open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ऑपेरा

[300 px|इवलेसे|[पॅरिस ऑपेराचे प्रयोग भरवण्यासाठी वापरले जाणारे पॅरिसमधील पाले गानिये हे जगातील सर्वात प्रसिद्ध ऑपेरागृहांपैकी एक आहे.]]
[300 px|इवलेसे|[सिडनी येथील ऑपेरागृह]]

**ऑपेरा** (Opera) हे प्रामुख्याने एक संगीत नाटक असते ज्यामध्ये एक किंवा अनेक गायक व संगीतकार रंगमंचावर संवाद व संगीताने रचलेली एक कथा सादर करतात. ऑपेरामध्ये पारंपारिक नाटकाचे अभिनय, पार्श्वभूमीवरील देखावे, रंगभूषा, नृत्य इत्यादी अनेक घटक वापरले जातात. ऑपेराचे प्रयोग साधारणपणे ऑपेरागृहांमध्ये (Opera house) भरवले जातात. ऑपेरा हा पश्चिमात्य संस्कृतीमधील शास्त्रीय संगीताचा एक भाग मानला जातो.

१६व्या शतकाच्या अखेरीस ऑपेराचा इटलीमध्ये उगम झाला. जगातील पहिला ऑपेराचा प्रयोग फ्लोरेन्स येथे इ.स. १५९८ साली भरवण्यात आला. १७व्या शतकामध्ये ऑपेरा झपाट्याने युरोपभर पसरला व जर्मनी, फ्रान्स, इंग्लंड येथे ऑपेराचे अनेक प्रकार निर्माण झाले. जॉर्ज फ्रीडरिक हान्डेल व मोझार्ट हे १८व्या शतकामधील सर्वात लोकप्रिय ऑपेरा संगीतकारांपैकी होते. १९व्या शतकाच्या पूर्वार्धात ज्योआकिनो रोसिनी, गाएतानो दॉनिझेत्ती इत्यादी इटालियन ऑपेराकारांनी ऑपेरावर वर्चस्व प्रस्थापित केले होते. १९व्या शतकाच्या मध्यकाळात जर्मनीचा रिचर्ड वॅग्नर व इटलीचा ज्युझेप्पे व्हेर्दी हे युरोपातील सर्वात लोकप्रिय ऑपेरानिर्माते होते. प्यॉतर इल्यिच चैकोव्स्की हा १९व्या शतकातील एक लोकप्रिय रशियन ऑपेराकार होता. एक्तॉर बर्लियोझने फ्रेंच भाषेमध्ये अनेक ऑपेरा लिहिले. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस ज्याकोमो पुचिनीने ऑपेराची लोकप्रियता वाढवली. 

## बाह्य दुवे
*ऑपेराचे विदागार

वर्ग:संगीत
फलटण संस्थान

**फलटण संस्थान** हे ब्रिटिश भारतातील मुंबई इलाख्यातील डेक्कन स्टेट्स एजन्सीमधील एक संस्थान होते.

## मुख्यालय 
या संस्थानाचे मुख्यालय फलटण या गावात आहे. या संस्थानात एकूण ७२ गावे आहेत. याचे क्षेत्रफळ ३९७ चौरस मैल आहे. 

## संस्थानिक 
या संस्थानाचे संस्थानिक निंबाळकर घराणे आहे.

## स्वातंत्र्योत्तर काळ 
भारत स्वतंत्र झाल्यावर हे संस्थान निंबाळकर यांनी भारतीय संघराज्यात विलीन केले. हे आत्ताच्या महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यात आहे. व ते तालुक्याचे ठिकाण आहे.

वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने
वर्ग:सातारा जिल्हा
सिमोन दि बोव्हा

इवलेसे

**सिमोन ल्युसी एर्नेस्तीन मरी बेर्त्रां दि बोव्हा** (; ९ जानेवारी १९०८ - १४ एप्रिल १९८६) ही एक फ्रेंच लेखिका, विचारवंत व अस्तित्ववादी तत्त्वज्ञ होती. ह्याचसोबत ती महिला हक्क व सामाजिक तत्त्वांची पुरस्कर्ती होती. तिने महिलावादावर लिहिलेली १९४९ सालची कादंबरी द सेकंड सेक्स  जगप्रसिद्ध झाली होती. तिने तत्त्वज्ञानावर अनेक कथा, निबंध व लेख लिहिले.
'पुरुषप्रधान जगात पुरुषी मूल्यांच्या चौकटीत स्त्रीला राहावे लागते, तिला स्वतःच्या मूल्यांची निर्मिती करता येत नाही. त्यामुळे आपल्या अस्तित्वाला अर्थ देणे स्त्रीला अवघड जाते', असे बोव्हा हिचे मत होते. या तिच्या मतामुळे स्त्रीवादी इतिहासलेखनाला बळकटी आली; तसेच इतिहासलेखनात स्त्रियांच्या लेखनाचा अंतर्भाव केला गेला.

ज्याँ-पॉल सार्त्र ह्या प्रसिद्ध फ्रेंच तत्त्वज्ञासोबत दि बोव्हाचे जवळीकीचे संबंध होते परंतु त्यांनी विवाह केला नाही.

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:फ्रेंच तत्त्वज्ञ
वर्ग:फ्रेंच लेखक
जॉन लॉक

**जॉन लॉक** (John Locke; २९ ऑगस्ट १६३२ - २८ ऑक्टोबर १७०४) हा एक इंग्लिश तत्त्वज्ञ होता. १७व्या शतकामधील एक आघाडीचा तत्त्वज्ञ असलेला लॉक जगातील सर्वात प्रभावशाली विचारवंतांपैकी एक होता. त्याला उदारमतवादाचा जनम मानले जाते.

जॉन लॉकच्या विचारांनी व लेखनाने जगातील अनेक तत्त्वज्ञ प्रभावित झाले. लॉकच्या उदारमतवादी व गणतंत्रीय योगदानांचा पगडा अमेरिकेच्या स्वातंत्र्याचा जाहीरनाम्यावर देखील जाणवतो.

## प्रभाव
*व्होल्तेर
*ज्यां-जाक रूसो
*डेव्हिड ह्युम
*इम्मॅन्युएल कांट
*आर्थर शोपेनहाउअर
*जॉर्ज बर्कली
*थॉमस पेन
*अ‍ॅडम स्मिथ

## बाह्य दुवे
*जॉन लॉकचे सर्व साहित्य 
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:इंग्लिश तत्त्वज्ञ
व्हर्सायचा राजवाडा

300 px|इवलेसे|व्हर्सायच्या राजवाड्याचे हवाई दृष्य
**व्हर्सायचा राजवाडा** () हा फ्रान्स देशाच्या व्हर्साय शहरामधील एक ऐतिहासिक राजवाडा आहे. फ्रान्सचा राजा तेराव्या लुईच्या कार्यकाळात अंदाचे इ.स. १६२४ मध्ये ह्या प्रासादाच्या बांधकामास सुरुवात झाली. ह्या काळात व्हर्साय हे पॅरिसजवळ असलेले एक छोटे गाव होते. चौदाव्या लुईने ह्या राजवाडाच्या मोठ्या प्रमाणावर विकास केला व ६ मे १६८२ रोजी आपला निवास अधिकृतपणे येथे हलवला व फ्रान्सची राजधानी पॅरिसहून व्हर्साय येथे आणली गेली. पुढील १०० वर्षांहून अधिक काळादरम्यान व्हर्साय हे फ्रान्सचे राजकीय केंद्र होते. १७८९मध्ये फ्रेंच क्रांती सुरू झाल्यानंतर शाही घराण्याला व्हर्सायहून पुन्हा पॅरिसला पळ काढावा लागला व व्हर्सायचे राजकीय महत्त्व संपुष्टात आले.

सध्या व्हर्साय हे फ्रान्समधील एक महत्त्वाचे पर्यटनस्थळ आहे. १९७९ साली युनेस्कोने व्हर्सायच्या राजवाड्याला जागतिक वारसा स्थानांच्या यादीमध्ये समाविष्ट केले.

## बाह्य दुवे
* संकेतस्थळ
* चित्र दालन 

वर्ग:पॅरिसमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:फ्रान्समधील जागतिक वारसा स्थाने
स्वामी आनंद ऋषी

स्वामी आनंद ऋषी (जन्म : १ ऑक्टोबर १९२८) यांचे पूर्वाश्रमीचे आडनाव खरे असे होते. आचार्य रजनीशांनी १९७१ साली दिलेल्या नवसंन्यास दीक्षेनंतर ते स्वामी आनंद ऋषी झाले.

आनंद ऋषींचे शालेय शिक्षण पुण्याच्या नूतन मराठी विद्यालयात आणि महाविद्यालयीन शिक्षण बृहन्‌ महाराष्ट्र कॉलेज ऑफ कॉमर्समध्ये झाले. बी.कॉम. नंतर त्यांनी कलकत्ता व लंडन येथील कॉस्ट अकौंटिंग इन्स्टिट्यूट्समधून FICWA व FCMA या फेलोशिप मिळवल्या.

आनंद ऋषी हे आई, वडील भाऊ व पाच बहिणी अशा मोठ्या कुटुंबात पुण्यात लहानाचे मोठे झाले. इ.स. १९५५ साली त्यांचा विवाह कुमारी इंदुमती कर्वे यांच्याशी झाला. पत्‍नी, तीन कन्या, तीन जावई आणि पाच नातवंडे असा त्यांचा परिवार.

स्वामी आनंद ऋषी यांनी रबर, साखर, रसायने, औषधे, पोल्ट्री व हॉटेले अशा विविध उद्योगधंद्यांच्या अर्थखात्यांमध्ये अनेक स्तरांवर नोकरी केली. इ.स. १९८८ साली स्वामी आनंद ऋषी यांनी ताज ग्रुप ऑफ हॉटेल्सच्या अमेरिकेतील एका उपकंपनीच्या अर्थशाखा उपाध्यक्ष पदावरून निवृत्त झाल्यावर पुण्याच्या वेंकटेश्वर हॅचरी ग्रुपमध्ये सल्लागार व संचालक म्हणून त्यांनी आठ वर्षे काम पाहिले.

आनंद ऋषी १९६३ साली थिऑसॉफिस्ट झाले. पुढे ओशो हे नाव धारण करणारे आचार्य रजनीश यांच्याकडून त्यांनी दीक्षा घेतली आणि इ.स. १९७८ साली राजपत्रात प्रसिद्ध करून त्यांनी कायदेशीरपणे स्वामी आनंद ऋषी हे नाव स्वीकारले.

