्चितपणे सांगता येत नाही. ही किंमत त्यावेळेसच्या परिस्थितीनुसार कोणतीही असू शकते.

वर्ग:गणित
स्पर्शिका

वर्तुळाच्या एकाच बिंदूला स्पर्श करणाऱ्या रेषाखंडास अथवा रेषेस "स्पर्शिका" म्हणतात.इंग्रजीत स्पर्शिकेस tangent म्हणतात.

वर्ग:भूमिती
लाठकर

'*** हे मराठीतील एक आडनांव आहे. महाराष्ट्रातील नांदेड जिल्ह्यातील कंधार तालुक्यातील **लाठी** हे मूळ गाव असणाऱ्या व्यक्ती सामान्यतः हे आडनांव लावतात.

लाठी गाव सध्या नामांतरित झाले असून आता ते **उस्माननगर** ह्या नांवाने ओळखले जाते.

## प्रसिद्ध व्यक्ती 
* वेंकटराव माणिकराव लाठकर (**देशपांडे*') 
(नांदेड जिल्ह्यातून १९४० च्या दशकात निवडले गेले प्रथम न्यायाधीश).
* गीता श्रीकांत लाठकर 
(संचालिका, महात्मा गांधी मिशनच्या इंजिनिअरिंग कॉलेज)
* संजय आनंद लाठकर (भापोसे; रांची, झारखंड राज्य)
* श्रीकेश बालाजीराव लाठकर 
(गुंटूर महानगरपालिका अध्यक्ष, गुंटूर, आंध्र प्रदेश)
* शरद बळवंतराव लाठकर 
(स्वामीस्वरूप परमपूज्य लाठकर महाराज)

वर्ग:मराठी आडनावे
अरविंद व्यंकटेश गोखले

**अरविंद व्यंकटेश गोखले** हे ’दैनिक केसरी'चे बारावे संपादक. तेथे ते दहा वर्षे सलग संपादकपदी होते. त्यानंतर ते दैनिक ’लोकसत्ता’चे साहाय्यक संपादक झाले. गोखल्यांची संपादकीय कारकीर्द ३६ वर्षांहून अधिक आहे.

## शिक्षण 
अरविंद व्यं गोखले हे आधी इतिहास हा विषय घेऊन एम.ए. झाले. लंडनच्या 'कॉमनवेल्थ प्रेस युनियन'ची 'हॅरी ब्रिटन मेमोरिअल फेलोशिप' (१९७९) आणि
वॉशिंग्टनच्या 'द हेन्री एल स्टिम्सन सेंटर'ची फेलोशिप (१९९८) मिळवून त्यांनी अनुक्रमे पत्रकारिता आणि भारत-पाकिस्तान संबंध यावर संशोधन केले. आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि विशेषतः भारत-पाकिस्तान संबंध हे अरविंद व्यं गोखले यांचे अभ्यासाचे खास विषय होत. आपल्या लेखनासाठी त्यांनी अमेरिका, पाकिस्तान, इंग्लंड, जर्मनी, स्वित्झर्लंड, दक्षिण कोरिया यांसह अनेक देशांचे अभ्यासदौरे केले. भारताच्या पंतप्रधानांसमवेतही त्यांनी पाच देशांना भेटी दिल्या.

अरविंद व्यं गोखले हे पत्रकारिता अभ्यासक्रमांचे मानद व्याख्याते आहेत.

## पुस्तके 
अरविंद व्यं. गोखले यांनी लिहिलेली काही पुस्तके पुढील प्रमाणे आहेत:
* अमेरिकेत शिकायचंय? (सहलेखिका सुनिता लोहोकरे)
* अल काईदा ते तालिबान (‘इनसाइड अल काईदा अँड तालिबान बियॉंड नाईन इलेव्हन’ या सईद सलीम शाहजाद यांच्या पुस्तकाचा अनुवाद)
* असाही पाकिस्तान
* अक्षरांजली
* आय.सी.८१४ (कादंबरी)
* कारगिल ते कंदाहार
* परदेशात शिकायचंय? (सहलेखक विजय लोणकर)
* पाकिस्ताननामा
* पाकिस्तानात साठ वर्षे (बियाथिल मोईद्दिन ऊर्फ बी.एम. कुट्टी यांनी लिहिलेल्या ’सिक्स्टी इयर्स इन सेल्फ एक्झाईल : नो रिग्रेट्स' या आत्मचरित्राचा मराठी अनुवाद. सह‍अनुवादक विजय लोणकर)
* मंडालेचा राजबंदी
* संपादन
* संघर्ष बलुचिस्तानचा (प्रकाशन दिनांक ४ जून, इ.स. २०१७)
* कलम ३७०+३५ अ 
* ड्रॅगनचे करोनास्त्र
* टिळकपर्व (१९१४-१९२०) 
* वज्रपुरुष 
* अष्टावधानी लोकमान्य 
* खलिस्तानचे कारस्थान

## पुरस्कार आणि सन्मान 
अरविंद व्यं गोखले यांना मिळालेले काही पुरस्कार पुढील प्रमाणे आहेत:
* आचार्य अत्रे पारितोषिक
* साहित्यसम्राट न. चिं. केळकर पारितोषिक
* कै. बाबूराव ठाकूर पत्रकारिता पुरस्कार
* मराठी भाषासंवर्धन प्रतिष्ठानच्या वतीने देण्यात आलेला मराठी भाषाविषयक माध्यमरत्‍न पुरस्कार
* महाराष्ट्र संपादक परिषदेतर्फे आदर्श पत्रकारितेसाठीचा लोकमान्य टिळक स्मृति पुरस्कार (२०१२)
* पत्रकार कै. वरुणराज भिडे पुरस्कार
* कै. सुशीलादेवी देशमुख उत्कृष्ट पत्रकारिता पुरस्कार
* मुंबई मराठी साहित्य संघाचा कै. रा. भि. जोशी पुरस्कार
* लोकमान्य टिळक पुरस्कार 

## संदर्भ 
वर्ग:वृत्तपत्र संपादक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बदुज्जमां खावर

सुरेश भटांनंतर मराठी गझलकारांमध्ये जी नावे पुढे आली त्यांयात **बदुज्जमां खावर** यांचे नाव अग्रेसर आहे. मूलत: कोकणचा मराठीभाषी असलेला हा शायर आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यात मराठी गझललेखनाकडे वळला आणि मराठी गझल समृद्ध करण्यात मोलाचा हातभार लावून गेला.

