open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नाटोली

**नाटोली** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील शिराळा तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
**नाटोली** हे महाराष्ट्रातील सांगली जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे गाव शिराळ्यापासून १२ किमी अंतरावर आहे. ते वारणेच्या काठावरती वसले आहे.साधारणपणे साडे तीन हजार लोकवस्तीचे हे गाव आहे.गावामध्ये अनेक जाती धर्माचे लोक मनमिळावू वृत्तीने राहतात.
## हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.

==लोकजीवन== शेतकरी, कष्टकरी, श्रमजीवी त्याचबरोबर उच्च राहणीमान आणि अन्यायाविरुद्ध लढणारी स्वाभिमानी लोक मनमिळाऊ पद्धतीने रहातात.

## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:शिराळा तालुक्यातील गावे
वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
अरबी वर्णमाला

**अरबी वर्णमाला** () ही आशिया व आफ्रिकेतील अनेक भाषा लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी एक वर्णमाला आहे. ही वर्णमाला अरबी लिपी वापरून लिहिली जाते. अरबी व उर्दू ह्या अरबी वर्णमाला वापरणाऱ्या दोन प्रमुख भाषा आहेत. अरबी वर्णमाला ही जगातील दुसरी सर्वाधिक वापरली जाणारी वर्णमाला आहे (लॅटिन वर्णमालेखालोखाल).

अरबी अक्षरांचा उपयोग सर्वप्रथम अरबी लिहिण्यासाठी केला गेला. कुराण हा इस्लाम धर्मातील पवित्र ग्रंथ अरबी लिपीमध्येच लिहिला गेला आहे. अरबी व्यतिरिक्त फारसी, उर्दू, पश्तो, बलुच, मलाय, स्वाहिली, काश्मिरी, सिंधी, पंजाबी (पाकिस्तानमध्ये) व इतर अनेक मध्य आशियामधील भाषा अरबी लिपीमध्ये लिहिल्या जातात.

अरबी लिपी उजवीकडून डावीकडे लिहिली जाते व त्यात २८ मुळाक्षरे आहेत.

उजवे|इवलेसे|250 px|अरबी लिपी वापरून लिहिलेले शब्द

## अक्षरे 

एकटे
सुरुवातीला
शब्दाच्या मधे
शब्दान्ती
अक्षराचे नांव
रोमन लिपीतले अक्षर

IPA उच्चार

ﺍ
—

ﺎ

अलीफ़

ʾ /

ā
various, including [æː]

ﺏ

ﺑ

ﺒ

ﺐ

बे

b
[b]

ﺕ

ﺗ

ﺘ

ﺖ

टे

t
[t]

ﺙ

ﺛ

ﺜ

ﺚ

ते

ṯ
[θ]

ﺝ

ﺟ

ﺠ

ﺞ

जीम

ǧ (also j, g)
[ʤ] /
[ʒ] /
[ɡ]

ﺡ

ﺣ

ﺤ

ﺢ

हे

ḥ
[ħ]

ﺥ

ﺧ

ﺨ

ﺦ

खे़

ḫ (also kh, x)
[x]

ﺩ
—

ﺪ

दाल

d
[d]

ﺫ
—

ﺬ

डाल

ḏ (also dh, ð)
[ð]

ﺭ
—

ﺮ

रे

r
[r]

ﺯ
—

ﺰ

ज़े

z
[z]

ﺱ

ﺳ

ﺴ

ﺲ

सीन

s
[s]

ﺵ

ﺷ

ﺸ

ﺶ

शीन

š (also sh)
[ʃ]

ﺹ

ﺻ

ﺼ

ﺺ

स्वाद

ṣ
[sˁ]

ﺽ

ﺿ

ﻀ

ﺾ

ज्वाद

ḍ
[dˁ]

ﻁ

ﻃ

ﻄ

ﻂ

तोय

ṭ
[tˁ]

ﻅ

ﻇ

ﻈ

ﻆ

ज़ोए

ẓ
[ðˁ] /
[zˁ]

ﻉ

ﻋ

ﻌ

ﻊ

ऐन

ʿ
[ʕ] /
[ʔˁ]

ﻍ

ﻏ

ﻐ

ﻎ

ग़ैन&nbsp;

ġ (also gh)
[ɣ] /
[ʁ]

ﻑ

ﻓ

ﻔ

ﻒ

फ़े

f
[f]

ﻕ

ﻗ

ﻘ

ﻖ

क़ाफ़

q
[q]

ﻙ

ﻛ

ﻜ

ﻚ

काफ़

k
[k]

ﻝ

ﻟ

ﻠ

ﻞ

लाम

l
[l],
[lˁ] (in *Allah*
only)

ﻡ

ﻣ

ﻤ

ﻢ

मीम

m
[m]

ﻥ

ﻧ

ﻨ

ﻦ

नून

n
[n]

ﻩ

ﻫ

ﻬ

ﻪ

छोटी हे

h
[h]

ﻭ
—

ﻮ

वाओ

w /

ū
[w] ,
[uː]

ﻱ

ﻳ

ﻴ

ﻲ

छोटी ये

y /

ī
[j] ,
[iː]

## अरबी मराठी उदाहरणे 
## हे सुद्धा पहा 
* फारसी वर्णमाला

वर्ग:वर्णमाला
व
ताजिक भाषा

**ताजिक** ही मध्य आशियामधील ताजिकिस्तान देशाची राष्ट्रभाषा आहे. इराणी भाषासमूहामधील ही भाषा फारसीसोबत मिळतीजुळती आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

भा
वर्ग:इराणी भाषासमूह
वर्ग:भाषा
बॉस्नियन भाषा

**बॉस्नियन** ही भूतपूर्व युगोस्लाव्हिया देशाच्या घटक प्रजासत्ताकांमध्ये बोलली जाणारी एक प्रमुख भाषा आहे.

## संदर्भ 
## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:भाषा
वर्ग:बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना
वू चिनी

thumb|right|250px|चिनाच्या जनता-प्रजासत्ताकातील वू भाषकांचा विस्तार दर्शवणारा नकाशा
**वू चिनी** (नवी चिनी चित्रलिपी: 吴语; जुनी चिनी चित्रलिपी: 吳語; फीनयीन: Wú yǔ) हा चिनी भाषेचा एक प्रमुख प्रकार आहे. चीनमधील च-च्यांग प्रांत, शांघाय शहर व दक्षिण च्यांग्सू प्रांतातील सुमारे ९ कोटी नागरिक वू वापरतात. वू ही वेगळी भाषा मानली जावी की चिनी भाषेचीच एक उपशाखा असावी ह्यावर तज्ज्ञांचे दुमत आहे.

वर्ग:चिनी भाषा
पिएर फर्मा

thumb|right|200px|
**पिएर फर्मा** (फ्रेंच: *Pierre de Fermat*;) (ऑगस्ट १७, इ.स. १६०१ अथवा इ.स. १६०७ - जानेवारी १२, इ.स. १६६५) हा फ्रेंच गणितज्ञ व तुलूझ पार्लमेंटातील कायदेतज्ज्ञ होता.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:फ्रेंच गणितज्ञ
वर्ग:इ.स. १६६५ मधील मृत्यू
हर्णे

**हर्णे** गाव हे दापोली तालुक्यामधे असून ते रत्‍नागिरी जिल्ह्यामधे आहे. हे गाव समुद्रकिनारा असल्याने बंदर म्हणूनही प्रसिद्ध आहे.या गावात कोळी समाजाची वस्ती असून येथील बंदरावर भरणारा मासळी बाजार प्रसिद्ध आहे.

## ऐतिहासिक महत्त्व
या गावाच्या समुद्रामध्ये सुवर्णदुर्ग हा प्रसिद्ध ऐतिहासिक किल्ला आहे. इसवी सन १६७४ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी या किल्याची दुरुस्ती, डागडुजी करून घेतली होती. दादा सेखोजी आंग्रे यांनी या किल्ल्यांच्या चार कोटांचे काम केल्याचे उल्लेख ऐतिहासिक कागदपत्रात सापडतात.

## भौगोलिक स्थान
हर्णे गाव हे दापोलीपासून जवळ असून मुरुड कर्दे आसूद सालदुरे पाळंदे आंजर्ले, मुरडी ही या गावाच्या नजीकची गावे आहेत.कोकणामधील महाड, मंडणगड आणि खेड कडून गाडीमार्गाने दापोलीला पोहोचता येते. दापोलीपासून सोळा कि.मी. अंतरावर हर्णे आहे.

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.

## नागरी सुविधा
*हर्णे येथे जाण्यासाठी दापोली येथून महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाची बस सुविधा उपलब्ध आहे.  संपूर्ण महाराष्ट्रातून दापोली येथे पोहोचण्यासाठी देखील अशी सुविधा उपलब्ध आहे.  
*जवळचा हवाईमार्ग मुंबई येथील असून तेथून पुढे खेड मार्गे रस्त्याने यावे लागते. (अंतर सुमारे २५० किलोमीटर)
*रेल्वेने यायचे झाल्यास जवळचे रेल्वे स्थानक खेड असून ते सदर गावापासून ४५ किलोमीटर अंतरावर आहे.
*पर्यटन स्थळ म्हणून हे गाव प्रसिद्ध असल्याने येथे निवास आणि भोजनाची सोय उपलब्ध आहे.

## चित्रदालन

File:हर्णै बंदर दापोली येथील मासळीबाजार(१).jpg|हर्णे बंदर दापोली येथील मासळीबाजार(१)
File:हर्णै बंदर दापोली येथील मासे.jpg|हर्णे बंदर दापोली येथील मासे

## बाह्य दुवे 
# https://villageinfo.in/maharashtra/ratnagiri/dapoli/harnai.html

## संदर्भ 
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:हर्णे बंदर
डग्लस डीसी-२

**डग्लस डी.सी. २** हे अमेरिकन बनावटीचे, दोन इंजिनांचे प्रवासी विमान आहे. चौदा प्रवाशांची क्षमता असलेले हे विमान अमेरिकेच्या डग्लस एरक्राफ्ट कॉर्पोरेशनने तयार केले होते.

या प्रकारचे पहिले विमान १९३४ मध्ये तयार केले गेले.

