open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राधानगरी धरण

**राधानगरी धरण** कोल्हापूर जिल्ह्यातील एक धरण आहे. हे धरण भोगावती नदीवर बांधण्यात आले असून त्याचा उपयोग शेतीच्या पाणी पुरवठ्यासाठी व वीज निर्मितीसाठी होतो. 

राजर्षी शाहू महाराजांनी शंभर वर्षांपूर्वी सिंचनाचे महत्त्व ओळखून त्या कामाला सर्वाधिक प्राधान्य दिले. विहिरी, तलाव, छोटे बंधारे अशा अनेक योजनांचा धडाका लावला. राधानगरी धरण म्हणजे या प्रयत्नांच्या मालिकेतील मुकुटमणी आहे.  एका छोट्या संस्थानाच्या बचतीमधून इ.स. १९०७ मध्ये शाहू महाराजांनी राधानगरी या धरणाच्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी धरणाची योजना पुढे आणली. ९ फेब्रुवारी १९०८ला गाव नव्याने वसवून त्या गावाचे नाव "राधानगरी' ठेवण्यात आले. १९०९ मध्ये धरणाचे प्रत्यक्ष बांधकाम सुरू झाले. १९१८ पर्यंत धरणाचे बांधकाम ४० फुटांपर्यंत पूर्ण झाले. पुढे निधीच्या कमतरतेमुळे प्रकल्प पूर्ण होण्यास १९५७ साल उजाडले. पण तत्पूर्वी पाणी साठवणे सुरू झाले होते. महाराष्ट्रातील एक अतिशय भक्कम धरण म्हणून राधानगरी ओळखले जाते.

कोल्हापूरची तहान भागवणारी राधानगरी तालुक्यातील मुख्य धरणे :

1) लक्ष्मी तलाव: कोल्हापूरच्या राधानगरी तालुक्यातील लक्ष्मी तलाव म्हणजेच राधानगरी धरण. बरोबर 100 वर्षांपूर्वी कोल्हापूर शहराची तहान ओळखून राजर्षी शाहू महाराजांनी भोगावती नदीवर या धरणाची निर्मिती केली. देशात कोणत्याही धरणाला स्वयंचलीत दरवाजांची सुविधा नसेल असं तंत्र इथं वापरण्यात आलं. तब्बल 7 टी.एम.सी क्षमता असलेल्या धरणाच्या या भिंती आजही भक्कमपणे उभ्या आहेत. या धरणाचं बांधकाम हे दगडांमध्ये करण्यात आलंय. या विशिष्ट बांधकाम प्रकारावरूनच या धरणाचं बांधकाम किती भक्कम आहे याची प्रचिती येते. चुना आणि शिसे  यांचं मिश्रण करून या धरणाची बांधणी केली. ती इतकी भक्कम आहे की 100 वर्षानंतरही धरण धिप्पाड उभं आहे.

राजर्षी शाहू महाराजांनी 1908 साली या धरणाच्या कामाला प्रत्यक्ष सुरुवात केली. हे धरण बांधण्यासाठी महाराजांनी दगडी बांधकामाचा प्रकार निवड लाया धरणाची उंची 38.41 मीटर आहे, तर लांबी 1037 मीटर आहे .धरणातून पाण्याचा विसर्ग होण्यासाठी 7 स्वयंचलीत दरवाजे बसवले आहेत धरण पूर्ण क्षमतेने भरताच यापैकी एक-एक दरवाजा उघडला जातो. ज्यावेळी राधानगरी धरण 100 टक्के भरेल, त्यावेळी याच दरवाजातून पाण्याचा विसर्ग होतो. अशा पद्धतीचं तंत्र अजून तरी देशातील कोणत्याही धरणावर बसवण्यात आलं नाही.

## धरणाची माहिती
बांधण्याचा प्रकार : दगडी 
उंची  :  ३८.४१ मीटर (सर्वोच्च)
लांबी  :  १०३७ मीटर 

## दरवाजे
प्रकार	: स्वयंचलित
लांबी	:  १०६.६८ मीटर.
सर्वोच्च विसर्ग	:  सेकंदाला २८३ घनमीटर
संख्या व आकार	:  ७( १४.४८ X १.५२ मी)

## पाणीसाठा
क्षेत्रफळ  :  १८.१३ चौरस कि.मी.
क्षमता  :  २३६८ लक्ष घनमीटर
वापरण्यायोग्य क्षमता  :  २२०० लक्ष घनमीटर
ओलिताखालील क्षेत्र  :  १७२३ हेक्टर
ओलिताखालील गावे  :  ८

## कालवा
या धरणातून कालवा काढण्यात आलेला नाही.

ओलिताखालील क्षेत्र  :  ५९११० हेक्टर
ओलिताखालील शेतजमीन  :  ४७२८८ हेक्टर

## वीज उत्पादन
जलप्रपाताची उंची  : 27 मी 
जास्तीतजास्त विसर्ग  :  २७.३० क्युसेक्स
निर्मिती क्षमता  :  ४.८ मेगा वॅट
विद्युत जनित्र  :  ४ X १.२ मेगा वॅट 

२) तुलसी धरण :

वर्ग:महाराष्ट्रातील धरणे
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील धरणे
वर्ग:शाहू महाराज
इयाजुद्दीन अहमद

व्

**इयाजुद्दीन अहमद** (बंगाली: ইয়াজউদ্দিন আহম্মেদ; फेब्रुवारी १, इ.स. १९३१:बिक्रमपूर, बांगलादेश - १२ डिसेंबर, इ.स. २०१२) हा बांगलादेशचा राष्ट्राध्यक्ष होता. हा ६ सप्टेंबर, इ.स. २००२पासून १२ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ पर्यंत या पदावर होता.

वर्ग:बांगलादेशचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
वर्ग:बांगलादेशचे पंतप्रधान
हेन्री कॅम्पबेल-बॅनरमन

**हेन्री कॅम्पबेल-बॅनरमन** (; ७ सप्टेंबर, इ.स. १८३६ - २२ एप्रिल, इ.स. १९०८) हा एक ब्रिटिश राजकारणी व १९०५ ते १९०८ दरम्यान युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता. तसेच आपल्या राजकीय कारकिर्दीत त्याने ब्रिटिश सरकारमध्ये अनेक पदे सांभाळली होती.

कॅम्पबेल-बॅनरमन आपल्या खुल्या वाणिज्य धोरणासाठी प्रसिद्ध होता. सुमारे अडीच वर्षे पंतप्रधानपद सांभाळल्यानंतर कॅम्पबेल-बॅनरमनने ढासळत्या तब्येतीमुळे हे पद सोडले. पदत्याग केल्यानंतर केवळ १९ दिवसांनी तो मृत्यू पावला.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८३६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील मृत्यू
टिप स्नूक

**सिबली जॉन** *टिप* **स्नूक** (फेब्रुवारी १, इ.स. १८८१ - ऑगस्ट १४, इ.स. १९६६) हा कडून कसोटी क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता. याने पाच सामन्यांत दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व केले.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८८१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील मृत्यू
वर्ग:विस्तार विनंती
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एडवर्ड यंग

इवलेसे|उजवे|एडवर्ड यंग

**एडवर्ड यंग** (जून इ.स. १६८१ - एप्रिल ५, इ.स. १७६५) हा इंग्लिश कवी होता.

याने नाइट थॉट्स ही कविता लिहिली.

वर्ग:इंग्लिश कवी
वर्ग:इ.स. १६८१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७६५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लेसेक मिलर

मिलर, लेसेक
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रिचर्ड बेडफोर्ड बेनेट

**रिचर्ड बेडफोर्ड बेनेट** कॅनडाचा पंतप्रधान होता.

वर्ग:कॅनडाचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८७० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मृत्यू
इजाझ अहमद (क्रिकेट खेळाडू)

अहमद, जुनियर, इजाझ
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शहाबुद्दीन अहमद

**शहाबुद्दीन अहमद** (बंगाली: ‌শাহাবুদ্দিন আহমেদ;  १ फेब्रुवारी १९३०) हा आशियामधील बांगलादेश देशाचा माजी राष्ट्राध्यक्ष आहे. तो १९९६ ते २००१ दरम्यान ह्या पदावर होता. १९९० ते १९९५ दरम्यान तो बांगलादेशचा सर्वोच्च न्यायाधीश होता.

वर्ग:बांगलादेशचे राष्ट्राध्यक्ष
त्रिग्वे ली

**त्रिग्वे हल्वदन ली** (जुलै १६, इ.स. १८९६ - डिसेंबर ३०, इ.स. १९६८) हा नॉर्वेचा राजकारणी आणि लेखक होता. हा नॉर्वेच्या परागंदा सरकारमधील परराष्ट्रमंत्री होता. इ.स. १९४६ ते इ.स. १९५२ दरम्यान ली संयुक्त राष्ट्रांचा पहिला सरचिटणीस होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
ली, त्रिग्वे
ली, त्रिग्वे
ली, त्रिग्वे
जेम्स जॉइस

**जेम्स ऑगस्टिन अलोशियस जॉइस** (इंग्लिश: James Augustine Aloysius Joyce ;) (फेब्रुवारी २, इ.स. १८८२; डब्लिन, आयर्लंड - जानेवारी १३, इ.स. १९४१; त्सुरिख, स्वित्झर्लंड) हा विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धातील नवमतवादी व प्रभावशाली लेखकांपैकी एक आयरिश लेखक व कवी होता. स्वतः विकसवलेल्या 'जाणिवेचा प्रवाह(स्ट्रीम ऑफ कॉन्शसनेस)' या तंत्राचा व जवळपास सर्व ज्ञात लेखनप्रकारांचा वापर करून त्याने लिहिलेले युलिसिस हे नवीन धाटणीने ओडिसीच्या कथानकाची मांडणी करणारे पुस्तक  साहित्यविश्वात मैलाचा दगड मानले जाते. डब्लिनर्स(इ.स. १९१४) हा लघुकथांचा संग्रह, 'अ पोर्ट्रेट ऑफ द आर्टिस्ट अ‍ॅज अ यंग मॅन'(इ.स. १९१६) व 'फिनिगन्स वेक'(इ.स. १९३९) या कादंबऱ्या ह्या त्याच्या इतर प्रसिद्ध साहित्यकृती होत. त्याने लिहिलेले तीन काव्यसंग्रह, एक नाटक, नैमित्तिक पत्रकारिता आणि त्याची प्रकाशित झालेली पत्रे यांचाही समावेश त्याच्या साहित्ययादीत आहे. 

