open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
इंद्रध्वज

इंद्रध्वजास शक्रध्वज, इंद्रकेतु, शक्रकेतु  ही पर्यायी नावे आहेत. इंद्राच्या ध्वजास अथवा इंद्राच्या सन्मानार्थ ध्वजाचा मान देऊन पूजन केल्या जाणाऱ्या सुशोभित काठीस **इंद्रध्वज** असे म्हणतात. या काठीपूजन उत्सवास शक्रोत्सव असे संबोधले जात असे.

## स्वरूप आणि रचना
रामायणात ध्वजाचे स्वरूप पताकेप्रमाणे असावे, असा संकेत रामाने त्याची घडी करून डोक्याखाली घेतलेल्या त्याच्या भुजाच्या वर्णनावरून मिळतो. कालिदासाच्या रघुवंशावर ‘शिशुहितैषिणी‘ नामक टीका लिहिणाऱ्या चरित्रवर्धनाने ध्वजस्तंभ हत्तीच्या आकाराप्रमाणे (म्हणजेच भव्य) चौकोनी स्तंभ असल्याचे सूचित केले आहे. तो म्हणतो "*गजाकारं चतुःस्तंभं पुरद्वारे प्रतिष्ठितं। पौराः कुर्वन्ति शरदि पुरुहूत महोत्सवं॥*".  इंद्रध्वजाच्या सहाव्या शतकातील स्वरूपाची माहिती मुख्यत्वे वराहमिहिराच्या  बृहत्संहितेतून येते.  प्राचीन भारतातील इंद्रध्वज महोत्सव लेखाच्या लेखिका  नीला कोर्डे यांच्या उद्‌धृतांनुसार मम्मटाच्या ‘काव्यप्रकाश‘ या काव्यशास्त्रविषयक ग्रंथातील द्वितीय उल्लासात ‘‘इन्द्रार्था स्थूणा इन्द्रः‘‘ (इंद्रारासाठी असलेला स्तंभ म्हणजेच इंद्र) असा उल्लेख आहे.  नगरद्वारात किंवा राजद्वारात हा ध्वजदंड उभारला जाई. तो शत्रूच्या दिशेने झुकविण्यात येत असे, ध्वज उभारताना त्याला आधार देण्यासाठी आठ दिशांना आठ दोऱ्या बांधण्यात येत. या ध्वजाला सात छोट्या ध्वजा बांधण्यात येत. त्या नंदा, उपननंदा, जया, विजया, दोन वसुंधरा व शक्रमाता अश्या एकूण सात असत. तर खिलपर्वात श्रीकृष्ण त्याच्या संवगड्यांना इंद्रकोपाची पर्वा न करता वार्षिक शक्रोत्सव (इंद्रोत्सव) बंद करण्याचा सल्ला देतो. त्यामुळे इंद्राला राग येऊन तो गोकुळावर पावसाची अतिवृष्टी करतो.  गोवर्धन पर्वताचा आसरा घेऊन कृष्ण गोकुळातील प्रजेला आणि गोधनाला वाचवतो, असा उल्लेख आहे. कृष्ण त्यानंतर तेथे गोकुलोत्सव सुरू करतो.

बृहदसंहितेनुसार इंद्रध्वज महोत्सवात राजाबरोबरच सर्व प्रजाजनही उत्साहाने भाग घेत. इंद्रध्वजाची यष्टी (दंड) नगरात आणली जात असता नगर पताकांनी व तोरणांनी सजवावे, आनंदित जन तिथे असावेत आणि चौकात नट, नर्तक व गायक यांनी आपल्या कलेचे प्रदर्शन करावे, असे म्हणले आहे.

## संस्कृत साहित्यातील उल्लेख
वाल्मिकी रामायणाच्या सुंदरकांडात आकाशातून उड्डाण करणाऱ्या हनुमानाच्या शेपटीस "*लाङ्गलंच समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते | अम्बरे वायुपुत्रस्य **शक्रध्वज** इवोच्छ्रितः"* या श्लोकातून इंद्रध्वजाची उपमा दिली आहे. नीला_कोर्डे यांच्या माहितीनुसार अश्वघोषाच्या ‘बुद्धचरित‘ या महाकाव्यात सर्वार्थसिद्धीने म्हणजेच सिद्धार्थाने (गौतम बुद्धाने) राज्यत्याग केल्याचे ऐकून शोक अनावर होऊन भूमीवर कोसळणाऱ्या शुद्धोदन राजाला उत्सवानंतर खाली उतरवण्यात आलेल्या इंद्रध्वजाची उपमा दिली आहे. (बुद्धचरित, सर्ग (श्लोक क्र. ७३). रघुवंशात दिलीपाचा पुत्र रघू गादीवर आलेला पाहून प्रजाजनांना इंद्रध्वज दर्शनाचा आनंद झाल्याचे म्हणले आहे. (रघुवंश सर्ग ४ श्लोक क्र. ३) भासाच्या ‘मध्यमव्यायोग‘ या नाटकात भीमाला हिडिंबेकडे बळी म्हणून नेताना घटोत्कचाने त्याला पाशांनी बांधले असता तो ‘‘दोऱ्यांनी गच्च बांधलेल्या इंद्रध्वजाप्रमाणे शोभून दिसत होता‘‘ (अंक १, श्लो. क्र. ४७) असे म्हणले आहे. शूद्रकाच्या ‘मृच्छकटिकम्‌‘ या नाटकात तर या महोत्सवाचा दोन वेळा उल्लेख आला आहे. या नाटकातील चेट विदूषक मैत्रेयाला ‘इन्द्रमहकामुक काक‘ म्हणजे ‘‘इंद्रध्वज महोत्सवात बळी मिळण्याची इच्छा करणारा कावळा‘‘ म्हणतो. (मृच्छकटिक अंक ५) याच नाटकाच्या दहाव्या अंकात चारुदत्ताला वधस्तंभाकडे नेणारे चांडाल ‘‘इंद्रध्वज विसर्जनासाठी नेला असता पाहू नये,‘‘ असे विधान करतात. (मृच्छ. अंक १० श्लो. क्र. ७) 

## संदर्भ
वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
रामबन जिल्हा

**रामबन** हा भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २००६ साली डोडा जिल्ह्याचा काही भूभाग वेगळा करून रामबन जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. 

रामबन जिल्हा जम्मू आणि काश्मीरच्या मध्य भागात स्थित असून राष्ट्रीय महामार्ग १ ए ह्या जिल्ह्यातून धावतो. काश्मीर रेल्वेवरील *पीर पंजाल बोगदा* पूर्ण झाल्यामुळे येथून बारामुल्ला पर्यंत रेल्वे प्रवास सुरू झाला आहे. 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील जिल्हे
शक्र

शक्र या हिंदू देवाला पाली भाषेत 'सक्क' म्हणतात.
 
* इंद्र देवता
* शक्र व्रत
* शक्रोत्सव

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
रियासी जिल्हा

[250 px|इवलेसे|प्रसिद्ध [वैष्णोदेवी मंदिर ह्याच जिल्ह्यात स्थित आहे.]]
**रियासी** हा भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २००६ साली उधमपूर जिल्ह्याचा काही भूभाग वेगळा करून रियासी जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. 

जगप्रसिद्ध वैष्णोदेवी मंदिर रियासी जिल्ह्यातच स्थित असून कटरा येथे काश्मीर रेल्वेवरील कटरा रेल्वे स्थानक चालू झाल्यामुळे रियासी जिल्ह्यापर्यंत रेल्वे प्रवास सुलभ झाला आहे. 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील जिल्हे
मदुराई–डेहराडून एक्सप्रेस

250 px|इवलेसे|चा फलक
**मदुराई देहरादून एक्सप्रेस** ही भारतीय रेल्वेची एक जलद प्रवासी सेवा आहे. दक्षिण रेल्वेद्वारे चालवली जात असलेली ही गाडी तमिळनाडूच्या मदुराई व उत्तराखंडच्या देहरादून ह्या शहरांदरम्यान धावते. चेन्नई सेंट्रल पर्यंत धावणाऱ्या ह्या गाडीचा मार्ग मदुराईपर्यंत वाढवण्यात आला. हिचा अप क्रं.12687 आणि परतीचा डाऊन क्रं.12688 आहे. 

## बोगी
सध्या या रेल्वेला १ वातानुकूलित २ टियर, ३ वातानुकूलित ३ टियर, ८ शयन वर्ग, ४ सामान्य अनारक्षित, २ बैठक कम प्रवासी समान, १ खान पान व्यवस्था, ४ उच्च क्षमतेचे पार्सल डबे, असे एकूण २३ डबे जोडलेले असतात. प्रवाशांची संख्या कमी जास्त झाल्यास यांमध्ये बदल केले जातात.

## सेवा
मदुराई देहरादून एक्सप्रेस रेल्वे प्रस्थान ते आगमन पर्यंतचा अप मार्गावर 3095 किमीप्रवास तासी सरासरी 57.94 किमी प्रमाणे 53 तास आणि 25 मिनिटात पार करते आणि परतीचा डावून 3087 किमी प्रवास तासी सरासरी 57.17 की.मी वेगाने 54 तासात पार करते.
 
भारतीय रेल्वे नियमांनुसार हिचा वेग तासी 55 किमी पेक्षा जादा असल्याने प्रवाशी भाड्यावर अधिभार लावलेला आहे. 

ही रेल्वे चालविण्यासाठी तिच्या मार्गावर 4 रेल्वे इंजिनाची व्यवस्था ठेवलेली आहे. कांही मार्गाचे विध्युतीकरण झालेले असल्याने मदुराई जंक्शन ते इरोड जंक्शन पर्यंत WDM 3 A इंजिन वापरले जाते
पुढे WAP 4 चेन्नई सेंट्रल पर्यंत, पुढे हजरत निजामूद्दीन पर्यंत WAP 4 इंजिन आणि WDM 3A पुढील देहरादून पर्यंतचे प्रवासासाठी वापरले जाते.  

## वेळ
## मार्ग
मदुराई देहरादून एक्सप्रेस रेल्वे इरोड मार्गे चेन्नई सेंट्रल, विजयवाडा जंक्शन, नागपुर, भोपाळ जंक्शन, ग्वालियर, हजरत निजामूद्दीन, मीरठ सिटी जंक्शन, सहारनपुर जंक्शन, ते देहरादून या मार्गावर धावते.
 
