open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मल्हार सदाशिव पारखे

**मल्हार सदाशिव पारखे** उर्फ **बाबुराव पारखे** (१५ एप्रिल इ.स १९१२ - १३ जानेवारी इ.स. १९९७) हे पुण्याचे एक उद्योगपती होते. त्यांनी  'राम यशोगाथा' हा ग्रंथ लिहिला. त्या ग्रंथात पारखे यांनी, ज्या भृगूत्तमांना वैदिक वाङ्‌मयात अथर्वाण म्हणले आहे, त्या भार्गवांचा प्रभाव ॲसीरिया, बॅबिलोनिया, सुमेरिया, ॲनाटोलिया, मिसर या प्रदेशांतही असल्याचे म्हणले आहे.

वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी उद्योगपती
विठाबाई नारायणगावकर

**विठाबाई भाऊ मांग नारायणगावकर** (जन्म : इ.स. १९३५;  - इ.स. २००२) ह्या अद्वितीय कलागुणांसह तमाम तमाशा रसिकांच्या मनात अढळ स्थान निर्माण करणाऱ्या तमाशा सम्राज्ञी होत्या. त्यांचा जन्म १९३५ साली जुलै महिन्यात पंढरपूर येथे झाला. विठाबाईना नृत्याची आवड होती. त्यांच्या बहिणी रमाबाई व केशरबाई यांच्या मार्गदर्शनखाली विठाबाई लावणीनृत्य करण्यात तयार झाल्या. आळतेकर, मामा वरेरकर, यांच्या कलापथकात विठाबाई प्रथम नोकरी करीत होत्या.

तमाशासम्राज्ञी विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कन्या मंगलाताई यांचा तमाशा पाहण्यासाठी लोक मोठ्या संख्येने बीड जिल्ह्यातील देवदहिफळ येथे आवर्जून येतात. 
 
सावळ्या रंगाची पण देखणा चेहरा असणारी ही नृत्यांगना आपल्या अदाकारीने रसिकांच्या मनावर हुकमत  गाजवायची,नारायणगावकरांचा अभिमान असणा-या विठाने "पोटासाठी नाचते मी पर्वा कुणाची" ही लावणी अजरामर तर केलीच पण त्याचबरोबर मुंबईची केळेवाली, विठ्ठल थोरात राशिनकर लिखित रक्तात न्हाली कुऱ्हाड या वगनाट्यात वेडीची भूमिका सादर करून आपल्या सुंदरतेबरोबर आपला गोड गळा,आपला नृत्याविष्कार व उत्तम अभिनयाने रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजविले. पोटापेक्षा कलेसाठी नाचणारी विठा गरोदर असतानाही स्टेजवर नाचत होती, नाचता नाचता पोटात बाळंतपणाच्या कळा येवू लागल्या, स्टेजच्या मागे असणाऱ्या तंबूत जाऊन विठा बाळंत झाली, बाळाची नाळ दगडाने ठेचून विठा पुन्हा स्टेजवर आली, मुलगी झाल्याची बातमी देऊन पुन्हा नाचायला लागली, प्रेक्षकांनी हात जोडून सांगितले विठाबाई आराम करा, आमचे पैसे फिटले, अशी ही लोककलावंत होणे नाही. विठाच्या जीवनचरित्राची भूरळ तमाम रसिकांवर पडणे स्वाभाविकच होते, भारत चीन युद्धाच्या समयी आपल्या जवांनाना धीर येण्यासाठी युद्ध सीमेवर जाऊन त्यांच मनोरंजन करणारी विठा, राष्ट्रपतींच्या हस्ते पुरस्कार घेण्यासाठी गेलेल्या विठाला गर्दीत राज कपूरचा धक्का लागतो तेव्हा "ए भाय जरा देखके चलो" म्हणून राज कपूरला ही आवाक करून सोडणारी विठा, या तमाशा पंढरीची दंतकथा बनून राहिली, मात्र अनेक पुरस्कार प्राप्त झालेली, प्रसिद्धीच्या उच्च शिखरावर पोहचलेल्या विठाची आयुष्याची सायंकाळ उपेक्षितच राहीली.

महाराष्ट्र सरकारने २००६ मध्ये 'तमाशासम्राज्ञी विठाबाई नारायणगावकर जीवनगौरव पुरस्कार' सुरू केला आहे आणि तमाशा क्षेत्रात भरीव योगदान देणाऱ्या व्यक्तींना हा दरवर्षी बहाल केला जातो. आतापर्यंत हा पुरस्कार श्रीमती कांताबाई सातारकर, वसंत अवसरीकर, श्रीमती सुलोचना नलावडे, हरिभाऊ बढे, श्रीमती मंगला बनसोडे (विठाबाईंची कन्या), अंकुश खाडे, भीमा सांगवीकर, गंगाराम रेणके, श्रीमती राधाबाई खोडे, मधुकर नेराळे, लोकशाहीर बशीर मोमीन कवठेकर आणि श्रीमती गुलाबबाई संगमनेरकर यांना प्रदान करण्यात आला आहे. 2019-20 या वर्षासाठी आतांबर शिरढाेणकर यांना तर 2020-21 या वर्षांसाठी संध्या माने यांना हा पुरस्कार जाहीर करण्यात आला आहे.

## नाटक
विठाबाईंच्या जीवनावर ओम भूतकर यांनी ‘विठा’ हे संगीत नाटक लिहिले आहे. या नाटकाच्या पहिल्या सादरीकरणाला फिरोदिया करंडक स्पर्धेत दुसरा क्रमांक मिळाला होता. झी नाट्यगौरवमध्ये सर्वोत्कृष्ट संगीताचे पारितोषिकही ह्या नाटकाला मिळाले होते. नाटकाचे संगीत आणि दिग्दर्शन शंतनू घुले यांचे असून व्यावसयिक रंगमंचावर हे नाटक **हिंदुस्थान थिएटर कंपनी** करते.

## पुरस्कार
* विठाबाईंना १९५७ आणि १९९०मये भारताच्या  राष्ट्रपतींच्या हस्ते पदके मिळाली होती.
* विठाबाईंना संगीत नाटक अकादमी्चा पुरस्कार मिळाला होता.

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:तमासगीर
वर्ग:दलित कलाकार
वर्ग:लावणी कलाकार
गणेश गोविंद गोखले

रावबहादुर **गणेश गोविंद गोखले** हे पुणे येथील धोंडो केशव कर्वे यांचे सहकारी होते. यांनी आपली हिंगणे खुर्द येथील सहा एकर जागा व ७५० रुपये कर्वे यांना अनाथ बालिकाश्रमाच्या उभारणीसाठी दिली.

वर्ग:रावबहादुर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:मराठी समाजसेवक
रणछोडलाल छोटालाल

**रावबहादुर रणछोडलाल छोटालाल** (१८२३–१८९८) हे अमदाबाद मधील वस्त्र उद्योगाचे जनक होते. ब्रिटिशांनी **रणछोडलाल**नां ‘रावबहाद्दूर‘ पदवीने सन्मानिले.

## बाह्य दूवे 
* जिवनचर्या - gujaratonline.com

वर्ग:रावबहादुर
वर्ग:गुजराती व्यक्ती
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८२३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९८ मधील मृत्यू
रघुनाथ नरसिंह मुधोळकर

**रावबहादुर रघुनाथ नरसिंह मुधोळकर** हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे अध्यक्ष होते. त्यांचा जन्म धुळे येथे झाला. १९२७ च्या काँग्रेस अधिवेशनाचे अध्यक्ष होते.

वर्ग:रावबहादुर
वर्ग:इ.स. १८५७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
दत्तात्रेय लक्ष्मण पटवर्धन

**दत्तात्रेय लक्ष्मण पटवर्धन** (१० जुलै, १८८३ - १८ ऑक्टोबर, १९४३) हे पहिले भारतीय वैमानिक समजले जातात.

वर्ग:इ.स. १८८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हरी रामचंद्र दिवेकर

**हरी रामचंद्र दिवेकर** (५-१०-१८८४ - १५-८-१९७५) हे वेदविद्याभ्यासक होते. ते महाभारत व वेदकाळाकडे मानवी दृष्टीने पाहणारे संशोधक होते. त्यांचा  'भीष्माची भयंकर भूल' हा लेख वादग्रस्त ठरला होता. 'भारतीय प्राचीन ग्रंथांना अपेक्षित शासनव्यवस्था' हा ग्रंथही त्यांनी लिहिला. बाबराच्या स्मृतिचित्रांचा अनुवादही त्यांनी केला होता.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १८८४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू
माधव नारायण जोशी

**माधव नारायण जोशी** (इ.स. १८८५ - ??) हे सामाजिक परिस्थितीवर भाष्य करणारी विनोदी नाटके लिहिणारे नाटककार होते.  त्यांनी सुमारे २३ नाटके लिहिली. त्यांचे म्युनिसिपालिटी (१९२५) हे स्थानिक स्वराज्य  संस्थांतील लाचखोरी व बजबजपुरीवर प्रकाश टाकणारे नाटक गाजले.

वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:इ.स. १८८५ मधील जन्म
शंकर पांडुरंग पंडित

**रावबहादुर शंकर पांडुरंग पंडित** (इ. स. १८४०-१८९४) हे वेदाभ्यासक, उत्तम प्रशासक व महाराष्ट्र गर्ल्स एज्युकेशन सोसायटी, हुजूरपागा या शाळेचे संस्थापक होते. त्यांनी 'वेदार्थरत्न' हे मासिकही चालविले, तसेच तुकाराम गाथेची संशोधित प्रत **इंदुप्रकाश गाथा** तयार केली. त्यांचा जन्म सावंतवाडी संस्थानांत बांबुळीगांवीं झाला. ते इ. स. १८६५ मध्यें एम्. ए. परीक्षा उत्तीर्ण झाले. ते पुण्याच्या कॉलेजांत फेलो व दक्षिणा प्राईझ कमिटीचे सेक्रेटरी झाले. त्यांनी संस्कृत व जर्मन भाषांचा अभ्यास करून त्यांत प्राविण्य संपादिलें होते.

१८७४ सालीं सरकारनें त्यांना इंटरनॅशनल काँग्रेसला प्रतिनिधि म्हणून यूरोपांत पाठविलें. त्या नंतर ते मुंबईस इनकमटॅक्स कलेक्टर व ओरिएटंल टॅ्रन्सलेटर वगैरे हुद्यांवरही राहिले. ते पोरबंदर संस्थानचे अ‍ॅडमिनिस्ट्रेटरही होते. त्यांनी अथर्ववेदाचें संपादन केलें .

यांचा मृत्यु १८ मार्च १८९४ रोजीं झाला.

