open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
स्कॉटलंडचा चौथा माल्कम

**माल्कम चौथा** (इ.स. ११४१-डिसेंबर ९, इ.स. ११६५:जेडबर्ग, स्कॉटलंड) हा इ.स. १९५३ ते मृत्यूपर्यंत स्कॉटलंडचा राजा होता.

हा हेन्री तिसरा व एडा डि वॉरेनेचा सगळ्यात मोठा मुलगा होता. याचे जन्मतः नाव *माएल कोलुइम मॅक इनरिक* असे होते.

वडिलांच्या मृत्यूनंतर माल्कम युवराजपदी आला व इ.स. ११५३मध्ये त्याच्या आजोबा डेव्हिड पहिल्याच्या मृत्यूनंतर राजा झाला. इ.स. ११५७मध्ये त्याने ईंग्लंडचा राजा हेन्री दुसऱ्याबरोबर चेस्टरचा तह केला.

धार्मिक वृत्तीचा व दीन स्वभावाचा माल्कम वयाच्या २४व्या वर्षी निःसंतान मृत्यू पावला. त्याच्यानंतर त्याचा भाउ विल्यम पहिला राजा झाला.

माल्कम ०४
माल्कम ०४
माल्कम ०४
इ.स.पू. १५

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
## जन्म 
* मे २४ - ज्युलियस सीझर जर्मेनिकस, रोमन सेनापती

## मृत्यू 
## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स.पू. १५
वर्ग:इ.स.पू.चे १० चे दशक
वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक
वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
नेपाळ भाषा

"नेपाळ भासा"चा शाब्दिक अर्थ "नेपाळी भाषा" असला तरी, भाषा नेपाळी (देवनागरी: नेपाली) सारखी नाही, देशाची सध्याची अधिकृत भाषा.  दोन भाषा वेगवेगळ्या भाषा कुटुंबांशी संबंधित आहेत (अनुक्रमे चीन-तिबेटी आणि इंडो-युरोपियन), परंतु शतकांच्या संपर्कामुळे सामायिक शब्दसंग्रहाचा महत्त्वपूर्ण भाग बनला आहे.  काठमांडू महानगरात दोन्ही भाषांना अधिकृत दर्जा आहे.नेवार 14 व्या ते 18 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात नेपाळची प्रशासकीय भाषा होती.  20 व्या शतकाच्या सुरुवातीपासून लोकशाहीकरणापर्यंत नेवारला सरकारी दडपशाहीचा सामना करावा लागला. [6]  1952 ते 1991 पर्यंत काठमांडू खोऱ्यात नेवार भाषिकांची टक्केवारी 75% वरून 44% वर आली [7] आणि आज नेवार संस्कृती आणि भाषा धोक्यात आहे. [8]  युनेस्कोने भाषा "निश्चितपणे धोक्यात" म्हणून सूचीबद्ध केली आहे. [9]

**नेपाळ भाषा** ही चिनी-तिबेटी भाषाकुळातील भाषा आहे जी नेपाळमधल्या प्रमुख भाषांपैकी एक आहे. ही भाषा *नेपाल भासा*, **नेवाः भाये** आणि **नेवारी** म्हणूनही ओळखली जाते. नेवारी ह्याच नावाची एक **प्राचीन लिपी**देखील नेपाळमध्ये प्रचलित आहे. 

वर्ग:नेपाळी भाषा
वर्ग:भारतामधील भाषा
वर्ग:भाषा
क्नेसेट

ची जेरूसलेममधील इमारत]]
**क्नेसेट** (हिब्रू: הַכְּנֶסֶת; ) ही पश्चिम आशियामधील इस्रायल देशाची संसद आहे. क्नेसेट हे इस्रायल संसदेचे एकमेव सभागृह असून इस्रायल सरकारच्या विधायक शाखेचे कामकाज येथे चालते. देशासाठी कायदे मंजूर करणे, राष्ट्राध्यक्ष व पंतप्रधानाची निवड, मंत्रीमंडळ स्थापना इत्यादी अनेक महत्त्वाच्या कार्यांसाठी क्नेसेट जबाबदार आहे.
 
क्नेसेटमध्ये १२० सदस्य असतात जे चार वर्षांच्या कालावधीसाठी निवडून येतात. इस्रायलच्या सर्व नागरिकांना क्नेसेट निवडणुकीमध्ये मतदानाचा हक्क आहे.

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:इस्रायलमधील राजकारण
वर्ग:जेरूसलेम
वर्ग:देशानुसार संसदा
इ.स. १०१०

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
* मे ३० - रेनझॉॅंग, चीनी सम्राट.

## जन्म 
## मृत्यू 
## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. १०१०
वर्ग:इ.स.च्या १०१० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ११ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
रुसी सुरती

**रुसी फ्रामरोझ सुरती** (मे २५, इ.स. १९३६:सुरत - जानेवारी १३, इ.स. २०१३:मुंबई) हा कडून आंतरराष्ट्रीय कसोटी क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.

सुरती १९६० ते १९६९ दरम्यान २६ कसोटी सामने खेळला.

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
प्रभादेवी रेल्वे स्थानक

**प्रभादेवी** (जुने नाव:एल्फिन्स्टन रोड) म्हणून ओळखले जाणारे मुंबई शहराच्या परळ-दादर भागामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. प्रभादेवी स्थानक मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या पश्चिम मार्गावर स्थित आहे. मध्य मार्गावरील परळ हे स्थानक प्रभादेवीसोबत एका पादचारी पुलाने जोडण्यात आले असून येथे मार्ग बदलणे शक्य आहे. सगळ्या मंद गतीच्या गाड्या या स्थानकावर थांबतात. जलद गाड्या येथे थांबत नाहीत.

## नाव 
ह्या स्थानकाचे नाव मुंबईचा गव्हर्नर जॉन एल्फिन्स्टनच्या गौरवार्थ ठेवण्यात आले होते. ते १८५३-१८६० पर्यंत बॉम्बेचे गव्हर्नर म्हणून नियुक्त होते. महाराष्ट्र विधानसभेने प्रभादेवी या नावानिमित्त १६ डिसेंबर २०१६ रोजी ठराव केला. प्रभादेवी हे नाव हिंदू देवी प्रभाती देवी असे आहे. एक १८व्या शतकातील मंदिराच्या आतच देवीची बारावी शतकातील मूर्ती स्थित आहे. ६ मे २०१७ रोजी केंद्रीय गृह मंत्रालयाने महाराष्ट्र सरकारचा प्रस्ताव मंजूर केला. पश्चिम रेल्वे यांनी १९ जुलै २०१८ रोजी नाव बदलण्यास सुरुवात केली.

### जवळचे भाग
* के.इ.एम. हॉस्पिटल
* वाडिया हॉस्पिटल
* टाटा हॉस्पिटल

### शाळा, कॉलेज, ई.
* एम.डी. कॉलेज
* शिरोडकर शाळा
* संत पॉल शाळा

### महत्त्वाची ठिकाणे
*राज्य परिवहन स्थानक, परळ

## दुर्घटना
२९ सप्टेंबर, २०१७ रोजी येथील पादचारी पुलावर चेंगराचेंगरी होउन २३ व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या आणि ५०पेक्षा अधिक जखमी झाल्या होत्या.

## संदर्भ 
वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
सुभाष गुप्ते

गुप्ते, सुभाष
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
इ.स. १२२३

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* मे ३१ - खाल्का नदीची लढाई - चंगीझ खान व पूर्व स्लाव्हिक सैन्यांमध्ये चकमक. मोंगोल सैन्याचा विजय.
* जुलै १४ - लुई आठवा फ्रांसच्या राजेपदी.

## जन्म 
## मृत्यू
* म्स्तिस्लाव्ह रोमानोव्हिच, क्यीवचा राजा
* जुलै १४ - फिलिप दुसरा, फ्रांसचा राजा.

वर्ग:इ.स. १२२३
वर्ग:इ.स.च्या १२२० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १३ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १४०८

## ठळक घटना आणि घडामोडी
## जन्म
* मे २२ - अन्नमाचार्य, भारतीय संत आणि संगीतकार. (मृ. १५०३)

## मृत्यू
* मे ३१ - आशिकागा योशिमित्सु, जपानी शोगन.

वर्ग:इ.स. १४०८
वर्ग:इ.स.च्या १४०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १४१०

## ठळक घटना आणि घडामोडी
* प्रतिपोप जॉन तेविसाव्याची निवड.

## जन्म
## मृत्यू
* मे ३ - प्रतिपोप अलेक्झांडर पाचवा.
* मे ३१ - मार्टिन पहिला, अरागॉनचा राजा.

वर्ग:इ.स. १४१०
वर्ग:इ.स.च्या १४१० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
मुथिया मुरलीधरन

**मुथिया मुरलीधरन** (रोमन लिपी:Muttiah Muralitharan)(तमिळ लिपी: முத்தையா முரளிதரன், सिंहली: මුත්තයියා මුරලිදරන්,जन्मः १७ एप्रिल १९७२ कण्डी, श्रीलंका- हयात), हा एक श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू आहे. ऑफ-ब्रेक फिरकी गोलंदाजी करणारा मुरलीधरन जगातील सर्वोत्तम गोलंदाजांपैकी एक समजला जातो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
मुरलीधरन, मुथिया
वर्ग:चेन्नई सुपर किंग्स माजी खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रोशन महानामा

देशबंदु **रोशन सिरिवर्दने महानामा** (सिंहल: රොෂාන් මහානාම; ३१ मे, १९६६:कोलंबो, श्रीलंका - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.

खेळाडू म्हणून निवृत्त झाल्यावर महानामा आयसीसी मॅच रेफरी म्हणून काम करतो.

वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉन बेरी हॉब्स

सर **जॉन बेरी** *जॅक* **हॉब्स** (डिसेंबर १६, इ.स. १८८२ - डिसेंबर २२, इ.स. १९६३) हा कडून १९०८ ते १९३० दरम्यान ६१ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

याने प्रथमवर्गीय सामन्यांमध्ये १९९ शतकांसह ६१,१७० धावा केल्या.

हॉब्स, जॅक
हॉब्स, जॅक
हॉब्स, जॅक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रिक चार्ल्सवर्थ

**रिचर्ड इयान** *रिक* **चार्ल्सवर्थ** (६ फेब्रुवारी, इ.स. १९५२:सुबियाको, वेस्टर्न ऑस्ट्रेलिया, ऑस्ट्रेलिया - ) हा ऑस्ट्रेलियातील खासदार आणि हॉकी खेळाडू आहे.

चार्ल्सवर्थ प्रथम श्रेणी क्रिकेट आणि आंतरराष्ट्रीय हॉकी खेळला.

वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे खासदार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अँड्रु फ्लिन्टॉफ

* इ.स. २००५ च्या ऍशेस मालिकेचा मालिकावीर

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉर्ज गियरी

गियरी, जॉर्ज
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शोफील्ड हे

**शोफील्ड हे** (मार्च १९, इ.स. १८७१ - फेब्रुवारी २७, इ.स. १९२१) हा कडून अकरा कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

हे, शोफील्ड
हे, शोफील्ड
हे, शोफील्ड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉर्ज थॉम्पसन

**जॉर्ज जोसेफ थॉम्पसन** (ऑक्टोबर २७, इ.स. १८७७ - मार्च ७, इ.स. १९४३) हा कडून सहा कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

थॉम्पसन, जॉर्ज
थॉम्पसन, जॉर्ज
थॉम्पसन, जॉर्ज
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ग्रेम हिक

हिक, ग्रेम
हिक, ग्रेम
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गिल्बर्ट जेसप

**गिल्बर्ट लेर्ड जेसप** (मे १९, इ.स. १८७४:चेल्टेनहॅम, ग्लाउस्टरशायर, इंग्लंड - मे ११, इ.स. १९५५:फोर्डिंग्टन, डोर्सेट, इंग्लंड) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू होता.

जेसप, गिल्बर्ट
जेसप, गिल्बर्ट
जेसप, गिल्बर्ट
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रोहन गावसकर

रोहन सुनील गावसकर (२० फेब्रुवारी, इ.स. १९७६:कानपूर, उत्तर प्रदेश, भारत - ) हा कडून ११ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा सुनील गावसकरचा मुलगा आहे.

वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:कोलकाता टायगर्स खेळाडू
वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
डेनिस कॉम्प्टन

**डेनिस चार्ल्स स्कॉट कॉम्प्टन** (मे २३, इ.स. १९१८:हेंडन, इंग्लंड - एप्रिल २३, इ.स. १९९७:विंडसर, बर्कशायर, इंग्लंड) हा इंग्लंडकडून ७८ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

क्रिकेटशिवाय कॉम्प्टन इंग्लंडकडून फुटबॉलही खेळला होता.

कॉम्प्टन, डेनिस
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मावळ आणि नेरे

महाराष्ट्रात अनेक **मावळ आणि नेरे** आहेत. उदाहरणार्थ:

* पवन मावळ (पवना नदीचा मावळ)
* गुंजण मावळ (गुंजवणी नदीचा मावळ)
* इतर...पहा : बारा मावळ

हे मावळ म्हणजे नक्की काय ह्याबद्दल स.आ.जोगळेकर ह्यांच्या 'सह्याद्री' ह्या पुस्तकांत सदर्भ आहे, की नदी डोंगरातून उतरली की जो विस्तीर्ण प्रांत नदीभोवती तयार होतो, त्याला मावळ म्हणतात. अर्वाचीन मराठीत ह्याच भूरचनेला खोरे, दरा(=पर्वतामधले खोरे) किंवा दरी(=लहान दरा) म्हणतात.

नेर हा नदीचे खोरे या अर्थाचा प्रत्यय आहे. हा स्वतंत्र शब्द नाही.

नेर प्रत्यय लागून बनलेली काही ग्रामनामे -
* अमळनेर
* जामनेर
* जुन्नेर - जुने नेरे(?)
* पारनेर

पहा:जिल्हावार नद्या

वर्ग:महाराष्ट्र
वर्ग:भूगोल
वर्ग:भौगोलिक रचना
वर्ग:अमळनेर तालुक्यातील गावे
स्कॉटलंड

**स्कॉटलंड** (स्कॉटिश गेलिक भाषेत नाव *अल्बा*) हा वायव्य युरोपातील एक देश आहे. हा देश युनायटेड किंग्डमच्या चार घटक राष्ट्रांपैकी एक आहे.

## इतिहास 
### नावाची व्युत्पत्ती 
स्कॉटलंड या नावाचा सगळ्यात जुना उल्लेख इ.स.च्या दहाव्या शतकातील अँग्लो-सॅक्सन बखरीवजा पुस्तकात सापडतो. हा शब्द लॅटिन भाषेतील *स्कॉटी* यावरून आल्याचे समजले जाते. स्कॉटी हा शब्द गेल वंशीय लोकांसाठी वापरला जात असे. त्यावरून लॅटिनमध्ये स्कॉटिया (गेल वंशीयांची भूमी) हा शब्द वापरला जाऊ लागला. स्कॉटियाचे पुढे स्कॉटलंड झाले.

मध्ययुगीन दंतकथेप्रमाणे स्कॉटलंडचे नाव इजिप्तच्या स्कॉटा या राजकुमारीच्या नावावरून आले आहे. या दंतकथेत स्कॉटाला गेल वंशीय प्रजेची आद्य माता समजले आहे.

### प्रागैतिहासिक कालखंड 
  स्कॉटलंडमध्ये आदिमानव इसवी सन पूर्व ११,००० वर्षांच्यापूर्वी आला असे मानले जाते. वायकिंगस ही  उत्तर युरोपातील एक लुटारू जमात दक्षिण स्कॉटलंडमध्ये स्थायिक झाली.स्कॉटलंड हा कालांतराने रोमन साम्राज्याच्या अधिपत्याखाली आला.

### अर्वाचीन कालखंड
पहिला डंकन हा इसवी सन १०३४ मध्ये स्कॉटलंडचा पहिला राजा बनला.स्कॉटलंडचे स्कॉटिश गेलिक  भाषेमधील नाव एल्बा असे आहे.मॅकबेथने पहिल्या डंकनचा पराभव केला आणि तो राजा बनला. स्कॉटलंडचे राज्य एल्बाचे राज्य म्हणून ओळखले जाऊ लागले.मे १, इ.स. १७०७ पर्यंत स्कॉटलंड एक सार्वभौम देश होता. या दिवशी झालेल्या युतीने तो युनायटेड किंग्डमचा घटक देश बनला.

## भूगोल 
### चतुःसीमा 
स्कॉटलंड ग्रेट ब्रिटनच्या बेटाच्या उत्तर भागात आहे. याच्या दक्षिणेला इंग्लंड, उत्तर व पश्चिमेस अटलांटिक महासागर व पूर्वेस उत्तर समुद्र आहेत.
स्कॉटलंडमधील केवळ ४ स्थानांना शहराचा दर्जा आहे. ग्लासगो हे स्कॉटलंडचे सगळ्यात मोठे शहर आहे.स्कॉटलंडची राजधानी एडिनबर्ग हे युरोपमधील एक मोठे आर्थिक केंद्र आहे.

क्रम-शहर-लोकसंख्या
१-ग्लासगो-५,८१,३२०
२-एडिनबर्ग-४,५४,२८०
३-अ‍ॅबर्डीन-१,८३,०३०
४-डंडी-१,४२,०७०

## समाजव्यवस्था 
### वस्तीविभागणी 
### धर्म
चर्च ऑफ स्कॉटलंड हे स्कॉटलंडमधील सगळ्यात मोठे व राष्ट्रीय चर्च आहे. या चर्चचा उल्लेख *द कर्क* असाही केला जातो. पश्चिम स्कॉटलंडमध्ये कॅथोलिकपंथीय वस्ती आहे.

### शिक्षण 
स्कॉटिश शिक्षणव्यवस्था युनायटेड किंग्डममधील व्यवस्थेपेक्षा निराळी आहे. येथे विस्तृत शिक्षणावर भर दिला जातो.

तीन व चार वर्षाच्या बालकांना शिक्षण फुकट असते.

### संस्कृती 
## राजकारण 
## अर्थतंत्र
स्कॉटलंडमध्ये विपुल प्रमाणात खनिज तेल आढळून येते.

वर्ग:युनायटेड किंग्डम
ऑक्टोबर महिना

**ऑक्टोबर** हा ग्रेगरी दिनदर्शिकेनुसार वर्षातील दहावा महिना आहे.

वर्ग:ऑक्टोबर महिना
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका
इ.स. ९२६

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
## जन्म
* जुलै १४ - मुराकामी, जपानी सम्राट.

## मृत्यू
## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ९२६
वर्ग:इ.स.च्या ९२० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १० व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. ६५७

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
## जन्म
## मृत्यू
* जून २ - पोप युजीन पहिला.

## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ६५७
वर्ग:इ.स.च्या ६५० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ७ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
वार्षिक दरडोई उत्पन्न

वार्षिक दरडोई उत्पन्न हे एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रात ( देश, प्रदेश, राज्य) राहण्याऱ्या प्रति व्यक्तीचे वार्षिक सरासरी उत्पादनाचे मोजमाप करते. हे मोजमाप त्या क्षेत्राचे एकूण उत्पन व एकूण लोकसंख्या यांचा भागाकर करून काढले जाते. 