जॉइसाचा जन्म डब्लिन येथे एका निम्नमध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. क्लोंगोवेस आणि बेल्वेदेअर येथील जेसुइट शाळांमध्ये आणि नंतर डब्लिनमधील युनिव्हर्सिटी कॉलेजात त्याने उत्तम विद्यार्थी म्हणून लौकिक मिळवला. वयाच्या विशीत तो कायमचा मुख्यभू युरोपात स्थलांतरित झाला. त्याचे वास्तव्य प्रामुख्याने त्रिएस्ते(इटली), पॅरिस(फ्रान्स) व त्सुरिख(स्वित्झर्लंड) येथे होते. त्याचे बरेचसे आयुष्य हे आयर्लंडबाहेर गेले असले तरी त्याच्या बहुतांश कादंबऱ्या या डब्लिन पार्श्वभूमीवर बेतलेल्या आहेत. तसेच त्याच्या साहित्यकृतींतील व्यक्तिरेखा या समकालीन नातेवाईक, मित्र व हितशत्रूंवर बेतलेल्या आढळतात. डब्लिनच्या गल्लीबोळांचे नेमके वर्णन हे युलिसिस कादंबरीत प्रकर्षाने आढळून येते. "मी नेहमीच डब्लिनबद्दल लिहितो. कारण जर मी डब्लिनच्या अंतरंगात शिरू शकलो तर जगातील कोणत्याही शहराच्या अंतरंगात शिरल्यासारखेच आहे. जितके तपशीलवार तितके वैश्विक." असे विवेचन युलिसिसच्या प्रकाशनानंतर एकदा त्याने, त्याच्या या वैशिष्ट्याबद्दल केले होते.

## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील मृत्यू
बर्ट्रांड रसेल

**बर्ट्रांड आर्थर विल्यम रसेल, तिसरा अर्ल रसेल** (Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell; १८ मे १८७२ - २ फेब्रुवारी १९७०) हा एक ब्रिटिश लेखक, तत्त्वज्ञ, इतिहासकार व गणितज्ञ होता. विसाव्या शतकामधील एक आघाडीचा तत्त्वज्ञ मानला जाणाऱ्या रसेलला १९५० सालचे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक मिळाले होते. रसेल जगामधील प्रतिष्ठित शांतीपुरस्कर्त्या व्यक्तींपैकी एक होता. त्याने पहिले महायुद्ध, दुसरे महायुद्ध, व्हियेतनाम युद्ध इत्यादी जागतिक युद्धांवर टीका केली होती तसेच त्याचा अण्वस्त्र बंदीला पाठिंबा होता. 

### ग्रंथ संपदा 
१. प्रिंसिपल्स ऑफ मॅथेमॅटिका

२. प्रिंसिपिया मॅथेमॅटिका

३. ऑटोबायोग्राफी 

४. एज्युकेशन अँड द सोशल ऑर्डर 

### शिक्षण विषयक विचार 
१. शिक्षण लोकशाही विकासासाठी 

२. बालकांच्या सुप्त गुणांचा विकास करणे. 

३. प्राथमिक शिक्षण मोफत व सक्तीचे असावे . 

४. बालकांच्या वैयक्तिक गुणांकडे लक्ष 

५. बालकांच्या अभिरुचीनुसार अध्यापन 

६. शिक्षणाचा कालावधी ठरवणे.

७. उच्च शिक्षणाचा विस्तार व संशोधनाला   प्राधान्य देणारे शिक्षण 

८. योग्य शाळेत बालकाचे शिक्षण 

## बाह्य दुवे
*संकेतस्थळ

वर्ग:वेल्श तत्त्वज्ञ
वर्ग:वेल्श गणितज्ञ
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:कलिंग पुरस्कार विजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
काळदुर्ग

**काळदुर्ग** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

महाराष्ट्र राज्यातील पालघर जिल्ह्यात अनेक डोंगरी किल्ले आहेत. ठाणे व जव्हारच्या सीमेवर असणारे हे  डोंगरी किल्ले शहरी भागापासून फारसे लांब नसल्यामुळे  मुंबईकरांना हे किल्ले एका दिवसात आरामात पाहता येतात. येथे  जंगल खूप असल्याने य़ेथे आदिवासी लोकांची संख्या मोठ्या प्रमाणावर आहे. आजही (२० २०साली) हा सारा परिसर मागासलेल्या अवस्थेत आहे.

## इतिहास
खरे पहिले तर काळदुर्गला गड म्हणणे योग्य नाही, कारण गड असल्याची कोणतीही खूण या गडावर नाही. हे एक टेहळणीचे ठिकाण असावे असे वाटते.

इथे गडाच्या खाली तुम्हांला खूप माकडे दिसतील, सर्व माकडे माणसाळलेली असल्याने  त्यांना  खाण्यासाठी काहीतरी घेऊन जावे. गडाच्याया खाली मन प्रसन्न करणारा एक छोटा धबधबा आहे. पावसाळ्यात तर इथले वातावरण खूपच सुंदर असते

## छायाचित्रे
## गडावरील ठिकाणे
हा किल्ला दोन थरांत विभागला आहे. एक, गडमाथा म्हणजे चौकोनी आकाराचा कातळकडाच होय. या कातळामुळे हा गड लांबूनही नजरेत येतो. गडाचे क्षेत्रफळ अर्धा एकर असावे. दुसरा विभाग म्हणजे, गडमाथ्याच्या खालच्या पठारावर पाण्याचे मोठे टाके आहे. एक कुंडदेखील आढळते. पठारावरून गडमाथ्यावर जाण्यास पायऱ्या आहेत.  किल्ल्यावरून सर्व घाटमाथ्यावर नजर ठेवता येते.

## गडावर जाण्याच्या वाटा
वाघोबा खिंड मार्गे :  वाघोबा खिंडीला जाण्यासाठी लोक मुंबईहुन विरारमार्गे पालघरला किंवा कल्याणहून एस. टी. ने पालघरला येतात व मनोरेला जाणाऱ्या बसने  'वाघोबा' नावाच्या देवळाच्या थांब्यावर उतरतात. येथूनच, देवळाच्या उजवीकडे जाणाऱ्या वाटेने गेल्यास माणूस गडावर पोहचू शकतो.

## बाह्य दुवे
*ट्रेक्क्षितीज वरील माहितीपृष्ठे 

वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
आजोबागड

**आजोबागड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

बालाघाटाच्या रांगेत रतनगड आणि हरिश्चंद्रगड यांच्या मधोमध अगदी कडेला असलेला आजोबाचा डोंगर एखाद्या पुराण पुरुषासारखा दिसतो. या गडाची ३,००० फुट उभी भिंत ही प्रस्तरारोहकांसाठी एक आव्हान व आगळे-वेगळे लक्ष्य आहे.

## इतिहास
पुराणकथेनुसार, याच गडावर बसुन वाल्मिकींनी रामायण लिहिले. याच गडावर सीतामाईने लव आणि कुश यांना जन्म दिला. लव आणि कुश वाल्मिकींना 'आजोबा' म्हणत असत, म्हणूनच या गडाचे नाव आजोबागड असे पडले. गडावर वाल्मिकींचा आश्रम व समाधी आहे.

## गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे
पहिली वाट पकडून वाल्मिकी ऋषींच्या आश्रमापाशी साधारणतः अर्ध्या तासात पोहचावे. वाल्मिकी ऋषींच्या आश्रमाजवळून गडाच्या माथ्यावर जाण्यासाठी वाट नसल्याने आपल्याला मुक्काम आश्रमातच करावा लागतो. येथे गडावर रहाण्यासाठी एक कुटी आहे.जवळच पाण्याचा झरा आहे. जर मुक्कामाचा कार्यक्रम असेल तर जेवणाची सोय आपल्याला घरूनच करून आणावी लागते. आश्रमाजवळून पुढे धबधब्याच्या वाटेने चढत गेल्यास सुमारे एक ते दीड तासानंतर वर एक गुहा लागते. येथे लवकुशाच्या पादुका खडकात कोरलेल्या आहेत. येथे डावीकडे एक पाण्याचे टाके सुद्धा आहे. या गुहेपर्यंत जाण्यासाठी लोखंडी शिडा देखील लावल्या आहेत. याच मार्गाने आश्रमात परतावे. अशा प्रकारे मुंबईहून येणाऱ्यांसाठी आजोबाचा गड एक निसर्गरम्य अशी दुर्गयात्राच ठरते. गडाच्या माथ्यावर दोन ते तीन पाण्याची टाकी सोडल्यास पहाण्याजोगे विशेष असे काहीच
नाही. अनेक दुर्गवीर रतनगड - आजोबाचा गड - हरिश्चंद्रगड असा ४ ते ५ दिवसांचा ट्रेक करतात.

## छायाचित्रे
## गडावर जाण्याच्या वाटा
*मुंबईहून आसनगाव रेल्वे स्थानकावरून:
गडावर जाण्याचा सरळ आणि सोपा मार्ग म्हणजे मुंबईहून आसनगाव रेल्वे स्थानकावर यावे.

