open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
हरभरा

**हरभरा** किंवा हरबरा हे रब्बी हंगामात पिकणारे एक कडधान्य आहे. ही वनस्पती सुमारे २४ इंच उंच वाढते. हरभरे दाणा स्वरूपात असताना एका वेष्टणांत असतो. त्याला घांटा असे म्हणतात. 

याचे मूळस्थान तुर्कस्तान आहे असे मानतात.  भारत, पाकिस्तान आणि तुर्कस्तान मध्ये सर्वात जास्त प्रमाणात लागवड केली जाते.हरबरा एक महत्त्वाचे कडधान्ये असून रोजच्या आहारात प्रथिनांचा पुरवठा करते. हरभरा जमिनीला वातावरणातील ३० किलो प्रति हेक्टरी नत्र उपलब्ध करून देतो. हरभऱ्यापासून डाळ, बेसन किंवा भाजी ही तयार करतात. हरभरा पाण्यात उकळवून, भाजून खाता येतो. पांनाची भाजी पण तयार करतात. अंकुर आलेले बियाणे रक्त दोषाच्या रोगावर औषध म्हणून उपयोग आहे. हिरव्या पानातून मिळणारे माँलिक आणि आँक्झालिक अँसिड पोटांच्या आजारासाठी उपाय म्हणून वापरता येते. हरभऱ्यापासून अनेक खाद्यपदार्थ बनवता येतात.

## लागवड
जमीनीचा प्रकार हलकी, मध्यम व भारी जमीनपूर्व मशागत नांगरणी व वखराची पाळीपेरणीची वेळ १५ आँक्टोबर ते नोव्हेंबर पहिला आठवडा. वाण बीडीएन ९-३, फूले जी -५, फुले जी -१२ आयसीसीव्हि -२, फूले जी-५ -८१ -१-१ चाफा, जी -१२, आयसीसीव्ही -१० विकास जी-१, विश्वास (जी -५), विशाल (फुले -जी -८७ -२०७) लागणारे बियाणे ७० ते १०० किलो प्रति हेक्टरीहेक्टरी रोप संख्या ३. ३३ लाखबीजप्रक्रिया पेरणी पूर्वी रायझॊबियम व जिवाणू स्फुरद संवर्धक वापरावे .
पेरणीचे अंतर ३० x १० सेंमी. आंतर मशागत १ -२ खुरपण्यापीक पद्धती विशेष माहिती २ पाण्याच्या पाळ्या -१ पेरणी नंतर ४५ दिवासांनी व दुसरी ७५ दिवासाने दिल्यास उत्पादनात वाढ होते. कीड / रोग घाटे अळी, मर, मूळ कुजव्यापिकांची फेरपालट ज्वारी / गहू / बाजरी - हरभरा मका / ज्वारी. 
250px|right|हरभऱ्याचे झाड- हे फार नाजूक असते. 'हरभऱ्याच्या झाडावर चढविणे' अशी मराठीत एक म्हण आहे

## वाण 
* विजय 
* दिग्विजय 
* पी के व्ही हरित 
* जाकी ९२

## इतर भाषेतील नावे 
*इंग्लिश भाषा: Bengal Gram, Chickpea,
*आसामी: বুট बुट्टा
*बंगाली: চণক चनका,
*गुजराती: ચણક चणो
*हिंदी भाषा: बटुरी, बूँट, चना, छोला 
*कन्नड: ಕೀಸರಿಬೇಳೆ किसारीबेले
*काश्मिरी: चन
*मल्याळम: ബംഗാള്‍ കടല बंगाला काताला
*नेपाळी: चना
*उडिया: चोना
*फारसी: نخود नुखुड
*पंजाबी: ਬੂਟ बुट
*संस्कृत: चणकः
*तमिळ: கடலை कतलाई
*तेलुगू: చణకము कनकामु
*उर्दू: نخود नुखुड

## बाह्य दुवे
हरभरा

वर्ग:कडधान्ये
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
मटकी

250px|right|thumb|मटकी-धान्य
**मटकी**  (मठ; हिंदी - मोट; गुजराती - मठ, मट; कानडी -  मडिके; संस्कृत - मुकुष्टक, वनमुग्द; इंग्रजी - ॲकोनाइट बीन, मट अथवा मॉथ बीन; लॅटिन - विग्ना ॲकॉनिटिफोलिया; कूल - लेग्युमिनोजी; उपकुल - पॅपिलिऑनेटी). हे एक वर्षायू (जीवनक्रम एका हंगामात पूर्ण होणारे) व लागवडीतील कडधान्य आहे.  

मटकीचा वेल किंवा झुडूप असतो. ही मूळची भारतातील असून भारतात सर्वत्र (हिमालय ते कन्याकुमारीपर्यंत; वायव्य भारतात १,२०० मी. उंचीपर्यंत) आढळते; रानटी अवस्थेत मात्र आढळत नाही. विग्नार या वंशात हल्ली मूग, उडीद, तूर, चवळी यांचा समावेश केलेला असून त्यांच्याशी साम्य आढळल्याने आता त्या वंशात मटकीचाही समावेश करतात. ह्या वनस्पतीच्या खोडावर व फांद्यांवर बारीक केस तुरळकपणे असून पाने सोपपर्ण (तळाशी लहान उपांगे असलेली), संयुक्त व त्रिदली असतात; प्रत्येक दलाचे तीन ते पाच विभाग (दलके) असतात. उपपर्णे अरुंद व टोकदार असतात. खोडावर लहान पिवळ्या फुलांच्या मंजिऱ्या लांबट दांड्यावर येतात; शिंबा (शेंगा) लहान, गोलसर व २.५ – ६ सेंमी. लांब असून त्यांत ६ – १२, किंचित लांबट (४ X २ मिमी.) व पिंगट बिया असतात; प्रत्येक बीजात दोन जाड व लांबट दलिका असतात व पुष्क (गर्भाबाहेरील अन्नांश) नसतो. फुलाची संरचना साधारणपणे अगस्ता किंवा वाटाणा यांच्या फुलांप्रमाणे पतंगरूप असते; स्वपरागणाने (एकाच फुलातील पराग व स्त्री - केसराचा–  किंजल्काचा – संपर्क होऊन) बीजोत्पादन होते.

## वनस्पतीची इतर सामान्य शारीरिक लक्षणे  
लेग्युमिनोजी कुलातील (शिंबावंत कुलातील) पॅपिलिऑनेटी उपकुलात वर्णन केल्याप्रमाणे असतात. बियांचा (विशेषतः बियांना मोड आणून त्यांचा) जेवणात वापर करतात; ते महत्त्वाचे अन्न आहे. मटकीत जलांश १०.८%, प्रथिने २३.६%, वसा (स्निग्ध पदार्थ) १.१%, तंतू ४.५% व इतर कार्बोहायड्रेटे ५३.५% आणि खनिजे १०० ग्रॅममध्ये ३.५ ग्रॅम आढळतात. तिच्यात कॅरोटीन, थायामीन, रिबोफ्लाविन, निॲकसीन आणि क ही जीवनसत्त्वे असतात. मोड आलेल्या बियांत क जीवनसत्त्व अधिक प्रमाणात असते. 

मूग, उडीद व मटकी यांच्या बिया तेलावर भाजून (तिखट - मिठासह) केलेल्या पदार्थास ’दाल मोठ’ (डाळमूठ) म्हणतात. 

मटकीची मुळे मादक असतात; ज्वरात मटकी पथ्यकर आहे. मटकी वाजीकर (कामोत्तेजक), पित्तविकाररोधक, पाचक व हृदयास बल देणारी आहे. सुश्रुतसंहितेत मटकीचा उल्लेख ‘वनमुग्द’ या नावाने आला आहे.

## मटकी खाण्याचे फायदे  
१) सकाळी उठल्यावर नाश्‍त्यामध्ये मोड आलेली कडधान्ये खाल्याने शरीराला भरपूर प्रमाणात मिळतात.

२) वजन कमी करायचे असेल तर मोड आलेली कडधान्ये नियमितपणे खात जा.

३) शरीराला पुरेशी ऊर्जा मिळते.

४) साखरेचे प्रमाण नियंत्रित राहते.

५) सकाळी नाश्त्याला मोड आलेली कडधान्ये खाल्ली तर दिवसभर तुमचा उत्साह टिकून राहील.

६) मोड आलेल्या कडधान्यामधील जीवनसत्त्वे आणि खनिजे तुमच्या केस आणि त्वचेसाठी फायदेशीर असतात.

वात विकार असेल तर मटकी खाऊ नये.
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:कडधान्ये
कोमिसियोन नासियोनाल दे आक्तिविदादेस एस्पासियालेस

**कोमिसिओन नासिओनाल दे आक्तिविदादेस एस्पासिआलेस** (स्पॅनिश:*Comisión Nacional de Actividades Espaciales* (CONAE); राष्ट्रीय अंतराळ कार्यक्रम मंडळ) ही आर्जेन्टिनाचा अंतराळ कार्यक्रम हाताळणारी सरकारी संस्था आहे.

File:Cohete_Tronador_II.JPG
File:SAOCOM_1A_post_integración_02.jpg
File:Radar INVAP Inkan.jpg
File:AntenasCONAEETC.jpg

वर्ग:आर्जेन्टिना
राष्ट्रीय विमानशास्त्र आणि अंतराळ संशोधन संस्था (इंडोनेशिया)

**राष्ट्रीय विमानशास्त्र आणि अंतराळ संशोधन संस्था** (इंडोनेशियन:*Lembaga Penerbangan dan Antariksa Nasional*/**LAPAN**) ही इंडोनेशियाचा अंतराळ कार्यक्रम हाताळणारी सरकारी संस्था आहे.

वर्ग:इंडोनेशिया
वर्ग:देशानुसार अंतराळ संशोधन संस्था
जेम्स हॉव

**जेम्स हॉव** (ऑगस्ट २, इ.स. १९४६:ओनायडा, न्यू यॉर्क, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने - ) हा इंग्लिश लेखक आहे. याने लहान मुलांसाठी ८०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिलेली आहेती.