वर्ग:रावबहादुर
वर्ग:इ.स. १८४० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गंगाधर रामचंद्र मोगरे

**गंगाधर रामचंद्र मोगरे** (जन्म : शिरगाव - ठाणे जिल्हा) २१ जानेवारी १८५७;  - मुंबई ११ जानेवारी १९१५) हे मराठीतील एक कवी होते.  मराठीतील उपहासकाव्याचे जनक. यांची  बहुतांश रचना दीर्घ स्वरूपाची, श्लोकबद्ध व आर्यावृत्तात आहे. विलापकाव्ये, उपहासकाव्ये, कथाकाव्ये व स्फुटकाव्ये असे यांच्या काव्यरचनेचे स्वरूप आहे. त्यांच्या अनेक कविता व्यक्तिचित्रांवर आधारित आहेत. इंग्रजी विलापकाव्यावरून स्फूर्ती घेऊन मोगरे यांनी विष्णूशास्त्री पंडित, विष्णूशास्त्री चिपळूणकर, आनंदीबाई जोशी, भाऊराव कोल्हटकर, व्हिक्टोरिया राणी, दयानंद सरस्वती, तुकोजीराव होळकर, जियाजीराव शिंदे, सनदी अधिकारी रिपन व सर जेम्स फर्गसन अशा अनेक सुप्रसिद्ध महान व्यक्तींवर विलापिका लिहिल्या आहेत. 

गंगाधर मोगरे यांचे प्राथमिक शिक्षण शिरगावात व मॅट्रिकपर्यंतचे मुंबईत झाले. त्यानंतर त्यांनी बँकेत नोकरी केली. १९८६साली त्यांची मुंबईच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीच्या ग्रंथालयात कारकून म्हणून नेमणूक झाली. ग्रंथालयातील नोकरीमुळे मोगरे यांचा काव्याचा व अन्य वाङ्‌मयाचा अभ्यास होऊन त्यांच्यातील काव्यशक्तीला चालना मिळाली. अव्वल इंग्रजी राजवटीतील ख्यातनाम कवी म्हणून मोगरे यांचे नाव घेतले जाते. 

गंगाधर रामचंद्र मोगरे यांच्या कविता ’इंदुप्रकाश’, ’विविधज्ञानविस्तार’, ’मासिक मनोरंजन’ या मासिकांतून प्रसिद्ध झाल्या. त्यांच्या ’मोगऱ्याची फुले’ या काव्यसंग्रहाचे शेवटचे तीन भाग त्यांच्या मृत्यूनंतर प्रकाशित झाले.

## मोगरे यांची प्रकाशित विलापकाव्य-पुस्तके
* महाराष्ट्र जनविलाप (इ.स.१८८४)
* मोगऱ्याची फुले  भाग १ला (इ.स.१९०२), भाग २रा (१९०४), भाग ३रा (१९१७), भाग ४था (१९१९) आणि भाग ५वा (१९२०)

## मोगरे यांची उपहासोक्तिपूर्ण दीर्घकाव्ये
* अभिनव धर्मस्थापना 
* पदवीचा पाडवा
* मेथाजीची मजलस

## मोगरे यांची रूपांतरित कथाकाव्ये
* अभिनव कादंबरी (मूळ : धुंडीराजकवीचे संस्कृत काव्य)
* आर्यप्रदीप (मूळ : कवी सर एडविन ॲर्नाल्ड याचे ’दि लाइट ऑफ एशिया’) 
* वाग्युद्ध (मूळ : ग्रीक कवी होमरचे ’इलियड’ हे महाकाव्य)

## अन्य काव्ये
* विजयिनी-विजयाष्टक (व्हिक्टोरिया राणीच्या हीरक जयंतीनिमित्त रचलेले प्रासंगिक काव्य)
* सह्याद्री (मोगरे यांच्या देशाभिमानी वृत्तीचे दर्शन घडवणारे काव्य)

## मोगरे यांची अपूर्ण राहिलेली कथाकाव्ये
* आर्यभूपर्यटन (त्यातला हिंदुस्थानवर सिकंदराची स्वारी एवढाच भाग लिहून झाला)
* जगद्‌देव चरित्र (स्वतंत्र)
*  वृंदा (स्वतंत्र)

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १८५७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील मृत्यू

## संदर्भ
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील मृत्यू
नारायण भवानराव पावगी

**नारायण भवानराव पावगी** (२५ फेब्रुवारी, इ.स. १८५४ - ८ डिसेंबर, इ.स. १९३५) हे  ११ खंडांत 'भारतीय साम्राज्य' हा इतिहासग्रंथ लिहिणारे इतिहासकार होते.  'भाषाशास्त्र' आणि 'भारतीय नाटकशास्त्र' हे अन्य ग्रंथही त्यांनी लिहिले.

## प्रकाशित पुस्तके 
* भाषाशास्त्र (इ.स. १९०१)
* भारतीय नाटकशास्त्र व नाट्यकला आणि पाश्चात्य रंगभूमि (इ.स. १९०२)
* आर्यावर्तच आर्यांची जन्मभूमि व उत्तर ध्रुवाकडील त्यांच्या वसाहती (इ.स. १९२०)
* ॠग्वेदातील सप्तसिंधुंचा प्रांत अथवा आर्यावर्तातील आर्यांची जन्मभूमि आणि उत्तर ध्रुवाकडील त्यांच्या वसाहती (इ.स. १९२१)  
* सोमरस-सुरा नव्हे (इ.स. १९२२)
* आत्मवृत्त (इ.स. १९२४)

वर्ग:इतिहासकार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १८५४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील मृत्यू
वर्ग:भाषाशास्त्रज्ञ
पुरुषोत्तम बाळकृष्ण जोशी

राव बहाद्दुर **पुरुषोत्तम बाळकृष्ण जोशी** (जन्म : ५ मार्च, इ.स. १८५६;  - मुंबई, २६ मार्च, इ.स. १९२९) हे मुंबई इलाख्याची दर्शनिका (गॅझेटियर) तयार करण्यात सहभाग असलेले मानववंशशास्त्रज्ञ, इतिहासाचे अभ्यासक व कवी होते.

पु.बा. जोशी यांचे प्राथमिक शिक्षण ठाणे जिल्ह्यातील केळवे येथे आणि हायस्कूलचे शिक्षण मुंबईत झाले. इ.स. १८७५मध्ये मॅट्रिक झाल्यावर जोशी कस्टम्स खात्यात नोकरीला लागले. कस्टम्समधील जेम्स कॅम्बेल हे विद्याभिलाषी इंग्रज अधिकारी होते. त्यांची मुंबई इलाख्याच्या गॅझेटियरसाठी मुख्य संपादक म्हणून नेमणूक होताच त्यांना पु.बा. जोशींना साहाय्यक म्हणून निवडले. जोशींनी दर्शनिकेसाठी संशोधनपर लेखन करतानाच इतिहास संशोधन व मानववंशशास्त्र (ॲन्थ्रॉपॉलॉजी) ह्या विषयांवर निबंध प्रकाशित केले.  ’टाइम्स ऑफ इंडिया’त हिंदुधर्म व इतिहास यांवर जोशींचे अनेक लेख प्रसिद्ध झाले.   

पुरुषोत्तम बाळकृष्ण जोशी हे मुंबईमधील एक अभ्यासू इतिहाससंशोधक गृहस्थ होते. बऱ्याच संशोधकांनी त्यांच्याकडून मिळालेल्या साहाय्याचा कृतज्ञतापूर्वक उल्लेख केल्याचे आढळते. ह्यांना एशियाटिक सोसायटीने ’कॅंबेल मेडल’ देऊन गौरविले होते. ह्यांची स्वतःची राहण्याची जागा ’बनाम हॉल लेन’ मध्ये होती

पु.बा. जोशी यांच्या कविता व मराठी लेख ’मासिक मनोरंजन’. चित्रमयजगत’, ’विविधज्ञानविस्तार’ आणि ’नवयुग’ आदी नियतकालिकांतून प्रकाशित होत असत. त्यांचा कल साधारणपणे दीर्घकाव्ये लिहिण्याकडे होता, असे दिसते. राष्ट्रीय सद्गुण व स्वदेशप्रीती यांच्या संवर्धनाचा हेतू बाळगून त्यांनी बरीच काव्ये लिहिली आहेत. 

## पु.बा. जोशी यांची स्फुट काव्ये
* काव्यरत्‍न पहिले (१९१६)
* पद्यसुधा (१८८२)
* मुक्तावली (१८७३)
* युवराजनिधन-काव्य (१९०९)
* समाधिशतावली

## इतिहासलेखन
उत्तर कोंकणाचा प्राचीन इतिहास (१९२६) हा ग्रंथ पु.बा. जोशींनी डॉ. श्री.व्यं. केतकर यांच्या ज्ञानकोशासाठी लिहिला. ह्या ग्रंथाच्या प्रस्तावनेत ’महिकावतीची बखर’ला इतिहासाचार्य वि.का. राजवाडे यांनी लिहिलेल्या प्रस्तावनेतील अनेक विधाने जोशींनी साधार खोडून काढली आहेत.

## पुरस्कार आणि सन्मान
* पु.बा. जोशी ह्यांच्या वाङ्‌मयसेवेबद्दल त्यांना मुंबईच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीचे ’कॅंबेल सुवर्णपदक’ मिळाले होते.
* पु.बा. जोशी हे १९२६ साली मुंबईत भरलेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे स्वागताध्यक्ष होते.

वर्ग:इतिहासकार
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील मृत्यू
भास्कर रामचंद्र भालेराव

भास्कर रामचंद्र भालेराव

**भास्कर रामचंद्र भालेराव** हे ग्वाल्हेर संस्थानात नायब सुभेदार होते. इतिहास विषयक काही ग्रंथाचे लेखन त्यांनी केले. 
महादजी शिंदे यांचे सेनापती व काही काळ दिल्लीचे किल्लेदार असलेले खंडेराव हरी यांच्या घराण्यात भास्कर भालेराव ह्यांचा जन्म झाला. अनेक ठिकाणी फिरून नाणी , कागदपत्रे, जुने ग्रंथ ह्यांच्या संग्रह त्यांनी केला. ह्या साधनांवर लेखन करून माळवा प्रांत व मध्य भारतातील मराठेशाहीच्या ऐतिहासिक घटनांवर प्रकाश टाकला. 
महादजी शिंदे ह्यांच्या कवितांचे संशोधन करून , राजकारणी , मुत्सद्दी, योद्धा म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या महादजींच्या साहित्यिक अंगाची ओळख त्यांनी करून दिली.

विजय , चित्रमयजगत , जयाजीप्रताप, धर्मसेवक, महारथी, हितचिंतक ह्या नियतकालिकांचे संपादन भा.रा.भालेराव यांनी केले.

