open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
द एलगीन हॉटेल

भारत देश्याचे दार्जिलिंग येथे एच. डी. लामा रोड 734 वर द एलगीन हॉटेल आहे. हे पूर्वी द न्यू एलगीन हॉटेल म्हणून ओळखले जाई. हे साधारण सन 1887 मध्ये बांधले आणि ते मूलतः कूच बिहारचे महाराजांचे उन्हाळी मोसमातील निवासस्थान होते.हे दार्जिलिंग मधील वंशपरंपरागत चालत आलेले हिमालयातील एकांतातील हॉटेल आहे. 

## इतिहास
हे सन 1887 मध्ये भव्य अश्या बगीच्या भोवती प्रशस्थ बांधले पण तेथील मूळ  ऐत्याहासिक बाबींना बिलकुल धक्का पोहचू दिला नाही. हे हॉटेल रोयल मनोर हाऊस वस्तूकला श्यास्त्र धाटणीचे होते ते गौरे डगलस यांनी चित्रित केलेल्या बाबीसह जसेच्या तसे मूळ शैलीत आहे. विल्लियम डॅनियल याचे शिला छाप, बर्माचे टिक वूड फर्निचर, ओक फ्लोर बोर्ड आणि लाकडी फळीवरील नक्षीदार काम  यांची जपवणूक केलेली आहे . 

US अम्बॅसडर, पाल्देन ठोंडप नांगयल,डोमीनिक लपीरे हे क्रौन प्रिन्स ऑफ सिक्किम आणि मार्क तुल्ली या उच्च पदस्त अधिकाऱ्यानी या हॉटेलचा उपभोग घेतलेला आहे. मूळ मालक कूच बिहारचे महाराजा पासून सन 1950 मध्ये नॅन्सी ओकली यांनी त्याची मालकी घेई पर्यंत या हॉटेलचे एक कथानक आहे. 

## विशेषतः
हे हॉटेल प्रशिद्द दार्जिलिंग मॉल आणि राज भवन (राज्यपाल निवास) पासून अगदी हाकेच्या अंतरावर आहे. तेथे भरपूर ग्रंथ संग्रह असणारे वाचनालय, क्रीडा केंद्र, मुलांचे कार्यक्षमता केंद्र आहेत.

## सुविधा
या हॉटेल मध्ये 25 डबल रूम आहेत. येथे आहार व्यवस्था,सभा ग्रह,व्यवसाय केंद्र, स्पा, यूरोपियन आणि असियन पद्दतीची खान पान व्यवस्था, ही विश्राम ग्रहात तसेच आथीती ग्रहात सुद्धा आहे. LCD प्रोजेक्टर, ओहर हेड प्रोजेक्टर, स्लाइड प्रोजेक्टर, पाना बोर्ड, टेबल माइक, म्यूजिक सिस्टम, VCD, VCR, लॅपटॉप,कोडलेस्स माइक, मुलांचेसाठी मनोरंजन केंद्र, 24 तास लौंडरी सुविधा आहेत. 

## स्वयपाक व्यवस्था
मोमो- चिकणसह स्टीमड दुम्प्लिंग्स हे सिक्किम फूड,पोर्क किंवा भाजीपाला फिल्लिंग, त्याच्या बरोबर टोमॅटो चटणी, ज्ञाको सूप-नूडल सोबत गरम चिमणी सूप,अंडी,चिकन बॉल,ब्लॅक मशरूम,स्प्रिंग अनियन्स आणि कोरियनडर,मिश्रित भाजीपाला,चुरपी कॅप्सिकम याक दुधाचे कॉटेज चीज आणि गोड मिरची बरोबर कॅप्सिकम, सिसणू डाळ-स्तिंकिंग नेत्त्लेस आणि लेन्तिल्स, कलो डाळ- हिमालयातील ब्लॅक लेन्तिल्स, सुखा तांबा-ड्राय बांबू शूट्स, निंग्रो टोमॅटो – वाइल्ड फेर्ण आणि टोमॅटो,इसकुस ड्राय –चयोटे,साग- पोर्क किंवा चिकन बरोबर मस्टर्ड लीफ,चिकन मुळा –चिकन बरोबर शिजवलेले रॅडिश लीफ,फिंग भाजीपाला-भाजीपाला बरोबर ग्लास नूडल, ड्राय स्पिनच गद्रक, किनेमा- उबवलेली सोया बीया, वरील आहाराला शोभिवंत करण्यासाठी मुळा आचार,तोंगबा ड्रिंक,शेफरची पीए आणि रोस्ट चिकन. 

## अवॉर्ड
ट्रीप अडवईजर कडून "CERTIFICATE OF EXCELLENCE 2012" मिळाले.

## संदर्भ
वर्ग:दार्जीलिंग
पल्सार

इवलेसे|उजवे|पल्सारचे कलात्मक ॲनिमेशन.
साधारणपणे ताऱ्यांपासून होणाऱ्या प्रारणाचे उत्सर्जन अखंडपणे होत असते. रेडिओ तरंगांचे ठराविक कालखंडाने स्पंदांच्या स्वरूपात उत्सर्जन करणाऱ्‍या ताऱ्‍याला **पल्सार** (इंग्रजी: *pulsar*) असे म्हणतात. पल्सार हा शब्द pulsating radio star या इंग्रजी शब्दांपासून बनवला आहे. सर्व पल्सार चुंबकीय न्यूट्रॉन तारे असतात जे विद्युतचुंबकीय प्रारण उत्सर्जीत करतात.

## इतिहास 
## गट 
## स्वरूप 
## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्र
प्रल्हादसा लहानुसा क्षत्रिय

**प्रल्हादसा लहानुसा क्षत्रिय** (जन्म : १६ जानेवारी १९१६,  - ??) हे संगमनेर येथील व्यापारी, शिक्षणप्रेमी आणि शिक्षण प्रसारक संस्थेचे स्थापनाकालीन विश्वस्त आणि देणगीदार होते. आपले वडील व्यापारी लहानुसा यमासा क्षत्रिय यांच्या स्मरणार्थ त्यांनी संगमनेर महाविद्यालयासाठी अठरा एकर जमीन दान दिली. महाविद्यालयातील वाणिज्य इमारतीस लहानुसा यमासा क्षत्रिय यांचे नाव देण्यात आले आहे.  

## संदर्भ
वर्ग:संगमनेर
वर्ग:शिक्षण प्रसारक संस्था, संगमनेर
पृथ्वीगीर हरिगीर

पृथ्वीगीर हरिगीर गोस्वामी (जन्म : यवतमाळ, इ.स. १८७६;  - १४ मार्च, इ.स. १९३१) हे एक मराठी पत्रकार, ज्ञाति-इतिहास संशोधक आणि लेखक-संपादक होते. ते पृथ्वीगीर हरिगीर या नावाने लिखाण करीत असत.

पृथ्वीगीर हरिगीर हे लोकमान्य टिळकांचे अनुयायी होते.  ‘हरिकिशोर’ या साप्ताहिक वृत्तपत्राचे ते संपादक होते.  त्यांच्या वृत्तपत्रात छापल्या गेलेल्या सहकाऱ्यांच्या लिखाणामुळे ब्रिटिश आमदानीत त्यांच्यावर खटला भरला गेला, आणि त्यांना दोन वर्षे सक्तमजुरीची शिक्षा भोगावी लागली. 

## पृथ्वीगीर हरिगीर यांनी लिहिलेला संशोधनात्मक ग्रंथ
गोसावी व त्याचा संप्रदाय भाग १ (इ.स. १९२६) आणि भाग २ (इ.स. १९३१) :  गोसावी संप्रदाय हा शूद्रवर्णी असल्याची चुकीची माहिती सरकारी दप्तरांत होती.  वेद-उपनिषदांच्या साहाय्याने गोसावी हा ब्राह्मण वर्गातील संप्रदाय असल्याचे पृथ्वीगीर हरिगीर गोस्वामी यांनी या ग्रंथातून सप्रमाण सिद्ध केले. ऐतिहासिक आणि तत्कालीन कर्तृत्त्ववान गोसाव्यांच्या घराण्यांचा परामर्शही त्यांनी हा ग्रंथात घेतला आहे.

गोसाव्यांमधील अरण्य, आश्रम, गिरी, तीर्थ, पर्वत, पुरी, भारती, सरस्वती, आणि सागर या दहा उपनामांवरून पृथ्वीगीर हरिगीर गोस्वामी यांनी ‘दशनामी’ वा ‘दसनामी’ गोसाव्यांची परंपरा थेट वेदकाळापर्यंत नेऊन पोहोचविली आहे व त्यांची गोत्रप्रवरादी माहितीही दिली आहे. गोसाव्यांतील ‘घरबारी’ वा ‘गहनबारी’ ह्या भेदाचा अर्थ ते ‘यज्ञ करणारा गृहस्थ असा देतात आणि गोसाव्यांना त्या काळी यज्ञ करण्याचा अधिकार होता, असे मत मांडतात. ही दहा उपनावे शंकराचार्यांपूर्वीपासून रूढ आहेत, असे पृथ्वीगीर हरिगीर यांनी लिहिले आहे. 

वर्ग: मराठी लेखक
वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक
वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील मृत्यू
द रेनट्री हॉटेल अण्णा सलाई

द रेनट्री हॉटेल हे पंचतारांकित हॉटेल भारतातल्या तामिळनाडू राज्यातील चेन्नई शहरात ६३६, अण्णा सलाई, तेयनांपेट येथे आहे.

## इतिहास
हे द रेनट्री हॉटेल २७ जुलै २०१० रोजी चालू झाले. ऑगस्ट २०१३ मध्ये समिट हॉटेल्स आणि रिझॉर्ट्‍समध्ये हे हॉटेल सामील झाले. मुख्यत्वे एशिया पॅसिफिक पोर्टफोलियोप्रमाणे हे हॉटेल संघ-ब्रँड वापरतो.

## हॉटेल
या रेनट्री हॉटेलाचा बांधकामाचा खर्च २०० कोटी रुपये आहे. हे कीब्रोस हॉटेल्स यांच्या मालकीचे आहे. ही इमारत १६ मजल्याची व १७० फूट (५२मी.) उंच आहे. या इमारतीचे वास्तुशिल्पकार उफासणी डिझाईन सेल्स असून विकासक सी. सुब्बा रेड्डी आहेत. या हॉटेलच्या खोल्यांतील व इतर अंतर्गत सजावट मलेशियाचे झेलर आणि लीम यांनी केलेला आहे. या हॉटेलमध्ये २३० खोल्या आहेत त्यांपैकी १५५ उच्चतम श्रेणीच्या (deluxe), ८ भारी दराच्या (premium), ५१ संघ खोल्या (club), ५ स्टुडिओ खोल्या, १२ अधिकारी स्वीट्स (executive) व एक अध्यक्षीय स्वीट आहे. रेनट्री हॉटेलात ५ उपाहरगृहे आहेत त्यांत  (multi-cuisine), दक्षिण भारतीय आणि अन्यप्रकारचे रुचकर खाद्ये मिळण्याची व्यवस्था आहे. मॉडेरा हा, आरामदायी कोचावर पहुडण्याचा बार, उत्तरीभारतीय आहार, गच्चीवरील उपहारगृह आणि आणखे एक भव्य बारची व्यवस्था आहे. येथे ३ मेजवानी हॉल आहेत. रेनट्री हॉटेलात १२००० चौ.फूट क्षेत्रफळाची ३ सभागृहे आहेत. हॉटेलच्या गच्चीवर पाण्याचा हौद, व्यायाम क्लब, आणि स्पा आहेत. २०० वाहनांची पार्किंग व्यवस्था आहे. 