हॉवने १७ सप्टेंबर, २०११ रोजी मार्क डेव्हिस या वकीलाशी लग्न केले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जेमी हॉव

**जेमी मायकेल हॉव** हा कडून १९ कसोटी आणि ४१ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मिरची

thumb|right|मिरचीचे झाड
मिरची हे उष्ण कटिबंधीय अमेरिका येथील फळ आहे असे मानले जाते. याची चव तिखट असते. हे फळ रंगाने बहुदा हिरवे असते. परंतु पिवळ्या व लाल रंगातही येते. याची पाने गुळगुळीत, एकाआड एक अशी येतात. मिरचीच्या फळांमध्ये अ, ब, क आणि ई जीवनसत्त्वे असतात. तसेच यात कॅल्शिअम, फॉस्फरस ही खनिजे असतात. मिरचीमध्ये असलेल्या कॅपसायसीन नावाच्या पदार्थामुळे मिरचीला तिखट चव प्राप्त होते.

## लागवड
दक्षिण आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया, अर्जेंटिना, इजिप्त, स्पेन, चीन, जपान, व्हिएतनाम, ब्रह्मदेश, मलेशिया, इंडोनेशिया, पाकिस्तान या देशात मिरची लागवड केली जाते. मिरचीच्या उत्पादनाच्या बाबतीत जगात भारताचा पहिला क्रमांक आहे. महाराष्ट्रात नंदुरबार हे मिरचीच्या बाजारपेठेचे प्रमुख, तर तर भिवापूर हे दुय्यम म्हणून ओळखले जाते. या जिल्ह्यात मिरची पिकासाठी पोषक वातावरण असल्याने मिरचीचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. नंदुरबारमध्ये ओली मिरची पथाऱ्या करून वाळवून प्रक्रिया केली जाते. नंदुरबारच्या मिरचीला तिखटपणा, टिकण्याची क्षमता, वैशिष्ट्यपूर्ण रंग आणि चव यामुळे परराज्यातून विशेष मागणी असते. ऑक्टोबरपासून सुरू होणारा मिरचीचा हंगाम हा फेब्रुवारी महिन्याच्या मध्यापर्यंत असतो.

## मिरच्यांच्या जाती
* अग्निरेखा 
* काश्मिरी
* जयंती
* ज्वाला 
* २७५
* नंदिता रोशनी
* पंत सी १
* पांडी
* फुले ज्योती
* फुले सई
* ब्याडगी 
* ब्लॅक सीड
* मुसळेवाडी सिलेक्‍शन
* लवंगी
* संकेश्‍वरी

250px|right|thumb| मिरचीचे झुडुप

## मिरचीचे लाल तिखट बनविण्याची पद्धत
मिरची पिकल्यावर लाल होते, पण ओलसरच राहते. तिला मग उन्हात नीट वाळवून पूर्णपणे सुकल्यावर कुटून तिचे स्वयंपाकात वापरावयाचे लाल तिखट बनते. शेतांत लावण्यासाठी सध्या मिरचीची अनेक वाणे उपलब्ध आहेत; अग्निरेखा, नंदिता रोशनी, ज्वाला, जयंती, २७५, ब्लॅक सीड इत्यादी अशी त्यांची नावे आहेत. नागपूर जिल्ह्याच्या भिवापूर येथे, कुही तालुक्यात व मांढळ येथे, तर अचलपूरच्या पथरोट या गावीही मिरचीचे उत्पादन घेतले जाते.

## हे सुद्धा पहा
* ढोबळी मिरची

## चित्रदालन

चित्र:Mirchi chunai3.JPG|कामगार ओल्या लाल मिरच्या ढीग बनविण्यासाठी नेताना
चित्र:Mirchi chunai2.JPG|प्रथम ओल्या लाल मिरच्यांचे ढीग बनविले जातात
चित्र:Mirchi chunai.JPG|त्यांतील खराब मिरच्या कामगारांकडून वेगळ्या काढल्या जातात (चुनाई)
चित्र:Mirchi chunai1.JPG|ढिगातून काढलेल्या खराब मिरच्या
चित्र:Mirchi satra.JPG|अंथरण्यासाठी तयार ढीग
चित्र:Mirchi satra1.JPG|उन्हात सुकविण्यासाठी अंथरलेल्या मिरच्या (वऱ्हाडी भाषेत 'सातरा')
File:Nandurbar&#039;s Red Chilly.jpg|नंदुरबारची लाल मिरची

वर्ग:नगदी पिके
वर्ग:फळे
वर्ग:वनस्पती
वर्ग:मिरची
नीरा नदी

**नीरा नदी** ही महाराष्ट्रातील एक नदी आहे. पुणे जिल्ह्यातील भोर तालुक्यातील शिरगाव ता. भोर गावाजवळ " नीरबावी " नावाचे एक पांडव कालीन पाण्याचे कुंड आहे.त्या कुंडाच्या गोमुखातून निरा नदीचा उगम होतो व हीच निरा पुढे पुणे, सातारा व सोलापूर जिल्ह्यातून वाहते. भोर तालुक्याच्या पश्चिम भागात निरा देवघर हे धरण बांधले आहे. कऱ्हा नदी, वेळवंडी नदी, गुंजवणी नदी, बाणगंगा(फलटण) नदी, पूर्णगंगा नदी  (वीर), खेमवती नदी (लोणंद) ह्या नीरेच्या उपनद्या असून ती स्वतः भीमेची उपनदी आहे. निरानदीवर वीर धरण आहे. कृष्णा नदीच्या भीमा ह्या उपनदीची उजवीकडील महत्त्वाची उपनदी. ही पुणे जिल्ह्याच्या भोर तालुक्यात, सह्याद्रीच्या डोंगररांगांत उगम पावते. पूर्वेस काही अंतर गेल्यावर ती ईशान्य दिशेने वाहते.

तिच्या वेळवंडी या उपनदीवर भाटघर धरण आहे या धरणाच्या खालच्या बाजुला तिला डावीकडून येळवंडी नदी मिळते. या संगमावर संगमनेर नावाचे गाव आहे. या संगमापासुन ती सुरुवातीला पुणे व सातारा नंतर पुणे व सोलापूर जिल्ह्याची नैसर्गिक सरहद्दीचे काम करते. भोरपासून इंगवली गावापर्यंत नीरा तीव्र नागमोडी वळणे घेऊन मग पुन्हा पूर्ववाहिनी होते. तेथे तिला उत्तरेकडून केंजळ या गावाजवळ शिवगंगा गुंजवणी नदी मिळते. 
निरानदी पुणे जिल्ह्यातील भोर पुरंदर बारामती इंदापूर तालुक्याच्या दक्षिण तर सातारा जिल्ह्यातील खंडाळा  व फलटण तालुक्यांच्या उत्तर सीमेवरून वाहात गेल्यानंतर, ती सोलापूर जिल्ह्यातील माळशिरस तालुक्यात उत्तरेकडे वळते आणि पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर तालुका व माळशिरस तालुका यांची सरहद्द बनते. सुमारे १६० किमी. वाहात गेल्यानंतर पुणे जिल्ह्याच्या आग्नेयेस इंदापूर तालुक्यातील निरा नरसिंगपूर जवळ भीमा नदीस मिळते. तेथे जवळच संगम नावाचे गाव आहे. पुणे – बंगलोर या राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४ वर  सारोळा ता. भोर व  शिरवळ ता. खंडाळा या दरम्यान निरा नदीवर मोठा पूल बांधला आहे.

नीरा नदी मुख्यतः जलसिंचनासाठी उपयुक्त आहे. तिच्या येळवंडी उपनदीवर भाटघर येथे बांधलेल्या लॉइड धरणाचे पाणी नीरेतच सोडले जाते. वीर ता. पुरंदर गावाजवळ नीरा नदीवर धरण बांधले असून डावा व उजवा असे दोन कालवे काढले आहेत. पैकी डावा कालवा पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर, बारामती,  इंदापूर तर उजवा कालवा सातारा जिल्ह्यातील खंडाळा, फलटण, व सोलापूर जिल्ह्यातील माळशिरस ,सांगोला  तालुक्यातुन जातो. [→ वीर धरण]. नाटंबी येथे या नदीवर आणखी एक धरण बांधण्याची योजना आहे.

## संदर्भ 
वर्ग: सातारा जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग: पुणे जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग: सोलापूर जिल्ह्यातील नद्या
मका

मका : (हिं. मकई, मक्का, भुट्टा; गु. मक्काई; क. मेक्केजोळा; सं. महायावनाल; इं. मेझ, इंडियन कॉर्न; लॅ. झिया मेझ; कुल-ग्रॅमिनी). हे एक महत्त्वाचे तृणधान्य आहे. फुलझाडांपैकी [⟶ वनस्पति, आवृतबीज उपविभाग] एकदलित वर्गातील ⇨ग्रॅमिनी कुलातील (तृण कुलातील) एक लागवडीतील जाती. मक्याचे मूलस्थान अमेरिका (मेक्सिको किंवा मध्य अमेरिका) हे असावे याबद्दल मतभेद असले, तरी सध्याच्या मक्याचा विकास त्याच्याशी संबंधित असलेल्या टेओसिंटे (यूक्लीना मेक्सिकांना; हिंदी व पंजाबी नाव मक्चारी) या वन्य जातीपासून आदिमानवाने उपयुक्त उत्परिवर्तनांनी (आनुवंशिक लक्षणांत बदल घडवून आणण्याच्या क्रियांनी) व सतत निवड पद्धतीने केलेल्या अभिवृद्धीतून झालेला असावा, हे मत बरेचसे मान्यता पावलेले आहे. पेरू देशातील इंका लोकांच्या थडग्यांत आढळलेल्या मक्याच्या विविध प्रकारच्या दाण्यांवरून इंका संस्कृतीच्या कालापूर्वी अनेक शतके मका लागवडीत असावा असा निष्कर्ष निघतो (तथापि या प्रकारांचे स्वरूप सध्याच्या मक्यापेक्षा पुष्कळच निराळे होते असे आढळून आले आहे). त्यानंतर त्याचा प्रसार उत्तरेकडील प्रदेशात होऊन माया व ॲझटेक या संस्कृतींत मक्याने महत्त्वाचे स्थान मिळविल्याचे आढळते. यूरोपीय जलप्रवासी प्रथम अमेरिकेत गेले त्यावेळी उत्तरेकडील महासरोवरांपासून दक्षिणेकडे चिली आणि अर्जेंटिना पर्यंत सर्व प्रदेशांत मका लागवडीत होता. यूरोपियनांनी अमेरिकेत मक्याची लागवड सोळाव्या व सतराव्या शतकांत सुरू केली. यूरोपात मका प्रथम स्पॅनिश लोकांनी अमेरिकेतून १४९४ त्या सुमारास नेला. त्यानंतर काही वर्षांत त्याचा दक्षिण फ्रान्स, इटली आणि बाल्कन प्रदेशांत प्रसार झाला. आशियात या पिकाची सोळाव्या शतकाच्या आरंभी आयात झाली. भारतात त्याची आयात केव्हा झाली हे एक न सुटलेले काडे आहे. पोर्तुगीज लोकांनी सोळाव्या शतकाच्या आरंभी भारतात मक्याची आयात केली असे मानले जाते; परंतु त्याहीपूर्वी अरब-आफ्रिकनांच्या मार्फत त्याचा भारतात प्रवेश झाला असावा, असेही मानण्यात येते. निरनिराळ्या पुराव्यांवरून कोलंबसाने अमेरिकेचा शोध लावण्यापूर्वी भारत व अमेरिका (विशेषतः मेक्सिको) यांच्यामध्ये दळणवळण होते असे मानण्यात जागा आहे. मका हे तृणधान्य आहे.