इ.स. १९८८ साली नोकरीतून निवृत्त झाल्यावर स्वामी आनंद ऋषी यांनी अनेक पुस्तके लिहिली. पातंजलयोग, पुनर्जन्म, ओशो, ध्यान, अध्यात्म इत्यादी विषयांवर त्यांचे अनेक स्फुट लेख प्रकाशित झाले आहेत, आणि याच विषयावर त्यांनी महाराष्ट्रात ठिकठिकाणी प्रवचने दिली.

ठाण्याच्या थिऑसॉफिकल सोसायटी, ओशो फ्रेन्ड्स, घंटाळी मित्रमंडळ योग विभाग, ताओ आनंद आध्यात्मिक केंद्र आदी संस्थांमध्ये स्वामी आनंद ऋषी यांचा सहभाग असे.

## स्वामी आनंद ऋषी यांनी लिहिलेली पुस्तके 
* अष्टावक्र गीता (नवीन प्रकाशन, पुणे)
* दहा हजार बुद्धांसाठी शंभर कथा( उन्मेष प्रकाशन, पुणे)
* ध्यानप्रचीती (नवीन प्रकाशन, पुणे)
* पातंजलयोगदर्शन - एक अभ्यास (राजहंस प्रकाशन, पुणे)
* पातंजलयोगदर्शन : ओशो भाग २ व ३ (मूळ इंग्रजी पुस्तकांचे मराठी अनुवाद, प्रकाशक - जीवनजागृती केंद्र, पुणे)
* पातंजलयोगदर्शन - सारांश, सूत्रे व अर्थ (घंटाळी मित्र मंडळ (ठाणे) यांचे प्रकाशन)
* पुनर्जन्म - कल्पना की वास्तव (मनोरमा प्रकाशन, मुंबई)
* Empty (One Discourse) - Osho (मूळ हिंदी पुस्तकाचा इंग्रजी अनुवाद, प्रकाशक - साधना प्रतिष्ठान, पुणे)
* Patanjalayogadarshan - A Critical Study (मूळ मराठी पुस्तकाचा इंग्रजी अनुवाद, प्रकाशक - योग विद्या निकेतन, मुंबई)
* Patanjalayogadarshan - Summaary, Sanskrit Sutras, Transliteration and English Translation (मूळ मराठीचा इंग्रजी अनुवाद, प्रकाशक - घंटाळी मित्रमंडळ, ठाणे)
* पुनर्जन्माचे गूढ (मनोरमा प्रकाशन, मुंबई)
* मला उमजलेले ओशो (उन्मेष प्रकाशन, पुणे)

## स्वामी आनंद ऋषी ह्यांना किंवा त्यांच्या पुस्तकांना मिळालेले पुरस्कार 
* पातंजलयोगदर्शन - एक अभ्यास या ग्रंथाला महाराष्ट्र सरकारचा उत्कष्ट वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार (१९९६-९७)
* पातंजलयोगदर्शन - एक अभ्यास या ग्रंथासाठी ठाण्याच्या श्रीदत्तपद्मस्वामी यांनी आनंद ऋषी यांना दिलेला समाजगौरव पुरस्कार (१९९९)
* पुनर्जन्म : कल्पना की वास्तव या ग्रंथाला पुण्याच्या गीताधर्म मंडळाने दिलेला प्रा. अकोलकर पुरस्कार (इ.स. २०००)
* पुनर्जन्म : कल्पना की वास्तव या ग्रंथाला ठाण्यात झालेल्या ८४व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनातर्फे पुरस्कार (इ.स. २०१०)

वर्ग:मराठी लेखक
ज्यां-जाक रूसो

**जिन-जाक-रूसो** (; २८ जून, इ.स. १७१२ जिनिव्हा, जिनिव्हाचे प्रजासत्ताक - २ जुलै, इ.स. १७७८) हा एक फ्रेंच लेखक, संगीतकार व तत्त्वज्ञ होता. १८व्या शतकामधील एक आघाडीचा राजकीय तत्त्वज्ञ असलेल्या रूसोच्या विचारांचा फ्रेंच क्रांतीवर प्रभाव पडला होता. रूसोने लोकशाहीची *स्वातंत्र्य, समता व बंधुता* ही तत्त्वे घोषित केली होती. हालाखीच्या काळातही रुसोने कमी वयात जगभर प्रवास केला. त्यामुळे प्रत्यक्ष अनुभवातून त्यांना शिक्षण मिळाले. लोकांना आकर्षित करण्याची नैसर्गिक क्षमता त्यांच्याकडे होती. 

माणूस हा जन्मतःच स्वतंत्र असतो. परंतु तो अनेक बंधनात जखडलेले आहे. माणूस नैसर्गिक समाजरचनेपासून जितका दूर जाईल तितकी त्याच्यावरील कृत्रिम बंधने वाढत जातात. समाजाला स्वास्थ्य पूर्ण जीवन जगण्यासाठी काही बंधने आवश्यक असतात. ही बंधने समाजाने स्वखुशीने स्वतःवर लादून घेतलेली असतात. याचे अनुशासन करण्याकरिता समाजानेच राज्यव्यवस्था निर्माण केली. राज्यव्यवस्था मानव निर्मित असून तो एक करार आहे. जर राज्य संस्थेने कराराचा भंग केला तर ती राज्य व्यवस्था  उलथून पाडण्याचा लोकांना अधिकार आहे. जगप्रसिद्ध पावलेली लोकशाहीची ' स्वातंत्र, समता, बंधुता ' ही तीन तत्त्वे रुसोने घोषित केली होती. 

**नेपोलियन** **बोनापार्ट** म्हणतो " रूसो जन्मला नसता तर. फ्रेंच **राज्यक्रांती** घडून आली नसती. 

यावरून रुसोच्या तत्त्वज्ञानातील किती मोठी प्रेरणा फ्रेंच क्रांतिकारकांना मिळाली होती हे स्पष्ट होते.

१७व्या शतकातील इंग्लिश तत्त्वज्ञ जॉन लॉकच्या विचारांनी रूसोला प्रेरणा मिळाली होती. लेखनासोबत रूसोने घड्याळ दुरुस्ती, खासगी चिटणिसगरी केली तसेच अनेक ऑपेरांना संगीत देखील दिले.

## ग्रंथ साहित्य
रुसोने लिहिलेले 'एमिल' व 'सामाजिक करार' हे ग्रंथ विशेष प्रसिद्ध आहेत. सामाजिक करार या आपल्या ग्रंथात त्यांनी राजकीय विचार मांडले आहेत. 'डिसकोर्सेस ऑन सायन्स अँड आर्टस' या निबंधामध्ये रुसो यांनी आधुनिक संस्कृतीवर उघड टीका केली. त्यांच्या मते भौतिक सुख म्हणजे सुख नाही. खरी प्रगती ही नैतिक विकासाशी निगडीत आहे. आधुनिक समाजामध्ये नैतिकतेची जागा असमानता, भ्रष्टाचार, क्रौर्य यांनी घेतलेली आहे. 

## बाह्य दुवे
*रूसोचे सर्व साहित्य 
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:फ्रेंच तत्त्वज्ञ
वर्ग:फ्रेंच लेखक
वर्ग:फ्रेंच संगीतकार
वर्ग:स्विस व्यक्ती
वर्ग:फ्रेंच राज्यक्रांती
पहिला विल्हेल्म (जर्मन सम्राट)

**विल्हेल्म पहिला** (; २२ मार्च १७९७ - ९ मार्च १८८८) हा प्रशियाचा राजा व जर्मनीच्या एकत्रीकरणनंतर स्थापन झालेल्या जर्मन साम्राज्याचा पहिला सम्राट (*Deutscher Kaiser*) होता. १८७१ सालच्या फ्रान्स-प्रशिया युद्धामध्ये प्रशियाचा सपशेल विजय झाल्यानंतर १८ जानेवारी १८७१ रोजी फ्रान्समधील व्हर्सायच्या राजवाड्यात जर्मन साम्राज्याची निर्मिती झाली व विल्हेल्मला सम्राटाच्या गादीवर बसवण्यात आले.

पहिल्या विल्हेल्मने नियुक्त केलेला ओटो फॉन बिस्मार्क हा जर्मनीचा पहिला चान्सेलर जर्मन साम्राज्याला एक महासत्ता बनवण्यात कारणीभूत होता.

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:प्रशियाचे राजे
वर्ग:जर्मन सम्राट
तिसरा फ्रीडरिश (जर्मन सम्राट)

**फ्रीडरिश तिसरा** (; १८ ऑक्टोबर १८३१ - १५ जून १८८८) हा १८८८ साली अल्प काळाकरिता प्रशियाचा राजा व जर्मन साम्राज्याचा दुसरा सम्राट (*Deutscher Kaiser*) होता. फ्रीडरिश तिसरा पहिल्या विल्हेल्मचा एकमेव मुलगा होता व ९ मार्च १८८८ रोजी विल्हेल्मच्या मृत्यूनंतर तो राज्यपदावर आला. परंतु केवळ ९९ दिवस ह्या पदांवर राहिल्यानंतर १५ जून १८८८ रोजी तो कर्करोगामुळे मरण पावला.

तिसरा फ्रीडरिश त्याच्या उदारमतवादी विचारांसाठी प्रसिद्ध होता.

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र  

वर्ग:प्रशियाचे राजे
वर्ग:जर्मन सम्राट
ज्याकोमो पुचिनी

**ज्याकोमो पुचिनी** (; २२ डिसेंबर १८५८ - २९ नोव्हेंबर १९२४) हा एक इटालियन ऑपेरा संगीतकार होता. १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात व विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात कार्यरत असलेला पुचिनी ज्युझेप्पे व्हेर्दीनंतर इटलीमधील सर्वोत्तम ऑपेरा वादक मानला जातो. त्याने रचलेले अनेक ऑपेरा सध्या जगातील सर्वोत्तम ऑपेरांमध्ये गणले जातात.

## पुचिनीच्या संगीताचे काही नमुने
## बाह्य दुवे 
*गाणी 

वर्ग:इटालियन संगीतकार
गेओर्ग विल्हेल्म फ्रीडरीश हेगल

**जॉर्ज विल्हेम फ्रेडरिच हेगल** (; २७ ऑगस्ट १७७० - १४ नोव्हेंबर १८३१) हा एक जर्मन तत्त्वज्ञ होता. जर्मन आदर्शवादाचे तत्त्वज्ञान प्रस्थापित करण्यात त्याचे मोठे योगदान होते.त्याच्या 'एन्सायक्लोपीडीया ऑफ फिलॉसॉफिकल सायन्सेस ' या तत्त्वज्ञानपर ग्रंथात त्याची व्याख्याने व लेख यांचे संकलन केलेले आहे. 'रिझन इन हिस्टरी' हे त्याचे पुस्तक प्रसिद्ध आहे.