## सुविधा
हे हॉटेल सचिव सेवा, प्रवाशी मदतनीस, टपाल व पार्सल सेवा, फिटनेस केंद्र, विनंतीनुसार पाळणाघर या सुविधा पुरविते. 

## खानपान सुविधा
या हॉटेलचे स्वयंपाक घरातून विविध प्रकारचे देशी, विदेशी, स्थानिक, पदार्थ स्वादिष्ट, रुचकर मिळतात. अप नॉर्थ उपहारगृहात खास करून फक्त पंजाबी खाणे मिळते.. 
हेड ऑफ मद्रास मध्ये तमिळनाडू, कर्नाटक, गोवा, या राज्यातील खाणे असते. पण परिस्थितीनुसार विशिष्ट प्रकारच्या कोस्टल आहाराचाही समावेश असतो. 
मॉडेरामध्ये सकाळी मिळणारी देशी व आंतरराष्ट्रीय लिकर तुमची तहान भागविते.  

## खोल्यांची सुविधा
सर्व खोल्यातून दूरध्वनी, इस्त्री, रेफ्रिजरेटर, एलेव्हेटर, वातानुकूलित यंत्र, वायफाय, इंटरनेट, या सुविधा आहेत. 

बाहेरील सेवेत २४ तास स्वागत कक्ष, पाळणा घर, धोबी, चलन बदलणे, पार्किंग, प्रवाशी कक्ष, हमाल, भाडोत्री वाहने, ब्यूटी सलून, निरोप केंद्र, पोहण्याचा तलाव, खरेदी, सभा व्यवस्था, व्यवसाय केंद्र, ई.सेवा मिळतात.    

## संदर्भ
वर्ग:चेन्नईतील पंचतारांकित हॉटेल्स
भारतातील तीर्थक्षेत्रे

भारतात हिंदुधर्मीयांसाठी समजली जाणारी अनेक सर्वमान्य आणि प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रे आहेत.  त्यांपैकी काही ही :- 
* अहोबिल
* आळंदी
* उज्जैन
* कन्याकुमारी
* कांची
* कावेरी 
* काशी
* कैलास मानस सरोवर
* कोल्हापूर
* गया 
* गुवाहाटी येथील कामाख्या मंदिर 
* गोकर्ण
* गोमंतक
* चित्तोडगड
* चिदंबरम
* जगन्‍नाथपुरी
* त्र्यंबकेश्वर
* देवप्रयाग
* द्वारका
* नाशिक
* पंढरपूर
* पशुपतिनाथ (नेपाळ)
* पाटणा
* पैठण
* प्रयाग
* मथुरा
* महाबलीपुरम
* मातृगया
* रामेश्वर
* श्रीरंगपट्टण
* सोरटी सोमनाथ
* हरिद्वार , वगैरे.

## पुस्तके
भारतील तीर्थक्षेत्रांची महती आणि माहिती देणारी अनेक पुस्तके मराठीत आहेत.  त्यांपैकी काही ही :-
* भारतीय तीर्थक्षेत्रे (लेखक- गजाजन शं. खोले)
* भारतीय तीर्थक्षेत्रे व मंदिरे (लेखक - शंकर वासुदेव अभ्यंकर)
* महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे (लेखिका - शैला कामत)

वर्ग:हिंदू तीर्थयात्रा
वर्ग:हिंदू धार्मिक स्थळे
मराठी ट्‌विटर संमेलन

'मराठी ट्विटर संमेलन' हा ट्‌विटररवरील http://twitter.com मराठी समुदायाचा उपक्रम आहे. या उपक्रमाची कल्पना सर्वप्रथम **मराठी वर्ड** http://twitter.com/marathiword या मराठी भाषेतील जुने शब्द वापरात आणण्यासाठी कार्य करणाऱ्या ट्‌विटर हॅंडलने जाहीर केली.

ट्‌विटरवर एखाद्या भाषेच्या होणाऱ्या या पहिल्या संमेलनाचे आयोजन दिनांक १५ ते १८ जानेवारी २०१६ या कालावधीत करण्याचे योजण्यात आले. कविता, कथा, ब्लॉग, बोलीभाषा, पुस्तक परिचय, लेखक परिचय, सध्याचे वाचन, कविवर्य मंगेश पाडगावकर, विश्वकोश, मराठी भाषेला मिळालेली तंत्रज्ञानाची जोड या विषयांवर चर्चा घडवण्याचे या संमेलनाचे ध्येय आहे. http://maharashtratimes.com/maharashtra/pune/Twitter-sammelan/articleshow/50443493.cms त्यादृष्टीने या संमेलनामध्ये #ट्‌विटरसंमेलन या मुख्य हॅशटॅगसहित #माझीकविता, #माझेविचार, #माझीकथा, #माझीबोलीभाषा, #माझाब्लॉग, #साहित्यसंमेलन, #पुस्तकपरिचय, #लेखकपरिचय, #सध्यावाचतोय असे आणखी १२ हॅशटॅग तयार करण्यात आले आहेत. http://zeenews.india.com/marathi/news/youth-club/first-marathi-gathering-on-twitter/297112
या मराठी ट्‌विटर संमेलनाला महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ट्‌विटरवरून शुभेच्छा दिल्या. https://twitter.com/Dev_Fadnavis/status/688215595142123520 https://twitter.com/Dev_Fadnavis/status/688214187126833152 त्याचप्रमाणे याच कालावधीत पिंपरी-चिंचवडमध्ये सुरू असलेल्या ८९ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनामध्ये मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ट्‌विटर संमेलनाचा उल्लेख करून या संमेलनाची स्तुती केली. त्याचप्रमाणे त्यांनी उपस्थितांना ट्‌विटर संमेलनाच्या १२ हॅशटॅगची माहितीसुद्धा दिली.

## संमेलन 
●  पहिले मराठी ट्विटर संमेलन २०१६

●  दुसरे मराठी ट्विटर संमेलन २०१७

वर्ग:साहित्य संमेलने
मीनप्पा व्यंकटेश केलवाड

मीनप्पा व्यंकप्पा केलवाड ऊर्फ गोविंदशर्मा (जन्म : कृष्णापूर-हैदराबाद, इ.स. १८६३;  - हैदराबाद, इ.स. १९२०) हे एक मराठी संगीतज्ञ व आद्य संगीत लिपिकार होते. ते मूळचे रायचूरजवळच्या कनगिरीचे. मीनप्पांनी संगीत लेखन पद्धतीला आधुनिक वळण दिले. त्यांचे शिक्षण बडोद्याला झाले. योगीश्वर वामनबुवांकडून त्यांनी माणसाचे मस्तक तपासून त्याची योग्य लक्षणे जाणण्याची विद्या आत्मसात केली. आजोबा व गुरू यांचे संगीतप्रेमही मीनप्पांमध्ये उतरले. बडोद्याचे गायक-वादक मौलाबक्ष धिस्सेरखॉंकडे ते प्रथम गायन व आवाज बिघडल्यानंतर वादन शिकले. 

म्हैसूर महाराजांच्या संगीत कचेरीचे ते निमंत्रित सल्लागार होते. त्यांनी अनेक वर्षे लिहिलेली रोजनिशी खूप उद्‌बोधक आहे. तिच्यात मौलाबक्षांनी मीनप्पांच्या संगीतलिपीवरून स्फूर्ती घेतली होती असा उल्लेख आहे.

मीनप्पांच्या हस्ताक्षरात अनेक पुस्तके आहेत, पण त्यांपैकी इ.स. १९०७ साली प्रकाशित झालेले ’गांधर्वोपनिषद्‌-भाग १ : मूलाधार’ हे एकच पुस्तक छापले गेले. त्या पुस्तकात गायनाचार्यमाला हा संगीतज्ञांच्या रेखाचित्रांचा समूहही घातला होता. ’मूलाधार’चे मुख्य महत्त्व म्हणजे त्यातील स्वर-ताल-लय बारकाईने दाखवणारी संगीत लिपी होय. ही संगीतलिपी काटेकोर असून तिच्या क्लिष्टतेमुळे मागे पडली. 

वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १८६३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२० मधील मृत्यू
कोनीय विभेदन

एखाद्या वस्तूमधील लहानात लहान संरचनांना वेगळे करू शकण्याच्या दुर्बीण, कॅमेरा, सूक्ष्मदर्शक आणि डोळे, यांसारख्या प्रतिमा बनवू शकणाऱ्या यंत्राच्या क्षमतेला **कोनीय विभेदन** (इंग्रजी: *Angular resolution*) किंवा **अवकाशीय विभेदन** (*Spatial resolution*) म्हणतात. विभेदनक्षमता म्हणजे प्रतिमा बनवू शकणाऱ्या यंत्राची एखाद्या वस्तूतील कमीतकमी कोनीय अंतरावरील बिंदूंना वेगळे करून स्वतंत्र करून पाहण्याची क्षमता; किंवा दूरवरच्या दोन निकटच्या वस्तूंना वेगळे करून दोन स्वतंत्र वस्तू म्हणून पाहता येण्याची क्षमता.

## स्पष्टीकरण 
प्रतिमा बनवणाऱ्या यंत्रणेची विभेदनक्षमता डिफ्रॅक्शनमुळे मर्यादित असते ज्यामुळे प्रतिमा पुसट होतात. डिफ्रॅक्शन प्रकाशाच्या लहर गुणधर्मांमुळे होते आणि ते यंत्राच्या घटकातील छिद्राच्या मर्यादित आकारावर अवलंबून असते. एखाद्या दृश्य यंत्रणेचे कोनीय विभेदन रेयलीच्या निकषाने ठरवता येते. गोलाकार छिद्र गृहित धरले असता:

:

## माणसाच्या डोळ्यांची विभेदनक्षमता 
माणसाच्या डोळ्यांची विभेदनक्षमता १ मिनिट किंवा ०.०१६ डिग्री किंवा ०.०००३ रेडियन इतकी आहे. याचा अर्थ माणूस उघड्या डोळ्यांनी चंद्रावरील एकामेकांपासून ११५ किलोमीटर दूर असलेल्या वस्तूंना वेगळे करून पाहू शकतो.  किंवा माणूस १ किलोमीटर अंतरावरील एकमेकांपासून ३० सेंटीमीटरपर्यंत दूर असलेल्या वस्तू वेगवेगळ्या पाहू शकतो. त्याहून जवळच्या वस्तूंना त्याला वेगवेगळे पाहता येत नाही.