मका हे तृणधान्याचे पिक असुन त्याचे अनेक उपयोग आहेत. धान्य, चारा, तसेच मकापासून अनेक खाद्यपदार्थ बनवले जातात. तसेच मका ही भारतामध्ये जनावराचा चारा म्हणून वापर केला जातो. अमेरिकेत प्रथम गेलेल्या यूरोपियन लोकांनी मक्याला ‘इंडियन कॉर्न’ हे नाव दिले ते आजही ‘कॉर्न’ या संक्षिप्त रूपात प्रचलित आहे.

## चित्रदालन

चित्र:maka_kanse.jpg|मक्याची कणसे
चित्र:kanis_dane.jpg|कणसातील दाणे
चित्र:kanis_tantu.jpg|कणसातील तंतू
File:Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|*Zea mays "fraise"*
File:Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|''Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese'''
File:Colourful Corns.jpg|मक्याच्या रंगीत जाती

वर्ग:धान्ये
वर्ग:तृणधान्ये
भारताची महासंहारक शस्त्रे

**भारताच्या महासंहारक शस्त्रांमध्ये** आण्विक आणि रासायनिक शस्त्रांचा समावेश आहे. यांत अंदाजे १६० आण्विक बॉम्ब आहेत आणि शिवाय २०० अधिक बॉम्ब तयार करण्याची सामग्री आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
महासंहारक शस्त्रे
वर्ग:रिकामी पाने
गिलगिट नदी

**गिलगिट नदी** किंवा **गिझर नदी** ही सिंधु नदी ची उपनदी आहे.

वर्ग:पाकिस्तानमधील नद्या
काबुल नदी

**काबुल नदी** ((पश्तो: کابل سیند‎), पर्शियन, उर्दू: دریای کابل‎) ही सिंधु नदीला मिळणारी एक नदी आहे.

वर्ग:नद्या
वर्ग:सिंधु नदीच्या उपनद्या
गॅरी बॅक्स्टर

बॅक्सटर, गॅरी
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कसोटी सामने पंच यादी

एक किंवा जास्त सामन्यात पंच असलेल्या क्रिकेट पंचांची यादी येथे देण्यात आलेली आहे.

*The पंच for the १st Test, South Africa v England, १८९५-९६ are unknown.
*Three पंच were used for the दुसरा कसोटी सामना, South Africa, २००६-०७.

वर्ग:कसोटी सामने पंच यादी
कुकडी नदी

**कुकडी नदी** ही महाराष्ट्रातील एक छोटी नदी आहे. जुन्नर शहराच्या पश्चिमेस सुमारे २२१ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या जीवधन किल्ल्याजवळील सह्याद्रिमाथ्यावरच्या कुकडेश्वर या ठिकाणी उगम झाला आहे.   कुकडी नदी ही पश्चिम महाराष्ट्रात, घाटमाथ्यावर उगम पावून पूर्वेकडे वहात जाणाऱ्या नद्यांपैकी एक आहे. जुन्नर तालुक्यातील  नाणेघाटात तिचा उगम झाल्यानंतर  ही नदी जुन्नर, लेण्याद्री, ओझर, शिरापूर,वडनेर बु॥, निघोज, शिरूर या मोठ्या गावांजवळून वाहत वाहत घोड नदीला मिळते.निघोज गावा जवळील जगप्रसिद्ध रंजणखळगे आणि शिरापूर येथील श्री.स्वयंभू सिद्धेश्वर प्राचीन मंदिर कुकडी नदीच्या तीरावर आहे.

उत्तरेस हरिश्चंद्रगडावर उगम पावणारी पुष्पावती ही कुकडीची प्रमुख उपनदी आहे. ती कुकडीस जुन्नरच्या पूर्वेस असलेल्या येडगावजवळ मिळते.

## कुकडी प्रकल्प
कुकडी नदीवरील येडगाव, माणिकडोह ही धरणे, मीना नदीवरील वडज धरण, पुष्पावती नदीवरील पिंपळगावजोगे धरण,  घोड नदीवरील डिंभे धरण, मांडवी नदीवरील चिल्हेवाडी धरण, ही सर्व धरणे, त्यांचे कालवे, इतर पाटबंधारे आणि बस्ती-सावरगाव येथील एक पिक‍अप वियर यांनी मिळून कुकडी प्रकल्प बनला आहे.
## इतिहास
याच कुकडी नदीवर २२ नोव्हेंबर १७५१ मध्ये मराठे आणि निजाम सलाबतजंग यात लढाई झाली होती. ही लढाई '**कुकडीची लढाई**' म्हणून ओळखली जाते.

## पहा
जिल्हावार नद्या

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
हफीझुल्लाह अमीन

**हफीझुल्लाह अमीन** (पर्शियन:حفيظ الله امين‎‎; १ ऑगस्ट, इ.स. १९२९ - २७ डिसेंबर, इ.स. १९७९) हे अफगाणिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष होते.

अमीन, हफीझुल्लाह
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जोगा सिंग

वर्ग:भारतीय हॉकी खेळाडू
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:भारतीय पुरुष हॉकी खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कोबी

thumb|200px|right|पानकोबी
thumb|200px|right|पानकोबी
**पानकोबी** , पत्ताकोबी  (वनस्पतीशास्त्रीय नाव : *Brassica oleracea var. capitata Linne* ; कुळ: Brassicaceae ; इंग्लिश: *Cabbage* (कॅबेज) ; हिंदी: बंद गोभी ;) ही एक फळभाजी आहे. पांढरट हिरव्या रंगाची फळासारखी दिसणारी ही फळभाजी बहुसंख्य पानांचा एक गुच्छ आहे.

वर्ग:भाज्या
प्रीमियर हॉकी लीग २००७

## संघ 
## सामने 
### चेन्नई लेग (भाग) 
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### चंदीगड लेग (भाग)
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## अंतिम सामना
## विक्रम 
## बाह्य दुवे 
* phl2007
वर्ग:प्रीमियर हॉकी लीग
वर्ग:प्रीमियर हॉकी लीग २००७
कसोटी क्रिकेट मैदानांची यादी

येथील मेलबर्न क्रिकेट मैदानावर खेळविण्यात आला.]]

## यादी
### पुरूष कसोटी
सदर यादी ही कालक्रमानुसार आहे

### महिला कसोटी
सदर यादी ही कालक्रमानुसार आहे

वर्ग:क्रिकेट मैदाने
सुरण

**सुरण** (वनस्पतीशास्त्रीय नाव: *Amorphophallus paeoniifolius*; इंग्लिश: *Elephant foot yam*) ही दक्षिणपूर्व आशिया खंडातील उष्णकटिबंधीय कंदमूळ प्रकारातील वनस्पती आहे. दक्षिणपूर्व आशिया, दक्षिण आशिया, मादागास्कर, न्यू गिनी आणि पॅसिफिक बेटांवर कंदांसाठी या वनस्पतीची लागवड केली जाते. कमी खर्चात वाढणारे हे एक नगदी पीक म्हणून वाढविले जाऊ शकते. या वनस्पतीच्या सर्व भागांचा खाण्यात अन्न तसेच औषध म्हणून वापर होतो. कंद उकडून - कुस्करून किंवा तळून खाल्ला जातो किंवा यांची रस्सा भाजी देखील करतात. भारतात  काही ठिकाणी लोणच्यामध्ये किंवा  चिप्स बनवण्यासाठी देखील कंद वापरले जातात. याची हिरवी पाने आणि देठ देखील पालेभाज्या म्हणून शिजवल्या जातात.

सुरण  कांदाचा भारतीय औषधांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. आयुर्वेद, सिद्ध आणि युनानी या तीनही प्रमुख भारतीय औषधी पद्धतींमध्ये औषधी कंद म्हणून याची शिफारस केली जाते. विशेष करून मूळव्याधीवर हा कंद उपयुक्त असल्याचे मानले जाते. 

## प्रचलित नावे 
# इंग्रजी: एलिफंट फूट यॅम (Elephant Foot Yam)
# हिंदी: जिमीकंद, सुरण, सुरनकंद
# कन्नड: सुवर्णगड्डा
# मल्याळम: चेना
# तमिळ: चेनैक्कीझांगु, काथुकरूनाई
# वनस्पतीशास्त्रीय नाव: Amorphophallus paeoniifolius किंवा Amorphophallus campanulatus. 
# इतर मराठी नावे: हत्तीचा रताळ (हत्तीच्या पायासारखा दिसणारा रताळ), कंदनायक, कंदवर्धन. 
# संस्कृत: अर्शोघन, कण्डूल, चित्रदण्डक, कन्दनायक, कंदवर्धन, वातारी, ओल, वज्रकंद, चित्रकंद, सुरकंद, रुच्यकंद, सुकंद, गुदामयहर इ. नावे आहेत. अर्श म्हणजे मूळव्याध. सुरण मूळव्याधीचा नायनाट करते म्हणून त्यास अर्शोघन म्हणतात.  कण्दू म्हणजे खाज.  सुरण प्रक्रिया न करता खाल्ले असता घशास खाज सुटते, म्हणून त्यास कण्डूल म्हणतात. तसेच त्याच्या पानाच्या हिरव्या देठावर पांढरे चट्टे असल्यामुळे त्यास चित्रदण्डकही म्हणतात.  सुरण हे औषधी गुणांनी सर्वात श्रेष्ठ आहे म्हणून त्याची ‘कन्दनायक’ अशी सुद्धा ओळख आहे.