## बाह्य दुवे
*व्यक्तिचित्र

वर्ग:जर्मन तत्त्वज्ञ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विशाळगड संस्थान

**विशाळगड संस्थान** हे ब्रिटिश भारतातील मुंबई इलाख्यातील डेक्कन स्टेट्स एजन्सीतील एक संस्थान आहे.

## संस्थानिक 
कोल्हापूर संस्थानचे महाराजे छत्रपती यांचे पंतप्रतिनिधी हे विशाळगड संस्थानाचे संस्थानिक होते. ते औंध संस्थानाच्या पंतप्रतिनिधी यांच्या वंशातील होते. विशाळगडचे संस्थानिक हे मलकापूर या गावात राहत असत.

## विशाळगड किल्ला 
विशाळगड याचे पूर्वीचे नाव खेळणा होते. या किल्ल्याची बांधणी शिलाहार राजा मारसिंह याने केली. नंतर हा किल्ला बहामनी राजांकडे होता. त्यांच्याकडून तो आदिलशहाकडे आला. हा किल्ला शिवाजी महाराजांनी आदिलशहाकडून जिंकून घेतला होता. १८४४ पर्यंत या किल्ल्याची व्यवस्था पंतप्रतिनिधी यांकडे होती.

वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने
बेद्रिच स्मेताना

250 px|इवलेसे|प्रागमधील बेद्रिच स्मेताना संग्रहालय
**बेद्रिच स्मेताना** (; २ मार्च १८२४ - १२ मे १८८४) हा एक चेक संगीतकार होता. स्मेतानाला चेक संगीताचा जनक मानले जाते. त्याच्या संगीतामधून चेक जनतेमध्ये राष्ट्रीयत्वाची भावना वाढीस लागली.

१८५६ ते १८६० दरम्यान स्वीडनच्या योहतेबोर्य शहरामध्ये संगीत शिक्षकाचे काम केल्यानंतर १८६० साली स्मेताना प्रागमध्ये परतला. येथे त्याने चेक भाषेमध्ये ऑपेरा लिहिण्यास सुरुवात केली. त्याच्या आयुष्याच्या अखेरच्या काळात त्याने अनेक संगीतरचना केल्या.

## बाह्य दुवे 
*स्मेतानाच्या रचना

वर्ग:चेक संगीतकार
बिकानेर संस्थान

इवलेसे|उजवे|बिकानेर संस्थानाचा ध्वज
इवलेसे|उजवे|बिकानेर संस्थानाची राजमुद्रा
इवलेसे|उजवे|बिकानेर संस्थानचा राजवाडा- लक्ष्मी निवास राजवाडा

बिकानेर संस्थान हे ब्रिटिश भारतातल्या राजपुताना स्टेट्स एजन्सीतील एक संस्थान होते. या संस्थानाची राजधानी बिकानेर या नगरात होती. हे संस्थान राजस्थानातले एक मोठे संस्थान होते. 

## स्थापना 
बिकानेर संस्थानाची स्थापना इ.स. १४६५ या वर्षी झाली. 

## संस्थानिक 
राठोड घराणे हे बिकानेर संस्थानाचे संस्थानिक होते. बिकानेरचे महाराजा सादूल सिंह यांनी हे संस्थान १९४७ या वर्षी भारतीय संघराज्यात विलीन केले. असे असले तरी महाराजांच्या वारसाला प्रजेकडून राजाचा सन्मान मिळतो. 

## हिंदुस्थान देश स्वतंत्र झाल्यानंतरचा काळ 
बिकानेर हा प्रजासत्ताक भारतातल्या राजस्थान राज्यातील एक जिल्हा आहे; बिकानेर शहर हे त्या जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे.

## बिकानेरचे संस्थानिक
वर्ग:भारतातील संस्थाने
वर्ग:राजपुताना स्टेट एजन्सी
कोपर रेल्वे स्थानक

**कोपर** हे डोंबिवली शहरामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. येथे मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या मध्य मार्गावरील लोकलगाड्या थांबतात. वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग हा मध्य रेल्वेवरील उपमार्ग देखील येथेच मुख्य मार्गाला येऊन मिळतो.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वर्ग:ठाणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
ठाकुर्ली रेल्वे स्थानक

**ठाकुर्ली** हे ठाकुर्ली ह्या कल्याणच्या उपनगरामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. येथे मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या मध्य मार्गावरील केवळ संथ लोकलगाड्या थांबतात.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वर्ग:ठाणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
वाळकेश्वर मंदिर

व वाळकेश्वर मंदिराचा फोटो]]

**वाळकेश्वर मंदिर** किंवा *बाणगंगा मंदिर* हे मुंबई शहरामधील एक ऐतिहासिक मंदिर आहे. हे मंदिर दक्षिण मुंबईतील मलबार हिलच्या वाळकेश्वर भागात स्थित आहे. वाळकेश्वर मंदिर व लगतचा बाणगंगा तलाव इ.स. ११२७ साली लक्ष्मण प्रभू नावाच्या चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू मंत्री असलेल्या व्यक्तीने १६व्या शतकातील पोर्तुगीज राजवटीने हे मंदिर पाडून टाकले परंतु १७१५ साली *राम कामत* नावाच्या श्रीमंत इसमाच्या औदार्यामुळे हे मंदिर पुन्हा बांधण्यात आले.

वर्ग:मुंबईतील धार्मिक स्थळे
बेलग्रेड निकोला टेस्ला विमानतळ

[250 px|इवलेसे|येथे थांबलेले [इराण एरचे एरबस ए३१० विमान]]

**बेलग्रेड निकोला टेस्ला विमानतळ**  ()  हा सर्बिया देशाच्या बेलग्रेड शहरामधील प्रमुख विमानतळ आहे. १९१० साली बांधल्या गेलेल्या बेलग्रेड विमानतळाला २००६ साली प्रसिद्ध सर्बियन-अमेरिकन शास्त्रज्ञ व शोधक निकोला टेस्ला ह्याचे नाव दिले गेले. हा विमानतळ बेलग्रेडच्या १८ किमी पश्चिमेस स्थित असून सर्बियाची राष्ट्रीय विमान वाहतूक कंपनी एर सर्बियाचे मुख्यालय व वाहतूकतळ येथेच आहे.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:सर्बियामधील विमानतळ
विमानतळ
सिक्कीम संस्थान

इवलेसे|उजवे|सिक्कीम संस्थानचे मानचित्र
इवलेसे|उजवे|सिक्कीम संस्थानची महाराणी
**सिक्कीम संस्थान** हे ब्रिटिश भारतातील एक स्वायत्त संस्थान होते. 

## राजधानी 
सिक्कीम संस्थानाची राजधानी गंगटोक हे नगर आहे. 

## चतुःसीमा
सिक्कीम संस्थान पूर्व हिमालयात वसले असून या संस्थानाच्या पूर्वेला भूतान, पश्चिमेला नेपाळ, उत्तरेला तिबेट आणि दक्षिणेला बंगाल प्रांत होते.

## क्षेत्रफळ 
सिक्कीम संस्थानाचे क्षेत्रफळ २८१८ चौरस मैल इतके होते.

वर्ग:भारतातील संस्थाने
वर्ग:सिक्कीम
सिसेरो

[250 px|इवलेसे|[रोमच्या एका संग्रहालयातील सिसेरोचा पुतळा]]
**मार्कुस तुल्लियस सिसेरो** (लॅटिन: Marcus Tullius Cicero; प्राचीन ग्रीक: Κικέρων Kikerōn; ३ जानेवारी इ.स.पू. १०६ – ७ डिसेंबर इ.स.पू. ४३) हा एक रोमन तत्त्वज्ञ, राजकारणी, वक्ता व वकील होता. सिसेरो प्राचीन रोममधील सर्वश्रेष्ठ वक्त्यांपैकी एक मानला जातो. त्याचा लॅटिनचा गाढ अभ्यास होता. सिसेरोच्या विचारांने संपूर्ण युरोपाच्या संस्कृती व साहित्याची घडण होण्यास मदत झाली. जॉन लॉक, डेव्हिड ह्युम इत्यादी अनेक मध्य युगीन तत्त्वज्ञांवर सिसेरोच्या विचारांचा मोठा पगडा जाणवतो. १४व्या शतकामधील इटालियन तत्त्वज्ञ पेत्रार्क ह्याने सिसेरोची काही जुनी पत्रे शोधुन काढली. ह्या घटनेमुळे रानिसांला चालना मिळाली असे मानण्यात येते.

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:रोमन व्यक्ती
वर्ग:इ.स.पू. १०६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स.पू. ४३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मॅान्टेस्क्यू

**मॅान्टेस्क्यू** (; १८ जानेवारी १६८९,ला ब्रेद, जिरोंद - १० फेब्रुवारी १७५५, पॅरिस) हे फ्रान्समधील एक प्रसिद्ध विचारवंत होतेे. त्याच्या विचारांनीच फ्रेंच राज्यक्रांतीची पायाभरणी झाली. 

उमराव घराण्यात जन्मलेले मॅान्टेस्क्यू हे पेशाने वकील होते. त्यांनी विविध शासन पद्धतींचा तैलनिक अभ्यास करून 'दि स्पिरिट आॅफ लाॅज' (कायद्याचे मर्म) हा ग्रंथ लिहिला. कायदेमंडळ, कार्यकारी मंडळ व न्यायमंडळ ही शासन व्यवस्थेची तिन्ही क्षेत्रे स्वतंत्र्य हवीत त्यायोगे समाजामध्ये समता, स्वातंत्र्य, जीवित व वित्ताची हमी निर्माण होईल हा 'सत्ता विभाजनाचा सिद्धांत' त्यांनी मांडला. त्यांनी अनियंत्रीत राजसत्तेला विरोध दर्शवला. ते ब्रिटिश राज्यपद्धतीने प्रभावित झाले होते. कारण त्यात राजेशाही, सामंतशाही व लोकशाही या तिन्ही पद्धतींच्या गुणांचा समन्वय साधला गेला होता. फ्रांसमधील अनियंत्रीत राजेशाही व्यवस्था सदोष असल्याने ती बदलने आवश्यक आहे, असे त्यांनी प्रतिपादन केले. त्यांच्या विचारांचा प्रभाव फ्रांसमधील बुद्धिवादी लोकांवर पडला होता. अमेरिकेने त्यांचा 'सत्ता विभाजनाचा सिद्धांत' स्वीकारला.