देशाचे दरडोई उत्पन्न हे राष्ट्रीय उत्पन्न व एकूण लोखसंख्या यांची सरासरी करून काढले जाते. तसेच प्रत्येक राज्याचे तेथील एकूण उत्पन व एकूण लोकसंख्या यांची सरासरी करून एखाद्या राज्याचे दारडोई उत्पन काढले जाते. 

अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवार यांनी सादर केलेल्या आर्थिक सर्वेक्षणानुसार, महाराष्ट्राचे दरडोई उत्पन्न (वार्षिक)खालीलप्रमाणे होते: 

2016-17: 1,65,491 रुपये. 

2017-18 : 1,80,000 रुपये.  

2018-19: 1,91,736 रुपये.  

2019-20: 2,07,727 रुपये.  

वार्षिक दरडोई उत्पन हे देशाचे राहणीमान जाणून घेण्यासाठी उपयुक्त ठरते.   

वर्ग:अर्थशास्त्र
साप

साप हा सरपटणारा प्राणी आहे. सापांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांना कुठल्याही प्रकारचे हात अथवा पाय नसतात. उत्क्रांतीमध्ये त्यांचे हात व पाय हे केवळ सांगाड्यावरील भाग म्हणून राहिले आहेत.  त्यांना हातपाय नसल्याने ते जमिनीवर नागमोडी आकारात सरपटतात. सापांबद्दल जनमानसात भीतीची भावना असते, त्याचे कारण म्हणजे त्यांचे विष. साप चावल्यानंतर त्याचे विष भक्ष्यामध्ये सोडतो. विषाच्या प्रभावाने भक्ष्य काही वेळात मरते व त्यानंतर साप ते भक्ष्य खातो. हजारो माणसे दरवर्षी सर्पदंशाने मरतात. खरेतर सर्वच साप विषारी नसतात केवळ थोड्याच जाती विषारी आहेत. सापांची विषारी व बिनविषारी अशी वर्गवारी होऊ शकते. सापांच्या डोक्याच्या कवटीमध्ये सांध्यांचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे ते त्यांच्या जबड्यापेक्षा जास्त मोठे भक्ष्यदेखील गिळू शकतात, यामुळे अनेक सापांना दरवर्षी मारले जाते .

सापांशी निगडित अनेक गैरसमज आहेत. साप माणसांना खातो, साप डूक धरून बसतो व तो बदला घेतो, काही साप मेंददू खातात. पण ह्यांत काहीही तथ्य नाही. भारतात प्रामुख्याने मानवी वस्तीत आढळणारे चार प्रमुख विषारी साप आहेत नाग, मण्यार, घोणस व फुरसे. घोणस सापाच्या दंशामुळे भारतात सर्वाधिक लोक मरतात. सर्पदंशावर निव्वळ एकमात्र उपाय म्हणजे सापाचे प्रतिविष. ह्या व्यतिरिक्त सर्प दंशावर दुसरा कोणताही उपाय नाही.

## विविध जाती 
* मांजऱ्या
* उडता सोन सर्प

### विषारी सापांची उदाहरणे
* नाग
* नागराज
* मण्यार
* फुरसे
* घोणस
* समुद्री साप
* पोवळा
* पट्टेरी पोवळा 
* चापडा

### बिनविषारी सापांची उदाहरणे
* अजगर
* धामण
* तस्कर
* गवत्या
* वाळा सर्प
* पाणसाप
* हरणटोळ 
* दिवड
* नानेटी
* मांडोळ
* खापरखवल्या
* कवड्या

## सापांविषयी मराठी पुस्तके
* आपल्या भारतातील साप (मूळ इंग्रजी लेखक -रोम्युलस व्हिटेकर; मराठी अनुवाद मारुती चितमपल्ली)
* महाराष्ट्रातील साप (खं.ग. घारपुरे) (१९२८)
* सर्पतज्ज्ञ : डॉ. रेमंड डिटमार्स (वीणा गवाणकर)
* सर्पपुराण (मधुकर विश्वनाथ दिवेकर)
* सर्प मित्रांच्या सर्पकथा (विलास काणे)
* सर्पविज्ञान (उल्हास ठाकूर)
* साप (नीलमकुमार खैरे)
* साप : आपला मित्र (प्रदीप कुळकर्णी)
* साप : समज व गैरसमज (संतोष टकले)
* साप आपले मित्र (राहुल शिंदे)
*महाराष्ट्रातील साप (राहुल शिंदे)
* सापांविषयी (मूळ इंग्रजी लेखक - झई आणि रोम व्हिटेकर; मराठी अनुवाद वसंत शिरवाडकर)
* स्नेक्स ऑफ इंडिया (पी.जे. देवरस)
* हिंदुस्थानातील साप (विष्णूशास्त्री चिपळूणकर) (१८९४)

## संदर्भ
वर्ग:सरपटणारे प्राणी
वर्ग:साप
अर्नेस्ट टिल्डेस्ली

**अर्नेस्ट टिल्डेस्ली** तथा जॉर्ज अर्नेस्ट टिल्डेस्ली ( वॉर्सली लॅंकेशायर, ५ फेब्रुवारी १८८९;  - ५ मे १९६२) हा एक इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू होता. तो जॉनी टिल्डेस्ली या क्रिकेट खेळाडूचा धाकटा भाऊ होता. तो लॅंकेशायर क्रिकेट क्लबचा आघाडीचा फलंदाज होता. लॅंकेशायरचा सर्वकाळ अत्युच्च धावा गोळा करणारा खेळाडू म्हणून त्याचे नाव अद्यापही अबाधित आहे. सन १९२८-२९ दरम्यान ॲशेस दौऱ्यावर तो फक्त एकदाच गेला. होम ॲशेसमध्ये मात्र चार वेळा खेळला. त्याने सन १९२१ मध्ये शेवटच्या दोन सामन्यांत फार छान कामगिरी केली. ओल्ड ट्रॅफोर्डमध्ये त्याने ७६ धावा काढल्या.

कंट्री क्रिकेटमध्ये त्याचे पदार्पण सन १९०९मध्ये तितके जलद नव्हते. मात्र त्यानंतरची तीन वर्षे तो लॅंकेशायरमार्फतच खेळला. त्याने ससेक्सविरुद्ध आपले प्रथम शतक झळकवले. सन १९१३मध्ये संघात त्याचे स्थान नक्की झाले. त्या मोसमात तसेच १९१४मध्ये त्याने १००० धावा काढल्या. पहिल्या जागतिक महायुद्धामुळे त्याचे क्रिकेट संपले.

टिल्डेस्ली, अर्नेस्ट
टिल्डेस्ली, अर्नेस्ट
वर्ग:इ.स. १९६२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विल्यम लॉकवूड

**विल्यम हेन्री** *बिल* **लॉकवूड** (मार्च २५, इ.स. १८६८:रॅडफोर्ड, नॉटिंगहॅम, इंग्लंड - एप्रिल २६, इ.स. १९३२:रॅडफोर्ड, नॉटिंगहॅम, इंग्लंड) हा कडून कसोटी क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

लॉकवुड, विल्यम
वर्ग:इ.स. १८६८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
घळ

दोन्ही बाजूला भिंतीसारखे डोंगर असून मधल्या भागात असलेल्या अत्यंत अरुंद दरीला **घळ** म्हणतात. सह्याद्रीत अनेक घळी आहेत, पण वरंधा घाटातील शिवथर घळ सर्वात प्रसिद्ध आहे . शिवथर घळीतच समर्थ रामदास स्वामींनी दासबोध ग्रंथ रचला.

याशिवाय अहमदनगर जिल्ह्यातल्या अकोले तालुक्यातील सांदन घळ, ......... वगैरे घळी कमीअधिक प्रमाणात माहित असतात.  घळ ही अरुंद आणि बऱ्यापैकी लांब दरी असते. तिच्यात प्रवेश केल्यावर दुसऱ्या टोकाला बाहेर पडण्याचा सोपा मार्ग असेलच असे नाही. कित्येकदा त्या टोकाला कडा असू शकतो.
अंबर रॉय

रॉय, अंबर
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
इ.स. १०१७

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
## जन्म 
* ऑक्टोबर २९ - हेन्री तिसरा, पवित्र रोमन सम्राट.

## मृत्यू 
* जून ५ - सांजो, जपानी सम्राट.

## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. १०१७
वर्ग:इ.स.च्या १०१० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ११ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
एरिक हॉलिस

**विल्यम एरिक हॉलिस** (जून ५, इ.स. १९१२:ओल्ड हिल, स्टॅफोर्डशायर, इंग्लंड - एप्रिल १६, इ.स. १९८१, चिनले, डर्बीशायर, इंग्लंड) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

हॉलिसने डॉन ब्रॅडमनच्या शेवटच्या डावात त्याला शून्यावर त्रिफळाबाद केले होते.

हॉलिस, एरिक
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रोमेनिया

**रोमेनिया** (मराठी-हिंदीत रुमानिया) हा पूर्व युरोपामधील एक देश आहे. रुमानियाच्या पश्चिमेला सर्बिया व हंगेरी, उत्तरेला युक्रेन, पूर्वेला मोल्दोव्हा, दक्षिणेला बल्गेरिया हे देश तर आग्नेयेला काळा समुद्र आहे. बुखारेस्ट ही रुमानियाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

मध्य युगात रुमानियाच्या राजतंत्राचा भाग असलेल्या रोमेनियाला १८७७ साली ओस्मानी साम्राज्यापासून स्वातंत्र्य मिळाले. पहिल्या महायुद्धाच्या अखेरीस रोमेनियाने ट्रान्सिल्व्हेनिया, बेसारेबिया व बुकोव्हिना प्रदेशांसोबत मोठ्या राष्ट्राची स्थापना केली. दुसऱ्या महायुद्धामध्ये १९४१ ते १९४४ दरम्यान अक्ष राष्ट्रांच्या बाजूने लढणाऱ्या रुमानियाने १९४४ नंतर बाजू बदलून दोस्त राष्ट्रांसोबत हातमिळवणी केली. युद्ध संपल्यानंतर सोव्हिएत संघाच्या हुकुमावरून वॉर्सो करारामध्ये सहभाग घेतला व कम्युनिस्ट राजवट स्थापन केली. इ.स. १९८९ साली येथे झालेल्या क्रांतीदरम्यान निकोलाइ चाउसेस्कुची कम्युनिस्ट सत्ता उलथवून टाकण्यात आली व रुमानियाची लोकशाहीकडे वाटचाल सुरू झाली. सध्या रुमानिया हा एक विकसित देश मानला जातो.

