बहुपक्षीय मुक्त व्यापार करारांची यादी

**बहुपक्षीय मुक्त व्यापार करार** हा अनेक देशांमध्ये असतो जो सर्वांना समान वागणूक देतो आणि एक मुक्त व्यापार क्षेत्र तयार करतो. प्रत्येक कस्टम युनियन, कॉमन मार्केट, आर्थिक संघटन, सीमा शुल्क आणि आर्थिक संघ आणि आर्थिक आणि मौद्रिक संघटन हे देखील एक मुक्त व्यापार क्षेत्र आहे आणि ते खाली समाविष्ट केलेले नाहीत‍.

## **१९९४ चा ‍‍‍‌‌‍‍‍गॅट करार**
** कृषी करार
** सॅनिटरी आणि फायटोसॅनिटरी उपायांच्या अनुप्रयोगावरील करार
** व्यापारातील तांत्रिक अडथळ्यांवर करार
** व्यापार संबंधित गुंतवणूक उपायांवर करार
** अँटी डंपिंगवर करार
** सीमाशुल्क मूल्यांकनावर करार
** प्रीशिपमेंट तपासणीवर करार
** मूळ नियमांवरील करार
** आयात परवाना प्रक्रियांवर करार
** सबसिडी आणि काउंटरवेलिंग उपायांवर करार
** सेफगार्ड्स वर करार
** व्यापार सुलभीकरणावर करार
** सेवांच्या व्यापारावरील सामान्य करार
** बौद्धिक संपदा अधिकारांच्या व्यापार-संबंधित पैलूंवर करार
** विवाद निपटारा समज
** व्यापार धोरण पुनरावलोकन यंत्रणा
** नागरी विमानांच्या व्यापारावरील करार
** सरकारी खरेदीवर करार
** बोवाइन मीटबाबत व्यवस्था,  हा करार १९९७ च्या शेवटी संपुष्टात आला.
** आंतरराष्ट्रीय डेरी करार, हा करार १९९७ च्या शेवटी संपुष्टात आला.
** माहिती तंत्रज्ञान करार
** बाली पॅकेज

## **सक्रिय करार**
* युरोपियन युनियन कस्टम युनियन- १९५८
* युरोपियन फ्री ट्रेड असोसिएशन- १९६०
* अँडियन कम्युनिटी - १९६९
* आशिया-पॅसिफिक व्यापार करार- १९७५
* दक्षिण आफ्रिकन विकास समुदाय मुक्त व्यापार क्षेत्र - १९८०
* गल्फ कोऑपरेशन कौन्सिल- १९८१
* सदर्न कॉमन मार्केट - १९९१
* आसियान मुक्त व्यापार क्षेत्र- १९९२ 
* मध्य युरोपीय मुक्त व्यापार करार- १९९२ 
* ऑर्गनायझेशन ऑफ द ब्लॅक सी इकॉनॉमिक कोऑपरेशन- १९९२
* सेंट्रल अमेरिकन इंटिग्रेशन सिस्टम- १९९३
* पूर्व आणि दक्षिण आफ्रिकेसाठी सामान्य बाजारपेठ- १९९४
* युरोपियन इकॉनॉमिक एरिया- १९९४
* G-३ मुक्त व्यापार करार- १९९५
* आंतरराष्ट्रीय धान्य करार - १९९५
* ग्रेटर अरब मुक्त व्यापार क्षेत्र- १९९७
* डोमिनिकन रिपब्लिक-मध्य अमेरिका मुक्त व्यापार करार- २००४
* दक्षिण आशियाई मुक्त व्यापार क्षेत्र- २००४
* पूर्व आफ्रिकन समुदाय- २००५
* आसियान-ऑस्ट्रेलिया-न्यू झीलंड मुक्त व्यापार क्षेत्र- २०१० 
* पॅसिफिक अलायन्स फ्री ट्रेड एरिया- २०१२
* ट्रान्स-पॅसिफिक भागीदारी (CPTPP) साठी व्यापक आणि प्रगतीशील करार - २०१८
* आफ्रिकन कॉन्टिनेन्टल फ्री ट्रेड एरिया  - २०१९
* युनायटेड स्टेट्स-मेक्सिको-कॅनडा करार- २०२० 
* प्रादेशिक व्यापक आर्थिक भागीदारी - २०२२