## ग्रंथसंपदा 
* राजकवी महाराज महादजी शिंदे उर्फ पाटिलबाबा आलिजाबहाद्दर कृत कविता , १९२१
* मराठ्यांचे श्रेष्ठत्व , १९२३
* मराठ्यांचा देशाभिमान अर्थात मराठेशाही बुडाल्यांची मीमांसा 

वर्ग:इतिहासकार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १८९५ मधील जन्म
एडविन अर्नोल्ड

**सर एडविन अर्नाल्ड** (१८३२-१९०४) हे एक इंगजी कवी आणि पत्रकार होते. त्यांचा जन्म इंग्लंडमधील वायव्य केंट प्रांतातील ग्रेव्हसेंड या थेम्स नदीच्या दक्षिण तटावर असलेल्या गावी झाला. १८५२साली, एडविन अर्नाल्ड यांना ऑक्सफर्ड विश्वविद्यालयातील विद्यार्थ्यासाठी उत्तम काव्यरचनेसाठी सर रॉजर न्यू्डिगेट यांच्या नावाने ठेवलेले ’न्यूडिगेट’ पारितोषिक मिळाले होते.

**सर एडविन अर्नाल्ड** यांनी बर्मिंग‍हॅम शहरातील किंग एडवर्ड स्कूलमध्ये काही काळ अध्यापन केले, आणि मग ते भारतात आले.  पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजचे ते १८५६मध्ये प्राचार्य झाले. इंग्लंडमध्ये परतल्यावर त्यांनी ’डेली टेलिग्राफ’ या वृत्तपत्रात नोकरी केली. १८६३मध्ये ते त्या वर्तमानपत्राचे संपादक झाले. आपल्या पूर्वेकडे घालविलेल्या जीवनाच्या अनुभवांवर त्यांनी अनेक कविता लिहिल्या. 

गौतम बुद्धाचे जीवन आणि बौद्ध धर्म यांवर **सर एडविन अर्नाल्ड** यांनी १८७९साली लिहिलेले ’दि लाइट ऑफ एशिया’ हे काव्य खूप गाजले. या काव्याचे ’आर्यप्रदीप’ या नावाचे काव्यमय भाषांतर मराठी कवी गंगाधर रामचंद्र मोगरे यांनी केले आहे. याच काव्यावर हिमांशु रॉय यांनी १९२५साली ’प्रेम संन्यास’ नावाचा मूकपट काढला होता. या दुर्मीळ चित्रपटाचे पुनःप्रदर्शन एप्रिल-मे २०१३ या काळात भारतात झालेल्या ’भारतीय सिनेमाच्या शताब्दी’निमित्ताने दिल्लीत झाले.  चित्रपट बघताना, जुन्या काळचा प्रत्यक्ष अनुभव यावा यासाठी ’गुलशन महाल’ नावाचा एक तात्पुरता तंबू कार्यक्रमाच्या स्थळी उभारला होता. त्या तंबूत हा मूकपट दाखविला गेला.

वर्ग:इंग्लिश कवी
वर्ग:इ.स. १८३२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०४ मधील मृत्यू
रॅम्बो सर्कस

**रॅम्बो सर्कस** ही भारतातील नावाजलेली सर्कस आहे. सुजित, दिलीप व प्रवीण वाळिंबे हे या सर्कसचे मालक आहेत. या सर्कसमध्ये एकूण १५० स्त्री व पुरुष कलावंतांचा समावेश असून, सुमारे २०० अन्य कर्मचारी आहेत.  याशिवाय सर्कसमध्ये चार हत्ती, दोन उंट, आठ घोडे, एक तट्ट, ऑस्ट्रिलियन कुत्री व पोपट आदी प्राणी आहेत.

वर्ग:सर्कशी
फिलीप ॲस्टली

**फिलीप ॲस्टली** (इ.स. १७४२ - इ.स. १८१४) हा इंग्लिश अश्वारोहणपटू होता व तो आधुनिक सर्कसचा जनक मानला जातो. रिंगणात कौशल्यपूर्ण कसरती आणि घोड्यांवरील खेळ करून दाखवणारा तो पहिला खेळाडू होय.

वर्ग:सर्कसपटू
वर्ग:इ.स. १७४२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८१४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
श्रीनिवास कशाळीकर

डॉ. श्रीनिवास जनार्दन कशाळीकर, एम.बी.बी.एस.  एम.डी.  एफ.आय.सी.जी.  एफ.एफ.एफ.बी‍.एम.एस. हे एक वैद्यकीय व्यवसाय करीत असलेले डॉक्टर आहेत. ते तणावमुक्तिशास्त्राचे विशेषज्ञ असून, शरीरशास्त्र या विषयात एम.डी. करणाऱ्यांसाठी अधिकृत मार्गदर्शक आणि त्या विषयाचे परीक्षक आहेत. त्यांचे त्यांचे परळ(मुंबई) येथे के.ई.एम. रुग्णालयाच्या इमारतीत ’तणावमुक्ती केंद्र’ आहे. अ

डॉ. श्रीनिवास कशाळीकर यांचे वडील जनार्दनशास्त्री हे एक आयुर्वैदिक वैद्य होते. त्यांनी आयुर्वेदावर पुस्तके लिहिली होती.

डॉक्टर कशाळीकर हे मराठीतील साहित्यिक डॉक्टर आहेत.  त्यांनी लिहिलेली पुस्तके (यांतली काही पुस्तके ई-पुस्तकेही आहेत.) : 

## डॉ. कशाळीकरांची पुस्तके
* अंकुर (कवितासंग्रह)
* ॲक्शन अगेन्स्ट करप्शन (इंग्रजी)
* आरोग्यदीप
* आरोग्य स्मरण (सहलेखक :डॉ.सुहास म्हेत्रे व डॉ.पुष्कर शिकारखाने)
* आरोग्याचा आरसा
* आरोग्य का राजमार्ग (हिंदी) (सहलेखक : डॉ.पुष्कर शिकारखाने व डॉ.अपर्णा ताम्हाणे)
* आसनाज़ (योगासनांचे सादरीकरण, ई-पुस्तक)
* स्ट्रेस अँड करप्शन (इंग्रजी)
* स्ट्रेस अँड कन्सेप्च्युअल स्ट्रेस (इंग्रजी)
* स्ट्रेस अँड मेडिटेशन (इंग्रजी)
* स्ट्रेस अँड वॉकिंग (इंग्रजी)
* कामजीवन ज्ञान आणि समाधान
* गिनिपिग (टी.व्ही. मालिका)
* तणावमुक्तीसाठी उपयोगी लेख
* तेजस्वी दृष्टी
* थकवा घालवा स्फूर्ती मिळवा
* नवग्रह स्तोत्रम्‌ (धार्मिक)
* नामस्मरण (बोलके पुस्तक -ऑडियो सीडी))
* नामस्मरण अँड स्ट्रेस (इंग्रजी)
* निरोगी माता
* प्रॅक्टिकल टोटल स्ट्रेस मॅनेजमेन्ट (इंग्रजी)
* बी सक्सेसफुल इन एक्झॅमिनेशन (इंग्रजी)
* भोवरा (अनुभवकथन. पुस्तकाला डॉ.इंदुमती पारीख यांची प्रस्तावना आहे.)
* म्हणजे काय होते
* यशोदय (यशोप्राप्तीसाठी मार्गदर्शन)
* वृद्ध तरीही समृद्ध
* वैद्यकीय व्यवसाय व्यवहार आणि ध्येय
* व्यसनमुक्ती
* शांभवी (कादंबरी)
* संपूर्ण आरोग्यासाठी **नामस्मरण**  (मराठी, इंग्रजी)
* संपूर्ण तणावमुक्ती आणि समस्यापूर्ती (सहलेखक :डॉ.सुहास म्हेत्रे व डॉ.पुष्कर शिकारखाने)
* संपूर्ण तणावमुक्तीसाठी  हितगुज 
* संपूर्ण कामजीवन : लैंगिक ज्ञान-समाधान 
* सम्यक्‌ वैद्यक
* सर्वंकश वैयक्तिक व सामाजिक  कल्याणाचा राजमार्ग
* सहस्रनेत्र (विष्णूसहस्रनाम स्तोत्राचे नवे आकलन)
* सुपरलिव्हिंग (इंग्रजी)
* सूर्यशोध (सामाजिक कादंबरी)
* स्माइलिंग सन (इंग्रजी)
* स्वच्छता आरोग्याचा राजमार्ग
* हेल्थ इन फर्स्ट चॅप्टर ऑफ गीता (इंग्रजी)
* होलिस्टिक मेडिसिन (इंग्रजी)

वर्ग:मराठी लेखक
ताराबाई शिंदे (सर्कसपटू)

**ताराबाई शिंदे** (इ.स. १८७५ - इ.स. १९८५) ह्या भारतातील पहिल्या महिला सर्कसपटू होत्या. त्या कार्लेकर ग्रॅण्ड सर्कसमध्ये वाघ-सिंहांबरोबर कुस्तीसारखे धाडसी खेळ, झुल्यावरील कसरती इत्यादी शक्तिप्रदर्शनाची आणि साहसाची कामं करीत होत्या. त्यांनी स्वतःची *ताराबाई सर्कस* स्थापन केली होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:सर्कसपटू
वर्ग:मराठी सर्कसपटू
वर्ग:सर्कसमालक
वर्ग:इ.स. १८७५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील मृत्यू
ॲलिस इन वंडरलँड

'*** (अथवा **ॲलिस इन वंडरलॅंड*') ही इ.स. १८६५ मध्ये इंग्लिश लेखक चार्ल्स लुटविज डॉजसन यांनी लुईस कॅरोल या टोपणनावाने लिहिलेली कादंबरी आहे. या कादंबरीत एका लहान मुलीची गोष्ट सांगितली आहे, जी एका सशाच्या बिळात पडते व एका काल्पनिक जगात प्रवेश करते. या विश्वात अनेक चमत्कारिक, माणसांसारखे बोलणारे व वागणारे प्राणी राहत असत. तर्कशास्त्राशी खेळणारी ही कादंबरी आबालवृद्धांमध्ये प्रिय आहे. या पुस्तकाच्या प्रकाशनानंतरच्या अनेक साहित्यकृतींवर या कादंबरीचा प्रभाव पडला आहे.

वर्ग:इंग्लिश साहित्य
डी. सुब्बाराव

**दुव्वरी सुब्बाराव** ( ११ ऑगस्ट १९४९ - हयात ) हे अर्थतज्ज्ञ व भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे २२ वे गव्हर्नर आहेत. ते १९७२ सालच्या भारतीय प्रशासकीय सेवेचे (आय.ए.एस ) अधिकारी आहेत. ५ सप्टेंबर २००८ रोजी त्यांची २२ वे गव्हर्नर म्हणुन नेमणुक करण्यात आली. त्यांचा कार्यकाल   
सप्टेंबर २०११ मध्ये संपणार होता, परंतु त्यांना २ वर्षाची मुदत वाढ देण्यात आली.