## संदर्भ 
वर्ग:भौतिकशास्त्र
महाराष्ट्रातील २१ गणेशस्थाने

महाराष्ट्रात पवित्र आणि बहुशः स्वयंभू समजली जाणारी गणपतीची २१ स्थाने आहेत, ती अशी :-
* कसबा गणपती , पुणे  - ग्रामदेवता
* गणपती देवस्थान, सांगली  - सांगलीचे आराध्य दैवत
* गणपती  - बाळगीर महाराजांचा मठ , नांदेड - नवसाला पावणारा गणपती, अशी प्रसिद्धी
* गणपती - सिताबर्डी, नागपूर
* गणपतीपुळे  -   जागृत समजली जाणारी स्वयंभू देवता
* चिंतामणी - कळंब ( यवतमाळ )  - जागृत समजले जाणारे देवस्थान
* तळ्यातील गणपती (सारसबाग, पुणे) 
* दशभुजा गणपती, हेदवी  -  गुहागरपासून जवळ
* बल्लाळ विनायक - मरूड (जिल्हा रायगड)
* मंगलमूर्ती - चिंचवड  -  जागृत समजले जाणारे देवस्थान
* महागणपती  - टिटवाळा
* महागणपती  - नवगण राजुरी (बीड - मराठवाडा )
* महागणपती राजूर (औरंगाबाद)  - भारतातील साडेतीन गणेश पीठांपैकी हे पूर्ण पीठ, स्वयंभू गणेश
* माळीवाडा  गणपती  -  अहमदनगर  - १० फूट उंच, उजव्या सोंडेची मूर्ती
* मोदकेश्वर, नाशिक
* विज्ञानगणेश  - राक्षसभुवन (मराठवाडा)  जालन्यापासून  ३६ मैलावर, गोदावरी काठी, दत्तात्रेयांनी स्थापना केली, असे सांगितले जाते.
* सिद्धिविनायक - आंजर्ले  (दापोली 
* सिद्धिविनायक, तासगाव  (सांगली)  - उजव्या सोंडेची गारेची  मूर्ती, नवसाला पावणारा गणपती अशी प्रसिद्धी
* सिद्धिविनायक , नांदगाव -  (जिल्हा रायगड)
* सिद्धिविनायक - प्रभादेवी , मुंबई
* दिगंबर सिद्धिविनायक - कडाव, तालुका कर्जत. प्राचीन मूर्ती, अत्यंत जागृत समजले जाणारे देवस्थान

वर्ग:गणपती
क्वेसार

**क्वेसार** (इंग्रजी: *Quasar*) किंवा **क्वाझी स्टेलार रेडिओ स्रोत** हे सक्रिय दीर्घिकीय केंद्रके या वर्गातील वस्तूंमधले सर्वात शक्तिशाली आणि दूरवरचे सदस्य आहेत. क्वेसार अत्यंत तेजस्वी असतात. ते सुरुवातीला दीर्घिकांसारख्या विस्तृत स्रोतांऐवजी उच्च ताम्रसृतीवरील विद्युतचुंबकीय ऊर्जेचे ताऱ्यांसारखे स्रोत म्हणून ओळखले गेले. म्हणून त्यांना क्वाझी स्टेलार असे नाव पडले. क्वेसारची तेजस्विता आकाशगंगेपेक्षा १०० पट जास्त असू शकते. या वस्तूंचे खरे स्वरूप १९८० पर्यंत माहित नव्हते. परंतु आता वैज्ञानिक समुदायात असे मानले जाते की क्वेसार हा प्रचंड वस्तुमानाचे कृष्णविवर केंद्रस्थानी असलेल्या दीर्घिकेच्या केंद्रकाजवळचा दाट भाग आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:खगोलशास्त्र
चार्ल्स पेरॉट

**चार्ल्स पेरॉट** (१२ जानेवारी, इ.स. १६२८:पॅरिस, फ्रांस - १६ मे, इ.स. १७०३) हा फ्रेंच लेखक आणि विचारवंत अनेक परीकथांचा जनक होता.

पेरॉटचा जन्म पॅरिसमध्ये एका श्रीमंत घरात झाला. उत्तम शाळेत शिक्षण झाल्यानंतर त्याने कायद्याची पदवी घेतली. सरकारी नोकरी करीत अस्ताना त्याने विज्ञान अकादमीच्या स्थापनेसाठी व चित्रकला संस्थेच्या पुनर्उभारणीत त्याने पुढाकार घेतला. फ्रांसचा राजा १४वा लुईे यांच्याकडे काम करताना त्याने राजधानी व्हर्सायच्या राजवाड्याच्या बांधणीसाठी सल्ला दिला होता.  

नोकरीतून निवृत्त झाल्यावर पेरॉट लिखाणाकडे वळला. वयाच्या साठीत असताना त्या काळातील साहित्यात वेगळा, नावीन्यपूर्ण ठरणारा प्रयोग त्याने केला. जगभरात सांगितल्या जाणाऱ्या कथांमधील काही घटक घेऊन त्याने त्यांना आधुनिक रूप दिले आणि प्रथमच परीकथा निर्माण केल्या. 

*टेल्स ऑफ मदर गूज*,  यासारख्या त्याच्या सुरुवातीच्या कथांमधून फ्रांसमधील परंपरा, संस्कृती दिसते. ’सिंड्रेला‘, ’लिटिल रेड रायडिंग हूड‘, ’स्लीपिंग ब्यूटी‘, पुस इन द बू्ट्स या कथांनी त्याला जगभर ओळख मिळवून दिली आणि त्याच्या या साहित्यकृती अमर झाल्या. 

वर्ग:परीकथा
वर्ग:इ.स. १६२८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७०३ मधील मृत्यू
भूमिहीन ग्रामीण कामगार चळवळ

thumb|400x400px|कुरीचिबा शहराजवळील भू.का. चळवळीला अर्पित केलेले स्मारक 
शिल्पकार : मार्को कॅस्त्रो
**भूमिहीन ग्रामीण कामगार चळवळ (भू.का.च., Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem Terra, MST) **ही ब्राझिल या देशातील भूमीहीन मजूर वर्गाला जमीन कसण्याचे हक्क मिळवून देण्यासाठी सुरू झालेली समाज-राजकीय चळवळ आहे.** **ही चळवळ साधारणतः १९७० च्या दशकात ब्राझीलमधील लष्करशाही सरकारने लादलेल्या शेती सुधारणेच्या साच्याला विरोध करण्यासाठी उदयास आली. ब्राझील सरकारच्या या शेती सुधारणेच्या धोरणात अतिरिक्त लोकसंख्येचे स्थलांतर आणि सामरिक एकीकरणाच्या उद्देशाने दुर्गम भागातील बेवारस जमिनींच्या वसाहतीकरणाला प्राधान्य देण्यात आले होते. या धोरणाच्या विरुद्ध भू.का. चळवळीने अनुत्पादक जमिनींच्या पुनर्वाटणीविषयी मुलभूत शोध सुरू केला.शेतीविषयक आघाडी, पुढाकाराच्या नावावर धरणांसारख्या मोठ्या प्रकल्पांचे स्तोम माजत असलेले थोपवून धरण्यासाठी, तसेच शेतीचे यांत्रिकीकरणाला विरोध करण्यासाठी १९८० च्या दशकात भू.का. चळवळीचा उदय झाला, ज्यामुळे लघू आणि मध्यम प्रकारची शेती नामशेष होत चालली होती आणि शेतीचे केंद्रीकरण होत होते.

वर्ग:ब्राझिल
सक्रिय दीर्घिकीय केंद्रक

**सक्रिय दीर्घिकीय केंद्रक** (इंग्रजी: *Active Galactic Nucleus (AGN)*, लघुरूप: **एजीएन**) हा दीर्घिकेच्या केंद्राजवळचा दाट (compact) भाग आहे. याची तेजस्विता विद्युतचुंबकीय वर्णपटाच्या सर्व भागांत किंवा कमीत कमी काही भागांत सरासरीपेक्षा खूप जास्त असते. हे जास्तीचे उत्सर्जन रेडिओ, सूक्ष्मतरंग, अवरक्त, दृश्य, अतिनिल, क्ष-किरण आणि गॅमा किरण या तरंगलांबींमध्ये आढळून आले आहे. ज्या दीर्घिकांमध्ये एजीएन असते अशा दीर्घिकांना **सक्रिय दीर्घिका** म्हणतात. एजीएन मधील प्रारण त्याच्या केंद्रस्थानी असणाऱ्या प्रचंड वस्तुमानाच्या कृष्णविवराचे वस्तुमान वृद्धिंगत (ॲक्रिशन) होत असल्याने होते असे मानले जाते. एजीएन विद्युतचुंबकीय प्रारणाचे विश्वातील  सर्वात तेजस्वी स्रोत आहेत. त्यांचा वापर अतिशय दूरच्या गोष्टी शोधण्यासाठी केला जाऊ शकतो.

## एजीएनचे प्रारूप 
## संदर्भ 
## पारिभाषिक शब्दसूचि 
वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:खगोलशास्त्र
वादळ वेल (कविता संग्रह)

**वादळ वेल** हा वि.वा. शिरवाडकर यांचा कवितासंग्रह आहे.

वर्ग:वि.वा. शिरवाडकर यांचे साहित्य
कंपवात

**कंपवात** तथा **पार्किन्सन्स डिसीझ** हा ज्ञानतंतुंचा रोग आहे.

## पुस्तके 
कंपवात झालेल्यांनी, इलाज करणाऱ्या डॉक्टरांनी किंवा रोग्याच्या नातेवाईकांनी कंपवातावर लिहिलेली मराठी पुस्तके -
* द अवेकनिंग (ऑलिव्हर सॅक्स). या पुस्तकावर अवेकनिंग नावाचा चित्रपट निघाला आहे.
* पार्किन्सन्सचे दिवस
* पार्किन्सन्सशी मैत्रिपूर्ण लढत (शेखर बर्वे)
* मित्रा पार्किन्सना (डॉ. शोभना तीर्थळी)

वर्ग:रोग
नारायण धोंडोपंत ताम्हनकर

**नारायण धोंडोपंत ताम्हनकर** (जन्म : ३१ ऑगस्ट १८९३;  - ५ जानेवारी १९६१, नाशिक) हे मराठीतील कथा लेखक होते. त्याच्या कथेत मानवी जीवनातील विविध प्रसंगांचे वर्णन लेखन त्यांनी केले.