वर्ग:डग्लस विमाने
वर्ग:अमेरिकन बनावटीची विमाने
वर्ग:प्रवासी विमाने
लाओ भाषा

**लाओ** ही आग्नेय आशियामधील लाओस देशाची राष्ट्रभाषा आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

भाषा
वर्ग:भाषा
सुवर्णदुर्ग

**सुवर्णदुर्ग** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील एक  किल्ला आहे. दापोली शहरापासून हर्णे गावातून या किल्ल्यावर जाण्यासाठी जलवाहतूक सुविधा उपलब्ध आहे.

## जागतिक वारसा स्थळ
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाने पवित्र झालेल्या ह्या किल्ल्याला जागतिक वारसा स्थळ म्हणून युनेस्कोचे मानांकन मिळाले आहे.
## भौगोलिक स्थान
हर्णे बंदर प्राचीन काळापासून प्रसिद्ध आहे. सुवर्णदुर्ग या जलदुर्गामुळे हर्णे बंदराला ऐतिहासिक महत्त्वही प्राप्त झालेले आहे. सुवर्णदुर्ग किल्ल्याच्या रक्षणासाठी हर्णेच्या सागरी किनाऱ्यावर तीन किनारी किल्ल्यांची उभारणी करण्यात आलेली आहे. ते तीन दुर्ग म्हणजे कनकदुर्ग, फत्तेदुर्ग आणि गोवागड.

## राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक 
भारत सरकारने या किल्ल्याला दिनांक २१ जून, इ.स. १९१० रोजी महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित केलेले आहे.

## कसे जाल?
मुंबई गोवा महामार्गावर असणाऱ्या खेड फाट्यावरून दापोली आणि पुढे दापोलीहून बसने हर्णेला जाण्यासाठी बससेवा आहे. हर्णे बस स्थानकावरून साधारण १०-१५ मिनिटांत पायी हर्णे बंदर गाठता येते. मुंबई एअरपोर्ट वरून २५० किलोमीटर अंतर हर्णे बंदर आहे मुंबईवरून रेल्वे येण्याची सोय आहे मुंबई ते खेड रेल्वे स्थानक येऊन नंतर बसने दापोली नंतर दापोली मधून बसने हर्णे बंदर जाता येते.बंदरावरून किल्ल्यात जाण्यासाठी स्थानिक मच्छीमार संघटनेने छोटे पडाव ठेवले आहेत. होडीतून सुवर्णदुर्गावर जाण्यासाठी साधारण २० मिनिटे लागतात.

## किल्ल्याविषयी
दुर्गाचे प्रवेशद्वार पूर्व दिशेला असून उत्तराभिमुख आहे. हे प्रशस्त प्रवेशद्वार छत्रपती शिवाजी महाराजांनी बांधून घेतले आहे. महाद्वाराजवळ पोहोचताच पायरीवर कासवाची प्रतिमा कोरलेली आहे. उजव्या बाजूला तटबंदीवर हनुमानाची मूर्ती कोरलेली आहे. ही मूर्ती  अर्वाचीन असावी. प्रवेशद्वारातून आत शिरताच पहारेकऱ्यांच्या दोन देवड्या दिसतात. या देवड्यांच्या दोन्ही बाजूने तटबंदीवर जाण्यासाठी दगडी पायऱ्या आहेत. डाव्या हाताने पुढे गेल्यावर बांधीव विहीर आणि पुढे राजवाड्याचे दगडी चौथरे आहेत. किल्ल्यात दक्षिणेकडे भक्कम बांधणीचे एक कोठार आहे. सुवर्णदुर्गाच्या भक्कम तटबंदीवरून शेवाळ्याने हिरवे पडलेले पाणी असलेल्या विहिरी आणि पडझड झालेले वाड्याचे अवशेष दिसतात.

दुर्गाच्या पश्चिम तटाकडे एक  चोरदरवाजा आजही सुस्थितीत असलेला दिसतो. गडावर सात विहिरी आहेत, पण कुठेही मंदिर नाही. प्रसिद्ध दर्यासारंग कान्होजी आंग्रे यांची कुलदेवता कालंबिका देवी हिचे इथले देऊळ कान्होजीने केव्हातरी सुवर्णदुर्गावरून हलवून देवीची स्थापना अलिबागच्या हिराकोटामध्ये  केली होती असे मानले जाते. इ.स. १६६० मध्ये शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला आदिलशाहीकडून जिंकून घेतला आणि किल्ल्याच्या डागडुजीसाठी आणि पुनर्रचनेसाठी दहा हजार दोन रुपये खर्च केले असा ऐतिहासिक कागदपत्रांत उल्लेख आहे.

## चित्रदालन

File:Ruins at Suvarnadurga.jpg|वास्तूचे अवशेष
File:Structure and sea view from Suvarnadurga.jpg|किल्ल्याची तटबंदी आणि समुद्राचे दृश्य 
File:Cannon at Suvarnadurga.jpg|किल्ल्यावर असलेली तोफ

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
*महाराष्ट्र टाइम्स - सागरकुशीतला सुवर्णदुर्ग (मराठी)
*सुवर्णदुर्ग  (इंग्रजी)

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
हिमवर्षा

250 px|right|thumb|हिमाच्छादित झाडे
**हिमवर्षा** हा पृथ्वीच्या वातावरणातून स्फटिक बर्फाच्या स्वरूपात होणारा एक वर्षाव आहे. सर्वसाधारणपणे थंड कटिबंधामधील प्रदेशांमध्ये तसेच डोंगराळ भागांमध्ये हिमवर्षा आढळते.

वर्ग:वर्षाव
स्यीलंड

**स्यीलंड** () हे डेन्मार्क देशाचे सर्वात मोठे बेट आहे. डेन्मार्कची राजधानी कोपनहेगन ह्याच बेटावर वसलेली आहे. स्यीलंड बेट ओरेसुंड पुलाद्वारे स्वीडन देशाशी व ग्रेट बेल्ट ब्रिजद्वारे उर्वरित डेन्मार्कसोबत जोडण्यात आले आहे.

वर्ग:डेन्मार्क
करण थापर

**करण थापर** (नोव्हेंबर ५, इ.स. १९५५ - हयात) हा दूरचित्रवाणीवरील भारतीय मुलाखतकार, पत्रकार, उद्योजक आहे. त्याने द टाइम्स या इंग्लिश वृत्तपत्रातून पत्रकारितेतील कारकिर्दीस आरंभ केला. पुढे इ.स. १९८२ ते इ.स. १९९३ सालांदरम्यान अकरा वर्षे तो *लंडन वीकेंड टेलिव्हिजन* या दूरचित्रवाणी वाहिनीमध्ये टीव्ही-पत्रकारिता केली. त्यानंतर त्याने *द हिंदुस्तान टाइम्स टेलिव्हिजन ग्रुप*, *होम टीव्ही*, *युनायटेड टेलिव्हिजन* या कंपन्यांतून कामे केल्यावर इ.स. २००१ साली *इन्फोटेन्मेंट टेलिव्हिजन* ही स्वतःची चित्रवार्तानिर्मिती कंपनी स्थापली.

वर्ग:भारतीय पत्रकार
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:रामनाथ गोएंका पुरस्कार प्राप्त व्यक्ती
२०१० चिले खाण अपघात

ऑगस्ट ५, २०१० रोजी चिलेमधील सान होजे खाणीचे छत कोसळून ३३ खाणकामगार जमिनीच्या २,२०० फूट खाली अडकून पडले. प्राथमिक अंदाजानुसार यांना वर काढण्यासाठी ३-४ महिने लागणार होते. ऑक्टोबर १३ रोजी पॅरामेडिक्स खाणीत पोहोचले व ३३पैकी पहिल्या कामगार, फ्लोरेन्सियो आल्विरो यास बाहेर काढण्यात यश आले. यानंतर इतर कामगारांनाही काढले गेले. या बचावकार्याला अंदाजे २ कोटी अमेरिकन डॉलर खर्च आला. पैकी एक तृतियांश खर्च खाजगी देकारातून केला गेला तर उरलेला खर्च खाणमालक आणि चिले सरकारने उचलला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:खाणअपघात
वर्ग:चिले
गोवागड

**गोवागड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
हर्णे बंदर प्राचिन काळापासून प्रसिद्ध आहे. सुवर्णदुर्ग या जलदुर्गामुळे हर्णे बंदराला ऐतिहासिक महत्त्वही प्राप्त झालेले आहे. सुवर्णदुर्ग किल्ल्याच्या रक्षणासाठी हर्णेच्या सागरी किनाऱ्यावर तीन किल्ल्यांची उभारणी करण्यात आलेली आहे. ते तीन दुर्ग म्हणजे कनकदुर्ग, फत्तेदुर्ग आणि गोवागड .

## कसे जाल?
हर्णे बंदर दापोली तालुक्यामधे असून तो रत्‍नागिरी जिल्ह्यामधे आहे. कोकणामधील महाड, मंडणगड आणि खेड कडून गाडीमार्गाने दापोलीला पोहोचता येते. दापोलीपासून सोळा कि.मी. अंतरावर हर्णे आहे. हर्णेच्या सागरातील सुवर्णदुर्ग किल्ल्याबरोबर किनाऱ्यावरील या तिन्ही किल्ल्यांनाही भेट देता येते.