## पोषणमूल्य 
## हे सुद्धा पहा 
* शेवळे
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* सुरण (मराठी विश्वकोश) 
* सुरण (मराठी विश्वकोश) २

वर्ग:भाज्या
वर्ग:कंदमुळे
वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर
प्रीमियर हॉकी लीग २००६

## संघ 
## सामने
### आठवडा १
---- 

---- 

---- 

---- 

### आठवडा २
---- 

---- 

---- 

---- 
### आठवडा ३
---- 

---- 

---- 

---- 
### आठवडा ४
---- 

---- 

---- 

---- 

---- 

---- 

---- 

---- 
### अंतिम सामना
## विक्रम 
## बाह्य दुवे 
* phl2006
वर्ग:प्रीमियर हॉकी लीग
वर्ग:प्रीमियर हॉकी लीग २००६
कसोटी क्रिकेट सामन्यातील त्रिशतकांची यादी

ने एका डावात ३०० पेक्षा अधिक धावा दोन वेळा केल्या. ही कामगिरी करणारे ब्रायन लारा व विरेंद्र सेहवाग हे इतर दोन खेळाडू आहेत.]]

## त्रिशतकांची यादी
:***** - नाबाद खेळी

## हे सुद्धा पहा
*प्रथमवर्गीय क्रिकेटमधील चौशतकांची यादी

## संदर्भ आणि नोंदी
**विस्डेन क्रिकेटर्स आल्मानॅक*
*क्रिकइन्फो 
*क्रिकेटमॅनिया 
*रिडिफ

वर्ग:क्रिकेट यादी
ब्रायन एपस्टाईन

**ब्रायन सॅम्युएल एपस्टाईन** (सप्टेंबर १९, इ.स. १९३४ - ऑगस्ट २७, इ.स. १९६७) हा इंग्लिश संगीत उद्योजक होता. एपस्टाईन बीटल्स संगीतसमूहाचा प्रबंधक होता.

वर्ग:बीटल्स
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्युबन पेसो

: 
**क्युबन पेसो** हे क्युबा देशाचे अधिकृत राष्ट्रीय चलन आहे.

वर्ग:क्युबा
वर्ग:चलने
क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेतील विक्रमांची यादी

## Notation
**संघ**
* (३००-३) - दर्शवते कि फलंदाजी करणारया संघाने ३ गडी बाद ३०० धावा केल्या
* (३००)- दर्शवते कि फलंदाजी करणारया संघाने सर्व बाद ३०० धावा केल्या

**फलंदाजी**
* (१००)- दर्शवते कि फलंदाजाने १०० धावा काढल्या आणि बाद झाला
* (१००*)- दर्शवते कि फलंदाजाने १०० धावा काढल्या आणि नाबाद राहीला

**गोलंदाजी**
* (५-१००)- दर्शवते कि गोलंदाजाने १०० धावा देउन ५ बळी घेतले.

**कार्यरत खेळाडू **
* सद्य कार्यरत खेळाडूंच्या नावासमोर हा मार्क दिलेला आहे.

## संघ
### एकूण कामगिरी
सर्वोत्तम कामगिरी मोजताना अनिर्णित व समसमान सामन्यांना अर्धा विजय धरण्यात आले आहे.

### एका स्पर्धेत
### सतत
## फलंदाजी
### एकूण कामगिरी
### एका स्पर्धेत
### सतत
## गोलंदाजी 
### एकूण कामगिरी
### एका स्पर्धेत
## क्षेत्ररक्षण
While records for best fielders have varied through different World Cups, the records for wicketkeepers have been occupied by Australian wicketkeeper-batsman ऍडम गिलख्रिस्ट. He holds the records for most dismissals overall, in one tournament and in one match, although part of this can be attributed to the chances created by a dominant Australian team in World Cups.

### एकूण कामगिरी
### एका स्पर्धेत
### एक सामना
## इतर विक्रम
### अतिरिक्त धावा 
Extras are effectively "free runs" in cricket. Thus this विक्रम is considered as one of infamy.

### मैदान
The World Cup has been held in इंग्लंड ४ times, so English grounds have been the largest hosts to World Cup matches.

### पंच 
स्टीव बकनॉर has been an umpire in five finals (१९९२ to २००७), a विक्रम in World Cup history. However, he has officiated in two less matches than David Shepard.

### सामने 
### वय 
### संघनायक
## References
### बाह्य दुवे
* List of Cricket World Cup records from cricket-records.com 
* List of Cricket World Cup records from Cricketarchive.com 
* 2007 Cricket World Cup stats and records from रीडिफ.कॉम
* List of Cricket World Cup records from BBC.com
* List of Cricket World Cup records from Sify.com

वर्ग:क्रिकेट यादी
हवाना

**हवाना** (स्पॅनिश:*ला अबाना*) हे क्युबा देशाचे राजधानीचे शहर आहे आहे. याचे अधिकृत नाव *सिउदाद दिला अबाना* आहे.)

हे शहर क्युबाच्या १४ प्रांतांपैकी एक आहे. क्युबा व कॅरिबियन भागातील सगळ्यात मोठे असलेल्या हवाना शहरात २४ लाख व्यक्ती राहतात तर महानगरात ३७ लाख व्यक्ती राहतात. शहरात मरिमेलेना, ग्वानाबाकोआ आणि अतारेस ही तीन मुख्य बंदरे आहेत. अलामांदारेस नदी हवानातून वाहते.

इ.स. १९५९मध्ये हवानाने आपला विस्तार थांबवला व त्यामुळे त्यानंतर येथील वस्ती वाढूनही घरे कमी झाली आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:क्युबामधील शहरे
वर्ग:उत्तर अमेरिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
जॉन सी. कॅल्हून

'''''' (१८ मार्च १७८२ — ३१ मार्च १८५०) हा अमेरिका देशाचे सातवे उप-राष्ट्राध्यक्ष होता.

## बाह्य दुवे
* व्यक्तिचित्र

कॅल्हून, जेम्स सी.
वर्ग:इ.स. १७८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८५० मधील मृत्यू
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:अमेरिकेचे सेनेटर
वर्ग:अमेरिकेचे परराष्ट्रसचिव
वर्ग:अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाचे सदस्य
वर्ग:अमेरिकेचे युद्धसचिव
वर्ग:साउथ कॅरोलिनामधील अमेरिकेचे सेनेटर
वर्ग:साउथ कॅरोलिनामधील अमेरिकेचे प्रतिनिधी
बफेलो (न्यू यॉर्क)

**बफेलो** () हे अमेरिका देशाच्या न्यू यॉर्क राज्यामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर (न्यू यॉर्क शहराच्या खालोखाल) आहे. हे शहर न्यू यॉर्क राज्याच्या पश्चिम भागात ईरी सरोवराच्या व नायगारा नदीच्या काठावर वसले असून नायगारा धबधबा बफेलोपासून १७ मैल अंतरावर स्थित आहे. २०१० साली २,६१,३१० इतकी लोकसंख्या असलेले बफेलो अमेरिकेतील ७०व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

१९व्या शतकाच्या सुरुवातीस स्थापन झालेले बफेलो त्या शतकादरम्यान अमेरिकेमधील आठव्या क्रमांकाचे मोठे शहर होते. ईरी कालव्याच्या उद्घाटनानंतर बफेलोला वाहतूक केंद्र म्हणून मोठे महत्त्व लाभले. त्यामुळे येथील औद्योगिक धंद्यांची झपाट्याने भरभराट झाली. परंतु विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून येथील उद्योग घसरणीला लागला व येथील लोकसंख्या झपाट्याने कमी होत गेली. सध्या आरोग्यसेवा व शिक्षण हे येथील प्रमुख उद्योग आहेत.

## भूगोल 
### हवामान 
न्यू यॉर्क राज्यामधील इतर ठिकाणांप्रमाणे बफेलो शहर येथील हिमवर्षेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथील हिवाळे अत्यंत थंड तर उन्हाळे सौम्य असतात.

## खेळ 
खालील व्यावसायिक संघ बफेलोमध्ये स्थित आहेत.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
* पर्यटन 

## संदर्भ 
वर्ग:न्यू यॉर्क राज्यातील शहरे
वर्ग:ईरी काउंटी (न्यू यॉर्क)
आय.आर.एस.-१सी

**आय.आर.एस.-१सी** हा भारताचा कृत्रिम उपग्रह आहे. १,२५० किग्रॅ वजनाचा हा उपग्रह बैकानूर कॉस्मोड्रोमवरून प्रक्षेपित केला गेलाय

वर्ग:भारतीय उपग्रह
गिला नदी

250 px|इवलेसे|गिला नदीचा नकाशा
**गिला नदी** ही अमेरिकेच्या न्यू मेक्सिको व ॲरिझोना राज्यांमधून वाहणारी एक नदी कॉलोराडो नदीची उपनदी आहे. ही नदी न्यू मेक्सिकोच्या पश्चिम भागात उगम पावते व प्रामुख्याने पश्चिमेकडे  वाहत जाऊन ॲरिझोनामधील युमा शहराजवळ कॉलोराडो नदीला मिळते. गिलाचे पाणलोट क्षेत्र अमेरिका तसेच उत्तर मेक्सिकोपर्यंत पसरले असून सोनोराच्या वाळवंटामधील रूक्ष भूभागाला गिलामुळे पाणी लाभले आहे.

गिला नदी फीनिक्स महानगराच्या दक्षिणेकडून वाहते.

