सचिन वाझे

**सचिन हिंदुराव वाझे** (जन्म : २२ फेब्रुवारी, १९७२) हे एक माजी भारतीय पोलीस अधिकारी आहेत, ज्यांनी मुंबई पोलीस दलात सहायक पोलीस निरीक्षक म्हणून काम केले आहे. अँटिलिया स्फोटक प्रकरण आणि मनसुख हिरेन यांच्या हत्येतील कथित सहभागासाठी ते सध्या राष्ट्रीय तपास संस्थेच्या (NIA) कोठडीत आहेत. संविधानाच्या कलम ३११ (२)(ब) अंतर्गत मुंबई पोलीस आयुक्तांनी त्यांना सेवेतून बडतर्फ केले. ते शिवसेना पक्षाचे सदस्य देखील होते.

वाझे हे मुंबई चकमक पथकामधील एक 'एन्काउंटर स्पेशलिस्ट' होते. कोणत्याही चकमकीत स्वतः कधीही जखमी न होता, तब्बल ६३ कथित गुन्हेगारांच्या न्यायालयबाह्य हत्यांमध्ये त्यांचा सहभाग होता. ख्वाजा युनूसच्या कोठडीतील मृत्यू प्रकरणात अटक झाल्यानंतर त्यांना १७ वर्षांसाठी निलंबित करण्यात आले होते, परंतु नंतर त्यांना जामीन मिळाला आणि जून २०१७ मध्ये ते पुन्हा सेवेत रुजू झाले.

रिपब्लिक टीव्हीचे मुख्य संपादक अर्णब गोस्वामी यांच्या अटकेसाठी त्यांनी रायगड पोलीस दलाचे नेतृत्व केले होते. मार्च २०२१ मध्ये, अँटिलिया बॉम्ब प्रकरणात त्यांच्या भूमिकेसाठी आणि सहभागासाठी त्यांना पुन्हा अटक करण्यात आली. या अटकेनंतर त्यांना पोलीस सेवेतून पुन्हा एकदा निलंबित करण्यात आले. अखेर ११ मे २०२१ रोजी त्यांना पोलीस पदावरून बडतर्फ करण्यात आले.

## प्रारंभिक जीवन आणि कारकिर्द 
वाझे यांचा जन्म २२ फेब्रुवारी १९७२ रोजी महाराष्ट्रातील कोल्हापूर येथे झाला. १९९० मध्ये ते राज्य पोलीस सेवेत रुजू झाले. त्यांची पहिली नियुक्ती नक्षलग्रस्त गडचिरोली भागात करण्यात आली होती.

### चकमक पथक 
१९९२ मध्ये, वाझे यांची बदली ठाणे शहर पोलीस दलात झाली. इथे काम करते वेळेस अनेक महत्त्वाचे गुन्हे उघडकीस आणल्यामुळे त्यांना अल्पावधीतच प्रसिद्धी मिळाली. एकामागे एक पदोन्नती मिळत गेल्यावर, अखेर त्यांनी ठाणे पोलिसांच्या विशेष पथकाचे नेतृत्व केले आणि शहरात 'चकमकी' करण्यास सुरुवात केली. मुंबई-ठाणे परिसरात त्यांनी ६० हून अधिक गुन्हेगारांना ठार केल्याचा त्यांच्यावर आरोप आहे.

वाढती खंडणीखोरी आणि उघडपणे होणारा हिंसाचार रोखण्यासाठी १९९७ च्या सुमारास हे पथक स्थापन करण्यात आले होते, जे पुढे चकमकीसाठी ओळखले जाऊ लागले.

त्यानंतर, वाझे यांची मुंबई पोलिसांच्या प्रतिष्ठित गुन्हे गुप्तवार्ता घटकात (CIU) निवड झाली. नंतर पुढे त्यांचे मार्गदर्शक प्रदीप शर्मा यांच्यासोबत त्यांची बदली खंडणी विरोधी कक्षात करण्यात आली. इथेच  त्यांच्या पहिल्या एन्काउंटरची नोंद झाली. 