## पाहण्यासारखे
फत्तेदुर्गापासून फर्लांगभर गाडीरस्त्याने चालत आल्यावर समोर दिसतो तो तटबंदीने युक्त असलेला गोवागड. भक्कम तटबंदी आणि भक्कम दरवाजा असलेल्या या किल्ल्याचे नाव जरी गोवागड असले तरी गोव्याशी याचा काही संबंध नाही. रस्त्याच्या कडेलाच किल्ल्याचा दरवाजा दिसतो पण याचा मुख्य दरवाजा मात्र उत्तरेकडे तोंड करून आहे. हे भव्य प्रवेशद्वार  पहाण्यासाठी तटबंदीला वळून समोरून आपल्याला जावे लागते. सागराच्या बाजुला थोडेसे उतरून डावीकडे वळाल्यावर आतल्या बाजुला हे प्रवेशद्वार  आहे. हे प्रवेशद्वार  दगडाने चिणून बंद करण्यात आले आहे. प्रवेशद्वाराजवळ हनुमानाची मुर्ती आहे. तसेच येथे शरभ व महाराष्ट्रामध्ये  किल्यांवर अभावानेच दिसणारे गंडभेरुडाचे शिल्प आहे. हे प्रवेशद्वार पाहून पुन्हा रस्त्यावर येऊन नव्याने केलेल्या कमानीवजा दारातून गडामध्ये  प्रवेश करावा लागतो. गोवागड दक्षिणकडील भाग थोडय़ा चढाचा आहे. याचाच उपयोग करून त्याला तटबंदी घालून बालेकिल्ला केलेला आहे. पश्चिमेकडील तटबंदी काहीशी ढासळलेली आहे. पश्चिमेकडील बाजुला सुवर्णदुर्गाचे दृश्य उत्तम दिसते. गडामधे पाण्याची विहीर आहे. तिचा वापर नसल्यामुळे पाणी वापरण्यायोग्य राहीले नाही. किल्ल्यात इंग्रजकालीन दोन इमारती पडलेल्या अवस्थेमध्ये आहेत. त्यामधील एका  इमारतीत पूर्वी कलेक्टर राहात असे. गडामध्ये  महत्त्वाचे असे बांधकाम फारसे शिल्लक नाही.

## संदर्भ
## बाहय दुवे
*महान्यूज.कोम - गोवागड (मराठी)

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
कनकदुर्ग

कनकदुर्ग''' हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
हर्णे बंदर प्राचीन काळापासून प्रसिद्ध आहे. सुवर्णदुर्ग या जलदुर्गामुळे हर्णे बंदराला ऐतिहासिक महत्त्वही प्राप्त झालेले आहे. सुवर्णदुर्ग किल्ल्याच्या रक्षणासाठी हर्णेच्या सागरी किनाऱ्यावर तीन किनारी किल्ल्यांची उभारणी करण्यात आलेली आहे. ते तीन दुर्ग म्हणजे कनकदुर्ग, फत्तेदुर्ग आणि गोवागड .

## कसे जाल?
हर्णे बंदर दापोली तालुक्यामधे असून तो रत्‍नागिरी जिल्ह्यामधे आहे. कोकणामधील महाड, मंडणगड आणि खेड कडून गाडीमार्गाने दापोलीला पोहोचता येते. दापोलीपासून सोळा कि.मी. अंतरावर हर्णे आहे. हर्णेच्या सागरातील सुवर्णदुर्ग किल्ल्याबरोबर किनाऱ्यावरील या तिन्ही किल्ल्यांनाही भेट देता येते.

## पाहण्यासारखे
हर्णेच्या किनाऱ्यावर दक्षिणेकडे टेकडीवजा एक भूशिर घुसलेले आहे. या लहानश्या टेकडीवजा भूशिरावर कनकदुर्गचा किल्ला उभा आहे. कनकदुर्गाच्या पूर्व बाजूला मच्छिमारांच्या अनेक होड्या दिसतात. या होड्यांमध्ये जाण्यासाठी कनकदुर्गाला लागूनच धक्का बांधलेला आहे. या धक्क्यावर जाण्यासाठी पुलासारखा रस्ता आहे. या रस्त्याने चालत गेल्यावर कनकदुर्गावर जाण्यासाठी केलेल्या पायऱ्यांचा मार्ग दिसतो. या पायऱ्यांच्या बाजूलाच भक्कम बांधणीचा बुरुज आहे. काळ्या पाषाणातील हा बुरूज म्हणजे कनकदुर्ग. पायऱ्यांच्या मार्गाने  पाचच मिनिटांमधे कनकदुर्गावर पोहोचता येते. गडाच्या माथ्यावरच्या इमारती आता नष्ट झाल्या असून त्या भागात दीपगृह उभे असलेले दिसते. कनकदुर्गावरून मुरुड दाभोळ तसेच गोपाळगडापर्यंतचा सागरकिनारा दिसतो. पश्चिमेकडे अथांग सागराची अधुनमधून  चमचमणारी किनार आणि सागराची गाज दिसते. उत्तरेकडे फत्तेदुर्गाची टेकडी मच्छिमारांच्या वस्तीने पूर्णपणे घेरलेली दिसते. कनकदुर्गावरील गडपणाचे अवशेष काळाच्या ओघात नष्ट झाले आहेत.
कनकदुर्गाकडून परत फिरल्यावर डावीकडील टेकडी म्हणजे फत्तेदुर्ग आहे. मच्छिमारांच्या वस्तीने व्यापलेल्या फत्तेदुर्गावरचे अवशेष केव्हाच लुप्त झालेले आहेत.

## संदर्भ
## बाहय दुवे
*महान्यूज.कोम - कनकदुर्ग (मराठी)
*कनकदुर्ग (इंग्रजी)

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
पनीर पकोडा

**पनीर पकोडा** हा पनीर वापरून तयार करण्यात येणारा एक भज्याचा प्रकार आहे. पनीर पकोडा हा अतिशय चविष्ट आणि खमंग पदार्थ आहे.

## हे सुद्धा पहा
* पनीर

वर्ग:खाद्यपदार्थ
चक्रव्यूह (युद्धशास्त्र)

**चक्रव्यूह** ही युद्धातील बचावात्मक सैन्यरचना आहे.यास पद्मव्यूह असेही नाव आहे.

## पृष्ठभूमी
चक्रव्यूह किंवा पदमव्यूह ही एक युद्धातील बचावात्मक बहुपन्क्ति सुरक्षा रचना आहे जी वरून पाहिल्यास एका फुलत्या कमळासारखी किंवा चक्रा सारखी दिसते. सर्व पन्क्तितले योद्धे हे युद्धासाठी अत्यंत आक्रमक स्थितीत असत. ही रचना द्रोणाचार्यांनी युद्धामध्ये वापरली होती जे भीष्म पितामह यांना दुखापत झाल्यानंतर सेनापती झाले होते.

असे बरेचसे व्यूह हे कौरवांसोबत पांडवांनी देखील आत्मसात करून घेतले होते. त्यातले बरेचसे व्यूहरचने विरुद्ध प्रतिकारात्मक उपाय करून लक्ष्याला हरवू शकत होते. महाभारतामध्ये वर्णन केलेल्या युद्धाच्या रूपात निरीक्षण करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, हे देखील खूप महत्त्वाचे होते की शक्तिशाली सैनिकांना अशा स्थानी ठेवणे जेथे विरुद्ध बळ सर्वात जास्त नुकसान करू शकेल अथवा विरुद्ध पक्षाच्या प्रमुख योद्ध्याकडून होणाऱ्या आक्रमणापासून रक्षा होईल.
## महाभारतातील चक्रव्यूह
हा व्यूह द्रोणाचार्यांनी महाभारत युद्धाच्या १४व्या दिवशी रचला. याद्वारे,द्रोणाचार्यांना युधिष्ठिरास दास बनवायचे होते. द्रोणांनी पांडवांना पत्ता न लागू देता युद्धाच्या १३व्या दिवशीच्या मध्यरात्री या चक्रव्यूहाद्वारे अर्जुनाचा पूर्ण पराभव करण्याचे हेतूने हा डाव रचल्या गेला. या चक्रव्यूहाचा भेद करणारे त्यावेळी फक्त श्रीकृष्ण,अर्जुन, कर्ण, भीष्म, स्वतः द्रोणाचार्य व काही अंशी अभिमन्यू इतकेच होते. अभिमन्यूस त्या व्यूहाचे 'उर्ध्वछेदन'(वरचे बाजूने छेद करणे) अवगत नव्हते पण तो 'अधरछेदन' (खालचे बाजूने छेद करणे) करू शकत होता. हा व्यूह म्हणजे साक्षात मृत्यु असे महाभारतात नमूद आहे. 

## रचना
याची रचना साधारणतः कांद्याच्या पाकळ्यांसारखी एकात एक अशी असते.आकाशातून बघितले असता,याची रचना एखाद्या 'सप्तदलपुष्प'(सात पाकळ्याचे फूल) या प्रमाणे दिसते. त्या ज्याप्रमाणे एकात एक घुसलेल्या असतात तद्वतच.त्याची एकूण रचनादेखील 'उर्ध्वाधर निरुंद' अश्या प्रकारे असते.खाली गुंडी व वरचे बाजूस निमुळती रचना असते.चक्रव्यूहात फक्त दक्षिण स्कंदाकडूनच प्रवेश करता येउ शकतो.

हा वर्तुळाकार असतो.याचे मुखावर,प्रत्येकी दोन दोनच्या रांगेत,अश्वदळ गजदळ व पायदळ अशा रांगा असतात.याचे पिछाडीस व परीघावर चतुरंग सेना असते.याचे मध्यभागी सेनापती असतो.(येथे महाभारतात द्रोणाचार्य). त्याचा प्रवेशमुख हे 'सूचिरंध्र'प्रमाणे(सुईचे दोरा घालण्याचे छिद्र) असते.तेथून, भेदन करणाऱ्या योध्याचे मागे, त्याचे सैन्य मार्गक्रमण करते.याचे आतील वर्तुळासच फक्त दोन प्रवेश असतात.त्यातील एक, पराभव होतो आहे असे दिसल्यास पळून जाण्यासाठी तर दुसरा,आक्रमक योद्ध्यांची फळी फोडण्यासाठी असतो.त्यानंतर तिसरी व चौथी फळी असते.त्याचा आकार हा, सुमारे पाच किमी.व्यास असलेला असतो.यात सुमारे ८००० योद्धे असतात.
## भेदन(तोडणे)
एखादा योद्धा या व्यूहाचे आत शिरल्यावर,त्यास चहुबाजूचे सैन्य कापावे लागते(एक विरुद्ध आठ). हे करीत असतांनाच, त्यास पुढची रचना कापावी लागते. मागे त्याचे सैन्य असते.चक्रव्यूहात फक्त पुढे जाण्याचा मार्ग असतो, पण कसलेला योद्धा त्याची तिसरी फळी फोडून परत प्रवेशमुखावर येऊ शकतो.त्यास हे न जमले तर,तो 'यामिनीभुंग्यासारखा'(कमळात ज्याप्रमाणे रसग्रहण करणारा भूंगा, रात्र झाल्यावर त्याचे पाकळ्या मिटल्यामूळे अडकून पडतो त्याप्रमाणे) अडकतो व मृत्यु पावतो.