बदुज्जमां खावर यांनी एकूण ११३ गझला लिहिल्या. त्यांच्या गझलांचे संकलन डॉ.राम पंडित यांनी केले आहे.

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी गझलकार
शंभुधन फुंगलोसा

**शंभुधन फुगलोंसा** हे एक आसामी क्रांतीकारक होते. त्यांचा जन्म आसाम राज्यातल्या माईब-लकेर गावातील रहिवासी दीपेन्द्र फुंगलोसा यांच्या घरी इ. स. १८५० मध्ये  झाला. 

## तरुणपण
लहानपणापासूनच इंग्रज अधिकाऱ्याचा  उन्मत्तपणा व अत्याचार पाहून इंग्रजाबद्दल शंभुधनच्या मनात तिरस्कार निर्माण झाला होता. तरुण वयात शंभुधनने युद्धशास्त्रात शिक्षण घेतले होते. त्यांनी समविचारी तरुण मित्रांच्या सहाय्याने तरुणांचे संघटन बनविले. शंभुधनांनी त्या सर्वांनाही सैनिकी शिक्षण दिले होते. इंग्रज अत्याचाराच्या विरोधात शस्त्राने प्रतिकार करण्याची मानसिकता त्यांचात ठासून भरली होती. त्यामुळे ठिकठिकाणी इंग्रजाविरोधात संघर्ष सुरू झाले होते. 

## इंग्रजांविरूद्ध युद्ध
इंग्रज सरकार शंभुधन फुगलोंसांना पकडण्याचा प्रयत्न करीत होते. परंतु त्यांनी आपल्या कचार जातीच्या आदिवासी सहकाऱ्यांच्या सहाय्याने इंग्रजांशी छापामार युद्ध सुरू ठेवले होते. ते भूमीगत राहून इंग्रजाविरोधात जनतेला चेतवित होते. मेजर वायडने शंभूधनना एका खेड्यात गाठले. शंभूधन आणि मेजर वायड यांच्यामध्ये तुंबळ युद्ध झाले. शंभुधनने मेजर वायडचा खातमा केला. इंग्रज अधिकाऱ्यांनी कूटनीतीचा अवलंब करून शंभुधनांना पकडण्याचा प्रयत्न केला. पण एका गद्दाराने इंग्रजांना शंभुधनाचा ठावठिकाणा दिला. मोठी सेना घेऊन इंग्रज अधिकारी मेजर विल्यमने शंभुधनला घेरले. त्यांच्यामध्ये घनघोर युद्ध झाले. त्या युद्धात शंभुधनजी गंभीर जखमी झाले. त्यांच्यावर आवश्यक ते उपचार वेळेवर न झाल्याने त्यांची शारीरिक स्थिती अधिकच बिघडली. शेवटी १२ जानेवारी, इ.स. १८८३ रोजी शंभुधन फुंगलोसा यांचा मृत्यू झाला.

वर्ग:इ.स. १८५० मधील जन्म
वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक
वर्ग:इ.स. १८८३ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
माउलब्रॉनचा मठ

**माउलब्रॉनचा मठ** हा जर्मनीतल्या माउलब्रॉन गावातील ख्रिश्चन साधूंचा मठ आहे. मध्ययुगीन उत्तर युरोपातील आज संंपूर्णावस्थेत अस्तित्वात असणारा एकमेव मठ अशी माउलब्रॉनच्या मठाची ख्याती आहे. या कारणाकरीता हा मठ युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थानांच्या यादीत समाविष्ट आहे. या मठाची स्थापना ११४७ मध्ये झाली. १५५६ पासून मठात लहान मुलांची शाळा आहे. १५८६ ते १५८९ काळात तिथे योहानेस केप्लर हा खगोलशास्त्रज्ञ शिकला. याशिवाय हरमान हेसे आणि फ्रिडरिश ह्योल्डरलिन हे पुढे प्रसिद्धीस आलेले जर्मन कवीदेखील या शाळेत शिकले. मठात योहान ग्यॉर्ग फाउस्ट या सोळाव्या शतकातील रसायनशास्त्रज्ञाची प्रयोगशाळा आहे. गटेच्या फाउस्ट या काव्यातील पात्र योहान ग्यॉर्ग फाउस्टवर आधारीत आहे. माउलब्रॉनच्या मठातील मध्ययुगीन पाणी व्यवस्था लक्षणीय अाहे.

वर्ग:जर्मनी
वर्ग:जर्मनीमधील जागतिक वारसा स्थाने
ट्रोनहाइम

**ट्रोनहाइम** (नॉर्वेजियन: Trondheim) हे नॉर्वे देशामधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे (ओस्लो व बार्गन खालोखाल) शहर आहे. हे शहर नॉर्वेच्या मध्य भागात नॉर्वेजियन समुद्रकिनाऱ्यावर वसले असून ते नॉर्वेमधील एक प्रमुख बंदर आहे. 