२९ मार्च २००४ साली रुमानियाला नाटोमध्ये तर १ जानेवारी २००७ रोजी युरोपियन संघात प्रवेश देण्यात आला.

## इतिहास 
### नावाची व्युत्पत्ती 
### प्रागैतिहासिक कालखंड
## भूगोल 
### चतुःसीमा 
### राजकीय विभाग
### मोठी शहरे 
## समाजव्यवस्था 
### वस्तीविभागणी 
### धर्म
### शिक्षण 
### संस्कृती
## राजकारण 
## अर्थतंत्र
लेउ हे रोमेनियाचे अधिकृत चलन आहे.
## खेळ 
*ऑलिंपिक खेळात
*फुटबॉल संघ
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*राष्ट्राध्यक्ष 
* 
* 

वर्ग:पूर्व युरोपातील देश
इ.स. ७०

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
* जून ५ - रोमन सेनापती टायटसच्या सैन्याने जेरुसलेमची फळी फोडली व शहरात घुसले.

## जन्म
## मृत्यू
## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७०
वर्ग:इ.स.च्या ७० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
युफोरिया

**युफोरिया** हा भारतातील सर्वात जास्त यश मिळवलेला बँड आहे. त्यांनी २००६ पर्यंत पाच आल्बम प्रसिद्ध केले आहेत. नुकताच (२००६ साली) त्यांनी 'मेहफूज' नावाचा आल्बम प्रसिद्ध केला.

## सदस्य 
* डीजे ,बास गिटार 
* बेन्नी , की बोर्ड
* हितेश , गिटार
* अशानी , ड्रम्स
* राकेश , ढोलक
* प्रशांत , तबला
* पलाश सेन, गायक

## आल्बम 
# धूम (युफोरिया) 
# फिर धूम (युफोरिया) 
# मंत्रा (युफोरिया)
# गली (युफोरिया)
# मेहफूज (युफोरिया)

## माहिती 
* पलाश सेन व्यवसायाने डॉक्टर आहे.
* पलाश सेनने मेघना गुलजारचा चित्रपट 'फिलहाल' मध्ये नायकाची भूमिका केली आहे. ह्या चित्रपटात सुश्मिता सेन ही त्यांची नायिका होती.
* शूटआउट ऍट लोखंडवाला (Shootout at Lokhandwala) या चित्रपटाचे संगीत युफोरिया, भारतातील इतर प्रसिद्ध बँड स्ट्रिंग्ज्‌ (Strings), इंडियन ओशन (Indian Ocean) यांच्या सोबत देणार आहेत. 
* युफोरियाचा तिसरा आल्बम (मंत्रा), भारतातील पहिला 'सिंगल आल्बम' होता. (*Need reference/citation to back this up.*)

## बाह्य दुवे 
* धूम - अधिकृत संकेतस्थळ 
* Euphoria - इंग्लिश विकिपीडियावर युफोरिया

वर्ग:भारतीय संगीतकार
वर्ग:युफोरिया
सुनील जोशी

जोशी, सुनील
वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रॉयल चॅलेंजर्स बंगळूर माजी खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १२३६

## ठळक घटना 
* मालीच्या साम्राज्याने कुरुकान फूगा हे संविधान अंगिकारले.

## जन्म 
* जून ६ - वेन तियानशिंग, चीनी पंतप्रधान.

## मृत्यू 
* इल्तुत्मिश, दिल्लीचा सुलतान.


वर्ग:इ.स.च्या १२३० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १३ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
फ्रँक टायसन

**फ्रँक होम्स टायसन** (६ जून, इ.स. १९३०:फ्रानवर्थ, लॅंकेशायर, इंग्लंड - ) हा कडून १७ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. याने अतिवेगवान गोलंदाजी करीत प्रत्येकी १८.५६ धावा देउन ७६ बळी मिळवले. याला क्रिकेटमधील सर्वात वेगवान गोलंदाजांपैकी एक समजतात.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १३९३

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* मुहम्मद शाह तिसऱ्यानंतर सिकंदर शाह पहिला दिल्लीचा सुलतान झाला. दोन महिन्यांनी महमूद दुसरा सुलतानपदी बसला.

## जन्म
## मृत्यू 
* जून ६ - गो-एन्यु, जपानी सम्राट.

वर्ग:इ.स. १३९३
वर्ग:इ.स.च्या १३९० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
आसिफ इक्बाल

**आसिफ इकबाल रझ्वी** (उर्दू: آصف اقبال رضوی) (जून ६, इ.स. १९४३ - ) हा पाकिस्तानकडून कसोटी आणि एकदिवसीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
ताहिर नक्काश

**ताहिर नक्काश** (६ जून, इ.स. १९५९:लाहोर, पाकिस्तान - ) हा कडून १९८० ते १९८५ पर्यंत १५ कसोटी आणि ४० एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि जलद-मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मॉरिस टेट

**मॉरिस विल्यम टेट** (३० मे, १८९५ - १८ मे, १९५६) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता. १९२० आणि ३० च्या दशकात टेट इंग्लंडचा मुख्य गोलंदाज होता.

याने कसोटी क्रिकेटमधील आपल्या पहिल्याच चेंडूवर बळी घेतला.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८९५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
युफोरिया बँडची गाणी

युफ़ोरीया त्यांच्या शैलीच्या गाण्यांना "हिंद रॉक" प्रकारचे संगीत म्हणतात.
## धुम 
* शाना नाना (Sha Na Na Na )
* धुम पिचक (Dhoom Pichuck )
* तुम (Tum )
* हिंद रॉक न रॉल (Hind Rock'n'Roll )
* रिक्स लिक (Rick's Lick )
* आमने सामने (Aamne Saamne )
* क्यो जुदा (Kyon Judaa )
* बॉडी लव (Body Love )
* डी.जे' बासिक इंस्टिन्क्ट (D.J's 'Bass'ic Instinct )
* तुमसे प्यार (Tumse Pyaar )
* मा (Maa )
* शा-रि-मिक्स (Sha-Remix )
* दिल्ली (Dilli )

## फिर धुम 
* फिर धुम (Phir Dhoom" )
* हम ("Hum" )
* सत्यमेव जयते ("Satyamev Jayate" )
* आवोना ("Aao Na" )
* आसान ("Aasaan" )
* गम-ए-रुह ("Gham-e-Rooh" )
* एक ("Ek" )
* मुझसे कहाना गया ("Mujse Kaha Na Gaya" )
* न्यु मिलेनियम ("New Millennium " )
* प्यार ही था ("Pyaar Hi Thaa" )
* मायरी ("Maaeri" )
* मी अन्ड यु ("Me and You" )

## गली 
* राजा रानी (Raja Rani )
* अबना जा (Ab Na Jaa )
* आना मेरी गली (Aaana Meri Gully )
* मीठी चासनी (Meethi Chaasni )
* व्हॉट इज मन्त्रा `ओफ़ युअर लाइफ़ (What is the मंत्र of your life )
* मन्त्रा (मंत्र )
*  क्या ये सच है (Kya yeh Sach Hai )
* कुछ नही (Kuchh Nahin )
* ओ पीयु (OO piyu )
* ऐसा एक जहां (Aisa ek Jahaan )
* वैसे ही (Waise hi )
* लोरी १: सोने दे मा (Lori 1: Sone de maa )
* लोरी २ : अबना जा (Lori 2: Ab naa jaa )
* प्रार्थना (Parthana )

## मेह्फ़ुज़ 
* सोनेया (Soneya )
* मेहफ़ुज (Mehfuz )
* बेवफ़ा (Bewafaa )
* भूला सब (Bhoola Sab )
* रोशनी (Roshni )
* शी'ज ब्युटिफ़ुल (She's Beautiful )
* रब जाने (Rab jaana )
* सवेरा (Savera )
* दोहा (Doha )
* की फ़रक पैदा (Kee farek painda )
* क्य्ना सॉंग (Kyna's Song )
* दिल (Dil )

वर्ग:युफ़ोरिया
वर्ग:भारतीय संगीत
जॉर्ज डकवर्थ

**जॉर्ज डकवर्थ** (मे ९, इ.स. १९०१:वॉरिंग्टन, लॅंकेशायर, इंग्लंड - जानेवारी ५, इ.स. १९६६:वॉरिंग्टन, लॅंकेशायर, इंग्लंड) हा कडून २४ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

डकवर्थ यष्टिरक्षक होता.

डकवर्थ, जॉर्ज
डकवर्थ, जॉर्ज
डकवर्थ, जॉर्ज
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. ९६७

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
## जन्म 
## मृत्यू 
* मे २५ - मुराकामी, जपानी सम्राट.

## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. ९६७
वर्ग:इ.स.च्या ९६० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १० व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १०९९

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
* जून ७ - पहिली क्रुसेड - जेरुसलेमचा वेढा सुरू.