## संदर्भ
## बाह्यदुवे
*
वर्ग:युद्ध
महाराष्ट्रीय ज्ञानकोश

**महाराष्ट्रीय ज्ञानकोश** हा इ.स. १९२१ ते इ.स. १९२९ सालांदरम्यान २३ खंडांमध्ये प्रकाशित झालेला, श्रीधर व्यंकटेश केतकर यांनी संकलित, संपादित केलेला मराठी भाषेतील ज्ञानकोश आहे.

## बाह्य दुवे 
* 

*यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई तर्फे वेबप्रकाशित  ( 
यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई तर्फे संबधीत वेबसाईटवर कॉपीराइट © २०१२ दावा तळटीपेत नमुद आहे. या  महाराष्ट्रीय ज्ञानकोशातील श्रीधर व्यंकटेश केतकर (मृत्यू इ.स.१९३७) यांचे स्वतःचे लेखनावर आणि इतरही बहुतांश लेखनावर कॉपीराईट लागावयास नको,पण रचनेचा आणि मजकुर परिष्कृत केला गेल्यास त्यावर कॉपीराईट लागतो. याची नोंद घ्यावी)

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:मराठी भाषेतील ज्ञानकोश
फ्रांसिस्को व्हारायो

**फ्रांसिस्को ॲंतोनियो** *पांचो* **व्हारायो** (फेब्रुवारी ५, इ.स. १९१० - ऑगस्ट ३०, इ.स. २०१०

पहिल्या फिफा विश्वचषक स्पर्धेत खेळलेल्या खेळाडूंपैकी व्हारायो सगळ्यात शेवटी वयाच्या शंभराव्या वर्षी मृत्यू पावला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
व्हारायो, फ्रांसिस्को
व्हारायो, फ्रांसिस्को
व्हारायो, फ्रांसिस्को
व्हारायो, फ्रांसिस्को
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
२०१० महिला हॉकी विश्वचषक

## स्पर्धा प्रकार
## गट
आंतरराष्ट्रीय हॉकी फेडरेशनने मे ३, इ.स. २०१० रोजी स्पर्धेचे सांघिक गट जाहीर केले.

## निकाल
*वेळा आर्जेन्टिना प्रमाणवेळेनुसार (युटीसी-३)*

### गट
#### गट अ
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

#### गट ब
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### ५ ते १२व्या स्थानासाठीचे सामने
#### ११व्या व १२व्या स्थानासाठीचा सामना
#### ९व्या व १०व्या स्थानासाठीचा सामना
#### ७व्या व ८व्या स्थानासाठीचा सामना
#### ५व्या व ६व्या स्थानासाठीचा सामना
### १ ते ४ स्थानासाठी सामने
#### उपांत्य फेरी
----

#### ३ऱ्या व ४थ्या स्थानासाठीचा सामना
#### अंतिम सामना
## संदर्भ आणि दुवे 
## बाह्य दुवे
वर्ग:२०१० महिला हॉकी विश्वचषक
वर्ग:महिला हॉकी विश्वचषक
वर्ग:इ.स. २०१० मधील खेळ
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
२००९-१० केएफसी २०-२० बिग बॅश

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:केएफसी २०-२० बिग बॅश
वर्ग:इ.स. २०१० मधील खेळ
सदर्न रेडबॅक्स

**सदर्न रेडबॅक्स** हा दक्षिण ऑस्ट्रेलियाचे प्रतिनिधित्व करणारा क्रिकेट संघ आहे. ॲडलेड ओव्हलमध्ये आपले घरचे सामने खेळणारा हा संघ *द वेस्ट एंड रेडबॅक्स* या नावानेही ओळखला जातो.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियातील क्रिकेट संघ
कलोसियम

250 px|thumb|right|कलोसियम
**कलोसियम** हे रोम शहरामधील अंडाकृती आकाराचे एक खुले थिएटर आहे. ऐतिहासिक रोमन साम्राज्य काळात बांधले गेलेले कलोसियम थिएटर रोमन वास्तूशास्त्र व अभियांत्रिकीचे एक सर्वश्रेष्ठ उदाहरण मानले जाते.

सम्राट व्हेस्पासियनच्या मार्गदर्शनाखाली इ.स. ७० ते ७२ काळामध्ये कलोसियमचे बांधकाम सुरू झाले व इ.स. ८० साली टायटसच्या काळात ते पूर्ण झाले. ५०,००० प्रेक्षकांची क्षमता असलेले कलोसियम कला, संगीत, नाटके, लढाया इत्यादी मनोरंजन प्रकारांसाठी वापरले जात असे.

२००० वर्षे जुने कलोसियम नैसर्गिक झीज, भूकंप इत्यादी घटनांमुळे काही अंशी नष्ट झाले असले तरी आजही ते रोममधील सर्वांत लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे. २००७ साली प्रकाशित झालेल्या जगातील सात नव्या आश्चर्यांपैकी कलोसियम हे एक आहे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* कलोसियमचा क्रॉस सेक्शन
* [माहिती व फोटो](http://www.worldstadia.com/stadium/Italy/Flavian%20Amphitheatre%20(Colosseum)/896.php)

वर्ग:रोममधील इमारती व वास्तू
सी.एस.ए. ट्वेंटी२० चॅलेंज

**मिवे टी२० चॅलेंज** ही दक्षिण आफ्रिका मधील स्थानिक टी२० स्पर्धा आहे. स्पर्धा सर्वप्रथम २००३-०४ साली खेळण्यात आली. ह्या स्पर्धेचे नाव २०१०-११ हंगामा पर्यंत **स्टॅंडर्ड बँक प्रो२० मालिका** होते.
## संघ
;माजी संघ
* (२००७-०८ हंगाम)

## निकाल
;माहिती
*२००८-०९ हंगामा पासुन, विजेता व उप विजेता संघ २०-२० चॅंपियन्स लीग साठी पात्र होतो.
## बाह्य दुवे
* Standard Bank Pro20 

वर्ग:मिवे टी२० चॅलेंज
वॉरियर्स क्रिकेट संघ

**वॉरियर्स क्रिकेट संघ** हा मिवे चॅलेंज टी२० मधील संघ आहे

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेतील क्रिकेट संघ
इंपीरियल लायन्स

**हायवेल्ड लायन्स क्रिकेट संघ** हा मिवे चॅलेंज टी२० मधील संघ आहे.

## संदर्भ व नोंदी
* *South African Cricket Annual* – various editions
* ''Wisden Cricketers' Almanack'' – various editions

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेतील क्रिकेट संघ
सेंट्रल डिस्ट्रिक्ट स्टॅग्स

**सेंट्रल डिस्ट्रिक्ट स्टॅग्स** न्यू झीलंड मधील प्रथम वर्गीय क्रिकेट संघ आहे.

## बाह्य दुवे 
*Central Districts Stags Official Website

वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट संघ
२००९-१० एचआरव्ही चषक

## नियम
## गुणतालिका
:Full table on cricinfo
:**(C)** = विजेता; **(R)** = उप-विजेता.
:विजेता २०१० २०-२० चँपियन्स लीग स्पर्धेसाठी पात्र.

वर्ग:२००९-१० एचआरव्ही चषक
वर्ग:एचआरव्ही चषक
२००९-१० इंटर प्रोव्हिंशियल २०-२०

वर्ग : २००९-१० इंटर प्रोव्हिंशियल २०-२०
वर्ग : इंटर प्रोव्हिंशियल २०-२०
इंटर प्रोव्हिंशियल २०-२०

**इंटर प्रोव्हिंशियल २०-२०** ही  क्रिकेटने आयोजित केलेली ट्वेंटी२० क्रिकेट स्पर्धा आहे.

वर्ग:श्रीलंकेमधील क्रिकेट
निज्नी नॉवगोरोद ओब्लास्त

**निज्नी नॉवगोरोद ओब्लास्त** () हे रशियाच्या संघातील एक ओब्लास्त आहे. निज्नी नॉवगोरोद येथे या ओब्लास्ताची राजधानी आहे.

## बाह्य दुवे 
* 
* 
 

वर्ग:रशियाचे ओब्लास्त
रुस्तुम अचलखांब

**प्रा. डॉ. रुस्तुम अचलखांब **  (१९४४ - २५ ऑक्टोबर, २०१७) हे एक मराठी लेखक व नाटककार होते. जालना जिल्ह्यातील मानेगाव हे त्यांचे मूळ गाव आहे.

अचलखांब हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात नाट्यशास्त्र विभागाचे विभागप्रमुख होते.

## लोकनाट्य, तमाशा यांवरील संशोधन
डॉ. अचलखांब यांनी लोकनाट्य, तमाशा आणि लोककला या विषयात विद्यावाचस्पती ह पदवी मिळवली. त्यांनी मराठी मुलखातील शाहिरीची परंपरा अभ्यासून त्यातील जवळजवळ विस्मृतीत गेलेल्या पण मोलाचे योगदान देणाऱ्या व्यक्तींवर संशोधन केले आणि तमाशा कलावंतांच्या मुलाखती घेऊन, तमाशातील माणसे आणि त्यांचे जगणे यावर  संशोधनपूर्ण लेखन केले. भाऊ फक्कड, शिवा-संभा, भाऊ-बापू आणि पवळाबाई यांनी शाहिरीची परंपरा समृद्ध केली असे प्रतिपादन करणाऱ्यांत अचलखांब मराठवाड्यातील प्रमुख संशोधक होते. लोककलावंतांकडील होणाऱ्या दुर्लक्षाकडे अचलखांब यांनी लक्ष वेधले व त्यांच्यातील सांस्कृतिक प्रगल्भताही दाखवून दिली.

दुर्लक्षित कलाकरांना शोधणे, ते म्हणत असणारे काव्य, त्याच्या चाली याच्या नोंदी करून घेणे, त्या चाली आणि ती कला जशास तशी मध्यमवर्गीय माणसापर्यंत पोहोचावी यासाठी त्यांनी संगीत मनमोहन नावाचा प्रयोग केला. सुयोग्य कलावंत जमा करून त्यांनी पंचतारांकित हॉटेलमध्ये 'मनमोहन'चे मेहनतपूर्वक सादरीकरण केले.