इ.स. ९९७ मध्ये वसवले गेलेले ट्रोनहाइम १२७ पर्यंत नॉर्वेची राजधानी होती.

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:नॉर्वेमधील शहरे
वर्ग:इ.स. ९९७ मधील निर्मिती
इंद्रनील सेनगुप्ता

**इंद्रनील सेनगुप्ता** (बंगाली: ইন্দ্রনীল সেনগুপ্ত) ( ८ सप्टेंबर १९७४) हे एक बंगाली चित्रपट, हिंदी दूरचित्रवाणी अभिनेता व मॉडेल आहेत त्यांचे शिक्षण टोरॉंटो शहरात झाले. त्यांचे लग्न २ मार्च २००७ रोजी बरखा बिश्त सेनगुप्ता या मुलीशी झाले. मीरा (जन्म : २०११) ही त्यांची कन्या.

## चित्रदालन 
## इंद्रनील सेनगुप्ता यांची भूमिका असलेले हिंदी आणि बंगाली चित्रपट 
* शुक्रिया टिल डेथ डू अस्‌ अपार्ट
* मुंबई साल्सा
* १९२०
* अंशुमानेर छबी
* जानाला, इत्यादी.
* यदि एकदिन
* बेदेनी

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म
चार्ल्स पर्सी स्नो

**चार्ल्स पर्सी स्नो** (किंवा सि० पी० स्नो;  इ.स. १९०५ ते इ.स. १९८०) एक इंग्लिश रसायनशास्त्रज्ञ, कादंबरीकार, शासकीय अधिकारी, व विचारवंत होते. त्यांच्या **द टू कल्चर्स** या १९५९ मध्ये दिलेल्या व्याख्यानासाठी ते प्रसिद्ध आहेत. या व्याख्यानात त्यांनी असा विचार मांडला की आधुनिक समाजात कला आणि विज्ञान या दोन शाखांत न भरून येणारी फूट पडली आहे. वैज्ञानिक म्हटल्या जाणाऱ्यांना साहित्य, इतिहास, चित्रकला  इत्यादी क्षेत्रातल्या घडामोडींची फार थोडी माहिती असते. तसेच कला क्षेत्रात वैज्ञानिक घडामोडी माहिती नसतात. कला आणि विज्ञान या क्षेत्रांतील परस्परांविषयींच्या या अज्ञानामुळे जगातील महत्तवाचे प्रश्न सोडवण्याची आपली क्षमता कमी होते असे स्नोंचे म्हणणे होते. हे व्याख्यान पुढे दोन आवृत्तींमध्ये प्रकाशित झाले व कित्येक इतर विचारवंतांनी त्यात भर घातली. काही टिकाकारांना स्नो यांचा द टू कल्चर्समधील विचार अमान्य होता. केंब्रिज विद्यापीठातले इंग्रजीचे तत्कालीन प्राध्यापक फ्रँक रेमंड डेव्हिस हे द टू कल्चर्सचे प्रमुख टिकाकार होते.

वर्ग:इंग्लिश रसायनशास्त्रज्ञ
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू
रमण प्रल्हाद रणदिवे

रमण प्रल्हाद रणदिवे हे एक मराठी कवी आणि गझलकार आहेत. त्यांचा जन्म पुण्याचा. वडील प्रल्हाद शांतवन रणदिवे हे पोस्ट खात्यात नोकरी करत. वडलांचा संस्कृतचा चांगला व्यासंग होता.  त्यांनी बायबलवर साडेपाच हजार मराठी कवितांचे भक्तिकाव्य लिहिले होते. रमणने आपल्या वडिलांकडूनच कवित्वाचा वारस घेतला.

रमण रणदिवे यांचे शिक्षण पुण्याच्या कॅम्प हायस्कूलमधून झाले. पुढे पं.यशवंतराव मराठे यांच्या कडून त्यांनी संगीताचे शिक्षण घेतले.  इ.स. १९६५पासून रणदिव्यांनी काव्यलेखनाला सुरुवात केली. त्यांच्या कवितांमध्ये क्रूस आणि ख्रिस्ताचे वारंवार उल्लेख येतात. १९७० सालानंतर रमण रणदिवे जाणीवपूर्वक गझल लेखनाकडे वळले. त्यांच्या गझलांना कौशल इनामदार, राम कदम, भास्कर चंदावरकर, गिरीश जोशी, यशवंत देव आदींनी संगीतबद्ध केले आहे. 

मराठी, हिंदी व उर्दू गझलांचे गाढे अभ्यासक, गझलतंत्राचे भाष्यकार व ज्येष्ठ गझलकार डॉ.राम पंडित यांनी तर ‘सुरेश भटांनंतरच्या गझल सृजन साहित्यातील महत्त्वाचा गझलकार’ म्हणून रमण रणदिवेंचा उल्लेख केलेला आहे. गझलसम्राट सुरेश भट यांनी ‘शब्दांची इज्जत कशी करावी,’ हे शिकविले. ‘देखण्या आणि उपऱ्या शब्दांच्या नादी लागू नये. आधी आयुष्याला भिडा मग गझल आपोआप येईल,’ हे सुरेश भटांचे बोल रमणने कायम काळासाठी स्मरणात ठेवले आहेत. मराठी गझलांचे आणखी एक मर्मज्ञ गझलकार सुरेशचंद्र नाडकर्णी यांचे वास्तव्य पुण्यातच असल्या कारणाने रमण रणदिवेंना त्यांचा सहवास तर लाभला होताच; परंतु त्यांचे मौलिक मार्गदर्शनही मिळाले होते. सुप्रसिद्ध गीतकार शांता शेळके यांनी रमणला शब्दांच्या पुनरुक्तीतील प्रासादिकता आणि अर्थसघनता यांचे आकलन करून दिले. कवि शंकर वैद्य यांच्याकडूनही रमणने वेळोवेळी मार्गदर्शन घेतलेले आहे.

