सोहनी महिवाल

***सोहनी महिवाल*** किंवा ***सुहनी मेहर*** ही एक पारंपारिक पंजाबी - सिंधी लोक शोकांतिका आहे. मध्य-सिंध किंवा उत्तर पंजाबमध्ये घडणारी ही लोककथा, शोकांतिकेच्या आवृत्तीनुसार, दोन प्रेमींचे वेगळे होणे आणि त्यांच्या दुःखद निधनाचे चित्रण करते.

सिंधमध्ये हे सात लोकप्रिय दुःखद प्रणयांपैकी एक आहे: उमर मारवी, मोमल रानो, ससुई पुन्नहुन, लीलन चनेसर, सोरथ राय दियाच आणि नूरी जाम तमाची हे इतर सहा आहेत. पंजाबमध्ये, हे चार सर्वात लोकप्रिय प्रणयांपैकी एक आहे, इतर तीन म्हणजे *हीर रांझा*, *ससुई पुन्हुन* आणि *मिर्झा साहिबान*.

ही एक दुःखद प्रेमकथा आहे जी ग्रीक हिरो आणि लिएंडरच्या शास्त्रीय आकृतिबंधाला उलटी करते. सोहनी ही नायिका आहे, जिचा अशा पुरुषाशी विवाह झाला आहे जिचा ती तिरस्कार करते. ती दररोज रात्री पाण्यात तरंगणाऱ्या मातीच्या भांड्याचा वापर करून नदी ओलांडते, व तिचा प्रियकर महिवालला भेटते. एका रात्री तिची वहिनी मातीच्या भांड्याऐवजी न भाजलेल्या मातीचे भांडे ठेवते, जे पाण्यात विरघळते आणि नदीच्या वादळी लाटांमध्ये तिचा मृत्यू होतो.

## मूळ 
या कथेचा उगम १० व्या शतकातील सूमरा राजवंशाच्या काळात झाला. नंतर, ते शाह अब्दुल करीम बुलरी यांच्या ग्रंथांमध्ये आणि शेवटी शाह जो रिसालोमध्ये आढळले. हे सिंधमधील सात लोकप्रिय दुःखद प्रणयांपैकी एक आहे, ज्यांना सामान्यतः *सिंधच्या सात राण्या* म्हणून ओळखले जाते (लेखक/कवी शाह अब्दुल लतीफ भिट्टाई). ही सिंध आणि पंजाब या दोन्ही प्रांतांमधील आवडत्या लोककथांपैकी एक आहे.

## सिंधी आवृत्ती 
इवलेसे|शहादादपूर, सिंध येथे सोहनीची कबर
*सुहनी मेहर* म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लोककथेची सिंधी आवृत्ती शाह अब्दुल लतीफ भिट्टाई यांनी १० व्या शतकातील सिंधमधील सुरुवातीच्या सूमरा काळातील कथेवर आधारित रचली होती. ही कथा सिंधु नदीकाठी शहाददपूरच्या परिसरात घडते. खलिफाच्या काळात ही नदी शहादादपूरच्या पूर्वेकडून वाहत असे.

सुहनी ही समतिया कुळातील जरकत समतियोची मुलगी होती. मेहर हा नागमरो कुळातील गेहवार जामचा मुलगा आणि मेंढपाळ होता. मेहरचे मूळ नाव *सहर* होते.  

सुहनीचा विवाह वाहुचो कुळातील दामशी झाला होता. सुहनी आणि दाम यांच्या लग्नविधी दरम्यान त्यांचे पालक परंपरा म्हणून त्यांना दूध देण्यास विसरले. वरात परतचाना नदी ओलांडण्यास उशीर झाला म्हणून त्यांनी नदीकाठी मुक्काम केला. तेथे काही वृद्ध महिलांना विवाहित जोडप्याला दूध न मिळाल्याचे ऐकून त्यांनी तो विधी नदीकाठी करण्यास सांगितले. तेथून जवळ असलेल्या मेहरने त्यांना दूध दिले. हे दूध प्यायल्याबरोबर सुहनी अस्वस्थ झाली आणि मेहरकडे आकर्षित झाली.

त्यानंतर ती दररोज मेहरला भेटायला भाजलेल्या मातीच्या मोठ्या परातीत बसून नदी ओलांडून जायची. याचा सुगावा लागल्यावर तिला तिच्या पालकांनी जाब विचारला व मेहरला भेटण्यास मनाई केली. सुहनीने ऐकले नाही व ती मेहरला भेटत राहिली. तिच्या सासूने एका रात्री भाजलेल्या मातीच्या भांड्याऐवजी साधे मातीचे भांडे ठेवले. सुहनीने हे न तपासता नेहमीप्रमाणे नदीत ढकलले. प्रवाहाच्या मध्यावर येईपर्यंत ते मातीचे भांडे विरघळले आणि ती बुडायला लागली. तिचा आरडाओरडा ऐकून मेहरने तिला वाचवण्यासाठी मच्छीमाराला बोलावले. पण तोपर्यंत सुहनी बुडून गेली. मेहरने स्वतः सुहनीचा मृतदेह पुरला आणि तिची कबर बांधली. शहादादपूरमधील या कबरीला आजही लोक भेट देतात. काही वर्षांनी मेहर देखील मरण पावला आणि त्यालाही शहादादपूरमध्ये दफन करण्यात आले.

## लोकप्रिय संस्कृती 
भारतात **सोहनी महिवाल** नावाने चार हिंदी चित्रपट आवृत्त्या बनवण्यात आल्या आहेत:

* हर्षदराय सक्करलाल मेहता यांनी १९३३ मध्ये गौहर कर्नाटकी, मास्टर चोणकर, शिवराणी आणि मास्टर कांती यांच्या भूमिका असलेला चित्रपट बनवला.
* ईश्वरलाल आणि रवींद्र जयकर दिग्दर्शित १९४६ च्या चित्रपटात ईश्वरलाल आणि बेगम पारा होते.
* राजा नवाथे यांनी १९५८ मध्ये भारत भूषण आणि निम्मी अभिनीत चित्रपट बनवला.
* १९८४ मध्ये दिग्दर्शक कंवल बियाला, लतीफ फैजियेव आणि उमेश मेहरा यांनी प्रमुख भूमिकेत सनी देओल आणि पूनम ढिल्लन यांना घेतले.

## संदर्भ 
वर्ग:पाकिस्तानी लोककथा
वर्ग:भारतीय साहित्य
वर्ग:भारतीय लोककथा