## **फक्त सोव्हिएत नंतरची राज्ये**
* कॉमनवेल्थ ऑफ इंडिपेंडंट स्टेट्स ॲग्रीमेंट ऑन द एस्टॅब्लिशमेंट ऑफ ए फ्री ट्रेड एरिया (1994) - बहुपक्षीय मुक्त व्यापार क्षेत्र २४ नोव्हेंबर १९९९ रोजी स्थापित - २०२३ पर्यंत १० देशांमध्ये बहुपक्षीय मुक्त व्यापार व्यवस्था लागू आहे
* युरेशियन इकॉनॉमिक युनियन (EAEU) च्या युरेशियन कस्टम्स युनियन - २०१० EurAsEC कस्टम्स युनियन ऑफ रशिया, कझाकस्तान आणि बेलारूस - २०२३ पर्यंत ५ देश
* कॉमनवेल्थ ऑफ इंडिपेंडंट स्टेट्स फ्री ट्रेड एरिया - २०११  - २०२३ पर्यंत ९ देशांमध्ये
* GUAM ऑर्गनायझेशन फॉर डेमोक्रसी अँड इकॉनॉमिक डेव्हलपमेंट   - अस्पष्ट अर्ज, WTO ला केवळ २०१७ मध्ये अधिसूचित केले गेले - ४ देशांमधील बहुपक्षीय मुक्त व्यापार व्यवस्था ( आंतरराष्ट्रीय व्यापार केंद्र म्हणते की तेथे कोणतेही मुक्त व्यापार क्षेत्र कार्यरत नाही. १५ एप्रिल १९९४ रोजी १२ सीआयएस देशांद्वारे CIS मुक्त व्यापार क्षेत्राच्या निर्मितीच्या करारावर स्वाक्षरी  आली होती.

## **प्रस्तावित करार**
* SADC, EAC आणि COMESA मधील आफ्रिकन मुक्त व्यापार क्षेत्र 
* अरब मगरेब युनियन 
* असोसिएशन ऑफ कॅरिबियन स्टेट्स 
* बहु-क्षेत्रीय तांत्रिक आणि आर्थिक सहकार्यासाठी बंगालच्या उपसागराचा पुढाकार 
* कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड आणि युनायटेड किंगडम युनियन 
* चीन-जपान-दक्षिण कोरिया मुक्त व्यापार करार
* साहेल-सहारन राज्यांचा समुदाय 
* कॉमनवेल्थ फ्री ट्रेड एरिया 
* मध्य आफ्रिकन राज्यांचा आर्थिक समुदाय 
* पश्चिम आफ्रिकन राज्यांचा आर्थिक समुदाय  
* आर्थिक भागीदारी करार 
* युरो-भूमध्य मुक्त व्यापार क्षेत्र 
* अमेरिकेचे मुक्त व्यापार क्षेत्र 
* एशिया पॅसिफिकचे मुक्त व्यापार क्षेत्र
* विकास आंतर-सरकारी प्राधिकरण 
* बाल्कन उघडा
* जवळच्या आर्थिक संबंधांवर पॅसिफिक करार
* २०२१ पॅसिफिक बेट देश व्यापार करार  
* शांघाय कोऑपरेशन ऑर्गनायझेशन  
* ट्रान्सअटलांटिक मुक्त व्यापार क्षेत्र 
* त्रिपक्षीय मुक्त व्यापार क्षेत्र 
* दक्षिण अमेरिकन राष्ट्र संघ 
* आर्थिक सहकार्य संघटना व्यापार करार 

## **अप्रचलित करार**
* आंतरराष्ट्रीय कथील करार (१९५६-१९८५)
* कॅरिबियन मुक्त व्यापार संघटना (१९६८-१९७४) 
* लोहखनिज निर्यात करणाऱ्या देशांची संघटना (१९७४-१९९९) 
* आंतरराष्ट्रीय बॉक्साइट असोसिएशन (१९७४-१९९२) 
* मल्टी फायबर व्यवस्था (१९७४-१९९४)
* उत्तर अमेरिकन मुक्त व्यापार करार (१९९४-२०२०) 

## **हे सुद्धा पहा**
* युरोपमधील मुक्त व्यापार क्षेत्रे (नकाशांसह)
* द्विपक्षीय मुक्त व्यापार करारांची यादी
* देशांच्या गटांची यादी

## **संदर्भ**
## **बाह्य दुवे**
* '*bilaterals.org - *"डब्ल्यूटीओमध्ये जे काही घडत नाही ते सर्व"***
* **fightingftas.org **
* **FTAs WTO ला सादर केले**
* **शोध आणि तुलना करण्यासाठी जागतिक बँकेचा PTA डेटाबेस**
* **अमेरिका FTAs**
* **EU FTAs**
* **EU-ACP देश आर्थिक भागीदारी करार (EPA) वाटाघाटी: आम्ही कुठे उभे आहोत?**
* **EFTA अधिकृत साइट**
* **ऑस्ट्रेलिया अधिकृत FTA साइट**
* **द्विपक्षीय आणि प्रादेशिक व्यापार करार WTO ला सूचित केले: WorldTradeLaw.net आणि Bryan Mercurio द्वारे विकसित**
* **ptas.mcgill.ca**
* **TREND-Analytics वेबसाइट - द्विपक्षीय आणि बहुपक्षीय मुक्त व्यापार साधनांची परस्परसंवादी सूची*'

वर्ग:आंतरराष्ट्रीय व्यापार
वर्ग:मुक्त व्यापार करार