येथून शहापूर या गावी रिक्षेने अथवा एस.टी. ने यावे.येथून पहाटेच एस.टी ने अथवा जीपने डोळखांब-साकुर्ली मार्गे'डेहणे' या गावी
यावे. 'डेहणे' गावातून जाताना मध्ये एक पठार लागते. पठारावर तीन वाटा एकत्र येतात. यातील एक बैलगाडीची वाट सरळ वाल्मिकी
ऋषींच्या आश्रमापाशी घेऊन जाते. दुसरी वाट कात्राबाईच्या डोंगरात जाते आणि पुढे 'कुमशेत' या गावास जाऊन मिळते. तिसरी वाट
मात्र जंगलात जाते. या वाटेने न जाणेच श्रेयस्कर.
*कल्याण - मुरबाड - माळशेज - डोळखांब या मार्गाने :
कल्याण - मुरबाड - माळशेज - डोळखांब या मार्गाने सुद्धा डेणे गावी
पोहचता येते.
*कसारा - घोटी - राजूर - कुमशेत मार्ग :
गडावरचा माथा पहाण्यासाठी कसारा - घोटी - राजूर - कुमशेत मार्गेजाता येते.

## राहण्याची सोय 
गडावरती राहण्यासाठी आश्रम आहे. यात २० जणांना रहाता येते.

## जेवणाची सोय 
येथे जेवणाची सोय नसल्याने जेवणाचे साहित्य आपण स्वतःच घेऊन यावे.

## पाण्याची सोय 
येथे बारामाही पाण्याचा झरा सतत वाहत असतो.

## जाण्यासाठी लागणारा वेळ 
एक तास.

## सूचना
गडावर सापांचे वास्तव्य असल्याने, योग्य ती काळजी घेणे आवश्यक आहे.
## बाह्यदुवे
वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
अमिनुल इस्लाम

**मोहम्मद अमिनुल इस्लाम** (बंगाली: আমিনুল ইসলাম ) (फेब्रुवारी २, इ.स. १९६८:ढाका - ) हा बांगलादेशकडून इ.स. १९८८ व इ.स. २००२च्या दरम्यान १३ कसोटी व ३९ एक-दिवसीय क्रिकेट सामने खेळलेला खेळाडू आहे.

इस्लाम, अमिनुल
इस्लाम, अमिनुल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गोरखगड

**गोरखगड** किंवा °**गोरक्षगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. किल्ल्याचे नाव हे नाथ संप्रदायातील गोरखनाथ यांच्या नावावरून **गोरखगड** असे ठेवण्यात आले आहे.

ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड तालुक्यात गोरक्षगड आहे. खोपिवली या गावाजवळ असलेले मच्छिंद्र गड आणि गोरक्षगड हे जोडकिल्ले आहेत. २१३५ फूट उंची असलेल्या गोरखगडाची निर्मिती प्रामुख्याने घाटवाटांवर लक्ष ठवण्यासाठी केली गेली होती असे मानले जाते.

## स्वरूप
खोदलेली शिल्पे, पाण्याची टाकी, विहीर, शिलालेख, भुयारी जिने अशा गोष्टी आपल्याला किल्ल्यावर पहायला मिळतात. गडावरील काहीसा भाग जंगलातील आहे , त्यामुळेच सर्वच वातावरण थंड होऊ जात. गडावर कातळात कोरलेल्या सुबक पायऱ्या आहे . सभोवताल परिसर हा निसर्गसंपन्न दऱ्या आणि शिखरे यांचा आनंद या किल्ल्यावर अनुभवता येतो. किल्ल्यावरून खालील परिसर हा विलक्षण दिसतो 

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
जयंत अमरसिंघे

**अमरसिंघे मुदालिगे जयंत गामिनी अमरसिंघे** (फेब्रुवारी २, १९५४, कोलंबो, श्रीलंका - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा इ.स. १९८४ मध्ये २ कसोटी सामने खेळला होता.

वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
ॲलिस्टर मॅकलीन

**ॲलिस्टर मॅकलीन** (स्कॉटिश गेलिक: Alasdair MacGill-Eain) २१ एप्रिल, इ.स. १९२२:ग्लासगो, स्कॉटलंड - २ फेब्रुवारी, इ.स. १९८७:म्युनिच, जर्मनी) हा एक स्कॉटिश लेखक व कादंबरीकार होता. त्याने लिहिलेल्या *द गन्स ऑफ नॅव्हारोन*, *आइस स्टेशन कोब्रा*, *व्हेअर ईगल्स डेअर* इत्यादी चित्तथरारक कादंबऱ्या जगभर लोकप्रिय झाल्या होत्या.

## मराठी अनुवाद
* द गोल्डन गेट (अनुवादक : अशोक पाध्ये)
* द गोल्डन रॉन्देव्हू (अनुवादक : अशोक पाध्ये)
* द डार्क क्रुसेडर (अनुवादक : अशोक पाध्ये)
* पपेट ऑन अ चेन (अनुवादक : माधव कर्वे)
* फिअर इज द की (अनुवादक : अशोक पाध्ये)
* द लास्ट फ्रॉन्टियर (अनुवादक : अशोक पाध्ये)
* द सटन बग (अनुवादक : अशोक पाध्ये)
* साउथ बाय जावा हेड (अनुवादक : अशोक पाध्ये)
* सीविच (अनुवादक : अशोक पाध्ये)

## बाह्य दुवे
* चाहत्यांचे संकेतस्थळ
* 

वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मृत्यू
वर्ग:इंग्लिश लेखक
ताहुली

**ताहुली** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## अनुक्रमणिका 
* १ इतिहास २ छायाचित्रे  ३ गडावरील ठिकाणे  ४ गडावर जाण्याच्या वाटा  ५ बाह्य दुवे

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
सुमारगड

**सुमारगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
महिपतगड

**महिपतगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

**महिपतगड** महाराष्ट्राच्या पुणे जिल्ह्यातील एक किल्ला आहे.

महिपतगड हा सगंमेश्वर तलुक्यातील एक गड आहे. 

### बाह्य दुवे
विकिमॅपियावरील महिपतगडाचे चित्र

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
रसाळगड

**रसाळगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## माहिती
सह्याद्रीची रांग उत्तरदक्षिण पसरलेली आहे. मुख्य रांगेपासून सुटावलेल्या अनेक रांगा पाच पंचवीस मैल लांबवर पसरलेल्या आहेत. पोलादपूर सोडून खेडवरून चिपळूणकडे रसाळगड, सुमारगड, महिपतगड हे तीन दुर्ग लक्ष वेधून घेतात. हे सर्व किल्ले जावळीच्या खोऱ्यातच येतात. प्रतापगड, मधुमकरंदगड, रसाळगड, सुमारगड आणि महिपतगड हा ट्रेकही खूप प्रसिद्ध आहे.
२०२०ला श्री शिवप्रतिष्ठान हिंदुस्थान मार्फत मधूमकरंद गड ते रसाळगड ही मोहीम झाली सादारं न १ लाख मावळे सहभागी झाले होते

## इतिहास
सन १६६० च्या मोहिमेत छत्रपती शिवाजी महाराजांनी रसाळगड जिंकला आणि  पुढे सन १७५५ मध्ये तुळाजी आंग्रे यांनी पुन्हा रसाळगड घेतला. नानासाहेब पेशव्यांनी तुळाजी आंग्रेकडून सर्व किल्ले घेतले रसाळगड तेवढा राहिला. पुढे तुळाजी आंग्रे शरण आल्यावर रसाळगड त्यांच्या ताब्यात आला असावा.

## गडावरील ठिकाणे
रसाळवाडीतून किल्ल्यावर शिरतानाच वाटेत दोन दरवाजे लागतात. पहिले प्रवेशद्वारातून आत गेल्यावर समोरच तटातील मारुतीचे दर्शन होते. वळसा मारून आपण किल्ल्याच्या दुसऱ्या दरवाजात पोहचतो. या दरवाजातून किल्ल्यात प्रवेश केल्यावर समोरच तटावर एक भली मोठी तोफ दिसते. तोफा हे या किल्ल्यांचे मोठे वैशिष्टच आहे. किल्ल्यावर लहानमोठ्या मिळून सुमारे १६ तोफा आहेत.संपूर्ण किल्ल्याचा माथा म्हणजे एक पठारच होय. समोरच झोलाई देवीचे मंदिर आहे. मंदिराचा जीर्णोद्धार केलेला आहे. कोनाड्यात अनेक सापडलेल्या मूर्त्या ठेवल्या आहेत. मंदिराच्या समोर दीपमाळ आणि तुळशी वृंदावन आहे. समोरच एक तोफ सुद्धा ठेवलेली आहे. मंदिराच्या बाजूला पाण्याचा मोठा तलाव आहे. हे पाणी पिण्यासाठी योग्य आहे. मंदिराच्या मागच्या बाजूला शिवाचे छोटेसे मंदिर आहे. पाण्याच्या टाक्याच्या वरच्या भागाला थोडासा उंचवटा आहे , यालाच बालेकिल्ला म्हणतात. यात वाड्यांचे मोठा प्रमाणावर अवशेष आहेत. बुरूजावर तोफा आढळतात. येथून समोरच एक दगडी बांधकाम असलेली खोली आढळते. हे धान्य कोठार असावे असे वाटते. बालेकिल्ल्याच्या जवळच आणखी एक पाण्याचा तलाव आहे. या दोन्ही तलावात बारामाही पाणी असते. किल्ल्याच्या नैऋत्य भागात एक नंदी आहे. मात्र येथे शिवाची पिंड आढळत नाही. किल्ल्यावर पाण्याची टाकी मोठा प्रमाणावर आहेत.

## गडावर जाण्याच्या वाटा
*१.खेड वरून वडगाव बिरमणी कडे जाणारी बस पकडायची आणि वाटेत असणाऱ्या हुंबरी फाट्यावर उतरुन. हुंबरी फाटापासून थेट बीड गावात जाणारी वाट पकडायची. साधारणतः बीड गावात पोहचण्यास एक तास लागतो. वाडीबीड गावातून गडावर जाण्यास मळलेली वाट आहे. या मार्गाने किल्ल्यावर पोहचण्यास दीड तास लागतो.

*२.खेड वरून निमनी गावात जाण्यासाठी बसेस सुटतात. निमनी गावात उतरून एका तासात रसाळवाडी मार्गेकिल्ला गाठता येतो.