## मराठी नाट्यसृष्टीतील कामगिरी
अचलखांब यांनी साहित्य आणि नाट्यक्षेत्रात त्यांनी केलेले प्रयोग लक्षणीय आहेत. त्यांनी संगीत सौभद्र, संगीत एकच प्याला, गाढवाचं लग्न, राजाचा खेळ यांसह ७० नाटकांचे दिग्दर्शन केले. महात्मा फुले यांनी लिहिलेल्या तृतीयरत्न या नाटकाचे त्यांनी दिग्दर्शन आणि सादरीकरण केले होते.  या नाटकाचा पहिला प्रयोग डॉ. अचलखांब यांनी २८ नोव्हेंबर १९८९ रोजी केला. त्यांनी 'गाढवाचे लग्न' या लोकनाट्याचे १५० प्रयोग केले. ते लोकनाट्यातून *सावळा कुंभार* ही भूमिका करायचे. 'एकच प्याला'चेही त्यांनी अनेक प्रयोग केले होते.

*शिवरायांचा आठवावा प्रताप* या नाटकातून अचलखांब यांनी गोंधळ, भारूड या माध्यमातून शिवाजी महाराज समजावून सांगितले होते.

## आत्मकथन
त्यांच्या *गावकी* या आत्मकथनामध्ये त्यांच्या बालपणाचे व शिक्षणासाठी घेतलेल्या कष्टांचे तसेच जालना जिल्ह्यातील सामाजिक व्यवस्थेचेही वर्णन आहे. या पुस्तकावर जालना जिल्ह्यातील बोलीभाषेचा प्रभाव आहे.

## पुस्तके
* अभिनयशास्त्र
* गावकी (प्रथम आवृत्ती १९८३) 
* तमाशा लोकरंगभूमी

## पुरस्कार आणि सन्मान
* २००९ मध्ये पुण्यातील पिंपरी चिंचवड येथे झालेल्या अखिल भारतीय दलित नाट्य संमेलनाचे अध्यक्षपद त्यांनी भूषवले होते.
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
माणकेश्वर शिवालय

**माणकेश्वर शिवालय** हे महाराष्ट्रातल्या नाशिक जिल्ह्यातील झोडगे या गावात असलेले शिवमंदिर आहे. या मंदिराची बांधणी हेमाडपंती स्थापत्यशैलीतील आहे.

## स्थान 
झोडगे गावाच्या दक्षिणेस हे शिवालय आहे. मंदिराच्या दक्षिणेस *झुटुंबा डोंगर* (झोटिंगाचा डोंगर) आहे. *झुटुंबा* ऊर्फ *झोटिंगबाबा* या नाथपंथीय साधूच्या वास्तव्यावरून या डोंगराला नाव पडलेम् असे मानले जाते .मंदिराविषयी अधिक जाणुन घेण्यासाठी  "माझे गाव" येथे जा.

## मंदिराची रचना 
### बाहेरील रचना 
सारीपाटाच्या चौकटीसारखी देवालयाची रचना आहे. मंदिराच्या भिंतींवर पौराणिक विषयांवरील शिल्पे आहेत. शिवाय मुख्य मंदिराच्या छोट्या प्रतिकृतींप्रमाणे भासणारी *उरुशृंगे* कळसापर्यंत प्रमाणबद्धपणे बसवली आहेत. भिंतींवरील शिल्पांमध्ये काही कामशिल्पेही आढळतात. मंदिराला दर्शनी भागावर व डाव्या-उजव्या बाजूला प्राण्यांच्या शिल्पाकृती असलेली महिरप आहे. शिवाचे वाहन असलेल्या नंदीला सन्मुख असे पश्चिमाभिमुख प्रवेशद्वार आहे. जमिनीपासून ४०-५० फुटांवर साधनेसाठी खोली आहे. माध्यान्हीच्या सूर्याची किरणे शिवलिंगावर पडू शकतील, असे छोटे छिद्र कळसावर आहे.

### आतील रचना 
प्रवेशद्वार ते सभामंडपादरम्यान दोन्ही बाजूंना ओटे आहेत. सभामंडपात दोन मोठे, अखंड खांब आहेत. सभामंडपाच्या डाव्या-उजव्या बाजूला शिल्पशास्त्रात *भोगमंडप* संज्ञेने ओळखल्या जाणाऱ्या दोन खोल्या आहेत. या खोल्यांत देवाला अर्पण करावयाच्या वस्तू ठेवल्या जात. सभामंडप ते गाभारा यांदरम्यान दगडी कासव आहे. गाभाऱ्याच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही उभ्या बाजूंना यक्ष-किन्नर-गंधर्वाचे शिल्प व वरील आडव्या बाजूच्या मध्यभागी गणपतीचे शिल्प आहे. गाभाऱ्यात उत्तराभिमुखी शिवलिंग आहे.

वर्ग:नाशिक जिल्हा
वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे
वोल्गा संघशासित जिल्हा

**वोल्गा संघशासित जिल्हा** () हा रशिया देशाच्या ८ संघशासित जिल्ह्यांपैकी एक जिल्हा आहे. वोल्गा जिल्हा रशियाच्या पश्चिम भागात युरोपीय रशियामध्ये वसला आहे. खालील केंद्रीय विभाग वोल्गा जिल्ह्याच्या अखत्यारीखाली येतात.

वर्ग:रशियाचे संघशासित जिल्हे
शरणकुमार लिंबाळे

प्रा.डाॅ. शरणकुमार लिंबाळे (जन्मदिनांक १ जून, १९५६- हयात) हे मराठी भाषेतील लेखक आहेत. *अक्करमाशी* या त्यांच्या आत्मकथनाला मराठी साहित्यात महत्त्वाचे स्थान आहे. आपल्या लिखाणाने त्यांनी दलित साहित्यात भर घातली आहे. त्यांची 'दलित साहित्याचे सौंदर्यशास्त्र' यांसारखी काही पुस्तके साहित्याच्या अभ्यासकांकडून महत्त्वाची मानली जातात.

## शरणकुमार लिंबाळे यांनी लिहिलेली पुस्तके (सुमारे ४०)
* अक्करमाशी
* उद्रेक
* उपल्या
* ओ
* गावकुसाबाहेरील कथा 
* झुंड
* दंगल
* दलित आत्मकथा - एक आकलन
* दलित पँथर
* दलित प्रेमकविता
* दलित ब्राह्मण
* दलित साहित्य आणि सौंदर्य
* दलित साहित्याचे सौंदर्यशास्त्र 
* पुन्हा अक्करमाशी
* प्रज्ञासूर्य (डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे चरित्र)
* बहुजन
* ब्राह्मण्य 
* भारतीय दलित साहित्य
* भिन्नलिंगी  
* राणीमाशी
* रिपब्लिकन पक्ष वास्तव आणि वाटचाल 
* वादंग
* विवाहबाह्य संबंध नवीन दृष्टिकोन 
* शतकातील दलित विचार 
* साठोत्तरी मराठी वाड्मयातील प्रवाह 
* सांस्कृतिक संघर्ष 
* साहित्याचे निकष बदलावे लागतील 
* हिंदू 
* ज्ञानगंगा घरोघरी 

## सन्मान आणि पुरस्कार
* नांदेडमध्ये १२-३-२०११ रोजी झालेल्या १२व्या अखिल भारतीय आंबेडकरवादी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी प्रा.डॉ.शरणकुमार लिंबाळे होते. 
* भोसरी (पुणे) येथे ३-४ जानेवारी २०१९ या काळात भरलेल्या २०व्या राष्ट्रीय बंधुता साहित्य संमेलनात डॉ. शरणकुमार लिंबाळे यांना 'प्रा. रा.ग. जाधव साहित्यसाधना पुरस्कार' दिला गेला..
* "सनातन' या कादंबरीसाठी के. के. बिर्ला फाऊंडेशनचा "सरस्वती' पुरस्कार

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:आंबेडकरवादी
शिरवणे

**शिरवणे** हे महाराष्ट्रातल्या रत्‍नागिरी जिल्ह्यातल्या दापोली तालुक्यातले एक गाव आहे. गावाच्या उत्तरेस उर्फी, पूर्वेस फणसू, पश्चिमेस पन्हालेकाजी ही गावे असून दक्षिणेस खाडीच्या किनारी दाभोळ बंदर वसले आहे. गावाजवळून कोटजाई नदी वाहते. गावाजवळील परिसरात पन्हालेकाजी गावापाशी असलेली प्राचीन लेणी वैशिष्ट्यपूर्ण आहेत. शिरवण्याचे ग्रामदैवत मानल्या जाणाऱ्या कालेश्रीचे मंदिर गावाजवळील टेकडीवर आहे.

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे
निज्नी नॉवगोरोद

**निज्नी नॉवगोरोद** (रशियन: Нижний Новгород) हे रशियाच्या संघातील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. ते ह्याच नावाच्या ओब्लास्ताच्या व वोल्गा केंद्रीय जिल्ह्याच्या राजधानीचे शहर आहे. निज्नी नॉवगोरोद शहर रशियाच्या पश्चिम भागात वोल्गा व ओका ह्या नद्यांच्या संगमावर वसले आहे. हे शहर रशियातील एक महत्त्वाचे आर्थिक, सांस्कृतिक व वाहतूक केंद्र मानले जाते.

रशियन प्रीमियर लीगमध्ये खेळणारा एफ.सी. वोल्गा निज्नी नॉवगोरोद हा फुटबॉल संघ येथेच स्थित आहे.
## बाह्य दुवे 
* 
* 
* 

वर्ग:रशियामधील शहरे
*
चिखली (मसूर)

हे सातारा जिल्ह्यातील कराड तालुक्यातील एक गाव आहे.