उत्तम आवाज, संगीताचे ज्ञान आणि संवादिनीवरून फिरणारा संगीतमय हात ही रणदिवेंची आणखी एक ओळख. त्यांच्या दोन्ही मुलांनी त्यांचा हा वारसा पुढे चालवला आहे. थोरला मुलगा उत्तम तबलावादक आहे तर दुसरा मुलगा संवादिनी आणि व्हायलिन वादक आहे. त्यांचे घर म्हणजे संगीतघरच आहे. अनेक चित्रपटांसाठी रमण रणदिवे यांनी गीतलेखन केले आहे आणि त्यासाठी त्यांना पुरस्कारही मिळाले आहेत. 

## रमण रणदिवे यांचे काव्यसंग्रह
* ऋतु फुलांचा
* काहूर (२०१३)
* चंद्रमेंदीच्या खुणा (२००२)
* संप्रधार (२००८)
* समर्पण (२०१४)

## सन्मान आणि पुरस्कार
* 'नव्यांची अक्षर चळवळ' या कवींच्या समूहाने रमण रणदिवे यांचा षष्ठ्यब्दीपूर्ती निमित्त केलेला मोठा सत्कार.(मे २००९) 
* ना.घ. देशपांडे काव्यपुरस्कार (मे २००९)
* शिवाय, बेगम अख्तर, डॉ. सुरेशचंद्र नाडकर्णी, भाऊसाहेब पाटणकर, सुरेश भट, ग.दि.माडगूळकर, आदींच्या नावांचे काव्यपुरस्कार.
* सोलापूरला झालेल्या गझल संमेलनाचे अध्यक्षपद (२०१०)
* ’मराठी विश्वास’ या पाक्षिकातर्फे  डॉ.राम पंडित यांच्या हस्ते गझलभूषण पुरस्कार (सप्टेंबर २०१४)
* रंगत संगत प्रतिष्ठानतर्फे काव्य जीवन गौरव पुरस्कार (१ ऑगस्ट २०१५)

## आठवणीतील गाणीमधील रमण रणदिवे यांच्या गझला
१. आज माझ्या अक्षरांना वचन (गायक सुरेश वाडकर)
२. जमेल तेव्हा जमेल त्याने (संगीत - सलील कुलकर्णी, स्वर - हृषीकेश रानडे, प्राजक्ता रानडे)

## हे सुद्धा पहा
*मराठी ख्रिस्ती साहित्य; मराठी गझलकार

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी गझलकार
टी.आर. झेलियांग

**टी.आर. झेलियांग** ( २१ फेब्रुवारी १९५२) हे भारताच्या नागालॅंड राज्याचे माजी मुख्यमंत्री आहेत. त्यांनी मे २०१४ ते फेब्रुवारी २०१७ तसेच जुलै २०१७ ते मार्च २०१८ दरम्यान मुख्यमंत्रीपदाचा कार्यभार हाताळला. २०१४ लोकसभा निवडणुकांदरम्यान नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघातून विजय मिळवून नववे मुख्यमंत्री नेफिउ रिओ लोकसभेवर निवडून गेल्यानंतर नागालॅंडच्या मुख्यमंत्रीपदी झेलियांग ह्यांची निवड करण्यात आली. परंतु २०१८ नागालॅंड विधानसभा निवडणुकीत झेलियांग ह्यांच्या नागा पीपल्स फ्रंट पक्षाला बहुमत मिळवण्यात अपयश आले व नॅशनलिस्ट डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टीचे नेफिउ रिओ पुन्हा मुख्यमंत्री बनले.

२००४ ते २००८ दरम्यान झेलियांग राज्यसभा सदस्य होते.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

## संदर्भ
वर्ग:नागालँडचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:नागालँडचे उपमुख्यमंत्री
दत्तप्रसाद अच्युत दाभोळकर

**डाॅ. दत्तप्रसाद दाभोळकर** (जन्म: १५ मे १९३८; लग्न : १९७०) हे एक मराठी वैज्ञानिक आणि लेखक आहेत.  हे अच्युत लक्ष्मण दाभोळकर व ताराबाई अच्युत दाभोळकर या दांपत्याच्या दहा अपत्यांपैकी एक. कोकणातील वेंगुर्ल्याजवळच्या दाभोली गावचे मूळ रहिवासी. वकिलीची परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर दत्तप्रसाद दाभोळकरांचे वडील अच्युतराव साताऱ्याला आले व फौजदारी वकिली करू लागले. वकिली करण्यासाठी दाभोलीकर किंवा दाभोलकर असे आडनाव न लावता त्यांनी दाभोळकर हे आडनाव स्वीकारले. मात्र दत्तप्रसाद यांचे बंधू देवदत्त आणि नरेंद्र हे त्यांचे आडनाव दाभोलकर असे लिहितात.

## शिक्षण आणि संशोधन
दाभोळकरांचे सुरुवातीचे शिक्षण साताऱ्यातील न्यू इंग्लिश स्कूलमध्ये झाले. पुढे सिबा कंपनीत असतानाच, इ.स. १९६७ ते १९६९ या काळात त्यांनी पार्ला कॉलेजचे प्रसिद्ध गांधीवादी खादीधारी डॉ.के.एस.नरगुंद यांच्या हाताखाली पीएच.डी. केले. हा सर्व अभ्यास त्यांनी सकाळी आणि रात्री ऑफिसच्या वेळेबाहेर मेहनत घेऊन केला. सिबा कंपनीत चालणारे सर्व संशोधन मुळात त्यांच्या स्वित्झर्लंडमधील मुख्य कंपनीसाठी होते. दाभोळकरांनी पीएच.डी. मिळविलेली कंपनी संचालकांना अजिबात आवडली नाही. ही पीएच.डी परत करा किंवा कंपनीच्या नोकरीचा राजीनामा द्या हा पर्याय दत्तप्रसाद दाभोळकरांपुढे ठेवण्यात आली. दाभोळकरांनी अर्थात राजीनामा दिला.