## बाह्य दुवे
*मॉन्टेस्क्यूचे साहित्य

वर्ग:इ.स. १६८९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७५५ मधील मृत्यू
वर्ग:फ्रेंच तत्त्वज्ञ
डोंबिवली रेल्वे स्थानक

**डोंबिवली** हे डोंबिवली शहरामधील मुख्य रेल्वे स्थानक आहे. येथे मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या मध्य मार्गावरील लोकलगाड्या थांबतात. इ.स. १८८६ साली बांधले गेलेले डोंबिवली स्थानक मुंबई महानगरामधील सर्वात वर्दळीच्या रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे. डोंबिवली शहरामधून मुंबईमध्ये कामकाजासाठी जाणारे बहुतेक सर्व चाकरमानी उपनगरी रेल्वेने प्रवास करतात.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वर्ग:ठाणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
रेल्वे स्थानक
त्रावणकोर संस्थान

इवलेसे|उजवे|त्रावणकोर संस्थानचे शेवटचे राजा चिथिर थिरूनल बलराम वर्मा
इवलेसे|उजवे|त्रावणकोर संस्थानचे दिवाण सर टी. माधवराव

**त्रावणकोर संस्थान** हे ब्रिटिश भारतातील एक संस्थान होते.

## स्थापना 
त्रावणकोर संस्थानची स्थापना इ.स. १७२९ या वर्षी झाली.

## राजधानी 
त्रावणकोर संस्थानची राजधानी इ.स. १७९५ पर्यंत पद्मनाभपुरम होती, त्यानंतर त्रिवेंद्रम किंवा तिरुवनंतपुरम हीच कायमची राजधानी होती.

## संस्थानिक 
त्रावणकोर संस्थानचे संस्थानिक वर्मा घराणे होते.
प्रसिद्ध भारतीय चित्रकार राजा रवी वर्मा हे त्रावणकोरच्या राजघराण्यातीलाच होते.

## चतुःसीमा 
त्रावणकोर संस्थानाच्या उत्तरेला आणि पूर्वेला मद्रास प्रांत होता. तर पश्चिमेला अरबी समुद्र, आणि दक्षिणेला हिंदी महासागर होता.

## क्षेत्रफळ 
त्रावणकोर संस्थानचे क्षेत्रफळ १९,८४४ चौरस किमी इतके होते.

## प्रशासकीय विभाजन 
त्रावणकोर संस्थानाचे चार विभाग पडले होते-

१. कोट्टायम

२. कोल्लम

३. पद्मनाभपुराम्

४. त्रिवेंद्रम्

## भाषा 
त्रावणकोर संस्थानात मल्याळम, तमिळ व इंग्रजी या भाषा प्रचलित होत्या.

## स्वातंत्र्योत्तर कालखंड 
भारत स्वतंत्र झाल्यावर महाराजा बलराम वर्मा यांनी त्रावणकोर संस्थान भारतीय संघराज्यात विलीन केले. त्यानंतर त्रावणकोर संस्थान व कोचीन संस्थान यांचे मिळून त्रावणकोर-कोचीन घटक राज्य बनवण्यात आले. त्यानंतर त्रावणकोरचा कन्याकुमारी भाग हा तामिळनाडू राज्यात गेला व उर्वरित भाग हा केरळ राज्यात आहे. 

वर्ग:भारतातील संस्थाने
वर्ग:केरळ
मध्य भारत एजन्सी

इवलेसे|उजवे|मध्य भारत एजन्सीचे मानचित्र

मध्य भारत एजन्सी किवा सेन्ट्रल इंडिया एजन्सी ही ब्रिटिश भारतातील संस्थानांची एजन्सी होती. 

## चातुर्सिमा 
मध्य भारत एजन्सीच्या उत्तरेला संयुक्त प्रांत, आणि राजपुताना एजन्सी, पूर्वेला बंगाल प्रांत, दक्षिणेला मध्य प्रांत, आणि नैऋत्येला मुंबई प्रांत होता.

## मुख्यालय 
मध्य भारत एजन्सीचे मुख्यालय इंदोरला होते.

## स्वातंत्र्योत्तर काळ 
स्वातंत्र्यानंतर मध्य भारत एजन्सीचे दोन भाग झाले. उत्तर भाग हा विन्ध्य प्रदेश आणि दक्षिण भाग हा मध्य भारत प्रदेश या नवे ओळखू लागला. नंतर १९५६ मध्ये हे दोन्ही प्रांत मध्य प्रदेश राज्यात विलीन झाले.

वर्ग:भारतातील संस्थाने
वऱ्हाड प्रांत

इवलेसे|उजवे|वऱ्हाड प्रांताचे मानचित्र
**वऱ्हाड प्रांत** हा ब्रिटिश भारतातील एक प्रांत होता. 

## इतिहास 
वऱ्हाड प्रांत हा पूर्वी हैदराबाद संस्थानाचा भाग असून याचे प्रशासन हैदराबादच्या नवाबाकडे होते. इ.स. १८५३च्या सुमारास हा प्रांत ब्रिटिशांनी आपल्या ताब्यात घेतला. त्यानंतर हा प्रांत मध्य प्रांताला जोडला गेला. 

## क्षेत्रफळ 
वऱ्हाड प्रांताचे क्षेत्रफळ २९,३४० चौरस किमी इतके होते.

वर्ग:भारतातील संस्थाने
अजमेर-मेवाड

**अजमेर प्रांत** किंवा **अजमेर-मेवाड प्रांत** हा ब्रिटिश भारतातील एक लहान प्रांत होता.

## इतिहास 
सुरुवातीला हा प्रांत बंगाल प्रांताचा भाग होता. नंतर तो वायव्य सरहद्द प्रांताचा भाग झाला, त्यानंतर तो स्वतंत्र प्रांत म्हणून अस्तित्त्वात आला.

## चतुःसीमा
अजमेर प्रांताच्या उत्तरेला, आणि पश्चिमेला मारवाड संस्थान, पूर्वेला जयपूर संस्थान, दक्षिणेला मेवाड संस्थान होते. हा प्रांत राजपुताना एजन्सीच्या मध्यवर्ती भागात वसलेला आहे.

## क्षेत्रफळ 
अजमेर प्रांताचे क्षेत्रफळ ७,०२१ चौरस किमी इतके होते.

## स्वातंत्र्योत्तर काळ 
भारत स्वतंत्र झाल्यावर हा प्रांत भारताचे घटक राज्य म्हणून ओळखला जाऊ लागला. नंतर राजपुताना एजन्सी व अजमेर प्रांत याचे मिळून राजस्थान या नावाचे घटक राज्य निर्माण केले गेले.

वर्ग:भारतातील संस्थाने
सावा नदी

**साव्हा** (सर्बो-क्रोएशियन: Sava) ही युरोपाच्या बाल्कन भागातील एक प्रमुख नदी आहे. ही नदी स्लोव्हेनिया, ऑस्ट्रिया व इटली देशांच्या सीमेजवळील क्रान्यास्का गोरा ह्या स्लोव्हेनियामधील एका गावामध्ये उगम पावते. तेथून साधारणपणे पूर्व दिशेस क्रोएशिया, बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना व सर्बिया देशांमधून ९९० किमी अंतर वाहून साव्हा बेलग्रेड शहरामध्ये डॅन्यूब नदीला मिळते. साव्हा ही युरोपातील २१व्या क्रमांकाच्या लांबीची नदी व डॅन्यूबची सर्वात मोठी उपनदी आहे.

लियुब्लियाना, झाग्रेब व बेलग्रेड ही तीन प्रमुख शहरे साव्हा नदीच्या काठांवर वसली आहेत.

## बाह्य दुवे
वर्ग:स्लोव्हेनियामधील नद्या
वर्ग:क्रोएशियामधील नद्या
वर्ग:बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिनामधील नद्या
वर्ग:सर्बियामधील नद्या
क्रोएशिया एरलाइन्स

[250 px|[फ्रांकफुर्ट विमानतळावर थांबलेले क्रोएशिया एरलाइन्सचे एअरबस ए३१९ विमान|इवलेसे]]
**क्रोएशिया एरलाइन्स** (Croatia Airlines) ही क्रोएशिया देशाची राष्ट्रीय विमान वाहतूक कंपनी आहे. १९३४ साली स्थापन झालेली क्रोएशिया एरलाइन्स बाल्कन, पूर्व युरोप इत्यादी भागांमधील अनेक शहरांना विमानसेवा पुरवते. झाग्रेबजवळील झाग्रेब विमानतळावर प्रमुख तळ असलेली क्रोएशिया एरलाइन्स २००४ पासून स्टार अलायन्सचा सदस्य आहे.

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:क्रोएशियामधील विमानवाहतूक कंपन्या
वर्ग:स्टार अलायन्स
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील निर्मिती
नवनाग स्तोत्र

हिंदू धर्मामध्ये नागाला देवता मानले आहे. नवनाग स्तोत्र हे हिंदू धर्मातील एक स्तोत्र आहे. या स्तोत्रामध्ये नागांच्या नऊ नावांचा उल्लेख आहे.

नवनाग स्तोत्र खालीलप्रमाणे आहे-

अनंतं वासुकीं शेषं पद्मनाभंच कंबलं |
शंखपालं धृतराष्ट्रं तक्षकं कालियं तथा||

एतानि नव नामानी नागानांच महात्मनां|
सायंकाले पठेन्नित्यं प्रातः काले विशेषतः||

तस्य विषभयं नास्ति सर्वत्र विजयी भवेत् |

अनंत, वासुकी, शेष, पद्मनाभ, कम्बल, शंखपाल, धृतराष्ट्र, तक्षक आणि कालीय अशी नागांची नऊ नावे आहेत, असे या स्तोत्रात सांगितले आहे. तसेच या स्तोत्राच्या पठणाने भयाचा नाश होऊन विजय होतो, असे सांगितले आहे.

वर्ग:स्तोत्रे
ज्योतिर्लिंग स्तोत्र

ज्योतिर्लिंग स्तोत्र हे हिंदू धर्मातील एक स्तोत्र आहे. या स्तोत्रामध्ये बारा ज्योतिर्लिंगांची नावे, त्यांची स्थाने, आणि स्तोत्र पठण करण्याचे फळ सांगितले आहे.

ज्योतिर्लिंग स्तोत्र हे पुढील प्रमाणे आहे- 

सौराष्ट्रे सोमनाथंच श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्। उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम् ॥१॥

परल्यां वैद्यनाथंच डाकिन्यां भीमशंकरम्। सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने ॥२॥

वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे। हिमालये तु केदारं घृष्णेशंच शिवालये ॥३॥

एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः। सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति ॥४॥

या स्तोत्रानुसार ज्योतिर्लिंगांची नावे आणि स्थळे -

हे स्तोत्र सायंकाळी व प्रातःकाळी पठण केल्यास सर्व पापांचा विनाश होतो, असे सांगितले आहे.