*३.खेड वरून मौजे जैतापूर गावात जाणारी एस. टी. पकडुन. मौजे जैतापूरहून - रसाळवाडी मार्गेदोन तासात रसाळगड गाठु शकतो.

## बाह्य दुवे
*तोफांचा किल्ला रसाळगड विदागारातील आवृत्ती
*रसाळगड (इंग्रजी)

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
रीडर्स डायजेस्ट

एक प्रसिद्ध इंग्लिश मासिक.

वर्ग:अमेरिकेमधील नियतकालिके
बाजरी

thumb|बाजरीचे शेत
**बाजरी**(शास्त्रीय नाव:Pennisetum glaucum) हे एक प्रकारचे भरड धान्य आहे. बाजरीच्या पिकाला कमी पाऊसपाणी (वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान < २०० मिमी.) लागते. बाजरीचे उत्पादन भारत आणि आफ्रिका येथील काही देशांत मोठ्या प्रमाणावर खाण्यासाठी केले जाते तर अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने देशात त्याचे उत्पादन मुख्यत्वेकरून पशुपक्ष्यांच्या खाद्यासाठी केले जाते. बाजरीमध्ये प्रथिनांचे प्रमाण तुलनात्मकदृष्ट्या जास्त असल्याने भारतात बाजरीचा उपयोग खाद्यासाठी - प्रामुख्याने भाकरी बनवण्यासाठी - मोठ्या प्रमाणावर केला जातो.महाराष्टातील ग्रामीण भागात बाजरीपासून वाळवणाचे पदार्थ बनवले जातात.तसेच काही धार्मिक सणावारामध्ये बाजरीला महत्त्व दिले जाते. 
 
एक तृणधान्य. बाजरी ही एकदलिकित वनस्पती पोएसी कुलातील असून तिचे शास्त्रीय नाव *पेनिसेटम ग्लॉकम* आहे. *पे. टायफॉइडस* अशा शास्त्रीय नावानेही ती ओळखली जाते. बाजरीचे मूलस्थान पश्‍चिम आफ्रिकेतील असून भारतात ती प्राचीन काळापासून लागवडीखाली आहे. इ.स.पू. २५००–२००० या कालावधीत भारतामध्ये बाजरी लागवडीखाली आली असावी, असे संशोधनातून सिद्ध झाले आहे. गहू व भात या वनस्पतीही पोएसी कुलातील आहेत. उच्च तापमान, कमी सुपीक जमीन तसेच आम्लयुक्त किंवा क्षारयुक्त जमीन असली, तरी बाजरीची वाढ होते. दुष्काळासारख्या परिस्थितीत हे पीक तग धरून राहते. ज्या परिस्थितीत गहू व मका ही पिके येत नाहीत अशा परिस्थितीत बाजरीचे पीक वाढू शकते.

या पिकावर कवकजन्य असलेल्या अरगट या रोगाचा प्रादुर्भाव होतो.
बाजारीवर प्लास्मो पेनिनिसेती हा रोग पडतो.

## संदर्भ
वर्ग:भरड धान्ये
वर्ग:पिके
वर्ग:तृणधान्ये
वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर
रत्‍नदुर्ग

**रत्‍नदुर्ग** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

रत्‍नागिरी शहरापासून अवघ्या २-३ कि.मी. वर असणारा रत्‍नदुर्ग हा पर्यटकांसाठी मुख्य आकर्षणाचा विषय ठरला आहे तो त्यावरील अत्यंत सुंदर भगवती मंदिरामुळे, येथून दि्सणाऱ्या समुद्राच्या विहंगम दृश्यामुळे आणि समुद्रापर्यंत जाणाऱ्या किल्ल्यातील भुयारी मार्गामुळे. रत्‍नदुर्ग रत्‍नागिरी शहराच्या अत्यंत जवळ असून अरबी समुद्राच्या काठावरील डोंगरावर बांधण्यात आला आहे. किल्ल्याचा आकार घोडाच्या नालासारखा असून क्षेत्रफळ १२० एकर आहे. रत्‍नदुर्ग तीनही बाजूंनी समुद्राने वेढलेला असून याच्या आग्रेय दिशेला जमीन आहे. किल्ल्याच्या पायथ्याशीच मिरकरवाडा हे बंदर आहे.

## इतिहास 
रत्‍नदुर्गाची बांधणी फार पूर्वी बहामनी काळात झाली. १६७० साली छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला अदिलशहाकडून जिंकून घेतला. धोंडू भास्कर प्रतिनिधी यांनी १७९० साली किल्ल्याची डागडुजी करून याला अधिक मजबुती आणली.
१७५५ मधे रत्नदुर्ग आंग्रें यांच्या ताब्यात होता, तर त्यानंतर तो पेशव्यांच्या अंमलाखाली होता. १९५० मधे भगवती मंदिराची दुरुस्ती होऊन १९८९ मधे या किल्ल्याची डागडुजी करण्यात आली

## गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे
किल्ल्याच्या प्रवेशद्वारातून आत शिरल्यावर समोरच सुबक बांधणीचे श्री भगवतीचे शिवकालीन मंदिर आहे. भगवती देवीचे दर्शन घेऊन पुढे गेल्यावर एका ठिकाणी चारही बाजूंनी भिंतींनी संरक्षित केलेली एक जागा आपल्याला दिसते. हाच तो तीन तोंडाचा भुयारी मार्ग. आज हा भुयारी मार्ग वापरात नसला तरी दीपगृहाकडून किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराकडे येतांना लागणाऱ्या तटबंदीवरून या भुयाराचा शेवट खाली समुद्रकिनाऱ्यावर ज्याठिकाणी होतो तेथे असलेली एक प्रचंड गुहा स्पष्ट दिसते. या भिंतींनी संरक्षित केलेल्या तीन तोंडाच्या भुयारी मार्गापासून थोडे पुढे चालत गेले असता समुद्राचे मनोरम दर्शन घडवणारा एक बुरूज लागतो. या बुरुजाचे नाव रेडे बुरूज असून यावर एक स्तंभही उभारला आहे. किल्ल्याच्या एका बाजूला दीपगृह असून या दीपगृहावरून संपूर्ण रत्‍नागिरी शहराचे तसेच समुद्राचे अत्यंत सुंदर दृश्य दिसते. किल्ल्यात एक लहान तळे व एक खोल विहीर आहे. रत्‍नागिरी शहरातून किल्ल्याकडे जाण्यासाठी रिक्षा सोईची असून रत्‍नागिरी शहराचा नजारा दीपगृहावरून बघण्यासाठी संध्याकाळी ५.०० च्या सुमारास गेल्यास तशी परवानगी मिळू शकते.

रत्‍नागिरीच्या पश्चिमेला एक किलोमीटर अंतरावर सुमारे १२११ मीटर लांब व ९१७ मीटर रुंद असणारा हा अवाढव्य किल्ला १२० एकरांवर पसरला आहे. त्याच्या बालेकिल्ल्याला ९ बुरुज असून संपूर्ण किल्ल्याला एकूण २९ बुरुज आहेत. किल्ला पेठ, बालेकिल्ला आणि दीपगृह अशा तीन भागांत विभागला आहे. किल्ल्याच्या तीनही बाजूंना समुद्र तर एका बाजूला दीपगृह 

* गडावर जाण्याच्या वाटा 
किल्ल्यावर जाण्यासाठी वरपर्यंत डांबरी रस्ता असून किल्ल्याच्या पायथ्याशीच शंकराचे श्री भागेश्र्वर मंदिर आहे. या मंदिराच्या खांबांवर पशुपक्ष्यांची सुंदर सुंदर चित्रे कोरलेली असून मंदिराच्या सभोवती नारळी, पोफळी व फुलझाडांनी बहरलेली बाग आहे.

## राहण्याची सोय
गडावर राहण्याची सोय नाही. रत्‍नागिरी शहरात राहण्याची सोय आहे.

## जेवणाची सोय 
गडावर वस्ती असल्यामुळे तिथे काही दुकानें व स्टॉल आहेत.

## पाण्याची सोय 
मंदिराजवळ पिण्याचे पाणी मिळू शकते. 

## संदर्भ 
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
नाचणी

**नाचणी** (इंग्रजी: Finger Millet / Ragi) हा एक भरड धान्याचा प्रकार आहे. कोकण आणि डांग(गुजरात) प्रांतात नाचणीचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन होते. नाचणीचा उपयोग भाकरी आणि आंबील बनवण्यासाठी होतो.
right|thumb|नाचणीचे झाड
right|thumb|नाचणीचे विविध रंगाचे दाणेनाचणीला काही भागात नागली असे म्हणतात. तर इंग्रजीत रागी किंवा फिंगर मिलेट म्हणतात. महाराष्ट्रातील कोकणपट्टी आणि खानदेशामध्ये नाचणीचे पिक खरीप हंगामात घेण्यात येते. महाराष्ट्राशिवाय कर्नाटक, राजस्थान, तामिळनाडू, आंध्रप्रदेश, ओडिशा, उत्तराखंड, गोवा व बिहार या राज्यांमध्येही नाचणी पिकविली जाते. नाचणीचे दाणे गडद विटकरी रंगाचे असून आकाराने मोहरीसारखे बारीक असतात. नाचणीच्या गडद विटकरी रंगामुळेच नाचणी पासून बनविलेल्या पदार्थांना आकर्षक रंग येत नाही. त्यामुळे बऱ्याचदा नाचणीचा आहारात समावेश केला जात नाही. नाचणीचा रंग जरी गडद तपकीरी असला तरी चव मात्र उग्र नसते त्यामुळेच गहु, ज्वारी, तांदळाचे जसे गोड आणि तिखट पदार्थ बनविता येतात त्याप्रमाणे नाचणीचे सुद्धा गोड व तिखट पदार्थ बनविता येतात, तसेच पारंपारिक पदार्थांचे पोषण मुल्य वृद्धिंगत करण्यासाठी नाचणीचा उपयोग करता येतो.