## जन्म 
## मृत्यू 
* जुलै २९ - पोप अर्बन दुसरा.

## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. १०९९
वर्ग:इ.स.च्या १०९० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ११ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
ग्रेम लॅबरूय

**ग्रेम लॅबरूय** (रोमन लिपी: *Graeme Fredrick Labrooy*) (जून ७, इ.स. १९६४ - हयात) हा श्रीलंका पुरुष क्रिकेट संघाकडून खेळलेला माजी क्रिकेट खेळाडू होता. इ.स. १९८६ ते इ.स. १९९२ सालांदरम्यान त्याने श्रीलंका क्रिकेट संघाकडून ९ कसोटी व ४४ एकदिवसीय सामने खेळले. तो उजव्या हाताने द्रुत-मध्यमगती गोलंदाजी व तळाकडील क्रमांकावर उपयुक्त फलंदाजी करत असे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म
इ.स. १३२९

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* एप्रिल - पोप जॉन बाविसाव्याने प्रतिपोप निकोलस पाचव्याला वाळीत टाकले.

## जन्म
* पोप ग्रेगोरी अकरावा.

## मृत्यू 
* जून ७ - रॉबर्ट द ब्रुस, स्कॉटलंडचा राजा.

वर्ग:इ.स. १३२९
वर्ग:इ.स.च्या १३२० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
नील रॅडफोर्ड

रॅडफोर्ड, नील
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. ७९३

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
* जून ८ - ईंग्लंडवरील व्हाइकिंग टोळ्यांच्या हल्ल्यांची पहिली नोंद.

## जन्म
## मृत्यू
## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७९३
वर्ग:इ.स.च्या ७९० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय (छत्रपती संभाजीनगर)

**शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद** (GECA)ची स्थापना इ.स. १९६० साली महाराष्ट्र शासनाने केली. शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, औरंगाबाद हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या आधिपत्या खाली आहे.

जुलै २००६ पासून या अभियांत्रिकी महाविद्यालयाला स्वायत्तता प्रदान करण्यात आली असून, स्वतंत्र विद्यापिठाचा दर्जा देण्यात आला आहे.

## इतिहास 
महाराष्ट्र शासनाने वाढत्या तांत्रिक गरजांसाठी १९६० साली हे महाविद्यालय सुरू केले.

## विभाग 
महाविद्यालयात सध्या अभियांत्रिकीच्या खालील शाखांमध्ये बी.इ. (बॅचलर ऑफ इंजीनियरींग), एम.इ. (मास्टर ऑफ इंजीनियरींग) आणि विद्यावाचस्पती (डॉक्टर ऑफ फिलॉसॉफी) ह्या पदव्या मिळविता येतात.

* स्थापत्य अभियांत्रिकी 
* यांत्रिक अभियांत्रिकी 
* विद्युत अभियांत्रिकी 
* विद्युत संचरण व दुरसंचार अभियांत्रिकी 
* संगणक अभियांत्रिकी  
* माहिती तंत्रज्ञान अभियांत्रिकी

## बाह्य दुवे 
*महाविद्यालयाचे संकेतस्थळ 
*

वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर
वर्ग:महाराष्ट्रामधील अभियांत्रिकी महाविद्यालये
वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये
इ.स. १३०५

## ठळक घटना आणि घडामोडी
* जून ५ - क्लेमेंट पाचवा पोपपदी.

## जन्म
## मृत्यू
* ऑक्टोबर ४ - कामेयामा, जपानी सम्राट.

वर्ग:इ.स. १३०५
वर्ग:इ.स.च्या १३०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
रे इलिंगवर्थ

**रेमंड** *रे* **इलिंगवर्थ** (जून ८, इ.स. १९३२:पड्सी, यॉर्कशायर, इंग्लंड - २५ डिसेंबर २०२१) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफ-ब्रेक गोलंदाजी करीत असे.

हा इंग्लंडचा क्रिकेट संघनायक होता.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इंग्लंडचे पुरुष क्रिकेट संघनायक
हेडली व्हेरिटी

**हेडली व्हेरिटी** (मे १८, इ.स. १९०५ - जुलै ३१, इ.स. १९४३) हा कडून ४० कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

व्हेरिटी, हेडली
व्हेरिटी, हेडली
व्हेरिटी, हेडली
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जेकब मार्टिन

मार्टिन, जेकब
वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
अशांत डि मेल

**अशांत लकदासा फ्रांसिस डि मेल** (९ मे, १९५९:कोलंबो, श्रीलंका - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. याने श्रीलंकेकडून कसोटी क्रिकेटमधील पहिला चेंडू टाकला होता.

वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉर्ज लोहमान

लोहमन, जॉर्ज
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेरेक अंडरवूड

**डेरेक लेस्ली अंडरवूड** (जून ८, इ.स. १९४५:ब्रॉम्ली, केंट, इंग्लंड - १५ एप्रिल, २०२४) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता. हा डाव्या हाताने मंदगती तसेच मध्यमगती गोलंदाजी आणि उजव्या हाताने फलंदाजी करीत असे.

निवृत्तीनंतर अंडरवूड एमसीसीचा अध्यक्ष होता.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ययाति

**ययाति** हे एक पौराणिक पुत्र असून हा प्राचीन भारतातील चक्रवर्ती सम्राट होता.  तो पांंडव आणि यदुवंशीयांचा पूर्वज सुद्धा होता. प्रयाग जवळील प्रति ही त्याची राजधानी होती.

एकेकाळी इंद्रपद भोगलेला राजा नहुष आणि शिव-पार्वतीची मुलगी  अशोक सुंंदरी यांच्यापोटी ययातिचा जन्म झाला.

## हे सुद्धा पहा
* ययाति (कादंबरी)
* महाभारत

## संदर्भ
वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
ययाति (कादंबरी)

**ययाति** ही वि. स. खांडेकर लिखित प्रसिद्ध कादंबरी मनुष्याच्या चिरतरुण राहण्याच्या व भोगवादी प्रवृत्तीवर एक वेगळा प्रकाश टाकते. जेव्हा मनुष्याला हा वर मिळतो त्या वेळेस त्याला हे जीवनातील अंतिम तथ्य नव्हे ह्याची जाणीव होते. वि.स. खांडेकरांना ययाति कादंबरीसाठी इ.स. १९६० मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्काराने  आणि इ.स. १९७४ साली भारतातील साहित्यासाठीच्या सर्वोच्च ज्ञानपीठ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

## कथानक
या कादंबरीची सुरुवात देव दानव युद्धापासून होते. नहुषाच्या मदतीने देवगण युद्ध जिंकतात पण इंद्राला इंद्रपद मुकावे लागते. इंद्रपदाने गर्वित नहुष ताळतंत्र सोडुन वागायला लागतो. इंद्रपदासोबत इंद्राणीचा ह्व्यास त्याला सप्तर्षीच्या पालखीत प्रवास करायला लावतो. उतावीळ झालेला नहुष वृद्ध अगस्त्य ऋषीचा अपमान करतो. अपमानीत गौतम ऋषी त्याला शाप देतात - "ह्या नहुषाची मुले कधीही सुखी होणार नाहीत" आणि त्याचे स्वर्गपतन होते. नहुषाचे दोन पुत्र, यति आणि ययाति. यति लहानपणी राजविलासापासून दूर संन्यासी जीवन व्यतीत करतो. ह्याला समांतर देव दानवाच्या युद्धात, शुक्राचार्याच्या संजीवनी विद्येच्या ज्ञानाने दानवाचे पारडे भारी पडते. संजीवनी विद्याप्राप्तीसाठी देवांचे कारस्थान सुरू होते. कारस्थानातील मुख्य पात्र बृहस्पतीपुत्र कच, संजीवनी विद्येच्या प्राप्तीसाठी शुक्राचार्याचा शिष्य बनतो. शुक्रचार्याची पुत्री देवयानी त्याच्यावर मोहित होते.

## कथानकातील पात्रे 
* ययाति
* यति
* देवयानी
* शर्मिष्ठा
* कच
* शुक्राचार्य
* बृहस्पती
* पुरुरवा/ पुरु
* नहुष
*  यदु
* देवगण
* राक्षसगण

## ययातीसंबंधी मराठीतील पुस्तके
* संगीत देवयानी पाणिग्रहण (नाटक, लेखक : भि.ग. आठवले)
* देवयानी (कादंबरी, लेखक ग.त्र्यं. माडखोलकर)
* मराठी साहित्यातील ययाती (भास्कर व्यं. गिरधारी)
* माधवी (नेपाळी कादंबरी, लेखक : मदनमणि दीक्षित)
* संगीत ययाति (नाटक, लेखक : वि.गो. श्रीखंडे)
* ययाति (हिंदी, लेखक : अनंत पै)
* ययाति (कादंबरी, वि.स. खांडेकर) : या कादंबरीच्या लेखनासाठी खांडेकरांना भारत सरकारचा ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
* ययाती (मूळ कन्‍नड लेखक गिरीश कर्नाड, मराठी अनुवाद : उमा कुलकर्णी), शिवाय श्री.रं. भिडे)
* संगीत ययाती आणि देवयानी (नाटक, लेखक : वि.वा. शिरवाडकर)
* ययाती देवयानी (लेखक प्रा, चांगदेव कांबळे) : ययाती आणि देवयानीवर मराठीत आलेल्या साहित्य कृती. 
* ययाति पुरु (सामाजिक कादंबरी, मूळ कन्‍नड लेखिका : दमयंती नरेगल, मराठी अनुवाद सुनंदा मराठे)
* संगीत विद्याहरण (नाटक, लेखक : कृ.प्र. खाडिलकर)
* वैरिण झाली सखी (नाटक, लेखक : संजीव शेंडे)
* शर्मिष्ठा (काव्य, कवी : मंगेश पाडगावकर)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
खांडेकर, वि.स.
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
कॉलिन ब्लाइथ

**कॉलिन** *चार्ली* **ब्लाइथ** (३० मे, १८७९:डेप्टफर्ड, केंट, इंग्लंड - ८ नोव्हेंबर, १९१७:बेल्जियम) हा कडून एकोणीस कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. हा केंटकडून काउंटी क्रिकेट खेळला. हा डाव्या हाताने फिरकी गोलंदाजी आणि उजव्या हाताने फलंदाजी करायचा.