वर्ग:स्तोत्रे
हनुमान चालीसा

**हनुमान चालीसा** हे अवधी भाषेतील संत तुलसीदास रचित हनुमानाचे एक स्तोत्र आहे. या स्तोत्रात ४० कडवी आहेत यामुळे या स्तोत्रास हनुमान चालीसा असे म्हणतात.
श्री गोस्वामी तुलसीदास यांनी श्री हनुमान चालीसाची रचना १६ व्या शतकात केली.हनुमान चालीसा ही अवधी भाषेत आहे.
हे स्तोत्र दोहा आणि चौपाई स्वरूपातील ४० श्लोकांचे आहे, म्हणून तिला चालीसा असे म्हणतात.

## हनुमान चालीसा 
अवधी भाषेतील हनुमान चालीसा, मराठी अर्थासह पाहण्यासाठी **येथे** टिचकी द्यावी.

## संदर्भ 
वर्ग:विकिस्रोत
वर्ग:स्तोत्रे
नेपाळचा प्रवास (पुस्तक)

**नेपाळचा प्रवास** हे संपतराव गायकवाड यांनी लिहिलेले पुस्तक आहे.

बडोद्याच्या गायकवाड संस्थानिकांच्या कुटुंबातील सदस्य असलेले संपतराव गायकवाड १९२५ साली नेपाळला गेले होते. त्यावर आधारित त्यांनी एक व्याख्यान बडोदे येथील सहचारिणी सभेमध्ये दिले. त्यांनी ते व्याख्यान पुस्तिकारूपाने प्रसिद्ध झाले व काही दिवसांनी इतर काही पुस्तकांच्या साहाय्याने त्यात अधिक माहिती घालून हे पुस्तक इ.स. १९२८मध्ये ते प्रकाशित झाले.

या पुस्तकात १६ प्रकरणे आहेत. नेपाळचे भौगोलिक स्थान, नेपाळचा इतिहास, नेपाळमधील धर्म, हिंदू लोक, भाषा, खाद्यपेये, सण व उत्सव, विवाहपद्धती, शासनपद्धती, पोशाख आदी सामाजिक परिस्थितीचे बरेच तपशील त्यात आहेत. उत्तरार्धात भागात नेपाळचा प्रवासमार्ग, प्रमुख शहरे, प्रेक्षणीय स्थळे, अर्वाचीन नेपाळ, माझा नेपाळमधील अनुभव आणि सर्वात शेवटी नेपाळच्या राजांची वंशावळ यांबद्दलची माहिती आहे.

प्रवासवर्णनापेक्षा नेपाळवर लिहिलेले पुस्तक असे याचे स्वरूप आहे.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
युझ्नो-साखालिन्स्क

[इवलेसे|अबाकान येथील [व्लादिमिर लेनिनचा पुतळा]]
**युझ्नो-साखालिन्स्क** () हे रशिया देशाच्या साखालिन ओब्लास्ताचे मुख्यालय आहे. आहे. युझ्नो-साखालिन्स्क शहर रशियाच्या अति पूर्व भागातील साखालिन बेटाच्या दक्षिण टोकाला प्रशांत महासागराच्या किनाऱ्यावर वसले आहे. २०१० सालच्या गणनेनुसार येथील लोकसंख्या १.८१ लाख होती. 

१८८२ साली रशियन साम्राज्यातील कैद्यांच्या मदतीने येथे वस्ती बनवली गेली व तिचे नाव *व्लादिमिरोव्का* असे ठेवण्यात आले. इ.स. १९०४-०५ दरम्यान झालेल्या रशिया–जपान युद्धानंतर साखालिन बेटाचा दक्षिणेकडील अर्धा भाग जपानच्या अधिपत्याखाली आणला गेला. जपानने ह्या गावाचे नाव बदलून *तोयोहारा* असे ठेवले. दुसऱ्या महायुद्धात जपानचा पराभव झाल्यानंतर सोव्हिएत संघाने संपूर्ण साखालिन बेटावर कब्जा मिळवला व १९४६ साली हे शहर पुन्हा आपल्या अधिपत्याखाली आणले. ह्याचदरम्यान *युझ्नो-साखालिन्स्क* हे नाव ठेवले गेले.

ह्या भागातील खनिज तेल व नैसर्गिक वायूच्या मोठ्या साठ्यांमुळे युझ्नो-साखालिन्स्कची झपाट्याने प्रगती झाली आहे. जगातील अनेक मोठ्या पेट्रोलियम कंपन्यांची कार्यालये येथे स्थित आहेत.

## हे सुद्धा पहा
*रशियामधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:रशियामधील शहरे
वर्ग:साखालिन ओब्लास्त
भूनक नदी

**भूनक नदी** ही तापी नदीची उपनदी आहे. या नदीचा उगम जळगाव जिल्ह्यात होउव नांदरा गावाजवळ तिचा तापीशी संगम होतो. 

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
काग नदी

**काग नदी** ही महाराष्ट्राच्या जळगाव जिल्ह्यामधून वाहणारी एक नदी आहे. ती वाघूर नदीची उपनदी आहे. वाघूर नदी स्वतः तापी नदीची उपनदी असल्याने काग नदी ही तापी खोऱ्यातील पाणलोट क्षेत्राचा भाग आहे.

काग नदीचा परिसर हा अजिंठा लेण्यांच्या जवळील डोंगररांगांतून आहे. यतील पाण्याची पातळी उन्हाळ्यात अगदी खाली असते तर पावसाळ्यात हिला मोठा पूर येतो.

नदीच्या पात्रातील वाळू उपसा आणि प्रदूषण या सध्या या नदीपुढील प्रमुख समस्या आहेत, ज्यावर स्थानिक पातळीवर उपाययोजना केल्या जात आहेत.

## प्रमुख गावे 
काग नदीच्या प्रवाहावर जळगाव जिल्ह्यातील जामनेर आणि पाचोरा तालुक्यातील काही महत्त्वाची गावे वसलेली आहेत -

* नेरी बुद्रुक: हे काग नदीच्या काठावरील सर्वात प्रमुख आणि मोठे गाव आहे. या गावाला ऐतिहासिक महत्त्व असून ते व्यापारी दृष्ट्याही महत्त्वाचे केंद्र आहे.
* कुऱ्हाड: काग नदीच्या खोऱ्यातील हे एक महत्त्वाचे कृषीप्रधान गाव आहे.
* वाकोद: हे गाव वाघूर आणि काग नदीच्या संगमाच्या परिसरातील महत्त्वाचे स्थान आहे, जे अजिंठा लेण्यांकडे जाणाऱ्या मार्गावर येते.
* लोंढ्री: नदीच्या वरच्या प्रवाहाकडील भागात हे गाव वसलेले आहे.
* शहापूर: हे देखील काग नदीच्या प्रवाहावर येणारे एक छोटे गाव आहे.

काग नदी पुढे जामनेर जवळ वाघूर नदीला वाघूर धरणाच्या जलाशयात मिळते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
अबाकान

[इवलेसे|अबाकान येथील [व्लादिमिर लेनिनचा पुतळा]]
**अबाकान** (; खाकास: Ағбан) हे रशिया देशाच्या खाकाशिया प्रजासत्ताकाचे मुख्यालय आहे. आहे. अबाकान शहर रशियाच्या दक्षिण भागात येनिसे व अबाकान नद्यांच्या संगमावर वसले आहे. २०१० सालच्या गणनेनुसार येथील लोकसंख्या १.६५ लाख होती. 

## हे सुद्धा पहा
*रशियामधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:रशियामधील शहरे
वर्ग:खाकाशिया
शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

[250 px|इवलेसे|येथे थांबलेले [एर अस्तानाचे एरबस ए३२० विमान]]

**शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ**  ()  हा रशिया देशाच्या मॉस्को शहरामधील एक विमानतळ आहे. मॉस्को महानगराला सेवा पुरवणाऱ्या तीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळांपैकी शेरेमेत्येवो एक आहे. दोमोदेदोवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ व व्नुकोवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे इतर दोन विमानतळ देखील मॉस्कोमध्येच आहेत. मॉस्को शहराच्या २९ किमी वायव्येस स्थित असलेला शेरेमेत्येवो विमानतळ ११ ऑगस्ट १९५९ रोजी बांधला गेला. एरोफ्लोत ह्या रशियामधील सर्वात मोठ्या विमान वाहतूक कंपनीचा हब येथेच आहे. शेरेमेत्येवोमध्ये २ धावपट्ट्या व ६ टर्मिनल असून जगातील बहुतेक सर्व प्रमुख शहरांना येथून थेट विमानसेवा पुरवली जाते.

## विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:मॉस्कोमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:रशियामधील विमानतळ
वर्ग:मॉस्कोमधील वाहतूक
तुलसी मुंडा

**तुलसी मुंडा** (१५ जुलै, इ.स. १९४७ - ) या भारतातील आदिवासी मुलांच्या शिक्षणाकरीता काम करणाऱ्या कार्यकर्त्या आहेत. मुंडा यांना २००१ साली पद्मश्री पुरस्कार देण्यात आला. लहानपणी मजुरी करावी लागली असली तरी विनोबा भाव्यांशी १९६३ मध्ये झालेल्या एका भेटीनंतर प्रेरित होऊन मुंडा शिकण्या व शिकवण्याकडे वळल्या.

वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
परमब्रत चॅटर्जी

250 px|इवलेसे|
**परमब्रत चॅटर्जी** (बंगाली: পরমব্রত চট্টোপাধ্যায়;  २७ जून १९८१, कोलकाता) हा एक भारतीय अभिनेता आहे. चॅटर्जीने आजवर अनेक बंगाली चित्रपट व मालिकांमध्ये भूमिका केल्या आहेत. तो २०१२ सालच्या कहानी ह्या चित्रपटामधील पोलिसाच्या भूमिकेसाठी प्रसिद्ध झाला.

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेते
कहानी

**कहानी** हा २०१२ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी गूढ थरारपट आहे. कहानीमध्ये भारतीय अभिनेत्री विद्या बालनची आघाडीची भूमिका असून परमब्रत चॅटर्जी व नवाजुद्दीन सिद्दीकी ह्यांच्या सहाय्यक भूमिका आहेत. 

कहानीचे कथानक कोलकात्यामधील काल्पनिक घटनांवर आधारित आहे ज्यामध्ये गरोदर असलेली विद्या बालन दुर्गा पूजा काळात आपल्या गायब झालेल्या पतीच्या शोधामध्ये कोलकात्यात पोचते. पुढील घटनांमुळे कथानकामधील गूढ वाढत जाते. कथानकाची अखेर दसऱ्याच्या दिवशी होते.

कहानीची प्रेक्षक व समीक्षकांकडून प्रचंड प्रशंसा झाली व तिकिट खिडकीवर हा चित्रपट सुपरहिट झाला. एकूण ₹ १०४ कोटींचे उत्पन्न मिळवणाऱ्या कहानीला ३ राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार व ५ फिल्मफेर पुरस्कार व इतर अनेक पुरस्कार मिळाले.