मदुराई चंडीगढ एक्सप्रेसच्या श्ययन बोगी या रेल्वेला साहरणपूर जंक्शनवर जोडल्या जातात तसेच काढल्या जातात.  
इरोड जंक्शन, चेन्नई सेंट्रल आणि साहरणपूर जंक्शन स्टेशनवर या रेल्वे गाडीचे डबे तीन दिशेच्या रेल्वे मार्गावर विभागले जातात

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय रेल्वेगाड्या
वर्ग:तमिळनाडूमधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:उत्तराखंडमधील रेल्वे वाहतूक
सियालदह–नवी दिल्ली राजधानी एक्सप्रेस

250 px|इवलेसे|चा मार्ग
**सियालदाह राजधानी एक्सप्रेस** ही भारतीय रेल्वेची एक जलद प्रवासी सेवा आहे. राजधानी ह्या प्रतिष्ठित गाड्यांपैकी एक असलेली ही रेल्वेगाडी पश्चिम बंगालमधील कोलकात्याच्या सियालदाह रेल्वे स्थानक ते दिल्लीमधील नवी दिल्ली स्थानकांदरम्यान रोज धावते. पूर्व रेल्वेद्वारे चालवल्या जाणाऱ्या ह्या राजधानी एक्सप्रेसला कोलकाता ते दिल्ली दरम्यानचे १,४५८ किमी अंतर पार करायला १७ तास लागतात. हावडा राजधानी एक्सप्रेस ह्या भारतातील सर्वात पहिल्या राजधानीला मिळालेल्या उत्फुर्त प्रतिसादानंतर सियालदाह राजधानी ही दुसरी राजधानी एक्सप्रेस चालू करण्यात आली.

सियालदाह राजधानी एक्सप्रेसला साधारणपणे पहिल्या वातानुकूलित श्रेणीचा १, द्वितीय वातानुकूलित श्रेणीचे ३ तर तृतीय वातानुकूलित श्रेणीचे १२ डबे असतात. प्रवासाच्या भाडेखर्चामध्ये संपूर्ण खानपान सेवा समाविष्ट असते.

## स्थानके व मार्ग 
* सियालदाह रेल्वे स्थानक
* दुर्गापूर
* आसनसोल
* धनबाद
* गया
* मुघलसराई
* कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक
* नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक

## बाह्य दुवे 
* मार्ग व वेळापत्रक

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे वाहतूक
हावडा–नवी दिल्ली राजधानी एक्सप्रेस

250 px|इवलेसे|
250 px|इवलेसे|चा मार्ग
**हावडा राजधानी एक्सप्रेस** ही भारतीय रेल्वेची एक जलद प्रवासी सेवा आहे. राजधानी ह्या प्रतिष्ठित गाड्यांपैकी सर्वात जुनी असलेली ही रेल्वे पश्चिम बंगालमधील कोलकात्याच्या हावडा रेल्वे स्थानक ते दिल्लीमधील नवी दिल्ली स्थानकांदरम्यान रोज धावते. आठवड्यातील सहा दिवस हावडा राजधानी गयामार्गे तर एक दिवस पाटण्यामार्गे धावते. पूर्व रेल्वेद्वारे चालवल्या जाणाऱ्या ह्या राजधानी एक्सप्रेसला कोलकाता ते दिल्ली दरम्यानचे १,४५१ किमी अंतर पार करायला १७ तास लागतात. हावडा राजधानीला मिळालेल्या उत्फुर्त प्रतिसादानंतर सियालदाह राजधानी एक्सप्रेस ही दुसरी राजधानी चालू करण्यात आली.

हावडा राजधानी एक्सप्रेस सर्वप्रथम ३ मार्च १९६९ रोजी धावली. संपूर्ण वातानुकूलित डबे असलेली ही भारतामधील पहिलीच रेल्वेगाडी होती. हावडा राजधानी एक्सप्रेसला साधारणपणे पहिल्या वातानुकूलित श्रेणीचे २, द्वितीय वातानुकूलित श्रेणीचे ५ तर तृतीय वातानुकूलित श्रेणीचे ९ डबे असतात. प्रवासाच्या भाडेखर्चामध्ये संपूर्ण खानपान सेवा समाविष्ट असते.

## स्थानके व मार्ग
### गया मार्गे
* हावडा रेल्वे स्थानक
* धनबाद
* पारसनाथ
* गया
* मुघलसराई
* अलाहाबाद रेल्वे स्थानक
* कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक
* नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक

### पाटणा मार्गे
* हावडा रेल्वे स्थानक
* वर्धमान
* मधुपूर
* जसिदीह
* पाटणा रेल्वे स्थानक
* मुघलसराई
* अलाहाबाद रेल्वे स्थानक
* कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक
* नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक

## बाह्य दुवे
*मार्ग व वेळापत्रक

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे वाहतूक
शक्र व्रत

शक्र व्रत हे इंद्रलोक/शक्रलोक (स्वर्गप्राप्ती व्हावी यासाठी इंद्र देवतेच्या पूजनाचे एक हिंदू धार्मिक व्रत आहे. आश्विन शुक्ल पंचमीला शक्रव्रताची सुरुवात करता येते  आश्विन पौर्णिमेस उपवास करून इन्द्र, इंद्र पत्‍नी शची, ऐरावत, वज्र, मातुलिंग (मातलि) यांची गंध इत्यादींनी पूजा केली जाते. शक्रव्रत एक वर्ष पर्यंत केले जात असे. यात जेवण खुल्या आकाशाखाली केले जाई.. व्रताच्या शेवटी हरीण आणि गाईच दान करत.
## संदर्भ
वर्ग:व्रतवैकल्ये
ॲव्हां गर्द

**ॲव्हां गर्द** (avant-garde) हा एक मूळचा फ्रेंच शब्द आहे. याचा अर्थ आघाडीचा रक्षक, सैन्यातील पहिल्या आघाडीचे सैनिक, असा होतो.  हा शब्द कला क्षेत्रात, सांस्कृतिक क्षेत्रात किंवा राजकारणात कुणीही पूर्वी केलेले नाही असे नावीन्यपूर्ण, कल्पक कार्य करणाऱ्या व्यक्तीसाठी किंवा संस्थेसाठी वापरतात.

ज्या नाट्यसंस्थेत बाबा पार्सेकर यांची नेपथ्यकार म्हणून कारकीर्द बहरली त्या रंगायन संस्थेला मराठी रंगभूमीवरील ‘ॲव्हां गर्द’ (avant-garde) मानले जाते.

वर्ग:कला
भुवनेश्वर रेल्वे स्थानक

**भुवनेश्वर रेल्वे स्थानक** हे ओडिशा राज्याच्या भुवनेश्वर शहरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. भारतीय रेल्वेच्या पूर्व तटीय रेल्वे क्षेत्राचे मुख्यालय येथेच असून येथून दररोज अनेक गाड्या सुटतात.

## प्रसिद्ध गाड्या
* भुवनेश्वर-मुंबई छत्रपती शिवाजी टर्मिनस कोणार्क एक्सप्रेस
* भुवनेश्वर-नवी दिल्ली राजधानी एक्सप्रेस
* भुवनेश्वर-नवी दिल्ली दुरंतो एक्सप्रेस
* भुवनेश्वर-नवी दिल्ली ओडिशा संपर्क क्रांती एक्सप्रेस
* भुवनेश्वर-हावडा जन शताब्दी एक्सप्रेस
* भुवनेश्वर-धनबाद गरीब रथ एक्सप्रेस
* हावडा-पुरी शताब्दी एक्सप्रेस
* हावडा-सिकंदराबाद फलकनुमा एक्सप्रेस
* हावडा-चेन्नई सेंट्रल कोरोमंडल एक्सप्रेस
* हावडा-यशवंतपूर जलद एक्सप्रेस

वर्ग:ओडिशामधील रेल्वे स्थानके
रे
बाबा पार्सेकर

**बाबा पार्सेकर** (जन्म : ४ सप्टेंबर, इ.स. १९४० - ) हे एक मराठी नेपथ्यकार आहेत. ते मूळचे गोव्याचे राहणारे आहेत.

## शिक्षण आणि प्रशिक्षण
जे.जे. कला महाविद्यालयातून ॲप्लाईड आर्टची पदवी घेणाऱ्या बाबा पार्सेकरांना पहिलेच गुरू भेटले ते प्रसिद्ध नाट्यदिग्दर्शक दामू केंकरे. दामू जे.जे.मध्ये शिकवत. त्यांच्या बरोबर राहून बाबा भारतीय विद्या भवनच्या एकांकिकांना नेपथ्य करू लागले आणि तिथून ते रंगायन या मराठी रंगभूमीवर ‘ॲव्हां गर्द’ (avant-garde) मानल्या गेलेल्या संस्थेत दाखल झाले. तिथे त्यांना विजया मेहता या दुसऱ्या गुरू लाभल्या.

## कारकीर्द
हौशी, प्रायोगिक आणि व्यावसायिक अशा रंगभूमीच्या तिन्ही धारांमध्ये बाबा पार्सेकरांंनी लखलखीत कामगिरी केली आहे.

रंगायनच्या ’कावळ्यांची शाळा’ या तेंडुलकर लिखित नाटकाच्या नेपथ्यासाठी बाबांना राज्य नाट्य स्पर्धेत पारितोषिक मिळाले, आणि त्यांची कारकीर्द जोमाने सुरू झाली.

पुढे नंदकुमार रावतेंच्या ललितकला साधना संस्थेतून पार्सेकरांनी व्यावसायिक रंगभूमीवर नेपथ्यकार म्हणून पदार्पण केले. सुरेश खरेंच्या ‘सागर माझा प्राण’ या १९६४ साली रंंगभूमीवर आलेल्या नाटकाचे वैशिष्ट्यपूर्ण नेपथ्य बाबांचे होते. तिथून सुरू झालेला बाबा पार्सेकरांचा प्रवास त्यांच्या वयाच्या पंच्याहत्तरीतही थांबलेला नव्हता. 