## संदर्भ 
वर्ग:भरड धान्ये
वर्ग:तृणधान्ये
रॉबर्ट पील

*सर* **रॉबर्ट पील** (इंग्लिश: *Sir Robert Peel, 2nd Baronet*) (फेब्रुवारी ५, इ.स. १७८८ - जुलै २, इ.स. १८५०) हा ब्रिटिश हुजूर पक्षीय राजकारणी होता. तो डिसेंबर १०, इ.स. १८३४ ते एप्रिल ८, इ.स. १८३५ या कालखंडात व त्यानंतर ऑगस्ट ३०, इ.स. १८४१ ते जून २९, इ.स. १८४६ या कालखंडात युनायटेड किंग्डमाचा पंतप्रधान होता. त्याने गृहखात्याचा कारभार सांभाळताना युनायटेड किंग्डमातील आधुनिक पोलीसदलाची उभारणी करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. आजही ब्रिटिश पोलिसांना त्याच्या नावावरून बेतलेल्या *बॉबी* या टोपणनावाने संबोधले जाते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १७८८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५० मधील मृत्यू
पोप क्लेमेंट बारावा

क्लेमेंट १२
वर्ग:इ.स. १७४० मधील मृत्यू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १६५२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अडलाई स्टीव्हन्सन दुसरा

thumb|right|अडलाई स्टीव्हन्सन दुसरा
**अडलाई स्टीव्हन्सन** (Adlai Ewing Stevenson II; ५ फेब्रुवारी १९००, लॉस एंजेल्स – १४ जुलै १९९६५, लंडन) हे एक अमेरिकन राजकारणी व मुत्सद्दी होते. डेमोक्रॅटिक पक्षाचा सदस्य असलेले स्टीव्हन्सन त्यांच्या वक्तृत्वासाठी व उदारमतवादी धोरणांसाठी प्रसिद्ध होते.. १९४९ ते १९५३ दरम्यान इलिनॉय राज्याच्या राज्यपालपदावर राहिलेल्या स्टीव्हन्सनला १९५२ व १९५६ सालच्या अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणुकांसाठी डेमोक्रॅटिक पक्षाचे नामांकन मिळाले होते. परंतु ह्या दोन्ही निवडणुकांमध्ये आयसेनहॉवर यांनी स्टीव्हन्सनचा प्रचंड मताधिक्याने पराभव केला.

१९६१ साली राष्ट्राध्यक्ष जॉन एफ. केनेडी यांनी स्टीव्हन्‍सनची युनोवर अमेरिकेचे राजदूत म्हणून नेमणूक केली. ह्या पदावर असताना १४ जुलै १९६५ रोजी लंडन येथे त्यांचा हृदयक्रिया बंद पडून मृत्यू झाला.

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६५ मधील मृत्यू
वर्ग:अमेरिकन राजकारणी
वर्ग:डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:इलिनॉयचे गव्हर्नर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
झुराब झ्वानिया

झ्वानिया, झुराब
झ्वानिया, झुराब
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
जॉर्जिया (अमेरिका)

**जॉर्जिया** (; ) हे अमेरिकेचे एक राज्य आहे. अमेरिकेच्या आग्नेय भागात वसलेले जॉर्जिया क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अमेरिकेमधील २४वे तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने नवव्या क्रमांकाचे राज्य आहे. जॉर्जियाच्या पूर्वेला अटलांटिक महासागर असून ईशान्येला साउथ कॅरोलायना, उत्तरेला नॉर्थ कॅरोलायना व टेनेसी, दक्षिणेला फ्लोरिडा तर पश्चिमेला अलाबामा ही राज्ये आहेत. अटलांटा ही जॉर्जियाची राजधानी, सर्वात मोठे शहर व महानगर आहे.

इ.स. १७३२ साली स्थापन झालेली जॉर्जिया ही तेरा मूळ ब्रिटिश वसाहतींपैकी सर्वात शेवटची वसाहत होती. राजा जॉर्ज ह्याचे नाव ह्या वसाहतीला दिले गेले. जानेवारी २, इ.स. १७८८ रोजी अमेरिकन गणराज्यात सामील झालेले जॉर्जिया हे चौथे राज्य होते. जानेवारी २१, इ.स. १८६१ रोजी जॉर्जियाने अमेरिकन संघामधून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. त्यानंतर झालेल्या अमेरिकन यादवी युद्धामध्ये अब्राहम लिंकनच्या नेतृत्वाखालील उत्तरेकडील संघराज्यांनी दक्षिणी राज्यांना पराभूत केले. जुलै १५, इ.स. १८७० रोजी जॉर्जियाला पुन्हा अमेरिकेत दाखल केले गेले.

## मोठी शहरे
खालील पाच जॉर्जियामधील सर्वात मोठी शहरे आहेत.

 

## शिक्षण
गा टेक व जॉर्जिया विद्यापीठ ह्या अमेरिकेमधील सर्वोत्कृष्ट शैक्षणिक संस्थांपैकी दोन विद्यापीठे जॉर्जियामध्ये स्थित आहेत.

## वाहतूक
अटलांटा महानगरात स्थित असलेला हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा जगातील सर्वात वर्दळीचा विमानतळ आहे.

## गॅलरी

चित्र:Atl skyline.JPG|अटलांटा ही जॉर्जियाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.
चित्र:TechTower.jpg|गा टेकचा टेक टॉवर.
चित्र:Map of Georgia NA.png|जॉर्जियामधील प्रमुख रस्ते व महामार्ग.
चित्र:GeorgiaCapitolBuilding.jpg|जॉर्जिया राज्य विधान भवन.
चित्र:1999 GA Proof.png|जॉर्जियाचे प्रतिनिधित्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ 
*पर्यटन

वर्ग:अमेरिकेची राज्ये
रॉबर्ट गॅस्कोन-सेसिल

**रॉबर्ट आर्थर टॅलबोट गॅस्कोन-सेसिल, सॅलिस्बरीची तिसरा मार्के** (; २९ डिसेंबर १८०९ - १९ मे १८९८) हा एक ब्रिटिश राजकारणी व तीन वेळा युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता.

गॅस्कोन-सेसिल, रॉबर्ट
गॅस्कोन-सेसिल, रॉबर्ट
गॅस्कोन-सेसिल, रॉबर्ट
ओगिमाची

thumb|right|250px|सम्राट **ओगिमाची**
*सम्राट* **ओगिमाची** (जपानी: 正親町天皇 ; उच्चार: *ओगिमाची-तेन्नो*;) (जून १८, इ.स. १५१७ - फेब्रुवारी ६, इ.स. १५९३) हा जपानी ऐतिहासिक परंपरेनुसार जपानाचा १०६ वा सम्राट होता. त्याने ऑक्टोबर २७, इ.स. १५५७ ते डिसेंबर १७, इ.स. १५८६ या कालखंडात राज्य केले. त्याचे व्यक्तिगत नाव *मिचिहितो* (जपानी: 方仁) असे होते.

वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. १५९३ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १५१७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हुआन नेग्रिन

**हुआन नेग्रिन इ लोपेझ** (फेब्रुवारी ३, इ.स. १८९२ - नोव्हेंबर १२, इ.स. १९५६) हा स्पेनचा पंतप्रधान होता.

नेग्रिन व्यवसायाने डॉक्टर होता.

वर्ग:स्पेनचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८९२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:संदर्भ नसलेली पाने
फ्रँक ऑपनहाइमर

thumb 
**फ्रँक फ्रीडमन ऑपनहाइमर** (ऑगस्ट १४, इ.स. १९१२ - फेब्रुवारी ३, इ.स. १९८५) हा अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ होता.

हा मॅनहॅटन प्रकल्पाचा सदस्य होता. याचा मोठा भाऊ जे. रॉबर्ट ऑपनहाइमर सुद्धा भौतिकशास्त्रज्ञ होता.

वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. ३३७

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
* फेब्रुवारी ६ - ज्युलियस पहिला पोपपदी.

## जन्म 
## मृत्यू 
* मे २२ - कॉन्स्टन्टाईन, रोमन सम्राट.

## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. ३३७
वर्ग:इ.स.च्या ३३० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
मेम्फिस (इजिप्त)

**मेंफिस** प्राचीन इजिप्तच्या राजधानीचे शहर होते. हे शहर सध्याच्या कैरोच्या दक्षिणेस होते.

वर्ग:इजिप्तमधील प्राचीन शहरे
पोप पायस नववा

इवलेसे
**पोप पायस नववा** (मे १३, इ.स. १७९२:सेनिगालिया, इटली - फेब्रुवारी ७, इ.स. १८७८:रोम) हा एकोणिसाव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *जियोव्हानी मरिया मस्तै-फेरेटी* असे होते.

पायस ०९
पायस ०९
वर्ग:इ.स. १७९२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८७८ मधील मृत्यू
वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती
वर्ग:ख्रिश्चन धर्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रा (निःसंदिग्धीकरण)

*रा*'' शब्दाचे अनेक अर्थ आहेत.

* प्राचीन इजिप्तमधील सूर्यदेवता.

* मराठीत 'रावसाहेब' या शब्दाचे संक्षिप्त रूप म्हणून 'रा.' असे लिहिले जाते. 