वाझे यांची कारकीर्द ३० वर्षांची होती. या दरम्यान ते मुन्ना नेपाळीसारख्या कुख्यात गुंडांसह ६३ कथित गुन्हेगारांच्या "एन्काउंटर स्पेशालिस्ट" म्हणून ओळखले जाऊ लागले. याशिवाय वाझे यांनी बनावट नोटांशी संबंधित प्रकरणे हाताळली, तसेच चित्रपट उद्योगातील व्यक्तींशी संबंधित प्रकरणांमध्येही त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती.

२००८ मध्ये, वाझे यांनी भारतातील शिवसेना या राजकीय पक्षात प्रवेश केला. मात्र, त्यांनी कधीही त्यांच्या सदस्यत्वाची नोंदणी नूतनीकरण केली नाही किंवा अधिकृत रित्या राजीनामा देखील दिला नाही.

## निलंबन आणि पुनर्नियुक्ती 
३ मार्च २००४ रोजी, २००२ च्या घाटकोपर बॉम्बस्फोट प्रकरणातील संशयित ख्वाजा युनूस याच्या कोठडीतील मृत्यूप्रकरणी खुनाच्या आरोपाखाली वाझे आणि इतर १४ पोलिसांना निलंबित करण्यात आले. त्यानंतर, महाराष्ट्र सरकारने त्यांची पुनर्नियुक्तीची विनंती फेटाळल्यानंतर, नोव्हेंबर २००७ मध्ये वाझे यांनी पोलीस दलातून राजीनामा दिला.

६ जून २०२० रोजी, तत्कालीन मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील महाराष्ट्र सरकारने वाझे यांचे निलंबन रद्द केले आणि महाराष्ट्रातील कोविड-१९ महामारीच्या काळात पोलीस कर्मचाऱ्यांच्या कमतरतेमुळे त्यांना मुंबई पोलीस दलात पुन्हा नियुक्त करण्यात आले. राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे अध्यक्ष शरद पवार यांनी यावर असे सांगितले की, या पुनर्नियुक्तीसाठी ना ठाकरे जबाबदार होते, ना राज्याचे गृहमंत्री अनिल देशमुख.

एका पत्रकार परिषदेत, महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी असा दावा केला की, २०१८ मध्ये जेव्हा ते राज्याचे मुख्यमंत्री होते, तेव्हा शिवसेनेने त्यांना वाझे यांना पुन्हा सेवेत घेण्याची विनंती केली होती, जी त्यांनी राज्याच्या महाधिवक्त्यांशी सल्लामसलत केल्यानंतर फेटाळून लावली होती.

## आरोप आणि प्रकरणे 
### अँटीलिआ स्फोटक प्रकरण
२५ फेब्रुवारी २०२१ रोजी, बनावट नंबर प्लेट असलेली आणि सुमारे २० जिलेटीनच्या कांड्या (स्फोटके) भरलेली एक 'महिंद्रा स्कॉर्पिओ' कार मुंबईतील उद्योगपती मुकेश अंबानी यांच्या 'अँटिलिया' या निवासस्थानाबाहेर उभी करण्यात आली होती. या प्रकरणाचे पहिले तपास अधिकारी म्हणून सचिन वाझे यांची नियुक्ती करण्यात आली होती. महाराष्ट्राचे तत्कालीन विरोधी पक्षनेते देवेंद्र फडणवीस यांनी हिरेन यांच्या कथित हत्येप्रकरणी वाझे यांना अटक करण्याची मागणी केली होती. वाझे यांनीच आपल्या पतीची हत्या केल्याचा संशय हिरेन यांच्या पत्नीने व्यक्त केल्याचा दावा फडणवीस यांनी केला होता.