रंगभूमीच्या संकेतांच्या चौकटीत राहून बाबांनी अनेक कल्पक नेपथ्यरचना केल्या. त्यांना रंगभूमीच्या मर्यादांचेही पक्के भान होते. त्या सांभाळूनच त्यांनी नेपथ्यात कल्पक प्रयोग केले. मुख्य धारेतील रंगभूमी ही सत्तर-ऐंशीच्या दशकात नाटकांच्या दीर्घ दौऱ्यांसाठी प्रसिद्ध होती. अशा दौऱ्यांत सुटसुटीत आणि लवचिक नेपथ्य ही प्राथमिक गरज असते. ते हाताळायला सोपे असणे गरजेचे असे. आखुडशिंगी, बहुगुणी अशा नेपथ्याचे आव्हान बाबा पार्सेकरांनी त्या काळी आणि नंतरही लीलया पेलले. नेपथ्यकार नाटकाचा नेपथ्यरचना करताना त्याचे आधी ड्रॉइंग तयार करतात. परंतु बाबा पार्सेकर ड्रॉइंगऐवजी नेपथ्याचे ‘मॉडेल’च तयार करीत; जेणेकरून निर्मात्यासह सर्वानाच नेपथ्याची पुरेपूर कल्पना येई. त्यांनी केलेल्या सुटसुटीत नेपथ्यामुळे ‘सुयोग’च्या ‘श्री तशी सौ’ या नाटकाचा अमेरिका दौरा सोपा झाल्याचे नेपथ्यकार राजन भिसे सांगतात. मात्र नेपथ्यात वास्तवतेचा अतिरेक त्यांना मान्य नव्हता. रंगमंचीय कॢप्त्या वापरून केलेले नेपथ्यच त्यांना भावत असे. पुढल्या काळात प्रगत तंत्रज्ञान आले आणि सर्जनशीलता कमी झाली. पण बाबा पार्सेकरांचे नेपथ्य  सर्जनशीलच राहिले.

## इतर 
अनुभवी आणि ज्ञानी बाबा पार्सेकरांना गोवा कला अकादमीने तांत्रिक सल्लागार म्हणून मानाने बोलवून घेतले आहे. 

विख्यात व्हायलीनवादक श्रीधर पार्सेकर हे बाबांचे चुलत भाऊ. त्यांचा स्मृतिदिन बाबा दरवर्षी गोव्यात थाटामाटात साजरा करतात.

## बाबा पार्सेकर यांचे नेपथ्य असलेली काही नाटके (एकूण नाटके ४८५हून अधिक)
* काचेचा चंद्र
* कावळ्यांची शाळा (राज्य नाट्य स्पर्धेतले नाटक)
* गुंतता हृदय हे
* मला उत्तर हवंय
* रथचक्र
* श्री तशी सौ
* सागर माझा प्राण
* सूर राहू दे
* हॅण्ड्‌स अप
* ही श्रींची इच्छा, वगैरे. 

## पुरस्कार
* महाराष्ट्र सरकारकडून 'नटवर्य प्रभाकर पणशीकर रंगभूमी जीवनगौरव' पुरस्कार (नोव्हेंबर २०१७)

वर्ग:नेपथ्यकार
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
आर्य बब्बर

**आर्य बब्बर** एक हिंदी चित्रपट अभिनेता आहे. हा राज बब्बर आणि नादिरा बब्बर यांचा मुलगा आणि प्रतीक बब्बरचा सावत्र भाऊ आहे.

## बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
मनोहर रणपिसे

**मनोहर रणपिसे** (इ.स. १९४७ - २ सप्टेंबर, इ.स. २०१५:मुंबई) हे एक मराठी गझलकार होते. सुरेश भटांनंतर त्यां मराठी गझल खऱ्या अर्थाने सशक्तपणे लिहिल्या त्यात मनोहर रणपिसे यांचे नाव आहे. सुमारे ४० वर्षे त्यांनी कविता आणि गझल लिहिली. उर्दू गझलचा त्यांच्यावर प्रभाव होता. रवायती शैली त्यांच्या गझलमधून प्रकर्षाने दिसते. २००४ मध्ये त्यांचा पहिला गझलसंग्रह प्रकाशित झाला.  मनोहर रणपिसे यांचे १४ गझलसंग्रह प्रकाशित झाले. त्यातील ‘मृगजळाचे गाव माझे’ हा संग्रह अतिशय गाजला. 

रणपिसे यांनी केवळ गझलाच नव्हे तर निसर्ग व प्रेमकविताही लिहिल्या. त्यांचे  प्रश्‍नचिन्हांचा प्रवास हे प्रवासवर्णनही गाजले. महाराष्ट्रासह देशभरात त्यांनी कविसंमेलन तसेच मुशायऱ्यांमधून आपला ठसा उमटविला. ते केवळ कवी किंवा गझलकार म्हणून प्रसिद्ध नव्हते तर चांगला माणूस होते. मनोहर रणपिसे यांनी गद्यलेखनही केले. ‘बुद्ध गीतांजली’ या काव्यप्रकल्पासाठी १९८५ साली त्यांना केंद्र सरकारची ज्युनिअर रिसर्च फेलोशिप मिळाली, तर 'गझल गीता' या संशोधन प्रकल्पासाठीदेखील २००९ मध्ये फेलोशिप मिळाली. आकाशवाणी मुंबई केंद्राचे ते मान्यताप्राप्त कवी व गीतकार होते. आकाशवाणी तसेच दूरदर्शनवरून त्यांची अनेक गाणी प्रसारित झाली.  रणपिसे यांची ‘श्रावण आला’ ही कविता तिसरीच्या पाठ्यपुस्तकासाठी, तर ‘सागर संध्या’ ही कविता नववीच्या पाठ्यपुस्तकासाठी निवडली गेली होती. 

## प्रकाशित पुस्तके 
* अंतर्यामी (गझलसंग्रह)
* अद्वैत (गझलसंग्रह)
* कोरा कागद (गझलसंग्रह)
* निर्वाण (गझलसंग्रह)
* निसर्ग आणि मी (काव्यसंग्रह)
* प्रश्नचिन्हांचा प्रवास (प्रवासवर्णन)
* प्रेषित (गझलसंग्रह)
* बहरलेले झाड (गझलसंग्रह)
* मृगजळाचे गाव माझे (गझलसंग्रह)
* वाळूची घरे (गझलसंग्रह)
* शुभ्र कमळांचे तळे (गझलसंग्रह)
* सूफ़ी (गझलसंग्रह)

## पुरस्कार 
रणपिसे यांना २०१३ साली यू.आर.एल. फाउंडेशनचा गज़लगौरव हा पुरस्कार मिळाला होता.

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
द ओबेरॉय (गुरगांव)

**द ओबेरॉय, गुरगांव** भारताच्या नवी दिल्ली या राजधानी शहराजवळ व्यवसायाचे केंद्र असणाऱ्या गुरगांव येथे आहे. याची मालकी ओर्बिट रिसॉर्ट या गुरगांवस्थि विकसकाची आहे. या हॉटेलचे व्यवस्थापन द ओबेरॉय हॉटेल्स आणि रिसॉर्ट समूह करतो. याचा बांधकाम खर्च ४ अब्ज रुपये झाला. याचे उद्घाटन १३ एप्रिल २०१ रोजी झाले.

## माहिती
 येथे उपहार व्यवस्था फक्त व्यवसाइक प्रवाश्यासाठीच आहे.  रास्ट्रीय महामार्ग - 8 जवळील त्रिडेंट हॉटेलचे मालमत्तेच्या उजव्या बाजूस हे हॉटेल आहे. या हॉटेलचा व्यवस्थापन करार ओरबीट रिसॉर्टचा आहे॰

प्रवासाचा ऑस्कर आणि पर्यटन व्यवसाय यांच्या मार्फत प्रतेक वर्षी “ जागतिक प्रवास अवॉर्ड” जाहीर होतात. जानेवरी 2012 नध्ये भारतातील पहिले हे आरामदाई हॉटेल “ सन 2011 सालाचे जगाचे लिडिंग आरामदाई हॉटेल “ म्हणून अवॉर्ड घेणेस पात्र ठरले.  पाठीमागे डिसेंबर 2011 मध्ये CNNGo ने “11 भारतीय हॉटेल्सना 2012 मधील भेट” या यादीत या हॉटेलचे नाव नोंदविले.

या हॉटेलचे उपहार ग्रहात 24 तास स्वयंपाक व्यवस्था आहे. 361 आणि अमरंता भारतीय समुद्रकिनाऱ्यावरील उपलब्ध खाध्यांची सुविधा देते. येथे पियानो बार, सिगार सह निवांत पडून रहाण्याची व्यवस्था, आणि स्पा आहे.

## आराखडा आणि बांधकाम 
सिंगापूर येथील वास्तु शिल्पकार आर एस पी आर्किटेक्ट्स प्लॅनर अँड ईनगिनीर्स पीटीई लिमिटेड (RSP Architects Planner And Engineers PTE Ltd. )  यांनी इमारतीचा आराखडा तयार केला होता.

नवी दिल्ली येथील बी.एल. कश्यप आणि सन्स, यांनी यू आर ई कुयात्त्रो, काचेचे व्यवस्थापन करणारे यू आर ई कोटट्रो (Quattro) यांना बरोबर घेऊन बांधकाम केले.

बँकॉकचे पीएलए (वास्तू चित्रकार), कौलालूंपूरचे लीम टीओ विलकेस (lim teo Wilkes) (आतील आराखडाकार), सिंगपूरचे (औरोकेन फाकडेस) Aurocen Facades (काच काम करणारे) यांचा या बांधकामात समावेश होता.

सन 2012चे सिंगापूर येथिल जागतिक वास्तु शिल्प उत्सवामध्ये या हॉटेलचे शॉर्ट लिस्टिंग झालेला वास्तुशिल्प नमूना ठेवला होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:गुरगांव
हिंदन नदी

**हिंदन नदी** ही उत्तर प्रदेशातील एक नदी आहे. ही यमुना नदीची उपनदी असून काळी नदी आणि कृष्णी कारसुनी या दोनही नद्या हिंदनच्या उपनद्या आहेत. दोघांचा उगम सहरानपूर जिल्ह्यात होतो. काळी नदी हिंदनला दुदी गावाजवळ मिळते.

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील नद्या
काळी नदी (उत्तर प्रदेश)

उत्तर प्रदेशातील **काळी नदी** ही हिंदन नदीची उपनदी आहे. त्या राज्यातील सहरानपूर जिल्ह्यात पाहांसूजवळ तिचा उगम आहे.  दुदी गावाजवळ तिचा संगम हिंदन नदीशी होतो.  

वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील नद्या
जुळी शहरे

शेजारी शेजारी चिकटून असलेल्या दोन शहरांना जोडशहरे म्हणतात. त्यांचा कारभार पहाणाऱ्या स्थानिक स्वराज्य संस्था एक असतीलच असे नाही. भारतात अशी अनेक जोडशहरे आहेत. त्यांतील काही ही :- 
* एर्नाकुलम-कोचीन (केरळ)
* आसनसोल-दुर्गापूर (पश्चिम बंगाल)
* अहमदाबाद-गांधीनगर (गुजरात)
* अलाहाबाद-नैनी (उत्तर प्रदेश)
* कटक-भुवनेश्वर (ओडिशा)
* कोलकाता-हावडा (पश्चिम बंगाल)
* कल्याण-डोंबिवली (महाराष्ट्र)
* कांक्रोली-राजसमंद (छत्तीसगढ)
* कांडला-गांधीधाम (गुजरात)
* कुळगाव-बदलापूर-अंबरनाथ (महाराष्ट्र)
* जलपाइगुडी-सिलिगुरी (पश्चिम बंगाल)
* तिरुचिरापल्ली-श्रीरंगम् (तमिळनाडू) 
* तिरुनेलवेली-पलायमकोट्टाई (तमिळनाडू) 
* त्रिवेंद्रम-थुंबा (केरळ)
* दिल्ली-नवी दिल्ली (दिल्ली)
* दुर्ग-भिलई (छत्तीसगढ)
* नांदेड-वाघाळा (महाराष्ट्र)
* पिंपरी-चिंचवड (महाराष्ट्र)
* शिवामोग्गा-भद्रावती (कर्नाटक)
* भिवंडी-निजामपूर (महाराष्ट्र)
* मिरा-भाईंदर (महाराष्ट्र)
* मुंबई-नवी मुंबई (महाराष्ट्र)
* रांची-हाटिया] (झारखंड)
* वसई-विरार (महाराष्ट्र)
* विजयवाडा-अमरावती (आंध्र प्रदेश)
* विशाखापट्टणम-वॉल्टेअर (आंध्र प्रदेश)
* सांगली-मिरज(महाराष्ट्र)
* सिकंदराबाद-हैदराबाद-कांचीगुडा (तेलंगणा)
* हरिहर-देवगिरी (आंध्र प्रदेश)
* हुबळी-धारवाड (कर्नाटक)

वर्ग:भूगोल
वर्ग:जुळी शहरे
विद्युत जामवाल

**विद्युत जामवाल** हा बॉलिवूडमधील एक अभिनेता आहे. हा हिंदी, तमिळ, तेलुगू आणि मल्याळम चित्रपटांतून कामे करतो.

## चित्रदालन 
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेते
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
माणगाव

## भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
"माणगांव बु हे रायगड जिल्ह्यातल्या सुधागड तालुक्यातील ३६५ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ७३ कुटुंबे व एकूण ३३८ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर खोपोली २५ किलोमीटर अंतरावर आहे.  यामध्ये १७५ पुरुष आणि १६३ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ० असून अनुसूचित जमातीचे ५४ लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणना स्थल निर्देशांक ५५४४५५   आहे.

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.

## साक्षरता 
* एकूण  साक्षर  लोकसंख्या: ७३.३७
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: ८१.१४
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ६५.०३
होन्नावर

**होनावर** हे कर्नाटकाच्या उत्तर कन्नड जिल्ह्यातील एक गाव व होनावर तालुक्याचे मुख्यालय आहे. होनावर अरबी समुद्राच्या किनारी व शरावती नदीच्या काठावर वसले असून ते कारवारच्या ९० किमी दक्षिणेस व मंगळूरच्या १८० किमी उत्तरेस आहे. २०११ साली होनावर गावाची लोकसंख्या सुमारे १३ हजार होती.

राष्ट्रीय महामार्ग १७ व राष्ट्रीय महामार्ग २०६ हे होनावरवरून जातात. होनावर रेल्वे स्थानक हे कोकण रेल्वे मार्गावरील एक स्थानक आहे. 

वर्ग:उत्तर कन्नड जिल्हा
चिंचाळकर (निःसंदिग्धीकरण)

* जनार्दन हरी चिंचाळकर
* विष्णू चिंचाळकर - चित्रकार

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
स्‍कूल ऑफ फाईन आर्ट्स (इंदूर)

स्‍कूल ऑफ फाईन आर्टस, ही इंदूरमधील एक शिक्षण संस्था आहे.

## उल्लेखनीय शिक्षक
## उल्लेखनीय विद्यार्थी
* मकबूल फिदा हुसेन

वर्ग:इंदूर
चंबळ नदी

**चंबळ नदी** ही यमुनेची उपनदी आहे. मध्य प्रदेश, राजस्थान व उत्तर प्रदेशांतून ती वाहते. मध्य प्रदेशातील जानापाव येथे विंध्य पर्वतात तिचा उगम आहे. उत्तर प्रदेशातील साहोन गावाजवळ तिचा यमुनेशी संगम होतो. चंबळ नदीची एकूण लांबी ९६० किमी असून बागरी, क्षिप्रा, चामला, सिवाना, ब्राह्मणी व कराल या तिच्या उपनद्या आहेत. मध्य प्रदेशातील चंबळचे खोरे हे तेथील घनदाट अरण्य व तेथे आश्रय घेऊन राहणाऱ्या डाकूंसाठी कुप्रसिद्ध आहे. ह्या नदीवरील गांधीसागर धरणाच्या ठिकाणी पंचेचाळीस फूट उंचीचे चंबळ नदीचे शिल्प आहे. ते प्रख्यात शिल्पकार राम सुतार ह्यांनी १९६० च्या सुमारास बनविलेले आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील नद्या
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील नद्या
वर्ग:राजस्थानमधील नद्या
भास्करराव दुर्वे

**स्वातंत्र्य सैनिक, साथी भास्करराव दुर्वे** नाना (जन्म: २९ एप्रिल १९२० संगमनेर, मृत्यू: १३ डिसेंबर १९७९ पुणे ), हे संगमनेर-अकोले परिसरातील श्रमिक, कष्टकरी, आदिवासी, विडी कामगारांचे नेते होते. ते प्रजा समाजवादी पक्षाचे नेते होते, त्यांनी परिसरातील मजूर, कामगार, कष्टकरी, महिला यांच्यासाठी कार्य केले. त्यांना कामगार आदिवासी साथी म्हनत. ते अहिल्यानगर जिल्ह्यात दुर्वे नाना या नावाने ओळखले जात होते. त्यांना अहिल्यानगर जिल्ह्याचे साने गुरुजी म्हणत. ते व्यवसायाने वकील होते. वकिली करतानाच राजकीय आणि सामाजिक कार्यात त्यांनी स्वतःला वाहून घेतले. त्यांच्या जीवनावर साहित्यिक रंगनाथ पठारे यांनी ताम्रपट (१९९४) ही कादंबरी लिहिली आहे. याच कादंबरीस नंतर साहित्य अकादमी पुरस्काराणे गौरविन्यात आले, 

गोवा मुक्ति आंदोलन, संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ, भाववाढ विरोधी आंदोलन, आदिवासी जमिनी अतिक्रमण मुक्ति लढा अशा अनेक लढ्यात ते अग्रभागी होते. साने गुरुजींचे शिष्य आणि बाबा आमटे यांच्या 'रचनात्मक संघर्ष' या कल्पनेचे ते क्रियाशील पुरस्कर्ते होते.     

त्यांच्या नावाने साथी भास्करराव दुर्वे प्रतिष्ठान स्थापन करण्यात आले असून राष्ट्र सेवा दलाचे माज़ी महाराष्ट्र कार्याध्यक्ष राजाभाऊ अवसक या ट्रस्टचे  कार्यकारी विश्वस्त आहेत, 
  
## शिक्षण
* १९३५ : मॅट्रिक, संगमनेर

## कौटुंबिक
* १९४९ : विवाह    
 
## प्रमुख घटना
* १९३७ : विलेपार्ले खटल्यातील एक आरोपी. शस्त्रास्त्रे जमविल्याबद्दल सहा महिने कारावासाची शिक्षा, पण हाती न लागल्याने शिक्षा भोगली नाही.  
* १९४० : संगमनेर-अकोले भागात राष्ट्र सेवा दलाचे काम सुरू. 
* १९४२ : 'चले जाव' आंदोलनात भाग. भूमिगत.  
* १९४५ : संगमनेर येथे राष्ट्र सेवा दलाचा युवक मेळावा, साने गुरुजी उपस्थित. 
* १९४७ : खिरविरे ता. संगमनेर येथे सावकारशाही विरुद्ध शेतकरी लढ्याचे नेतृत्व, चळवळ यशस्वी केली.  
* १९४९ : कामगार, विडी मजदूर सभेची स्थापना 
* १९६५ : महागाई विरोधात आंदोलन १९६७-७०: भूमिहीनांना जमीन वाटपाचा प्रश्न, आदिवासी जमिनींच्या अतिक्रमणाचा प्रश्न, धरणग्रस्तांच्या जमिनीचा मोबदला मिळविण्याचे आंदोलन, त्यात यश.    
* १९७५ : सानेगुरुजी वाचनालयाची स्थापना, आणीबाणीत आजारी असतानाही लोकजागृती. 

## निवडणुका
* १९५२ : संगमनेर येथून विधानसभेची निवडणूक लढविली. प्रचारासाठी जयप्रकाश यांची उपस्थिती. 
* १९६२ : विधानसभेची निवडणूक पराभूत 
* १९६७ : विधानसभेची निवडणूक पराभूत

१९५२ साली संगमनेर विधानसभा निवडणुकीत बी.जे. खताळ पाटील (काँग्रेस), कॉ. दत्ता देशमुख (कामगार किसान पक्ष) व भास्करराव दुर्वे (प्रजा समाजवादी) अशी निवडणूक झाली. त्यात कॉ. दत्ता देशमुख यांच्याकडून भास्करराव दुर्वे आणि बी.जे. खताळ (काँग्रेस) पराभूत झाले. १९६२ची निवडणूक पुन्हा बी.जे. खताळ पाटील (काँग्रेस), कॉ. दत्ता देशमुख(लाल निशाण पक्ष) व भास्करराव दुर्वे (प्रजा समाजवादी) यांच्यात झाली. त्यात खताळ (काँग्रेस) यांच्याकडून भास्करराव दुर्वे (आणि कॉ. दत्ता देशमुख : लाल निशाण पक्ष) पराभूत झाले. १९६७ सालची निवडणूक बी.जे. खताळ पाटील (काँग्रेस) आणि भास्करराव दुर्वे अशी लढत होऊन पुन्हा भास्करराव दुर्वे पराभूत झाले. विधानसभेच्या दोन निवडणुकांमध्ये ते केवळ ५०० मतांच्या फरकाने पराभूत झाले.    