**चिखली** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील कराड तालुक्यातील एक गाव आहे.

## संदर्भ
# व्हिलेजइन्फो.इन
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:कराड तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
शिंगणवाडी

हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातले एक गाव आहे. येथे समर्थ रामदास स्वामी यांनी स्थापलेले मारुतीचे देऊळ आहे. चाफळपासून केवळ दीड किलोमीटर अंतरावर शिंगणवाडीची टेकडी आहे. येथील प्रशस्त गुहेत समर्थ रामदास स्वामी संध्या करावयास जात असत. म्हणूनच समर्थांनी आपल्या आराध्यदेवतेची सुबक अशी लहानशी मूर्ती बनवून या टेकडीवर तिची स्थापना केली.

शिंगणवाडीच्या मारुतीस ‘खडीचा मारुती’ किंवा ‘बालमारुती’ असेही म्हणतात. सुमारे ६ फूट लांब-रुंद असणाऱ्या गाभाऱ्यात साडेतीन फूट उंचीची मूर्ती आहे. मूर्ती उत्तराभिमुख असून डाव्या हातात ध्वजा आहे. तर उजवा हात उगारलेला आहे. मंदिराच्या आजुबाजूचा परिसर हा आल्हाददायक व पवित्र वातावरणाचा आहे.

मंदिर उंचावर असून मंदिराला तांबडा रंग दिलेला आहे. मंदिर हे चाफळच्या परिसरातून कुठूनही दिसते. चाफळपासून हा मारुती थोड्या अंतरावर असल्यामुळे याला चाफळचा तिसरा मारुती असेही म्हणतात.

चाफळच्या श्रीराम देवस्थानकडून या मंदिराची पूजा केली जाते. चाफळच्या दोन मारुतींचे व श्रीरामाचे दर्शन घेतल्यावर या शिंगणवाडीच्या मारुतीचे दर्शन घेतल्याशिवाय भाविक परत जात नाहीत. रामघळ हे समर्थांच्या साधनेचे ठिकाण येथून जवळच आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
कथासरित्सागर

**कथासरित्सागर** हा संस्कृत भाषेतील प्राचीन भारतीय कथाग्रंथ आहे. *सोमदेव* नावाचा काश्मिरी शैव ब्राह्मण याचा लेखक होता. हा ग्रंथ गुणाढ्याच्या पैशाची भाषेतील *बॄहत्कथा* या ग्रंथांतील कथांवर आधारलेला किंवा अनुवादलेला असावा असे मानले जाते. मात्र मूळ बृहत्कथा ग्रंथाची संहिता उपलब्ध नाही; केवळ सोमदेवाने अनुवादलेली संस्कृत भाषेतील कथासरित्सागराची श्लोकबद्ध संहिताच उपलब्ध आहे.

लेखक सोमदेवाबद्दल फारशी कुठेही माहिती आढळत नाही; त्याच्या वडिलांचे नाव *रामदेवभट्ट* होते, एवढाच काय तो संदर्भ उपलब्ध आहे. काश्मिराचा राजा अनंतदेव (शासनकाळ : इ.स. १०६३ - इ.स. १०८१) याची पत्नी राणी *सूर्यमती* हिच्या मनोरंजनासाठी कथासरित्सागर रचण्यात आला.

## संदर्भ 
वर्ग:संस्कृत साहित्य
प्राचीन इजिप्त संस्कृती

[इवलेसे|250px|[गिझाचे पिरॅमिड]]
इवलेसे|250px|प्राचीन इजिप्तमधील शहरे (इ.स.पू. ३१५० - इ.स.पू. ३०)
**प्राचीन इजिप्त** संस्कृती ईशान्य आफ्रिकेतील नाइल नदीच्या खोऱ्यात (आताच्या इजिप्त देशात) वसलेली संस्कृती होती. साधारणपणे इ.स.पू. ३१५० च्या सुमारास पहिल्या फॅरोने उत्तर व दक्षिण इजिप्तचे एकत्रीकरण केल्यानंतर ही संस्कृती उदयास आली असे मानले जाते. पुढील ३,००० वर्षे हीचा विकास होत गेला. या दरम्यान अनेक वंशाच्या राजांनी (फॅरो) सत्ता धारण केली. साधारण इ.स.च्या पहिल्या शतकात इजिप्तवर परकीय सत्तांचे शासन आले. इ.स.पू. ३१च्या सुमारास रोमन साम्राज्याने शेवटच्या फॅरोचा पराभव करून इजिप्तला आपला एक प्रांत करून घेतले. खोदकाम, बांधकाम, शेती यात प्रावीण्य मिळवलेली आणि स्थिर समाजरचना असलेली ही संस्कृती होती.
ओझायरिस या मृत्यूच्या देवते शिवाय जवळपास दोन हजार देवतांची पूजा प्राचीन इजिप्तमध्ये केली जात होती. देवाच्या सेवेसाठी पुरोहित नेमलेले होते. मृत्यूनंतर मनुष्य वेगळया लोकात जातो . तेथे त्याला नव्याने मिळणारे आयुष्य चिरंतन असते , असा प्राचीन इजिप्शियनांचा ठाम विश्वास होता. इजिप्शियनांच्या मते मृत्यू ही जीवनाची सुरुवात होती. त्यामुळे या संस्कृतीत मृतांबरोबरच त्यांची आठवण म्हणून कांही वैशिष्टपूर्ण दागिने मृतदेहाबरोबर पुरण्याची प्रथा येथे होती. इजिप्तमध्ये प्राचीन काळी हायरोग्लिफक्स ही चित्रलिपी वापरली जात असे. वनस्पतीपासून तयार केलेल्या ‘पपॅरस’ नावाच्या कागदावर लिखाण केलं जात असे.
## पिरॅमिड 
गिझाचे पिरॅमिड सर्व पिरॅमिडपैकी सर्वात जुने व सर्वात मोठे पिरॅमिड असून, जगातील प्राचीन सात आश्चर्यापैकी सर्वात जुने आश्चर्य समजले जाते.
## हे सुद्धा पहा 
* हडप्पा संस्कृती

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

* 

वर्ग:प्राचीन संस्कृती
वर्ग:इजिप्तचा इतिहास
बाश्किर भाषा

**बाश्किर** ही रशिया देशाच्या बाश्कोर्तोस्तान प्रजासत्ताकाच्या दोन अधिकृत भाषांपैकी एक भाषा आहे. बाश्किर वंशाचे लोक मुख्यतः ही भाषा वापरतात.

## संदर्भ 
## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:तुर्की भाषासमूह
वर्ग:रशियामधील भाषा
अतिपूर्व संघशासित जिल्हा

**अतिपूर्व संघशासित जिल्हा** () हा रशिया देशाच्या ८ संघशासित जिल्ह्यांपैकी आकाराने सर्वात मोठा व लोकसंख्येने सर्वात लहान जिल्हा आहे.

## बाह्य दुवे
*  अधिकृत संकेतस्थळ
*  

वर्ग:रशियाचे संघशासित जिल्हे
बीच बास्केटबॉल

**बीच बास्केटबॉल** हा बास्केटबॉल खेळाचा एक प्रकार आहे.

वर्ग : खेळ
वर्ग : बास्केटबॉल
डेफ बास्केटबॉल

**डेफ बास्केटबॉल** तथा **कर्णबधिर बास्केटबॉल** हा बास्केटबॉलचा कर्णबधिर व्यक्ती खेळत असलेला प्रकार आहे. यात इतर नियम वेगळे नसले तरी पंचांच्या शिट्ट्या आणि खेळाडूंमधील संवाद खूणांच्या भाषेतून केल्या जातात.

या खेळाचे संघटन ऑस्ट्रेलिया, यूके आणि अमेरिके सह प्रत्येक देशातील संस्था करतात.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:खेळ
वर्ग:बास्केटबॉल
वॉटर बास्केटबॉल

वर्ग:खेळ
वर्ग:बास्केटबॉल
वर्ग:रिकामी पाने
बीच फुटबॉल

**बीच फुटबॉल** हा पुळणीवरील वाळूवर खेळला जाणारा खेळ आहे. फुटबॉलसदृश नियम असलेला हा खेळ अनेकदा पुळणीबाहेर वाळू घालूनही खेळला जातो.

वर्ग:खेळ
वर्ग:फुटबॉल
फुटसाल

**फुटसाल** हा असोसियेशन फुटबॉलचा एक प्रकार आहे. हा खेळ बंदिस्त मैदानात प्रत्येकी पाच खेळाडूंच्या दोन संघांमध्ये खेळला जातो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:खेळ
वर्ग:फुटबॉल
नाइन-अ-साइड फुटी

**नाइन-अ-साइड फुटी** हा ऑस्ट्रेलियन फुटबॉलवर आधारित खेळ आहे.

वर्ग:खेळ
वर्ग:ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल
चांगदेव

**चांगदेव** हे महाराष्ट्रातील नाथपंथी कवी आणि संत होते. ﻿

चांगदेव हे योगमार्गातील अधिकारी पुरुष होते. योगसामर्थ्याने ते चौदाशे वर्षे जगले अशी मान्यता आहे. यांच्या गुरूचे नाव वटेश्वर म्हणून यांना चांगावटेश्वर असेही म्हणतात. (काहींच्या मते, वटेश्वर म्हणजे चांगदेवांच्या अंतरंगात प्रकाशणारे ईश्वराचे रूप). तापी-पूर्णा नदीच्या तीरावर चांगदेव या गावाजवळच्या वनात डोळे बंद करून तपश्चर्या करीतच हे योगी झाले होते. त्यांच्या चांगल्या रूपावरून लोक त्यांना चांगदेव म्हणू लागले. 

एकदा त्‍यांच्या कानावर संत ज्ञानेश्वराची कीर्ती पडली तेव्हा त्यांना ज्ञानेश्वरांच्या भेटीची उत्कंठा लागली. भेटण्यापूर्वी पत्र पाठवावे असा विचार करून त्यांनी पत्र लिहिण्यास घेतले, पण मायना काय लिहावा या संभ्रमातून त्यांनी कोरेच पत्र पाठविले. योगी असूनही चांगदेवांमध्ये आत्मज्ञानाची आणि गुरुकृपेची कमतरता आहे असे निवृत्तीनाथांच्या लक्षात आले. त्यांनी ज्ञानेश्वरांना पत्राचे उत्तर लिहिण्यास सांगितले. त्याप्रमाणे ज्ञानेश्वरांनी जे उत्तर लिहिले, ते चांगदेव पासष्टी या नावाने प्रसिद्ध झाले. 
त्यानंतर चांगदेव, निवृत्तीनाथ, ज्ञानेश्वर, मुक्ताबाई व सोपान यांची भेट झाली. पुढे  चांगदेवांनी मुक्ताबाईंना गुरू मानले. सन १३०५ (शके १२२७)मध्ये चांगदेवांनी समाधी घेतली (या तारखेबद्दल अनेक मतभेद आहेत.)