आठ वर्षे सिबा कंपनीत, तीन वर्षे ॲनासिन बनविणाऱ्या जॉफ्री मॅनर्समध्ये, सात वर्षे राजस्थानातील कोटा गावच्या जे.के.सिंथेटिक्समध्ये आणि शेवटची तेवीस वर्षे दिल्लीच्या श्रीराम इन्स्टिटूटमध्ये संशोधकाची नोकरी करून दत्तप्रसाद दाभोळकर स्वेच्छानिवृत्त झाले. त्या काळात सरकारी क्षेत्रातील संशोधनाचाही त्यांनी अभ्यास केला. भारतातील जनतेचे मूलभूत प्रश्न सोडविण्याच्या दृष्टीने संशोधनक्षेत्राने दिलेले योगदान अगदी नगण्य म्हणावे असे आहे, असा दाभोळकरांचा निष्कर्ष आहे. म्हणूनच, भारतातील विज्ञान-संशोधन क्षेत्रांत ज्या त्रुटी आहेत, त्यांवर प्रकाशझोत टाकणारे विपुल लिखाण दत्तप्रसाद दाभोळकरांनी केले आहे. 

## लेखन
दत्तप्रसाद दाभोळकरांचे बहुतेक लिखाण हे शोधपत्रिकेच्या अंगाने केलेले वैचारिक स्वरूपाचे लेखन आहे. कविता, कथा, कादंबरी या स्वरूपाचे साहित्य दाभोळकरांनी फारसे लिहिलेलेच नाही. कॉलेजमध्ये असताना काही दोन चार कविता केल्या असतील तेवढ्याच. त्यांतली एक कविता ’बिजली’ या काव्यसंग्रहात छापली गेली आहे.  ’ढगांमागून गडगडत’ या नावाचा त्यांनी लिहिलेल्या बालगीतांचा संग्रह मात्र प्रकाशित झाला आहे.

## डाॅ. दत्तप्रसाद दाभोळकर यांनी लिहिलेली पुस्तके
* छाया (कवितासंग्रह)
* ढगांमागून गडगडत (बालगीतसंग्रह)
* तुम्हाला विज्ञान युगात जगायचंय
* दुसऱ्या फाळणीपूर्वीचा भारत
*ना डावंना उजवं (काश्मीर, रा.स्व.संघ आणि इतर लेख) 
* प्रकाशवाटा : दुर्गा भागवत आणि नानाजी देशमुख (यांची चरित्रे)
* बखर राजधानीची
* (समग्र) माते नर्मदे (नर्मदा बचाव आंदोलनावरील पुस्तक)
* राजधानी इंद्रप्रस्थ
* विज्ञानेश्वरी (वैज्ञानिक गल्पमाला). (याच नावाचा एक ग्रंथ रवीन थत्ते यांचा आहे, मात्र तो संत ज्ञानेश्वरांच्या ज्ञानेश्वरीसंबंधात आहे.) 
* शोध स्वामी विवेकानंदांचा
* समग्र माते नर्मदे (नर्मदा बांधविरोधी आंदोलनावरील पुस्तक)

## दत्तप्रसाद दाभोळकरांवरील पुस्तके
* रंग याचा वेगळा...: दत्तप्रसाद दाभोळकर लेखन आणि जीवन (व्यक्तिचित्रण, भानू काळे)

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- पहा : अन्य दाभोळकर

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:मराठी शास्त्रज्ञ
अपकेंद्र बल

पदार्थाला वक्ररेषेत मार्गक्रमण करायला भाग पाडणाऱ्या बलाला अपकेंद्र बल (Centripetal Force) असे म्हणले जाते. या बलाची दिशा प्रत्येक क्षणी पदार्थाच्या गतीच्या दिशेबरोबर काटकोनात आणि  मार्गाच्या त्या क्षणीच्या वक्रताकेंद्राकडे असते. उदाहरणार्थ : वर्तुळाकार कक्षेत फिरणाऱ्या पदार्थावर अपकेंद्र बल काम करत असते. हे बल निसर्गात अस्तित्वात असणारे एखादे मूलभूत बल नसून वेगवेगळ्या प्रकारची बले एका विशिष्ट परिस्थितीमध्ये पार पाडत असणाऱ्या भूमिकेचे वर्णन आहे. पृथ्वीला सूर्याभोवती फिरायला भाग पाडताना सूर्य व पृथ्वी यांमधील गुरुत्वाकर्षणाचे बल हे अपकेंद्र बलाची भूमिका बजावते; तर रस्त्यावरून धावणारी गाडी वळत असताना गाडीची चाके व रस्ता यांमधील घर्षणाचे बल अपकेंद्र बलाची भूमिका बजावते. १६५९ मध्ये डच भौतिकशास्त्रज्ञ ख्रिस्तियन हायजेन्स यांनी या बलामागचे गणित विकसित केले.