## पुरस्कार
*फिल्मफेर पुरस्कार
**सर्वोत्तम दिग्दर्शक - सुजॉय घोष
**सर्वोत्तम अभिनेत्री - विद्या बालन
*आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार
**सर्वोत्तम अभिनेत्री - विद्या बालन
*स्क्रीन पुरस्कार
**सर्वोत्तम अभिनेत्री - विद्या बालन
*स्टारडस्ट पुरस्कार
**सर्वोत्तम अभिनेत्री - विद्या बालन
*झी सिने पुरस्कार
**सर्वोत्तम अभिनेत्री - विद्या बालन

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी चित्रपट
वर्ग:सुजॉय घोष दिग्दर्शित चित्रपट
व्हेजिटेरियन सोसायटी

thumb|right|इंग्लंडमधील शाकाहारी सभेचा शिक्का असणारे एक खाद्य उत्पादन.
**व्हेजिटेरियन सोसायटी** (*शाकाहारी सभा*) ही इंग्लंडमधील १८४७ साली स्थापन झालेली एक संस्था आहे. इंग्लंडमध्ये शाकाहारास उत्तेजन देणे हे या संस्थेचे उद्दिष्ट आहे. शाकाहारी सभेची स्थापना इंग्लंडमधील रॅम्सगेट गावी झाली.  इंग्लंडमधील शाकाहारी खाद्य उत्पादनांची चाचणी करून त्यांना शुद्ध शाकाहारी असल्याची मान्यता देणे हे या सभेचे प्रमुख काम आहे. त्याचबरोबर गावोगावी कार्यक्रम करणे, लोकांना शाकाहाराचे महत्त्व पटवून देणे, दूरचित्रवाणीवर कार्यक्रम सादर करणे, व खाद्य उद्योगातील भ्रष्टाचाराविरुद्ध लढा देणे हे कामदेखील ही शाकाहारी सभा करते. या संस्थेने शाकाहारी खाद्यपदार्थांतून जिलेटिन आणि प्राणिजन्य रेनेट दूर करण्यासाठी प्रयत्‍न केले.

महात्मा गांधी हे त्यांच्या इंग्लंडमधील वास्तव्यात शाकाहारी सभेचे सदस्य होते.

वर्ग:आहारशास्त्र
आल्डस हक्सली

**आल्डस हक्सली** (इ.स. १८९४ - इ.स. १९६३) हे एक इंग्लिश लेखक व तत्त्वज्ञ होते. १९३२ मध्ये प्रकाशित झालेल्या ब्रेव्ह न्यू वर्ल्ड या त्यांच्या कादंबरीसाठी ते प्रसिद्ध आहेत. त्यात त्यांनी आधुनिक यंत्राधिष्ठित सामाजातील मानवी समस्यांचा मागोवा घेतला आहे. या शिवाय देखील हक्सली यांची अनेक पुस्तके प्रसिद्ध आहेत. हक्सली इंग्लंडमधील प्रसिद्ध घराणे होते. त्यांचे आजोबा टी.एच. हक्सली हे उत्क्रांतीवादाचे एक डार्विनचे समकालीन समर्थक होते, वडील लेनर्ड हक्सली हे ग्रीक भाषेचे विद्वान होते, बंधू जुलीयन हक्सली प्राणीशास्त्राचे अभ्यासक होते, तर आई जुलिया हक्सली ही शिक्षणतज्ञ होती.

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १८९४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील मृत्यू
जोसेफ तारादेयास बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ

[250 px|इवलेसे|येथे उतरणारे [लुफ्तान्साचे एअरबस ए३८० विमान]]

**बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ**  ()  हा स्पेन देशाच्या बार्सिलोना शहरामधील प्रमुख विमानतळ आहे. १९२७ साली उघडलेला व बार्सिलोनापासून १२ किमी अंतरावर स्थित असलेला हा विमानतळ स्पेनमधील माद्रिदखालोखाल दुसऱ्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा तर जगातील २०व्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा विमानतळ आहे.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ 

वि
वर्ग:स्पेनमधील विमानतळ
सिंफेरोपोल

**सिंफेरोपोल** (, ) हे पूर्व युरोपातील क्राइमिया ह्या स्वायत्त प्रदेशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. मार्च २०१४ पासून क्राइमियाचे राजकीय अस्तित्त्व वादामध्ये असल्यामुळे येथे व सिंफेरोपोलवर सध्या रशियाचे अधिपत्य असले तरीही आंतरराष्ट्रीय समुदाय सिंफेरोपोलला युक्रेनमधील एक शहर मानतो. राजधानी असल्यामुळे सिंफेरोपोल क्राइमियाचे राजकीय, आर्थिक व सांस्कृतिक केंद्र आहे.

इ.स. १७८४ साली दुसऱ्या कॅथरिनच्या नेतृत्वाखालील रशियन साम्राज्याने क्राइमियावर अधिपत्य मिळवल्यानंतर ह्या शहराचे नाव *सिंफेरोपोल* असे ठेवण्यात आले. १८५४-५६ सालच्या क्राइमियन युद्धादरम्यान रशियन सैन्याचा एक प्रमुख तळ सिंफेरोपोलमध्ये होता. दुसऱ्या महायुद्धकाळात १ नोव्हेंबर १९४१ ते १३ एप्रिल १९४४ दरम्यान सिंफेरोपोल नाझी जर्मनीच्या ताब्यात होते. नाझींनी येथील २०,००० पेक्षा अधिक (प्रामुख्याने ज्यू धर्मीय) नागरिकांची हत्या केली होती. २६ एप्रिल १९६४ रोजी सोव्हिएत संघाने क्राइमिया व सिंफेरोपोलची अखत्यारी रशियाकडून युक्रेनकडे सुपुर्त केली.

मार्च २०१४ मध्ये सिंफेरोपोलमध्ये घेण्यात आलेल्या एका जनमतामध्ये बहुसंख्य नागरिकांनी युक्रेनऐवजी रशियामध्ये सामील होण्यास पसंदी दाखवली. २१ मार्च २०१४ रोजी सिंफेरोपोल क्राइमियाचे प्रजासत्ताक ह्या रशियाच्या प्रशासकीय विभागाची राजधानी बनवली गेली.

## हे सुद्धा पहा
*रशियामधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:रशियामधील शहरे
सेंट बेसिल कॅथेड्रल

[300 px|इवलेसे|[मॉस्कोमधील सेंट बेसिल कॅथेड्रल]]
**सेंट बेसिल कॅथेड्रल** () हे रशिया देशाच्या मॉस्को शहरातील लाल चौकामध्ये स्थित असलेले एक ऐतिहासिक चर्च आहे. १६५५ साली तत्कालीन झार इव्हान द टेरिबलने कझान व आस्त्राखानवर मिळवलेला विजय साजरा करण्यासाठी हे चर्च बांदण्याचा आदेश दिला. १२ जुलै १५६१ रोजी बांधून पूर्ण झालेले हे चर्च मॉस्को क्रेमलिनचा भाग असून ते मॉस्कोमधील सर्वात लोकप्रिय व प्रसिद्ध इमारतींपैकी एक आहे. ह्या चर्चची वास्तूरचना रशियामधील इमारतींपेक्षा पूर्णपणे वेगळी असून ह्यासमान रचनेची इतर एकही इमारत रशियामध्ये अस्तित्वात नाही. 
300 px|इवलेसे|ह्या इमारतीमधील रंगरचना रात्रीच्या वेळी खुलून दिसते.
सोव्हिएत संघाच्या नास्तिकतेच्या धोरणांमुळे सोव्हिएत सरकारने १९२८ साली हे चर्च ताब्यात घेतले व येथील धार्मिक कामकाज पूर्णपणे थांबवले. आजही हे चर्च रशिया सरकारच्या मालकीचे असून ते एक वस्तूसंग्रहालय म्हणून वापरले जाते. १९९० सालापासून ते युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे. 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:मॉस्कोमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:रशियामधील जागतिक वारसा स्थाने
लाल चौक

[300 px|इवलेसे|[मॉस्कोच्या सेंट बेसिल कॅथेड्रलमधून घेतलेले लाल चौकाचे छायाचित्र]]
**लाल चौक** () हे रशिया देशातील मॉस्को शहराच्या मध्य भागातील एक मोठे खुले आवार आहे. मॉस्को क्रेमलिन हे रशियाच्या राष्ट्राध्यक्षाचे अधिकृत निवासस्थान व कार्यालय लाल चौकामध्येच स्थित आहे. लाल चौकामध्ये मॉस्कोमधील सर्व प्रमुख हमरस्ते जुळतात. लाल चौक ही रशियन साम्राज्य, सोव्हिएत संघ व आजचा रशिया ह्या महासत्तांची एक महत्त्वाची ओळखखूण मानली गेली आहे.

लाल चौकाच्या भोवतालच्या बहुतेक सर्व इमारती ऐतिहासिक आहेत.

क्रेमलिन व लाल चौक १९९० सालापासून युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे. 

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:मॉस्कोमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:रशियामधील जागतिक वारसा स्थाने
दोमोदेदोवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

[250 px|इवलेसे|येथे थांबलेले [अझरबैजान एरलाइन्सचे बोईंग ७५७ विमान]]

**दोमोदेदोवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ**  ()  हा रशिया देशाच्या मॉस्को शहरामधील एक विमानतळ आहे. मॉस्को महानगराला सेवा पुरवणाऱ्या तीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळांपैकी दोमोदेदोवो हा सर्वात मोठा विमानतळ आहे. शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ व व्नुकोवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे इतर दोन विमानतळ देखील मॉस्कोमध्येच आहेत. मॉस्को शहराच्या ४२ किमी आग्नेयेस स्थित असलेला दोमोदेदोवो विमानतळ १९६४ साली बांधला गेला. रशियामधील अनेक लहान विमान कंपन्यांचे हब येथेच आहेत. दोमोदेदोवोमध्ये २ धावपट्ट्या व १ टर्मिनल असून जगातील बहुतेक सर्व प्रमुख शहरांना येथून थेट विमानसेवा पुरवली जाते.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:मॉस्कोमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:रशियामधील विमानतळ
वर्ग:मॉस्कोमधील वाहतूक
मुधोळ संस्थान

**मुधोळ संस्थान** हे ब्रिटिश भारतातल्या मुंबई इलाख्यातील डेक्कन स्टेट्स एजन्सीतील एक संस्थान होते.

## स्थापना 
मुधोळ जहागिरीची स्थापना इ.स. १४६५ या वर्षी झाली. त्‍याचे जहागीरदार घोरपडे घराणे होते. इ.स. १६७० मध्ये मुधोळ जहागिरीचे रूपांतर घोरपडे संस्थानिक असलेल्या मुधोळ संस्थानात झाले. त्यानंतर हे संस्थान इ.स. १८१९ मध्ये ब्रिटिश साम्राज्याच्या अंतर्गत आले.