जेव्हा योगी चांगदेव ज्ञानेश्वरांना भेटण्यासाठी येत होते, तेव्हा ते आपल्या योग सिद्धीचा बळावर वाघावर सवार झाले सोबतच हातात नाग घेऊन आपल्या शिष्यांसोबत ज्ञानेश्वरांकडे आले. भेटीगाठीचा वेळी ज्ञानेश्वर आपल्या भावंडांसोबत एका भिंतीवर बसलेले होते, चांगदेवांना बघून त्यांना त्याचा अहंकाराची जाणीव झाली याच्यातून चांगदेव मुक्त व्हावा. त्यासाठी ज्ञानेश्वरांनी आपल्या दिव्य साधनेचा बळावर भिंतीला पुढे चालण्याचे आदेश दिले आणि काय आश्चर्य? भिंत आपल्या जागेवरून पुढे सरकू लागली, हा चमत्कार पाहून चांगदेव महाराज अचंभित झाले व ज्ञानेश्वरांना शरण गेले.

पुढे निवृत्ती नाथांनी चांगदेवांना आपल्या धाकट्या बहिणीचं शिष्य व्हावं अशी आज्ञा दिली.

## चांगदेवांसंबंधी पुस्तके
* चांगदेव (चरित्र, लेखक ज.र. आजगावकर)
* योगी चांगदेवाचा तत्त्वसार (लेख -  विनायकराव कळमळकर)
* चांगदेव वटेश्वरकृत तत्त्वसाराची समाप्ति-तिथी (लेख - स.ल. कात्रे)
* शामजी गोसावी मरुद्गणकृत चांगदेव चरित्र (संपादक वि.ल. भावे
* यांशिवाय रा.चिं. ढेरे, बा.ना. मुंडी, पांडुरंगशर्मा, द.ग. काळे, गो.का. चांदोरकर आदींचे संशोधनलेख

## चांगदेवांनी केलेले लेखन
* ज्ञानदेव गाथेतील ७७ अभंग
* तत्त्वसार हा ग्रंथ (४०४ ओव्या)
* मुद्रित स्वरूपात न आलेली काही स्फुट पदे, अभंग आणि ओव्या, वगैरे.

## मंदिर 
चांगदेव महाराजांचे मंदिर : 

गाव - चांगदेव, मुक्ताईनगर‌ तालुका, जळगाव जिल्हा

चांगदेव महाराज समाधी मंदिर.
* गोदावरी नदी किनारी
* गाव-पुणतांबा, तालुका: राहता, जिल्हा: अहिल्यानगर (अहमदनगर).

## चांगदेव राऊळ
चक्रधरस्वामींच्या काळात होऊन गेलेले (पंचावतारातला चौथा अवतार समजले गेलेले) चांगदेव राऊळ उपाख्य *चक्रपाणी* हे वेगळे चांगदेव आहेत.  

वर्ग:मराठी संत
रेक फुटी

**रेक फुटी** हा ऑस्ट्रेलियन फुटबॉलचा एक प्रकार आहे.

वर्ग : खेळ
वर्ग : ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल
गेलिक फुटबॉल

**गेलिक फुटबॉल** मुख्यत्वे आयर्लंडमध्ये खेळला जाणारा फुटबॉलचा प्रकार आहे.

वर्ग:खेळ
वर्ग:गेलीक फुटबॉल
वर्ग:फुटबॉल प्रकार
तातर भाषा

**तातर** ही रशिया देशातील तातरस्तान प्रजासत्ताकाच्या दोन अधिकृत भाषांपैकी एक भाषा आहे. तातर वंशाचे लोक मुख्यतः ही भाषा वापरतात.

## संदर्भ 
## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:तुर्की भाषासमूह
वर्ग:रशियामधील भाषा
वर्ग:भाषा
वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
सायबेरियन संघशासित जिल्हा

**सायबेरियन संघशासित जिल्हा** () हा रशिया देशाच्या ८ संघशासित जिल्ह्यांपैकी एक जिल्हा आहे. सायबेरियन जिल्हा रशियाच्या मध्य भागामध्ये वसला आहे. खालील केंद्रीय विभाग सायबेरियन जिल्ह्याच्या अखत्यारीखाली येतात.

वर्ग:रशियाचे संघशासित जिल्हे
कल्हई

'''''' म्हणजे तांब्याच्या वा पितळेच्या भांड्यांना आतल्या बाजूने कथलाचा पातळ थर देण्याची प्रक्रिया आहे. ॲल्युमिनियमची व स्टीलची भांडी वापरात येण्यापूर्वी तांब्याची वा पितळेचीच भांडी असत. या भांड्यात जास्त काळ ठेवलेला, विशेषतः आंबट पदार्थ भांड्याच्या धातूशी प्रक्रिया होउन खराब होऊ नये (कळकू नये) म्हणून त्यास कल्हई केली जात असे.

## पद्धत
कोळसे पेटवून त्यावर कल्हई करावयाचे भांडेअत्यंत तप्त केले जाई.  त्यात नवसागराची पूड टाकून ती कपड्याने भांड्यास आतून सर्व बाजूस लावली जात असे. उष्णतेमुळे नवसागरातून अमोनिया वायू बाहेर पडून भांडे स्वच्छ होई.  त्यानंतर भांड्याचा आतून कथलाची रेघ मारून ती कपड्याचे साहाय्याने भांड्याच्या सर्व पृष्ठभागावर फिरवून कथलाचा एक अत्यंत पातळ थर निर्माण केला जाई. अशी कल्हई लावल्यानंतर लगेच भांडे थंड पाण्यात बुडवत. त्यामुळे कल्हई चकचकीत होते. ही कल्हई बरेच दिवस टिके. त्या भांड्यात ठेवलेले पदार्थ कळकत नसत. काही महिन्यांनी कल्हई उडून गेल्यावर मग पुन्हा त्या भांड्याला कल्हई करावी लागे.

## हे सुद्धा पहा
* हद्दपार शब्द
## संदर्भ
## बाह्यदुवे 
*

वर्ग:धातुशास्त्र
हरदास एल.एन.

इवलेसे

**हरदास लक्ष्मणराव नगरकर** उपाख्य **बाबू हरदास** "**जय भीम चे जनक**"(६ जानेवारी १९०४ - १२ जानेवारी १९३९) हे स्वातंत्र्यपूर्व भारतातील एक दलित पुढारी, राजकारणी व समाजसुधारक होते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे कट्टर अनुयायी असलेल्या बाबू हरदास यांना *जय भीम* या अभिवादानाचे जनक मानले जाते. ते कामगारांचे नेते म्हणूनही प्रसिद्ध होते. ते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी स्थापन केलेल्या स्वतंत्र मजूर पक्षाचे मध्य प्रांताचे सरचिटणीस होते.

## जीवन
बाबू हरदास यांचा जन्म नागपूरमधील  रामटेक येथे जानेवारी ६, १९०४ रोजी एका महार कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील लक्ष्मणराव नगराळे हे रेल्वे खात्यात कारकून होते.  बाबू हरदास यांची मॅट्रिकपर्यंतचे शिक्षण नागपूर येथील पटवर्धन विद्यालयात झाले.  त्यांनी नागपूर येथे आर्य समाजाच्या स्वामी ब्रह्मानंद यांच्याकडून संस्कृतचाही अभ्यास केला.

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* जय भीम
## संदर्भ
वर्ग:समाजसुधारक
वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:दलित व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील मृत्यू
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे सहयोगी
नवरंग

**नवरंग**चा अर्थ म्हणजे नऊ रंगांचा किंवा बहूरंगी असा होतो. ह्याचा उल्लेख खालीलपैकी असू शकतो:

* नवरंग (पक्षी) - भारतीय पिटा पक्षी
* *नवरंग* - १९५९ मधील हिंदी चित्रपट
८ मॅन फुटबॉल

**८ मॅन फुटबॉल** अमेरिकन फुटबॉलचा प्रकार आहे.

वर्ग:खेळ
वर्ग:अमेरिकन फुटबॉल
अपस्मार (असुर)

## **वर्णन**
हिंदू पौराणिक कथांनुसार, अपस्मार हा एक खुजा- बुटका असुर आहे. तो आध्यात्मिक अज्ञान आणि निरर्थक वाक्प्रयोग (बडबड) ह्या वैशिष्ट्यांकरता ओळखला जातो. त्याला दक्षिण भारतात 'मुयालका' किंवा 'मुयलकान' म्हणूनही ओळखले जाते. पुराणांनुसार जगात ज्ञान टिकवण्यासाठी अपस्माराला पराभूत केले पाहिजे; मारले जाऊ नये कारण असे केल्याने आध्यात्मिक ज्ञान आणि अज्ञान यांच्यात आवश्यक संतुलन बिघडू शकते. अपस्माराचे जर समूळ निर्मूलन केले तर ज्ञानार्जनासाठी आवश्यक प्रयत्न, समर्पण आणि परिश्रम न करता साधकाला ज्ञानाची प्राप्ती होईल आणि यामुळे सर्व प्रकारच्या ज्ञानाचे अवमूल्यन होईल.