वर्ग:भारतीय रिझर्व बँकेचे गव्हर्नर
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
भालचंद्र पुंडलीक आदरकर

**भालचंद्र पुंडलीक आदरकर** हे एक मराठी अर्थतज्ज्ञ होते. ते केंब्रिज विद्यापीठातील अ‍ॅडम स्मिथ पुरस्कार मिळवणारे पहिले भारतीय होते.

वर्ग:अर्थशास्त्रविषयक लेखक
वर्ग:मराठी अर्थतज्ज्ञ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रायवळ आंबा

**रायवळ** ही आंब्याची जात आहे. ही जात भारतात नैसर्गिकरीत्या आढळणारी जात समजली जाते.

वर्ग:आंब्याचे प्रकार
तोतापुरी आंबा

**तोतापुरी** ही एक आंब्याची जात आहे. मुख्यत्वे दक्षिण भारतात आढळणारा हा आंबा २०व्या शतकात फ्लोरिडामध्ये आला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:आंब्याचे प्रकार
अमेरिकन गॉथिक

***अमेरिकन गॉथिक*** हे ग्रँट वुड या चित्रकाराचे एक प्रसिद्ध चित्र आहे. हे चित्र सद्ध्या आर्ट इन्स्टिट्यूट ऑफ शिकागो येथील संग्रहात मांडले आहे. 'अमेरिकन गॉथिक हाउस व त्यात राहणारी माणसे' ही या चित्रामागील प्रेरणा होती.  याचित्रात एक वृद्ध शेतकरी व त्याची घरकाम करणारी अविवाहित मुलगी दाखविली आहे. या चित्रासाठी वुडची बहीण व त्यांचा दातांचा डॉक्टर मॉडेल म्हणून उभे राहिले होते. चित्रातील मुलगी १९व्या शतकातील कलोनियल अमेरिकेतील पेहराव करून आहे. या चित्रात त्या काळातील पुरूष व स्त्री त्यांच्या रूढ भूमिकांमध्ये दाखविले आहेत. पुरूषाच्या हातात तीन दातांचा कोयता (pitchfork) आहे जो शारिरिक कष्टाचे प्रतिक म्हणून दाखविला आहे, तर मुलीने फुला-फुलांचा स्वेटर घातला आहे.

हे चित्र २०व्या शतकातील सर्वात प्रसिद्ध चित्रांमधील एक आहे व अनेक माध्यमांमध्ये ते चित्र अथवा त्याची विडंबना वापरण्यात आली आहे.

## संदर्भ
वर्ग: ग्रँट वुड
वर्ग:चित्रे
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख
गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग

**गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग** हा महिलांच्या योनीमार्गात अस्वच्छतेमुळे गर्भाशयाच्या तोंडावर "ह्युमन पपिल्लोमा व्हायरस'(एचपीव्ही) या विषाणू द्वारे होणारा कर्करोग आहे. हा विषाणू हळुवार कार्यरत होत असल्याने रोगाच्या सुरुवातीला निदान होणे कठिण असते व आजार अगदी वरच्या स्तरात पोचल्यावर त्याचे निदान होते.  अशा परिस्थितीत उपचारपद्धती अयशस्वी होऊन काही काळातच रुग्ण दगावतो. अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यात या कर्करोगाचे निदान होऊन वेळेत उपचार केले गेल्यास रुग्ण पूर्णपणे बरा होऊ शकतो.

भारतात दर वर्षी सुमारे दीड लाख रुग्ण आढळून येतात व उशिरा निदान झाल्याने यातील 22 हजार रुग्णांना जीव गमवावा लागतो. मुंबईतील टाटा मेमोरिअल सेंटरच्या शास्त्रज्ञांनी कमी खर्चातील  शोध व निदान करण्याचे तंत्र विकसीत केले आहे. या तंत्राद्वारे भारतासारख्या विकसनशील देशातील गरीब रुग्णांना  अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यास्वच्तेच्या या कर्करोगाचे निदान आर्थिकदृष्ट्या परवडणारे झाले आहे.

महिलांनी आपल्याआरोग्याची काळजी घेणे गरजेचे आहे.गर्भाशयाशी निगडीत आजार  हे अस्व्च्तेच्या  सवयींमुळे होते त्यामुळेत्याकडे लक्ष देणेआवश्यक आहे.

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:कर्करोग
तुकाराम (मराठी चित्रपट)

**तुकाराम** हा चंद्रकांत कुलकर्णी यांनी दिग्दर्शन केलेला २०१२ चा मराठी चित्रपट आहे.

इवलेसे

वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मराठी चित्रपट
मोरे सर्कस

**मोरे सर्कस** ही भारतातील आद्य सर्कस असावी असे समजले जाते. हिची स्थापना १८८१ साली यशवंतराव मोरे यांनी संगमनेर तालुक्यातील वडगाव पान येथे केली होती. ही सर्कस १८८१ ते १९६५ अशी ८४ वर्षे सुरू होती.

मुंबई येथे आलेली रशियन सर्कस पान वडगाव येथील यशवंत गंगाराम मोरे या तरुणान े पाहिली. 'आपण अशी सर्कस उभारू' अशा वेडाने त्याला झपाटले आण ि त्याने आपल्या गावातले आण ि पंचक्रोशीतील तरुण जमा केले. राहुरी तालुक्यातील गुहा नावाच्या पाटलांकडे घोडे असल्याचे त्यांना समजले. 

वर्ग:सर्कशी
सिटी हायस्कूल (सांगली)

सांगली शिक्षण संस्थेची ४ डिसेंबर १९९४ रोजी सुरू झालेली ही शाळा - ज्ञानाच्या क्षेत्रात टाकलेले एक निश्चयी पाऊल. गुणवंत आणि यशवंत विद्यार्थांच्या सर्वांगीण विकासाने सजलेली ही शाळा.
९० वर्षापूर्वी सुरू झालेल्या बीजाचे रूपांतर एका वटवृक्षात झाले आहे. या शाळेला मोठे करणारे कीर्तिवान विद्यार्थी, मुख्याध्यापक, माजी व कार्यरत शिक्षक, सर्व कर्मचारी आणि या शाळेच्या आयुष्यात आलेले सुवर्णक्षण हे एकत्रित गुंफले आहेत.

सिटी हायस्कूल हा एक चालताबोलता इतिहास आहे. याच्या जोरावर वर्तमानकाळ उज्वल आणि लखलखीत आहे. भविष्यकाळ गरुडाच्या भाराराने नवनवीन क्षितिजे पादाक्रांत करण्यासाठी खुणावतो आहे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:महाराष्ट्रातील शाळा
आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट

## हे सुद्धा पहा
*एकदिवसीय सामन्यातील विक्रमांची यादी

वर्ग:क्रिकेट
चंद्रकांत कुलकर्णी

**चंद्रकांत कुलकर्णी** (जन्म   १९६३) हे मराठी दिग्दर्शक आहेत. महेश एलकुंचवारलिखित `वाडा चिरेबंदी', `मग्न तळ्याकाठी' आणि `युगान्त' या त्रिनाट्याचे ते दिग्दर्शक आहेत. चार मध्यांतरासह सलग नऊ तासांचा हा नाट्यप्रयोग आहे. ३ डिसेंबर २०१७ रोजी चिंचवड येथील रामकृष्ण मोरे नाट्यगृहात झालेल्या या प्रयोगानंतर पिंपरी-चिंचवड महापालिकेचे तत्कालीन आयुक्त श्रावण हर्डीकर यांनी चंद्रकांत कुलकर्णी यांचा सत्कार केला.

## चंद्रकांत कुलकर्णी यांनी दिग्दर्शित केलेली नाटके
* गांधी विरुद्ध गांधी
* ध्यानीमनी
* वाडा चिरेबंदी
*मग्न तळ्याकाठी
*युगान्त
* शांतता कोर्ट चालू आहे
* हमीदाबाईची कोठी (पुनरुज्जीवित नाटक)
*हरवलेल्या पत्त्यांचा बंगला
*संज्या छाया
*चारचौघी
* वाऱ्यावरची वरात
* हॅम्लेट 
*हरवलेल्या पत्त्याचा बंगला

## चंद्रकांत कुलकर्णी यांनी दिग्दर्शित केलेले चित्रपट
* आजचा दिवस माझा
* कदाचित
* काय द्याचं बोला
* तुकाराम
* दुसरी गोष्ट
* फॅमिली कट्टा
* बनगरवाडी
* बिनधास्त
* भेट
* मीराबाई नाॅट आउट (हिंदी)

## पुरस्कार
* दिग्दर्शनासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार

वर्ग:दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शालिनीताई मोघे

**पद्मश्री शालिनीताई मोघे** ह्या इंदूरच्या प्रसिद्ध शिक्षणतज्ज्ञ व महात्मा गांधी आणि विनोबा भावे यांच्या अनुयायी होत्या. त्यांना बाल शिक्षणातील योगदानासाठी १९६५ साली राष्ट्रपति डॉ. राधाकृष्णन यांच्या हस्ते पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. त्यांना १९९२ साली जमनालाल बजाज पुरस्कार मिळाला.