वाझे यांनी अंतरिम जामिनासाठी अर्ज केला होता, परंतु ठाणे सत्र न्यायालयाने तो फेटाळून लावला. सुमारे १२ तासांच्या चौकशीनंतर, २५ फेब्रुवारी रोजी कारमिकेल रोडजवळ स्फोटकांनी भरलेले वाहन ठेवल्याच्या आरोपावरून राष्ट्रीय तपास संस्थेने १३ मार्च २०२१ रोजी त्यांना अटक केली. एनआयएने वाझे यांच्या कार्यालयाची झडती घेतली, ज्यामध्ये महत्त्वाची कागदपत्रे, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे आणि वाझे वापरत असलेली एक मर्सिडीज कार जप्त करण्यात आली. या कारमध्ये ₹५,००,००० रोख रक्कम, नोटा मोजण्याचे मशीन आणि 'अँटिलिया'जवळ सापडलेल्या स्कॉर्पिओच्या मूळ नंबर प्लेट्स सापडल्या. सहाय्यक पोलीस उपनिरीक्षक सुनील टोके यांनी असा दावा केला की, वाझे ही जप्त केलेली मर्सिडीज कार पोलीस आयुक्तालयात घेऊन आले होते. या प्रकरणात सहाय्यक पोलीस निरीक्षक रियाझुद्दीन काझी यांचीही चौकशी करण्यात आली, ज्यांनी ठाण्यातील वाझे यांच्या गृहनिर्माण संस्थेतील सीसीटीव्हीचा 'डिजिटल व्हिडिओ रेकॉर्डर' (DVR) काढून टाकला होता.

### मनसुख हिरेन हत्या प्रकरण
२१ मार्च २०२१ रोजीच्या एका निवेदनात, महाराष्ट्र दहशतवाद विरोधी पथकाने (ATS) मनसुख हिरेन हत्या प्रकरणात वाझे यांना मुख्य संशयित म्हणून नामनिर्देशित केले. एटीएसने या कटात सामील असल्याबद्दल क्रिकेट बुकी नरेश रामनिकलाल गोर आणि पोलीस अधिकारी विनायक बाळासाहेब शिंदे यांना अटक केली. अधिकारी शिंदे यांनीच हिरेन यांना घोडबंदर रोडवर भेटायला बोलावले होते, असा आरोप आहे. शिंदे हा वाझे ज्या गुन्हे शाखेच्या युनिटमध्ये कार्यरत होते, तिथेच कॉन्स्टेबल होता. लखन भैय्या बनावट चकमक प्रकरणात दोषी ठरल्यानंतर तो जन्मठेपेची शिक्षा भोगत होता, परंतु त्यावेळी तो फर्लो रजेवर बाहेर होता. ११ मे २०२१ रोजी त्याला मुंबई पोलीस दलातून अधिकृतपणे बडतर्फ करण्यात आले.

### खंडणी 
वाझे यांचे वरिष्ठ आणि त्यांच्यासोबत जवळून काम केलेले परमबीर सिंग यांची मुंबई पोलीस आयुक्त पदावरून हकालपट्टी करण्यात आली. सिंग यांनी महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांना लिहिलेल्या एका सविस्तर पत्रात असा दावा केला की, महाराष्ट्राचे तत्कालीन गृहमंत्री अनिल देशमुख यांच्या मागणीनुसार मुंबईतील व्यावसायिकांकडून दरमहा ₹१०० कोटी वसूल करण्याच्या योजनेत वाझे यांचा समावेश होता देशमुख यांच्या कार्यालयाने हा दावा फेटाळून लावला आणि असे नमूद केले की, परमबीर सिंग यांनी कायदेशीर कारवाईपासून स्वतःला वाचवण्यासाठी त्यांच्यावर हे खोटे आरोप केले आहेत. दरम्यान, देवेंद्र फडणवीस यांनी असा दावा केला की, वाझे आणि परमबीर सिंग हे सध्याच्या महाविकास आघाडी (राष्ट्रवादी काँग्रेस, शिवसेना आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस यांची युती) सरकाराच्या हातातील केवळ बाहुले आहेत. २२ मार्च रोजी परमबीर सिंग यांनी सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली आणि पोलीस तपासात हस्तक्षेप होत असल्याचा दावा करत अनिल देशमुख यांच्याविरुद्ध सीबीआय चौकशीची मागणी केली.