## नटराजांचा अवतार
अपस्माराला दडपण्यासाठी, भगवान शंकराने  नटराज हा अवतार धारण केला. अपस्माराला रूप बदलण्याच्या शक्ती प्राप्त होत्या, त्यांचा वापर करून तो एखाद्याच्या सदसद्विवेकबुद्धीचा स्मृतिभ्रंश घडवून आणत असे, जणू एक प्रकारे स्वतःचे रूप बदलण्यात तो उत्तम नट बनला होता. त्याने आदिशक्ती पार्वती मातेचा स्मृतिभ्रंश घडवून आणला. परिणामतः त्यांच्या मूळ स्वरूपाच्या अनुपस्थितीत जगाचा समतोल बिघडू लागला. अशा संकटकाळी श्रीनटराजांनी वैश्विक तांडव नृत्य केले. या नृत्यादरम्यान, श्रीनटराजांनी आपल्या उजव्या पायाने अपस्माराला चिरडून दडपले. अमरत्व मिळालेल्या काही राक्षसांपैकी एक म्हणून, अपस्माराला मानले जाते. म्हणूनच श्री शिव हे अपस्माराला  दडपण्यासाठी अनंतकाळापर्यंत नटराज रूपात राहतात. नटराजांचा उजवा पाय अपस्माराच्या पाठीवर आहे हा अपस्मार लोभीपणाचे आणि स्वार्थाचे जिवंत उदाहरण आहे. त्याला पराभूत करण्यासाठी त्याच्या पाठीवर उभे राहून, त्याला निष्क्रिय करणे हाच उपाय आहे. श्री नटराज हेच करत आहेत. त्यांनी त्यांच्या उजव्या पायाखाली हा धूर्त असुर चिरडून ठेवला आहे. परंतु श्री नटराज हे ज्या पायाने अपस्मार चिरडला त्या पायाकडे, माणसाचे लक्ष वेधत नाहीत, तर जो डावा पाय त्यांनी आता भूमीपासून वर उचललेला आहे त्याकडे आपला हात दाखवून लक्ष वेधतात. कारण उचललेला पाय, गुरुत्वाकर्षणाच्या शक्तीच्या विरोधी दिशेत आहे. ऐहिक बंधनापासून मोक्ष, मुक्तीचे हे प्रतीक आहे.
## हे सुद्धा पहा
* अपस्मार - एक आजार
## संदर्भ
वर्ग:हिंदू दैत्य
इंडोर अमेरिकन फुटबॉल

वर्ग:खेळ
वर्ग:अमेरिकन फुटबॉल
वर्ग:रिकामी पाने
टच फुटबॉल (अमेरिकन)

**टच फुटबॉल** हा अमेरिकन फुटबॉलचा एक प्रकार आहे.

वर्ग:अमेरिकन फुटबॉल
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:चेंडूचे खेळ
अरिना फुटबॉल

**अरिना फुटबॉल** हा अरिना फुटबॉल लीग (एएफएल) आणि चीन एरेना फुटबॉल लीग (सीएएफएल) द्वारे खेळल्या गेलेल्या इनडोर ग्रिडिरॉन फुटबॉलचा एक प्रकार आहे. हा खेळ, अमेरिकेतील किंवा कॅनेडियन आउटडोअर फुटबॉलपेक्षा लहान क्षेत्रामध्ये खेळला जातो, ज्यामुळे तो एक जलद आणि उच्च-स्कोअरिंग खेळ होतो. १९८१ मध्ये या खेळाचा शोध लावला गेला आणि १९८७ मध्ये राष्ट्रीय फुटबॉल लीग आणि युनायटेड फुटबॉल लीगचे माजी कार्यकारी जिम फोस्टर यांनी त्याचे पेटंट घेतले. पेटंटची मुदत संपल्यानंतर २००७ पर्यंत तो एक पेटंट खेळ होता. (ज्याचे अधिकार ग्रिडिरॉन एंटरप्रायझेसच्या मालकीचे होते). जरी इनडोअर अमेरिकन फुटबॉलचा एकमात्र वेगळा प्रकार नसला तरी तो सर्वात व्यापकपणे ओळखला जातो आणि ज्यावर आधुनिक फुटबॉलचा इतर प्रकार कमीतकमी अंशतः आधारीत असतो.

वर्ग : खेळ
वर्ग : अमेरिकन फुटबॉल
आल्ताय क्राय

**आल्ताय क्राय** () हे रशियाच्या संघातील एक क्राय आहे. दक्षिण सायबेरियामध्ये कझाकस्तान देशाच्या सीमेवर वसलेले आल्ताय क्राय रशियाच्या कृषीप्रधान प्रदेशाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. येथील ४१% जमीन शेतीसाठी वापरली जाते.

## बाह्य दुवे 
* 
* आल्तायचा इतिहास 
 

वर्ग:रशियाचे क्राय
वर्ग:आल्ताय क्राय
कामचत्का क्राय

**कामचत्का क्राय** () हे रशियाच्या संघाच्या अतिपूर्व जिल्ह्यातील क्राय आहे. हा राजकीय प्रदेश मुख्यत: कामचत्का द्वीपकल्पावर स्थित आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 

 

वर्ग:रशियाचे क्राय
*
सहस्रकुंड धबधबा

**सहस्रकुंड धबधबा ** हा नांदेड जिल्ह्यातील धबधब्यांपैकी एक धबधबा आहे. 

## ठिकाण 
यवतमाळ जिल्ह्यातून पैनगंगा नदी वाहते. तिचा उगम बुलढाणा जिल्ह्यात झाला असून, ती पुढे वर्धा नदीला मिळते. उमरखेड तालुक्‍यात पैनगंगा नदीवर सहस्रकुंड धबधबा आहे. नांदेडपासून अंदाजे १०० कि.मी. दूर असलेला हा धबधबा नांदेड-किनवट मार्गावर *इस्लापूर पाटी*पासून ५ कि.मी., तर किनवटपासून सुमारे ५० कि.मी. अंतरावर आहे.

## माहिती 
नदीचा प्रवाह एका मोठ्या खडकामुळे विभागला आहे, त्यामुळे पाणी खाली कोसळताना दोन वेगवेगळ्या धारा पडतात. नदीच्या अलीकडील पात्रात कोसळणाऱ्या धारेचा हा सर्वांत मोठा धबधबा आहे.  मराठवाडा आणि विदर्भाचे विभाजन करणाऱ्या पैनगंगा नदीवरील हा धबधबा खरोखरीच नयनरम्य आहे. अंदाजे ३०-४० फूट उंचीवरून कोसळणारा हा धबधबा आपले खरे रौद्ररूप धारण करतो, ते ऑगस्ट-सप्टेंबर महिन्यात.
 डोळ्याचे पारणे फेडणारा हा धबधबा प्रत्येक वेळी आपले वेगळे रूप दाखवतो. पैनगंगेच्या मराठवाड्याच्या बाजूकडून दुधाचा महापूर भासणारा एकच धबधबा दिसतो. हा धबधबा अगदी १५-२० फुटावरून पाहता येतो. खडकावरील शेवाळ्यामुळे खूप जवळ जाणे धोक्याचे असले तरी थोडी काळजी घेतली, तर खडकावर बसून पाण्याचे तुषार झेलत अंग ओलेचिंब झालेलेसुद्धा कळत नाही. नदीच्या विदर्भाच्या बाजूकडून मात्र ४-५ अप्रतिम धबधबे पहावयास मिळतात. त्या बाजूला जाण्यासाठी उमरखेड-किनवट मार्गावरील बिटरगांवहून आत जावे लागते.
धबधब्याजवळ छोटासा बगीचा असला तरी  पर्यटकांसाठी आवश्यक सोयी इथे उपलब्ध नसल्यामुळे अतिशय नयनरम्य, नितांत सुंदर परिसर लाभूनही हा धबधबा दुर्लक्षित राहिला आहे.

## इतर पर्यटनस्थळे 
१-२ दिवसांची सवड काढली तर येथून जवळच असलेल्या माहूरगड येथील रेणुका मातेचे दर्शन, दत्त शिखर, अनसूया मातेचे मंदिर आणि परिसरातील हिरवाईने नटलेल्या डोंगर-दऱ्या पण पाहता येतील.
*सहस्रकुंड धबधब्याच्या काठावर पर्यटकांसाठी बगीचा तयार करण्यात आला आहे. बागेत विविध रंगाची फुलपाखरे पर्यटकांची मने मोहून टाकीत आहेत.
* धबधब्याजवळ असलेल्या पंचमुखी महादेवाचे मंदिर आहे.

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील धबधबे
वर्ग:यवतमाळ जिल्हा
डेन्व्हर ब्रॉन्कोज

**डेन्व्हर ब्रॉन्कोज** हा अमेरिकेच्या नॅशनल फुटबॉल लीगमधील ए एफ सी वेस्ट ह्या गटातील एक संघ आहे.

## इतिहास 
## चढाओढी
### कॅन्सस सिटी चीफ्स 
### लॉस एंजेल्स/ओकलंड रेडर्स
### सान डियेगो चार्जर्स 
### क्लीव्हलॅंड ब्राउन्स
### न्यू इंग्लंड पेट्रियट्स 
## सध्याचे खेळाडू 
वर्ग:डेन्व्हर
वर्ग:नॅशनल फुटबॉल लीग संघ
ऑस्टस

**ऑस्टस** हा अमेरिकन फुटबॉल सदृश खेळ आहे. याचे नियम ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल आणि अमेरिकन फुटबॉलच्या नियमांचे मिश्रण आहे. दुसऱ्या महायुद्धा दरम्यान ऑस्ट्रेलियात असलेल्या अमेरिकन सैनिकांनी स्थानिक खेळाडूंशी फुटबॉल खेळताना हा खेळ उद्भवला.

वर्ग : खेळ
वर्ग : अमेरिकन फुटबॉल
वर्ग : ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल
युनिव्हर्सल फुटबॉल

वर्ग : खेळ
वर्ग : ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल
वर्ग : रग्बी लीग
वर्ग:रिकामी पाने
सामोआ रूल्स

**सामोआ रुल्स** हा सामोआमध्ये खेळला जाणारा ऑस्ट्रेलियन फुटबॉलचा एक प्रकार आहे. यातही प्रत्येकी १५ खेळाडू भाग घेतात.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल
वर्ग:रग्बी युनियन
वोलाटा

**वोलाटा** हे इटलीमधील फुटबॉलचे नियम होते. १९२०-३० च्या दशकांमध्ये इटलीतील फाशीवादी सरकारने हे नियम लागू केले होते.

वर्ग:खेळ
वर्ग:फुटबॉल
वर्ग:रग्बी युनियन
केड

वर्ग:खेळ
वर्ग:गेलीक फुटबॉल
वर्ग:रिकामी पाने