* तेलुगू भाषेत 'रा' हा मानवाचक शब्द आहे व आपल्यापेक्षा थोर पुरूषांच्या नावामागे तो लावला जातो. 'रा' म्हणजे ये/या असाही अर्थ होतो

* मारवाडी/मेवाडी भाषेत राजास संबोधण्यास 'रा' शब्द वापरला जातो, जसे रा'खेंगार.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
रा

**रा** हा प्राचीन इजिप्तमधील सूर्यदेवता आहे.

वर्ग:इजिप्तचे प्राचीन देव
सेलर यंग

**हार्डिंग इसाक** *सेलर* **यंग** (फेब्रुवारी ५, इ.स. १८७६:लेटन, एसेक्स, इंग्लंड - डिसेंबर १२, इ.स. १९६४:रॉचफोर्ड, एसेक्स, इंग्लंडः हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

यंग, सेलर
यंग, सेलर
यंग, सेलर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एलियास हेन्ड्रेन

हेन्ड्रेन, एलियास
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कैरो

**कैरो** ही इजिप्तची राजधानी आणि त्या देशातले तसेच आफ्रिकी खंडातले सगळ्यात मोठे शहर आहे. क्षेत्रफळानुसार ते जगातील १६ वे मोठे शहर आहे. नाइल नदीच्या खोऱ्याजवळ असलेले हे शहर इ.स. ९६९ मध्ये वसवले गेले. *१००० मिनारांचे शहर* ह्या टोपण नावाने ओळखले जाणारे कैरो फार पूर्वीपासून आसपासच्या प्रदेशांचे राजकीय व सामाजिक केंद्र आहे.

वर्ग:इजिप्तमधील शहरे
वर्ग:आफ्रिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
वर्ग:इ.स. ९६९ मधील निर्मिती
वर्ग:कैरो
ब्रायन लकहर्स्ट

**ब्रायन विल्यम लकहर्स्ट** (फेब्रुवारी ५, इ.स. १९३९ - मार्च १, इ.स. २००५) हा कडून २१ कसोटी आणि ४ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

लकहर्स्ट, ब्रायन
लकहर्स्ट, ब्रायन
लकहर्स्ट, ब्रायन
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फॅरो

right|thumb|250 px|फॅरोचे काल्पनिक चित्र
प्राचीन इजिप्तच्या शासनकर्त्यास **फॅरो** असे म्हणले जात असे. इ.स. पूर्व ३००० सालापासून ते इ.स. पूर्व ३० पर्यंत अनेक फॅरोंनी इजिप्तवर राज्य केले. क्लिओपात्रा ही इजिप्तची अखेरची फॅरो मानली जाते.

वर्ग:इजिप्तचा इतिहास
बुर सैद

**बुर सैद**, अर्थात **पोर्ट सैद**, (अरबी: بورسعيد ;) हे इजिप्ताच्या ईशान्येकडील एक बंदराचे शहर आहे. इ.स. १८५९ साली सुएझ कालव्याच्या बांधकामाच्या काळात स्थापले गेलेले हे शहर भूमध्य सागराच्या किनाऱ्यावर वसले आहे. इ.स. २०१० सालातील आकडेवारीनुसार बुर सैदाची लोकसंख्या ६,०३,७८७ आहे.

बुर सैद इजिप्तातील महत्त्वाचे बंदर असून कापूस व तांदूळ या निर्यातप्रधान जिनसा येथून परदेशांत निर्यात होतात; तसेच सुएझ कालव्यातून जाणारी बहुसंख्य जहाजे या बंदरात इंधन भरायला थांबतात. बुर सैद करमुक्त बंदर असून, उन्हाळी हंगामात पर्यटकांचा राबता असणारे पर्यटनस्थळ आहे.

## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:इजिप्तमधील शहरे
टायर (लेबेनॉन)

**टायर** फिनीशिया या प्राचीन राष्ट्रातील (सध्याचे लेबेनॉन) एक बंदर आणि महत्त्वाचे शहर आहे.

वर्ग:लेबेनॉनमधील शहरे
वर्ग:लेबेनॉनमधील बंदरे
भारतीय सशस्त्र सेना

*भारतीय सैन्य*, अधिकृत नाव **भारतीय सशस्त्र सेना** (इंग्लिश: *Indian Armed Forces* ;), ही भारतीय प्रजासत्ताकाची सशस्त्र सैन्यदले आहेत. भारतीय सैन्याची भारतीय लष्कर, भारतीय नौदल व भारतीय वायुदल, अशी तीन घटक सैन्यदले असून, त्यासोबत अनेक आंतरदलीय संस्थादेखील आहेत. भारतीय सैन्यात १३,२५,००० नियमित सैनिक, ११,५५,००० राखीव सैनिक चीनच्या जनता-प्रजासत्ताकाखालोखाल ते जगभरातील दुसरे मोठे सैन्य आहे.

## इतिहास
### ब्रिटिश भारतीय सेना
### पहिले आणि दुसरे महायुद्ध
### सुरुवात
## युद्ध
### पहिले काश्मीरचे युद्ध
### हैदराबाद मुक्ती संग्राम
### गोवा, दमण आणि दीवचे स्वातंत्र्य
### भारत-चीन युद्ध
### भारत-पाकिस्तान युद्ध १९६५
### भारत-पाकिस्तान युद्ध १९७१
### सियाचीन विवाद १९८४
### उठाव विरोधी मोहिमा
### कारगिलचे युद्ध
### संयुक्त राष्ट्र शांती मोहिमा
## संदर्भ 

सेना
गॉर्डन व्हाइट

**गॉर्डन चार्ल्स व्हाइट** (५ फेब्रुवारी, १८८२ - १७ ऑक्टोबर, १९१८) हा कडून १९०६ ते १९१२ दरम्यान १७ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. हा केप कोरच्या पहिल्या बटालियनमध्ये अधिकारी होता. हा पहिल्या महायुद्धात गाझा येथे मृत्यू पावला.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:युद्धात मृत्यू पावलेले क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डॅरन लिहमन

लेहमान, डॅरेन
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:राजस्थान रॉयल्स माजी खेळाडू‎
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
टोनी सुजी

सुजी, टोनी
वर्ग:केन्याचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
अलेक्झांड्रिया

**अलेक्झांड्रिया** हे इजिप्त देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व सर्वात मोठे बंदर आहे. अलेक्झांड्रिया इजिप्तच्या उत्तरेकडील भागात भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले आहे.

अलेक्झांड्रिया प्राचीन आणि अर्वाचीन काळात जगातील सर्वात प्रसिद्ध शहरांपैकी एक होते. इ.स.पूर्व ३३१ मध्ये अलेक्झांडर द ग्रेट ह्याने अलेक्झांड्रिया शहराची स्थापना केली.

वर्ग:इजिप्तमधील शहरे
वर्ग:विकिमेनिया यजमान शहरे
ब्रेंडन टेलर

**ब्रेंडन रॉस मरे टेलर** (फेब्रुवारी ६, इ.स. १९८६:हरारे, झिम्बाब्वे - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे.

टेलर, ब्रेंडन
टेलर, ब्रेंडन
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आयससची लढाई

**आयससची लढाई** अलेक्झांडर द ग्रेट आणि पर्शियाचा सम्राट दरायस तिसरा यांच्यात झालेली प्रसिद्ध लढाई होती.

वर्ग:महान अलेक्झांडर याने लढलेल्या लढाया
वर्ग:हखामनी साम्राज्य
सार्डिस

सार्डिस हे प्राचीन तुर्कस्तानातील एक शहर होते.

वर्ग:तुर्कस्तानमधील प्राचीन शहरे
पिनारस नदी

**पिनारस** ही तुर्कस्तानातील आयससजवळून वाहणारी एक लहान नदी आहे. या नदीच्या तीरांवरून अलेक्झांडर द ग्रेट आणि दरायस तिसरा यांच्यातील आयससची लढाई लढली गेली.

या नदीला आता *पायस नदी* म्हणतात.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:तुर्कस्तानमधील नद्या
फ्रिजिया

**फर्जिया** सध्याच्या तुर्कस्तानातील एक प्राचीन राज्य होते.

हे राज्य त्याकाळी *ॲनातोलिया* नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या प्रदेशात सकाऱ्या नदीच्या आसपासच्या प्रदेशात होते.

वर्ग:तुर्कस्तानचा इतिहास
गॉर्डियन गाठ

**गॉर्डियन गाठ** ही अलेक्झांडर द ग्रेटशी निगडीत एक प्राचीन आख्यायिका आहे. या आख्यायिकेनुसार ही गाठ सोडवणारा मनुष्य आशियाचा राजा बनेल असे भाकित वर्तवले गेले होते.

आधुनिक काळात गॉर्डियन गाठ हा शब्दप्रयोग *नेहमीच्या मार्गाने सोडविणे अशक्यप्राय वाटणारा परंतु वेगळ्याच तऱ्हेने विचार केला असता अगदी सोपा असलेला प्रश्न* यास उद्देशून वापरला जातो.

वर्ग:इतिहास
एमिलियो अग्विनाल्दो

**एमिलियो अग्विनाल्दो इ फामी** (२२ मार्च, १८६९ - ६ फेब्रुवारी, १९६४) फिलिपाईन्सचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष होता.

वर्ग:फिलिपिन्सचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १८६९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील मृत्यू
गो-सुझाकु

**गो-सुझाकु** (जपानी:後朱雀天皇; १४ डिसेंबर, इ.स. १००९:क्योतो, जपान - ७ फेब्रुवारी, इ.स. १०४५:क्योतो) हा जपानचा ६९वा सम्राट होता. according to the traditional order of succession.

हा इ.स. १०३६-१०४५ दरम्यान सत्तेवर होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
सुझाकु
वर्ग:इ.स. १००९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १०४५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गॉडफ्रे हॅरोल्ड हार्डी

**गॉडफ्रे हॅरोल्ड** *जीएच* **हार्डी** (७ फेब्रुवारी, इ.स. १८७७ - १ डिसेंबर, इ.स. १९४७) हे इंग्लिश गणितज्ञ होते. अंकगणित आणि विश्लेषण यांमधील कामासाठी ते प्रसिद्ध आहेत. भारतीय गणितज्ञ श्रीनिवास रामानुजन हे यांचे शिष्य होते.

वर्ग:गणितज्ञ
वर्ग:इ.स. १८७७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मृत्यू
इ.स. ४५७

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
* फेब्रुवारी ७ - लिओ पहिला बायझेन्टाईन सम्राटपदी.