मुंबईतील 'मिड-डे' या वृत्तपत्राला 'इंडियन हॉटेल अँड रेस्टॉरंट असोसिएशन'च्या (AHAR) सदस्यांकडून समजले आहे की, वाझे यांनी डिसेंबर २०२० पासून पैसे गोळा करण्यास सुरुवात केली होती. वाझे पोलीस आयुक्त कार्यालयाच्या आवारातील आपल्या केबिनमधून फोन करून दरमहा ठराविक रक्कम भरण्यास सांगत असत. ही रक्कम दिल्यास 'सोशल सर्व्हिस ब्रँच' (SSB) कडून कोणत्याही धाडी टाकल्या जाणार नाहीत, असे आश्वासन ते द्यायचे. एका सूत्राच्या हवाल्याने प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, "एसएसबीने हॉटेल आणि बारवर धाडी टाकून गुन्हे दाखल केले होते. शेवटची धाड फेब्रुवारीच्या सुरुवातीला पडली होती. त्यानंतर, प्रत्येकाने व्यवसाय सुरू ठेवण्यासाठी पैसे देण्याचे मान्य केल्यामुळे कोणतीही धाड टाकण्यात आली नाही."

### अवैध मालमत्ता 
वाझे यांच्याकडे आठ कार आणि एक स्पोर्ट्स बाईक असल्याची चर्चा आहे. ठाण्यातील त्यांच्या अपार्टमेंटची किंमत सुमारे एक कोटी रुपये असल्याचे सांगितले जाते, तर त्यांचा मासिक पगार साधारणपणे ७०,००० रुपये इतका होता.

या प्रकरणानंतर मुंबईचे तत्कालीन पोलीस आयुक्त परमबीर सिंग यांची बदली करण्यात आली. त्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांना पत्र लिहून तत्कालीन गृहमंत्री अनिल देशमुख यांच्यावर १०० कोटी रुपयांच्या वसुलीचे गंभीर आरोप केले. या आरोपांनंतर आणि उच्च न्यायालयाने सीबीआय चौकशीचे आदेश दिल्यानंतर अनिल देशमुख यांनी गृहमंत्री पदाचा राजीनामा दिला.

## प्रकाशने आणि चित्रपट 
पोलीस सेवेत असताना, महाराष्ट्र पोलिसांसाठी नवीन नियम, नियमावली आणि मार्गदर्शक तत्त्वे तयार करण्यात वाझे यांचा महत्त्वाचा वाटा होता. सेवेतून राजीनामा दिल्यानंतर, वाझे यांनी टेलिव्हिजनवरील चर्चेत सहभाग घेतला आणि वर्तमानपत्रे तसेच नियतकालिकांमध्ये लेख प्रसिद्ध केले. ते सायबर गुन्ह्यांशी संबंधित विषयांवरही सातत्याने लेखन करत असत.त्यांनी विविध आघाडीची वृत्तपत्रे, टीव्ही चॅनल्स आणि ऑनलाइन पोर्टल्ससाठी संशोधक, सल्लागार आणि योगदानकर्ता म्हणून काम केले आहे. त्यांनी 'laibhaari.com' हे फेसबुकच्या धर्तीवर मराठीतील पहिले सोशल नेटवर्किंग पोर्टल तयार केले होते. ४ नोव्हेंबर २०१० रोजी या पोर्टलची चाचणी सुरू झाली आणि २१ नोव्हेंबर २०१० रोजी अधिकृत लाँच होईपर्यंत त्याचे १५,००० हून अधिक सदस्य झाले होते.

वाझे यांनी २६/११ च्या मुंबई हल्ल्याचा वृत्तांत मांडणारे 'जिंकून हारलेली लढाई' हे मराठी पुस्तक लिहिले आहे. तसेच, मुंबईतील शीना बोरा हत्याकांडावर आधारित 'Sheena Bora - The Murder That Shook India' हे पुस्तकही त्यांनी लिहिले आहे.

हुसेन झैदी यांचे, 'Headley & I', 'My Name is Abu Salem', 'Byculla to Bangkok', ॲड्रियन लेव्ही आणि शिरीष थोरात यांचे, 'The Scout: The Definitive Account of David Headley and the Mumbai Attacks' या पुस्तक प्रकल्पांसाठी त्यांनी स्रोत आणि सल्लागार म्हणून काम केले आहे.

२०१४ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या 'रेगे' या मराठी क्राईम-थ्रिलर चित्रपटात अभिनेता पुष्कर श्रोत्री याने सचिन वाझे यांची भूमिका साकारली होती.

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्र पोलीस
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म
वर्ग:महाराष्ट्र पोलिस दलातील आरोपी