## बाह्य दुवे 
* गिला नदी पर्यटन 

वर्ग:न्यू मेक्सिकोमधील नद्या
वर्ग:ॲरिझोनामधील नद्या
वर्ग:मेक्सिकोमधील नद्या
नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ

**नामिबिया क्रिकेट** ही नामिबिया देशातील क्रिकेट खेळाची राष्ट्रीय नियामक संघटना आहे. ही संघटना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट काउन्सिलाची १९९२ सालापासून सहयोगी सदस्य संघटना आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ
क्रिकेट
मिलिंद शिंदे

**मिलिंद शिंदे** हे मराठी गायक आहेत. शिंदे यांनी अनेक भीमगीते, भक्तीगीते व इतर गीते गायली आहेत.

## संदर्भ 
शिंदे, मिलिंद
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:नवयान बौद्ध
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:दलित कलाकार
वर्ग:आंबेडकरवादी
केतकी करंदीकर

करंदीकर, केतकी
करंदीकर, केतकी
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
अँडी सँडहॅम

**अँडी सॅंडहॅम** (६ जुलै, इ.स. १८९० - २० एप्रिल, इ.स. १९८२) हा कडून १९२१ ते १९३० दरम्यान १४ कसोटी सामन्यांत खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८९० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हनीफ मोहम्मद

**हनीफ मोहम्मद** (२१ डिसेंबर, १९३४:जुनागढ, जुनागड संस्थान - ११ ऑगस्ट, २०१६) हा कडून १९५२ ते १९६९ दरम्यान ५५ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. 

हा उजव्या हाताने फलंदाजी व ऑफ-ब्रेक गोलंदाजी करीत असे.

याचे तीन भाऊ वझीर मोहम्मद, मुश्ताक मोहम्मद आणि सादिक मोहम्मद पाकिस्तानकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळले. अजून एक भाऊ रईस मोहम्मद प्रथमवर्गीय क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मेयर राधाकृष्णन स्टेडियम

**मेयर राधाकृष्णन मैदान** हे भारताच्या चेन्नई शहरातील हॉकी मैदान आहे. या मैदानाला एम. राधाकृष्णन पिल्लै यांचे नाव दिलेले आह. या मैदानावर १९९६ आणि २००५ च्या चॅंपियन्स चषक स्पर्धा खेळल्या गेल्या. चेन्नई हॉकी असोसिएशनचे विभागीय सामने या मैदानावर खेळले जातात.

वर्ग: भारतातील हॉकी मैदाने
वर्ग:चेन्नईमधील इमारती व वास्तू
प्रीमियर हॉकी लीग २००७ संघ

#### * अर्जुन हलप्पा - (Captain) 
* जोर्डी कुइंटाना (Spain) 
* रेहान बट Pakistan) 
* भरत कुमार क्षेत्री (G.K) 
* पी टी राव ( GK) 
* अजय कुमार सरोहा
* बिक्रमजीत सिंग
* विनय वी एस
* इग्नेस तिर्की
* बिपीन फर्नांडीस
* प्रभोध तिर्की
* बिमल लाक्रा
* तुषार खांडेकर
* संदीप मायकल
* हरी प्रसाद
* लेन अयप्पा
* सुरेश कुमार
* साबू वर्की

* राजपाल सिंग (Captain) 
* बाल्डर बोमन्स (Netherland) 
* मोहम्मद शब्बीर (Pakistan) 
* मुदस्सर अली खान (Pakistan) 
* कमलदीप सिंग (G.K.) 
* बलजित सिंग (G.K.) 
* जुगराज सिंग 
* संदीप सिंग (Sr.) 
* सौरभ बिश्नोई 
* एस.एस. गिल
* जसविंदर सिंग
* संदीप सिंग (Jr.) 
* गौरव टोखी
* इंद्रजीत चढढा
* दीपक ठाकूर
* रवीपाल सिंग
* तेजबीर सिंग
* देविंदर कुमार
वर्ग:प्रीमियर हॉकी लीग
व्हंटा

**व्हंटा** फिनलंडमधील शहर आहे. ऑगस्ट २०१८ मधील अंदाजानुसार येथील लोकसंख्या २,२६,१६० असून हे फिनलंडमधील चौथ्या क्रमांकाचे शहर आहे.

वर्ग:फिनलंडमधील शहरे
चिनी तैपे राष्ट्रीय फुटबॉल संघ

वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:आशियामधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
भारतीय वायुसेना

**भारतीय वायुसेना** ही भारतीय संरक्षण दलांच्या पाच मुख्य विभागांपैकी एक असून तिच्यावर भारताच्या वायुक्षेत्राचे रक्षण करण्याची व भारतासाठी हवाई युद्ध करण्याची जबाबदारी आहे. भारतीय हवाई दल जगातल्या पहिल्या पाच उत्कृष्ट दलातील एक मानले जाते.

## ध्येयवाक्य
### ध्येयवाक्य 
**नभ:स्पृशं दीप्तम्।** हे भारतीय वायुसेनेचे ध्येयवाक्य आहे.

हे गीतेतल्या एका श्लोकातून घेतलेले आहे.

```
नभ:स्पृशं दीप्तमनेकवर्णं
व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् ।
दृष्ट्वा ही त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा
धृतिं न विन्दामि शमंच विष्णो॥
```

....भगवद्गीता ११.२४

अर्थ :- हे विष्णो, **आकाशस्पर्शी ज्योतीसारख्या** आणि अनेकवर्णयुक्त, उघडया मुखाच्या आणि प्रज्वलित विशाल नेत्रांच्या तुला पाहून भयभीत झालेल्या मजमध्ये धैर्य आणि शांती नाहीसे झाले आहेत.

## इतिहास
८ ऑक्टोबर, इ.स. १९३२ मध्ये भारतीय वायुसेनेची स्थापना झाली. सुब्रोतो मुखर्जी हे पहिले भारतीय एका स्क्वाड्रनचे वायुदलातले प्रमुख होते. १२ मार्च इ.स. १९४५ रोजी वायुदलाचे नाव रॉयल इंडियन एर फोर्स झाले.

## विमाने
इवलेसे|इंडिया गेट जवळ पहाऱ्यावर उभा असलेला वायुसैनिक
इ.स. १९४७ मध्ये विमानांना पिस्टन वर चालणारी इंजिने बसवलेली असत. जेट इंजिनांच्या आगमनानंतर त्याची जागा नंतर वेगवान जेट विमानांनी घेतली. प्रथम नॅट, हंटर, कॅनबेरा यासारखी ब्रिटिश बनावटीची विमाने वायुसेनेत सहभागी केली गेली. त्या नंतर तंत्रज्ञानाच्या कसोटीवर नंतर त्यांची जागा फ्रेंच बनावटीच्या विमानाने घेतली. भारतीय परराष्ट्र धोरणामुळे आणि रशियाने उत्तम सहकार्य केल्याने रशियन लढाऊ आणि मालवाहू विमाने सहभागी करण्यात आली. तसेच रशियन हेलिकॉफ्टर्स सहभागी करण्यात आली.  
सद्याच्या काळात आधुनिक रडार यंत्रणा, क्षेपणास्त्रे, दळणवळण यंत्रणा, नेटवर्क सेंट्रिक वॉरफेअर सी-४ आय ही संगणकीय प्रणाली वायुसेनेकडे आहे. हवेतल्या हवेत इंधन पुरवठा करणारी विमाने, विमानातून रडार वापरून दूर अंतरावरील शत्रूच्या विमानांची टेहळणी करणारी यंत्रणा, कक्षेबाहेरील शत्रूच्या ठिकाणाचा वेध घेणारी इत्यादी अत्यंत आधुनिक शस्त्रास्त्रे सेनेत सहभागी करण्यात आली आहेत.

२१व्या शतकाच्या सुरुवातीस वायुसेनेकडे अनेक देशांतून उत्पादन केलेली विमाने आहेत.

वर्ग:भारताचे सैन्य
वर्ग:देशानुसार वायुसेना
कनैयालाल माणेकलाल मुन्शी

इवलेसे
**कनैयालाल माणेकलाल मुन्शी** (प्रचलीत नाव: **के.एम. मुन्शी**) (३० डिसेंबर, १८८७ - ८ फेब्रुवारी १९७१)  हे गुजरात मधील एक भारतीय स्वातंत्र्य सैनिक, राजकारणी, लेखक, पत्रकार, व शिक्षणतज्ज्ञ होते. ते पेशाने वकील होते व त्यानंतर ते साहित्य व राजकारणाकडे वळले. गुजराती साहित्यात त्याचे नाव प्रसिद्ध आहे. भारतीय विद्या भवन ही प्रसिद्ध शिक्षणसंस्था त्यांनी १९३८ साली स्थापन केली. विश्व हिंदू परिषदेच्या संस्थापनेमध्ये त्यांचा सहभाग होता.

## श्रीअरविंद आणि मुन्शी 
मुन्शी जेव्हा बडोदा कॉलेजमध्ये शिकत होते तेव्हा प्रा. अरविंद घोष हे त्यांचे शिक्षक होते. 

## संदर्भ 
वर्ग:गुजराती साहित्यिक
वर्ग:गुजराती राजकारणी
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ
वर्ग:इ.स. १८८७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य
रेशम टिपणीस

**रेशम टिपणीस** (जन्म : मुंबई, २८ ऑगस्ट १९७३) ही प्रामुख्याने मराठी चित्रपटांत आणि हिंदी दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये भूमिका करणारी अभिनेत्री आहे.

## वैयक्तिक जीवन 
टिपणीस यांनी वयाच्या २० व्या वर्षी १९९३ मध्ये अभिनेता संजीव सेठ बरोबर लग्न केले, परंतु २००४ मध्ये त्यांचे घटस्फोट झाला. २०१८ पासून ती संदेश कीर्तिकरशी रिलेशनशिपमध्ये आहे.

## चित्रपट 
## मालिका
## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
भक्ती कुलकर्णी

कुलकर्णी, भक्ति
कुलकर्णी, भक्ति
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गचीबौली मैदान (हैदराबाद)

**गचीबौली मैदान** हे भारताच्या हैदराबाद शहरातील हॉकीचे मैदान आहे. प्रीमियर हॉकी लीगमधील हैदराबाद सुलतान्स हा संघ येथे खेळतो. याची क्षमता अंदाजे ८,००० इतकी आहे.