ब्लाइथ १९०४मधील विस्डेन क्रिकेट खेळाडू्स अाल्मानॅक नियतकालिकातर्फे विस्डेन क्रिकेट खेळाडू ऑफ द इयर पुरस्कार मिळविणाऱ्या पाच खेळाडूंपैकी एक होता. जगातील सर्वोत्तम गोलंदाजांपैकी एक समजला जाणाऱ्या ब्लाइथने प्रथम वर्गीय क्रिकेटमध्ये २,००० पेक्षा जास्त बळी घेतले. ही कामगिरी आत्तापर्यंत फक्त ३३ खेळाडूंनी केली आहे. हेडली व्हेरिटी आणि टॉम गॉडार्डसह ब्लाइथच्या नावावार प्रथम श्रेणी सामन्यांच्या एकाच दिवसात सर्वाधिक (१७) बळी घेण्याचा विक्रम आहे.

पहिले महायुद्ध सुरू झाल्यावर ब्लाइथ सैन्यात भरती झाला आणि पाशेन्डॅलच्या लढाईत मृत्यू पावला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:युद्धात मृत्यू पावलेले क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८७९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. ७७२

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
* फेब्रुवारी ९ - पोप एड्रियान पहिला पोपपदी.

## जन्म
## मृत्यू
## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७७२
वर्ग:इ.स.च्या ७७० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १३६६

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* स्पेनमधील ग्रानादाच्या अमीर मुहम्मद पाचव्याने तेथील ग्रानादा दवाखाना बांधला.

## जन्म
* एप्रिल ३ - हेन्री चौथा, इंग्लंडचा राजा.
* एप्रिल ८ - तैमूरलंग.

## मृत्यू 
वर्ग:इ.स. १३६६
वर्ग:इ.स.च्या १३६० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
निरोशन बंदरतिलके

**मापा रल्लालागे चंडिमा निरोशन बंदरतिलके** (१६ मे, १९७५ - ) हा कडून ७ कसोटी आणि ३ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि डाव्या हाताने मंदगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १००२

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
## जन्म
* जून २१ - पोप लिओ नववा.

## मृत्यू
* ऑट्टो तिसरा, पवित्र रोमन सम्राट. (ज. ९८०)

## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. १००२
वर्ग:इ.स.च्या १००० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ११ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. ८८५

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
## जन्म
* फेब्रुवारी ६ - सम्राट दैगो, जपान. (मृ. ९३०)

## मृत्यू
* सप्टेंबर - पोप एड्रियन तिसरा.

## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ८८५
वर्ग:इ.स.च्या ८८० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ९ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. ११५८

## ठळक घटना आणि घडामोडी
## जन्म
## मृत्यू
वर्ग:इ.स. ११५८
वर्ग:इ.स.च्या ११५० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १२ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. ७०५

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
## जन्म
* लि बै, चिनी कवी.

## मृत्यू
* पोप जॉन सहावा.

## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७०५
वर्ग:इ.स.च्या ७०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १३५९

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
## जन्म
* जानेवारी ११ - गो-एन्यु, जपानी सम्राट.

## मृत्यू 
* जून २१ - एरिक माग्नुसन, स्वीडनचा राजा. (ज. १३३९)

वर्ग:इ.स. १३५९
वर्ग:इ.स.च्या १३५० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. ६८१

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी 
## जन्म 
## मृत्यू 
* जानेवारी १० - पोप अगाथो.
* पहिला जयवर्मन, चेनला सम्राट.

## शोध 
## निर्मिती 
## समाप्ती 
वर्ग:इ.स. ६८१
वर्ग:इ.स.च्या ६८० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ७ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १०९४

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
## जन्म
## मृत्यू
* जानेवारी १० - खलिफा अल् मुस्तान्सर.
* नोव्हेंबर १२ - डंकन दुसरा, स्कॉटलंडचा राजा.

## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. १०९४
वर्ग:इ.स.च्या १०९० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ११ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इक्बाल सिद्दिकी

इक्बाल रशिद सिद्दिकी (डिसेंबर २६, इ.स. १९७४:औरंगाबाद - ) हा महाराष्ट्राचा द्रुतगती गोलंदाज व उपयोगी फलंदाज आहे. सिद्दिकीचे प्रथम श्रेणी सामन्यात पदार्पण १९९२-९३ च्या मौसमात महाराष्ट्राकडून रणजी संघात झाले. महाराष्ट्र रणजी संघा शिवाय इक्बाल सिद्दिकी हैदराबाद संघाकडूनही रणजी सामने खेळला आहे. भारतीय संघासाठी २००१ मधे  विरुद्ध झालेल्या कसोटी क्रिकेट सामन्यात इक्बाल सिद्दिकी ने पदार्पण केले.

सिद्दिकी,इक्बाल
वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म
लक्ष्मण देशपांडे

डॉ. **लक्ष्मण देशपांडे** (डिसेंबर ५, इ.स. १९४३ - फेब्रुवारी २२, इ.स. २००९) एक बहुरंगी मराठी लेखक, नाट्यदिग्दर्शक व अभिनेते होते. मराठवाड्यातील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातील नाट्यशास्त्र विभागाचे प्रमुख असणारे डॉ. लक्ष्मण देशपांडे यांचे गिनेस बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्‌स मध्ये नाव आहे. हा बहुमान त्यांना त्यांनी लिहिलेल्या आणि दिग्दर्शित केलेल्या 'वऱ्हाड निघालंय लंडनला' ह्या एकपात्री नाटकासाठी मिळाला. ह्या नाटकाचा पहिला प्रयोग त्यांनी इ.स. १९७९ मध्ये केला होता. तेव्हापासून या नाटकाचे १,९६० पेक्षा अधिक प्रयोग सादर करण्याचा विश्वविक्रम त्यांच्या नावावर आहे. ह्या तीन तासांच्या एकपात्री प्रयोगात ते ५२ पात्र सादर करायचे. त्यामुळे लोक त्यांना वऱ्हाडकर म्हणायचे.

लक्षमण देशपांडे लहानप गणपती उत्सवात होणाऱ्या मेळा नावाच्या करमणुकीच्या कार्यक्रमांत भाग घेत. तेथेच त्यांच्यातील कलावंताची जडणघडण झाली. घरची परिस्थिती प्रतिकूल असूनही त्यांनी एम.ए. व त्यानंतर एमडी (मास्टर इन ड्रॅमॅटिक्‍स)चे शिक्षण घेतले. मौलाना आझाद, सरस्वती भुवन महाविद्यालयात प्राध्यापक म्हणून काम केल्यावर १९८० साली ते औरंगाबाद विद्यापीठात शाखाप्रमुख म्हणून कार्यरत झाले. याच दरम्यान त्यांनी 'वऱ्हाड निघालंंय लंडनला'ची निर्मिती केली. या नाटकाने अनेक विक्रम प्रस्थापित केले. हजारोंच्या संख्येने लोक प्रयोगांना हजर रहात. अमेरिका, इंग्लंड, कॅनडा, मस्कत, ऑस्ट्रेलिया, कतार, कुवेत, सिंगापूर, थायलंड, नायजेरिया येथेही वऱ्हाडचे प्रयोग झाले. एकाच व्यक्तीने ५२ व्यक्तिरेखा साकारण्याचा विक्रम केल्याबद्दल डॉ. देशपांडे यांची २००४मध्ये गिनीज बुकातही नोंद झाली. रेशमगाठी, पैंजण या मराठी चित्रपटांतही त्यांनी काम केले. याशिवाय त्यांनी द्विपात्री 'नटसम्राट' या नाटकातही काम केले. इ.स. २०००मध्ये वऱ्हाडकारांनी औरंगाबाद विद्यापीठातून स्वेच्छानिवृत्ती घेतली. याच वर्षी त्यांची परभणी येथे झालेल्या अखिल भारतीय नाट्यसंमेलनाच्या अध्यक्षपदी निवड झाली.

## लेखन
प्रा. लक्ष्मण देशपांडे यांनी "वऱ्हाड निघालंय लंडनला' या नाटकाचे पुस्तक प्रकाशित केले. त्याच्या दोन आवृत्त्या निघाल्या. प्रतिकार हे त्यांनी लिहिलेल्या एकांकिकांचे पुस्तकही रसिकांना भावले. 'मौलाना आझाद-पुर्नमूल्यांकन' या पुस्तकाचे, तसेच महाराष्ट्र शासनातर्फे प्रकाशित करण्यात आलेल्या अक्षरनाद या पुस्तकाचे संपादन त्यांनी केले होते.

## प्रा. लक्ष्मण देशपांडे यांना मिळालेले काही पुरस्कार
* २००३ :  महाराष्ट्र शासनाचा कलावंत पुरस्कार.
* २००४ :  विष्णूदास भावे पुरस्कार. 
* याशिवाय छत्रपती शाहू महाराज, बेंडे स्मृती, राम श्रीधर, आल्फा टीव्ही, पुरुषोत्तम करंडक, वसंतराव नाईक कृषी संशोधन प्रतिष्ठान, सयाजीराव महाराज यांच्या नावाचे पुरस्कार.
* अखिल भारतीय नाट्यपरिषदेतर्फे साहित्यसम्राट आचार्य अत्रे पुरस्कार.