## जन्म
## मृत्यू
* दुसरा यझदेगेर्द, पर्शियाचा सम्राट.

## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४५७
वर्ग:इ.स.च्या ४५० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
एस. रामचंद्रन पिल्ले

भारतातील मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष नेता.

स. रामचंद्रन पिल्ले
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लेओ फॉन काप्रिव्ही

'''''' (; २४ फेब्रुवारी १८३१ - ६ फेब्रुवारी १८९९) हा जर्मन साम्राज्याचा दुसरा चान्सेलर होता. सम्राट पहिल्या विल्हेल्मच्या मृत्यूनंतर काही काळातच इ.स. १८८८ साली सत्तेवर आलेल्या दुसऱ्या विल्हेल्मने १८९० साली बिस्मार्कला चान्सेलरपदाचा राजीनामा देण्यास भाग पाडल्यानंतर लेओ सत्तेवर आला. 

लेओच्या कारकिर्दीत जर्मनीने आपले सौहार्दाचे परराष्ट्रीय धोरण बदलून रशियासोबतचे आर्थिक व लष्करी सहकार्य थांबवले. तसेच लेओने जर्मन लष्करीचे मोठ्या प्रमाणावर सुसूत्रीकरण केले.

## बाह्य दुवे
* काप्रिव्हीची भाषणे 

वर्ग:जर्मनीचे चान्सेलर
वर्ग:इ.स. १८३१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९९ मधील मृत्यू
आयसस

**आयसस** सध्याच्या तुर्कस्तानातील एक प्राचीन गाव होते. अलेक्झांडर द ग्रेट आणि दरायस तिसरा यांच्यातील तुंबळ युद्ध येथे लढले गेले.

वर्ग:तुर्कस्तानमधील शहरे
साकुरामाची

सम्राट **साकुरामाची** (जपानी:桜町天皇) (फेब्रुवारी ८, इ.स. १७२० - मे २८, इ.स. १७५०) हा जपानचा ११५वा सम्राट होता. हा १७३५ ते १७४७पर्यंत सत्तेवर होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. १७२० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७५० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉन रस्किन

thumb|right|जॉन रस्किन

रस्किन, जॉन
वर्ग:फक्त चित्र असलेली पाने
वर्ग:इ.स. १८१९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०० मधील मृत्यू
जॉन रस्किन (8 फेब्रुवारी 1819 - 20 जानेवारी 1900) हा व्हिक्टोरियन काळातील अग्रगण्य इंग्रजी कला समीक्षक, तसेच कला संरक्षक, ड्राफ्ट्समन, जल-रंगकर्मी, तत्त्वज्ञ, प्रख्यात सामाजिक विचारवंत आणि परोपकारी लेखक होता. भूविज्ञान, आर्किटेक्चर, पुराण, पक्षीशास्त्र, साहित्य, शिक्षण, वनस्पतिशास्त्र आणि राजकीय अर्थव्यवस्था अशा विविध विषयांवर त्यांनी लिखाण केले.
पालगड

**पालगड** हे दापोली तालुक्यातील (रत्‍नागिरी जिल्हा) एक छोटेसे टुमदार गाव आहे. गावाजवळ पालगड किल्ला आहे.

साने गुरुजी ह्यांचा जन्म पालगड येथे झाला. त्यांच्या श्यामची आई ह्या पुस्तकात पालगडचा उल्लेख सतत आढळ्तो. आज गावात साने गुरुजींच्या नावाची प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळा आहे. लवकरच गावात साने गुरुजी स्मारक बांधण्यात येईल.

पालगड गावातील गणपती मंदिर परिसरात प्रसिद्ध आहे. इ.स. १९९६ साली गणपती मंदिराचा शतसांवत्सरिक महोत्सव साजरा करण्यात आला.
पालगड महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाच्या बसेसने दापोली, खेड, मुंबई, ठाणे, रत्‍नागिरी आणि इतर महत्त्वाच्या शहरांशी जोडलेले आहे.

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
## नागरी सुविधा
येथे राष्ट्रीयीकृत बँक ऑफ इंडियाची शाखा आहे. शेती, दुग्धव्यवसाय,विहीर खोदणे, शेळ्यामेंढ्यापालन, किराणा दुकान,इतर सेवा व्यवसाय इत्यादीसाठी बँक वित्त पुरवठा करते.

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
कान

**कान** हे मानवाचे महत्त्वाचे इंद्रिये  आहे. या इंंद्रिया मुुुुळेध्वनीची जाणीव होते. ऐकण्यासाठी कान मदत करतात. मानवी शरीरास दोन कान असतात. ज्याला ऐकू येत नाही त्याला बहिरा किंवा कर्णबधिर म्हणतात. जन्मतःच कर्णबधिर असलेली मुले, मुकी होण्याची दाट शक्यता असते.

कर्ण हे मानवीय जीवनात अत्यंत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतो. हे श्रवना बरोबरच शरीराला संतुलित ठेवतो तसेच संवेदनशील अंगाचा मुख्य हिस्सा ही असतो. कान वेगवेगळ्या ध्वनी ओळखण्यासाठी मदत करताे.
भाग
मानवीय कानाचे तीन भाग आहे-

1)बाह्य कर्ण
मध्य कर्ण
आंतरिक कर्ण
अाता जन्मत: बहिरे बालकांचे काॅक्लियर इम्पलांट सर्जरीच्या माधयमातून आॅपरेशन करून त्यांना ठीक केले जाते आणि हे मुले ऐकू व बोलू ही शकतात.

बाह्य कान किंवा कर्णपाली ने आवाज़ाच्या लहरी एकत्र करून कानाच्या पडद्या पर्यंत पोहचवण्यात येतात अशाने कानाच्या पडद्यावर कम्पन होते. बाहरी कानाच्या गुफ्या सारख्या रस्त्यावरची त्वचा सामान्य त्वचे सारखे एक चिकट पदार्थ स्त्रावित करते. हेच पदार्थ एकत्र होऊन कानातील मेण बनविते. मेण धूळ व अन्य कण एकत्र करण्यात मदत करते. काही जणांना कानातील हा मेण काढण्याची सवय  असते. बऱ्याच वेळा हे मेण कडक होते व कानातील पडद्यावर चिकटून जाते. या मुळे बाहरी कान दुखते. या सवयीमुळे इजा होउ शकते. 
मध्य कान
मध्य कान यूस्टेशियन ट्यूब द्वारे नाकाच्या गुहे बरोबर जुड़लेले असते. यूस्टेशियन नाकाला ई एन टी (ईयर नोज़ थ्रोट) ट्यूब पण म्हणू शकतो कारण की हे कान, नाक आणि गळ्याला जोड़ते. यामुळे मध्य कर्ण वातावारण मध्ये अचानक झालेल्या हवेच्या दबावात आलेल्या बदलांना झेलू शकते. जर अचानक एकादे विस्फोट किंवा धमाक्याचा आवाज़ कानाच्या पर्देला आदळला तर तो फाटत नाही कारण हा जबर्दस्त दवाब ईएनटी ट्यूब द्वारे नाकाच्या ट्युब मध्ये जाताे. पण मुश्किल ही आहे की हीच ई एन टी ट्यूब नाक आणि गळ्यातील संक्रमण पण कानात पोहचवते.

2) मध्यकर्ण:- मध्यकर्णात हवा असते व तो ग्रसनीमध्यकर्णनलिकाने ग्रसनीशी जोडलेला असतो. मध्यकर्णात 3 हाडे असतात. त्यांचाबाहेरून आत क्रम :- 1)Malleus( Hammer ) 2) Incus (Anvil) 3)Stapes (Strrup)- हे मानवी शरीरातील सर्वात लहान हाड आहे.3mm X 2.5mm

3) अंतकर्ण :-

आंतरिक कान किंवा लैबरिंथ याची शंखनुमा संरचना असते. या शंखनुमा संरचनेत द्रव भरलेले असते. हे आवाज़ाच्या  कम्पनांना तंत्रिकांच्या संकेतात बदलते. हे संकेत आठवे मस्तिष्क तंत्रिका द्वारे दिमाग पर्यंत पहुचते. आन्तर कर्ण (लैबरिंथ)ची अातील केशनुमा संरचना आवाज़ तरंगांच्या आवृति अनुसार कम्पित होते. 

आवाज़ाच्या तरंगांना कशा प्रकारे वेगवेगळे केले जाते यह समझने खूप मज़ेदार आहे. आन्तर कर्ण (लैबरिंथ)मध्ये स्थित पटि्टंची संरचना हारमोनियम सारखी वेगवेगळ्या प्रकारे कम्पित होते.
यानि आवाज़ाच्या तरंगांतून कोणत्याही एक आवृत्ति द्वारे कोणती एक पट्टी कम्पित होइल आणि दिमाग याला एक खास स्वर द्वारे समझतो. या ध्वनिज्ञानच्या विषयाबाबत अजून काही मत आहे. 

कानाच्या आरोग्यावर व कर्णबधिरपणावर मराठीत अनेक पुस्तके आहेत. त्यांपैकी काही :
* कानाचे विकार (लेखक - वैद्य खडीवाले)
* होय! कर्णबधिर बालके बोलू शकतात. (लेखक - जयप्रदा व योगेश भांगे)

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
नाक

**नाक** अथवा 'नासिका' मानवी शरीराचा एक अवयव आहे. नाक हे पंचेंद्रियांपैकी एक महत्त्वाचे इंद्रिय आहे. नाक श्वसन क्रियेत भाग घेते. तसेच नाकामुळे आपल्याला वेगवेगळ्या गंधाचीही जाणीव होते. नाकामुळे आपल्याला वास घेता येऊ शकतो.

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
त्वचा

निसंधिग्दीकरण
* जैविक त्वचा सजीव/मानवी शरीराचा एक अवयव. त्वचा या अवयवास स्पर्शाची जाणीव होते.  
* संगणकीय त्वचा संगणक प्रणाली वर बदलता येणारी त्वचा - उदहरणार्थ विकिपिडियाची त्वचा बदलता येते. तसेच विनॲंप या प्रणालीची त्वचा बदलता येते.