## श्रद्धांजली लेख
प्रा. मा. रा. लामखडे यांनी भास्करराव दुर्वे यांच्यावर "श्रमण्यातच विश्रांती, झिजणे उल्हास जया....." हा लेख लिहिला आहे.

## संदर्भ
वर्ग:आदिवासी नेते
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील स्वातंत्र्य सैनिक
प्रभाकर रामचंद्र दामले

प्रा. डॉ. **प्रभाकर रामचंद्र दामले** (२४ फेब्रुवारी १९०५- २४ फेब्रुवारी, इ.स. १९८६) मराठी संपादक होते. हे नौरोसजी वाडिया महाविद्यालयातील तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक आणि विभागप्रमुख होते. ते महाविद्यालयाची पालक संस्था मॉडर्न सोसायटीचे आजीव सदस्य होते. ते स. प. महाविद्यालय, पुणे येथे तत्त्वज्ञान विभाग प्रमुख श्रीनिवास रघुनाथ कावळे यांचे तत्त्वज्ञानाचे शिक्षक होते. काही काळ प्रा. कावळे हे प्रा. दामले यांचे सहकारीही होते.

## कौटुंबिक माहिती
त्यांचा विवाह कमलिनी देसाई यांच्याशी झाला.

## शिक्षण
* १९२४ : तत्त्वज्ञान, बी. ए.  
* १९२७ : तत्त्वज्ञान- एम.ए.

## अध्यापन
* १९३४ ते १९७० : तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक आणि नंतर विभागप्रमुख, नौरोसजी वाडिया महाविद्यालय, पुणे 
* रिसर्च फेलो - इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ फिलोसॉफी, अमळनेर 
* प्राध्यापक - तत्त्वज्ञान आणि इंग्लिश, कर्नाटक महाविद्यालय, धारवाड

## कारकीर्द
* १९५४: अध्यक्ष : तर्कशास्त्र व सद्वस्तुमीमांसा विभाग, भारतीय तत्त्वज्ञान परिषद, सिलोन. 
* १९५५: निबंध सादरीकरण - आंतरराष्ट्रीय तत्त्वज्ञान परिषद,ऑक्सफर्ड व लीड्स. 
* १९५८: निबंध सादरीकरण - आंतरराष्ट्रीय तत्त्वज्ञान परिषद, व्हेनिस.
* १९५९: निबंध सादरीकरण - आंतरराष्ट्रीय तत्त्वज्ञान परिषद,म्हैसूर.

## लेखन
### मराठी
* बोधवचने 
* विचारवडाच्या पारंब्या
* चिंतन
*१९८४ : न्यायरत्न महर्षी विनोद यांच्यावर लेख - महर्षी विनोद जीवन दर्शन

### इंग्लिश
* १९५४: ?? प्रस्तावना - डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन

## मूळ लेख
"श्रेष्ठ विचारवंत : प्राचार्य प्र. रा. दामले" - श्रीनिवास रघुनाथ कावळे - मूळ लेख - केसरी ०२ मार्च १९८६

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी संपादक
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू
शरावती नदी

**शरावती** (कन्नड: ಶರಾವತಿ) ही भारताच्या कर्नाटक राज्यामधील एक नदी आहे. ती कर्नाटकात शिमोगा जिल्ह्यातील अंबुतीर्थ नावाच्या गावाजवळ उगम पावते व १२८ किमी पश्चिमेकडे वाहत येऊन होनावर गावाजवळ अरबी समुद्राला मिळते. जोग धबधबा हा आशियामधील सर्वात उंचीचा धबधबा शरावतीवरच आहे.

शरावतीवर लिंगणमक्की धरण व इतर काही धरणे बांधली गेली असून त्यांपासून जलविद्युत निर्मिली जाते.

## बाह्य दुवे
वर्ग:कर्नाटकमधील नद्या
वर्ग:पश्चिम घाट
वर्ग:पश्चिम घाटातील नद्या
वर्ग:भारतातील नद्या
सप्‍तरंगी

**सप्तरंगी** (इंग्रजी:Salacia chinensis) ही भारतात, प्रामुख्याने पश्‍चिम घाटात सापडणारी व मधुमेहावर औषध म्हणून वापरली जाणारी एक वनस्पती आहे. ही वनस्पती तुलनेने कमी पाऊस पडणाऱ्या भागांतही तग धरते, असे आढळले आहे.

सप्तरंगी ही महाराष्ट्राच्या काही भागांत *इंगळी* किंवा *निसूल* या नावानेही ओळखली जाते. हिचे शास्त्रीय नाव *सॅलॅसिया चायनेन्सिस* (Salacia chinensis) असे आहे.

संशोधकांना सप्तरंगीच्या मुळांबरोबरच खोड आणि पाना-बियांतही औषधी गुणधर्म सापडल्याने औषध निर्मितीच्या दृष्टीने सप्तरंगीचे उत्पादन महत्त्वाचे ठरले आहे.

वर्ग:औषधी वनस्पती
वर्ग:वनस्पती
तळवलकर

**तळवळकर** हे मराठी आडनाव आहे.

## उल्लेखनीय व्यक्ती
* पंडित सुरेश तळवळकर - गायक
* स्मिता तळवळकर - अभिनेत्री, चित्रपट निर्मात्या
* शरद तळवळकर - अभिनेता
* गोविंद तळवळकर - ’महाराष्ट्र टाइम्स’चे संपादक
* गोपीनाथ तळवळकर - मुलांच्या ’आनंद’ मासिकाचे ३५ वर्षे संपादक

वर्ग:मराठी आडनावे
उमळवाड

**उमळवाड** [English: Umalwad] हे कोल्हापूर जिल्ह्याच्या शिरोळ तालुक्यातील गाव आहे. ते जयसिंगपूर शहरापासून ५ किमी अंतरावर असून या गावाची लोकसंख्या २०११ च्या जनगणनेनुसार ५०३५
 आहे. येथे दर वर्षी महाशिवरात्रीचा मोठा उत्सव भरतो. हे गाव कृष्णा नदीच्या काठी वसेलेले असून येथे दानलिंग महाराजांचे संजीवनी समाधी स्थळ आहे.

## बोली भाषा
उमळवाडमध्ये प्रामुख्याने मराठी बोलली जाते. काही प्रमाणात कानडी भाषाही बोलली जाते. ग्रामपंचायतीचे आणि तलाठी कार्यालयाचे कार्य मराठीतूनच चालते.

## उमळवाड मधील शासकीय व वैद्यकीय सुविधा
उमळवाडमध्ये एक सरकारी ग्रामीण रुग्णालय आहे. गावात एक तलाठी कार्यालय आहे. उमळवाडचे कामकाज तेथील ग्रामपंचायत चालवते.

## कसे पोहोचायचे?
उमळवाडसाठी दर अर्ध्या तासाला एस टी महामंडळाच्या बस जयसिंगपूरहून सुटतात. खाजगी रिक्षानेही जाता येते. उमळवाडपासून जयसिंगपूर रेल्वे स्थानक २.३ किमी अंतरावर आहे. उमळवाडपासून तालुक्याचे गाव शिरोळ १०. किमी अंतरावर, जवळचे रेल्वे जंक्शन मिरज १०. किमी अंतरावर तर जिल्ह्याचे शहर कोल्हापूर ४२.५ किमी अंतरावर आहे.

## उमळवाडमध्ये साजरे केले जाणारे उत्सव
उमळवाडमध्ये दरवर्षी महाशिवरात्रीला श्री दानलिंग महाराजांची यात्रा भरते. ही यात्रा ५ दिवस चालते. या यात्रेसाठी खूप दूरवरून भाविक येतात. बिरदेवाची यात्राही दरवर्षी भरते. गावात महावीर जयंतीसुद्धा मोठ्या उत्साहाने साजरी केली जाते. हनुमान जयंती, बसवेश्वर जयंती, नाताळ इत्यादी उत्सव साजरे होतात.

## उमळवाडमधील शैक्षणिक सुविधा
उमळवाड मध्ये ६ अंगणवाड्या आहेत. दोन सरकारी प्राथमिक मराठी शाळा आहेत, पहिली कन्या विद्या मंदिर आणि दुसरी कुमार विद्या मंदिर. 
८ वी ते १० वी पर्यंतच्या शिक्षणासाठी विद्यार्थी श्री दानलिंग हायस्कूलमध्ये प्रवेश घेतात. या  हायस्कूलमधून दहावीला बोर्डात चांगल्या गुणांनी पास होणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या उल्लेखनीय आहे.

## संदर्भ
वर्ग:शिरोळ तालुका
वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे
चिपळूण रेल्वे स्थानक

**चिपळूण रेल्वे स्थानक** हे चिपळूण शहरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. कोकण रेल्वेवरील हे स्थानक महाराष्ट्राच्या कोकण भागामधील महत्त्वाच्या रेल्वे स्थानकांपैकी एक असून मुंबई व उत्तरेकडून गोवा, कर्नाटक व केरळकडे धावणाऱ्या अनेक रेल्वेगाड्यांचा येथे थांबा आहे. हे स्थानक चिपळूण शहरात रा.मा. १७ वर स्थित आहे.

## महत्त्वाच्या रेल्वेगाड्या 
रे
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:कोकण रेल्वे
माडगुळे

**माडगुळे** हे महाराष्ट्राच्या सांगली जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे गाव मराठी लेखक व्यंकटेश माडगूळकर यांचे जन्मगाव आहे. ग.दि. माडगूळकर यांचे बालपण या गावात गेले.

## भौगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
माडगुळे हे सांगली जिल्ह्यातल्या आटपाडी तालुक्यातील १३७२.०९ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ३९४ कुटुंबे व गावाची एकूण लोकसंख्या १९११ आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर विटा हे ५५ किलोमीटर अंतरावर आहे.  माडगुळेमध्ये ९४९ पुरुष आणि ९६२ स्त्रिया आहेत.  ह्या गावाचा जनगणना स्थल निर्देशांक ५६८५९४   आहे.

## साक्षरता 
* एकूण  साक्षर  लोकसंख्या: १२४२ (६४.९९%)
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: ७०६ (७४.३९%)
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ५३६ (५५.७२%)
## हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४० अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २४ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.