## गणिती सूत्र
*m* एवढे वस्तुमान असणाऱ्या आणि *v*  एवढ्या स्पर्शवेगाने *r* एवढी वक्रता त्रिज्या असणाऱ्या मार्गावर मार्गक्रमण करत असणाऱ्या  वस्तूवर प्रेरित होत असणाऱ्या अपकेंद्र बलाची किंमत खालील गणितीय सूत्राने दिली जाते :
:F = ma_c = \frac{m v^2}{r}

येथे a_c हे अपकेंद्र त्वरण आहे. अपकेंद्र बलाची दीशा पदार्थ ज्या वर्तुळावर फिरतो आहे त्या वर्तुळाच्या केंद्राकडे असते.

## संदर्भ
वर्ग: भौतिकशास्त्र
राम पंडित

**डॉ.राम पंडित** हे एक मराठी गझलकार आहेत.

## डॉ राम पंडित यांनी लिहिलेली पुस्तके
* खावर - समग्र गजला (संपादित)
* गजलिका
* विदर्भाची मराठी गजल (संपादित)
* अन् उदेला एक तारा वेगळा (प्रकाशन वर्ष २०११) : डॉ. राम पंडित

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी गझलकार
वर्ग:मराठी लेखक
हैदराबाद डेक्कन रेल्वे स्थानक

300 px|इवलेसे|हैदराबाद रेल्वे स्थानकाचे मुख्य प्रवेशद्वार
**हैदराबाद रेल्वे स्थानक** तथा **नामपल्ली रेल्वे स्थानक** हे तेलंगणा राज्याची राजधानी हैदराबादमधील एक रेल्वे स्थानक आहे. हैदराबादच्या नामपल्ली भागात स्थित असलेले हे स्थानक सिकंदराबाद रेल्वे स्थानकासह हैदराबाद महानगरामधील प्रमुख स्थानक आहे. येथून भारतामधील बहुतेक मोठ्या शहरांसाठी प्रवासी रेल्वे सेवा उपलब्ध आहे.

१८७४ सालापासून चालू असलेले हैदराबाद स्थानक भारतीय रेल्वेच्या दक्षिण मध्य रेल्वे ह्या विभागाच्या अखत्यारीत येते.

## हैदराबादमधून सुटणाऱ्या काही महत्त्वाच्या गाड्या
*हैदराबाद-मुंबई हुसेनसागर एक्सप्रेस
*हैदराबाद-नवी दिल्ली आंध्र प्रदेश एक्सप्रेस
*हैदराबाद-हजरत निजामुद्दीन दक्षिण एक्सप्रेस
*हैदराबाद-चेन्नई चारमिनार एक्सप्रेस

## बाह्य दुवे
वर्ग:हैदराबादमधील वाहतूक
वर्ग:तेलंगणामधील रेल्वे स्थानके
आंतरविद्याशाखीय

दोन किंवा दोनापेक्षा जास्त विद्यापीठीय विद्याशाखांचे एकत्रीकरण करून प्रत्यक्षात आलेल्या विद्यापीठीय उपक्रमाला, विभागाला, विद्याशाखेला **आंतरविद्याशाखीय** म्हणले जाते.

* आंतरविद्याशाखीय अभ्यास
* आंतरविद्याशाखीय संशोधन
* आंतरविद्याशाखीय अभ्यासक्रम
* आंतरविद्याशाखीय उपक्रम

वर्ग:ज्ञान
वर्ग:शिक्षण
वचन

* वचन (व्याकरण) - मराठी भाषेतील व्याकरणाबद्दल
* वचन (१९३८ चित्रपट), १९३८ मधील हिंदी चित्रपट
* वचन (१९५५ चित्रपट), १९५५ मधील हिंदी चित्रपट
टेड टर्नर

upright|इवलेसे
**रॉबर्ट एडवर्ड** *टेड* **टर्नर तिसरा** (नोव्हेंबर १९, इ.स. १९३८:सिनसिनाटी, ओहायो, अमेरिका - ) हा अमेरिकन उद्योगपती आणि दानशूर आहे. टर्नरने सीएनएन तसेच डब्ल्यूटीबीएस या दूरचित्रवाणी वृत्तवाहिन्यांची स्थापना केली. याशिवाय अटलांटा ब्रेव्ह्ज हा बेसबॉल संघ तसेच टे़ड्स मॉन्टाना ग्रिल ही रेस्टॉरंट साखळी याच्या मालकीची आहे.

टर्नरने संयुक्त राष्ट्रांना एक अब्ज अमेरिकन डॉलर दान केले.

वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
एचएमटी सोना

**एचएमटी सोना** ही भारतात पिकणाऱ्या तांदुळाची एक जात आहे. हिचा शोध चंद्रपूर जिल्ह्यातील नागभीड या छोट्या गावातील दादाजी खोब्रागडे यांनी लावला.

दादाजींनी आपल्या एकुलत्या एक मुलाच्या आजारपणाच्या खर्चासाठी आपली तीन एकर भाताची शेती विकली. सुनेच्या वडिलांनी मुलीच्या नावाने दिलेल्या दीड एकर शेतीवरती घरातल्या सहा जणांचा चरितार्थ चालविणे अवघड होते. बरा होऊनही चालू फिरू न शकणारा मुलगा असल्याने घर चालविण्याबरोबरच नातवंडांच्या शिक्षणाचा खर्च भागविण्यासाठी दादाजी आपली शेती सांभाळून दुसऱ्याच्या शेतीवर मजुरी करू लागले. लौकिक अर्थाने शेतीतज्ज्ञ नसणाऱ्या दादाजींनी आपल्या शेतात हेक्टरी ३५-४० क्विंटल धानाचे उत्पन्‍न घेतले.