त्यांचे बालपण इचलकरंजी येथे गेले. त्यांचे शिक्षण मॅट्रिकपर्यंत झाले होते. काही काळ त्यांनी इचलकरंजीचे  संस्थानिक नारायणराव बाबासाहेब घोरपडे यांच्याकडे कारकून म्हणून नोकरी केली. 'ब्रह्मर्षि' ही लहानशी नाटिका ही त्यांची सर्वांत पहिली साहित्यकृती. या नाटिकेचा प्रयोगही हौशी मंडळींनी नारायणराव बाबासाहेब घोरपडे त्यांच्यासमोर सादर केला. ताम्हनकर यांच्या कलेला उत्तेजन देण्यसाठी घोरपडयांनी त्यांच्या हातात सोन्याचे कडे घातले.  

पुढे ते किर्लोस्करवाडी येथे वास्तव्यास गेले. किर्लोस्कर मासिकामध्ये उपसंपादक म्हणून त्यांनी काही काळ काम केले. तिथून सेवा निवृत्त झाल्यावर नाशिक येथे गावकरीमध्ये त्यांनी लेखन केले.

मणि, अविक्षित, दाजी, अंकुश, मालगाडी (?), शामराई (कथा संग्रह: लेखक शामराव नीलकंठ ओक  (हा उल्लेख  पडताळून ही  माहिती बरोबर निघाल्यास शामराई ही नोंद  इथून काढावी ) , बहीणभाऊ ही पुस्तके,  आणि किशोरवयीन मुलांसाठी गोट्या, चिंगी, नीलांगी, नारो महादेव, रत्नाकर आणि खडकावरला अंकुर ही त्यांनी लिहिलेली काही पुस्तके आहेत.

याशिवाय त्यांनी *तिची कहाणी* हा कविता संग्रह लिहिला.

## ना.धों. ताम्हनकर यांनी लिहिलेली पुस्तके
* अंकुश (बालवाङ्मय)
* अनेक आशीर्वाद 
* उसना नवरा (या कथेवर मराठी चित्रपट निघाला)
* कुमार अविक्षित (बालवाङ्मय)
* गोट्या (भाग १ ते ५). या पुस्तकावर 'गोट्या' नावाची मराठी दूरचित्रवाणी मालिका सन १९८० च्या दशकात निघाली. त्यात गोट्याची भूमिका जाॅय घाणेकरने केली होती. सुहास भालेकर, सविता मालपेकर, सुमन धर्माधिकारी यांनीही या मालिकेत उत्तमोत्तम भूमिका साकारल्या होत्या.
'गोट्या'चा छोटेखानी ५६ पानी इंग्रजी अनुवाद साहित्य अकादमीने प्रकाशित केला आहे. 
* खडकावरला अंकुर (बालवाङ्मय)
* गुजाताई
* चकमकी : अवती भवतीच्या (रोजच्या जीवनातील द्विपात्री खुसखुशीत संवाद; सहलेखक - प्राचार्य गो.वि. कुलकर्णी). विशेष : या पुस्तकावर आधारलेला चकमकी नावाचा एकपात्री कार्यक्रम गो.वि. कुलकर्णी सादर करीत असत. 
* चिंगी (बालवाङ्मय)
* तात्या
* दाजी : दोन भाग
* नवऱ्याला वेसण
* नव्याजुन्या
* नारो महादेव
* निवाडे
* नीलांगी (बालवाङ्मय)
* पाझर
* बच्चा नवरा
* बहीणभाऊ (मुलांसाठी प्रहसन)
* बोलघेवड्या
* मणि (बालवाङ्मय)
* माईची माया
* मामा
* रत्नाकर (बालवाङ्मय)
* वडिलांचे सेवेसी
* विदुषी
* विद्यामंदिरात
* सुंठसाखर
* सावटातले रोप
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १८९३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील मृत्यू
सिंक्रोट्रॉन प्रारण

विद्युत प्रभारित कणांना त्यांच्या मार्गाच्या लंबवर्ती दिशेला त्वरित केले असता जे प्रारण उत्पन्न होते त्याला सिंक्रोट्रॉन प्रारण म्हणतात. हे एक ते विद्युतचुंबकीय प्रारण आहे.

वर्ग:भौतिकशास्त्र
वर्ग:प्रारण
वर्ग:विद्युतचुंबकीय प्रारण
बसंती देवी

**बसंती देवी** (२३ मार्च, इ.स. १८८० - इ.स. १९७४) भारतात ब्रिटिश काळात एक भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्त्या होत्या. त्या *देशबंधू* चित्तरंजन दास यांच्या पत्नी होत्या. १९२१ साली दासाना अटक केल्यानंतर व १९२५ साली त्यांच्या मृत्यूनंतर, बसंती देवींनी विविध हालचालीं मधे सक्रिय भाग घेतला तसेच स्वातंत्र्योत्तर सामाजिक कार्य चालू ठेवले. १९७३ मध्ये त्यांना पद्मविभूषण प्रदान केले गेले.

बसंती देवींचा जन्म २३ मार्च १८८० रोजी झाला. त्यांचे वडील बद्रीनाथ हलदर ब्रिटिश राजवटीच्या अंतर्गत आसाम राज्याचे दिवाण (आर्थिक मंत्री) होते. त्यानी लॉरेटो हाऊस, कोलकाता येथे अभ्यास केला व सतरा वयाच्या असताना चित्तरंजन दास यांच्याशी विवाह केला. १८९८ ते १९०१ दरम्यान दामपत्याना तीन मुले झाली. वसंतीदेवी मधी ह्या 1922 चितगाव मध्ये भरलेल्या प्रांतिक कॉँग्रेस च्या अध्यक्षा होत्या. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १८८० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू
तेजस्विता

खगोलशास्त्रामध्ये **तेजस्विता** (इंग्रजी: *Luminosity*) म्हणजे एखाद्या तारा, दीर्घिका किंवा इतर वस्तूने प्रति एकक वेळेत उत्सर्जित केलेली एकूण ऊर्जा होय. SI प्रणालीमध्ये तेजस्विता ज्यूल प्रति सेकंद म्हणजेच वॅट मध्ये मोजतात. तेजस्वितेची किंमत बऱ्याचदा सूर्याच्या तेजस्वितेच्या पटीत मोजली जाते ज्याची एकूण ऊत्सर्जित ऊर्जा ३.८४६×१०२६ वॅट एवढी आहे. सौर तेजस्वितेचे चिन्ह L⊙ हे आहे.

ताऱ्याची तेजस्विता (Brightness) म्हणजे ताऱ्याची दृश्यप्रत. म्हणजेच त्याचा प्रखरपणा किंवा अंधुकपणा. सर्वसाधारण दृश्यप्रत १ मानून त्यानुसार इतर ताऱ्यांच्या तेजस्वितेची दृश्यप्रत ठरवतात. म्हणजे ज्या ताऱ्याचा प्रखरपणा १ पेक्षा जास्त असेल त्याला ऋण संख्येत मोजले जाते. सर्वसाधारण डोळ्यांना जास्तीत जास्त ६ दृश्यप्रत असलेले तारे पाहता येतात. ज्या ताऱ्याची ऋण दृश्य प्रत जेवढी जास्त तेवढा तो तारा जास्त प्रकाशमान आहे असे म्हणतात.  +७ व त्यापेक्षा जास्त दृश्यप्रतीचे तारे पाहण्यासाठी दुर्बिणीची मदत घ्यावी लागते.

ताऱ्यांची तेजस्विता पुढील दोन प्रमुख घटकांवर अवलंबून असते. (१) ताऱ्याचे तापमान आणि (२) ताऱ्याचे आकारमान.

व्याध (इंग्लिश: Sirius, सिरियस) हा रात्रीच्या आकाशातील सर्वांत तेजस्वी तारा आहे. त्याची दृश्यप्रत उणे १.४६ इतकी आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:प्रकाश

## पारिभाषिक शब्दसूची
महादेव जानकर

**महादेव जगन्नाथराव जानकर** हे महाराष्ट्रातील एक प्रमुख राजकीय नेते असून मंत्रीपद भूषविलेले आहे. त्यांनी राष्ट्रीय समाज पक्षाची स्थापना केली आहे.
* पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर, महात्मा फुल्यांच्या विचारांचा वारसा जपणारा आपला पक्ष आहे, असा त्यांचा दावा आहे. 
दलित, आदिवासी, ओबीसी, अल्पसंख्यांक हा राष्ट्रीय समाज पक्षाचा प्रमुख मतदार आहे. 
* जानकर यांचा जन्म १९ एप्रिल १९६८ रोजी पळसावडे, ता. माण, जि. सातारा येथे झाला. त्यांचे शिक्षण वालचंद अभियांत्रिकी महाविद्यालय, सांगली येथे झाले असून त्यांनी विद्युत अभियांत्रिकी ची पदविका (Diploma) घेतलेली आहे.
तरुण वयात जानकर यांच्यावर कांशीराम यांच्या विचारांचा प्रभाव होता. कांशीराम यांच्या बहुजन समाज पक्ष पासून प्रेरणा घेऊन जानकर यांनी महाराष्ट्रात राष्ट्रीय समाज पक्ष स्थापन केला. 
* पश्चिम महाराष्ट्रात तुलनेने जास्त असणाऱ्या हिंदू-धनगर समाजातील जानकर आहेत. तसेच त्यांची ताकद मराठवाड्यातही आहे, त्यामुळे त्यांना डावलणे सहज सोपे नव्हते. 
* त्यामुळेच भाजपने त्यांना मंत्रिपद देण्याचे निश्चित केले.

## राजकीय कार्य
महादेव जानकर यांनी २००३ साली राष्ट्रीय समाज पक्ष स्थापन केला. जानकर हे स्वतः या पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष आहेत. 
**हा पक्ष प्रामुख्याने महाराष्ट्र, गुजरात, आसाम, बिहार, कर्नाटक, उत्तरप्रदेश, गोवा अशा राज्यात अनेक निवडणुका लढवतो.
* २००४ साली लोकसभा निवडणुकीत त्यांनी महाराष्ट्र आणि कर्नाटक मधून १२ उमेदवार उभे केले. रासपाला एकूण १४६,५७१ (०.०४%) मते मिळाली. 
२००४ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत रासपाचे ३८ उमेदवार रिंगणात होते. त्यांना एकूण १४४,७५३ मते मिळाली जी एकूण मतांच्या ०.३५% होती.
* २००९ साली लोकसभा निवडणुकीत पक्षाने महाराष्ट्रात २९, आसाममध्ये २, गुजरात आणि कर्नाटकात प्रत्येकी १ याप्रमाणे उमेदवार उभे केले. त्यांना महाराष्ट्रात एकूण १,९०,७४३ आणि देशभरातून २,०१,०६५ मते मिळाली. 
पक्षाध्यक्ष महादेवराव स्वतः माढा लोकसभा मतदारसंघ मध्ये शरद पवार आणि सुभाष देशमुख (भारतीय जनता पार्टी) यांच्या विरोधात उभे राहिले होते.
** त्यांना एकूण मतांच्या १०.७६ % मते प्राप्त झाली. 
* २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीत जानकर हे बारामती लोकसभा मतदारसंघतून राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टीच्या सुप्रिया सुळे यांच्या विरोधात उभे राहिले होते. जानकर यांना एकूण ४,५१,८४३ मते प्राप्त झाली. सुळे यांना ४८.८८ % मते प्राप्त झाली, तर जानकर यांना ४२.३५ % मते मिळाली. 
* २०२४ला झालेल्या लोकसभा निवडणुकीत महादेव जानकर यांनी परभणी लोकसभा मतदारसंघत संजय जाधव शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) यांच्या विरोधात निवडणूक लढवली व या निवडणुकीत त्यांचा १,३४,०६१ मतांनी पराभव झाला. 
**संजय जाधव यांना एकूण ६,०१,३४३ मते मिळाली होती.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
*http://www.afternoonvoice.com/mlc-polls-bjp-accommodates-two-allies-sena-fields-desai.html
*["A ‘fakir’ who is out to slay an ‘emperor’". Mumbai Mirror. 12 September 2014. Retrieved 30 September 2014.]

वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:राजकारणी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
त्व आणि त्त्व

विशेषणापासून किंवा सामान्य नामापासून भाववाचक नाम करण्यासाठी विशेषणाला अनेकदा ‘त्व’ हा प्रत्यय लागतो. विशेषण जर संस्कृत असेल तर ते विशेषण त्याच्या मूळ रूपात असायला हवे. उदा० महा हे विशेषण असेल तर त्याचे महत्‌ हे मूळ रूप विचारात घावे लागते आणि मग आणि त्यालाच ‘त्व’ प्रत्यय लागू शकतो.

विषेषणाच्या मूळ रूपाच्या शेवटी ‘त्‌’ असेल तर भाववाचक नामात त्‌+त्व मिळून त्त्व येतो. मुळात ‘त्‌’ नसेल तर भाववाचक नामात त्व येतो.

त् नंतर ज्ञ आला तर त्चा ज् होतो आणि 'ज्ञ'चा 'ज्ज्ञ'.  उदा०. त् + ज्ञ = ज्ज्ञ.  त्यामुळे, तत् + ज्ञ = तज्ज्ञ.

मुळात 'त' नसेलच आणि असल्यास त्याचा पाय मोडलेला नसेल 'ज्ञ' हा 'ज्ञ'च राहतो. उदा० अज्ञ, गणितज्ञ (गणित + ज्ञ), प्रज्ञा, राजाज्ञा, संगीतज्ञ (संगीत + ज्ञ), संज्ञा, सुज्ञ, वगैरे.

## त्त्व/त्ता असलेली भाववाचक नामे
* तत्‌+त्व=तत्त्व (म्हणून तत्त्वज्ञान, तत्त्ववेत्ता, तत्त्वहीन वगैरे)
* बुद्धिमत्‌+त्व=बुद्धिमत्त्व (बुद्धिमत्‌+ता=बुद्धिमत्ता)
* महत्‌+त्व=महत्त्व, महत्त्वपूर्ण
* विद्वत्‌=ता=विद्वत्ता
* व्यक्तिमत्‌+त्व=व्यक्तिमत्त्व
* सत्‌+त्व=सत्त्व (निःसत्‌+त्व=निःसत्त्व)

## त्व असलेली भाववाचक नामे
* कर्ता+त्व=कर्तृत्व
* जड+त्व=जडत्व (असेच गुरुत्व-गुत्वाकर्षण, वगैरे)
* दाता+त्व=दातृत्व (असेच मातृत्व, पितृत्व वगैरे)
* देव+त्व=देवत्व
* नेता+त्व=नेतृत्व
* मनुष्य+त्व=मनुष्यत्व (असेच मित्रत्व, शत्रुत्व, हिंदुत्व, दासत्त्व, वगैरे)
* ममता+त्व=ममत्व
* व्यक्ति+त्व=व्यक्तित्व
* स्त्री+त्व=स्त्रीत्व (असेच सतीत्व, नारीत्व, वगैरे.)
* वक्ता+त्व=वक्तृत्व

पहा :- मराठीतील सदोष अक्षरलेखन

वर्गःशुद्धलेखन

वर्ग:व्याकरण
ह.वि. सरदेसाई

**डॉ. हणमंत विद्याधर सरदेसाई**  (**ह.वि. सरदेसाई**)  ( १० एप्रिल १९३३, मृत्यू :१५ मार्च २०२०, पुणे ) हे मराठी डॉक्टर व लेखक होते. ते सातत्याने वृत्तपत्रांतून आरोग्यविषयीचे लेख लिहीत. ते पुण्याच्या बी. जे. मेडिकल कॉलेजात प्राध्यापक होते.मुंबईत १९५५ साली ते एमबीबीएस आणि १९५८ मध्ये एमडी झाले. उच्च शिक्षणासाठी लंडनला गेले. प्रिव्हेंंटिव्ह आणि फॉरेन्सिक मेडिसिनमध्ये प्रावीण्यासह व स्त्रीरोग आणि प्रसूतिशास्त्रात त्यांना परीक्षअंती सुवर्णपदक मिळाले होतं. न्यूरोलोजी विषयात एमडी करून ते पुण्यात स्थाईक झाले. वैद्यकीय विषयाशी निगडित पुण्यातील अनेक संस्थांचे ते अध्यक्ष, सदस्य होते.त्यांनी भरपूर लेखन केले. त्यांच्या जीवनकार्याचा वेध घेणारे 'निरामय जीवनाचे पथदर्शक-डॉ. ह.वि. सरदेसाई' हे पुस्तक प्रकाशित झाले आहे.

डाॅ. ह.वि. सरदेसाई हे श्रेष्ठ वैद्यकीय तज्ज्ञ असून सोप्या भाषेत वैद्यकीय ज्ञानाचा प्रसार करणारे लेखक होते. वैद्यकीय ज्ञान सोप्या भाषेत पोहोचविण्यासाठी त्यांनी विपुल लेखन केले. ‘घरोघरी ज्ञानेश्वर जन्मती’ हे त्यांचे पुस्तक गाजले.

विद्यार्थिप्रिय प्राध्यापक असा त्यांचा लौकिक होता. मराठी, इंग्रजी आणि संस्कृत भाषेवर त्यांचे प्रभुत्व होते. डॉ. सरदेसाई यांना वेगवेगळ्या रूपांतील गणेशमूर्ती जमा करण्याचा छंद होता. त्यांच्याकडे चित्र आणि शिल्प रूपातील गणपतींचा संग्रह होता.  प्रखर बुद्धिमत्तेच्या जोडीला असलेले संवादकौशल्य, रुग्णांविषयी वाटणारा उमाळा आणि रुग्णांना आदराने वागविण्याच्या स्वभावाच्या बळावर डॉ. सरदेसाई यांनी जवळपास सहा दशकांहून अधिक काळ वैद्यकीय व्यवसाय केला. त्यांनी केवळ संवाद साधल्यानंतर रुग्णाचा निम्मा आजार बरा व्हायचा.

लोकांनी त्यांना दिलेली ‘धन्वंतरी’ ही उपाधी त्यांनी सार्थ केली.

## डाॅ.सरदेसाई यांनी लिहिलेली पुस्तके
* Until Medical Help Arrives  (सहलेखिका - सरिता भावे)
* आपण आणि आपली प्रकृती
* आरोग्य आणि जीवनशैली 
* आरोग्यदर्पण 
* आरोग्य समस्या आणि उपचार 
* आरोग्य सर्वांसाठी 
* आरोग्याचा झरोका 
* आरोग्याची गुरुकिल्ली 
* आरोग्याची त्रिसूत्री 
* आरोग्याची मूलतत्त्वे 
* आरोग्याची वाटचाल 
* आरोग्याची शंभर सूत्रे 
* आरोग्याची सुखद पायवाट
* आहार आणि आरोग्य
* औषधाविना आरोग्य
* The Key To Good Health (इंग्रजी)
* घरोघरी ज्ञानेश्वर जन्मती
* जीवन शैली - आरोग्य
* डॉक्टर भेटेपर्यंत - आरोग्य
* धन्वंतरी घरोघरी  (सहलेखक - डॉ. अनिल गांधी)
* निरामय जीवनाचे पथदर्शक 
* प्रकृतीस्वास्थ्य, दिनचर्या
* Primer Of Health  (इंग्रजी)
* मधुमेहाची ओळख (सरदेसाई व अन्य पाच सहलेखक)
* मानसिक त्राण, वार्धक्य
* Lifestyle (इंग्रजी)
* Some Health Problems And Their Treatment (इंग्रजी)

## डॉ. ह.वि. सरदेसाई यांचे विविध नियतकालिकांतून आलेले आणि गाजलेले लेख
* गडगडतंय पोटात

## डॉ. सरदेसाई यांच्यावर लिहिली गेलेली पुस्तके
* डॉ.ह. वि .सरदेसाई आत्मकथन आणि त्यांची निदानशैली (लेखक - डॉ. जगमोहन श. तळवलकर आणि वा.ल. मंजूळ)

## डॉ. ह.वि. सरदेसाई यांना मिळालेले पुरस्कार
* पुण्यभू्षण पुरस्कार (२०११)
* प्राचार्य शिवाजीराव भोसले स्मृती पुरस्कार (२०१६)
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुण्यभूषण पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
मेरिदा (मेक्सिको)

इवलेसे|right|180px|मेरिदा शहरातील काही दृष्ये
**मेरिदा** हे मेक्सिकोच्या युकातान राज्याच्या राजधानीचे शहर आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ९,७०,३७७ होती तर महानगराची लोकसंख्या १०,३५,२३८ होती. वस्तीनुसार मेरिदा मेक्सिकोतील १२व्या क्रमांकाचे शहर आहे.

युकातान द्वीपकल्पावर मेक्सिकोच्या आखातापासून ३५ किमी आत असलेल्या या शहराची स्थापना इ.स. १५४२ मध्ये फ्रांसिस्को दि मॉंतेहो इ लेऑनने केली. त्याने स्पेनमधील मेरिदा शहराचे नाव नवीन शहरास दिले. त्याआधी आसपासच्या प्रदेशात *इच्कांझिहू* (पाच टेकड्यांचे शहर) नावाचे माया शहर वजा वस्ती होती. या शहरावर माया संस्कृतीचा मोठा प्रभाव आहे. येथे राहणाऱ्यांपैकी ६०% लोक स्वतःला मायांचे वंशज समजतात. याशिवाय येथे स्पॅनिश, फ्रेंच, ब्रिटिश आणि डच प्रभावही आढळून येतो.