याचे बांधकाम १७ फेब्रुवारी, २००१ ते १० डिसेंबर, २००२ दरम्यान झाले. याला १२.३९ कोटी रुपयांचा खर्च आला.

वर्ग:भारतातील हॉकी मैदाने
वर्ग:हैदराबाद
स्मिता शेवाळे

**स्मिता शेवाळे** (जन्म : २१ डिसेंबर १९८६, पुणे) या मराठी चित्रपट सृष्टीतील एक अभिनेत्री आहेत. त्यांनी केदार शिंदे यांनी दिग्दर्शित केलेल्या "यंदा कर्तव्य आहे" या चित्रपटामार्फत आपल्या अभिनय कारकिर्दीला सुरुवात केली, या चित्रपटात अंकुश चौधरी हे त्यांचे सहकलाकार होते.

स्मिता शेवाळे याचं शालेय आणि महाविद्यालयीन शिक्षण पुणे येथे झाले, लहान असल्यापासुनच त्यांना कलेची आणि समाजकार्याची आवड होती, त्यांचा पहिला चित्रपट २००६ मध्ये प्रदर्शित झाला, त्यानंतर चल लव्ह कर हा त्यांचा चित्रपट २००९ मध्ये प्रदर्शित झाला, त्यानंतर त्यांचे अनेक उत्तम चित्रपट येत गेले, त्या स्वतः नृत्यांगना असल्याने अनेक दूरचित्रवाहिनी तसेच अनेक कार्यक्रमातून त्या रसिकांसमोर आपली कला सादर करत असतात. १४ फेब्रुवारी २०१३ रोजी व्हालेनटाइन डे (प्रेम दिवस) यादिवशी राहुल ओदक यांच्याशी त्यांनी विवाह केला.

## चित्रपट 
स्मिता शेवाळे यांची भूमिका असलेले मराठी चित्रपट
* अथांग
* एकता एक पावर
* कणिका
* पठाण 
* सुभेदार 
* चल लव्ह कर
* दम असेल तर
* धामधूम
* मन्या सज्जना
* यंदा कर्तव्य आहे
* या गोल गोल डब्यातला
* लाडी गोडी
* वन रूम किचन
* विठ्ठला
* हक्क
* तु. का. पाटील
* चाबुक
* मुक्ताई 

## दूरचित्रवाणी मालिका 
* कालाय तस्मै नमः
* चार चौघी
* मांडला दोन घडीचा डाव
* श्रीमंत पेशवा बाजीराव
* सावित्री
* अदालत (हिंदी)
* वीर शिवाजी
* तू माझा सांगाती
* स्वराज्य जननी जिजामाता
*.मुरांबा

## संदर्भ 
शेवाळे, स्मिता
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
किमान वेतन कायदा

**किमान वेतन कायदा** हा किमान वेतन मोबदला म्हणून दिलेच पाहिजे यासाठी बनवला जातो. जगातील सुमारे ९०% देशात हा कायदा अस्तित्वात आहे.  याची अंमलबजावणी निरनिराळ्याप्रकारे होते. न्यू झीलँड या देशाने जगात सर्वप्रथम हा कायदा केला.

## भारत
किमान वेतन कायदा हा भारत सरकारचा वेतन निश्चिती करणारा कायदा आहे. भारत सरकारच्या केंद्र योजनांमध्ये, १९४८ च्या किमान वेतन कायद्यानुसार, किमान वेतन दरामधील दुरुस्ती होत असते. राज्य पातळीवरही ह्यामधील दुरुस्त्या वेळोवेळी झाल्या आहेत. अधिसूचित रोजगारांसाठी ठरवून दिलेले किमान वेतनाचे दर, शेतीक्षेत्रासहित, सर्व संघटित तसेच असंघटित उद्योगांना लागू असतात.
केंद्र आणि राज्य सरकारी पातळीवरील सर्व अधिसूचित रोजगारांमधील अकुशल कामगारांसाठीच्या किमान वेतनाची तसेच शेतीक्षेत्रातील अधिसूचिकत रोजगारांमधील अकुशल कामगारांसाठीच्या किमान वेतनाची अंमलबजावणी आवश्यक असते अन्यथा संस्थेचा प्रमुख यासाठी जबाबदार असतो. कायद्याची अमलबजावणी दोन पातळ्यांवर केली जाते. केंद्र सरकारी पातळीवरील अंमलबजावणीचे काम मुख्य मजूर आयुक्त उर्फ सेंट्रल इंडस्ट्रिअल रिलेशन्स मशिनरीच्या निरीक्षक अधिकाऱ्या द्वारे केले जाते. राज्यपातळीवरील अंमलबजावणीसाठी भारतातील राज्यांच्या स्वतंत्र यंत्रणा आहेत. त्यांच्यामार्फत नियमित तपासण्या केल्या जातात आणि वेतन न देण्याचे किंवा किमान दरापेक्षा कमी देण्याचे प्रकार आढळल्यास मालकाला त्याबाबत सूचना दिली जाते. कायद्याचे पालन न झाल्यास कायद्याचे कलम २२ नुसार दंडात्मक कारवाई केली जाते.

## अंमलबजावणी यंत्रणा 
केंद्र सरकारच्या विविध विभागांना हा कायदा अंमलात आणण्याची जबाबदारी असते. तसेच राज्य सरकारचे विविध औद्योगिक केंद्र, बंदरे इत्यादी याकरिता केंद्रीय यंत्रणेतील अधिका-यांना यासंदर्भात निरीक्षक म्हणून नेमले जाते. संबंधित निरीक्षक कायद्याची अंमलबजावणी करु शकतात.

## बाह्य दुवे
* सरकारी स्थळ मराठी मजकूर
* सरकारी स्थळ

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील कायदे
माहिती अधिकार

**माहितीचा अधिकार कायदा - २००५**

हा कायदा १५ जून, २००५ रोजी तयार झाल्यापासून १२० व्या दिवशी, म्हणजे १२ ऑक्टोबर २००५ रोजी अंमलात आला.  मात्र या कायद्यातील काही तरतुदी ताबडतोब अंमलात आणण्यात आल्या.  उदा० सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या (सरकारी कार्यालये) जबाबदाऱ्या [कलम . ४(१)], जनमाहिती अधिकारी व सहाय्यक जनमाहिती अधिकारी यांची पदे [कलम ५(१) व कलम ५(२)], केंद्रिय माहिती आयोगाची स्थापना (कलम . १२ व १३), राज्य माहिती आयोगाची स्थापना (कलम १५ व १६), कायद्यातून गुप्तचर आणि सुरक्षा संस्थांना वगळणे (कलम. २४) आणि कायद्यातील तरतुदी अंमलात आणण्यासाठी नियम बनविण्याचा अधिकार (कलम. २७ व २८).

## माहितीचा अर्थ 
माहितीचा अर्थ हा कोणत्याही स्वरूपातील कोणतेही साहित्य असा असून त्यामध्ये, अभिलेख, दस्तऐवज, ज्ञापने, ई-मेल, अभिप्राय, सूचना, प्रसिद्धीपत्रके, परिपत्रके, आदेश, रोजवह्या, संविधा, अहवाल, कागदपत्रे, नमुने, प्रतिमाने (मॉडेल), कोणत्याही इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील आधारसामग्री, फायलींवरचे अधिकाऱ्यांचे अथवा मंत्र्यांचे अभिप्राय हे सर्व होय. ही माहिती त्याकाळी अंमलात असलेल्या अन्य कोणत्याही कायद्यान्वये सार्वजनिक प्राधिकरणाकडून मिळविता येईल.

## कायद्याचा इतिहास
हा कायदा सर्वप्रथम स्वीडनमधे इ.स. १७६६मध्ये लागू झाला. भारत हा अशा प्रकारचा कायदा करणारा जगातला ५४वा देश आहे.

## हे सुद्धा पहा
*महाराष्ट्र राज्य माहिती आयोग

## माहितीचा अधिकार या विषयावरची मराठी पुस्तके
* कहाणी माहिती अधिकाराची (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखिका - अरुणा राॅय)
* माहिती अधिकार कायदा (लेखक - वि.पु. शिंत्रे)
* सत्ता झुकली : माहिती अधिकाराची विजयगाथा (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखिका विनीता देशमुख; मराठी अनुवाद : भगवान दातार)
* कायदा माहितीचा अन् अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा (लेखक : 1. प्रल्हाद कचरे 2. शेखर गायकवाड 
प्रकाशक : यशवंतराव चव्हाण विकास प्रशासन प्रबोधिनी,पुणे)

## बाह्य दुवे
*राज्य माहिती आयोग महाराष्ट्र राज्य
*पीडीएफ आवृत्ती 
*https://www.loksatta.com/nagpur-news/86-percent-colleges-not-follow-rti-act-zws-70-2146880/
*https://www.lokmat.com/nagpur/violation-rti-most-aided-colleges/