## क्षेत्रफळ 
मुधोळ संस्थानाचे क्षेत्रफळ ५०८ चौरस किमी इतके होते.

## स्वातंत्र्योत्तर कालखंड 
भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर मुधोळचे महाराजा राजा भैरवसिंहराव मालोजीराव घोरपडे (द्वितीय) यांनी मुधोळ संस्थान ८ मार्च १९४८ या दिवशी भारतीय संघराज्यात विलीन केले. 
*मुधोळ हे गाव कर्नाटक राज्यातील बागलकोट जिल्ह्यात आहे.

वर्ग:भारतातील संस्थाने
वर्ग:बागलकोट जिल्हा
वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने
कच्छ संस्थान

इवलेसे|उजवे|कच्छ संस्थानचा ध्वज
इवलेसे|उजवे|कच्छ संस्थानाची राजमुद्रा
इवलेसे|उजवे|कच्छ संस्थानाचे मानचित्र
**कच्छ संस्थान** हे ब्रिटिश भारतातील मुंबई इलाख्यातील पश्चिम भारतीय स्टेट्स एजन्सीतील एक मोठे संस्थान होते.

## स्थापना 
कच्छ संस्थानाची स्थापना इ.स. ११४७ या वर्षी झाली.

## क्षेत्रफळ 
कच्छ संस्थानाचे क्षेत्रफळ १९,७२५ चौरस किमी इतके होते.

वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने
वर्ग:कच्छ जिल्हा
कारागंडा

**कारागंडा** (कझाक: Қарағанды) ही कझाकस्तान देशाच्या कारागंडी प्रांताची राजधानी व कझाकस्तानमधील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. १९४० च्या दशकामध्ये कारागंडामधील ७० टक्के रहिवासी जर्मन वंशाचे होते. दुसरे महायुद्ध चालू झाल्यानंतर स्टॅलिनने बव्हंशी जर्मन वंशीय नागरिकांना सायबेरियामधील छावण्यांमध्ये हलवले जेथे त्यांच्याकडून जुलुमाने कष्ट करून घेण्यात आले. एकेकाळी अल्माटीखालोखाल दुसऱ्या क्रमांकाचे शहर असलेल्या कारागंडाची लोकसंख्या कमी होत गेली.

सध्या कारागंडा कझाकस्तानमधील एक औद्योगिक स्थान आहे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
* 

वर्ग:कझाकस्तानमधील शहरे
अंतराळ संशोधन

अंतराळ संशोधन म्हणजे बाह्य अवकाश शोधण्यासाठी खगोलशास्त्र आणि अवकाश तंत्रज्ञानाचा वापर.

**अंतराळ संशोधनात** पुढील बाबींचा समावेश होतो.

१) क्षेपणास्त्रे तयार करणे

२) याने तयार करणे.

३) दुर्बिणी तयार करणे.

४) मानवाला अवकाशात पाठवणे
जेफ किनी

**जेफ किनी** हे एक अमेरिकन इंग्लिश लेखक आहेत. त्यांनी डायरी ऑफ अ विम्पी कीड व त्याचे पुढील भाग लिहिले आहेत. 

वर्ग:इंग्लिश लेखक
रामदुर्ग संस्थान

**रामदुर्ग संस्थान** हे ब्रिटिश भारतातील मुंबई इलाख्याच्या अंतर्गत डेक्कन स्टेट्स एजन्सीतील एक संस्थान होते. या संस्थानाची राजधानी रामदुर्ग मध्ये होती.

## क्षेत्रफळ 
रामदुर्ग संस्थानाचे क्षेत्रफळ ४३८ चौरस किमी होते.

## इतिहास 
रामदुर्ग संस्थान हे इ.स. १७४२ या वर्षी नरगुंड संस्थानापासून वेगळे झाले. हैदर अली आणि टिपू सुलतानाच्या काळात (१७८५-१७९९) हे संस्थान म्हैसूर राज्याचा भाग होता. इ.स. १८२७-१८२९ या काळात रामदुर्ग संस्थान हे ब्रिटिश भारताचा भाग बनले. भारत स्वतंत्र झाल्यावर ८ मार्च, इ.स. १९४८ या दिवशी रामदुर्गच्या संस्थानिकांनी हे संस्थान भारतीय संघराज्यात विलीन केले. सध्या हे संस्थान कर्नाटक राज्यातील बेळगाव जिल्ह्याचा एक तालुका आहे.

## संस्थानिक 
रामदुर्ग संस्थानाचे संस्थानिक भावे घराणे होते. ते हिंदू कोकणस्थ ब्राह्मण आहेत. ते 'राजा' हे शीर्षक वापरत असत.

वर्ग:बेळगांव जिल्हा
वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने
मैसूर राज्य

[300 px|इवलेसे|वरील नकाशात गडद हिरव्या रंगामध्ये म्हैसूरचे राज्य दाखवले आहे. निळ्या रंगाची रेखा विद्यमान [कर्नाटक राज्य दर्शवते.]]
**मैसूर राज्य** हे १९४८ ते १९५६ दरम्यान अस्तित्वात असलेले भारत देशाचे एक राज्य होते. १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर म्हैसूर संस्थानाचा महाराजा जयचामराजेंद्र वडियार ह्याने आपले संस्थान भारतामध्ये विलीन करण्याची तयारी दाखवली. त्यानुसार १९४८ साली मैसूर हे स्वतंत्र भारताचे एक राज्य बनले. ह्या राज्याची राजधानी मैसूरमध्ये होती.

१९५६ साली भारत सरकारने देशामधील प्रशासकीय विभागांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर बदल घडवण्यासाठी कायदा मंजूर केला. त्यानुसार मैसूर राज्याच्या सीमा वाढवून बेळगांव जिल्हा, विजापूर जिल्हा, धारवाड जिल्हा व उत्तर कन्नड जिल्हा हे चार बॉम्बे राज्यातील जिल्हे; बेल्लारी जिल्हा, दक्षिण कन्नड जिल्हा व उडुपी जिल्हा हे तीन मद्रास राज्यातील जिल्हे तसेच कोप्पळ जिल्हा, रायचूर जिल्हा, गुलबर्गा जिल्हा व बिदर जिल्हा हे तीन हैदराबाद राज्यातील जिल्हे मैसूरमध्ये समाविष्ट केले गेले. त्याचबरोबर कुर्ग हे छोटे राज्य देखील म्हैसूर राज्यामध्ये आणले गेले व त्याचा कोडागु जिल्हा बनवण्यात आला. मैसूर राज्याची राजभाषा कन्नड होती. १ नोव्हेंबर १९७३ रोजी मैसूर राज्याचे नाव बदलून कर्नाटक असे ठेवण्यात आले.

वर्ग:कर्नाटक
वर्ग:मैसूर संस्थान
रामकृष्ण हेगडे

**रामकृष्ण हेगडे** (ऑगस्ट २९, १९२६- जानेवारी १२, २००४) हे भारताच्या कर्नाटक राज्यामधील एक वरिष्ठ नेते व कर्नाटकाचे १०वे मुख्यमंत्री होते.

१९४२ सालच्या भारत छोडो आंदोलनामध्ये कार्यकर्ते असणारे हेगडे काँग्रेस पक्षाचे कार्यशील सदस्य होते. १९५७ साली ते प्रथम म्हैसूर विधानसभेवर निवडून आले. १९६९ साली त्यांनी काँग्रेस पक्ष सोडला व १९७७ मध्ये जनता पक्षामध्ये प्रवेश केला. १९७८ ते १९८३ दरम्यान ते राज्यसभा सदस्य होते. १९८३ साली जनता पक्ष कर्नाटकात सत्तेवर आल्यानंतर हेगडे राज्याच्या मुख्यमंत्रीपदावर आले. त्यांच्या कार्यकाळात हेगडेंना प्रचंड लोकप्रियता लाभली.

१९९६ साली जनता दलातून हकालपट्टी झाल्यानंतर हेगडेंनी स्वतःचा *लोकशक्ती* नावाचा पक्ष स्थापन केला व भारतीय जनता पक्षासोबत गटबंधन केले. १९९८ ते १९९९ दरम्यान हेगडे अटलबिहारी वाजपेयी सरकारमध्ये वाणिज्यमंत्री होते. १९९९ साली त्यांनी लोकशक्ती पक्षाला जॉर्ज फर्नान्डिस ह्यांच्या समता पक्षासोबत विलिन करून जनता दल (संयुक्त) ह्या नव्या पक्षाची निर्मिती केली.

१२ जानेवारी २००४ रोजी त्यांचे निधन झाले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:कन्नड राजकारणी
वर्ग:कर्नाटकचे मुख्यमंत्री
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग: इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग: इ.स. २००४ मधील मृत्यू
वर्ग: नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्ष
कर्नाटकचे मुख्यमंत्री

**कर्नाटकचा मुख्यमंत्री** हा भारताच्या कर्नाटक राज्याचा सरकारप्रमुख आहे. भारतीय संविधानानुसार राज्यप्रमुख जरी राज्यपाल असला तरी राज्याची सर्व सुत्रे व निर्णयक्षमता मुख्यमंत्र्याच्या व त्याच्या मंत्रीमंडळाच्या हातात असते. कर्नाटक विधानसभा निवडणुकीमध्ये सर्वाधिक जागा मिळवणाऱ्या राजकीय पक्षाला राज्यपाल सरकारस्थापनेसाठी आमंत्रित करतो. त्या पक्षाच्या विधिमंडळ समितीद्वारे मुख्यमंत्र्याची निवड केली जाते. बहुमत सिद्ध करून मुख्यमंत्री आपल्या पदावर पाच वर्षे राहू शकतो. १९४७ सालापासून २०२५पर्यंत ३८ वेळा सत्तांतर झाले असून २३ व्यक्ती कर्नाटकाच्या मुख्यमंत्रीपदावर राहिले आहेत.

## यादी
### कूर्गच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी (१९५२-१९५६)
### कर्नाटकच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी (१९५६ पासून)
## टीपा
## संदर्भ
*
वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री
गोव्याचे मुख्यमंत्री

**गोव्याचा मुख्यमंत्री** हा भारताच्या गोवा राज्याचा सरकारप्रमुख आहे. भारतीय संविधानानुसार राज्यप्रमुख जरी राज्यपाल असला तरी राज्याची सर्व सुत्रे व निर्णयक्षमता मुख्यमंत्र्याच्या व त्याच्या मंत्रीमंडळाच्या हातात असते. गोवा विधानसभा निवडणुकीमध्ये सर्वाधिक जागा मिळवणाऱ्या राजकीय पक्षाला राज्यपाल सरकारस्थापनेसाठी आमंत्रित करतो. त्या पक्षाच्या विधिमंडळ समितीद्वारे मुख्यमंत्र्याची निवड केली जाते. बहुमत सिद्ध करून मुख्यमंत्री आपल्या पदावर पाच वर्षे राहू शकतो.