 
वर्ग:जीवशास्त्र वर्ग:मानवी शरीर
दात

**दात** हा मानवी शरीराचा एक अवयव आहे. दात हा अवयव अन्नाचे तुकडे करण्यास मदत करतो. मानवी जबड्यात ३२ दात असतात.

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:दंतवैद्यक
वर्ग:दंतचिकित्सा
हात

हात हे मानव, चिंपांझी, माकडे आणि लेमर्स यांसारख्या प्राइमेट्सच्या पुढच्या बाजूच्या किंवा पुढच्या बाजूस स्थित एक प्रीहेन्साइल, बहु-बोटांचा उपांग आहे. कोआला (ज्याचे प्रत्येक "हात" वर दोन विरोधाभासी अंगठे असतात आणि मानवी बोटांच्या ठशांसारखेच बोटांचे ठसे) सारख्या काही इतर पृष्ठवंशी प्राण्यांना त्यांच्या पुढच्या अंगावर पंजे ऐवजी "हात" असे वर्णन केले जाते. रॅकूनचे सहसा "हात" असे वर्णन केले जाते, जरी विरोधाभासी अंगठ्यांचा अभाव आहे.[1]

काही उत्क्रांतीवादी शरीरशास्त्रशास्त्रज्ञ हात हा शब्द सामान्यतः अग्रभागावरील अंकांच्या परिशिष्टाचा संदर्भ देण्यासाठी वापरतात-उदाहरणार्थ, पक्ष्यांच्या हाताच्या तीन अंकांमध्ये डायनासोरच्या हाताप्रमाणेच दोन अंकांचे समान समरूप नुकसान होते का या संदर्भात.[ २]

मानवी हातामध्ये साधारणपणे पाच अंक असतात: चार बोटे अधिक एक अंगठा;[3][4] याला अनेकदा एकत्रितपणे पाच बोटे म्हणून संबोधले जाते, तथापि, ज्यामध्ये अंगठ्याचा समावेश बोटांपैकी एक म्हणून केला जातो.[3][5][ ६] त्यात 27 हाडे आहेत, ज्यामध्ये सेसॅमॉइड हाडांचा समावेश नाही, ज्यांची संख्या लोकांमध्ये भिन्न असते, [7] त्यापैकी 14 बोटांच्या आणि अंगठ्याच्या फॅलेंजेस (प्रॉक्सिमल, इंटरमीडिएट आणि डिस्टल) असतात. मेटाकार्पल हाडे बोटांनी आणि मनगटाच्या कार्पल हाडांना जोडतात. प्रत्येक मानवी हातामध्ये पाच मेटाकार्पल्स [८] आणि आठ कार्पल हाडे असतात.

बोटांमध्ये शरीरातील मज्जातंतूंच्या टोकांचे काही घनदाट भाग असतात आणि ते स्पर्शिक अभिप्रायाचे सर्वात श्रीमंत स्रोत असतात. त्यांच्याकडे शरीराची सर्वात मोठी पोझिशनिंग क्षमता देखील आहे; अशा प्रकारे, स्पर्शाची भावना हातांशी घनिष्ठपणे संबंधित आहे. इतर जोडलेल्या अवयवांप्रमाणे (डोळे, पाय, पाय) प्रत्येक हात हा मेंदूच्या विरुद्ध गोलार्धाद्वारे प्रबळपणे नियंत्रित केला जातो, त्यामुळे हाताने - पेन्सिलने लिहिण्यासारख्या एकल-हाताच्या क्रियाकलापांसाठी पसंतीचा हात पर्याय, वैयक्तिक मेंदूच्या कार्याचे प्रतिबिंबित करतो.

मानवांमध्ये, हात शरीराची भाषा आणि सांकेतिक भाषेत महत्त्वपूर्ण कार्य करतात. त्याचप्रमाणे, दोन हातांचे दहा अंक आणि चार बोटांचे बारा फलांगे (अंगठ्याने स्पर्श करता येण्याजोगे) यांनी संख्या प्रणाली आणि गणना तंत्राला चालना दिली आहे.right|thumb|मानवी हात
मानवी शरीरास दोन हात असतात.

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
जठर

thumb|right|upright|250px|जठर

**जठर** (English-Stomach,हिंदी-आमाशय) मानवी पचनसंस्थेतील एक अवयव आहे. जठरातून आम्लयुक्त (acidic) जाठररस स्त्रवतो. त्यामुळे अन्नाचे पचन होते. अन्नाचे पचन, शोषण व रोगजंतूंचा नायनाट करण्याचे महत्त्वपूर्ण काम हे अ‍ॅसिड करत असते.

## जठर विकार 
जाठररसाचे प्रमाणे वाढले की, मग मात्र त्याच्या उपयुक्ततेपेक्षा त्याच्या दाहकतेचा त्रास होतो. यालाच आम्लपित्त असेही म्हणतात. या आम्लपात्ति छातीत पोटात जळजळ, पोटदुखी, अपचन, डोकेदुखी, उलट्या, पित्त उसळी मारून तोंडात येणे, आंबट करपट चव, तोंडास दुर्गंधी, अस्वस्थता अशा स्वरूपात आढळतात. कालांतराने या लक्षणांचे रूपांतर पोटात अल्सर रक्तस्राव यात होऊ शकते. 

thumb|right|upright|350px|विविध प्राण्यांमधील जठर

वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:पचनसंस्था
डोळा

शरीराचा एक अवयव.पाच इंद्रीयांपैकी एक आहे व आतिशय संवेदनशील अवयवय असून त्याला प्रकाशाची जाणीव होते . डोळ्यांचा उपयोग वस्तूचे रंगरूप पहाण्यासाठी होतो. जेव्हा प्रकाश एखाद्या वस्तूवर पडतो तेव्हा त्यावरून प्रकाश परीवर्तीती होऊन आपल्या डोळ्यामध्ये पडतो त्यावेळी ती वस्तू आपल्याला दिसते. माणसाला दोन डोळे असतात. त्यामुळे आपल्याला खोलीची जाणीव होते. निसर्गाने माणसाचे डोळे आपल्या कवटीच्या खोबणीत बसवले आहेत.त्यामुळे ते आकस्मिक आघातापासून बऱ्यापैकी सुरक्षित असतात. डोळा हा खूप महत्त्वाचा अवयव आहे, कारण डोळे नसले तर आपण काहीच पाहु शकणार नाही व त्याचे अनुभव सुद्धा घेऊ शकत नाही. तसेच डोळे हे खूप नाजूक असतात. त्यांची काळजी घेणे आवश्यक असते.डोळे किंवा नेत्र जीवधारींचा तो अंग आहे जो प्रकाशाच्या प्रति संवेदनशील आहे. हे प्रकाशला संसूचित करून त्याला तंत्रिका कोशिका द्वारे विद्युत-रासायनिक संवेदों में बदलते. उच्चस्तरीय जंतूचे डोळे एका जटिल प्रकाशीय तंत्र  जो जवळपासच्या वातावरणातून प्रकाश एकत्र करताे आणि मध्यपटा द्वारे डोळ्यात प्रवेश करनारे प्रकाशाच्या तीव्रतेचे नियंत्रण करते. या प्रकाशाला लेंसच्या सहायता ने योग्य स्थान पर केंद्रित करताे.(ज्या द्वारे प्रतिबिम्ब बनते); या प्रतिबिम्बला विद्युत संकेत बदलते. या संकेतांना तंत्रिका कोशिकांच्या  माध्यमातून मस्तिष्क जवळ पाठवल्या जातात. 

आपण दररोज डोळ्यांची काळजी घेण्याच्या सवयींचा सराव केल्यास डोळ्याच्या अडचणी सहज टाळता येतात. परंतु आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे याच अत्यंत महत्त्वाच्या सवयींकडे सर्वात जास्त दुर्लक्ष केले जाते. आपले डोळे आपल्या आरोग्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. आपल्या डोळ्याचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी आणि दृष्टी दृढ ठेवण्यासाठी, आपल्या रोजच्या नित्यकर्माचा भाग असावा त्यासाठी डोळ्यांची निगा व काळजी घेतली पाहिजे.

## डोळ्यांचे रंग व वर्णन
डोळे काळे, निळे, घारे, हिरवे व लाल रंगाचे असू शकतात. नेत्र हे तेजस्वी असतात. त्यांना कफ ह्या दोषापासून भीती असते. त्यामुळे डोळ्यांमध्ये सात दिवसातून एकदा तरी अंजन करावे.

नेत्र रोग :-  आयुर्वेदामध्ये नेत्राचे विविध रोग ( संख्या:  ७६)  वर्णन केले आहे.

त्याचप्रमाणे त्यावरील उत्तम चिकित्सा देखील सांगितलेल्या आहेत. ( नेत्र तर्पण, सेक, इ.)
संरचना
 डोळ्याचे विभिन्न भाग अशा प्रकारे आहेत-

श्वेतपटल
रक्तक
दृष्टिपटल
नेत्रश्लेष्मला (कंजंक्टिभा)
स्वच्छमण्डल
परितारिका
पुतली
पूर्वकाल कक्ष
पश्च कक्ष
नेत्रोद
नेत्रकाचाभ द्रव

## पुस्तके
डोळ्यांचे आरोग्य या विषयावर मराठीत अनेक पुस्तके आहेत, त्यांपैकी काही ही : 
* चष्मा व नेत्ररोग चिकित्सा (डॉ. जयनारायण जैस्वाल)
* डोळ्यांची निगा (डॉ. छाया कुलकर्णी)
* नेत्र स्वास्थ्य साधना (सदाशिव निंबाळकर)
* पाहू आनंदे (डॉ. तेजस्विनी आणि डॉ. प्रसाद वाळिंबे)

thumb|मानवी डोळा

आपल्या डोळ्यांचा आकार कधी बदलत नही.

## संदर्भ 
वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:मानवी शरीर
वर्ग:मानवी नेत्ररचना

## बाह्य दुवे