वर्ग:भारतातील कायदे
कुटुंब न्यायालय कायदा

**कुटुंब न्यायालय कायदा** १९८४
*विशेषतः वैवाहिक व कौटुंबिक कलह सोडविण्यासाठी विविध ठिकाणी कुटुंब न्यायालये स्थापन करण्यासाठी हा कायदा आहे.
*अशी न्यायालये राज्यशासन १० लाख लोकसंख्या असलेल्या क्षेत्रासाठी वा राज्य शासनास योग्य वाटेल, त्या क्षेत्रासाठी स्थापन करु शकते
#### कुटुंब न्यायालय कायदाचे फायदे 
*अशी न्यायालये शक्यतोवर प्रत्येक दाव्यात तडजोड घडविण्यासाठीचे सर्व प्रयत्न करतील.
*दोन्ही पक्षांनी व्यक्त केल्यास व न्यायालयास योग्य वाटल्यास, पूर्ण खटला गोपनीय पद्धतीने चालविला जाईल.
*इतर न्यायालयाप्रमाणे खूप रटाळ व गुंतागुंतीची खटला पद्धत नसते.
*कोणत्याही खटल्यात पक्षाला स्वतःची बाजू स्वतःलाच मांडावी लागते, वकिलास मज्जाव आहे. फक्त न्यायालयाला वाटल्यास ते कायदेतज्ञांची मदत घेऊ शकतात.
*साक्षीदाराने दिलेल्या पुराव्यासाठी तपशील नोंदवारीची गरज नाही. साक्षीदाराने तोंडी सांगितलेल्या जबानीचा सारांश घेऊन त्यावर साक्षीदार व न्यायाधीशाने सही केल्यावर तो पुरावा ग्राह्य ठरेल.
*थोडक्यात खटल्याची कार्यवाही अतिशय साध्या पद्धतीने तसेच संवेदनापूर्वक हाताळली जाईल. जेणेकरून दोन्ही पक्षाला आपले म्हणणे परिणामकारक व विश्वासाने मांडता येईल व न्यायालय उगाचच वकिलांच्या डावपेचात अडकून न पडता शक्यतोवर उभयतांचा समज-गैरसमज दूर करता येत असल्यास विवाह टिकवण्याचा प्रयत्न करेल.
*कुटुंब न्यायालयास प्रकरणपरत्वे तडजोडीसाठी दोन्ही पक्षांना जेवढा वेळ देणे आवश्यक वाटते तेवढा वेळ न्यायालय प्रकरणाला स्थगिती देऊ शकते.
*कोणत्याही धर्माप्रमाणे/कायद्यांतर्गत विवाह झाला असला तरी या न्यायालयात खटला दाखल करता येतो.
*प्रत्येक कुटुंब न्यायालयात समुपदेशकाची नेमणूक शासन करीत असते. समुपदेशक वादी व प्रतिवादीत समेट घडविण्यासाठी त्यांच्याशी चर्चा करून योग्य सल्ला देण्याचे काम करीत असतात.
*महाराष्ट्रातील पहिले कौटुंबिक न्यायालय 1988 साली पुणे येथे स्थापन झाले. 

वर्ग:भारतातील कायदे
प्रताधिकार कायदा

* (भारतीय) प्रताधिकार कायदा, १९५७ (सध्या अमलातील कायदा) ४, जून १९५७ला एनॅक्ट झाला आणि २१ जानेवारी, १९५८ पासून लागू झाला

* (भारतीय) प्रताधिकार कायदा, १९११ (१९५७ च्या आधी अमलात असलेला जुना कायदा)

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* भारतीय प्रताधिकार कायदा १९५७ (इंग्रजी मजकुर) pdf फॉर्मॅट
* विस्तृत माहितीसाठी हे बघा.  (इंग्रजी मजकुर)
* Concept of originality under Indian Copryright Act, 1957  (इंग्रजी मजकुर)
* Indian Copyright- Exploring copyright and related issues from an Indian perspective...DRM and other Implications of the Copyright (Amendment) Bill(इंग्रजी मजकुर)
* Copyright Office(इंग्रजी मजकुर)
* तुम्ही केली तर कलाकारी आणि आम्ही केली तर चोरी? मराठी मजकुर
* पत्राचा ‘कॉपीराईट‘ नेमका कोणाकडे...?(मराठी मजकुर)
* रीडिफ.कॉम India Ltd. vs E-Eighteen.Com Ltd. on 22 July, 2013 (Delhi High Court)

वर्ग:भारतातील कायदे
वर्ग:प्रताधिकार
नागरिकत्व कायदा

वर्ग:भारतातील कायदे
वर्ग:रिकामी पाने
कलम 11 अंतर्गत प्राप्त अधिकाराच्या आधारे संसदेने 'नागरिकत्व कायदा,1955' समंत केला.या कायदयात आतापर्यंत पाच वेला बदल करन्यात अला आहे. 1986,1992,2003,2005,2019
अश्विन चितळे

**अश्विन चितळे** हा मराठी बालकलाकार आहे. तो त्याच्या श्वास चित्रपटा मधील भूमिके साठी ओळखला जातो.

चितळे, अश्विन
चितळे, अश्विन
कारखाना कायदा

**कारखाना कायदा, १९४८** हा भारतातील कारखान्यांमधील कामगारांच्या सुरक्षेचे नियमन करणारा कायदा आहे. याची सुधारित आवृत्ती १९८७मध्ये पारित झाली.

हा कायदा कारखान्यांमधील कामगारांची सुरक्षा आणि संबंधित विषयांचे नियमन करतो.

वर्ग:भारतातील कायदे
प्रकाश विठ्ठल इनामदार

**प्रकाश विठ्ठल इनामदार** (ऑक्टोबर २८, इ.स. १९५० - डिसेंबर २३, इ.स. २००७) मराठी अभिनेते होते. त्यांनी मराठी नाटक व चित्रपटांतून भूमिका साकारल्या. *गाढवाचं लग्न*, *कथा अकलेच्या कांद्याची*, *विच्छा माझी पुरी करा* या वगनाट्यांत त्यांनी साकारलेल्या व्यक्तिरेखा खूप गाजल्या. *गाढवाचं लग्न* या वगनाट्याचे ९ नोव्हेंबर, इ.स. २००७ पर्यंत २५०० प्रयोग पार पडले होते.

## कारकीर्द
त्यांनी *कलासंगम* या संस्थेची स्थापना केली.

### प्रमुख नाटके
#### वगनाट्ये 
* थांबा थोडं दामटा घोडं
* विच्छा माझी पुरी करा
* आतून कीर्तन वरून तमाशा
* सखाराम हवालदार
* कथा अकलेच्या कांद्याची
* बाईचा लळा दौलती खुळा
* गाढवाचं लग्नं
* उल्लू दरबार

#### संगीत नाटके 
* संगीत सौभद्र
* संगीत संशयकल्लोळ
* संगीत मानापमान
* संगीत होनाजीबाळा
* कविराय रामजोशी
* संगीत कट्यार काळजात घुसली

#### सामाजिक  नाटके 
* डार्लिंग डार्लिंग
* सौजन्याची ऐशी तैशी
* लेकुरे उदंड झाली
* बिऱ्हाड वाजलं
* लफडा सदन
* करायला गेलो एक
* सारंगा
* आमचं जमलं बर का
* स्वयंसिद्धा
* वऱ्हाडी माणसं
* दिवा जाळू दे सारी रात
* बेडरूम बेडरूम
* सासरचं दुखणं
* संभुसांच्या चाळीत
* जरा वजन ठेवा
* धरपकड
* सूनबाई घर तुझंच आहे
* जोडी तुझी माझी
* महायोग

#### ऐतिहासिक नाटके 
* बेबंदशाही
* आग्र्याहून सुटका
* रायगडला जेव्हा जाग येते

#### द्विपात्री नाटके 
* गुदगुल्या
* टेस्टी मिसळ

### प्रमुख चित्रपट
* मुद्रांक (इ.स. २००८)
* अदला बदली (इ.स. २००८)
* हि पोरगी कोणाची (इ.स. २००४)
* वाजवा रे वाजवा
* गोष्ट धमाल नाम्याची (इ.स. १९८४)
* नसती उठाठेव 
* लेक चालली सासरला
* जावयाची जात
* आपली माणसं
* सतीची पुण्याई
* स्त्रीधन
* बिन कामाचा नवरा
* थोरली जाऊ
* जगा वेगळी प्रेम कहाणी (इ.स. १९८४)
* देवता (इ.स. १९८३)
* आयत्या बिळावर नागोबा (इ.स. १९७९)
* दुनिया करी सलाम (इ.स. १९७५)
* नवरा माझा ब्रम्हचारी (इ.स. १९७४)
* माहेरची माणसं
* चोराच्या मनात चांदणं
* श्री सिद्धेश्वर माझा पाठीराखा 
* पैजेचा विडा
* कडकलक्ष्मी (इ.स. १९८०)
* दे धडक बेधडक

### दूरचित्रवाणी कार्यक्रम 
* टोकन नंबर (ई टीव्ही मराठी वाहिनीवर)
* चांदा ते बांदा (ई टीव्ही मराठी वाहिनीवर)
* श्री व सौ अब्जबुद्धे (ई टीव्ही मराठी वाहिनीवर)
* आधि जाते अक्कल् (सह्याद्री (वाहिनी) दूरदर्शन)
* शुभ-मंगल सावधान (सह्याद्री (वाहिनी) दूरदर्शन)
* नसती आफत (सह्याद्री (वाहिनी) दूरदर्शन)
* इंद्रधनुष्य (झी मराठी टीव्ही वाहिनीवर)
* थरार (झी मराठी टीव्ही वाहिनीवर)
* अफलातून
* या आमच्या हसरया घरात् (ई टीव्ही मराठी वाहिनीवर)
## संदर्भ
## बाह्य दुवे 
* 
* प्रकाश इनामदार यांचे संकेतस्थळ

वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:मराठी अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
एर वन

[250 px|इवलेसे|[फ्रांकफुर्ट विमानतळावरील एर वनचे एरबस ए-३२० विमान]]
**एर वन** ही इटलीमधील अलिटालिया ह्या विमान वाहतूक कंपनीची एक उप-कंपनी आहे. कमी दरामध्ये विमानसेवा पुरवणाऱ्या एर वनच्या ताफ्यामध्ये सध्या १० विमाने आहेत. इटलीमधील पिसा, व्हेनिस, कातानिया, पालेर्मो व व्हेरोना ह्या शहरांमधील विमानतळांवर एर वनचे हब आहेत.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या
अर्चना एरवेझ

**अर्चना एरवेझ** ही भारतातील बंद पडलेली विमानवाहतूक कंपनी आहे. देशांतर्गत सेवा पुरवणारी ही कंपनी उदय किरण नाग याने १९९३मध्ये सुरू केली होती.

ही कंपनी बॉम्बार्डिये डॅश-८ आणि लेट एल-१४० प्रकारची विमाने वापरत असे.

वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या
अलायन्स एर

**अलायन्स एर** किंवा **एर इंडिया रीजनल**  ही भारतातील एक विमानवाहतूक कंपनी आहे. हिची सुरुवात *अलायन्स एर* या नावाने झाली. याची स्थापना १९९६ मध्ये इंडियन एरलाइन्सची  (नंतर २००७ मध्ये एर इंडियामध्ये विलीन झाली) उपकंपनी म्हणून करण्यात आली आणि मुख्यतः देशांतर्गत मार्ग चालवते. ही कंपनी १७० उड्डाणांसह ४२ शहरांना विमानसेवा पुरवते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
वर्ग:स्टार अलायन्स
वर्ग:एर इंडिया
ब्लू डार्ट एव्हियेशन

**ब्लू डार्ट एव्हियेशन** ही भारतातील विमानकंपनी आहे. ही कंपनी फक्त मालवाहतूक सेवा पुरवते.

## ताभा
 अहमदाबाद विमानतळावर]]
ेएप्रिल २०१६ च्या सुमारास ब्लू डार्ट एव्हियेशनच्या ताफ्यात खालील विमाने होती

### पूर्वी वापरलेली विमाने
* बोईंग ७३७एफ

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
क्लब वन एर

**क्लब वन एर** ही भारतातील भाड्याने विमाने पुरवणारी तसेच भागीदारी तत्त्वावर विमाने विकत देणारी कंपनी आहे. मुंबईत आणि दिल्लीत कार्यालये असलेल्या या कंपनीकडे सेसना सायटेशन २ आणि सेसना सायटेशन ४०, तसेचऑगस्टा हेलिकॉप्टरांचा ताफा आहे.

वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
क्रेसेंट एर कार्गो

**क्रेसेंट एर कार्गो** ही भारतातीलत चेन्नाई येथील एक मालवाहतूक करणारी विमानकंपनी होती. जानेवारी २००२ मध्ये नोंदणी झालेल्या या कंपनीने २००४मध्ये सामानवाहतूक करण्यास सुरुवात केली. २००६मध्ये ही कंपनी बंद पडली.

वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या
ईस्ट-वेस्ट एरलाइन्स

**ईस्ट-वेस्ट एरलाइन्स** ही भारत देशामधील पहिली खाजगी प्रवासी विमान वाहतूक कंपनी होती. १९९१ साली स्थापन करण्यात आलेली ही कंपनी १९९६ साली दिवाळखोरीमुळे बंद पडली.

ईस्ट-वेस्ट एरलाइन्सचे मुख्यालय मुंबईमध्ये होते व त्यांच्या ताफ्यामध्ये भाडेतत्त्वावर घेतलेली ८ बोईंग ७८७ विमाने होती.

वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
भारतीय कंपनी कायदा

**भारतीय कंपनी कायदा** तथा **इंडियन कंपनी लॉ** हा भारतातील प्रभाग २(२०) खाली निर्मित कंपन्यांचे नियमन करणारा कायदा आहे. याच्या अनेक आवृत्त्या होत्या. २०१३चा कायदा सगळ्यात नवीन असून १९५६ च्या कायद्याच्या जागी हा लागू झाला.

वर्ग:भारतातील कायदे
जीवनावश्यक वस्तू कायदा

**जीवनावश्यक वस्तू कायदा** तथा **एसेंशियल कॉमोडिटीज ॲक्ट** (ईसीए) भारतीय संसदेने १९५५मध्ये पारित केलेला कायदा आहे. व्यापारी किंवा दलालांनी जीवनावश्यक वस्तूंची साठेबाजी किंवा काळाबाजार केल्याने सामान्य माणसाची कोंडी होऊ नये अशी तरतूद या कायद्यात होती. २०२०मध्ये जीवनावश्यक वस्तू (सुधारित) कायद्यादावारे मूळ कायदा सुधारला गेली

वर्ग:भारतातील कायदे
भारतातील संवैधानिक कायद्यांची यादी

भारतात सुव्यवस्था राखण्यासाठी अनेक प्रकारचे कायदे केले गेलेले आहेत. हा लेख अशा कायद्यांची ज्या वर्षात तो कायदा मंजूर झाला त्या वर्षाप्रमाणे यादी देतो.

* कंपनी कायदा
* कारखाना कायदा
* किमान वेतन कायदा
* कुटुंब न्यायालय कायदा
* केंद्रीय विक्रीकर कायदा
* जन्म, मृत्यू, विवाह नोंदणी कायदा
* जीवनावश्यक वस्तू कायदा
* नागरिकत्व कायदा
* नागरी कमाल जमीन धारणा कायदा
* प्रताधिकार कायदा
* भारतीय न्यास कायदा
* माहिती तंत्रज्ञान कायदा
* माहितीचा अधिकार कायदा
* विशेष आर्थिक क्षेत्र कायदा
* हिंदू विवाह कायदा
* वन्यजीव संरक्षण (परीशिष्ट) कायदा

वर्ग:भारतातील कायदे
वर्ग:याद्या
वन्यजीव (संरक्षण) अधिनियम (१९७२)

**वन्यजीव (संरक्षण) कायदा, १९७२** हा वन्यजीवांची अवैध शिकार आणि तस्करी रोखण्यासाठी भारत सरकारने पारित केलेला कायदा आहे.

वर्ग:भारतातील कायदे
वर्ग:वन्यजीव पुनर्वसन
डेक्कन एव्हिएशन

**डेक्कन एव्हिएशन** ही बंगलोर येथे मुख्यालय असलेली विमानवाहतूक कंपनी आहे. एच.ए.एल. बंगलोर आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून अधिकतर उड्डाणे करणारी ही कंपनी विमाने तसेच हेलिकॉप्टरे भाड्याने देते..

ही कंपनी डिसेंबर ३, इ.स. १९९७ रोजी सुरू झाली. त्यानंतर मार्च २००३मध्ये एर डेक्कन या नावाने तिने प्रवासी सेवा पुरवणे सुरू केले. एर डेक्कनला किंगफिशर एरलाइन्सने २००६मध्ये विकत घेतले.

या कंपनीचा डेक्कन लंका या विमानवाहतूक कंपनीमध्ये ४८% हिस्सा आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
सुन यात-सेन

thumb|right|250px|
**सन यत-सेन** (मराठी लेखनभेद: **सुन यात-सन** ; चिनी:  孫逸仙 ; फीनयिन: *Sūn Yìxiān* ; वेड-जाइल्स: *Sun I-hsien* ; कांतोनी: *Sun Yat-sin* ) (१२ नोव्हेंबर, इ.स. १८६६; श्यांगषान, क्वांग्तोंग, चीन - १२ मार्च, इ.स. १९२५ ; पेइचिंग, चीन) हा चिनी क्रांतिकारक व चीनच्या प्रजासत्ताकाचा अध्यक्ष होता. चिनी साम्राज्यावरील छिंग घराण्याच्या अमलाविरुद्ध इ.स. १९११ साली झालेल्या लोकशाहीवादी आंदोलनाचा हा प्रणेता होता. इ.स. १९१२ साली चीनचे प्रजासत्ताक स्थापन झाल्यावर नवनिर्मित प्रजासत्ताकाच्या राष्ट्राध्यक्षपदाची धुरा याच्यावर सोपवण्यात आली. इ.स. १९१९ साली स्थापलेल्या कुओमिंतांग पक्षाचा हा सहसंस्थापक व पहिला पक्षनेता होता. साम्राज्योत्तर काळात चीनचे एकीकरण करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावलेला सुन तायवान सामुद्रधुनीच्या दोन्ही किनाऱ्यांवरील समाजांत महनीय मानला जाणारा इ.स.च्या २०व्या शतकातील एकमेव चिनी राजकारणी आहे. याला चीनच्या प्रजासत्ताकात "राष्ट्रपिता", तर चीनच्या जनता-प्रजासत्ताकात "लोकशाहीवादी क्रांतीचा प्रणेता" मानले जाते.

## बाह्य दुवे 
* 
* 

डॉ सन-यत-सेन हा चीनला नवीन दिशा प्राप्त करून देणारा महान निस्वार्थी देशभक्त होता त्याने देशात अनेक सुधारणा आणि देशाला प्रजकासत्ता करण्यासाठी अथक प्रयत्न केले या त्याच्या कार्यलाच खऱ्या अर्थाने क्रांतीची झलक दिसते.

वर्ग:चिनी व्यक्ती
वर्ग:तैवानचे राष्ट्राध्यक्ष
उब्बलमडुगू धबधबा

**उब्बलमडुगू धबधबा** तथा **टाडा धबधबा** हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील चित्तूर जिल्ह्यात असलेला एक धबधबा आहे.

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील धबधबे
वर्ग:चित्तूर जिल्हा
बुंदला धबधबा

**बुंदला धबधबा** उत्तर भारतातील हिमाचल प्रदेश राज्याच्या पालमपुर शहराजवळील धबधबा आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिमाचल प्रदेशमधील धबधबे
पलानी धबधबा

**पलानी धबधबा** भारताच्या हिमाचल प्रदेश राज्यातील कुलू जिल्ह्यात असलेला धबधबा आहे.

सुवर्णरेखा नदीवरील या धबधब्यावरून पाणी ४९२ फूट खाली पडते.

वर्ग:हिमाचल प्रदेशमधील धबधबे
वर्ग:कुलु जिल्हा
घाघरी धबधबा

'''''' हा झारखंडमधील लाटेहर जिल्ह्यातील एक धबधबा आहे. ९८मी. उंची असलेला हा भारतातील ३३वा सर्वात उंच धबधबा आहे.

वर्ग:झारखंडमधील धबधबे
जोन्हा धबधबा

**जोन्हा धबधबा** तथा **गौतमधारा धबधबा** हा भारताच्या झारखंड राज्यामधील रांची जिल्ह्यातील धबधबा आहे.

हे ठिकाण रांचीपासून ४० किमी अंतरावर आहे. जोन्हा रेल्वेस्थानक येथून १.५ किमी वर आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:झारखंडमधील धबधबे
वर्ग:रांची जिल्हा
लोध धबधबा

**लोध धबधबा** किंवा **बुऱ्हाघाट धबधबा** हा झारखंडमधील लाटेहर जिल्ह्यातील एक धबधबा आहे. १४३मी. उंची असलेला हा झारखंडमधील सर्वात उंच व भारतातील २१वा सर्वात उंच धबधबा आहे.

याला *बुध धबधबा* असेही नाव आहे.

वर्ग:झारखंडमधील धबधबे
वर्ग:लातेहार जिल्हा
दसम धबधबा

'''''' हा झारखंडमधील रांची जिल्ह्यातील एक धबधबा आहे. या धबधब्याची उंची ४४मी. आहे.

वर्ग:झारखंडमधील धबधबे