## संदर्भ 
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शरद आपटे

**शरद आपटे** हे भारतातील पक्षीतज्ज्ञ आहेत. त्यांनी पश्चिम घाट, हिमालय आणि देशभरातील विविध जंगलातील ३५९ प्रजातींच्या पक्ष्यांचे आवाज रेकॉर्ड करून त्याचे अभ्यासपूर्ण वर्गीकरण केले आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:पक्षिशास्त्रज्ञ
वर्ग:भारतीय पक्षिशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म
अवंतिकाबाई गोखले

**अवंतिकाबाई गोखले** (१७ सप्टेंबर,‌ १८८२ -२६ मार्च १९४९) या मराठी लेखिका होत्या . यांनी महात्मा गांधी यांचे चरित्र (१९१८) लोकमान्य टिळकांच्या प्रस्तावनेसहित प्रकाशित केले. गांधीयुगाच्या सुरुवातीच्या काळात महाराष्ट्राला गांधी जीवनाचा व विचारांचा परिचय करून देणारे हे चरित्र लक्षणीय आहे. गांधी जिवंत असताना लिहिलेले हे पहिले चरित्र आहे. परिचारिकेचे शिक्षण घेतलेल्या अवंतिकाबाईंनी पुढे महिला आरोग्य व अन्य क्षेत्रात काम करण्यासाठी 'हिंद महिला समाजा'ची स्थापना केली होती. तसेच मिठाच्या सत्याग्रहात एकमेव महाराष्ट्रीयन महिला म्हणून समावेश होता.
## सामाजिक कार्य
स्वातंत्र्यपूर्व काळात हिचे कर्तृत्व,वक्तृत्व आणि नेतृत्व पाहून लोकमान्य टिळकांनी त्यांचे कौतुक केले होते.शंभर वर्षांपूर्वी मुंबई महापालिका निवडणुकीत महिलांना मताधिकार नव्हता. इसवी सन १९२२ मध्ये महिलांना मताधिकार मिळाला. त्यानंतर झालेल्या महापालिकेच्या निवडणुकीत चार महिला निवडून आल्या.त्यामध्ये अवंतिकाबाई गोखले आणि सरोजिनी नायडू होत्या. सन १९२६ मध्ये त्या स्थायी समितीच्या अध्यक्षा होत्या.गिरगावातील जगन्नाथ शंकरशेठ मार्ग ते विठ्ठलभाई पटेल मार्ग हा अवंतिकाबाई गोखले मार्ग म्हणून ओळखला जातो.गांधीजींच्या सत्याग्रहात त्यांनी अनेक वेळा भाग घेतला आणि तुरुंगवास भोगला.त्या स्वतः चरख्यावर केलेल्या सुतकताईतून दरवर्षी एक धोतरजोडी महात्मा गांधीना पाठवत असत.मराठी भाषेत गांधीजीचे पहिले चरित्र त्यांनी लिहिले.त्यांनी आयुष्यभर खादीचा वापर केला.हिंद महिला साप्ताहिक ते चालवत असत. गिरणी कामगारांच्या मुलांसाठी त्यांनी पहिले पाळणाघर चालू केले.
## बालपण
इसवी सन १८९१ साली अवंतिकाबाई ह्या नऊ वर्षाच्या असताना त्यांचा विवाह झाला.तेव्हा त्यांना लिहिता वाचता येत नव्हते. लग्न झाल्यावर त्यांनी शिक्षण घेतले.त्यांनी मराठी भाषा आणि इंग्रजी भाषा शिकून त्यावर प्रभुत्व संपादन केले.इचलकरंजी संस्थानाच्या राणीसाहेब सन १९१९ साली इंग्लंडला गेल्या होत्या तेव्हा त्यांच्या बरोबर इंग्रजी जाणणारी महिला म्हणून अवंतिकाबाई गेल्या होत्या.
वयाच्या ६७ व्या वर्षी सन १९४९ मध्ये अवंतिकाबाई गोखले ह्यांचे कर्करोगाच्या आजाराने निधन झाले.

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रुथ प्रवर झाबवाला

**रुथ प्रवर झाबवाला** ह्या जन्माने जर्मन असलेल्या आणि भारतीय पारशी सायरस झाबवाला यांच्याशी विवाह करून भारतीय बनलेल्या लेखिका होत्या. विख्यात ब्रिटिश लेखक ई.एम. फॉस्टर यांच्या कादंबऱ्यांवर आधारित *अ रूम विथ अ व्ह्यू* आणि *हॉवर्डस एंड*; या दोन चित्रपटांच्या पटकथा लेखनासाठी रुथ यांना दोन वेळा अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. त्यांच्या हीट अँड डस्ट या कादंबरीला प्रतिष्ठेचा मॅन बुकर पुरस्कारही देण्यात आला. नवी दिल्लीमध्ये त्यांनी आपल्या आयुष्याचा २५ वर्षांहून अधिक काळ व्यतीत केला. सन २०११ मध्ये त्यांनी भारताविषयी लिहिलेले *अ लव्हसॉंग फॉर इंडिया* हे लघुकथांचे पुस्तक गाजले.

वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
वर्ग:पारशी व्यक्ती
वर्ग:इंग्लिश लेखिका
वर्ग:मॅन बुकर पुरस्कार विजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
किरण देसाई

इवलेसे|किरण देसाई
**किरण देसाई** (सप्टेंबर ३०, इ.स. १९७१ - )ह्या भारतीय लेखिका आहेत. त्यांनी लिहीलेल्या *द इनहेरिटन्स ऑफ लॉस* या जागतिकीकरण प्रक्रियेमुळे माणसाच्या जीवनात येणारे ताणतणाव पण भारताच्या ग्रामीण भागात अजूनही टिकून असलेला आनंदीपणा यांचा वेध घेणारया कादंबरीला साहित्य क्षेत्रातला प्रतिष्ठेचा समजल्या जाणारा मॅन बुकर पुरस्कार २००६ साली मिळाला.

वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:मॅन बुकर पुरस्कार विजेते
बळवंत परशुराम आपटे

**बळवंत परशुराम आपटे** उर्फ **बाळ आपटे** हे विधिज्ञ, राज्यसभेचे खासदार व भारतीय जनता पक्षाचे उपाध्यक्ष होते.  राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ, अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद व भाजपच्या संघटनात्मक उभारणीत आपटे यांचा मोठा वाटा होता. १९९६ ते १९९८ या काळात भाजप-सेना सरकार सत्तेवर असताना महाराष्ट्राचे अतिरिक्त ॲडव्होकेट जनरल म्हणून काम केले होते.

वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ॲडम स्मिथ पुरस्कार

**अ‍ॅडम स्मिथ पुरस्कार** हा केंब्रिज विद्यापीठात दिला जाणारा अर्थशास्त्राचा पुरस्कार आहे. भालचंद्र पुंडलीक आदरकर हे हा पुरस्कार मिळलेले पहिले भारतीय होते. त्यांना हा पुरस्कार १९३३ साली देण्यात आला. त्यांच्या नंतर १९५४ साली अमर्त्य सेन व १९५६ साली मनमोहनसिंग या एकूण फक्त ३ भारतीयांनाच हा पुरस्कार देण्यात आला आहे.

वर्ग:पुरस्कार
काशीनाथशास्त्री उपाध्याय

**काशीनाथशास्त्री उपाध्याय** हे धर्मसिंधु या ग्रंथाचे लेखक आहेत.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
यान मार्टेल

**यान मार्टेल** (२५ जून, १९६३ - ) हे इंग्लिश लेखक आहेत. हे प्रतिष्ठेचा मॅन बुकर पुरस्कार मिळालेल्या लाइफ ऑफ पाय ह्या कादंबरीचे लेखक आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:मॅन बुकर पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारतीय ऐतिहासिक अनुसंधान परिषद

**भारतीय ऐतिहासिक अनुसंधान परिषद** 

वर्ग:रिकामी पाने
हिलरी मॅन्टेल

**हिलरी मॅन्टेल** (६ जुलै, १९५२ - २२ सप्टेंबर, २०२२) ह्या साहित्य ‌विश्वातला सर्वात प्रतिष्ठेचा असलेल्या मॅन बुकर पुरस्कार दोनदा मिळालेल्या ब्रिटिश लेखिका होत्या.

वर्ग:मॅन बुकर पुरस्कार विजेते
वर्ग:इंग्लिश लेखिका
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गणेश शंकरराव मतकर

**गणेश शंकरराव मतकर** हे इंदूरच्या होळकर वंशाचे इतिहासकार, देवी अहिल्याबाई होळकर यांचे चरित्रकार व नाटककार होते.

वर्ग:इतिहासकार
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
माधव विश्वनाथ धुरंधर

रावबहादुर **महादेव विश्वनाथ धुरंधर** ( १८ मार्च १८६७  - १ जून १९४४ ) हे नावाजलेले चित्रकार होते. त्यांचा जन्म कोल्हापूर येथे झाला होता. त्यांच्या कला क्षेत्रातील योगदानाबद्दल ब्रिटिश सरकारने धुरंधरांना रावबहादूर हा किताब दिला.

## लेखन
* चित्रकार रावबहादुर धुरंधर यानी जे जे स्कूल ऑफ आर्टच्या आठवणींवर लिहिलेल्या पुस्तकाचे नाव : " कला मंदिरातील ४१ वर्षे"
## जीवन व कारकीर्द
#जन्म मुंबई येथे गिरगाव फणसवाडी.
#वडील विश्वनाथ -कोल्हापूर संस्थानात नोकरी.
#बालपण कोल्हापूर येथे.
#मुंबई येथे मँट्रिक ची परीक्षा.जे जे स्कूल ऑफ आर्ट ला भेट.
#इसवी सन १८९० मध्ये जे जे स्कूल ऑफ आर्ट मध्ये कलेतील उच्च शिक्षण घेण्यासाठी प्रवेश.
#इसवी सन १८९६ मध्ये तेथेच नवीन चित्रकला मास्तर म्हणून नेमणूक.
#इसवी सन १९२४ इंग्लंड येथील वेंबले प्रदर्शन- चित्र-ग्लोरी ऑफ पंढरपूर -द ब्रिटिश एम्पायर रिव्ह्यू संस्थेकडून कौतुक.
#छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आयुष्यावर आधारित चित्रमालिका -खूप प्रसिद्ध.
#त्यांनी काढलेली अनेक चित्रे -बडोदा,औंध,नागपूर,सांगली या शहरातील वस्तुसंग्रहालयात आहेत.
#जलरंग माध्यमातून बारीक व सफाईदार काम करणारे अत्यंत कुशल चित्रकार.
#व्यक्तिचित्रे,निसर्गचित्रे, ऐतिहासिक प्रसंग चित्रे, पौराणिक प्रसंग चित्रे.
#पोस्टकार्ड, पुस्तक, मासिक यासाठी सुद्धा चित्रे.
#पाच सुवर्णपदके.
 १.पहिले सुवर्णपदक -बॉम्बे आर्ट सोसायटी-इसवी सन १८९५ वार्षिक प्रदर्शन-चित्र:डू यू कम लक्ष्मी?
 २.दुसरे सुवर्णपदक -इसवी सन १९०४ बॉम्बे औद्योगिक प्रदर्शन-पदक डिझाईन.
 ३.तिसरे सुवर्णपदक -इसवी सन १९०७ पंढरपूर औद्योगिक प्रदर्शन- चित्र:नैवेद्य.
 ४.चौथे सुवर्णपदक-इसवी सन १९१० जळगाव औद्योगिक प्रदर्शन-चित्र:ब्राइड्स मेड्स.
 ५.पाचवे सुवर्णपदक-इसवी सन १९१२ ग्वाल्हेर औद्योगिक प्रदर्शन चित्र:होमेज टू देअर मँजेस्टीज किंग अँड क्वीन.

#१ जून १९४४ रोजी निधन.

## सन्मान
*  मुंबईतील खार (पश्चिम) येथे 'चित्रकार धुरंधर मार्ग' आहे.

## खार परिसर
इसवी सन १८९६मध्ये मुख्य मुंबई (दक्षिण मुंबई - वांद्रे ते चर्चगेट) येथे प्लेग ची साथ आली. त्या साथीमध्ये अनेक लोकांना लागण होऊन बरीच माणसे दगावली. त्यावेळी मुख्य मुंबई सोडून बरेच लोक मुंबई उपनगरात राहावयास गेले. दक्षिण मुंबई येथील मूळ स्थानिक असलेले पाठारे प्रभू समाजातील काही लोकही स्वच्छ हवा, साफ पाणी,आणि निरोगी जागा उपलब्ध असलेल्या खार येथे गेले व तेथेच कायमस्वरूपी राहावयास लागले. येथेच पाठारे प्रभू नगर स्थापन करून ते कायमचे स्थिरस्थावर झाले. येथे आलेल्या अनेक पाठारे प्रभू समाजातील लोकांपैकी एक कुटुंब चित्रकार महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांचे होते. त्यांचा अंबा सदन हा बंगला होता. या बंगल्याजवळून जाणाऱ्या रस्त्याला बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने चित्रकार धुरंधर मार्ग हे नाव दिलेले आहे.

## मृत्यू
१ जून १९४४.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे 
वर्ग:रावबहादुर
वर्ग:इ.स. १८६७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय चित्रकार
२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक

**२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक** ही आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची क्रिकेट स्पर्धा इंग्लंड व वेल्समध्ये ६ ते २३ जून २०१३ दरम्यान खेळवली जाईल. ह्या स्पर्धेचे सामने  इंग्लंडमधील लंडन (द ओव्हल) व बर्मिंगहॅम (एजबॅस्टन) तर वेल्समधील कार्डिफ ह्या तीन शहरांमध्ये खेळवले जातील. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनद्वारे आयोजित केल्या जाणाऱ्या चँपियन्स ट्रॉफीची ही सातवी व शेवटची आवृत्ती आहे.

## नियम व अटी
**२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक** ही आठ संघामधील दोन गटांत खेळवली जाईल. प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर संघांविरूद्ध एक सामना खेळेल. साखली सामन्यांमध्ये सर्वाधिक गुण मिळविणारे दोन संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील. अ गटातील सर्वाधिक गुण मिळविणारा संघ, ब गटातील दुसऱ्या क्रमांकाच्या संघाबरोबर उपांत्य सामन्यात खेळेल, तर ब गटातील सर्वाधिक गुण मिळविणारा संघ, अ गटातील दुसऱ्या क्रमांकाच्या संघाबरोबर उपांत्य सामन्यात खेळेल. उपांत्य सामन्यांतील विजयी संघ अंतिम सामन्यात खेळतील. 

### गुण पद्धती
## संघ
## सराव सामने
सराव सामन्यांचे नियम एकदिवसीय सामन्यांपेक्षा थोडे वेगळे होते, त्यामुळे ते वनडे म्हणून ओळखले गेले नाहीत.
* एक संघ सामन्यात १५ खेळाडू वापरू शकतो, परंतु प्रत्येक डावात केवळ ११ खेळाडू फलंदाजी किंवा क्षेत्ररक्षण करू शकतात.
* फलंदाज इजा न होतासूद्धा निवृत्त होऊ शकतो

----

----

----

----
  
----

## साखळी फेरी
### गट अ
----

----

----

----

----

### गट ब
----

----

----

----

----

## बाद फेरी 
### उपांत्यफेरी
----

### अंतिम सामना
## आकडेवारी
### फलंदाजी
सर्वाधिक धावा

### गोलंदाजी
सर्वाधिक बळी

## संदर्भ 
वर्ग:२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील क्रिकेट
केरळमधील लाल पाऊस

**केरळ मधील लाल पाऊस**

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:रिकामी पाने
मनोरा

, फ्रांसमधील आयफेल टॉवर.]]
मधील दोन मनोरे.]]

, कॅनडा मधील सी एन टॉवर]]

 म्हणजे एक उंच संरचना, जिची उंची ही रुंदीपेक्षा बरीच जास्त असते.खांबांस तणावाचे दोर असतात तर मनोऱ्यास ते नसतात त्यामुळे खांबांपासून  त्यांचे वेगळेपण जाणवते.मनोरा ही 'स्वयंआधारीत संरचना' (सेल्फ सपोर्टेड स्ट्र्क्चर) असते.त्यांच्या उंचीचा वापर करण्यासाठी मनोरे बांधण्यात येतात.मनोऱ्याचा पाया बराच खोल असतो.मनोरा हा एखाद्या इमारतीचा किंवा बांधकामाचा एक भाग असु शकतो.

वर्ग :स्थापत्य अभियांत्रिकी
वर्ग :संरचना अभियांत्रिकी
सोहा अली खान

**सोहा अली खान पटौडी** ( ४ ऑक्टोबर १९७८) ही एक भारतीय सिने-अभिनेत्री आहे. सोहा भारतीय क्रिकेट खेळाडू मन्सूर अली खान पटौदी व बॉलिवूड अभिनेत्री शर्मिला टागोर ह्यांची मुलगी व अभिनेता सैफ अली खान ह्याची बहीण आहे. सोहाचे वडील मन्सूर अली व आजोबा इफ्तिखार अली खान पटौडी हे दोघेही भारतीय क्रिकेट संघाचे भूतपूर्व कर्णधार आहेत.

२००६ मधील रंग दे बसंती हा सोहाने भूमिका केलेला आजवरचा सर्वात यशस्वी चित्रपट आहे.

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
शांता दत्तात्रेय जोग

**शांता दत्तात्रेय जोग** (२ जुलै,  १९२५ - ५ एप्रिल, १९८०) या मराठीतल्या एक नाट्य‍-चित्रपटअभिनेत्या होत्या. वि.वा. शिरवाडकर यांच्या नटसम्राटमध्ये बेलवलकरांच्या भूमिकेत असलेले श्रीराम लागू, दत्ता भट, सतीश दुभाषी आणि चंद्रकांत गोखले या चारही नटसम्राटांच्या बरोबर, पत्नी कावेरी हिची भूमिका शांता जोग यांनी साकारली होती.

महाराष्ट्रात १९८०सालच्या आसपासच्या काळात पेट्रोल-डीझेलची अभूतपूर्व कमतरता होती. त्यामुळे लहान गावात नाटक कंपनीची गाडी, तिथे जाताना इंधनाची दोन-तीन पिपे भरून बरोबर घेत असते. त्याच गाडीत नाटकाची ड्रेपरी, नटांचे कपडेलत्ते व इतर सामान, नाटकात भूमिका करणारे कलावंत आणि अन्य सेवकवर्ग बसबरोबर या गावाहून त्या गावाला जात असे. अशाच एका बसमधून जाताना मुंबई-गोवा महामार्गावर बसला आग लागून त्यात शांता जोग, जयराम हर्डीकर आणि इतर कलावंतांचा शेवट झाला.

शांता जोग यांचे नाव टिळकनगर, चेंबूर (मुंबई) येथील एका रस्त्याला दिले गेले आहे.  ’शांता जोग करंडक’ हा एका नाट्यस्पर्धेत बालनाट्याला दिला जाणारा पुरस्कार आहे. ’महाराष्ट्र नाट्यवर्धक मंडळा’ने आयोजित केलेल्या एकांकिका स्पर्धेनंतर विजयी एकांकिकेस ’शांता जोग स्मृती करंडक’ दिला जातो.

## आत्मचरित्र
शांता जोग यांचे आत्मचरित्र ’रंग आणि दंग’ या नावाने प्रसिद्ध झाले आहे.

## अभिनय सूची 
### चित्रपट 
* आराम हराम आहे
* २२ जून १८९७ (मराठी चित्रपट)
* वऱ्हाडी आणि वाजंत्री
* सोबती

### नाटके 
## संदर्भ 
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेत्री
जोग, शांता
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अंकित फादीया

**अंकित फाडिया** हे भारतातील सायबर गुन्हेगारी संशोधक आहेत. त्यांनी सायबर गुन्हेगारी प्रतिबंधाचे प्रशिक्षण "सिलिकॉन व्हॅली' येथून घेतले असून या विषयावर १४ पुस्तके त्यांनी लिहिली आहेत. मुंबईतील हल्ल्याचा तपास करण्यासाठी नवी मुंबई येथील पोलिसांनी त्यांना बोलावून घेतले होते.

## संदर्भ 
वर्ग:सायबर गुन्हे
वर्ग:भारतीय संशोधक
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
राजकुमार संतोषी

**राजकुमार संतोषी** हा एक भारतीय चित्रपट लेखक, दिग्दर्शक व निर्माता आहे. आजवर दोन वेळा फिल्मफेरचा सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार मिळवलेला संतोषी बॉलिवूडमधील एक चतुरस्त्र दिग्दर्शक समजला जातो. त्याने आजवर अनेक प्रकारच्या विषयांवर चित्रपट काढले आहेत.

## चित्रपटयादी
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:हिंदी चित्रपट निर्माते
मॅन बुकर पुरस्कार

**मॅन बुकर पुरस्कार** किंवा **बुकर पुरस्कार** हा इंग्रजी भाषेतील कादंबरीला देण्यात येणारा प्रतिष्ठेचा पुरस्कार आहे जी युनायटेड किंग्डम किंवा आयर्लंड येथे प्रकाशित झाली आहे. १९६९ मध्ये स्थापनेच्या वेळी हा फक्त राष्ट्रकुल परिषदेच्या सदस्य देशातील लेखकांना दिला जात असे; पण २०१४ पासून हा सर्व इंग्रजी कादंबऱ्यांना देण्यात येतो. हे सर्वात प्रतिष्ठित साहित्यातील पुरस्कारांपैकी एक मानले जाते, आणि विजेत्याला £५०,००० दिले जाते, तसेच आंतरराष्ट्रीय प्रसिद्धी मिळते जी सामान्यतः कादंबरी व लेखकाच्या इतर कामांच्या विक्रीत लक्षणीय वाढ करते.

बुकर प्राइज फाउंडेशन दरवर्षी लेखक, प्रकाशक आणि पत्रकार तसेच राजकारणी, अभिनेता, कलाकार आणि संगीतकार असलेल्या पाच-सदस्यीय समितीची नेमणूक करते जी विजेत्या पुस्तकाची निवड करते.

ही समिती आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार, देखील देते जो अशा कादंबरींकरिता आहे ज्या इंग्रजीत भाषांतरित केलेल्या आहे आणि युनायटेड किंग्डम किंवा आयर्लंडमध्ये प्रकाशित झाल्या आहे. लघुकथा संकलने देखील आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कारासाठी पात्र असतात. £५०,००० ची बक्षीस रक्कम विजेत्या पुस्तकाच्या लेखक आणि अनुवादकामध्ये समान प्रमाणात वाटली जाते. तिसरा पुरस्कार, बाल साहित्याचा बुकर पुरस्कार, हा २०२५ मध्ये सुरू करण्यात आला, ज्याचा पहिला विजेता २०२७ मध्ये घोषित केला जाणार आहे.

## विजेते
## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश साहित्य
वर्ग:साहित्य पुरस्कार
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील निर्मिती
*
सूरज बडजात्या

250 px|इवलेसे|सूरज बडजात्या
**सूरज बडजात्या** ( २२ फेब्रुवारी १९६४) हा एक भारतीय चित्रपट लेखक व दिग्दर्शक आहे. सलमान खानची प्रमुख भूमिका असलेल्या मैने प्यार किया व हम आपके हैं कौन..! ह्या दोन सुपरहिट बॉलिवूड चित्रपटांचे दिग्दर्शन करण्यासाठी तो प्रसिद्ध आहे. राजश्री प्रॉडक्शन्स नावाने त्याची स्वतःची चित्रपट निर्माण कंपनी आहे. हम आपके हैं कौन साठी त्याला फिल्मफेअरचा सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार मिळाला.

## चित्रपटयादी
### लेखन/दिग्दर्शन
*मैने प्यार किया (१९८९)
*हम आपके हैं कौन..! (१९९४)
*हम साथ साथ हैं (१९९९)
*मैं प्रेम की दिवानी हूं (२००३)
*विवाह (२००६)
*एक विवाह... ऐसा भी (२००८)
*प्रेम रतन धन पायो (२०१५)

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म
ब्लॅक फॉरेस्ट वणवा

इवलेसे
**ब्लॅक फॉरेस्ट वणवा** अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यात लागलेला वणवा होता. ही आग जून ११, इ.स. २०१३ रोजी लागली होती. नंतर पडलेल्या पावसाच्या मदतीने अग्निशामकांनी जून १९ च्या सुमारास ही आग आटोक्यात आणली

ही आग कॉलोराडो स्प्रिंग्जच्या ईशान्येस १० किमी अंतरावर ब्लॅक फॉरेस्ट या अरण्यवजा भागात सुरू झाली. जून १४पर्यंत या आगीत दोन व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या आणि ५०९ घरे पूर्णतया जळून गेली. या आगीमुळे ५५ वर्ग किमी भागातील ४१,००० व्यक्ती विस्थापित झाल्या होत्या. हा वणवा कॉलोराडोच्या इतिहासातील सगळ्यात खर्चिक वणवा होता.

## हे सुद्धा पहा
* वाल्डो कॅन्यन वणवा

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:कॉलोराडोमधील वणवे
वर्ग:कॉलोराडो स्प्रिंग्ज
वर्ग:वणवे
वर्ग:२०१३ मधील नैसर्गिक आपत्ती
भारतातील कृषी शास्त्रज्ञ

विज्ञान, रसायन, इलेक्ट्रोनिक्स, भूगर्भशास्त्र, वैद्यकशास्त्र आदी विषयांतले शास्त्रज्ञ
आंतराराष्ट्रीय पारितोषिकांनी सन्मानित झाल्यामुळे जनतेला माहित असतात. गणितज्ञ, इतिहासतज्ज्ञ, भूगोलतज्‍ज्ञ, अर्थतज्‍ज्ञ हेही माहित असतात. त्यामानाने कृ्षिशास्त्रज्ञ यांची तितकीशी प्रसिद्धी होत नसल्याने त्यांच्याबद्दल पुरेशी माहिती लोकांना नसते.

भारतात असे अनेक कृषी शास्त्रज्ञ होऊन गेले आणि अजूनही आहेत. त्यांच्याबद्दल ही माहिती :

## भारतातील कृषी शास्त्रज्ञ
* वाल्मीकी श्रीनिवास अय्यंगार (वैदिक कृषिशास्त्राचे अभ्यासक), केशवपुरी (यवतमाळ)
* सूर्य आचार्य 
* डॉ. दिलबागसिंग अठवाल
* डॉ. आनंद दिनकर कर्वे 
* डॉ.पांडुरंग सदाशिव खानखोजे
* दादाजी खोब्रागडे
* डॉ. आ.भ. जोशी
* श्रीपाद अच्युत दाभोळकर
* डॉ. य.ल.नेने
* पराशर (कृषि पाराशर या इसवी सनापूर्वी लिहिल्या गेलेल्या ग्रंथाचा कर्ता), याशिवाय गर्ग, बृहद्गर्ग, कश्यप, विष्णूगुप्त, गरुडमान, बादरायण, विश्वकर्मा, भारद्वाज, कपिला इ.इ. 
* डॉ. जयंतराव पाटील
* डॉ. हरिश्चंद्र पाटील
* ज्ञानेश्वर बोडके, माण-मुळशी(पुणे जिल्हा)
* चंदीप्रसाद भट्ट 
* डॉ.उदय भवाळकर
* ग्रेगर जोहान मेंडेल (ऑस्ट्रिया)
* जस्टिन लायबेग (जर्मनी)
* वराहमिहिर (बृहत्संहिता ग्रंथाचा कर्ता)
* शारंगधर (शारंगधरपद्धती या ग्रंथाचा कर्ता)
* सुरेश वाघधरे 
* सूरपाल (वृक्षार्युर्वेद ग्रंथाचा कर्ता)
* डॉ. एम.एस. स्वामिनाथन

-----------

## विदेशी कृषिशास्त्रज्ञ
* डॉ. जॉर्ज वॉशिंग्टन कार्व्हर (अमेरिका)
* मासानोबू फुकुओका (जपान)
* डॉ. नॉर्मन अर्नेस्ट बोरलॉग (अमेरिका)
* ग्रेगर जोहान मेंडेल (ऑस्ट्रिया)
* कार्ल लीनियस (स्वीडन)
* अल्बर्ट हार्वर्ड (ब्रिटन)

## संदर्भ
http://hi.wikipedia.org/s/3anp भारतीय कृषि का इतिहास

वर्ग:भारतीय शास्त्रज्ञ
जाने तू... या जाने ना

**जाने तू... या जाने ना** हा २००८ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. ह्या चित्रपटामधून अब्बास टायरवालाने दिग्दर्शक म्हणून व इम्रान खान व प्रतीक बब्बर ह्यांनी अभिनेते म्हणून पदार्पण केले. ए.आर. रहमानने संगीतबद्ध केलेला हा चित्रपट तिकिट खिडकीवर यशस्वी झाला.

## भूमिका
*इम्रान खान
*जेनेलिया डिसूझा
*प्रतीक बब्बर
*मंजरी फडणीस
*रत्ना पाठक शाह
*नसिरुद्दीन शाह
*परेश रावल
*अरबाझ खान
*सोहेल खान
*रजत कपूर

## पुरस्कार
### फिल्मफेर पुरस्कार
*सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण - इमरान खान
*सर्वोत्तम संगीत दिग्दर्शक - ए.आर. रहमान

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:इ.स. २००८ मधील हिंदी चित्रपट
लेवा बोली

**लेवा गण बोली** जळगाव जिल्ह्याच्या पूर्व भागात आणि मलकापूर तालुक्यात बोलली जाते. तापी, पूर्णा, वाघूर, आणि गिरणा या नद्यांच्या  प्रदेशात शेती व्यवसाय असलेल्या लेवा पाटीदार समाजाची वस्ती  आहे. या व्यवसायात असलेल्या बलुतेदारांची ही बोली संपर्क भाषा आहे.

लेवा बोली ही खान्देशी भाषासमूहातील एक बोली आहे, जी खान्देशातील जळगाव जिल्ह्याच्या पूर्व भागात, बऱ्हाणपूर जिल्ह्यातील काही भागात व खान्देशला लागून असलेल्या बुलडाणा जिल्ह्यातील काही सिमांत भागात बोलली जाते.  

एका बाजूला अहिराणी भाषिक प्रदेश तर दुसऱ्या बाजूला मराठीची वऱ्हाडी बोली बोलली जाणारा प्रदेश असल्या कारणाने पूर्व खान्देशातील इतर बोल्यांप्रमाणे लेवा बोलीतील सुद्धा शब्द व व्याकरणाची अहिराणी व वऱ्हाडी या दोन्ही भाषांसोबत अल्पाधिक प्रमाणात साम्यता आढळून येते. त्यामुळे ती या दोन्ही भाषांची मिश्रित बोली असल्याप्रमाणे भासते. असे असले तरीही लेवा बोलीमध्ये स्वताःचेही अनेक शब्द व व्याकरणिक गुणधर्म आहेत जे या दोनही भाषांपेक्षा भिन्न आहेत. 

## साहित्य 
लेवा बोली मध्ये फार कमी साहित्य उपलब्ध असून, कवयित्री बहिणाबाई चौधरींच्या कविता लेवा बोलीतील सर्वात प्रसिद्ध साहित्य आहेत.
### कोश साहित्य 
नि.रा. पाटील आणि ऊर्मिला पाटील यांनी 'लेवा गण बोली कोश'  तयार केला आहे. त्यात या बोलीचा पूर्ण इतिहास व्याकरणासह दिला आहे. त्याला महाराष्ट्र शासनाचा २००६ सालचा उत्कृष्ट निर्मितीचा पुरस्कार मिळाला आहे.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
१. लेवा समाजाचे संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर)

वर्ग:मराठी बोलीभाषा
रा.मु. पगार

(जन्म दिनांक?) - हयात) हे मराठी कवी,सहसंपादक आणि रेखाचित्रकार आहेत.

 
## कारकीर्द
काव्याग्रह या नियतकालिकाचे सहसंपादक.

## कवितासंग्रह
### अस्तित्वाच्या पाऊलखुणा
"अस्तित्वाच्या पाऊलखुणा" हा कविता संग्रह २९ ऑगस्ट २०१०ला वाशिम येथे प्रकाशित झाला.  अस्तित्वाच्या पाऊल खुणा हा काव्यसंग्रह कवी पगार यांची दुसरी साहित्यकृती आहे. पगार यांची रेखाचित्रकार म्हणून ओळख आहेच; पण पगार हे सिद्धहस्त कवी आहेत याची पावती या संग्रहामुळे मिळाली. या संग्रहाला  मानाचे पुरस्कार मिळाले आहेत.

मृणालिनी कानिटकर-जोशी यांच्या म्हणण्यानुसार रा.मु.पगार यांची कविता मुख्यत्वे ग्रामीण जीवनाचा आणि शेतकऱ्यांच्या जीवनातील संघर्ष मांडू पहाते.आपल्या कुंचल्यातुन आणि शब्दातून कवीने आपल्या आणि पर्यायानं परिस्थितीनं हतबल अशा साऱ्याच माणसांच्या अस्तित्वाच्या पाऊलखुणा शोधण्याचा प्रयत्न कवीनं केला आहे.

### पुरस्कार
* कविवर्य केसवसुत पुरस्कार (देवयाणी प्रकाशन) सन २०१० 
* कवी अनंत फंदी साहित्य पुरस्कार (संगमनेर इतिहास संशोधन मंडळ, संगमनेर) सन २०११ 
* देवअप्पा पसारकर साहित्य पुरस्कार (केकतउमरा, जि. वाशीम) सन २०१० 
* कवी कुसुमाग्रज काव्य पुरस्कार (अंकुर साहित्य संघ) 

## रेखाचित्रे
‘अनुष्टुभ’,  ‘हंस’, ‘युगवाणी’, ‘साहित्य अमृत’ साहित्य अकादमीचं ‘समकालीन भारतीय साहित्य’ या नियतकालिकांनी वेळोवेळी रेखाचित्र प्रकाशित केली. 
## संदर्भ
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:महाराष्ट्रीय रेखाचित्रकार  
वर्ग:मराठी चित्रकार
आनंद-मिलिंद

**आनंद-मिलिंद** ही बॉलिवूडमधील एक संगीत दिग्दर्शक जोडी आहे. ह्या दोन संगीतकारांनी मिळून आजवर अनेक हिंदी चित्रपटांना संगीत दिले आहे. १९८८ सालच्या कयामत से कयामत तकच्या संगीतासाठी ते प्रसिद्धीझोतात आले. ह्या चित्रपटासाठी त्यांना फिल्मफेअरचा सर्वोत्तम संगीत दिग्दर्शक पुरस्कार मिळाला.

१९९० च्या दशकामध्ये आनंद-मिलिंद बॉलिवूडमधील यशस्वी व लोकप्रिय संगीतकार होते. त्यांनी बागी, लव्ह, दिल, बेटा इत्यादी अनेक हिट चित्रपटांना संगीत दिले. 

आनंद-मिलिंदनी उदित नारायण, अलका याज्ञिक, अनुराधा पौडवाल, अभिजीत, एस.पी. बालसुब्रमण्यम, कविता कृष्णमूर्ती, साधना सरगम इत्यादी जवळजवळ सर्व आघाडीच्या गायकांना आपल्या चित्रपटांमध्ये संधी दिली. नव्या व होतकरू गायकांना संधी देण्यासाठी ते प्रसिद्ध होते.

वर्ग:भारतीय संगीतकार
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
हम साथ साथ हैं

**हम साथ साथ हैं** हा १९९९ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. सूरज बडजात्याचे दिग्दर्शन असलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये अनेक आघाडीच्या अभिनेत्यांनी काम केले आहे. हा १९९९ सालामधील बॉलिवूडमधील सर्वात यशस्वी चित्रपट ठरला.

## भूमिका
*मोहनीश बहल
*तब्बू
*सलमान खान
*सोनाली बेंद्रे
*सैफ अली खान
*करिश्मा कपूर
*रीमा लागू
*आलोक नाथ
*नीलम कोठारी
*शक्ती कपूर
*हिमानी शिवपुरी
*शम्मी

## बाह्य दुवे
* 
*अधिकृत पान 

वर्ग:राजश्री प्रॉडक्शन्स
विनायक रा. करंदीकर

डॉ. विनायक रा. करंदीकर (जन्म : २७ ऑगस्ट १९१९   - १५ एप्रिल २०१३) हे पुण्यातील फर्ग्युसन महाविद्यालयात आणि सांगलीच्या विलिंग्डन कॉलेजात प्राध्यापक होते. डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीचे ते सचिव होते. त्यांचा संतसाहित्य, रामकृष्ण परमहंस, आणि स्वामी विवेकानंद यांचा विशेष अभ्यास होता. डॉ. करंदीकर यांनी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ व संघाशी संलग्न विविध संस्थांमध्येही काम केले. रामकृष्ण मठाशी त्यांचा निकटचा संबंध होता.  दैनिक ’तरुण भारत' प्रकाशित करणाऱ्या राष्ट्रीय विचार प्रसारक मंडळाचे ते दहा वर्षे अध्यक्ष होते. महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे ते पदाधिकारी होते. मराठी ज्ञानकोशाच्या संपादनाचे कामही डॉ. करंदीकरांनी केले आहे.  डॉ. करंदीकर यांच्या अनेक ग्रंथांचे हिंदी, इंग्रजी, कन्नडसह अन्य भाषांमध्ये भाषांतर झाले आहे. साहित्य अकादमीने प्रकाशित केलेल्या ’इंडियन मास्टरपीस' या संपादित ग्रंथात ज्ञानदेव-तुकारामांवर करंदीकरांनी लिहिलेल्या इंग्रजी लेखांचा अंतर्भाव करण्यात आला आहे.

## वि.रा. करंदीकर यांचे प्रकाशित साहित्य
* 'कुणा यात्रिकाचा जीवनसंवाद' (आत्मचरित्र)
* ’ख्रिस्त, बुद्ध आणि श्रीकृष्ण’
* ’गोपवेणू' (कवितासंग्रह)
* ’ग्रंथशोध’
* ’जगावे का आणि कशासाठी..’ 
* ’तीन सरसंघचालक’
* ’नर्मदे हर!(नर्मदा परिक्रमेचा अनुभवसिद्ध वृत्तान्त” या रघुनाथ रामचंद्र गुण्ये लिखित पुस्तकाची प्रस्तावना
* ’भगवद्‌गीतेचे तीन टीकाकार’
* ’रघुनाथ पांडुरंग ऊर्फ दादासाहेब करंदीकर यांची दैनंदिनी’
* ’रामकृष्ण आणि विवेकानंद’
* 'रामकृष्ण, विवेकानंद आणि गुरुबंधू' 
* रामकृष्ण संघाचा इतिहास
*  वामन पंडितांची 'यथार्थदीपिका'
* ’विचारविश्वातील भ्रमंती’
* ’विदेश संचार आणि मुक्त चिंतन’
* ’विश्वमानव स्वामी विवेकानंद’
* ’वेध ऋणानुबंधाचा’
* ’सांस्कृतिक संचित’
* ’साक्षेप समर्थांचा’
* ’स्वामी विवेकानंद जीवनदर्शन’ (विवेकानंदांचे त्रिखंडात्मक चरित्र)
* 'ज्ञानदेवांचा गीतासंवाद'
* 'ज्ञानदेवांचा आत्मसंवाद'
*' ज्ञानेश्वरी दर्शन '
* ’Three Architects Of R.S.S' (इंग्रजी)

## इतर 
* पुणे विद्यापीठाच्या ज्ञानदेव अध्यासनाचे आद्य प्राध्यापक 

## संदर्भ
* महाराष्ट्र टाइम्स, २० एप्रिल २०१३
* भाषा आणि जीवन,  अंक : उन्हाळा  २०१३

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
मैने प्यार किया

**मैने प्यार किया** हा १९८९ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. सूरज बडजात्याचे दिग्दर्शन असलेला व सलमान खान आणि भाग्यश्री पटवर्धन ह्यांच्या प्रमुख भूमिका असलेला हा चित्रपट १९८९ सालचा व १९८० च्या दशकामधील सर्वात यशस्वी भारतीय चित्रपट ठरला. ह्या चित्रपटाचे संगीत देखील प्रचंड गाजले.

## भूमिका
*सलमान खान - प्रेम
*भाग्यश्री पटवर्धन - सुमन
*लक्ष्मीकांत बेर्डे - मनोहर
*राजीव वर्मा - किशन
*रीमा लागू - कौशल्या
*आलोक नाथ - करण
*मोहनीश बहल - जीवन 
*अजित वाच्छानी - रंजीत
*परवीन दस्तुर - सीमा
*हुमा खान - गुलबिया
*दिलीप जोशी - रामू
*हरीश पटेल - रहीम चाचा

## पुरस्कार
### फिल्मफेर पुरस्कार
*सर्वोत्तम चित्रपट
*सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण - सलमान खान
*सर्वोत्तम महिला पदार्पण - भाग्यश्री
*सर्वोत्तम संगीत दिग्दर्शक - राम-लक्ष्मण
*सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक - एस.पी. बालसुब्रमण्यम
*सर्वोत्तम गीतकार - असाद भोपाली

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:राजश्री प्रॉडक्शन्स
दिलहारा लोकुहेत्तीगे

**लोकु हेत्तीगे दानुष्का दिलहारा** (जन्मः जुलै ३, १९८०, कोलंबो) हा श्रीलंकेकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा क्रिकेट खेळाडू आहे.

लोकुहेत्तीगे, दिलहारा
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
महेंद्रपर्वत

**महेंद्रपर्वत** हे दुसरा जयवर्मन या राजाची राजधानी असलेले कंबोडिया देशातील शहर आहे. या शहराचा शोध २०१३ साली लागला.  याची स्थापना इ.स. ८०२मध्ये झाल्याचा अंदाज आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:कंबोडियाचा इतिहास
हसन रूहानी

**हसन रूहानी** (फारसी: ‌حسن روحانی‎ ; रोमन लिपी: *Hassan Rouhani*,  १२ नोव्हेंबर १९४८) हे इराणचे ७वे व विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष, तसेच वकील, विद्वान व माजी मुत्सद्दी आहेत. जून, इ.स. २०१३ मध्ये झालेल्या अध्यक्षीय निवडणुकांमध्ये तेहरानाचे महापौर मोहम्मद बाकर गालिबाफ यांना व अन्य चार प्रतिस्पर्ध्यांना मागे टाकत राष्ट्राध्यक्ष म्हणून हे निवडून आले. ३ ऑगस्ट, इ.स. २०१३ रोजी यांनी राष्ट्राध्यक्षपदाची सूत्रे हाती घेतली. याआधी हे इ.स. १९८९पासून सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सदस्य म्हणून, तर इ.स. १९९२पासून इराणमधील व्यूहनीती संशोधन केंद्राचे प्रमुख म्हणून काम करत होते. यांनी इराणच्या ४थ्या व ५व्या संसदेचे उपसभापतिपद सांभाळले; तसेच इ.स. १९८९-२००५ या कालखंडात सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिवपदही सांभाळले. सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव म्हणून यांनी युरो तीन राष्ट्रांशी - अर्थात युनायटेड किंग्डम, फ्रान्स, जर्मनी या युरोपीय संघातील तीन बड्या राष्ट्रांशी - इराणच्या आण्विक कार्यक्रमासंदर्भात वाटाघाटी करणाऱ्या इराणी शिष्टमंडळाचे नेतृत्व केले होते.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील देशांच्या राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुखांची यादी

## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:इराणचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ईशा खरे

**ईशा खरे** ही सुपर-कॅपॅसिटर ह्या पारंपारिक रीचार्जेबल बॅटरी सेलला पर्याय असलेल्या व  केवळ २० ते ३० सेकंदात पूर्णपणे चार्ज होऊ शकेल अशा पर्यायी बॅटरीचा शोध लावणारी  एक अमेरिकन विद्यार्थिनी व संशोधक आहे.

वर्ग:अमेरिकन संशोधक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म