## जमिनीचा वापर 
माडगुळे ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
* बिगरशेती वापरात असलेली जमीन: २
* ओसाड व लागवडीला अयोग्य जमीन: १०५.५९
* लागवडीयोग्य पडीक जमीन: १७२
* सद्यस्थितीतील पडीक जमीन: २३४.५
* पिकांखालची जमीन: ८५८
* एकूण कोरडवाहू जमीन: ३९३
* एकूण बागायती जमीन: ४६५

## सिंचन सुविधा 
सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
* कालवे: ९३
* विहिरी / कूप नलिका: ३००

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:सांगली
वर्ग:आटपाडी तालुक्यातील गावे
वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
बाली (नाव/आडनाव)

**बाली** हे भारतात तसेच इतरही ठिकाणी आढळणारे आडनाव आहे. बाली आडनाव असलेली काही व्यक्ती --

* गीता बाली - चित्रपट अभिनेत्री.
* योगीता बाली - चित्रपट अभिनेत्री.
* जी.एस. बाली - भारतीय राजकारणी
* अरुण बाली - चित्रपट अभिनेता.
* सुचिंद्र बाली - तमिळ चित्रपट अभिनेता.

वर्ग:आडनावे
पुणे−सिकंदराबाद शताब्दी एक्सप्रेस

250 px|इवलेसे|पुणे सिकंदराबाद शताब्दी एक्सप्रेस
**पुणे सिकंदराबाद शताब्दी एक्सप्रेस** ही भारतीय रेल्वेची एक जलद प्रवासी सेवा आहे. शताब्दी एक्सप्रेस ह्या भारतामधील सर्वात वेगाने प्रवास करणाऱ्या व संपूर्ण वातानुकूलित गाड्यांपैकी एक असलेली ही रेल्वे पुणे ते हैदराबाद शहरांदरम्यान आठवड्यातून सहा दिवस धावते. मध्य रेल्वेमार्गे धावणाऱ्या पुणे सिकंदराबाद शताब्दी एक्सप्रेसला पुणे रेल्वे स्थानक ते सिकंदराबाद रेल्वे स्थानक दरम्यानचे ५९७ किमी अंतर पार करायला ८ तास व ३० मिनिटे लागतात. 

## डब्यांची रचना
इतर शताब्दी एक्सप्रेस गाड्यांप्रमाणे पुणे सिकंदराबाद शताब्दी एक्सप्रेसमध्ये फक्त आसनाची सोय असून शयनयान सेवा उपलब्ध केली जात नाही. साधारणपणे ८ वातानुकुलीत चेअर कार व १ एक्झेक्युटिव्ह कार ह्या गाडीमध्ये असते. पुणे हैदराबाद मार्गाचे विद्युतीकरण झाले आहे. ह्या गाडीची वाहतूक इलेक्ट्रिक इंजिन वापरून केली जाते.

## तपशील
### वेळापत्रक
### मार्ग
## बाह्य दुवे
*मार्ग व वेळापत्रक

वर्ग:शताब्दी एक्सप्रेस
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक
वर्ग:तेलंगणामधील रेल्वे वाहतूक
फजिल्का

**फजिल्का** (पंजाबी: ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ) हे भारताच्या पंजाब राज्यामधील एक लहान शहर व नव्याने निर्माण करण्यात आलेल्या फजिल्का जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. फजिल्का शहर पंजाबच्या पश्चिम भागात भारत-पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय सीमेजवळ राजधानी चंदिगढच्या ३१० किमी पश्चिमेस व फिरोझपूरच्या ९० किमी नैऋत्येस वसले आहे. २०११ साली फजिल्काची लोकसंख्या ७६,४९२ होती. पैकी ५२% पुरुष तर ४८% स्त्रीया होत्या.

वर्ग:पंजाबमधील शहरे
वर्ग:फजिल्का जिल्हा
नवभारत (मासिक)

**नवभारत (मासिक)** हे प्राज्ञ पाठशाळा, वाई, जिल्हा सातारा येथून प्रकाशित होते. ते ऑक्टोबर १९४७ साली सुरू झाले. (कै.) शंकरराव देव यांनी ते सुरू केले. ते पहिले संपादक होते. त्याच्यानंतर तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी, प्रा. मेघश्याम पुंडलिक रेगे, प्रा. श्री. मा. भावे, प्रा. राजा दीक्षित, प्रा. अशोक जोशी  हे संपादकपदी होते.

महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाचे अनुदान या मासिकास दिले जाते.

## नवभारतची भूमिका
"नवभारतची भूमिका" ही नवभारत, ऑक्टोबर १९४७, वर्ष १ ले, अंक १ मधील कै. शंकरराव देव यांच्या 'संचालकाचे मनोगत' मधून घेतलेली आहे. ती 'नवभारत'च्या प्रत्येक अंकात प्रसिद्ध केलेली असते. 

## विशेषांक
* यशवंतराव चव्हाण विशेषांक फेब्रुवारी २०१३ 
* एम.एन. रॉय विशेषांक, फेब्रुवारी-मार्च १९८७.

## संपर्क
द्वारा प्राज्ञ पाठशाळा मंडळ, 
३१५, गंगापुरी ,
वाई४१२ ८०३ 
जिल्हा सातारा   
फोन - ०२१६७+२२००६ 
## संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषेमधील तत्त्वज्ञान विषयक नियतकालिके
वर्ग:मराठी मासिके
सुप्रिया (निःसंदिग्धीकरण)

* सम्राज्ञी सुप्रिया (कुशाण महाराणी)
* सुप्रिया सदानंद सुळे
* सुप्रिया सचिन पिळगांवकर
* सुप्रिया दीपक सरवटे
* सुप्रिया पाठक 
* सुप्रिया वकील
* सुप्रिया कर्णीक
* सुप्रिया अय्यर
* सुप्रिया देवी -पद्म पुरस्कार विजेत्या
अस्पृश्य

:*व्यापक माहितीसाठी अस्पृश्यता पहा*

**अस्पृश्य** म्हणजे असे लोक की ज्यांच्या स्पर्शाने किंवा त्यांच्या सावलीने मनुष्य अपवित्र होतो किंवा बाटतो अशी अशास्त्रीय धारणा होय. हिंदू धर्मातील चार वर्ण ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र आणि अस्पृश्य हे वर्णव्यवस्थेच्या बाहेर आहेत. त्यांना अवर्ण असेही संबोधले जाते. २६ जानेवारी १९५० रोजी स्वतंत्र भारताचे संविधान लागू झाले आणी अस्पृश्यता कायद्याद्वारे नष्ठ करण्यात आली.

वर्णभेद हा भारतामध्येच नव्हे तर पश्चिमात्य राष्ट्रांमध्ये होता. परंतु अस्पृश्यता ही अत्यंत भयानक गुलामगिरीची प्रथा भारतात होती. 
## बाह्य दुवे 
* शूद्र कोण होते?
* अस्पृश्य कोण होते आणि ते अस्पृश्य कसे बनले ?
* द अनटचेबल्स अँड द पॅक्स ब्रिटानिका

वर्ग:समाजशास्त्र
वर्ग:दलित
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:जातिव्यवस्था
वर्ग:भारतीय व्यक्ती
मायहेरिटेज

**मायहेरिटेज** (MyHeritage) ही आपल्या कुटुंबाचा आणि पूर्वजांचा इतिहास जपण्यासाठी मदतरूप असणारी एक वेबसाइट आहे. ही बेबसाइट जगभरातील वापरकर्त्यांना ऑनलाइन, मोबाइल आणि सॉफ्टवेर प्लॅटफॉर्म वापरून त्यांच्या पूर्वजांना शोध घेण्यास आणि ऑनलाइन वंशवृक्ष तयार करण्यास मदत करते.

## बाह्य दुवे 
* MyHeritage
* Official website in NL, FR, ES, SE, NO, DK, FI, PT, PL, DE
* Blog
* Facebook
* Twitter

वर्ग:सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळे
कमलिनी देसाई

श्रीमती **कमलिनी देसाई** (जन्म ??  - ०२ जानेवारी १९८९).त्यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव कृष्णा देसाई होते. त्या आगरकर हायस्कूल, रास्ता पेठे, पुणे येथे प्राचार्य होत्या.आचार्य अत्रे यांच्या विनंतीवरून त्यांनी हे प्राचार्यपद स्वीकारले.)  

## मिश्र विवाह
एम.ए.च्या वर्गात श्रीमती सुलभा पाणंदीकर, प्रभाकर रामचंद्र दामले, न्यायरत्न धुंडिराजशास्त्री विनोद, चंदू संझगिरी हे त्यांचे मित्र होते.कमलिनी देसाई यांचा विवाह १९२४-२५ दरम्यान त्यांचे वर्गमित्र प्रभाकर रामचंद्र दामले यांच्याशी झाला).हा त्यांचा मिश्र विवाह होता.कमलिनी या मराठा होत्या तर दामले हे ब्राह्मण होते.त्या 'श्यामची आई' या चित्रपटात आईची भूमिका करणाऱ्या वनमालाबाई यांच्या मावशी होत्या.    

## शिक्षण
* माध्यमिक : १९१८- २१ - चंद्रावती महिला विद्यालय, इंदूर
* बी. ए. तत्त्वज्ञान : एलफिस्टन महाविद्यालय, मुंबई  
* एम.ए. तत्त्वज्ञान १९२७ : एलफिस्टन महाविद्यालय, मुंबई
* बी. टी. ??

## मूळ लेख
* श्रीनिवास रघुनाथ कावळे, श्रद्धांजली: प्राचार्य कमलिनी दामले, पहिला विभाग: काही व्यक्तीलेख, पान ५८ ते ६०: डॉ.श्री.र.कावळे: व्यक्ती आणि विचार,संपादक-अनंत लक्ष्मण जोशी, प्रकाशक-रोहित श्रीनिवास कावळे,इ-४,साईसदन सोसायटी, तुळशीबागवाले कॉलनी, सहकारनगर,न. २ पुणे ४११००९,प्रथमावृत्ती ३१ जानेवारी २००२.  
* लेखन दिनांक : ०७ जानेवारी १९८९. 

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू
मस्तानी तलाव

**मस्तानी तलाव** हा पुणे-सासवड रस्त्यावरील दिवे घाटाच्या पायथ्याशी असलेला वडकी गावाजवळचा एक तलाव आहे. या तलावाला छत्रसाल राजाची कन्या आणि बाजीराव पेशव्यांची पत्‍नी मस्तानी (मृत्यू - इ.स. १७४०) हिचे नाव देण्यात आले आहे.