वर्ग:मेक्सिकोमधील शहरे
वर्ग:इ.स. १५४२ मधील निर्मिती
मेरिदा (निःसंदिग्धीकरण)

**मेरिदा** या नावाचे अनेक वापर आहेत --

## स्थळे 
* मेरिदा, स्पेन, एक्सत्रेमादुरा प्रदेशाच्या राजधानीचे शहर
* मेरिदा, युकातान, मेक्सिकोच्या युकातान राज्याच्या राजधानीचे शहर
* मेरिदा, लेयटे, फिलिपाईन्सच्या लेयटे प्रांतातील शहर
* मेरिदा (राज्य), वेनेझुएलाच्या २३पैकी एक राज्य
* मेरिदा, मेरिदा, वेनेझुएलाच्या मेरिदा राज्याच्या राजधानीचे शहर
* तुर्कस्तानमधील मार्दिन शहराचे प्राचीन नाव

## फुटबॉल क्लब 
* एस्तुदियांतेस दि मेरिदा, वेनेझुएला
* इंपेरियो दि मेरिदा, सीपी, मेरिदा, स्पेन
* मेरिदा एडी मेरिदा, स्पेन
* मेरिदा एफ.सी., मेक्सिको
* सीपी मेरिदा, स्पेनच्या मेरिदा शहरातील बंद पडलेला क्लब
* मेरिदा यूडी स्पेनच्या मेरिदा शहरातील बंद पडलेला क्लब

## इतर 
* फ्रान मेरिदा, स्पॅनिश फुटबॉल खेळाडू
* एसएस मेरिदा
* मेरिदा (किडा), जिओमेट्रिडे कुळातील किडा
* मेरिदा इनिशियेटिव्ह, मेक्सिको आणि मध्य अमेरिकेतील अमली पदार्थाला व्यसनाधीन लोकांसाठीचा कार्यक्रम
* मेरिदा (ड्रॅगन प्रिन्स), मेलानी रॉनच्या ड्रॅगन प्रिन्स मालिकेतील एक संस्कृती
* मेरिदा सायकल, तैपै स्थित जगातील सगळ्यात मोठ्या सायकल उत्पादकांपैकी एक
* मेरिदा (डिस्नी), २०१२मधील ब्रेव्ह या चित्रपटातील नायिका

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
कामेंग नदी

**कामेंग नदी** तथा **जिया भोरेली** ही भारताच्या अरुणाचल प्रदेश आणि असम राज्यांतून वाहणारी नदी आहे. हिचा उगम अरुणाचल प्रदेशच्या तवांग जिल्ह्यात भारत-तिबेट सीमेजवळ ६,३०० मीटर (२०,६६९ फूट) उंचीवर एका हिमसरोवरात होतो. तेथून ही नदी पश्चिम कामेंग जिल्ह्यातून वाहत असमच्या शोणितपूर जिल्ह्यात येते व तेझपूर जवळ कोलिया भोमोरा सेतू पूलानंतर ब्रह्मपुत्र नदीशी मिळते.

२६४ किमी लांबीच्या या नदीचे पाणलोट क्षेत्र अंदाजे ११,८४३ किमी२ इतके आहे. या नदीच्या दोन्ही काठी घनदाट जंगल आहे. ही नदी पश्चिम आणि पूर्व कामेंग जिल्हा तसेच सेसा ऑर्किड अभयारण्य आणि ईगलनेस्ट अभयारण्य यांच्या मधून वाहते. कामेंग नदीला टिप्पी नाला, टेंगा नदी, बिचोम नदी आणि दिरांग चु या उपनद्या मिळतात. या नदीला पूर्वी *भरेली नदी* नाव होते.

वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील नद्या
वर्ग:आसाममधील नद्या
वर्ग:भारतातील नद्या
पुरुषत्व

पुरुषत्व किंवा मर्दानगी म्हणजे पुरुषांची ठराविक वागणूक, भूमिका व वैशिष्टे ह्यांचा एकत्रित संच आहे. हा विचार मुळात पुरुषांशी व पुरुषी वागणुकीशी निगडित आहे. हा विचार सामाजिक आणि जैविक वस्तुस्थितीवरून निर्धारित होतो. स्त्री आणि पुरुष हे दोन्ही ह्या विचारांचे वाहक असतात किंवा असू शकतात. काही संस्कृतींमध्ये पुरुषत्व हे शौर्य, शक्ती, सामर्थ्य, इत्यादींचे प्रतीक मानले जाते. या संस्कृतीने रुबाबदार, बलदंड शरीरयष्टी असणे म्हणजे पुरुष अशी समाजात प्रतिमा निर्माण केली आहे.

शैक्षनिक क्षेत्रात, पुरुषत्व ही एक आंतरविद्याशाखीय संज्ञा असून त्यात पुरुष, पुरुषत्व, स्त्रीवाद, लिंगभाव, व राजकारण ह्यांचा समावेश असतो. पुरुषत्वाचा अभ्यास हा स्त्रीवादाशी निगडित आहे. पुरुषत्वामुळे पुरुषाला विशेष अधिकार प्राप्त होतात. आधुनिक काळात प्रसारमाध्यमांतून पुरुषत्वाचा विचार सातत्याने झिडकारला जात आहे. ह्या विषयाच्या अभ्यासात पुरुषांचे हक्क, स्त्रीवादी विचारसरणी, समलैंगिकता, मातृसत्ता, पितृसत्ता, अश्या वेगवेगळ्या संकल्पना अभ्यासल्या जातात.

वर्ग:समाजशास्त्र
वर्ग:लिंगभाव अभ्यास
वर्ग:स्त्री अभ्यास
नवा जिहादी जॉन

**नवा जिहादी जॉन** तथा **सिद्धार्थ धर** तथा **अबू रूमायसाह** हा आयसिसचा दहशतवादी आहे.

जिहादी जॉन नावाने ओळखला जाणारा दहशतवादी अमेरिकेने नोव्हेंबर २०१५त सीरियात केलेल्या ड्रोन हल्ल्यात ठार झाला. त्यांचे नाव इंग्लंडमधील दुसऱ्या दहशतवाद्याला देण्यात आले आहे. 

हा भारतीय वंशाचा असल्याचे मानले जाते. त्याचे नाव सिद्धार्थ धर असे असून त्याच्या बहिणीचे नाव कोनिका धर आहे. ही लंडनमध्ये राहते.

याने हिंदू धर्मातून इस्लाममध्ये धर्मातरित झाल्यावर अबू रूमायसाह असे नाव धारण केले आहे. ब्रिटिश गुप्तहेरांना ठार मारतानाचा त्याचा एक व्हीडिओ प्रसारित झाला आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जिहादी जॉन

वर्ग:दहशतवाद
जिहादी जॉन

**जिहादी जॉन** उर्फ **महंमद इमवाझी** उर्फ **अबू मुहारिब अल मुहाजिर** हा आयसिसचा प्रमुख दहशतवादी होता. तो उत्तम इंग्लिश बोलत असे. तो आपला चेहरा नेहमी झाकलेला ठेवत असे व अनेक ओलिसांना मारल्याच्या व्हिडिओत तो नखशिखांत काळ्या कपड्यांत दिसला आहे, त्याचे डोळे व आवाज तसेच चाकू हातात धरण्याची पद्धत ही वेगळी वैशिष्ट्ये होती.

जिहादी जॉन हा मूळचा ईशान्य अरबस्तानातला होता. तो तरुण वयात परिवारासह लंडनला आला, तेथे त्याने मूलतत्त्ववादी प्रशिक्षण सुरू केले. नंतर २००९ मध्ये तो टांझानियाला गेला. पूर्व आफ्रिकेतील देशांत तो सफारीवरही गेला होता पण तेथे त्याला पकडण्यात आले. ब्रिटनमध्ये त्याला २०१० मध्ये दहशतवाद विरोधी पथकाने पकडले.  सुटका झाल्यावर तो २०१२ मध्ये सीरियात गेला व आयसिसमध्ये सामील झाला. नंतर त्याने लोकांचे अपहरण करून त्यांचे शिरच्छेद केले व त्याची चित्रणे जाहीर केली. त्यामुळे जिहादी जॉनने नाव घेतले की म्हणजे लोकांच्या मनात धडकी भरत असे. २०१४ मध्ये तो जेम्स फोली या अमेरिकी पत्रकाराला धमकावतानाची पहिली चित्रफीत आली होती. फोलीचा त्याने शिरच्छेद केला होता. अमेरिकी पत्रकार स्टीव्हन सॉटलॉफ, ब्रिटिश कार्यकर्ता डेव्हिड हेन्स, अलन हेनिंग, अमेरिका कार्यकर्ता अब्दुल रहमान कासीग व जपानी पत्रकार केन्जी गोटो यांचा शिरच्छेदही जॉननेच केला होता.

अमेरिकेने नोव्हेंबर २०१५मध्ये सीरियातील रक्का येथे केलेल्या ड्रोन हल्ल्यात जिहादी जॉन ठार झाला.

## हे सुद्धा पहा 
* नवा जिहादी जॉन

वर्ग:दहशतवाद
मल्लिका साराभाई

**मल्लिका साराभाई** या प्रख्यात नर्तकी मृणालिनी साराभाई व अणुशास्त्रज्ञ डॉ. विक्रम साराभाई यांच्या कन्या होत. मृणालिनींनी स्थापन केलेल्या दर्पण अकादमीच्या त्या संचालक आहेत.

## राजकारण 
मल्लिका साराभाई यांनी सामाजिक कार्य केले आहे तसेच यांनी अनेकदा नरेंद्र मोदींवर टीका केली आहे. नरेंद्र मोदी गुजरातचे मुख्यमंत्री असताना त्यांच्या सद्भावना मिशनच्या दरम्यान मल्लिका साराभाई यांनी त्यांना विरोध दर्शवला होता. २००२ मध्ये गुजरातमध्ये झालेल्या दंगलींच्या मुद्यावरून मल्लिका साराभाई यांनी मोदींवर टीका केली होती. या प्रकरणी मल्लिका यांनी सुप्रीम कोर्टात केसही दाखल केली होती. नरेंद्र मोदींचे नेतृत्वातील गुजरातमधील सरकार हे केवळ श्रीमंतांचे सरकार असल्याची टीकाही त्यांनी केली होती. समाजातील मध्यमवर्ग आणि गरीबांसाठी या सरकारने काहीही केले नसल्याचे साराभाई म्हणाल्या होत्या.

### निवडणुकीत सहभाग
मल्लिका साराभाई या १९८४ मध्ये राजीव गांधी यांच्या नेतृत्वाखाली काँग्रेसपक्षातर्फे निवडणुकीत उभ्या राहून विजयी झाल्या होत्या.

२००९ साली झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये मल्लिका साराभाई या त्यावेळी भाजपचे पंतप्रधानपदाचे उमेदवार असलेले लालकृष्ण अडवाणी यांच्या विरोधात निवडणुकीच्या मैदानात उतरल्या होत्या. गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघातून त्यांनी अर्ज सादर केला होता. त्यावेळी काँग्रेसच्या प्रवक्त्यांनी साराभाई या काँग्रेसच्या उमेदवार नसल्याचे स्पष्ट केले होते. पण तरीही त्या निवडणुकीच्या वेळी काँग्रेस *हायकमांड*ने गुजरात काँग्रेसला मल्लिका साराभाई यांची मदत करण्याचे आदेश दिले होते, अशी चर्चा होती.