## बाह्य दुवे 
* एकपात्री नाटककार लक्ष्मण देशपांडे यांचे निधन 

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी नाटककार
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
इ.स. १४१९

## ठळक घटना आणि घडामोडी
## जन्म
* जुलै १० - गो-हानाझोनो, जपानी सम्राट.

## मृत्यू
* ऑगस्ट १६ - वेनेक्लॉस, बोहेमियाचा राजा.

वर्ग:इ.स. १४१९
वर्ग:इ.स.च्या १४१० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
श्लोक

श्लोक म्हणजे चार ओळीत लिहिलेले एक पद्य. एकेकाळी हे पद्य स्तुतिपरच किंवा उपदेशपर असे. पुढील काळात निरनिराळ्या विषयांवर श्लोक लिहिले जाऊ लागले.

वर्ग:भारतीय साहित्य
वर्ग:हिंदू धर्म
दिशा

right|thumb|450 px|चार प्रमुख दिशा व चार उपदिशा

दिशति अवकाशं ददाति इति =अवकाश देते ती दिशा होय. भूगोलात चार प्रमुख दिशा मानल्या जातात:
* पूर्व
* उत्तर
* पश्चिम
* दक्षिण
वरील दिशा ह्या भूमितीय कंपास वरील विशिष्ट कोन दर्शवतात, खालीलप्रमाणे:

• पूर्व (पू.) :९०°

• उत्तर (उ.) :०°आणि ३६०°

• पश्चिम (प.) :२७०°

• दक्षिण (द.) :१८०°

या चार दिशांखेरीज भारतीय पद्धतीनुसार अष्टदिशांमध्ये खालील चार उपदिशांचा समावेश होतो:
* ईशान्य
* नैर्ऋत्य
* वायव्य
* आग्नेय

भारतीय संस्कृतीतील दशदिशा या संकल्पनेत भूतलावरील अष्टदिशांबरोबरच भूतलावरील व भूतलाखालील त्रिमितीय अवकाशातल्या या दोन दिशांचाही समावेश होतो:
* ऊर्ध्व
* अधर

## **इतिहास**
दिश म्हणजे आकाशाचा एक भाग या अर्थी ऋग्वेदात (१.१२४.३) व अथर्ववेदात (३.३१.४) हा शब्द अनेकवार आला आहे. वैदिक साहित्यात पूर्व, पश्चिम, दक्षिण, उत्तर या चारच दिशांचा उल्लेख येतो. तैत्तिरीय संहिता (७.१.५.) शतपथ ब्राह्मण (६.२.२.३४), शांखायन श्रौतसूत्र (१६.२८.२) इ. काही ठिकाणी आठ व दहा दिशांचा उल्लेख आलेला आहे. शतपथ ब्राह्मणात दिशांना शिंक्याची उपमा दिली आहे.

## संदर्भ
वर्ग:भूगोल
*
उखाणे

अप्रत्यक्षपणे व्यक्तीचे नाव घेण्याकरिता किंवा अप्रत्यक्षपणे एखादी वस्तू/घटना सुचवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काव्यमय पंक्तींना **उखाणा** असे म्हणतात. हा मराठी संस्कृतीतील वैशिष्ट्यपूर्ण काव्यप्रकार आहे. पारंपरिक कौटुंबिक व्यवस्थेत पत्नीने पतीचे नाव चार चौघात उच्चारणे टाळले जात असे . महाराष्ट्रात  विवाह कार्यक्रम आणि इतर विशिष्ट प्रसंगी ज्येष्ठ व्यक्तींनी नाव घेण्यास सांगितल्यानंतर पतीचे नाव एखाद्या काव्यमय पंक्तीत गुंफून अप्रत्यक्षरित्या घेत असते. नवरेसुद्धा आपल्या पत्‍नीचे नाव अशाच रीतीने घेतात. 

माणसाच्या जीवनातील आनंदाच्या क्षणातील एक क्षण म्हणजे लग्न आणि आपल्याकडे म्हटल्या जात कि लग्न होणे म्हणजे दोनाचे चार हात होणे. लग्न म्हटलं म्हणजे एक जबाबदारी माणसावर येते आणि त्या जबाबदारीला योग्य प्रकारे आपण स्वीकारायचे प्रयत्न करत असतो, संपूर्ण महाराष्ट्रात विविध ठिकाणी विविध प्रकारच्या परंपरा आहेत.
उखाणे हे यमकस्नेही, नादमयी असतात. उखाणे हे महाराष्ट्राची,मराठी भाषेची,मराठी मातीची अस्सल खूण आहे. कोडे, कूटप्रश्न वगैरे साठी सुद्धा उखाणा हा शब्द वापरला जातो.संतमंडळीनी गूढ अध्यात्म्याचे विवेचन करण्यासाठी आणि भोवतालावर भाष्य करण्यासाठी उखाण्याचा वापर केलेला आहे. उदाहरणार्थ, मुंगी व्याली शिंगी झाली, तिचे दुध किती. काही वेळा उखाण्याच्या सुरुवातीला प्रश्न असतो आणि उखाण्याच्या शेवटी उत्तर असते.

## काही खास उखाणे
*रुप्याचा लोटा सोन्याची झारी, असली काळीसावळी तर … माझी प्यारी.

*मायामय नगरी, प्रेममय संसार,… च्या जीवावर माझ्या जीवनाचा भार.

*जीवनात लाभला मनासारखा साथी, माझ्या संसार रथावर … सारथी.    

* माझ्याशी लग्न करायला, ........ झाली राजी, केल मी लग्न, ......... झाली माझी

*उगवला रवी मावळली रजनी,……चे नाव सदैव वसे माझ्या मनी.

*जाई जुईच्या फुलांचा दरवळतो सुगंध,……सहवासात सापडतो आनंद.

*मोहमाया स्नेहाची जाळी पसरली घनदाट,……बरोबर बांधली जीवनगाठ.

*नाशिकची द्राक्षे, नागपूरची संत्री, …..झाली आज माझी गृहमंत्री

## पुस्तके
उखाण्यांचा संग्रह असलेली मराठीत अनेक पुस्तके आहेत, त्यांपैकी काही ही :-
* अनुबंध (हेमलता पंडित)
* उखाणा घ्या उखाणा (संध्या मुधोळकर)
* उखाणे (अनुराधा तांबोळकर)
* उखाणे (प्रतिभा शिराळकर)
* उखाणे घ्या म्हणी सांगा (मेघना कदम)
* उखाण्यांची खाण (संकलक - प्रा. उपेंद्र कुलकर्णी)
* निवडक उखाणे (लता बहिरट)
* निवडक उखाणे व स्त्रीगीते (उमा प्रकाशन)
* बंध रेशमाचे (हेमलता य. पंडित आणि विजया बा. कंबागी)
* बहारदार उखाणे (हेमलता पंडित)
* सर्वोत्तम उखाणे (विद्या फडके)

वर्ग:मराठी भाषा
वर्ग:मराठी संस्कृती
भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (चेन्नई)

**भारतीय तंत्रज्ञान संस्था चेन्नई** (इंग्रजी: *Indian Institute of Technology Madras*) ही चेन्नई, तमिळनाडू येथे असलेली भारतातील एक नामांकित तंत्रशिक्षणसंस्था आहे.

## इतिहास 
१९५६ मध्ये, पश्चिम जर्मन सरकारने भारतात अभियांत्रिकी उच्च शिक्षण संस्था स्थापित करण्यासाठी तांत्रिक मदतीची ऑफर केली. आयआयटी मद्रास पश्चिम जर्मनी सरकारच्या तांत्रिक, शैक्षणिक आणि आर्थिक सहाय्याने सुरू केली गेली आणि त्यावेळी प्रायोजित सर्वात मोठा शैक्षणिक प्रकल्प होता. त्यांच्या देशाबाहेरील पश्चिम जर्मन सरकार .सर्व तुकडीत संपूर्ण भारतातून १२० विद्यार्थ्यांची संख्या होती.

## परिसर
आयआयटी मद्रासचे मुख्य प्रवेशद्वार सरदार पटेल रोडवर आहे, ज्याला आद्यर व वलाचेरी या निवासी जिल्ह्यांनी जोडलेले आहे. हा परिसर तामिळनाडूच्या राज्यपालांची अधिकृत जागा असलेल्या राजभवनाजवळ आहे. वेलचेरीमध्ये इतर प्रवेशद्वार आहेत. हा परिसर चेन्नई विमानतळापासून १० कि.मी. अंतरावर असून चेन्नई मध्य रेल्वे स्थानकापासून १२ कि.मी. अंतरावर आहे. कस्तुरबा नगर हे चेन्नई एमआरटीएस मार्गावरील सर्वात जवळचे स्टेशन आहे.

## प्रशासन 
## शैक्षणिक 
### विभाग 
* एरोस्पेस अभियांत्रिकी
* उपयोजित यांत्रिकी
* बायोटेक्नॉलॉजी
* केमिकल अभियांत्रिकी
* रसायनशास्त्र
* सिव्हिल अभियांत्रिकी
* संगणक विज्ञान आणि अभियांत्रिकी
* विद्युत अभियांत्रिकी
* अभियांत्रिकी डिझाइन
* अभियांत्रिकी भौतिकशास्त्र
* मानविकी आणि सामाजिक विज्ञान
* यांत्रिक अभियांत्रिकी
* व्यवस्थापन अभ्यास
* धातुकर्म व साहित्य अभियांत्रिकी
* गणित
* महासागर अभियांत्रिकी
* भौतिकशास्त्र

### केंद्रे
### स्कूल्स 
## संशोधन आणि विकास 
## प्रसिद्ध माजी विद्यार्थी 
## कार्यक्रम  
## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* '' संस्थेचे अधिकृत संकेतस्थळ

मद्रास,भारतीय तंत्रज्ञान संस्था
वर्ग:भारतीय तंत्रज्ञान संस्था
वर्ग:चेन्नई
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील निर्मिती
इ.स. १३०१

## ठळक घटना आणि घडामोडी
## जन्म
* जून १९ - राजकुमार मोरिकुनी, जपानी शोगन.

## मृत्यू
* जानेवारी १४ - अँड्रु तिसरा, हंगेरीचा राजा. (ज. १२६५)

वर्ग:इ.स. १३०१
वर्ग:इ.स.च्या १३०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १३०६

## ठळक घटना आणि घडामोडी
* फेब्रुवारी १० - स्कॉटिश स्वातंत्रयुद्धे - डम्फ्रीसमधील ग्रेफ्रायर्स चर्चमध्ये रॉबर्ट द ब्रुसने आपल्या प्रतिस्पर्धी जॉन कॉमिनची हत्या केली.
* मार्च २५ - रॉबर्ट द ब्रुस स्कॉटिश लोकांचा राजा झाला.
* जून १९ - मेथुएनची लढाई.

## जन्म
## मृत्यू
* ऑगस्ट ४ - वेंकेस्लॉस तिसरा, बोहेमियाचा राजा.

वर्ग:इ.स. १३०६
वर्ग:इ.स.च्या १३०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
वॉल्टर हॅमंड

**वॉल्टर रेजिनाल्ड** *वॉली* **हॅमंड** (जून १९, इ.स. १९०३:डोव्हर, केंट, इंग्लंड - जुलै १, इ.स. १९६५:क्लूफ, क्वाझुलु-नटाल, दक्षिण आफ्रिका) हा इंग्लंड व ग्लूस्टरशायरकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता. दुसऱ्या महायुद्धाच्या आधी व नंतर क्रिकेट खेळलेला हॅमंड उजव्या हाताने फलंदाजी करणारा मधल्या फळीतील फलंदाज तसेच मध्यम-जलद गती गोलंदाज होता. हॅमंड स्लिपमधील उत्कृष्ट क्षेत्ररक्षक होता.

हॅमंड, वॉल्टर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नारायण राणे

**नारायण तातू राणे** (एप्रिल १०, इ.स. १९५२ - हयात) हे मराठी, भारतीय राजकारणी आहेत. १ फेब्रुवारी, इ.स. १९९९ ते १७ ऑक्टोबर, इ.स. १९९९ या कालखंडात ते महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री होते. ते जुलै इ.स. २००५ पर्यंत शिवसेना या राजकीय पक्षाचे सदस्य होते, त्यानंतर ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षात होते, २०१९ मध्ये ते भारतीय जनता पार्टी या राजकीय पक्षा मध्ये गेले आहेत त्यांचे पुत्र निलेश नारायण राणे व नितेश नारायण राणे हेदेखील राजकारणी आहेत.१ ऑक्टोबर २०१७ रोजी सर्व पक्षांमधून बाहेर पडून 'महाराष्ट्र स्वाभिमान' या पक्षाची स्थापना केली.

## राजकीय कारकीर्द
नारायण राणे हे महाराष्ट्र राज्य महसूल मंत्री म्हणून कार्यरत होते. शिवसेना-भाजप सरकारकाळात दुसरे मुख्यमंत्री म्हणून काम पाहिले. इ.स. २००५ साली शिवसेनेचा त्याग करून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. महाराष्ट्रातील वजनदार नेत्यांमधील नारायण राणे हे एक नाव आहे. कोकणातील सर्वांत जास्त जनपाठिंबा असलेले नेते, आक्रमक भाषाशैली, आणि महाराष्ट्रातील ताकदीचे नेते म्हणून त्यांची ओळख आहे.

मालवण या आपल्या स्थानिक मतदारसंघातून ते २००९ साली बहुमताधिक्याने निवडून आले, मात्र २०१४ सालच्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांचा पराभव झाला.

### संक्षिप्त कारकीर्द 
* इ.स. १९९६ : शिवसेना भाजप सरकारमधील महाराष्ट्राचे महसूलमंत्री झाले.
* इ.स. १९९९ : महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री बनले.
* इ.स. २००५ : शिवसेनेतून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये प्रवेश घेतला.
* इ.स. २००८ : पक्षविरोधी कारवाया केल्याचा ठपका ठेवला गेला.
* इ.स. २००८ : प्रहार (वृत्तपत्र) सुरू केले.
* इ.स. २००९ : पक्षाच्या विरोधात जाहीर विधाने केल्याने निलंबनाची कारवाई झाली. पक्षश्रेष्ठींची माफी मागितल्यानंतर निलंबनाची कारवाई मागे घेतली गेली.
* इ.स. २००९ : महाराष्ट्राचे महसूलमंत्री म्हणून कार्यभार स्वीकारला.
* इ.स. २०१४ : विधानसभा निवडणुकीत पराभव
* इ.स.२०१७ : 'महाराष्ट्र स्वाभिमान' या पक्षाची स्थापना.

## नारायण राणे यांचे आत्मचरित्र
*नो होल्ड्स बार्ड (मराठीत 'झंझावात')
 

वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्र स्वाभिमानी पक्षातील राजकारणी
वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:कुडाळचे आमदार
वर्ग:मालवणचे आमदार
मनोहर जोशी

**मनोहर जोशी** (डिसेंबर २, १९३७ - २३ फेब्रुवारी, २०२४) हे मराठी, भारतीय राजकारणी होते. १४ मार्च, इ.स. १९९५ ते ३१ जानेवारी, इ.स. १९९९ या काळात महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री होते. इ.स. १९९९ ते इ.स. २००२ या काळात भारतीय केंद्रीय मंत्रिमंडळात ते मंत्री होते, तर इ.स. २००२ ते इ.स. २००४ या काळात लोकसभेचे अध्यक्षही होते. ते शिवसेना या राजकीय पक्षाचे सदस्य होते.

## पूर्वेतिहास
मनोहर जोशी यांचे बालपण अतिशय गरिबीत गेले.त्यांना दोन वेळच्या जेवणाचीही भ्रांत होती.पनवेलमध्ये महाजन नावाच्या शिक्षिकेने त्यांना सात घरांत नेऊन आठवड्यातील सात दिवसांच्या सात जेवणांची सोय केली. पाचवीच्या वर्गात असताना ते स्वतःच्या पायांवर उभे राहिले. 

नंतर मुंबईत आल्यावर महापालिकेत त्यांनी ॲक्टिंग असिस्स्टंट टेंपररी क्लार्कच्या पदावर नोकरीला लागले. परंतु नोकरी करायची नाही, काहीतरी उद्योग करायचा या विचाराने त्यांनी लहानमोठे व्यवसाय केले.मुंबईत  या नावाचे शिकवणीचे वर्ग सुरू केले. पुढे बाळ ठाकरे यांची भेट झाल्यावर दिवस पालटले आणि मनोहर जोशी यांची राजकारणात भरभराट झाली.

## मनोहर जोशी यांनी काढलेल्या शैक्षणिक संस्था
* कोहिनूर क्लासेस (दादर-मुंबई,)
* मनोहर जोशी कॉलेज ऑफ आर्ट्‌स, सायन्स अँड कॉमर्स (धारावी-मुंबई)
* कोहिनूर टेक्निकल इन्स्टिट्यूट (मुंबईत अंधेरी, कल्याण, घाटकोपर, दादर, आणि मुंबईबाहेर अकोला, अमरावती, नागपूर, पुणे, रत्‍नागिरी, सांगली वगैरे एकूण ४० ठिकाणी)
* कोहिनूर हॉटेल मॅनेजमेन्ट अँड टूरिझम कॉलेज (दादर-मुंबई), वगैरे वगैरे.

## मनोहर जोशी यांनी लिहिलेली पुस्तके
* आयुष्य कसे जगावे? (प्रकाशन - २-१२-२०१६)

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:लोकसभेचे अध्यक्ष
वर्ग:भारतीय अवजड उद्योगमंत्री
वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:मुंबईचे महापौर
वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:उत्तर मध्य मुंबईचे खासदार
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग: पुरुष चरित्रलेख
मारोतराव कन्नमवार

**मारोतराव सांबशीवपंत (मा.सां.) उपाख्य दादासाहेब कन्नमवार** (१० जानेवारी १९०० - २४ नोव्हेंबर १९६३) हे महाराष्ट्र राज्याचे दुसरे मुख्यमंत्री होते, त्यांनी २० नोव्हेंबर १९६२ ते २४ नोव्हेंबर १९६३ पर्यंत महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री असताना पदावर मृत पावले. 

त्यांनी १९५७ मध्ये द्वैभाषिक मुंबई राज्यातील  सावली विधानसभा मतदारसंघाचे आणि १९६० ते १९६२ पर्यंत महाराष्ट्र राज्याचे प्रतिनिधित्व केले. 
* १९६२ च्या निवडणुकीत ते पुन्हा महाराष्ट्र विधानसभेसाठी सावली येथून निवडून आले, मुख्यमंत्री झाले. २४ नोव्हेंबर १९६३ रोजी मुख्यमंत्री पदावर असताना त्यांचे निधन झाले.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील मृत्यू
बाबासाहेब भोसले

बॅरिस्टर **बाबासाहेब अनंतराव भोसले** (१५ जानेवारी १९२१ - ६ ऑक्टोबर २००७) हे भारतामधील एक राजकारणी व महाराष्ट्राचे नववे मुख्यमंत्री होते. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे सदस्य असलेले भोसले जानेवारी १९८२ ते फेब्रुवारी १९८३ दरम्यान ह्या पदावर होते.

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार
वर्ग:नेहरूनगरचे आमदार