## ऐतिहासिक नोंद
भारत इतिहास संशोधक मंडळात सुमारे २५० वर्षांपू्र्वीच्या नोंदींचा एक कागद सांगतो की  'मौजे वडकी येथील घाटाखाली तळे व बाग बाजीराव बल्लाळ प्रधान यांनी करून मस्तानी कळवातीण इजकडे ठेविला' . यावरून मस्तानी येथे रहात असल्याने या तलावाला मस्तानी हे नाव पडले असे दिसते आहे. या तलावाच्या जवळ शिवमंदिर व तटावर गणेशमंदिर आहे. गणेशमंदिर माधवराव पेशव्यांनी बांधले आहे. मात्र, शिव मंदिराची नोंद उपलब्ध नाही. नोंदीत लिहिलेली बाग आता अस्तित्वात नाही.

मस्तानी तलावाची पाणी साठवण्याची क्षमता मोठी आहे. मात्र, त्यात प्रचंड प्रमाणात गाळ साचला आहे. (सप्टेंबर २०१५ची माहिती).

वर्ग:पुणे
मुंबई सेंट्रल रेल्वे स्थानक

250px|इवलेसे|स्थानकाची इमारत

**मुंबई सेंट्रल (टर्मिनस)** हे मुंबई शहरामधील एक अतिमहत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस,दादर टर्मिनस,लोकमान्य टिळक टर्मिनस व वांद्रे टर्मिनस सोबत मुंबई सेंट्रल हेही लांब पल्ल्याच्या गाड्या सुटणारे एक टर्मिनस आहे.

मुंबई सेंट्रलच्या मुख्य प्रवेशद्वाराच्या अगदी समोर महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाचे मुख्य कार्यालय व मध्यवर्ती बस स्थानक आहे. येथून महाराष्ट्रातील सर्व प्रमुख शहरात एसटी बसेस जातात. येथून गोव्यासाठी सुद्धा बस सोडली जाते. बस आरक्षणाची संगणकीय सोय उपलब्ध आहे तसेच माफक दरात उपाहारगृह चालविले जाते. या उपाहारगृहातील बटाटा वडा, झणझणीत नादखुळा कोल्हापुरी चवीचा मिसळ पाव, गरमागरम कांदा भजी, शुद्ध देशी साजुक तुपात तळलेली गरमागरम जिलेबी आणि शुद्ध रिफाईण्ड तेलात तळलेला अस्सल अहमदाबादी चवीचा फाफडा हे पदार्थ खास वैशिष्ट्य आहे. इथे दिवसाचे २४ तास वर्दळ असते आणि दिवस रात्र बस सेवा चालू असते. मुंबई सेन्ट्रल रेल्वे स्थानकाला लागूनच पश्चिम रेल्वेचे जगजीवनराम रुग्णालय आहे. त्यापुढे मुंबई महानगरपालिकेचे नायर रुग्णालय आहे.

## येथून सुटणाऱ्या लांब पल्ल्याच्या गाड्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील रेल्वे टर्मिनस
वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
कालका

**कालका** हे भारत देशाच्या हरियाणा राज्याच्या पंचकुला जिल्ह्यामधील एक लहान शहर आहे. आहे. कालका चंदीगढच्या २० किमी पूर्वेस हिमालयाच्या पायथ्याशी वसले असून ते सिमला ह्या हिमाचल प्रदेशामधील लोकप्रिय पर्यटनस्थळाकडे जाण्याचे प्रवेशद्वार मानले जाते. युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान असलेल्या कालका सिमला रेल्वेची सुरुवात कालका रेल्वे स्थानकापासूनच होते. तसेच चंदीगढ ते सिमला दरम्यान धावणारा राष्ट्रीय महामार्ग २२ कालकामधूनच जातो.

वर्ग:हरियाणामधील शहरे
वर्ग:पंचकुला जिल्हा
डेहराडून रेल्वे स्थानक

**देहरादून रेल्वे स्थानक** हे उत्तराखंडच्या देहरादून शहरामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. हरिद्वारमार्गे दिल्ली व हावडाकडे जाणारा उत्तर रेल्वेचा मार्ग देहरादून येथे संपतो. 

## प्रमुख रेल्वेगाड्या
*देहरादून−नवी दिल्ली शताब्दी एक्सप्रेस
*देहरादून−नवी दिल्ली जन शताब्दी एक्सप्रेस
*देहरादून−दिल्ली सराई रोहिल्ला मसूरी एक्सप्रेस
*देहरादून−हावडा डून एक्सप्रेस
*मदुराई देहरादून एक्सप्रेस

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:उत्तराखंडमधील रेल्वे स्थानके
रे
कालका रेल्वे स्थानक

**कालका रेल्वे स्थानक** हे हरियाणाच्या कालका शहरामधील एक रेल्वे स्थानक आहे. युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान असलेल्या कालका−सिमला रेल्वेची सुरुवात येथूनच होते. कालकाद्वारे सिमला शहर व हिमाचल प्रदेश राज्य उर्वरित भारतासोबत रेल्वेमार्गाने जोडले गेले आहे.

## प्रमुख रेल्वेगाड्या
*कालका−नवी दिल्ली शताब्दी एक्सप्रेस
*कालका−दिल्ली सराई रोहिल्ला हिमालयन क्वीन
*कालका−हावडा कालका मेल

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:हरियाणामधील रेल्वे स्थानके
व्हॉट्सॲप

250 px|इवलेसे|व्हॉट्सॲपचा लोगो
**व्हॉट्सॲप** (इंग्रजी:WhatsApp) ही एक लोकप्रिय संदेशन प्रणाली (इन्स्टन्ट मॅसेजिंग) आहे. हिच्यामार्फत लोक इंटरनेट वापरून एकमेकांशी चर्चा करतात, संदेश पाठवतात व वाचतात. संदेशासोबत चित्रे, गाणी, व्हीडियो व इतर प्रकारच्या फाईल्स देखील एकमेकांसोबत सामाईक करता येतात. व्हॉट्सॲप प्रणाली आयफोन, अँड्रॉईड, विंडोज फोन इत्यादी सर्व आघाडीच्या स्मार्टफोनवर उपलब्ध असून सप्टेंबर २०१५ मध्ये जगभर व्हॉट्सॲपचे ९० कोटी वापरकर्ते झाले आहेत. मार्क झुकेरबर्ग हे सध्या व्हॉट्सऍप या कंपनीचे मालक आहेत.

व्हॉट्सॲपची निर्मिती २००९ साली ब्रायन ॲक्टन व जॅन कोम ह्या दोन अमेरिकन व्यक्तींनी केली. कॅलिफोर्नियाच्या माउंटन व्ह्यू ह्या शहरामध्ये मुख्यालय असलेल्या व्हॉट्सॲपला २०१४ साली फेसबुक कंपनीने विकत घेतले.

## बाह्य दुवे 
* व्हॉट्सॲप 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळे
वर्ग:मेटा प्लॅटफॉर्म्स
तीस्ता नदी

**तीस्ता** () ही भारताच्या सिक्कीम राज्यामधील प्रमुख नदी आहे. सिक्कीमच्या उत्तर भागात भारत-चीन देशांच्या सीमेजवळ हिमालय पर्वतामध्ये उगम पावणारी तीस्ता दक्षिण व आग्नेय दिशांना ३०९ किमी वाहत जाऊन बांगलादेशाच्या रंगपूर जिल्ह्यात ब्रह्मपुत्रेला मिळते. सिक्कीम व पश्चिम बंगाल राज्यांची सीमा तीस्तावरून ठरवण्यात आली आहे. जलपाईगुडी व कालिंपोंग ही उत्तर बंगालमधील प्रमुख शहरे ह्याच नदीच्या काठावर वसली आहेत.

## बाह्य दुवे
वर्ग:सिक्कीममधील नद्या
वर्ग:पश्चिम बंगालमधील नद्या
वर्ग:बांगलादेशमधील नद्या
आवर्तन - भारतीय संगीतातील स्थूलता आणि सूक्ष्मता (पुस्तक)

**आवर्तन-भारतीय संगीतातील स्थूलता आण‌ि सूक्ष्मता** हे तबलावादक सुरेश तळवलकर यांनी तबलावादनावर लिहिलेले एक मराठी पुस्तक आहे.

या पुस्तकात तळवलकरांनी तबलावादनाच्या कलेबरोबरच त्या वाद्यामागचे शास्त्रही विशद केले आहे. यात तबल्याच्या प्रकृतीची, ताकदीची आणि व‌ैशिष्ट्यांची ओळख करून दिलेली आहेत तसेच त्यावर भाष्यही केलेले आहे.

यात श्रेष्ठ तबलावादकांच्या विशेषतांचा उल्लेख व उदाहरणे आहेत. यात अस्सल मराठी संकल्पना आणि शब्द वापरलेले आहेत.

वर्ग:शास्त्रीय संगीत
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
बाली (निःसंदिग्धीकरण)

* बाली समुद्र
* बाली बेट
* बाली लोक
* बाली विधानसभा मतदारसंघ
* बाली - कानातला दागिना
* बाली (नाव/आडनाव)
दिब्रुगढ–नवी दिल्ली राजधानी एक्सप्रेस

250 px|इवलेसे|
250 px|इवलेसे|चा मार्ग
**दिब्रुगढ राजधानी एक्सप्रेस** ही भारतीय रेल्वेची एक जलद प्रवासी सेवा आहे. राजधानी ह्या प्रतिष्ठित गाड्यांपैकी एक असलेली ही रेल्वे आसाममधील गुवाहाटी व दिब्रुगढ ह्या प्रमुख शहरांना दिल्लीसोबत जोडते. दिब्रुगढ राजधानी एक्सप्रेस दिब्रुगढ रेल्वे स्थानक ते नवी दिल्ली स्थानकांदरम्यान रोज धावते. सध्या दिब्रुगढ राजधानीचे तीन वेगवेगळे मार्ग आहेत.

## मार्ग
***12423/12424** दिब्रुगढ ते नवी दिल्ली दरम्यान रोज धावते.
***12235/12236** दिब्रुगढ ते नवी दिल्ली दरम्यान मुझफ्फरपूरमार्गे आठवड्यातून एकदा धावते.
***12435/12436** दिब्रुगढ ते नवी दिल्ली दरम्यान हाजीपूरमार्गे आठवड्यातून दोनदा धावते.

## स्थानके
*दिब्रुगढ
*तिनसुकिया
*मरियानी
*दिमापूर रेल्वे स्थानक
*दिफु
*लुमडिंग रेल्वे स्थानक
*गुवाहाटी रेल्वे स्थानक
*बॉंगाइगांव
*कोक्राझार
*न्यू कूच बिहार रेल्वे स्थानक
*न्यू जलपाईगुडी रेल्वे स्थानक
*किशनगंज
*कटिहार
*नौगछिया
*बरौनी
*पाटणा रेल्वे स्थानक
*मुघलसराई
*अलाहाबाद रेल्वे स्थानक
*कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक
*नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक

## बाह्य दुवे
*मार्ग व वेळापत्रक

वर्ग:आसाममधील रेल्वे वाहतूक
अमृतलाल वेगड

**अमृतलाल वेगड** (जन्म : जबलपूर, ३ ऑक्टोबर १९२८;  - जबलपूर, ६ जुलै २०१८) हे एक भारतीय चित्रकार व हिंदी भाषेत लिहीणारे एक लेखक आहेत. नर्मदेवर त्यांनी  *सौन्दर्य की नदी नर्मदा*, *अमृतस्य नर्मदा* व *तीरे-तीरे नर्मदा* असे तीन खंड लिहिले आहेत.  यांतील पहिल्या खंडाला २००४ सालचा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. या पुस्तकांचे मराठी अनुवाद आहेत. 

वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:भारतीय चित्रकार
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
पाटणा जंक्शन रेल्वे स्थानक

**पाटणा जंक्शन** हे बिहार राज्याच्या पाटणा शहरामधील सर्वात मोठे रेल्वे स्थानक आहे. बिहारमधील सर्वात मोठे व वर्दळीचे असलेले पाटणा स्थानक दिल्ली ते कोलकाता ह्या प्रमुख रेल्वेमार्गावर स्थित असून पश्चिम बंगाल व ईशान्य भारताकडे जाणाऱ्या बहुतेक सर्व गाड्यांचा येथे थांबा आहे. पाटणा स्थानकावरील ताण कमी करण्यासाठी येथे राजेंद्रनगर हे नवे स्थानक चालू करण्यात आले आहे.

## प्रमुख रेल्वेगाड्या
*पाटणा−हावडा जन शताब्दी एक्सप्रेस
*पाटणा−लोकमान्य टिळक टर्मिनस एक्सप्रेस
*पाटणा−पुणे एक्सप्रेस
*पाटणा−बंगळूर संगमित्रा एक्सप्रेस
*हावडा राजधानी एक्सप्रेस
*पाटणा राजधानी एक्सप्रेस
*दिब्रुगढ राजधानी एक्सप्रेस
*पूर्वोत्तर संपर्क क्रांती एक्सप्रेस

रे
वर्ग:बिहारमधील रेल्वे स्थानके
कृष्णनाथ शर्मा

प्रा. **कृष्णनाथ शर्मा** (१ मे, इ.स. १९३४:काशी, उत्तर प्रदेश, भारत - ६ सप्टेंबर, इ.स. २०१५:जे.कृष्ण फाउंडेशन परिसर, बंगळूर, कर्नाटक, भारत) हे एक समाजवादी विचारवंत, बौद्ध तत्त्वज्ञानाचे अभ्यासक आणि अर्थतज्‍ज्ञ होते. १९६१ मध्ये ते काशी विद्यापीठात अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक झाले व १९९४ मध्ये विभागप्रमुख म्हणून निवृत्त झाले.

डॉ. आचार्य नरेंद्रदेव यांच्या प्रभावाने कृष्णनाथ हे १९५० साली समाजवादी आंदोलनात सामील झाले.  डॉ. राममनोहर लोहिया यांचे ते एक सक्रिय सहयोगी होते. १९५६ मध्ये काशी विश्वनाथ मंदिरात दलितांना प्रवेश मिळावा यासाठी त्यांनी राजनारायण यांच्याबरोबर तुरुंगवास पत्करला होता. असेच सत्याग्रह व आंदोलने केल्याबद्दल त्यांना आयुष्यात एकूण सुमारे १३ वेळा तुरुंगात जावे लागले होते.

## भारतातील सामान्य माणसाची रोजची कमाई
शर्मा यांनी सामान्य माणसाची कमाई दिवसाला तीन आणे असल्याचे सिद्ध केले होते,  यावरून राममनोहर लोहिया यांना यांनी १९६४-६५ मध्ये संसदेत ही माहिती दिली. त्यापूर्वी ही कमाई १५ आणे आहे असे पंतप्रधान नेहरूंना वाटत होते.

कृष्णनाथ शर्मा हे *जन*, *मॅनकाइंड* व *अंग्रेजी हटाव* या नियतकालिकांचे संपादक होते. ब्रह्मविद्या परंपरेचे विद्यार्थी असलेले शर्मा हे *जे. कृष्णमूर्ती* व *दलाई लामा* यांचे सहकारी होते. अर्थशास्त्रापेक्षा हिंदी साहित्यिक म्हणून ते अधिक प्रसिद्ध होते.

आयुष्याच्या अखेरच्या काळात कृष्णनाथांनी वैराग्य पत्करले होते; कर्नाटकमधील जे. कृष्णमूर्ती फाउंडेशन परिसरात त्यांचे शेवटचे वास्तव्य होते. 

## प्रा. कृष्णनाथ शर्मा यांनी लिहिलेली पुस्तके
* अरुणाचल यात्रा (हिंदी)
* इम्पॅक्ट ऑफ फॉरेन एड (इंग्रजी)
* किन्नर धर्म लोक (हिंदी)
* पृथ्वी परिक्रमा (हिंदी)
* ‘बौद्ध निबंधावली (हिंदी)
* लद्दाख में राग विराग (हिंदी)
* स्पीति में बारिश (हिंदी)
* हिमालय यात्रा (हिंदी)

## कृष्णनाथ शर्मा यांना मिळालेले सन्मान आणि पुरस्कार
* बौद्ध धर्माविषयक ज्ञानाबद्दल नरेंद्र मोदी यांच्याकडून गौरव
* लोहिया पुरस्कार (१९९२)

वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग: इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय समाजसेवक
वर्ग:हिंदी लेखक
बंगळूर सिटी रेल्वे स्थानक

250 px|इवलेसे|स्थानकाची इमारत
**बंगळूर सिटी रेल्वे स्थानक** हे बंगळूर महानगरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. भारतीय रेल्वेच्या दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्राच्या बंगळूर विभागाचे मुख्यालय येथेच स्थित आहे. बंगळूर सिटी भारतामधील सर्वात वर्दळीच्या स्थानकांपैकी एक असून येथून दररोज १०० पेक्षा अधिक रेल्वेगाड्या सुटतात. हे स्थानक बंगळूरच्या मध्यभागात मॅजेस्टिक बस स्टॅंडच्या जवळच स्थित आहे. नम्मा मेट्रोच्या जांभळ्या मार्गिकेवरील स्थानक येथून जवळ बांधण्यात आले आहे ज्यामुळे बंगळूर स्थानकापर्यंत प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांची सोय झाली आहे. बंगळूर स्थानकावरील ताण कमी करण्यासाठी शहराच्या उत्तर भागात यशवंतपूर  रेल्वे स्थानक उघडण्यात आले. 

## प्रमुख गाड्या
*बंगळूर-चेन्नई सेंट्रल शताब्दी एक्सप्रेस
*म्हैसूर-चेन्नई सेंट्रल शताब्दी एक्सप्रेस
*बंगळूर-हुबळी जन शताब्दी एक्सप्रेस
*बंगळूर-नवी दिल्ली कर्नाटक एक्सप्रेस
*बंगळूर-हजरत निजामुद्दीन राजधानी एक्सप्रेस
*बंगळूर-मुंबई उद्यान एक्सप्रेस
*बंगळूर-कोल्हापूर राणी चेन्नम्मा एक्सप्रेस
*बंगळूर-म्हैसूर राज्यराणी एक्सप्रेस

वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:बंगळूरमधील वाहतूक
न्यू जलपाईगुडी जंक्शन रेल्वे स्थानक

250 px|इवलेसे|स्थानकाची इमारत
**न्यू जलपाईगुडी रेल्वे स्थानक** हे भारताच्या पश्चिम बंगाल राज्यातील जलपाइगुडी जिल्ह्याच्या जलपाइगुडी व सिलिगुडी ह्या जुळ्या शहरांमधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. ईशान्य भारताचे प्रवेश्द्वार समजले जाणारे न्यू जलपाईगुडी स्थानक भारतातील सर्वात वर्दळीच्या रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे. पश्चिम बंगालमधून आसामसह ईशान्येच्या राज्यांकडे धावणाऱ्या सर्व गाड्या न्यू जलपाईगुडीमार्गेच जातात. 

इ.स. १९४७ मधील भारताच्या फाळणीनंतर बंगाल व आसाम भागांमधील रेल्वे वाहतूक पूर्णपणे विस्कळीत झाली. ह्यामुळे सिलिगुडीचे रेल्वे जंक्शन म्हणून महत्त्व वाढीस लागले. १९६० साली भारतीय रेल्वेने अनेक नॅरोगेज व मीटर गेज मार्गांचे ब्रॉडगेजमध्ये रूपांतर करण्यास सुरुवात केली व सिलिगुडीच्या दक्षिणेस नवे स्थानक उभारण्याचा निर्णय घेतला. १९६१ साली उघडले गेलेले न्यू जलपाईगुडी स्थानक लवकरच उत्तर बंगालमधील सर्वात वर्दळीचे स्थानक बनले. दार्जीलिंग ह्या लोकप्रिय पर्यटनस्थळाकडे जाण्यासाठी न्यू जलपाईगुडी येथून दार्जीलिंग हिमालयन रेल्वे सुटते.

## प्रमुख गाड्या
* दिब्रुगढ राजधानी एक्सप्रेस
* पूर्वोत्तर संपर्क क्रांती एक्सप्रेस
* न्यू जलपाईगुडी-हावडा शताब्दी एक्सप्रेस
* कोलकाता-गुवाहाटी - गरीब रथ एक्सप्रेस
* सियालदाह-गुवाहाटी - कांचनगंगा एक्सप्रेस
* हावडा-दिब्रुगढ - कामरूप एक्सप्रेस
* दिल्ली आनंद विहार-गुवाहाटी - नॉर्थ ईस्ट एक्सप्रेस

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:जलपाइगुडी जिल्हा