द्वेषाच्या राजकारणाविरोधात सत्याग्रही असल्याचे सांगत मल्लिका यांनी अडवाणींच्या विरोधातील उमेदवारीबद्दल मत मांडले होते. मात्र अडवाणींच्या विरोधात त्यांना मोठ्या पराभवाचा सामना करावा लागला आणि त्यांची अनामत रक्कम जप्त झाली.

### आम आदमी पक्षात दाखल
इ.स. २०१४मध्ये मल्लिका साराभाई यांनी आम आदमी पक्षामध्ये प्रवेश केला. आपण पक्षासाठी सैनिकाचे काम करणार असल्याचे सांगत त्या आपमध्ये सहभागी झाल्या होत्या. आम आदमी पार्टी आणि आपली मूल्ये सारखी असल्याचे त्या म्हणाल्या होत्या.

वर्ग:भारतीय नर्तक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:आम आदमी पार्टी
अनंत नातू

मेजर जनरल **अनंत विश्‍वनाथ नातू** (१ सप्टेंबर, इ.स. १९२५:अकोला, महाराष्ट्र - २० जानेवारी, इ.स. २०१६:पुणे, महाराष्ट्र) हे भारतीय सेनेमधून निवृत्त झालेले अधिकारी होते.

अनंत नातू हे इ.स. १९४६मध्ये ब्रिटिश आर्मीमध्ये फ्रंटियर फोर्स रायफलमध्ये रुजू झाले. स्वातंत्र्यानंतर त ९-गुरखा रायफलच्या पहिल्या बटालियनमध्ये आले. पाकिस्तानने १९७१ मध्ये भारतातल्या जम्मूमधील पूॅंछ भागात केलेल्या जोरदार आक्रमणाला नातूंच्या तुकडीने चोख प्रत्युत्तर दिले होते. त्या वेळी त्यांनी ९३-इन्फंट्रीचे नेतृत्व केले होते. या युद्धात दाखविलेल्या अतुलनीय पराक्रमाबद्दल त्यांना महावीर चक्र प्रदान करून गौरविण्यात आले होते.

१९७३मध्ये मिळालेल्या पदोन्नतीने अनंत नातू मेजर जनरल झाले.

लष्करातून निवृत्त झाल्यानंतर नातूंनी मालेगाव येथे सामाजिक कार्यात भाग घेतला. ग्राहक पंचायत, माजी सैनिक कल्याण आणि पर्यावरण-रक्षण यांत ते सक्रिय होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी
वर्ग:महावीर चक्र विजेते
वर्ग:परम विशिष्ट सेवा पदक विजेते
वर्ग:अति विशिष्ट सेवा पदक विजेते
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था (पुणे)

''''* (इंग्रजी: *Indian Institute of Science Education and Research, Pune'') (किंवा **आयसर पुणे**) ही पुणे, महाराष्ट्र येथील भारतातील एक स्वायत्त उच्च शिक्षण संस्था आहे. पंतप्रधानांच्या वैज्ञानिक सल्लागार समितीच्या शिफारसीवरून भारत सरकारने मानव संसाधन विकास मंत्रालया अंतर्गत पाच  भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्थांची स्थापना केली. आयसर पुणे त्यापैकी एक आहे. आयसर पुणेची स्थापना २००६ साली झाली. २०१२ साली संसदेतील कायद्यानुसार आयसर पुणेला राष्ट्रीय महत्त्वाची संस्था घोषित करण्यात आले.
इवलेसे|भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था (पुणे)
आयसर पुणेचा कॅम्पस ९८ एकरात पसरला असून तो पुण्यातील पाषाण येथे राष्ट्रीय रासायनिक प्रयोगशाळेच्या शेजारी आहे. डॉ. सुनील भागवत हे आयसरचे संचालक आहेत.

## शैक्षणिक कार्यक्रम 
आयसर पुणेमध्ये तीन प्रकारचे शैक्षणिक कार्यक्रम उपलब्ध आहेत.
* ५ वर्षांचा विज्ञान स्नातक (Bachelor of Science) आणि विज्ञानाधी स्नातक (Master of Science) दुहेरी पदवी कार्यक्रम
* विज्ञानाधी स्नातक आणि डॉक्टर ऑफ फिलॉसॉफी एकत्रित पदवी कार्यक्रम
* डॉक्टर ऑफ फिलॉसॉफी पदवी कार्यक्रम

## शैक्षणिक विभाग आणि केंद्रे 
***जीवशास्त्र विभाग**
***रसायनशास्त्र विभाग**
***भौतिकशास्त्र विभाग**
***गणित विभाग**
***हवामान आणि पृथ्वी विज्ञान विभाग**

## विद्यार्थ्यांचे उपक्रम 
आयसर पुणे येथील विद्यार्थ्यांचे उपक्रम विविध क्लब मार्फत आयोजित केल्या जातात. आयसर पुणेतील विविध क्लबची यादी पुढीलप्रमाणे:
*ड्रामा क्लब 
*आरोह (संगीत क्लब)
*कला (कला क्लब)
*विज्ञान क्लब 
*ॲस्ट्रॉनॉमी क्लब
*पृथा
*दिशा 
*डान्स क्लब
*स्पोर्ट्स क्लब

कारवा  हा आयसर पुणेचा वार्षिक सांस्कृतिक महोत्सव आहे.

आयसर पुणेचा विज्ञान क्लब दरवर्षी मीमांसा  ही विज्ञानावर आधारित आंतर-महाविद्यालयीन प्रश्नमंजुषेची स्पर्धा आयोजित करतो. ही स्पर्धा दोन स्तरावर घेतली जाते. पहिल्या स्तरात भारतातील विविध परीक्षाकेंद्रांमध्ये लेखी परीक्षा घेतली जाते ज्यामध्ये विज्ञानाच्या सर्व शाखांमधील ६० प्रश्न विचारले जातात. त्यातील पहिल्या चार संघांची अंतिम फेरीसाठी निवड केली जाते, जी आयसर पुणे येथे होते.

## हे सुद्धा पहा 
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, कोलकाता
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, मोहाली
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, भोपाळ
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, तिरुवनंतपुरम
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, तिरुपती

## संदर्भ 
वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था
भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था (भोपाळ)

''''* (इंग्रजी: *Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal'') (किंवा **आयसर भोपाळ**) ही भोपाळ, मध्य प्रदेश येथील भारतातील एक स्वायत्त उच्च शिक्षण संस्था आहे.

## शैक्षणिक
### विभाग
### केंद्रे
### कार्यक्रम
## विद्यार्थ्यांचे उपक्रम 
## हे सुद्धा पहा 
* मध्य प्रदेशातील खासगी शिक्षणसंस्था
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, पुणे
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, कोलकाता
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, मोहाली
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, तिरुवनंतपुरम
*भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था, तिरुपती

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय विज्ञान शिक्षण आणि संशोधन संस्था
वर्ग:भोपाळ
वनवासी

जे डोगर कडेकपारीमध्ये आणि जंगलात राहतात अशा आदिवासी समूहासाठी **वनवासी** हा शब्द भारतातील काही विशिष्ट संघटना वापरतात(आरएसएस). हेच एकटे भारतातील मूळ निवासी नाहीत हे ठसवण्यासाठी या शब्दाचा जन्म झाला. आदीवासींच्या विविध आणि वैशिष्ट्यपूर्ण चालीरीती व परंपरा असतात. महाराष्ट्रात जवळपास ४५ आदिवासी जमाती  आहेत .नंदुरबार जिल्हा हा महाराष्ट्रातील आदिवासीचा एक प्रमुख जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. महाराष्ट्रातील आदिवासींमध्ये भिल्ल, पारधीे, टोकरे कोळी ,कोरकू, गोंड, वारली , कोळी महादेव, पावरा, कातकरी ,कोलाम, जमाती आहेत. आदिवासी त्याच्या हस्तकौशल्यासाठी ओळखले जातात. त्यांचे दंडाअराने हे नृत्य प्रसिद्ध आहे. या समाजाची इतर समाजापासून फारकत झाली आहे. त्यामुळे इतरांना मिळणाऱ्या सोईसुविधा त्यांच्यापर्यंत पोहचत नाहीत.

## आदिवासींचे जनजीवन
आदिवासी स्वभावाने बुजरे असतात ते इतर समाजाशी सहसा लवकर मिसळत नाहीत. निसर्गालाच आपले देव मानणारे व वन म्हणजे अरण्यात वास्तव्य असल्याने काही स्वार्थी संघटना त्यांना वनवासी संबोधतात. मात्र केवळ वनवासी शब्दाचा विचार केल्यास वन (जंगल) + वास (वास्तव्य करणारे) = वनवासी. मग समजा अमेरिकेवरून आलेला माणूस जंगलात राहू लागला तर त्याला आदिवासींना असलेले सांविधानिक हक्क द्यायचे का? आता आदिवासी या शब्दाचा विचार करूया. आदि ( पूर्वीपासून ) + वास (वास्तव्य करणारे)= आदिवासी. त्यामुळे वनवासी आणि आदिवासी या दोन्ही शब्दांतील भेद लक्षात घेतला पाहिजे. आदिवासींना वनवासी संबोधणाऱ्यांचा कुटील हेतू वरील विवेचनावरून स्पष्ट होतो. सद्सद विवेक बुद्धीचा वापर करून आदिवासींना आदिवासीच संबोधण्यात यावे. वरील लेखात पुन्हा बदल करून आदिवासी ऐवजी वनवासी शब्द वापरल्यास असे करणाऱ्याचे रक्त भेसळयुक्त असल्याचे समजण्यात येईल. तरी आपल्या आई वडिलांनी केलेल्या संस्काराची जाण ठेवून असा बदल करू नये. 

वर्ग:आदिवासी जमाती
माशा आणि अस्वल

**माशा आणि अस्वल** (रशियन:Маша и Медведь; *माशा इ मेडव्हेड*) ही एक रशियन दूरचित्रवाणी मालिका आहे. याच नावाच्या रशियन लोककथेवर आधारित या मालिकेत माशा नावाची छोटी मुलगी आणि माणूसवजा अस्वलाच्या कथा असतात.

वर्ग:रशियन साहित्य
वर्ग:दूरचित्रवाहिनी मालिका
सोमदेव सुरि

**सोमदेव सुरि**  (जन्म : इ.स. शतक १० वे, पूर्वार्ध) हा एक दिगंबर पंथीय जैन कवी असून   हा जैन साधू आणि तर्कपंडित नेमिदेव याचा शिष्य होता. आचार्य नेमिदेवाप्रमाणे सोमदेव सुरि हाही मोठा तर्कशास्त्री होता.  जैन धर्मातील देवसंघ या नावाने परिचित असणाऱ्या एका पंथाचा तो आचार्य होता.   History of Sanskrit Literature या ग्रंथात संपादक एम. कृष्णमाचारियार यांनी एकूण सहा सोमदेवांचा संदर्भ दिला आहे. "यशस्तिलकचंपू"चा लेखक सोमदेवसूरि हा त्यापैकी एक असून "कथासरित्सागर"चा लेखक अन्य दुसरा सोमदेव आहे. =

## मराठीतील नोंद
सोमदेव सुरिची मराठीतील नोंद भारतीय संस्कृतिकोशात

## इतर ग्रंथ
जैन साहित्याप्रमाणे सोमदेव सुरिचा जैनेतर साहित्यातही अधिकार होता. 
* नीतिवाक्यामृत 
* युक्तिचिंतामणी 
* त्रिवर्गमहेंद्रमातलिसंज्ल्प 
* षण्णवतिप्रकरण  
* अध्यात्मतरंगिणी 

नीतिवाक्यामृत हा ग्रंथ म्हणजे सोमदेव सुरिच्या प्राचीन भारतीय धर्मशास्त्र, अर्थशास्त्र व नीतिशास्त्र यांच्या सखोल अध्ययनाचे फळ आहे. 

अरिकेसरी नामक चालुक्य राजा कृष्णराजदेव या राष्ट्रकुट राजाचा मांडलिक होता. सोमदेव सुरिला अरिकेसरिचा मुलगा बद्दिगने एक गाव इनाम दिल्याचा उल्लेख एका ताम्रपटावर आहे. एम. कृष्णमाचारियार यांच्या नोंदीनुसार  आचार्य नेमिदेव आणि आचार्य यशदेव हे दोघेही सोमदेव सुरिचे गुरू होते.

## संदर्भ
वर्ग:जैन धर्मगुरू
वर्ग:जैन धर्म
लेयटे आखात

**लेयटे आखात** हा फिलिपाईन समुद्राचा एक भाग आहे. फिलिपाईन्सच्या लेयटे बेटाच्या पूर्वेस असलेल्या या आखाताच्या उत्तरेस समार द्वीप तर दक्षिणेस मिंडनाओ द्वीप आहेत. पूर्वेस हा आखात पॅसिफिक समुद्रास जोडलेला आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:फिलिपिन्सचा भूगोल
वर्ग:प्रशांत महासागर
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:आखाते
बंडोपंत सोलापूरकर

**मोरेश्वर वासुदेव** तथा **बंडोपंत सोलापूरकर** (इ.स. १९३३ - २३ जानेवारी, इ.स. २०१३) हे पुण्यात राहणारे एक मराठी क्लॅरिनेट वादक होते. पुण्यातील प्रभात ब्रास बॅंडचे ते संस्थापक होते.

वयाच्या सातव्या वर्षांपासून बंडोपंतांनी त्यांनी खऱ्या अर्थाने वादनाला सुरुवात केली. मोठे बंधू अण्णासाहेब सोलापूरकर व नागेश खळीकर यांच्याकडून त्यांनी क्लॅरिनेटचे धडे घेतले. बंडोपंतांनी शहनाईनवाज बिस्मिल्ला खान यांच्यापासून शास्त्रीय संगीतातील *मिंड* आणि *लयकारी* हे बारकावे आत्मसात केले. हे बिस्मिल्ला खानांचे लाडके शिष्य समजले जात. त्यांनी स्वतःची शहनाई बंडोपतांना दिली होती. 

देशभरात अनेक ठिकाणी बंडोपंतांनी मैफली गाजविल्या. केवळ मैफलीच नाही, तर लग्न समारंभ, गणेशोत्सवातही त्यांनी बहारदार वादन केले. मानाच्या गणपती मिरवणुकीत त्यांचा बॅण्ड असतोच. कर्नाटकातल्या कुंदगोळ येथे दर वर्षी होणाऱ्या सवाई गंधर्व महोत्सवात सलग ५३ वर्षे त्यांनी क्‍लॅरोनेट वादन केले. २०१२ साली त्यांनी या महोत्सवात शेवटचे वादन केले. त्या वेळी कर्नाटक सरकारने त्यांचा गौरव केला होता. 

## बंडोपंत सोलापूरकरांना मिळालेले पुरस्कार
* महाराष्ट्र सरकारचा सांस्कृतिक पुरस्कार
* सूरमणी किताब
* सूरमल्हार किताब
* वादनाचार्य किताब, वगैरे
* बंडोपंतांच्या नावाने दरवर्षी एका वाद्यसंगीतकाराला सूरमणी पुरस्कार दिला जातो. २०१६ सालचा पुरस्कार प्रमोद मराठे यांना मिळाला आहे. (वि.सू. - सूरमणी या नावाचा पुरस्कार इतर अनेक संस्था देतात.)

वर्ग:मराठी संगीतकार
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
शामोनि

इवलेसे|right|180px|शामोनि गाव व आसपासचे खोरे
**शामोनि** तथा **शामोनि-माँट-ब्लांक** हे फ्रांसच्या ऱ्होन-आल्प्स प्रदेशाच्या हाउत-साव्वा प्रांतात असलेले छोटे गाव आहे. हे गाव पहिल्या हिवाळी ऑलिंपिक स्पर्धांचे यजमान शहर होते. ९,८०० लोकसंख्या असलेल्या या गावात एकाचवेळी ६०,००० पर्यटकांची राहण्याची सोय होऊ शकते.

हे शहर युरोपमधील सर्वोच्च शिखर माँट ब्लांकच्या पायथ्याशी वसलेले असून ऐग्विल दु मिडी हे दुसरे मोठे पर्वतशिखर येथून जवळ आहे. येथे स्कीईंग व इतर हिवाळी खेळांसाठीची सोय आहे.

वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
वर्ग:हिवाळी ऑलिंपिक क्रीडा स्पर्धा
त्साय इंग-वेन

200px|इवलेसे|
**त्साय इंग-वेन** (चिनी: 蔡英文; फीन्यिन: *Cài Yīngwén*; रोमन लिपी: *Tsai Ing-wen*) (३१ ऑगस्ट, इ.स. १९५६ - हयात‌) या तायवानी राजकारणी असून चीनच्या प्रजासत्ताकाच्या अध्यक्षपदासाठी निवडून आलेल्या, आणि त्या पदासाठी निवडून आलेल्या पहिल्या महिला उमेदवार आहेत. त्या तायवानातील लोकतांत्रिक प्रागतिक पक्षाच्या विद्यमान अध्यक्ष असून, याआधीही इ.स. २००८-२०१२ दरम्यान त्या पक्षाध्यक्ष होत्या. इ.स. २०१२ व इ.स. २०१६ सालांतल्या, अशा सलग दोन अध्यक्षीय निवडणुकांमध्ये लोकतांत्रिक प्रागतिक पक्षातर्फे त्या नामांकनप्राप्त उमेदवार म्हणून उभ्या राहिल्या.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:तैवानचे राजकारणी
वर्ग:तैवानचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म
आनंद विनायक जातेगावकर

**आनंद विनायक जातेगावकर** (६ जून, इ.स. १९४५ - २४ जानेवारी, इ.स. २०१६:ठाणे) हे एक मराठी कथालेखक व कादंबरीकार होते.

जातेगावकर यांच्या कथा सत्यकथा मासिकात प्रसिद्ध होत असत. सत्यकथा व मौज दिवाळी अंकांतून ७० ते ८० च्या दशकात प्रकाशित झालेल्या त्यांच्या कथांचा *मुखवटे* हा पहिला संग्रह प्रसिद्ध झाला.

पंजाबराव कृषी विद्यापीठात *अ‍ॅग्रिकल्चरल मॅथेमॅटिक्स* हा विषयाचे त्यांनी अध्यापन केले असून त्यांना *आदर्श शिक्षक* पुरस्कारही मिळाला आहे. 

## पुस्तके
* अभिनयाचे प्राथमिक सहा पाठ (सहलेखक सदाशिव अमरापूरकर)
* अस्वस्थ वर्तमान (कादंबरी)
* कैफियत (कादंबरी) : फ्रांज काफ्का’ यांच्या ‘ट्रायल’ या कादंबरीवर आधारित
* ज्याचा त्याचा विठोबा 
* डॉ. मयंक अर्णव (कादंबरीे) 
* दोन जुने अभिजात अर्थशास्त्रीय निबंध (अर्थशास्त्रविषयक)
* बाहू उभारून दोन (नाटक)
* मी मी ऊर्फ सेल्फी (कादंबरी)
* मुखवटे (कथासंग्रह)
* व्यासांचा वारसा (ललित)
* श्रीमंत गोपिकाबाईंची बखर (कादंबरी)

## पुरस्कार
* ‘मुखवटे’ला महाराष्ट्र सरकारचा पुरस्कार (१९७५)
* आदर्श प्राध्यापक पुरस्कार
* ‘अस्वस्थ वर्तमान’ला मॅजेस्टिक प्रकाशनाचा जयवंत दळवी पुरस्कार
* ‘कैफियत’ला महाराष्ट्र सरकारचा २०११-१२ सालचा राम गणेश गडकरी पुरस्कार (एक लाख रुपये)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
लंबवर्तुळाकार दीर्घिका

इवलेसे|उजवे|लंबवर्तुळाकार दीर्घिका ESO 325-G004

ज्या दीर्घिकेचा आकार ढोबळमानाने विवृत्ताकार असतो, तीव्रतेचे वितरण सपाट आणि कोणतीही वैशिष्ट्ये किंवा अनियमितता नसलेले असते अशा दीर्घिकेला **लंबवर्तुळाकार दीर्घिका** (इंग्रजी: *Elliptical galaxy - एलिप्टिकल गॅलॅक्सी*) म्हणतात. चपट्या सर्पिलाकार दीर्घिकांप्रमाणे या दीर्घिकांमध्ये वैशिष्ट्यपूर्ण रचना नसतात, त्यांचा आकार त्रिमितीय असतो आणि त्यांच्यातील तारे केंद्राभोवती काहीसे यादृच्छिक कक्षेत असतात. या दीर्घिकांचा गट हा  एडविन हबलने १९३६ साली त्याच्या *द रेल्म ऑफ द नेब्यूला* या ग्रंथामध्ये वर्णन केलेल्या दीर्घिकांच्या संरचनेवर आधारलेल्या तीन मुख्य गटांपैकी एक गट आहे. हबलला लंबवर्तुळाकार दीर्घिका कालांतराने सर्पिलाकार दीर्घिकांमध्ये विकसित होतात असे वाटले होते. कालांतराने ते चुकीचे आहे असा शोध लागला. लंबवर्तुळाकार दीर्घिकांमधील तारे सर्पिलाकार दीर्घिकांमधील ताऱ्यांपेक्षा बरेच जुने असतात.

## पारिभाषिक शब्दसूची 
## संदर्भ 
वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:दीर्घिका