इ.स. १९८३ साली दादाजींनी शेतात ’पटेल ३’ या जातीच्या धानाची लागवड केली. पिकाचे सूक्ष्म निरीक्षण कराताना त्यांनी धानाच्या तीन रोपांच्या पांढऱ्या लोंबीवर पिवळे ठिपके दिसले.  या तीन रोपांचे बी वेगळे काढून त्यांनी पुढील हंगामात त्याच बियांची पेरणी केली. हे धानाचे पीक आवडल्याने दादाजींनी त्याचेच बीजगुणन चालू ठेवले. आजूबाजूच्या शेतकऱ्यांनी ते आवडल्याने मागून नेले आणि काही वर्षांतच सर्वमान्य झाले. धानाच्या त्या जातीला त्याकाळी लोकप्रिय असलेल्या ’एचएमटी सोना’ या घड्याळ्याचे नाव देण्यात आले.

धानाच्या या एचएमटी सोना जातीमुळे चंद्रपूर जिल्ह्यातले ते नागभीड गाव आणि दादाजी खोब्रागडे यांना राष्ट्रीय पातळीवर ओळखले जाऊ लागले. या धानाच्या संशोधनासाठी दादाजींना राष्ट्रपती अब्दुल कलाम यांच्या हस्ते ५० हजार रुपयांचे पारितषिक मिळाले.

## अधिक माहिती
एचएमटी सोना ही वजनाला हलका असलेल्या सुवासिक तांदळाची जात आहे. भारतात पिकणाऱ्या या उच्च प्रतीच्या तांदुळाची प्रामुख्याने अमेरिका, कॅनडा, युरोप, ऑस्ट्रेलिया आणि मध्यपूर्वेतील देशांकडे निर्यात होते.

आंध्र प्रदेशात कृष्णा, गुंटूर, कर्नूल, महबूबनगर निझामाबाद, नेल्लोर, वरंगळ आणि पश्चिम गोदावरी जिल्ह्यांत, कर्नाटकातील रायचूर, कोप्पल आणि बेल्लारी जिल्ह्यात आणि महाराष्ट्रातील चंद्रपूर जिल्ह्यात या तांदुळाचे उत्पादन घेतले जाते.

## तांदुळाच्या जाती
एकेकाळी महाराष्ट्रात विविध चवींच्या आणि विविध गुणदोषांच्या अनेक जातींचे तांदूळ पेरले जात. रासायनिक खते आणि जंतुनाशकांच्या सवंग वापराने, सरकारच्या आणि शेतकऱ्यांच्या अनास्थेने अनेक जाती लुप्तप्राय झाल्या, अनेक जातींच्या तांदुळाच्या भाताची चव बदलली. पुण्याच्या जवळपास भोर, नसरापूर आणि कामशेट येथे पिकणारा सुवासिक आंबेमोहर तांदूळ दिसेनासा झाला. या तांदुळाची जागा सोनरंगी तांदूळ घेईल की काय अशीशंका वाटू लागली आहे.

;महाराष्ट्रातील तांदुळाच्या अस्तित्वात असलेल्या किंवा लुप्तप्राय झालेल्या जाती:

* आंबेमोहर
* इंद्रायणी
* उकडा
* एचएमटी सोना (सोना मसूरी, सांबा मसूरी, बीपीटी ५२०४, जीला खडा मसूरी किंवा बंगारू तीगलू)
* कमोद 
* काळी साळ
* काली मूछ
* कोलम
* कोळंबा
* घनसाळ (आजरा घनसाळ)
* गोदवेल
* डोंगर (डोंगरे)
* चिमणसाळ
* चिन्नोर
* जिरगा
* जिरवेल
* जिरेसाळ
* झिल्ली
* टाकळे
* डामगा (डामरगा)
* तांबकु्डय
* तांबसाळ
* पटणी (पटण, पटनी, पाटणी, माळपटणी, हरकल पटणी)
* पटेल १, २, ३
* परिमल
* पांढरी साळ
* बासमती
* बुगडी 
* भोगावती
* मालकुडई
* मासडभात
* मुडगा (मुडगे, मुंडगा, मुंडगे)
* मोगरा
* रत्‍नागिरी २४
* राजावळ
* राता
* वरंगळ (वरगल, वरंगल, वरगळ, शेप्या वरंगळ, धुड्या वरंगळ)
* वाकसळ (वाकसाळ)
* हरकल

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:धान्ये
बेंबळा धरण

**बेंबळा धरण** हे यवतमाळ जिल्ह्यातील बाभूळगाव तालुक्यातील बेंबळा नदीवर असलेले एक मोठे धरण आहे. हे जिल्ह्यातील सर्वात मोठे धरण आहे. या धरणाला एकूण १६ दरवाजे आहेत.

वर्ग:महाराष्ट्रातील धरणे
वर्ग:भारतातील धरणे
वर्ग:यवतमाळ जिल्हा
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:विस्तार विनंती
विश्व शांति

photograph]]
 symbol]]

विश्व शांति हा स्वातंत्र्य, शांतता आणि आनंद यांचा आदर्श आहे सर्व राष्ट्रे आणि त्यातील रहीवास्यांसाठी.

वर्ग:समाज
तेलंगणामधील जिल्हे

इवलेसे|अल्ट=तेलंगणामधील जिल्हे|तेलंगणामधील जिल्ह्यांचे नकाशावरील स्थान
200 px|इवलेसे|तेलंगणतील सुरुवातीचे १० जिल्हे

भारत देशाच्या तेलंगणा राज्यामध्ये एकूण ३३ जिल्हे आहेत. हे सर्व जिल्हे २०१४ सालापूर्वी आंध्र प्रदेश राज्याचा भाग होते.

## इतिहास 
हैदराबाद राज्याच्या तेलंगणा प्रदेशात १९४८ मध्ये ८ जिल्ह्यांचा समावेश होता, जेव्हा तो भारताच्या अधिराज्यात सामील झाला होता; ते हैदराबाद, महबूबनगर, मेदक, नलगोंडा, निजामाबाद, आदिलाबाद, करीमनगर आणि वरंगल जिल्हे आहेत. १ ऑक्टोबर १९५३ रोजी वारंगल जिल्ह्याचे विभाजन करून खम्मम जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी हैदराबाद राज्यातील तेलंगणा प्रदेश आणि आंध्राचे विलीनीकरण करून आंध्र प्रदेश राज्याची स्थापना झाली. प्रशासनाच्या सोयीसाठी भद्राचलम विभाग आणि अस्वराओपेट तालुका भाग गोदावरी जिल्ह्यांमधून खम्मम जिल्ह्यात विलीन करण्यात आले. हैदराबाद जिल्ह्याचे १५ ऑगस्ट १९७८ रोजी हैदराबाद शहरी जिल्हा आणि हैदराबाद ग्रामीण जिल्हा असे विभाजन करण्यात आले. हैदराबाद शहरी जिल्हा चारमिनार, गोलकोंडा, मुशिराबाद आणि सिकंदराबाद तालुक्यांद्वारे बनविला गेला आहे ज्यात फक्त हैदराबाद महानगरपालिकेचा क्षेत्र, सिकंदराबाद छावणी आणि उस्मानिया विद्यापीठ यांचा समावेश आहे. हैदराबाद ग्रामीण जिल्ह्याचे नंतर रंगारेड्डी जिल्हा असे नामकरण करण्यात आले. 

२०१४ मध्ये आंध्र प्रदेशातील १० जिल्हे वेगळे करून तेलंगणा हे नवीन राज्य तयार करण्यात आले. भद्राचलम विभागातील सात मंडळे पूर्व गोदावरी जिल्ह्याला परत देण्यात आली. ११ ऑक्टोबर २०१६ रोजी २१ नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले, ज्यामुळे तेलंगणात ३१ जिल्हे बनले. १७ फेब्रुवारी २०१९ रोजी मुलुगु आणि नारायणपेट हे दोन नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले आणि एकूण जिल्ह्यांची संख्या ३३ झाली.

## यादी
तेलंगणामधील जिल्ह्याची यादी.

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील जिल्ह्यांची यादी
* तेलंगणा

## संदर्भ 

वर्ग:भारतामधील जिल्हे
शिंदी

काढण्यासाठी शिंदीच्या झाडाला लावण्यात आलेले मडक्याचे भांडे]]
**शिंदी**, **खजुरी**(शास्त्रीय नाव: *Phoenix sylvestris*, *फिनिक्स सिल्व्हेस्ट्रिज* ; इंग्लिश: *Sugar Date Palm*, *Silver Date Palm* ;) हा ताड कुळातील एक वॄक्ष आहे. जवळजवळ सर्व भारतात, तसेच बांगलादेश, म्यानमार, पाकिस्तान, श्रीलंका, नेपाळ येथे देखील आढळतो. या वृक्षापासून नीरा काढतात, तसेच नीरेपासून ताडी व गुळीसाखर तयार करतात.
याचे खोड खडबडीत असते कारण त्यावर गळून गेलेल्या पानांचा देठांचे अवशेष शिल्लक असतात.

शिंदी ताड इ.स.पूर्व ४००० वर्षापासून अरेबिया आणि आफ्रिकेमधील भटक्या जातींचे मुख्य अन्न होता.

## आकार
शिंदीचा वृक्ष ३०-६० फूट उंच असून त्याच्या खोडावर गळलेल्या पानाच्या दांड्याचे कठीण खुंट दिसतात.खोडाच्या खालच्या अंगाला किंवा मुळाशी ते फार आखूड आणि रुंदट असतात,पण वरच्या बाजूला लांबट आणि धारदार असतात.प्रत्येक पान ८-९ फूट लांब असते आणि पानाच्या मुळांशी दांड्यांवर,टोकदार असे ४-५ इंच लांब काटे असतात.पर्णीकांची तोकेही तीक्ष्ण काट्याची असतात.

## प्रजनन
शिंदीचेही नर आणि मादीचे वृक्ष वेगळे -वेगळे असतात.दोन्हींवर फेब्रुवारी ते मे महिन्यात ८-१० फुलोरे येतात.नर फुले दाटीने येतात.पण मादी फुले बरीचशी विरळ असतात.सप्टेंबर-ऑक्टोबर फळे तयार होतात.फळे जवळ जवळ १ इंच लांबीचे असून त्यात एक उभी लंबोडी खाच असते.यातली बी फारच मोठी असते.फळावरील खाण्यायोग्य गर फारच कमी असतो,पण पक्षी आणि लहान मुळे यांचे ते आवडते खाद्य आहे.
शिंदीचे आयुष्य ७० वर्षाच्या आसपास असते.

## उपयोग
#शिंदीच्या नीरेपासून मिळणारी साखर मधासारखी गोड असते आणि पौष्टिक ही असते.
#शिंदीच्या पानापासून केरसुणी बनवतात.

## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:काटेरी वृक्ष
विकसनशील देश

**विकसनशील देश** म्हणजे असे देश ज्या देशाचा आर्थिक विकास नसल्याने सामान्य जनतेला पायाभूत सुविधा, जसे, रस्ते, वीज, पिण्याचे पाणी, सांडपाण्याच्या सुविधा आदी न पुरवू शकलेले देश, जसे आफ्रिका खंडातला सोमालिया व आयव्हरी कोस्ट हे देश.

वर्ग:देशांचे वर्गीकरण
वर्ग:आर्थिक विकास