१९६१ साली भारताने पोर्तुगीज गोव्यावर लष्करी आक्रमण करून गोवा आपल्या अधिपत्याखाली आणला. १९६१ ते १९८७ दरम्यान गोवा, दमण व दीव हा भारताचा एक केंद्रशासित प्रदेश होता. गोव्याला १९८७ साली संपूर्ण राज्याचा दर्जा प्राप्त झाला व दमण आणि दीव हा केंद्रशासित प्रदेश राहिला. १९६३ सालापासून आजवर ११ व्यक्ती गोव्याच्या मुख्यमंत्रीपदावर राहिल्या आहेत.

## मुख्यमंत्र्यांची यादी
## गोव्यामधील राष्ट्रपती राजवट तपशील
गोव्यामध्ये आत्तापर्यंत एकूण पाच वेळा राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली आहे.

* **पहिला कार्यकाळ : २ डिसेंबर १९६६ ते ५ एप्रिल १९६७** : गोव्याला पूर्ण राज्याचा दर्जा द्यावा की महाराष्ट्र राज्यात विलीन करावे यासाठी जनमत संग्रह घेण्याकरता विधानसभा भंग करून विसर्जित करण्यात आली. गोवेकरांनी महाराष्ट्रात विलीन न होण्यासाठी तर संपूर्ण राज्याचा दर्जा मिळावा यासाठी मतदान केले. नंतर १९६७ साली नव्याने निवडणुका होऊन सरकार स्थापन करण्याकरता राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली.
* **दुसरा कार्यकाळ : २७ एप्रिल १९७९ ते १६ जानेवारी १९८०** : विद्यमान मुख्यमंत्री शशिकला काकोडकर यांच्या महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाच्या आमदारांकडून बंड झाल्याने शशिकला यांचे सरकार पडले आणि राज्यात दुसऱ्यांदा राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली. कोणत्याही पक्षास बहुमत सिद्ध न करता आल्याने विधानसभा विसर्जित करण्यात आली व १९८० साली नव्याने निवडणुका होऊन सरकार स्थापन करण्याकरता राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली. काँग्रेस पक्षाचे प्रतापसिंह राणे हे नंतर मुख्यमंत्री झाले.
* **तिसरा कार्यकाळ : १४ डिसेंबर १९९० ते २५ जानेवारी १९९१** : बॉम्बे उच्च न्यायालयाच्या निर्णयाने विद्यमान मुख्यमंत्री लुईस प्रोटो बार्बोसा यांची विधिमंडळ सदस्यता रद्द करण्यात आल्याने त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला. त्यामुळे राज्यात तिसऱ्यांदा राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली. अखेर ४२ दिवसांनंतर रवी सीताराम नाईक यांची मुख्यमंत्रीपदावर निवड झाल्याने राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली. 
* **चौथा कार्यकाळ : १० फेब्रुवारी १९९९ ते ९ जून १९९९** : सत्ताधारी काँग्रेस पक्षातील बंडखोरीमुळे विद्यमान मुख्यमंत्री लुइझिनो फलेरो यांचे सरकार अल्पमतात आल्याने कोसळले. राज्यात चौथ्यांदा राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली. नंतर विधानसभा विसर्जित केली गेली व नव्याने निवडणुका होऊन सरकार स्थापन करण्याकरता राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली.
* **पाचवा कार्यकाळ : ४ मार्च २००५ ते ७ जून २००५** : नव्याने मुख्यमंत्री झालेल्या प्रतापसिंह राणे यांनी विधानसभेत विश्वासदर्शक ठरावात फेरफार करून बहुमत सिद्ध केल्याच्या प्रकरणावरून राणेंचे सरकार बरखास्त केले गेले व राज्यात पाचव्यांदा राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली. ९५ दिवसांच्या प्रदीर्घ काळानंतर प्रतापसिंह राणेंचे सरकार पुनःस्थापित झाल्याने राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली.

## टीपा
## संदर्भ

वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री
हिपोक्रेटसची शपथ

manuscript of the Oath]]
**हिप्पोक्रेटसची शपथ** ही हिप्पोक्रेटस -  अंदाजे इ.स.पू. ४६० ते ३७०) या प्राचीन ग्रीक वैद्याने दिलेली शपथ आहे. ती त्याच्या नावाने ओळखली जाते.  त्याचे कार्य इतके मुलभूत आणि महान आहे की हिप्पोक्रेटसला पाश्चात्य वैद्यकाचा जनक मानले जाते.

ही शपथ बव्हंश वैद्यकीय महाविद्यालयातून उत्तीर्ण होणाऱ्या विद्यार्थ्यांना दिली जाते.

### शपथ 
:मी (नव्याने वैद्यक व्यवसायात सेवा करू इच्छिणारा वैद्य ) माझे व्यावसायिक पूर्वसुरी वैद्यराज अपोलो, शल्यचिकित्साततज्ज्ञ अस्क्लीपिअस (Aesculapius), तसेच हायजिया ( Hygeia) आणि पानाकीआ (Panacea) यांची आणि साऱ्या देवी-देवतांची शपथ घेतो; आणि त्यांना साक्षी मानून मी मनःपूर्वक प्रतिज्ञा करतो की मी माझी पात्रता आणि रोगनिदान क्षमता पणास लावून ही शपथ मी पूर्णत्वास नेईन .

:ज्या गुरूने मला ही वैद्यक कला शिकविली आहे, त्या गुरुजींचा; मी माझ्या माता-पित्याचा जितका आदरपूर्वक सन्मान करतो तितकाच आदरपूर्वक सन्मान करेन आणि मी आयुष्यभर त्यांची साथ देईन. माझ्या गुरूच्या पुत्रांना मी माझे भाऊबंद समजेन. माझ्या गुरूला आणि माझ्या गुरूबंधुना कधीही कशाचीही गरज पडली तर मी त्यांना अवश्य ती देईन. माझ्या गुरूबंधुना जर इच्छा असेल तर मी कोणतेही शुल्क न घेता अथवा अटी न घालता मी त्यांना माझे ज्ञान देईन. ज्या साऱ्यांनी, माझे गुरुबंधू, माझे पुत्र आणि ज्या कोणी माझ्या विद्यार्थ्यांनी ही प्रस्तुत वैद्यकीची शपथ घेतली असेल आणि ज्यांनी निःस्पृह समाजसेवेच्या या करारावर स्वाक्षरी केली असेल;  केवळ त्यांनाच माझे सारे ज्ञान, माझी मिळकत आणि माझे संचित मी प्रदान करेन, इतरांना नाही. मी जे शिकलो आहे ते सारे मी त्यांना हातचे काहीही राखून न ठेवता शिकवेन. 

:कुणी रोग्याने मागितली तरी मीना त्याला विषारी औषधे देईनना असे औषध घेण्याचा सल्ला देईन. त्याचप्रमाणे मी कोणत्याही स्त्रीला गर्भपाताचे औषध देणार नाही. मी पूर्ण माझ्या क्षमतेनिशी या व्यवसायाची शुद्धता आणि पावित्र्य सांभाळून माझे आयुष्य आणि ही कला या दोहोंचे रक्षण करेन.     

:रोग्याला बरे करण्यासाठी मी त्याला योग्य असणारा सर्वोत्तम आहाराचा सल्ला देईन आणि त्याला कोणतीही इजा होणार नाही अथवा त्याचे नुकसान होणार नाही, याची काळजी घेईन. मी स्वतःला निरोगी राखेन आणि माझे ज्ञान ईश्वरी प्रसाद म्हणून लोकांसाठी उपयोगात आणेन. 

:मी कोणावरही शस्त्रक्रिया करणार नाही , ते काम मी तज्ज्ञांसाठी राखून ठेवेन. 

:     कोणत्याही घरात मी प्रवेश केला तर माझी तेथील भेट ही केवळ तेथील रोग्याची सोय आणि त्याचा फायदा याचसाठी असेल; आणि चुकीच्या माहितीला बळी पडून अथवा लंपटपणाच्या आहारी जाऊन  रोग्याला इजा होईल किंवा अन्य काही चुकीचे काहीही मी करणार नाही. रोगी, मग ती व्यक्ति कोणत्याही दर्ज्याची असो ती, उच्च उमराव सरदार असो वा नोकर;  ती व्यक्ति वेठबिगार असो वा स्वतंत्र नागरिक असो  मी त्या व्यक्तिवर उपचार करून तिला बरे करेन. 

:     ज्ञानप्राप्तीसाठी माझ्या जीवन व्यवहारात (मला आमंत्रित करण्यात आले नसले तरी) मी काही ऐकले किंवा पहिले, तर त्याची पुनरावृत्ती करणे योग्य नसेल तर मी त्यासंबंधात ते जे काही ऐकले व पहिले असेल ते सारे, माझ्या हृदयात गुप्त आणि सुरक्षित ठेवेन. 

:     जर मी ही शपथ  गांभीर्याने अमलात आणली तर मी माझ्या व्यवसायात आणि नशीबात यशस्वी आणि समृद्ध होईन आणि भावी जीवन मी अधिक उच्च दर्ज्याचे जगेन आणि मी जर ही शपथ मोडली तर माझी अवनती होईल, याची मला जाणीव आहे.

वर्ग:वैद्यकशास्त्र वर्ग:वैद्यकीय नीतिशास्त्र वर्ग:तत्त्वज्ञान
आन्तोना-जिल्बेर सरतियांज

**आन्तोना-जिल्बेर सरतियांज** (फ्रेंच: Antonin-Gilbert Sertillanges; इ.स. १८६३–इ.स. १९४८) एक फ्रेंच आध्यात्मिक लेखक व कॅथोलिक तत्त्वज्ञ होते. तेराव्या शतकातील थॉमस ॲक्विनास या इटालियन संताच्या विचारांचे सरतियांज यांनी उद्बोधन केले. त्यांच्या १९२१ साली प्रकाशीत झालेल्या “ला व्ही इन्तेलेक्चुएल—सों एस्प्री, से कोन्दिस्यों, से मेतोद” (‘बौद्धिक जीवन—मर्म, कारणे, व पद्धती’) या पुस्तकासाठी सरतियांज नावाजलेले आहेत. याशिवाय अध्यात्म, राजकारण, फ्रेंच संस्कृती, आणि पारंपारिक कुटुंब व्यवस्था अशा इतर अनेक विषयांवर त्यांचे लिखाण प्रसिद्ध आहे.

वर्ग:इ.स. १८६३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख