open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
बटाटा

thumb|right|बटाटा
**बटाटा ** हे संपूर्ण जगात मोठ्या प्रमाणावर खाल्ले जाणारे जमिनीखाली येणारे एक पीक आहे.  बटाटा हे त्याच्या रोपाचे खोड आहे.

thumb|बटाट्याचे रोप
## महत्त्व
बटाट्यापासून विविध उपवासाचे पदार्थ बनविले जातात. तसेच वाळवणीचे पदार्थ बनवतात. बटाटा हे कंदमूळ(तना) आहे.  

त्याचे मुख्य प्रकार दोन, एक भाजीचा बटाटा आणि दुसरा चकत्या/काचऱ्या (वेफर्स), कीस, पापड वगैरे ज्याच्यापासून होतात तो बटाटे.  ह्या दुसऱ्या प्रकारचे बटाटे महाराष्ट्रातील सातगाव पठारावर होतात. त्या बटाट्यांना तळेगाव बटाटा म्हणतात. पुण्यापासून ६० किलोमीटवरचे सातगाव पठार. सात गावांचे मिळून बनले आहे, म्हणून त्याला सातगाव पठार म्हणतात.  इथले 'तळेगाव बटाटे' देशभरात प्रसिद्ध आहे. इथे वातावरण बटाटा पिकासाठी अत्यंत पोषक असल्याने या सातही गावात खरीप हंगामात सुमारे साडेदहा हजार एकरावर बटाटा पीक घेतले जाते. हे बटाटा पीक महाराष्ट्र राज्यात सर्वाधिक आहे.

## बटाट्याच्या काही अन्य जाती
***कुफरी चंद्रमुखी** - झाड मध्यम उंच, जोमदार वाढीचे बटाटे आकर्षक, मळकट पांढऱ्या रंगाचे असतात. यातील गर मळकट पांढरा व पिठूळ असतो. याचा तयार होण्याचा कालावधी ९० ते १०० दिवस असून हेक्टरी २०० ते २२५ क्विंटलपर्यंत उत्पन्न मिळते.
***कुफरी ज्योती** - याचा कालावधी ९० ते १०० दिवस असून हेक्टरी १७५ ते २०० क्विंटल पर्यंत उत्पन्न मिळते.
***कुफरी सिंदुरी** - फुले फिकट जांभळ्या रंगाची असतात. कालावधी ११० ते १२० दिवस असून हेक्टरी २०० ते २२५ क्विंटल पर्यंत उत्पन्न मिळते. पाने मुरडणाऱ्या रोगास प्रतिबंध करणारे असे हे वाण आहे.
***कुफरी जवाहर** - (जे एच २२२)- संकरित वाण. करपा रोग प्रतिबंधक. हेक्टरी बियाण्याचे प्रमाण २० ते २५ क्विंटल व उत्पन्न हेक्टरी २०० ते २२५ क्विंटल.

## लागवडीचा हंगाम
बटाटा हे थंड हवामानातील  पीक असून असेच हवामान त्याचे वाढीस पोषक असते. महाराष्ट्र राज्यात रब्बी हंगामात याचे अधिक उत्पादन येते. साधारणत: याची लागवड २५ ऑक्टोबर ते २५ नोव्हेंबर या दरम्यान करतात. पुढील थंडीचा काळ याचे वाढीस पोषक असतो.

==काढणी, प्रतवारी व विक्री===
बटाट्याची पाने सुमारे ९०% सुकल्यावर किंवा पिवळी पडल्यावर, बटाट्याच्या फांद्यांची जमिनीलगत छाटणी करतात. त्यानंतर बटाटे काढून ८-१० दिवस कडुनिंबाच्या पाल्याने अथवा कोरड्या गवताने झाकून त्यांना थंड जागी ठेवतात.  मोठे, मध्यम बटाटे वेगळे करून, त्यांतील हिरवे, साल निघालेले, कीडग्रस्त व सडलेले बटाटे काढून टाकतात. चांगल्या बटाट्याची त्वरित विक्री न करता आल्यास ते शीतगृहात ठेवतात.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे
* http://www.drbawasakartechnology.com/m-October2013-BatataLagwad.html

वर्ग:कंदमुळे
वर्ग:भाज्या
प्रशांत महासागर

250 px|right|thumb|पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर प्रशांत महासागर
**प्रशांत महासागर** (इतर उच्चारः पॅसिफिक ओशन) हा पृथ्वीवरील सर्वात मोठा महासागर आहे. प्रशांत महासागराच्या उत्तरेला आर्क्टिक महासागर, दक्षिणेला दक्षिणी महासागर, पश्चिमेला आशिया व ऑस्ट्रेलिया तर पूर्वेला अमेरिका खंड आहेत.

प्रशांत महासागराचे एकूण १.६९२ कोटी वर्ग किमी इतके क्षेत्रफळ असलेल्या प्रशांत महासागराने पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचा ३२ टक्के भाग व्यापला आहे व जगातील एकूण पाण्याच्या ४६ टक्के पाणी प्रशांत महासागरामध्ये आहे.  इतकी खोली असलेला मेरियाना गर्ता हा प्रशांत महासागरातील सर्वात खोल बिंदू आहे. न्यू गिनी हे प्रशांत महासागरामधील सर्वात मोठे बेट आहे.

युरोपियन शोधकांनी प्रशांत महासागराचा १६व्या शतकामध्ये शोध लावला. पॅसिफिक ओशन हे नाव पोर्तुगीज शोधक फर्डिनांड मेजेलन ह्याने आपल्या विश्वसफरेदरम्यान ह्या महासागराला पोर्तुगीज भाषेत दिलेल्या *मार पॅसिफिको* (शांत समुद्र) ह्या वरून ठेवण्यात आले आहे.

## प्रमुख समुद्र
* अराफुरा समुद्र
* बंदा समुद्र
* बेरिंग समुद्र
* बिस्मार्क समुद्र
* बोहाई समुद्र
* बोहोल (मिंदनाओ समुद्र)
* कामोतेस समुद्र
* सेलेबेस समुद्र

* सेराम समुद्र
* चिलीचा समुद्र
* कॉरल समुद्र
* पूर्व चीनी समुद्र
* फ्लोरेस समुद्र
* अलास्काचे आखात
* कोर्तेसचा समुद्र (कॅलिफोर्नियाचे आखात)

* कारपेंट्रियाचे आखात
* थायलंडचे आखात
* हाल्माहेरा समुद्र
* जावा समुद्र
* कोरो समुद्र
* मोलुका समुद्र
* फिलिपाईन्सचा समुद्र
* सावू समुद्र

* जपानचा समुद्र
* ओखोत्स्कचा समुद्र
* सेतो समुद्र
* सिबुयान समुद्र
* सॉलोमन समुद्र
* दक्षिण चीनी समुद्र
* सुलू समुद्र
* तास्मान समुद्र
* व्हिसायान समुद्र
* पिवळा समुद्र

## भोवतालचे देश व प्रदेश 
### सार्वभौम देश 
### भूभाग 
## मोठी शहरे व बंदरे 
*आकापल्को, मेक्सिको
*ॲंकरेज, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
*अंतोफागास्ता, चिली
*ऑकलंड, न्यू झीलंड
*बँकॉक, थायलंड
*ब्रिस्बेन, ऑस्ट्रेलिया
*बुसान, दक्षिण कोरिया
*कायाओ, पेरू
*दानांग, व्हियेतनाम
*ग्वायाकिल, इक्वेडोर
*हाँग काँग, चीन
*होनोलुलु, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
*इंचेवॉन, दक्षिण कोरिया
*कोबे, जपान

*लॉंग बीच, कॅलिफोर्निया, अमेरिका
*लॉस एंजेल्स, अमेरिका
*मेलबर्न, ऑस्ट्रेलिया
*मनिला, फिलिपिन्स
*ओकलंड, अमेरिका
*पनामा सिटी, पनामा
*पर्ल हार्बर
*पोर्टलंड, ओरेगन, अमेरिका
*प्वेर्तो व्हायार्ता, मेक्सिको
*हो चि मिन्ह सिटी, व्हियेतनाम
*सॅन डिएगो, अमेरिका
*सॅन फ्रान्सिस्को, अमेरिका
*सिअ‍ॅटल, अमेरिका

*शांघाय, चीन
*शेन्झेन, चीन
*सिंगापूर
*सिडनी, ऑस्ट्रेलिया
*तिआंजिन, चीन
*तिहुआना, मेक्सिको
*तोक्यो, जपान
*बाल्परेझो, चिली
*व्हॅंकूव्हर, कॅनडा
*व्हिक्टोरिया, ब्रिटिश कोलंबिया, कॅनडा
*व्लादिवोस्तॉक, रशिया
*वेलिंग्टन, न्यू झीलंड
*वूलॉंगॉंग, ऑस्ट्रेलिया
*योकोहामा, जपान


वर्ग:महासागर
नऊवारी साडी

इवलेसे|नऊवारी साडी परिधान केलेल्या स्त्रीचे चित्र, १९२८ 

**काष्टा साडी** किंवा **नऊवारी साडी** ही साडी नेसण्याची एक शैली आहे. महाराष्ट्रीय धोतर ज्या प्रकारे परिधान केली जाते त्याचप्रकारची ही शैली आहे. काष्ट या शब्दाचा अर्थ साडीला पाठीमागे बांधणे असा होतो. ही साडी सामान्यतः नऊ गजांचे एकच कापड वापरून नेसली जात असल्याने तिला नऊवारी असे देखील संबोधले जाते. त्याला अखंड वस्त्र असे संबोधले जाते, याचा अर्थ त्याला आधार देण्यासाठी इतर कोणत्याही पोशाखाची आवश्यकता नसते. हा पोशाख अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो कारण विविध क्षेत्रातील महिलांनी तो परिधान केला आहे. हा पोशाख केवळ धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये परिधान केला जात नाही, तर महिलांनी भूतकाळात या पोशाख युद्धे देखील लढली आहेत आणि अजूनही नऊवारी परिधान करून अनेक महिला शेतात काम करतात.
इवलेसे|काष्टा साडीतील महिला. चित्रकार:  राजशेखरन

## स्वरूप 
नऊवारी साडी ही पुरुषाच्या धोतराप्रमाणे दिसते. हिची लांबी नऊ वार अथवा गज -( अंदाजे)- असल्याने हिला नऊवारी साडी असे म्हणले जाते. ह्या नऊवारी साड्या मुख्यत्वे महाराष्ट्रातील  ब्राह्मण समाजातील व शेतकरी महिला नेसतात. ही साडी महाराष्ट्र, कर्नाटक, गोवा इ. राज्यात मुख्यत्वे आढळून येते.

## नेसण्याची पद्धत 
शेतात किंवा इतर कामे करणाऱ्या बायका ही साडी घोट्याच्यावर किंवा गुडघ्याखालपर्यंत नेसतात; तर घरांत, समारंभांसाठी किंवा इतर ठिकाणी ही साडी घोट्याखालपर्यंत नेसली जाते. या साडीच्या दुभागलेल्या काष्टा पद्धतीमुळे काम करण्यास, जलद वावर करण्यास, इतकेच नव्हे तर घोडेस्वारी करण्यासाठीही ही साडी सुरक्षित समजली जाई/ जाते. इतिहासात झाशीची राणी लक्ष्मीबाई, कित्तूरची राणी चेन्नम्मा यांची नऊवारी साडी ही वेशभूषा होती आणि या वेशभूषेतूनच त्या रणांगणावर लढल्या.

## चित्रदालन 

Nauvari Saree.jpg|**नऊवारी साडी** नेसलेली किशोरी (अंदाजे इ.स. १८७२ च्या सुमारास)
चित्र:Raja Ravi Varma, Lady Going for Pooja.jpg|नऊवारी साडी नेसलेल्या भारतीय स्त्रीचे चित्र (चित्रकार-राजा रवी वर्मा)
File:नऊवारी साडी परिधान केलेल्या महिला.jpg|पारंपरिक नऊवारी साडी नेसलेल्या महिला 

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:मराठी पोशाख
वर्ग:साड्या
हॉपर लेव्हेट

लेव्हेट, हॉपर
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू
डेव्हिड मुटेन्डेरा

**डेव्हिड ट्राव्होल्टा मुटेन्डेरा** (२५ जानेवारी, १९७९ - ) हा कडून १ कसोटी आणि ९ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.

वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कोराझोन एक्विनो

**कोराझोन अक्विनो** (फिलिपिनो: María Corazón Sumulong Cojuangco Aquino; २५ जानेवारी १९३३ - १ ऑगस्ट २००९) ही फिलिपिन्स देशाची ११वी व पहिली महिला राष्ट्राध्यक्ष होती. १९८६ ते १९९२ दरम्यान राष्ट्राध्यक्षपदावर राहिलेली अक्विनो तिच्या कार्यकाळात फिलिपिन्समधील सर्वात प्रभावी राजकारणी होती. फेर्दिनांद मार्कोसच्या २० वर्षाच्या जुलुमी राजवटीविरुद्ध १९८६ साली झालेल्या बंडामध्ये अक्विनोचा मोठा सहभाग होता. राष्ट्राध्यक्ष बनण्यापूर्वी गृहिणी राहिलेल्या अक्विनोला कोणत्याही प्रकारच्या शासनाचा अनुभव नव्हता. परंतु १९८३ साली तिच्या सेनेटर पतीची हत्या झाल्यानंतर ती राजकारणामध्ये उतरली.

१९९२ साली राष्ट्राध्यक्षपदावरून पायउतार झाल्यानंतर अक्विनोने कायमचे राजकारण सोडले. १९९८ साली तिला मॅगसेसे पुरस्कार मिळाला. २००९ मध्ये कर्करोगामुळे तिचा मृत्यू झाला.

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत माहिती

वर्ग:फिलिपिन्सचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:मॅग्सेसे पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अल्लाउद्दीन खिलजी

**अल्लाउद्दीन खिलजी** (मृत्यू: इ.स. १३१६) इ.स.च्या तेराव्या शतकातील खिलजी घराण्यातील दिल्लीचा सुलतान होता. त्याने इ.स. १२९६ ते इ.स. १३१६ या कालावधीत राज्य केले. तो खिलजी घराण्यातील सर्वात कर्तबगार सुलतान समजला जातो. त्याच्या राजवटीच्या शेवटच्या वर्षांमध्ये त्याचा वजीर **मलिक काफूर** ह्याने कारभार चालवला. अलाउद्दीन खिलजीची कारकीर्दही मध्ययुगीन भारताचा इतिहास व विशेषतः सल्तनत काळाच्या संदर्भात विशेष बाब मानली जाते. केंद्रीय आणि प्रांतीय प्रशासनात महत्वपूर्ण बदल घडवून आणले. 

अल्लाउद्दीन खिलजी हा दिल्लीवर राज्य करणाऱ्या खिलजी घराण्यातला २रा सुलतान होता. १ला सुलतान जलालुद्दीन अर्थात त्याचाच काका जलालुद्दीन खिलजी. अल्लाउद्दीनने गादीवर येण्यापूर्वी जलालुद्दीनची २२ ऑक्टोबर १२९६ला हत्या केली होती. गुलाम घराणेनंतर दिल्लीवर राज्य करणारे घराणे म्हणजे खिलजी होय. खिलजी हे मूळचे अफगाणिस्तानमधील खल्ज प्रांतातील होते. मोहम्मद घोरीच्या स्वारीबरोबर मोहम्मद बखतियार खिलजी भारतात आलेला होता, त्याने बंगाल व बिहारवर वर्चस्व प्रस्थापित केले. तेच पुढे अल्तमश व बलबन या सुलतानाच्या काळातही त्यांनी आपले प्रस्थ टिकवून ठेवले. सुलतानशाहीचे सेवक म्हणून ते बंगाल बिहार वर कारभार करत राहिले, पण तेराव्या शतकाच्या शेवटी मात्र योग्य नेतृत्व करणारे तुर्की सुलतान नव्हते. 
या काळात दिल्लीतील तुर्कांची जागा त्यांनी घेतली. अशा सत्तांतराबद्दल इतिहासकार बरणी याने नमूद केले आहे की, "खिलजी यांच्या उदयानंतर सर्व सत्ता तुर्कांच्या हातातून निसटून गेली आणि दिल्लीच्या ज्या लोकांनी गेली ८० वर्षं जन्माने तुर्की असलेल्या सुलतानांची राजवट पाहिली होती, त्यांना त्यांच्या जागी खिलजी आलेले पाहून आश्चर्य व आनंद वाटला."

यावरून लक्षात येते की, तुर्की सत्तेला उतरती कळा लागली होती. अर्थात त्याला तुर्की सुलताना जबाबदार होते, हेच यावरून दिसून येते. 
अलाउद्दीन खिलजी हा सल्तनत काळातील पहिला सुलतान ठरला की ज्या सुलताने दक्षिणेचा प्रदेश जिंकून घेण्यासाठी मोहीम आखली आणि ती यशस्वी केली. अल्लाउद्दीन खिलजीच्या आधी कुठल्याही सल्तनत शासकाने दक्षिणेवर स्वारी केली नाही, मात्र अल्लाउद्दीन खिलजीने स्वतंत्र मोहीम आखून व आपल्या सेनापतींना पाठवून मोठा भूप्रदेश दक्षिणेतील आपल्या वर्चस्वाखाली आणला. देवगिरीच्या रामदेवराय यादवांचे राज्य हा या मोहिमेचाच एक भाग ठरला.

## संदर्भ 
वर्ग:दिल्ली सल्तनत
वर्ग:खिल्जी घराणे
वर्ग:इ.स. १३१६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वैराज

**वैराज** हा 'विरजस्‌' लोकात निवास करणारा दैवी पितरसमूह होता. काही पौराणिक उल्लेखांनुसार त्यांचा वास 'सत्य' तर काही उल्लेखांनुसार सनातन' लोकात होता. महाभारतातील सभापर्वानुसार हे पितृगण ब्रह्मसभेतही उपस्थित असत. त्यांना मेना नामक एक मानसकन्या होती. दैत्य, यक्ष, किन्नर, राक्षस, गंधर्व, अप्सरा, भूत, पिशाच, सर्प, नाग हे त्यांची उपासना करीत.

----

वर्ग:हिंदू पौराणिक पितरसमूह
आल्फ्रेड नर्स

नर्स, आल्फ्रेड
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बर्हिषद

----
वर्ग:हिंदू पौराणिक पितरसमूह
वर्ग:रिकामी पाने
दैवी पितर

हिंदू पौराणिक साहित्यात **दैवी पितर** किंवा **दैवी पितृगण** या नावाने ओळखले जाणारा पितरांचा एक वर्ग आहे. पौराणिक साहित्यानुसार पितृगणांचे 'दैवी' (अमूर्त) आणि 'मानुषी' (मूर्तिमत्‌) असे दोन प्रकार मानले जातात. त्यातील 'दैवी पितर' हे देवांनादेखील वंद्य असत. आकाशाहूनही विशाल असणारे हे पितर आपल्या इच्छेनुरूप अणुपेक्षाही सूक्ष्म रूप धारण करू शकत असत. हे पितर 'अमूर्त', 'देवदेव', 'भावमूर्ति', 'स्वर्गस्थ' अशा नावांनीही ओळखले जातात. पितरांच्या या वर्गात खालील पितरसमूहांचा समावेश होतो:
* वैराज
* अग्निष्वात्त
* बर्हिषद

----
मानुषी पितर

हिंदू पौराणिक साहित्यात **मानुषी पितर** किंवा **मानुषी पितृगण** या नावाने ओळखले जाणारा पितरांचा एक वर्ग आहे. पौराणिक साहित्यानुसार पितृगणांचे 'दैवी' (अमूर्त) आणि 'मानुषी' (मूर्तिमत्‌) असे दोन प्रकार मानले जातात. 'मानुषी पितर' हे 'संतानक' (किंवा 'सांतनिक'), 'सूक्ष्ममूर्ति' या नावांनीही ओळखले जातात. पितरांच्या या वर्गात खालील पितरसमूहांचा समावेश होतो:
* हविष्मत्‌
* सुस्वध
* आज्यप
* सोमप

----
वर्ग:हिंदू पौराणिक पितरसमूह
सिलिसियाचे द्वार

**सिलिसियाचे द्वार** तथा **गुलेक घाट** हा तुर्कस्तानातील टॉरस पर्वतरांगातून जाणारा घाट आणि खिंड आहे. हा रस्ता सिलिसियाचे मैदान आणि अनातोलियाच्या पठाराला जोडतो.

हा रस्ता गुलेक नदीकाठून जातो आणि याचा सर्वोच्च बिंदू १,००० मीटर उंचीवर आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:तुर्कस्तानचा इतिहास
वर्ग:तुर्कस्तानचा भूगोल
निअर्कस

**निअर्कस** (इ.स.पू. ३६० - इ.स.पू. ३००) हा अलेक्झांडर द ग्रेटचा मित्र होता. अलेक्झांडरच्या भारतावरील स्वारीनंतर हा मॅसिडोनियन सैन्य घेउन सिंधु नदीतून इराणच्या आखातामार्गे परत गेला. अलेक्झांडरने याला लिसिया आणि पॅम्फेलिया या सध्याच्या तुर्कस्तानातील प्रदेशांवर राज्यपाल नेमला होता.

वर्ग:ग्रीसचा इतिहास
वर्ग:इ.स.पू.चे ४ थे शतक
अँटिगोनस

**अँटिगोनस** हा अलेक्झांडर द ग्रेट याने नेमलेला फर्जियाचा राज्यपाल. याचा एक डोळा युद्धात कामी आल्याचे सांगितले जाते.

वर्ग:ग्रीसचा इतिहास
फिलिप हचिन्सन

**फिलिप हचिन्सन** (जानेवारी २५, इ.स. १८६२:वेस्ट डीन, इंग्लंड - सप्टेंबर ३०, इ.स. १९२५:दर्बान, नाताल, दक्षिण आफ्रिका) हा कडून १८८९मध्ये दोन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

हचिन्सन, फिलिप
हचिन्सन, फिलिप
हचिन्सन, फिलिप
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉफ्री लेग

*लेफ्टनंट कमांडर* **जॉफ्री बेव्हिंग्टन लेग** (२६ जानेवारी, इ.स. १९०३:ब्रॉम्बली, केंट, इंग्लंड - २१ नोव्हेंबर, इ.स. १९४०:डेव्हॉन, इंग्लंड) हा कडून १९२७ ते १९३० दरम्यान पाच कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान विमान अपघातात हा मृत्यू पावला.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
निकोलाइ चाउसेस्कु

**निकोलाइ चाउसेस्कु** (जानेवारी २६, इ.स. १९१८ - डिसेंबर २५, इ.स. १९८९) हा इ.स. १९६५ ते डिसेंबर इ.स. १९८९ दरम्यान रोमेनियाचा सत्ताधीश व राष्ट्राध्यक्ष होता.

चाउसेस्कु निकोलाइ
चाउसेस्कु निकोलाइ
चाउसेस्कु निकोलाइ
पकडा-पकडी

**पकडा-पकडी** हा लहान मुलांचा आवडीचा खेळ आहे. यात एकापेक्षा जास्त मुलांचा समावेश होतो. खेळणाऱ्या मुलांपैकी एकावर **राज्य येते**. त्याने इतरांना पकडून किंवा स्पर्श करून बाद करायचे असा प्रघात आहे. सर्वजण बाद झाल्यावर जो सर्वात प्रथम बाद झाला त्यावर राज्य येते व त्या मुलाने इतरांना पकडायचे अशाप्रकारचे या खेळाचे स्वरूप आहे.

हा खेळ मोकळ्या जागी खेळला जातो, तरी यासाठी फार मोठ्या मैदानाची गरज भासत नाही. तसेच इतर कोणतीही साधने या खेळास लागत नसल्याने हा एक लोकप्रिय खेळ आहे.

वर्ग:खेळ
सातच्या आत घरात

**सातच्या आत घरात**

निर्मिती वर्ष
२००४

निर्मिती
स्मिता तळवलकर

दिग्दर्शन
संजय सूरकर

कथा
संजय सूरकर

पटकथा
संजय पवार, निशिकांत कामत

संवाद
संजय पवार

संकलन
विश्वास-अनिल

छाया
संजय जाधव

गीते
विजय कुवळेकर, श्रीरंग गोडबोले

संगीत
राहुल रानडे

ध्वनी
{}

पार्श्वगायन
अमिताभ गोखले, नीता डिसूझा, अंजली मराठे, देवकी पंडित

नृत्यदिग्दर्शन
उमेश जाधव

वेशभूषा
गीता गोडबोले

रंगभूषा
सुहास गवते

प्रमुख कलाकार
कार्तिका राणे, मानव कौल, निशिकांत कामत, बेनेका, मृण्मयी लागू, अमृता पत्की, विभावरी देशपांडे, मकरंद अनासपुरे, नीना कुळकर्णी, सुहास जोशी, उदय टिकेकर

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
*सातच्या आत घरात
*तुझ्याविना मज काही
*जगण्याचा अर्थ कळेना
*नवी नव्याची नवलाई
*हिल हिल पोरी हिला

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मराठी चित्रपट
पछाडलेला

**पछाडलेला**

निर्मिती वर्ष
२००४

निर्मिती 
महेश कोठारे

दिग्दर्शन
महेश कोठारे

कथा
अभिराम भडकमकर, महेश कोठारे

पटकथा
अभिराम भडकमकर

संवाद
अभिराम भडकमकर

संकलन
संजय दाबके

छाया
धनंजय कुलकर्णी

गीते
विवेक आपटे, विलास जैतापकर

संगीत
अनिल मोहिले

ध्वनी

पार्श्वगायन
वैशाली सामंत, ऋषिकेश कामेरकर, अमेय दाते, चेतन राणा

नृत्यदिग्दर्शन
सुबल सरकार

वेशभूषा
श्याम कांबळे

रंगभूषा
महादेव दळवी

प्रमुख कलाकार
भरत जाधव, अभिराम भडकमकर, श्रेयस तळपदे, दिलीप प्रभावळकर, विजय चव्हाण, लक्ष्मीकांत बेर्डे, वंदना गुप्ते, अश्विनी कुलकर्णी, मेघा घाडगे, नीलम शिर्के, रवींद्र बेर्डे,

## कलाकार
*भरत जाधव = भरत
*अभिराम भडकमकर = समीर
*श्रेयस तळपदे = रवी
*दिलीप प्रभावळकर = इनामदार
*विजय चव्हाण = किरकिरे
*लक्ष्मीकांत बेर्डे = वेताळ
*वंदना गुप्ते = दुर्गा
*अश्विनी कुलकर्णी = मनिषा
*मेघा घाडगे = सौंदर्या
*नीलम शिर्के = सुनयना
*रवींद्र बेर्डे = धोंडिबा

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
* मला भुतानी पछाडलं (गीतकार विलास जैतापकर, गायिका वैशाली सामंत)

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मराठी चित्रपट
मुलुंड रेल्वे स्थानक

**मुलुंड** हे मुंबई शहराचे एक उपनगर आहे व मुंबईच्या मध्य रेल्वे उपनगरीय मार्गावरील एक स्थानक आहे. 

हे उपनगर संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाला लागून अहे. पूर्व द्रुतगती मार्ग व लालबहादुर शास्त्री मार्ग असे महत्तवपूर्ण मार्ग सुद्धा मुलुंडमध्ये आहेत. मुलुंडपासून नवी मुंबई पण मुलुंड-ऐरोली पुलामुळे जवळ पडते. या सर्वाव्यतिरिक्त सुद्धा येथून बोरिवली सारखे मुंबईच्या व्यायव्य उपनगर घोडबंदर मार्ग वापरून पोहोचणे शक्य आहेत. वांद्रे, ज्याला उपनगरांची राणी म्हणतात, तसेच मुलुंडला पण 'उपनगरांचा राजकुमार' असे म्हणले जाते.

पूर्वी मुलूंडचे नाव मुळूंद होते, नंतर अपभ्रंशाने किंवा अंग्लेय अधिपत्यामुळे ते मुलुंड म्हणून प्रचलित झाले. **मुलुंड** हे मुंबईचे उपनगर आहे. इ.स.पू.च्या नवव्या शतकातील अशोककालीन बौद्ध शिलालेखात मुलुंडचा उल्लेख आहे.

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
लीग ऑफ नेशन्स

**लीग ऑफ नेशन्स** ही एक आंतरराष्ट्रीय संघटना होती. ही पहिल्या महायुद्धानंतर अस्तित्वात होती.

वर्ग:पहिले महायुद्ध
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय संघटना
वर्ग:इ.स. १९२० मधील निर्मिती
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील समाप्ती
द इंडियन एक्सप्रेस

**इंडियन एक्सप्रेस** हे भारताच्या मुंबई शहरातून प्रसिद्ध होणारे एक लोकप्रिय इंग्रजी वृत्तपत्र आहे. रामनाथ गोएंका यांनी इ.स. १९३२ साली सर्वप्रथम मद्रास येथून याच्या प्रकाशनाला सुरुवात केली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतामधील वृत्तपत्रे
वर्ग:इंग्लिश भाषेमधील वृत्तपत्रे
भारतातील विविध भाषिकांची संख्येनुसार यादी

एक कोटीहून अधिक भाषिकांकडून बोलल्या जाणाऱ्या भारतीय भाषा खाली दिल्या आहेत. इंग्लिश भाषा ही दोन ते अडीच कोटी भारतीयांची द्वितीय भाषा आहे. खालील यादीमध्ये स्थानीय भाषिकांचाच केवळ समावेश केला आहे. भारतातील बहुतेक भाषा या इंडो-आर्य आणि द्रविडीय परिवारातील आहेत. ब्रिटिश साम्राज्यात ओळख झालेली इंग्रजी ही मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. ब्रिटिश साम्राज्यापूर्वी, मुसलमान राज्यामध्ये पर्शियन भाषा ही प्रशासन, शिक्षण आणि व्यापारासाठी वापरण्यात येणारी एक प्रमुख भाषा होती. 
भारतातील मातृभाषांची संख्या १६८३ असल्याचे मानले जाते. त्यापैकी ८५० भाषा या दैनंदिन जीवनात वापरल्या जातात. SIL Internationalच्या मते भारतातील ४१५ भाषा या जिवंत भाषा आहेत.

## अनुसूचित भाषा 
भाषिकसंख्येनुसार क्रमवारीhttp://www.ciil.org/Main/Languages/indian.htm 

## इतर महत्त्वाच्या भाषा 
## अल्पसंख्याक भाषा 
* महल: : १५०००

## दुवे
* Language Maps from Central Institute of Indian Languages 
* Data table of Census of India, 1991 
* Statewise data table of Census of India, 1991

## हेही बघा
* भारताच्या अधिकृत भाषा
* भारतीय भाषा

## बाह्य दुवे 
* Major Indian Languages 
* Ethnologue report
* Language Maps from Central Institute of Indian Languages
डोंबिवली फास्ट

**डोंबिवली फास्ट** हा इ.स. २००६मध्ये प्रदर्शित झालेला पुरस्कृत मराठी चित्रपट आहे.

## कलाकार
* संदीप कुळकर्णी = माधव आपटे
* शिल्पा तुळसकर = अलका आपटे

## यशालेख
* अमेरिकेतील लॉस एंजेलस येथील चौथ्या इंडियन फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचे ग्रँड ज्युरी अवॉर्ड प्राप्त.
* एशियन फेस्टिव्हल ऑफ फर्स्ट फिल्म्स (२००६) सिंगापूर येथे निशिकांत कामत यांना 'सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक' व रमाकांत गायकवाड यांना 'सर्वोत्कृष्ट निर्माता' हे पुरस्कार प्राप्त.
* पुणे येथील चौथा आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव (२००६) येथे महराष्ट्र शासनाचा 'संत तुकाराम सर्वोत्कृष्ट आंतरराष्ट्रीय मराठी चित्रपट पुरस्कार' प्राप्त.
* 'सर्वोत्कृष्ट चित्रपट', 'सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक', 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेता', 'सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता', 'सर्वोत्कृष्ट संवाद' यासाठी ४३वा महाराष्ट्र राज्य शासन पुरस्कार प्राप्त.
* 'सर्वोत्कृष्ट चित्रपट', 'सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक', 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेता', 'सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता', 'सर्वोत्कृष्ट पटकथा, 'सर्वोत्कृष्ट छाया', 'सर्वोत्कृष्ट संकलन' यासाठी 'महाराष्ट्र टाईम्स सन्मान २००६' पुरस्कार प्राप्त.
* 'सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक', 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेता' 'सर्वोत्कृष्ट छाया', 'सर्वोत्कृष्ट संकलन' यासाठी झी गौरव पुरस्कार २००६ प्राप्त.
* 'सर्वोत्कृष्ट चित्रपट', 'सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक' 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेता', 'सर्वोत्कृष्ट छाया' यासाठी संस्कृती कला दर्पण २००६ पुरस्कार प्राप्त.
* 'सर्वोत्कृष्ट चित्रपट', 'सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपट अभिनेता' यासाठी स्टार स्क्रीन पुरस्कार २००६ प्राप्त.
* 'सर्वोत्कृष्ट चित्रपट', 'सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक' 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेता', 'सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता' यासाठी महाराष्ट्र कलानिकेतन पुरस्कार २००६ प्राप्त.
* सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपट' हा राष्ट्रीय पुरस्कार २००७ प्राप्त.
* या चित्रपटास सलग २६ वेगवेगळे पुरस्कार लाभले आहेत.

## पार्श्वभूमी
## कथानक
## उल्लेखनीय
## संदर्भ
*
*इंडियन फिल्म फेस्टिव्हल ऑफ लॉस एंजेलिसचे अधिकृत संकेतस्थळ 
*'एशियन फेस्टिव्हल ऑफ फर्स्ट फिल्म्स'चे अधिकृत संकेतस्थळ
*www.mumbaibuzz.com 
*पुणे इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल'चे अधिकृत संकेतस्थळ

## बाह्य दुवे
वर्ग:डोंबिवली
वर्ग:निशिकांत कामत दिग्दर्शित चित्रपट
संगमेश्वर

**संगमेश्वर** हे रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील ऐतिहासिक गाव आहे.  या तालुक्याचे मुख्यालय संगमेश्वर गावापासून १७ किलोमीटरवर असलेल्या देवरुख येथे आहे. देवरुख गावात संगमेश्वर तालुक्याचे पंचायत समिती कार्यालय आहे.

सोनवी आणि शास्त्री या दोन नद्यांच्या संगमावर हे शहर वसले असल्याने याला संगमेश्वर असे नाव मिळाले आहे. ते परिसरातील एक महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळापर्यंत येथून रत्‍नागिरीपर्यंत बोटीने जाता येत असे. संगमेश्वर हे मुंबई - गोवा महामार्गावर (राष्ट्रीय महामार्ग ६६वर) वसलेले आहे. तसेच कोकण रेल्वेने देखील संगमेश्वरला जाता येते. संभाजीराजांचे मुख्य ठाणे शृगारपूर हे संगमेश्वरच्या जवळच आहे.

प्रसिद्ध मार्लेश्वराचे देऊळ येथून सुमारे ३५ किलोमीटर अंतरावर आहे. मार्लेश्वर हे देवालयातील साप आणि देवालयापाठच्या नयनरम्य धबधब्यासाठी प्रसिद्ध आहे.खडीकोळवण गावातील गरम पाण्याचे गेली १५ वर्ष ३६५ दिवस वाहणारे स्त्रोत्र पाहण्यासाठी अनेक गावात येतात व येथून मार्लेश्वरदेवस्थान ३० मिनिटावर आहे.

औरंगजेबाच्या सैनिकांनी मराठ्यांचे राजे संभाजी महाराज यांना संगमेश्वर येथील एका देवळात पकडले आणि चालवत चालवत आळंदी जवळच्या तुळापूरला नेले.

## भूगोल
संगमेश्वर हे शहर शास्त्री नदी आणि सोनवी नदी या दोन नद्यांनी जोडले आहे. शहराच्या पूर्वेकडे पश्चिम घाट पसरला आहे व शहराच्या पश्चिमेकडे गणपतीपुळे हे पर्यटनस्थळ आहे.हा प्रदेश उष्णकटिबंधीय आहे.जून ते ऑक्टोबर दरम्यान येथे मोठ्या प्रमाणात पाऊस पडतो.एकाच दगडात कोरलेला मुख्य देवळाचा कळस हे शहराचे प्रवेशद्वार मानले जाते.

## आख्यायिका
संगमेश्वर हे देवळांचे गाव आहे. या परिसरात सुमारे ७० पांडव कालीन देवालये आहेत. त्यातले कर्णेश्वराचे एका दगडातून कोरलेले भव्य देऊळ विशेष प्रसिद्ध आहे. ह्या महादेवाच्या देवालयात ५ पालथी ताटे कोरलेली आहेत. आख्यायिकेनुसार पांडव वनवासात असताना त्यांनी कर्ण नामक राजाच्या पणानुसार एका रात्रीत एका दगडातून हे देवालय कोरले. त्यानंतर थकून भागून ते जेवायला बसले असता कोंबडा आरवला. पांडव तसेच त्यांची ताटे पालथी टाकून उठले. देवालयात पांडवकालीन लिपीत कोरलेले लेख आहेत. जेव्हा हे लेख कोणी वाचू शकेल तेव्हा पालथी पाने सुलटी होतील आणि त्या मनुष्याला ताटांखाली लपलेले द्रव्य मिळेल, अशी समजूत आहे. कर्णेश्वराच्या देवालयाजवळ एक सूर्य मंदिर आहे.

=== प्रसिद्ध ===.

##### मार्गदर्शिका  
संगमेश्वर बस स्थानकापासून संगमेश्वर रेल्वेस्टेशन ४ कि.मि.अंतरावर आहे. संगमेश्वर बस स्थानकापासून देवरुख १७ कि.मि.अंतरावर आहे. साखरपाला जाण्यासाठी दर ३०मिनिटांनी देवरुख येथून बस आहेत.
'कोल्हापूर'ला जाण्यासाठी या मार्गाचा वापर होऊ शकतो तसेच संगमेश्वराहून रत्‍नागिरी ,लांजा,आणि राजापूरकडे जाणाऱ्या बसेस आहेत. 

## प्रेक्षणीय स्थळे
कर्णेश्वर मंदिर

## संदर्भ 
वर्ग:संगमेश्वर
वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे
कलर्स मराठी

**कलर्स मराठी** ही मराठी वाहिनी आहे. ह्या वाहिनीचे पूर्वी **ई टीव्ही मराठी** असे नाव होते. दर महिन्यांच्या काही रविवारी कलर्स मराठी महाएपिसोड प्रसारित केले जातात.

## पुरस्कार 
* कलर्स मराठी पुरस्कार

## प्रसारित मालिका 
### दररोज 
### कथाबाह्य कार्यक्रम 
## जुन्या मालिका 
# १७६० सासूबाई
# अबीर गुलाल
# असावा सुंदर स्वप्नांचा बंगला
# अस्सं सासर सुरेख बाई
# अंतरपाट
# कमला
# कस्तुरी
# काटा रुते कुणाला
# कालाय तस्मै नमः
# काव्यांजली - सखी सावली
# गंध फुलांचा गेला सांगून
# गणपती बाप्पा मोरया
# घाडगे अँड सून
# चार दिवस सासूचे
# लेक माझी दुर्गा
# जीव झाला येडापिसा
# जीव माझा गुंतला
# तुझ्या रूपाचं चांदणं
# तू माझा सांगाती
# बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं
# भाग्य दिले तू मला
# या वळणावर
# रमा राघव
# राजा राणीची गं जोडी
# राधा प्रेम रंगी रंगली
# लक्ष्मी सदैव मंगलम्
# लेक लाडकी ह्या घरची
# शुभमंगल ऑनलाईन
# सुखाच्या सरींनी हे मन बावरे
# सुंदरा मनामध्ये भरली
# स्वामिनी
# ह्या गोजिरवाण्या घरात
# अशोक मा.मा.
# आई मायेचं कवच
# आपली माणसं
# बालपण देगा देवा
# बायको अशी हव्वी
# बेधुंद मनाच्या लहरी
# भाग्यविधाता
# चंद्र आहे साक्षीला
# इंद्रायणी
# चाहूल
# दुर्गा
# चिरंजीवी सौभाग्य कांक्षिणी
# क्राईम डायरी
# एक होता राजा
# एक मोहोर अबोल
# एक झुंज वादळाशी
# गुंडा पुरुष देव
# हम्मा लाइव्ह
# हृदयी प्रीत जागते
# हुकुमाची राणी
# लय आवडतेस तू मला
# किमयागार
# किती सांगायचंय मला
# कुमारी गंगूबाई नॉनमॅट्रिक
# कुंडली
# कुंकू टिकली आणि टॅटू
# मंथन
# माझा होशील का
# माझे मन तुझे झाले
# माझिया माहेरा
# मेंदीच्या पानावर
# बाईपण जिंदाबाद
# पिरतीचा वणवा उरी पेटला
# पिंगा गं पोरी पिंगा
# योगयोगेश्वर जय शंकर
# शेतकरीच नवरा हवा
# सखी
# समांतर
# सरस्वती
# साता जन्माच्या गाठी
# सावर रे
# सप्तपदी
# सोनियाचा उंबरा
# सख्या रे
# सिंधुताई माझी माई
# सोन्याची पावलं
# सुख कळले
# सुखी माणसाचा सदरा
# सुंदर माझं घर
# तुझ्यावाचून करमेना
# विवाहबंधन
# आवाज
# बाजीराव मस्तानी
# श्री लक्ष्मीनारायण

### अनुवादित मालिका 
# कर्मफल दाता शनि
# नागीण
# गीता

## कथाबाह्य कार्यक्रम 
# कोण होईल मराठी करोडपती
# गौरव महाराष्ट्राचा
# झुंज मराठमोळी
# ढोलकीच्या तालावर
# बिग बॉस मराठी
** बिग बॉस मराठी १
** बिग बॉस मराठी २
** बिग बॉस मराठी ३
** बिग बॉस मराठी ४
** बिग बॉस मराठी ५
# सूर नवा ध्यास नवा
# सुपर डान्सर
# लज्जत महाराष्ट्राची
# कॉमेडी एक्सप्रेस
# कॉमेडीची बुलेट ट्रेन
# आज काय स्पेशल
# दोन स्पेशल
# तुमच्यासाठी काय पण
# मेजवानी परिपूर्ण किचन
# नवरा असावा तर असा
# एकदम कडक
# नादखुळा
# मॅड म्हणजेच महाराष्ट्राचा अस्सल डान्सर
# अस्सल पाहुणे इरसाल नमुने
# मिसेस अन्नपूर्णा
# परफेक्ट बॅचलर
# आली लहर केला कहर
# हसताय ना? हसायलाच पाहिजे!
# आमच्या घरात सूनबाई जोरात
# संगीत खुर्ची
# दर्शन
# सख्खे शेजारी
# पालखी
# गजर हरिनामाचा

वर्ग:कलर्स मराठी
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या
जीवधन

**जीवधन** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

घाटघरच्या परिसरात असलेला हा पूर्वमुखी किल्ला प्राचीन नाणेघाटाच्या व्यापारी मार्गाच्या संरक्षणासाठी उभारण्यात आला होता. नाणेघाटापासून जीवधन किल्ला अगदी हाकेच्या अंतरावर आहे. जीवधनच्या पायथ्याचे गाव म्हणजे घाटघर. बांबूची बने हे या गावचे वैशिष्टय !

## इतिहास
शिवजन्माच्या वेळी अस्ताला जाणाऱ्या निजामशाहीच्या देणारा किल्ला म्हणजे जीवधन होय. १७ जून १६६३ रोजी निजामशाही बुडाली. शहाजीराजांनी निजामशाहीचा शेवटचा वंशज मुर्तिजा निजाम याला जीवधनच्या कैदेतून सोडवून संगमनेरजवळील पेमगिरी किल्ल्यावर त्याला निजामशहा म्हणून घोषित केले व स्वतः वजीर बनले. 

गडाचा दरवाजा हा कातळकड्यामध्ये कोरलेला आहे.

## गडावरील ठिकाणे
पश्चिम दरवाजाने गडावर पोहोचल्यानंतर समोरच गजलक्ष्मीचे शिल्प आहे. स्थानिक लोक याला "कोठी" म्हणतात. दक्षिण दिशेस जीवाई देवीचे पडझड झालेले मंदिर आहे. आसपास पाण्याची टाकी आहेत. गडाच्या अंतर्भागात एकात-एक अशी पाच धान्य कोठारे आहेत. कोठारामधील कमलपुष्पांचे कोरीव नक्षीकाम आहे. १८१८ च्या शेवटच्या मराठे-इंग्रज युद्धात या कोठारांना आग लागली होती, त्यांची राख आजही या कोठारांमध्ये पहायला मिळते. 

आयताकार असणाऱ्या या गडाच्या टोकाला सुमारे ३५० फूट उंचीचा "वानरलिंगी" ऊर्फ खडा पारशी नावाचा एक सुळका लक्षवेधी आहे. समोरच नानाचा अंगठा, हरिश्चंद्रगड, हडसर, चावंड आणि कुकडेश्वराचे प्राचीन मंदिर आहे.

## गडावर जाण्याच्या वाटा
१. कल्याण-अहमदनगर मार्गे नाणेघाट चढून गेल्यानंतर एक पठार लागते. या पठाराच्या उजव्या बाजूला जाणारी वाट व वानरलिंगी नजरेसमोर ठेवून चालत रहावे. वाटेत दोन ओढे लागतात व त्यानंतर उभी कातळभिंत. या भिंतीला चिटकून उजव्या हाताला असणारी  वाट गडाच्या पश्चिम दरवाजाकडे जाते. इ.स. १८१८च्या युद्धात इंग्रजांनी ही वाट चिणून काढली व पश्चिम दरवाजाची वाट बंद केली. वानरलिंगीची ही वाट नावाप्रमाणे वानरयुक्त्या करूनच पार करावी लागते. ही वाट अवघड आहे, त्यामुळे जरा जपूनच चढावे.

२. जुन्नर - घाटघर मार्गे असणारी ही वाट म्हणजे राजमार्ग आहे. सोपी व सोयिस्कर वाट असली तरी, एक-दोन ठिकाणी उभ्या खोदलेल्या पायऱ्या पार कराव्या लागतात, त्यामुळे सोबत एखादा दोर जरुर ठेवावा.

राहण्याची सोयः नाही.

जेवणाची - पाण्याची सोयः जेवणाची स्वतःच करावी, पाण्याची बारमाही टाकी आहेत.

गडावर चढण्यासाठी लागणारा वेळः जुन्नर - घाटघर मार्गे - अंदाजे २ तास.

वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
नाणेघाट

**नाणेघाट** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक प्राचीन व्यापारी घाट मार्ग आहे. हा मार्ग पूर्वीचे जीर्णनगर(जुन्नर) व कोकणातील भाग यांना जोडतो. हा घाटमार्ग सातवाहन-कालीन आहे. व्यापारासाठी सोयीचे व्हावे यासाठीच देश(सह्याद्रीच्या पूर्वेकडील महाराष्ट्र) व कोकणाला जोडत हा घाट खोदण्यात आला. इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकात हे खोदकाम झाले. या मार्गाचे एक टोक वर जुन्नरच्या दिशेला, तर दुसरे खाली कोकणात मुरबाड तालुक्यात आहे.

## इतिहास 
मौर्य राजांनंतर सत्तेत आलेल्या सातवाहन राजांनी हा घाट खोदला. या घाटात सातवाहनांनी एक लेणे तयार करत त्यामध्ये त्यांच्या कुलाची गाथाही कोरून ठेवलेली आढळते. 
येथे असलेल्या लेखात सातवाहन सम्राज्ञी 'नागणिके'विषयी माहिती मिळते. या लेखांमध्ये महाराष्ट्राच्या आद्य राज्यकुल, त्यांचा पराक्रम, दानधर्माबद्दल माहिती आहे. इसवी सन पूर्व पहिल्या शतकात भारताच्या मोठया भूप्रदेशावर राज्य करणारा सातवाहन हे पहिले राजे होते. हा राजवंश सुमारे चार शतके सलग राज्य करत होता. या काळात त्यांचे तीस पराक्रमी राजे होऊन गेले. या सातवाहनांच्या राजवटीत महाराष्ट्र इतर प्रदेशात सुवर्णकाळ होता असे मानले जाते. प्रतिष्ठान (पैठण), जीर्णनगर (जुन्नर), तगर (तेर), नेवासे, नाशिक अशी भरभराटीला आलेली शहरे या राजवटीत उदयास आली. अशा या सातवाहनांच्या राज्यात प्रवेश करण्यासाठी ‘नाणेघाट’ हा प्रमुख मार्ग होता. 

येथील एका लेखात सातवाहनांच्या पराक्रमाशिवाय त्यांनी इथे केलेले यज्ञ, दानधर्माचे उल्लेख आहेत. सातवाहन राजांनी दोनदा अश्वमेध यज्ञ केला असे दिसून येते. याशिवाय वाजपेय यज्ञ, राजसूय यज्ञ असे तब्बल २२ यज्ञ इथे पार पडल्याची माहिती हे लेख देतात. हजारो गाई, शेकडो हत्ती, घोडे, खेडी, धान्य, वस्त्र-अलंकार आणि तत्कालीन सातवाहनांची कार्षांपण या नाण्यांचा मोठा दानधर्म केल्याचाही यात उल्लेख येतो. 

*येथील गुहांमध्ये ब्राम्ही भाषेतील लेख आढळतात. गुहांमध्ये सातवाहनांचे वंशजांचे पुतळे आहेत. त्यांचे सध्या पायांचे भाग आहेत.
*घाटाच्या तळाशी वैशाखखेडे गाव आहे. असे मानले जाते की ते "वैश्यखेडे"चा अपभ्रंश आहे. हे गाव व्यापारी व त्यांचे नोकरांच्या सुविधांसाठी इमारती होत्या.
*घाटात जकातीसाठी रांजण आहेत. हा टोल संस्कृती सर्वांत जुना पुरावा आढळतो.
*सुपारक अर्थात सोपारा आणि कल्याण ही प्राचीन काळी पश्चिम किनाऱ्यावरची दोन अत्यंत महत्त्वाची व्यापारी केंद्रे होती. केवळ देशांतर्गतच नव्हे, तर परदेशातील व्यापाराला सुद्धा येथून मोठी चालना मिळत असे. विशेषतः रोमहून आयात होणारा माल सोपाऱ्याला उतरवला जाऊन तेथून कल्याण, नाणेघाट, जुन्नर, नेवासा मार्गे पैठणकडे नेला जात असे. तसेच निर्यातीच्या वस्तूंची वाहतूक देखील याच मार्गावरून उलट दिशेने होत असे.

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:सह्याद्री डोंगररांग
स्टटेरा (दरायस तिसऱ्याची पत्नी)

ही दरायस तिसरा याची पत्नी होती. आयससच्या लढाईत दरायस पळून गेल्यावर स्टटेरा, दरायसची आई, मुलगी (ही देखील स्टटेरा) आणि इतर जनानखाना यांना अलेक्झांडर द ग्रेटने बंदिवान केले. पुढे बंदिवासातच स्टटेराचा मृत्यू झाला.

इतिहासात हिचे आणि दरायसची मुलगी स्टटेरा यांचे नाव सारखे असल्याने बरेचदा गफलत होते. दरायसच्या मुलीशी पुढे अलेक्झांडरने लग्न केले. पुढे अलेक्झांडरची दुसरी पत्नी रोक्झाना (रॉक्सेन) हिने इ.स.पू. ३२८मध्ये तिची हत्या केली.

वर्ग:पर्शियन साम्राज्य
घनगड

**घनगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या पुणे जिल्ह्यातील एक किल्ला आहे. लोणावळ्यापासून भांबर्डे व त्यानंतर एकोले गाव लागते. या गावी घनगड किल्ला अगदी मध्यभागी आहे. चढायला फारसा अवघड नसणारा किल्ला मात्र देखणा आहे. या गडाचे प्रथम प्रवेशद्वार आजही अस्तित्त्व टिकून आहे. वाघजाईचे मंदिर पाण्याचे टाके िऱ्याने जाणारी वाट ही या किल्ल्याची वैशिष्ट्ये आहेत. सदर किल्ल्याचा मुख्य दरवाजा आज नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहे. मात्र तरीही गडमाथ्यावर आजही चिलखती बुरुज, काही वाड्याचे अवशेष, पाच-सहा पाण्याची टाकी आहेत. गडावरून सुधागड अप्रतिम दिसतो. तसेच दरीच्या पलीकडे तैलबैला ही सुंदर दिसतो.

शिवाजी ट्रेल्‍स नावाच्या दुर्ग संवर्धन संस्थेने या गडाची डागडुजी केली आहे.(सप्टेंबर २०१३)

कुटुंबासमवेत या किल्ल्यावर एक दिवस आरामशीर घालवू शकतो.

## भौगोलिक स्थान
## कसे जाल ?
पुण्यापासून घनगड सुमारे १०८ किमी आहे. पुण्यातून एकोले गावात पोहोचण्यासाठी ताम्हिणी घाट/ मुळशी मार्गे, जीवन-तुंगी मार्गे (तुंग-तिकोना) किंवा लोणावळामार्गे जाऊ शकतो.
ताम्हिणी घाट मार्गे जातांना मध्ये देवकुंड, कुंडलिका वॅली, निवे, आडगाव पाझरे, भांबर्डे, मग एकोले असा मार्ग आहे. ह्या मार्गाने जवळ जवळ १२-२० कमी अंतर कमी होते. 
आणि दुसरा एक मार्ग म्हणजे पौडगावामधून एक उजव्या बाजूस वळतो. जातांना रस्त्यात तिकोना, तुंग,आणि मोरगिरी गड लागतात.जातांना अतिशय असा सुंदर दृश्य बघायला मिळते. 

आणि तिसरा मार्ग म्हणजे लोणावळा वरून. इकडून अंतर जरा जास्त आहे,

## इतिहास
## गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे
प्रथम आपल्याला श्री घनेश्र्वर महादेवाचं शिवलिंग, आई गारजाई मंदिर, वेताळ देव मंदिर, मारखिंड, गडाचा प्रथम प्रवेशद्वार, निसटलेला कातलाचा कडा, आई वाघजाई गुफा, पाण्याची टाके, बुरुज, गडाच्या सर्वात वर भगवा ध्वज, आणि गडावरून दिसणारे, किल्ले सुधागड, तैल - बैला,सरसगड

## गडावरील राहायची सोय
गडावर राहण्यासाठीची सोय आहे. वर गेल्यावर एक गुहा आहे तिथे ७-८ जण झोपू शकतात. पाण्याचे एक टाके आहे, ते पाणी पिण्यासाठी योग्य आहे.

## गडावरील खाण्याची सोय
गडावर खाण्याची काहीच सोय नाही. स्वतः येतांना घेऊन यावे. किंवा वर आल्यावर आपण बनवून खाऊ शकता.
किंवा
गडाच्या पायथ्याशी एकोले गा

## गडावरील पाण्याची सोय
गडावर गेल्यावर शिडी वर चढुन जाताना एक छोटं पाण्याच टाक लागते ते पाणी पिण्यासाठी आहे.

## गडावर जाण्याच्या वाटा
## मार्ग 
१. ताम्हिणी घाट/ मुळशी मार्गे, 
२. पौड पासून उजवीकडे जीवन-तुंगी मार्गे लागतो (तुंग-तिकोना-मोरगिरी) किंवा 
३. लोणावळा मार्गे जाऊ शकतो.

## जाण्यासाठी लागणारा वेळ
गडावर जाण्यासाठी ट्रेकर असाल तर 30 मी. खूप झाले आणि नवीन असाल तर १/१:३० तास लागतो.

## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज (इंग्लिश) - हरीश कापडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:पुणे जिल्हा
कोमेइ

हा एक जपानी सम्राट होता.
thumb|right|कोमेइ

वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. १८६७ मधील मृत्यू
वर्ग:फक्त चित्र असलेली पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ताकाकुरा

वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. ११८१ मधील मृत्यू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. ११६१ मधील जन्म
रावसाहेब रामराव पाटील

**रावसाहेब रामराव पाटील** ऊर्फ **आर. आर. पाटील** (१६ ऑगस्ट, १९५७; आंजणी (तासगांव) - १६ फेब्रुवारी, २०१५; मुंबई) हे महाराष्ट्रातील राजकारणी होते. ते राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे सदस्य, महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य (आमदार) व महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री तथा गृहमंत्री होते. ते लोकांमध्ये स्वच्छ चारित्र्याचे व प्रामाणिक नेते म्हणून प्रसिद्ध होते. ते इ.स. १९९० पासून ते २०१५ पर्यंत सांगली जिल्ह्यातील तासगाव कवठेमहांकाळ विधानसभा मतदारसंघाचे आमदार होते.
इवलेसे|आर. आर. पाटील (आबा)
२६ नोव्हेंबर, २००८ रोजी मुंबईवर झालेल्या अतिरेकी हल्यानंतर पत्रकार परिषदेत केलेल्या वक्तव्यांनंतर बेजबाबदार वक्तव्यांसाठी आर.आर. पाटील हे टीकेचे लक्ष्य बनले होते. यानंतर त्यांना उपमुख्यमंत्रिपदाचा राजीनामा द्यावा लागला .

## प्राथमिक आयुष्य 
"आबा" या नावाने प्रसिद्ध असलेले आर.आर. पाटील यांचा जन्म १६ ऑगस्ट १९५७ रोजी महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील तासगाव तालुक्यातील आंजणी (तासगांव) या गावात झाला. वडील गावप्रमुख असूनही त्यांची आर्थिक परिस्थिती चांगली नव्हती. "कमवा आणि शिका" या सरकारी योजनेअंतर्गत त्यांनी आपले बहुतांश शिक्षण पूर्ण केले. त्यांनी सांगलीच्या शांतीनिकेतन कॉलेजमधून बीए आणि एलएलबी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.

## मृत्यू 
तोंडाच्या कर्करोगाशी दीर्घकाळ लढा दिल्यानंतर पाटील यांचे लीलावती हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर येथे निधन झाले. पाटील यांच्यावरील प्राथमिक उपचारानंतर त्यांच्यात सुधारणा झाल्याचे दिसून आले आणि जानेवारी २०१५ मध्ये त्यांना लाइफ सपोर्ट काढून घेण्यात आला. परंतु १६ फेब्रुवारी २०१५ रोजी त्यांचा मृत्यू झाला. १७ फेब्रुवारी २०१५ रोजी सांगली जिल्ह्यातील तासगाव परिसरातील अंजनी गावात पाटील यांच्यावर शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्यात आले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:तासगांव-कवठे महांकाळचे आमदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारतीय प्रमाणवेळ

250px|thumb|right|भारतीय प्रमाणवेळ
**भारताची प्रमाण-वेळ** ही वेळ जागतिक समन्वित वेळेपेक्षा ५ तास ३० मिनिटे पुढे आहे. संपूर्ण वर्षाकरीता हा फरक कायम असतो. ही वेळ प्रयागराज वेधशाळेत मोजली जाते. इतर देशांप्रमाणे ॠतूनुसार या वेळेत बदल केला जात नाही. पण १९४१-४५ च्या दुसऱ्या महायुद्धाच्या वेळी असा बदल करण्यात आला होता.

ही वेळ ८२.५° पूर्व या रेखांशावर असलेली स्थानिक वेळ आहे. प्रयागराज शहराजवळील मिर्झापूर गावाच्या पश्चिमेला हा रेखांश आहे. मिर्झापूर आणि इंग्लंडमधील रॉयल ऑब्झरव्हेटरी (ग्रीनविच) यांच्या वेळांत रेखांशानुसार साडेपाच तासाचा फरक आहे. राष्ट्रीय भौतिक प्रयोगशाळा दिल्ली येथे आधुनिक उपकरणांचा वापर करून अधिकृत वेळ मोजली जाते. पूर्वी हे काम कुलाबा वेधशाळा करीत असे.

१५ एप्रिल २००६ पासून श्रीलंकेने भारतीय प्रमाणवेळ वापरणे सुरू केले. पाकिस्तानची प्रमाणवेळ भारतीय प्रमाणवेळेपेक्षा अर्धा तास अलीकडची आहे. 

वर्ग:प्रमाणवेळा
प्रमाणवेळ
हापूस आंबा

**हापूस** ही एक आंब्याची जात आहे. हापूस आंबा त्याच्या उत्तम चवीसाठी व अप्रतिम गोडीसाठी प्रसिद्ध आहे. रत्‍नागिरी आणि देवगड परिसरातील मिळणारा आंबा आहे.

## नावाची व्युत्पत्ती 
अफोन्सो दि आल्बुकर्क या पोर्तुगीज दर्यावर्दी वरून या आंब्याला अल्फान्सो हे नाव मिळाले. याचा अपभ्रंश होऊन भारतीय भाषांमध्ये याला हापूस असे म्हणतात.

## उत्पादक प्रदेश 
हापूसचे उत्पादन पश्चिम भारतात प्रामुख्याने कोकणात होते. याचा मोसम एप्रिल व मे मध्ये असतो. महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग, रत्‍नागिरी येथील हापूस आंबे उत्तम मानले जातात.

## पदार्थ 
हापूस पासून आंबापोळी, आंबावडी, आमरस, आम्रखंड, आंबा मोदक  इत्यादी पदार्थ बनवले जातात.

## भौगोलिक निर्देशांक 
हापूस आंब्याला भौगोलिक निर्देशांकासाठी तत्त्वता मान्यता मिळाली आहे. देवगड हापूस आंबा व रत्‍नागिरी हापूस आंबा असे दोन स्वतंत्र भौगोलिक निर्देशांक हापूस आंब्याला बहाल करण्यात आले आहे.

वर्ग:आंब्याचे प्रकार
वर्ग:आंबा
सुको

**सम्राट सुको** (崇光天皇 *सुको तेन्नो*) (मे २५, इ.स. १३३४ &ndash; जानेवारी ३१, इ.स. १३९८) हा इ.स. १३४८ ते इ.स. १३५१ दरम्यान जपानचा सम्राट होता.

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. १३३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३९८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अफझलखान

अफजल खान (मृत्यू १० नोव्हेंबर १६५९) हा आजच्या विजापूरवरती राज्य करणाऱ्या आदिलशाही सल्तनतमधील १७व्या शतकामध्ये होऊन गेलेला एक शक्तिशाली सरदार होता. त्याने [[शिवाजी]महाराजांन]विरुद्ध लढा दिला. छत्रपती शिवाजी महाराजांसोबत त्याच्या झालेल्या भेटीदरम्यान शिवाजी महाराजांनी त्याचा वाघनखांनी आतडी चिरफाडून अंगावर घेऊन उलथून कलथून वध केला आणि प्रतापगडच्या लढाई त्याची सेना पराभूत झाली.

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये त्यांचे नाव "अफझूल खान" असेही आढळते.

## सुरुवातीचे जीवन 
, ज्याने अफझल खानची विजापूरचा सरदार म्हणून नियुक्ती केली]]

विजापुर सल्तनतच्या अली आदिल शाह दुसरा च्या काळात अफझल खान एक प्रमुख सरदार होता. त्याच्या सशक्त कौशल्याने आणि हुकमती क्षमतेने त्यांची लोकप्रियता वाढली आणि त्याने दरबारात उच्चपद प्राप्त केले. असे म्हणले जाते की त्याला *अदिली* म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या प्रसिद्ध तलवारीने सन्मानित करण्यात आले होते, ही तलवार हिऱ्यांनी भरलेली होती. अफजल खानला "ढाल-गज" नामक अत्यंत लोकप्रिय अशी हत्तीची अंबारी देण्यात आली होती. त्याने १०,००० सैनिकांची वैयक्तिक फौजेचे नेतृत्व केले.

## मराठ्यांविरुद्ध युद्ध 
१६५९ मध्ये, अफझलखानने ४०,००० सैन्य उभारले आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांचा सातत्याने पाठपुरावा केला. ह्या सैन्याने अनेक जणांची कत्तल केली, यामुळे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सैन्याला डोंगराळ किल्ल्यांत आश्रय घ्यावा लागला. छत्रपती शिवाजी महाराजांना खुल्या मैदानात येणे भाग पडावे, याकरता त्याने हिंदूंच्या अनेक पवित्र स्थळांची नासधूस केली. त्यांमध्ये मराठ्यांचे महत्त्वाचे तीर्थस्थान पंढरपूरचा सुद्धा समावेश होता. विजापुरी सैन्याचे असे वागणे हे प्रथमच घडत होते, ज्यामुळे आदिलाशहाला देशमुखांशी (वतनदार) वैर पत्करावे लागले. अफजलखानाने तुळजापूरसुद्धा काबीज केले. आदिलशाही सैन्याने हिंदूंची देवी तुळजाभवानीची मूर्ती उद्ध्वस्त केली.

अफजलखानची प्रारंभिक योजना म्हणजे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे मूळ निवास पुण्यावर आक्रमण करणे. खुल्या मैदानात खानाच्या फौजेसमोर आपला टिकाव लागणार नाही हे छत्रपती शिवाजी महाराज ओळखून होते, त्यामुळे त्यांनी जावळीच्या घनदाट जंगली परिसरातील प्रतापगडावर आश्रय घेतला. छत्रपती शिवाजी महाराज्यांच्या सैन्याने या प्रांगणात उत्कृष्ट कामगिरी केली व त्यामुळे आदिलशाही सैन्याच्या तोफा, बंदुका, हत्ती, घोडे आणि उंट यांना प्रभावहीन बनविले.

अफझलखान अतिशय निर्दयी, क्रूर आणि कपटी सरदार होता. दगा करून हत्या करत असे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या थोरल्या बंधूची-संभाजीची कपट करून त्यानेच हत्या घडवून आणली. थोरल्या संभाजी महाराजाची  समाधी कर्नाटकातील कणकगिरी (जिल्हा कोप्पल) येथे आहे.

इतिहासात प्रथमच वाघनखे वापरून माणसाची हत्या झाली.

=संदर्भ आणि नोंदी=

वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
वर्ग:मुघल साम्राज्य
वर्ग:इ.स. १६५९ मधील मृत्यू
वर्ग:आदिलशाही
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सम्राट सुआन्-द

**सुआन्-द** (नवी चिनी चित्रलिपी: 宣德; जुनी चिनी चित्रलिपी: 宣德; फीनयीन: xuāndé; उच्चार: सुआऽऽऽन-दऽ) (फेब्रुवारी २५ १३९८ - जानेवारी ३१ १४३५) हा सन १४२५ ते सन १४३५ दरम्यान चीनवर राज्य करणारा मिंग राजवंशाचा सम्राट होता.

वर्ग:चिनी सम्राट
वर्ग:इ.स. १३९८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १४३५ मधील मृत्यू
तिकोना

**तिकोना** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

पवना नदीवरील धरणाजवळ पुण्याच्या साधारण ६० कि.मी. अंतरावर असणारा हा किल्ला समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३,५०० फूट उंच आहे. या किल्ल्यावरून  ३-४ कि.मी. अंतरावरील तुंग किल्ला दिसतो. किल्ल्याच्या त्रिकोणी आकारामुळे याला तिकोना असे नाव पडले आहे .

## इतिहास
तिकोना गडाचा फारसा इतिहास उपलब्ध आहे . परंतु पंधराव्या शतकाच्या अखेरीस, मलिक अहमद निजामशहा याने इ.स. १४८२-८३ च्या सुमारास जुन्नर प्रांतावर स्वारी करून जुन्नरचा बराचसा प्रांत आपल्या ताब्यात घेतला. त्यानंतर त्याने लोहगड काबीज केला. नंतर त्याने आपला मोर्चा तुंग व तिकोना गडांकडे वळविला.इ.स. १४८५ मध्ये मलीक अहमद निजामशाहने हा किल्ला जिंकून निजामशाहीत आणला. इ.स. १६५७मध्ये शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला जिंकून परत स्वराज्यात आणला. पुढे ११ जून १६६५ साली झालेल्या इतिहास प्रसिद्ध 'पुरंदरचा तहात' शिवाजी महाराजांनी जयसिंगाला दिलेल्या २३ किल्ल्यांपैकी तिकोना हा एक किल्ला होता. नेताजी पालकर यांच्याकडे काही दिवस तिकोना किल्ल्याची जबाबदारी होती.

## छायाचित्रे

Image:तिकोना.JPG|श्री तुळजाईचे मंदिर व समोरील तळे
Image:Tikona-fort-rain.JPG | गडावर जाण्याची वाट 
Image:तिकोना fort.jpg|खालून दिसणारा गडाचा त्रिकोणी आकार

## गडावरील ठिकाणे
गडमाथ्यावर त्रिंबकेश्वर महादेवाचे छोटेखानी मंदिर, एक तलाव, २ तळी व धान्य कोठाराचे पडीक अवशेष आढळतात. बालेकिल्ल्याच्या खालील भागात श्री तुळजाईचे मंदिर आहे. मंदिर असलेले लेणे सातवाहनोत्तरकालीन असावे. या दक्षिणाभिमुखी लेण्यात एक टाके खोदलेले आहे. लेण्यासमोरच एक तळेही आहे. लेण्यासमोर एका कोरीव दगडावर दोन भागात काम केले आहे. वरच्या बाजूस एक पुरुषाकृती असून त्याच्या पायाखाली बाई दाखविलेली आहे. खालच्या भागात दोन स्त्रिया असून त्यांच्या हातात फुलांच्या माळा आहेत. 

## गडावर जाण्याच्या वाटा
तिकोना पेठेतून जाणारी वाट उभ्या कड्यावरून थेट गडाच्या दरवाज्यात जाते. गडावर प्रवेश करण्यासाठी चार दरवाजे ओलांडावे लागतात.

### मार्ग 
:पुणे - जवण नं. 1 ही बस घेऊन गडाच्या पायथ्याशी जाता येते, किंवा कामशेत-कालेकॉलनीमार्गे तिकोना पेठेत पोहोचता येते. लोणावळा-दुधिवरे खिंड मार्हीगे काले -तिकोनाला जाता येते.

### **तिकाेना किल्ल्यावर ट्रेकिंग करताना खालीलप्रमाणे काळजी घेतात** 
:- किल्ला चढताना ग्रिप असलेल्या शूजचा वापर.. शक्यताे टी शर्ट आणि ट्रॅक पॅन्ट परिधान करतात.
:- साेबत पाण्याची बाटली आणि फस्ट एड किट बाळगतात.
:- माहिती असलेल्या तसेच किल्ल्यावर दर्शविलेल्या वाटेवरूनच किल्ल्यावर चढाई करतात. अन्यथा वाट चुकण्याची शक्यता असते.
:- अनेक सरपटणाऱ्या प्राण्यांचा धाेका असताे, त्यामुळे लोक माहिती असलेल्या वाटेनेच जातात.

## बाह्य दुवे
नकाशा :

वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
विसापूर

**विसापूर** ऊर्फ संबळगड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

मुबईहून पुण्याकडे जातांना लोणावळा सोडले की लोहगड-विसापूर ही जोडगोळी गिर्यारोहकांचे लक्ष वेधून घेत असते. मळवली रेल्वेस्थानकावर उतरल्यावर समोरच दिसतो तो म्हणजे लोहगड. मात्र डोंगरामागे लपलेला विसापूर किल्ला भाजे गावात गेल्यावरच नजरेस पडतो. पवन मावळात मोडणारा हा विसापूर किल्ला खंडाळा (बोर) घाटाचे संरक्षण करतो. पूर्वीपासूनच दुर्लक्षित असलेला हा विसापूर किल्ला इतिहासात फार मोठे असे स्थान मिळवू शकला नाही.
विसापूर

## इतिहास 
मराठे  इ. स. १६८२ सालच्या ऑक्टोबर महिन्यात पुण्याच्या उत्तर बाजूला स्वारीसाठी गेले. डिसेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात शहाबुद्दीन चाकणमध्ये होता. मराठे लोहगडाच्या बाजूला आल्याचे समजल्यावर तो तेथे पोहचला. तेथे त्याने केलेल्या चकमकीत ६० माणसांची कत्तल झाली. तेथून मराठे विसापूर किल्ल्यावर गेल्याचे समजले म्हणून तो तेथे पोहचेपर्यंत मराठे कुसापुर गावाजवळ पोहचले. इ. स. १६८२ मध्ये मराठ्यांचा आणि मोगलांचा शिवाशिवीचा खेळ चालूच होता. ४ मार्च  इ.स. १८१८ला जनरल प्रॉथर लोहगड जिंकण्यासाठी आला. त्याने सर्व प्रथम विसापूर जिंकला. ज्या दिवशी विसापूर इंग्रजांनी घेतला . तेव्हा दुसऱ्या बाजीरावाने गडावरच्या मराठ्यांना लोहगड रिकामा करायचा हूकुम सोडला अनिच्छेनेच मराठे मागे फिरले

## गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे 
पायऱ्यांच्या सहाय्याने किल्ल्यावर जाताना एक मारुतीचे देऊळ आहे. बाजूलाच दोन गुहा आहेत. यात ३० ते ४० जणांची रहाण्याची सोय होते. मात्र पावसाळ्यात गुहेत पाणी साठते. गडावर पाण्याची तळी आहेत. गडावरील पठारावर लांबवर पसरलेली तटबंदी लक्ष वेधून घेते. गडावर एक मोठे जातेही आहे.गडावर प्राचीन काळातील महादेवाचं मंदिर आहेत. मंदिराच्या समोरच मोठा तलाव आहेत.

## गडावर जाण्याच्या वाटा 
मुंबई-पुणे लोहमार्गावर मळवली या छोट्या रेल्वे स्थानकावर उतरावे. येथून भाजे गावात यावे. भाजे गावातून विसापूर किल्ल्यावर जाण्यास दोन वाटा आहेत.
* १) पहिल्या वाटेने गडावर जायचे झाल्यास वाटाडा घेणे आवश्यक ठरते. भाजे लेण्यांना जाण्यासाठी पायऱ्या आहेत. या पायऱ्या सोडून एक पायवाट जंगलात गेलेली दिसते. उजवीकडची पायवाट धरल्यावर २० मिनिटे चालून गेल्यावर काही घरे लागतात. या वाटेने आपण पुन्हा एकदा मोडकळीस आलेल्या पायऱ्यांपाशी पोहचतो. येथे बाजूलाच एक मंदिर आहे.
* २) दुसऱ्या वाटेने भाजे गावातून गायमुख खिंडीपर्यंत यावे. गायमुख खिंडीतून डावीकडे जंगलात जाणारी वाट थेट विसापूर किल्ल्यावर घेऊन जाते.
* ३) मळवली स्थानकातून बाहेर आल्यावर वाटेत एक्सप्रेस हायवे लागतो. हायवे पार करण्यासाठी बांधलेल्या पादचारी पुलावरून डावीकडे उतरणारा जिना उतरल्यावर पाटण गाव लागते. याच पाटण गावातून विसापूरवर जाण्याचा रस्ता आहे.

## बाह्य दुवा 
* विसापुर फोर्ट(इंग्रजी)

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
वर्ग:पुणे जिल्हा
खबरदार (चित्रपट)

**खबरदार**

छायाचित्र

निर्मिती वर्ष
२००५

निर्मिती
महेश कोठारे

दिग्दर्शन
महेश कोठारे

कथा
महेश कोठारे

पटकथा
महेश कोठारे, अभिराम भडकमकर

संवाद
अभिराम भडकमकर

संकलन
संजय दाबके

छाया
श्याम चव्हाण

गीते
विवेक आपटे

संगीत
अशोक पत्की

ध्वनी

पार्श्वगायन
वैशाली सामंत, स्वप्नील बांदोडकर, ऋषिकेश कामेरकर, बेला सुलाखे

नृत्यदिग्दर्शन
उमेश जाधव

वेशभूषा
श्याम कांबळे

रंगभूषा
महादेव दळवी

प्रमुख कलाकार
भरत जाधव, निर्मिती सावंत, संजय नार्वेकर, पंढरीनाथ कांबळे, मकरंद अनासपुरे, विनय आपटे, विजय चव्हाण, मधुरा वेलणकर, रसिका जोशी

## कलाकार
*भरत जाधव = भरत भालेराव
*निर्मिती सावंत = गौरी शृंगारपुरे
*संजय नार्वेकर = मारुती कांबळे
*विनय आपटे = अण्णा चिंबोरी
*पंढरीनाथ कांबळे = पॅडी
*मकरंद अनासपुरे = मिनिस्टर
*विजय चव्हाण = होम मिनिस्टर
*मधुरा वेलणकर = प्रियांका
*रसिका जोशी = मारुती कांबळेची आई

## पार्श्वभूमी
पत्रकारितेची मूल्ये खऱ्या अर्थाने अंगी बाणविणारा **खबरदार** या वृत्तपत्राचा धडाडीचा पत्रकार *भरत भालेराव* आणि एक सामान्य ट्रक ड्रायव्हर *मारुति कांबळे* एकमेकांच्या मदतीने गुंडगिरी आणि गुंडांशी असलेले मंत्र्यांचे संबंध व भ्रष्टाचार उघडकीस आणतात. त्याची रंजक गोष्ट म्हणजे खबरदार.

## कथानक
## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
*पायल वाजे छम छम
*दिल को दिया थोडासा ढिल
*मजा करुया जरा

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. २००५ मधील मराठी चित्रपट
कर्नाळा

**कर्नाळा** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. ह्या किल्ल्यालगतचा परिसर कर्नाळा अभयारण्य म्हणून ओळखला जातो
रायगड जिल्ह्यातील पनवेल तालुक्यातील हा किल्ला आहे. कर्नाळा किल्ला पनवेलपासून सुमारे १२ कि. मी. अंतरावर आहे.

## इतिहास
देवगिरी यादव (1248–1318) आणि तुघलक शासक (1318–1347) यांच्याअंतर्गत किल्ला 1400 पूर्वी बांधला गेला असण्याची शक्यता आहे, कर्नाळा त्यांच्या संबंधित साम्राज्यांच्या उत्तर कोकण जिल्ह्यांची राजधानी होती. [2]  हे नंतर गुजरात सल्तनतच्या अधिपत्याखाली आले परंतु 1540 मध्ये अहमदनगरच्या निजाम शाहने त्याचा ताबा घेतला.  गुजरातच्या सुलतानांनी नंतर ते जिंकण्यासाठी बासिएन (आधुनिक वसई) येथील पोर्तुगीजांच्या कमांडिंग ऑफिसर डॉम फ्रान्सिस्को डी मेनेन्सेसच्या मदतीची विनंती केली.  त्याने आपल्या 500 सैनिकांना कर्नाळा किल्ल्याची ऑर्डर दिली आणि ते ते पकडण्यात यशस्वी झाले.  किल्ला गुजरात सल्तनतचा प्रभारी राहिला होता पण पोर्तुगीज सैन्याने. [3]

गुजरातचे सुलतान किल्ले पोर्तुगीजांच्या स्वाधीन करून वसईला पळून गेले.  कर्नाळाच्या पराभवामुळे निजाम शाह संतापले, ज्यांनी किल्ला आणि आसपासच्या ग्रामीण भागावर पुन्हा दावा करण्यासाठी 5,000 माणसे पाठवली. [3]  प्रयत्न अयशस्वी झाला आणि पोर्तुगीजांनी किल्ला ताब्यात घेतला.  सांगली आणि कर्नाळा या किल्ल्यांचे सामरिक मूल्य फार कमी आहे हे ठरवून मात्र पोर्तुगीज व्हाईसरायने त्यांना निजाम शाहला वार्षिक रु.  17,500 (किंवा 5,000 सोने परडोस).

शिवाजी महाराजांनी 1670 मध्ये मोगलांकडून ब्रेस्टवर्क बांधून जिंकले. [2]  1680 मध्ये त्याच्या मृत्यूनंतर ते औरंगजेबाने ताब्यात घेतले.  यानंतर काही काळ मोगलांनी त्यावर कब्जा केला त्यानंतर 1740 मध्ये पुण्याच्या पेशव्यांच्या उदयाने ते त्यांच्याकडे गेले.  कर्नल प्रोथरने किल्ला जिंकून 1818 मध्ये तेथे ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचे राज्य स्थापन करेपर्यंत हे किल्लेदार (गॅरीसन कमांडर) अनंतराव [5]च्या अधिपत्याखाली राहिले. स्वातंत्र्यसैनिक वासुदेव बळवंत फडके यांचे आजोबा या किल्ल्याचे किल्लेदार होते. पूर्वी बोरघाटद्वारे होणाऱ्या वाहतुकीवर लक्ष ठेवण्यासाठी या किल्ल्याचा वापर होत असे.
 

## गडावरील ठिकाणे
कर्नाळा किल्ला हा कर्नाळा पक्षी अभयारण्यात येतो. कर्नाळा किल्ल्याचा सुळका विशेष लक्षवेधी आहे, हा सुळका अंगठ्यासारखा दिसतो. किल्ल्याची तटबंदी ढासळलेल्या अवस्थेत आहे. किल्ल्यावर प्रवेश केल्यावर एक मोठा वाडा लागतो. परंतु सध्या तो सुस्थितीत नाही. कर्नाळा किल्ल्यावर करणाई देवीचे मंदिर, तटबंदी, जुने बांधकाम व थंड पाण्याच्या टाक्या आहेत.

## गडावर जाण्याच्या वाटा
पनवेलवरून पेण, अलिबाग, रोहा, साई, केलवणे कडे जाणारी कोणतीही एस.टी. बस कर्नाळ्याला जाते. 

पनवेल-पळस्पे-शिरढोण-चिंचवण नंतर पुढील थांबा कर्नाळा अभयारण्य आहे. एस.टी. बस कर्नाळा अभयारण्याच्या प्रवेशद्वाराजवळच थांबते. प्रवेशद्वारापासून किल्ल्यावर जाण्यास जवळपास दोन तास लागतात.

## छायाचित्रे

File:Karnala Fort.jpg
File:Karnala fort bastion.jpg
File:Misty Karnala Fort.jpg
File:Karnala fort walls.jpg
File:Karnala 006.jpg
File:Karnala fort 2.jpg
File:Yash.jpg
File:P1030685.JPG

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

## संदर्भ
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर

## बाह्य दुवे
* रानवाटा

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले