open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
रॉयल नेव्ही

युनायटेड किंग्डमची नौसेना.

वर्ग:रॉयल नेव्ही
वर्ग:देशानुसार आरमारे
टंगट

चीन व मंगोलियाच्या सीमेवरील एक लहानसे राज्य. हे जुर्चेन राज्याला जोडून होते. चंगीझच्या हल्ल्यांना तोंड द्यायचा त्यांनी प्रयत्न केला पण लढाईत हार झाल्याने त्याचे मांडलिकत्व स्वीकारले.

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
जॉन ए. मॅकडोनाल्ड

thumb|200px|जॉन ए. मॅकडोनाल्ड
सर **जॉन ए. मॅकडोनाल्ड** कॅनडाचा पंतप्रधान होता. हा १८६७ ते १८७३ आणि १८७८ ते १८९१ असे दोनवेळा सत्तेवर होता.

मॅकडोनाल्ड ५० वर्षे राजकारणात सक्रिय होता.

वर्ग:कॅनडाचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १७८७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८६० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बुखारा

उझबेकिस्तानमधील एक प्रमुख शहर. प्राचीन काळापासून हे इराणच्या ताब्यात असल्याने फारसी स्थापत्यशास्त्राचा प्रभाव शहराच्या बांधकामावर दिसतो.

वर्ग:उझबेकिस्तानमधील शहरे
सुबदेई

चंगीझ खान व पुढे ओगदेई खान यांच्या सैन्यातील एक विश्वासू सेनापती. चंगीझ खानाच्या राज्यकाळात याने मोजक्या सैन्यानिशी पूर्व युरोपावर स्वारी केली होती. गनिमी काव्याच्या युद्धनीतीमुळे त्याने जॉर्जिया व  व्होल्गा बल्गेरिया प्रदेशावर जेबे नावाच्या दुसऱ्या एका शूर सरदारासमवेत हल्ले केले व हे प्रदेश आपल्या ताब्यात घेतले यामुळे मंगोल साम्राज्य पूर्व युरोपातील स्लाव्हवांशिक प्रदेशांना जिंकून जवळपास मध्य युरोपाच्य सीमेपर्यंत भिडले. 

वर्ग: मंगोलियाचा इतिहास
गझनी

**गझनी** पूर्व अफगाणिस्तानमधील एक शहर आहे. हे याच नावाच्या प्रांताचे प्रशासकीय केन्द्र आहे. 

भारतावर अनेकदा चाल करून आलेला महमूद गझनवी हा येथील सरदार होता.

वर्ग:अफगाणिस्तानमधील शहरे
वर्ग:गझनी प्रांत
समरकंद

इवलेसे|उजवे|200px|समरकंदाच्या मध्यवर्ती भागातील *रेगिस्तान* परिसर
**समरकंद** (उझबेक: Samarqand; ताजिक: Самарқанд; तुर्की: Semerkant; फारसी: سمرقند; रशियन: Самарканд; अर्थ : *दगडी दुर्ग* किंवा *दगडी गाव*) हे उझबेकिस्तानामधील दुसरे मोठे शहर व समरकंद प्रांताची राजधानी आहे. चीन व पाश्चात्य देशांमधील व्यापाऱ्याच्या रेशमाच्या मार्गावरील मध्यवर्ती शहर व इस्लामी धर्मशिक्षणाचे, विद्यांचे केंद्र म्हणून ऐतिहासिक काळी समरकंदाची कीर्ती होती. समरकंद इ.स.च्या चौदाव्या शतकातील तैमूरलंगाच्या साम्राज्याचे राजधानीचे शहर होते. तैमूरलंगाची कबर गुर-इ-आमिर येथेच आहे. बीबी-खानिम मशीद ही प्रसिद्ध मशीद समरकंदातील सर्वाधिक लक्षणीय वास्तू आहे.

## बाह्य दुवे 
* समरकंद.इन्फो 

वर्ग:उझबेकिस्तानमधील शहरे
वर्ग:समरकंद प्रांत
बामियान

**बामियान** हे काबूल, अफगाणिस्तान जवळील एक लहान शहर आहे. येथे डोंगरात बुद्धाच्या प्राचीन मूर्ती कोरलेल्या आढळतात.

हे शहर बामियान प्रांताचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.

## हे सुद्धा पहा
* बामियानचे बुद्ध

वर्ग:अफगाणिस्तानमधील शहरे
वर्ग:बामियान प्रांत
हेरात

**हेरात** (फारसी: هرات) अफगाणिस्तानातील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व हेरात प्रांताच्या राजधानीचे शहर आहे. ते अफगाणिस्तानाच्या पश्चिम भागात हरी नदीच्या खोऱ्यात वसले आहे.

हेरात अफगाणिस्तानाच्या सुपीक भागात वसले असून वायनीसाठी प्रसिद्ध आहे. हेरातास २,७०० वर्षांहून अधिक काळाचा ज्ञात इतिहास आहे. जुन्या काळातील खोरासान प्रांतातील महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र होते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:अफगाणिस्तानमधील शहरे
वर्ग:हेरात प्रांत
क्यीव

**क्यीव** ही युक्रेन देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. क्यीव हे पूर्व युरोपाचे औद्योगिक, शैक्षणिक व सांस्कृतिक केंद्र मानले जाते. बोरीस्पिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा युक्रेनमधील सर्वात मोठा विमानतळ क्यीवच्या जवळच आहे.

वर्ग:युक्रेनमधील शहरे
वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे
पेशावर

**पेशावर** (पश्तो: پېښور‎; ) ही पाकिस्तानच्या खैबर पख्तूनख्वा प्रांताची राजधानी व देशामधील एक प्रमुख शहर आहे. पेशावर पाकिस्तानच्या उत्तर भागात काबुल नदीच्या खोऱ्यामध्ये खैबर खिंडीच्या जवळ वसले असून ते अफगाणिस्तान-पाकिस्तानच्या सीमेजवळ आहे. मध्य आशिया व दक्षिण आशिया मधील ऐतिहासिक केंद्रांपैकी एक असलेले पेशावर सांस्कृतिक, राजकीय व शैक्षणिक दृष्ट्या खैबर पख्तूनख्वामधील सर्वात महत्त्वाचे शहर आहे. तसेच हे खूप जुने आणि प्राचीन शहर आहे. 

सप्टेंबर ११, २००१ च्या दहशतवादी हल्ल्यांनतर अमेरिकेने तालिबानविरुद्ध चालू केलेल्या युद्धामुळे पेशावरमध्ये मोठ्या प्रमाणावर अशांतीचे वातावरण निर्माण झाले. अनेक अतिरेकी गट येथे कार्यरत असून अफगाणिस्तानमधील अनेक निर्वासित लोकदेखील येथे स्थानांतरित झाले.  येथे सातत्याने होणाऱ्या हल्ल्यांमुळे पेशावरात असुक्षिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. १६ डिसेंबर २०१४ रोजी पाकिस्तानी तालिबानने पेशावरमधील एक लष्करी शाळेवर हल्ला चढवून १३२ विद्यार्थ्यांना ठार मारले.

## खेळ
क्रिकेट हा पेशावरमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून पेशावर पॅंथर्स हा क्रिकेट क्लब येथे आहे.

## पेशावरचा इतिहास
पुरातत्त्वशास्त्री फिदाउल्ला सेहराई यांनी पेशावर आणि त्याच्या आसपासच्या क्षेत्राच्या प्राचीन इतिहासाचा अभ्यास करून त्यावर पुस्तके लिहिली आहेत. 

## बाह्य दुवे
* महिती 
* 

वर्ग:पाकिस्तानमधील शहरे
वर्ग:खैबर पख्तूनख्वा
*
उघर

**उघर** हे चीन व मंगोलियाच्या सीमेवरील मंगोल साम्राज्याच्या अंकित असलेले एक लहान राज्य होते.

## हे सुद्धा पहा 
* उइघुर लोक

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
बाबर

उजवे|इवलेसे|250px|बाबर

**जहिरुद्दिन मोहम्मद बाबर** (जन्म : १४ फेब्रुवारी १४८३;  - २६ डिसेंबर १५३०) हा भारतातील मुघल साम्राज्याचा संस्थापक होता. बाबराने तुर्की भाषेमध्ये तुझुक-ए-बाबरी हे स्वतःचे आत्मचरित्र लिहिले आहे. बाबराने भारतामध्ये मुघल सत्तेचा पाया रोवला. इब्राहिमखान लोधीला पानिपतच्या पहिल्या लढाईत (१५२६) पराभूत करून सल्तनत सत्तेचा शेवट केला व भारतामध्ये मुघल सत्तेचा पाया घातला.

## बालपण 
बाबरचा जन्म १४ फेब्रुवारी १४८३ रोजी मध्य आशियातील फरगाना खोऱ्यामधील (वर्तमानकालीन उझबेकिस्तानातील) आंदिजान शहरात झाला. बाबरच्या वडिलांचे नाव उमरशेख मिर्झा होते. उमरशेख मिर्झा हा पराक्रमी तुर्क सम्राट तैमूरलंग याचा पाचवा वारस होता. बाबराच्या आईचे नाव कुल्लघ निगार खानुम होते. बाबरची आई ही मंगोलियन सम्राट चंगीझ खान याच्या वंशातील चौदावी वारस होती. उमरशेख मिर्झा हे फरगाणा प्रांताचे शासक होते. बाबरचे आई व वडील हे दोघेही मध्य आशियातील कर्तबगार कुळातील होते. बाबराला तीन भाऊ व पाच बहिणी होत्या. मुलांमधे बाबर हा सर्वात मोठा होता. बाबराचे मूळ नाव झहिरुद्दीन होते. किचकट नावामुळे त्याने नाव बदलून बाबर केले.

## फरगाणा प्रांताचे राजपद 
बाबराचे वडील उमरशेख मिर्झा याचा अपघाती मृत्यू झाल्यानंतर वंशपरंपरेच्या पद्धतीनुसार फरगाणा प्रांताचे राजपद बाबरास मिळाले. बाबराचे वय तेव्हा बारा वर्षाचे होते. बाबर अगदी लहान वयातच महात्त्वाकांक्षी होता.

इ.स. १४९७ मध्ये त्यालासमरकंद जिंकून घेण्यात यश मिळाले.

बाबरने लढलेली प्रमुख युद्धे : 
#पानिपतची लढाई -१५२६
#खानवाची लढाई -१५२७
#चंदेरीची लढाई -१५२८
#घाघराची लढाई -१५२९

## बाबरावरील मराठी पुस्तके
* मोगल साम्राज्य : बाबर,  रेडर्स फ्रॉम द नॉर्थ (मूळ इंग्रजी लेखक - ॲलेक्स रुदरफोर्ड; मराठी अनुवादक - डाॅ. मुक्ता महाजन)
* मोहम्मद जहिरूद्दीन बाबर (लेखक - प्रा. प्रभाकर गद्रे - मंगेश प्रकाशन, नागपूर)

## संदर्भ 
वर्ग:मुघल सम्राट
वर्ग:इ.स. १४८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५३० मधील मृत्यू
फर्नांदो अलोन्सो

**फर्नांदो अलोन्सो** (देवनागरी लेखनभेद: **फेर्नांदो अलोन्सो** ; स्पॅनिश: *Fernando Alonso* ;) (जुलै २९, इ.स. १९८१ - हयात) हा स्पॅनिश फॉर्म्युला १ चालक आहे. त्याने आजवर दोन वेळा फॉर्म्युला वन शर्यती जिंकल्या असून, अशी शर्यत जिंकणारा तो आजवरचा सर्वांत तरुण चालक आहे (२४ वर्ष, ५८ दिवस). फेलिपी मासा याच्यासोबत तो सध्या स्कुदेरिआ फेरारी संघाचे प्रतिनिधित्व करतो.

## कारकीर्द
### सारांश
 सद्य हंगाम.

### फॉर्म्युला वन
 सद्य हंगाम.
 शर्यत पूर्ण नाही केली, परंतु ९०% शर्यत पूर्ण केल्यामुळे गुण मिळाले.

## हे सुद्धा पहा 
# फॉर्म्युला वन
# 
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी
# फॉर्म्युला वन चालक यादी
# फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी
# फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
# 
# फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ
# फर्नांदो अलोन्सो अधिकृत संकेतस्थळ
# फॉर्म्युला वन डॉट कॉम अधिकृत संकेतस्थळावरील रेखाचित्र.
# फर्नांदो अलोन्सो रेखाचित्र &nbsp;– मॅकलारेन अधिकृत संकेतस्थळ.
# फर्नांदो अलोन्सो कारकीर्द आकडेवारी. 
# फर्नांदो अलोन्सो कारकीर्द आकडेवारी.
# 

वर्ग:स्पॅनिश फॉर्म्युला वन चालक
वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक‎
नरेन कार्तिकेयन

वर्ग: भारतीय फॉर्म्युला वन चालक
वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक
डेमन हिल

**डेमन ग्रॅहाम डेव्हेरो हिल** (१७ सप्टेंबर, इ.स. १९६०:हॅम्पस्टेड, लंडन, इंग्लंड - ) हा एक ब्रिटिश फॉर्म्युला वन चालक आहे.

वर्ग:ब्रिटिश फॉर्म्युला वन चालक‎
वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म
वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड कुल्टहार्ड

वर्ग:ब्रिटिश फॉर्म्युला वन चालक‎

वर्ग:फॉर्म्युला वन चालक
मगधी भाषा

**मगधी** किंवा **मगही** ही भारत देशामधील एक भाषा आहे. हिंद-आर्य भाषासमूहामधील एक असलेली मगधी भाषा प्रामुख्याने बिहार राज्यात व पूर्व नेपाळमध्ये वापरली जाते. मगधीची पूर्वज भाषा *मगधी प्राकृत* ही प्राचीन मगध साम्राज्याची राजकीय भाषा व गौतम बुद्धाची मातृभाषा होती.

मगधी भाषा हिंदी व भोजपुरी भाषांशी साधर्म्य दाखवते.

मगही याची धार्मिक भाषेच्या रूपात ही ओळख आहे. काही जैन धर्मग्रंथ ही मगही भाषेत लिहीले आहेत. मुख्य रूपेण वाचिक परंपराच्या रूपात ही आजपण जीवित आहे. मगहीचा पहिला महाकाव्य गौतम महाकवि योगेश द्वारा 1960-62च्या मध्य लिहिला गेला. दर्जनभर पुरस्कारांशी सन्मानित योगेश्वर प्रसाद सिन्ह हे आधुनिक मगहीचे सर्वात लोकप्रिय कवि मानले गेलेत. 23 अक्तुबरला त्यांची जयन्ति मगही दिवसाच्या रूपात साजरी केली जाते. 

मगही भाषा मध्ये विशेष योगदानासाठी सन् 2002 मध्ये डॉ. रामप्रसाद सिंह यांना साहित्य अकादमी भाषा सन्मानाने गौरविले गेले. 

काही विद्वानांचे असे मत आहे की मगही संस्कृत भाषा द्वारे जन्मलेली हिन्द आर्य भाषा आहे परंतु महावीर आणि बुद्ध दोघांचे उपदेशांची भाषा मागधी हीच होती. बुद्धाने भाषेची प्राचीनतेच्या प्रश्नावर स्पष्ट म्हणले आहे की‘सा मागधी मूल भाषा' म्हणजे मगही ‘मागधी’ पासून निघालेली भाषा आहे. याची लिपी कैथी आहे.

## बाह्य दुवे 
* एथ्नॅलॉगवरील माहिती

वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह
वर्ग:भारतामधील भाषा
एदगा दगा

**एदगर दगा** (फ्रेंच: Edgar Degas; पूर्ण जन्मनाव: Hilaire-Germain-Edgar Degas) हा चित्रकला, शिल्पकला, रेखाटन कलाप्रकारातील कलाकृतींकरता जगप्रसिद्ध असलेला फ्रेंच चित्रकार होता. दृक् प्रत्ययवाद (अर्थात *इंप्रेशनिझम*) शैलीच्या जनकांपैकी एक म्हणून मानला जातो.

### महत्त्वाच्या चित्रकृती 

चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 009.jpg|ब्यूननप्रोब (Bühnenprobe) (१८७८-७९)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 021.jpg|नृत्यवर्ग (Die Tanzklasse) (१८७५)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 066.jpg|नर्तिका (Tänzerin) (१८८१-८३)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 076.jpg|नीलवस्त्रा नर्तिका (Tänzerinnen in Blau)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|न्हाणीघरातील स्त्री (Frau bei der Toilette) (१८८५)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 032.jpg|स्नान करणारी स्त्री (Frau in der Badewanne) (१८८६)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 044.jpg|फेर्नाडो सर्कशीतील कु. लाला (Miss Lala im Zirkus Fernado) (१८७९)
चित्र:Degas l'orchestre.jpg|ऑपराचा वाद्यवृंद (L'orchestre de l'opéra) (१८७०)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 040.jpg|ट्रिब्यूनसमोर जॉकी (Jockeys vor der Tribüne) (१८६९-७२)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 016.jpg| कापसाचा कारखाना, न्यू ऑरलिन्स (Die Baumwollfaktorei) (१८७३)
चित्र:Edgar Germain Hilaire Degas 051.jpg| मेरी कसाटचे व्यक्तिचित्र (१८७६-७८)
चित्र:Glyptoteket Degas1.jpg| नर्तिकेचे शिल्प

## बाह्य दुवे 
* गॅलरीऑफआर्ट.यूएस - एदगर दगा
* एदगर दगाची चित्रे 

वर्ग:फ्रेंच चित्रकार
वर्ग:दृक् प्रत्ययवाद चित्रशैली
वर्ग:इ.स. १८३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१७ मधील मृत्यू
कामीय पिसारो

**याकोब-आब्राहम-कामीय पिसारो** ऊर्फ **कामीय पिसारो** (फ्रेंच: Camille Pissarro) (जुलै १०, १८३० - नोव्हेंबर १३, १९०३) हा प्रख्यात फ्रेंच चित्रकार होता. पिसारोचे दृक् प्रत्ययवाद व दृक् प्रत्ययोत्तरवाद चित्रशैल्यांमधील योगदान महत्त्वाचे मानले जाते.

## जीवन 
पिसारोचा जन्म जुलै १०, १८३० रोजी कॅरिबियन समुद्रातील सेंट थॉमस, व्हर्जिन बेटे येथे झाला. बालपण सेंट थॉमस बेटावर काढल्यावर पिसारो वयाच्या १२ व्या वर्षी पॅरिसात बोर्डिंग शाळेत दाखल झाला. १८५५ साली त्याने पॅरिसातील एकोल दि बो-आऱ्ह व अकाडेमी स्विस या नामांकित कलाविद्यालयांमधून प्रशिक्षण घेतले. फ्रॅंको-प्रशियन युद्धामुळे १८७० साली फ्रान्स सोडून लंडनात आसरा घ्याव्या लागलेल्या पिसारोने तेथील वास्तव्यात दृक् प्रत्ययवादी चित्रशैलीच्य ढंगाने अनेक चित्रे चितारली. पुढे १८९० साली तो मायदेशी परतला. नोव्हेंबर १३, १९०३ रोजी पॅरिसातील वास्तव्यात पिसारो मरण पावला.

## बाह्य दुवे 
* कामीय-पिसारो.ऑर्ग (इंग्लिश मजकूर) 

वर्ग:फ्रेंच चित्रकार
वर्ग:दृक् प्रत्ययवाद चित्रशैली
वर्ग:इ.स. १८३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील मृत्यू
नैमन

**नैमन** पश्चिम मंगोलियातील एक प्रबळ टोळी आहे. तायांग खान हा या टोळीचा टोळीप्रमुख होता. चंगीझ खानचा शत्रू जमुगाला त्याने आश्रय दिल्याने इ.स. १२०५ मध्ये चंगीझने त्याच्याशी युद्ध करून त्याचा पराभव केला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
किपचॅक

**किपचॅक** काळा समुद्र व कॅस्पियन समुद्र तीरावरील एक प्राचीन प्रदेश आहे. हा प्रदेश आधुनिक रशिया व युक्रेनचा भाग आहे. १२ व्या शतकात येथे भटक्या जमातींचे वास्तव्य असून पशुपालन हे त्यांच्या उदरनिर्वाहाचे प्रमुख साधन होते.

वर्ग:युक्रेनचा इतिहास
वर्ग:रशियाचा इतिहास
ओनोन नदी

**ओनोन** (मंगोलियन: Онон гол, ) ही रशिया आणि मंगोलियामधून वाहणारी एक नदी आहे. ४१८ किमी लांबीची ही नदी मंगोलियामध्ये उगम पावते व रशियाच्या झबायकल्स्की क्रायमध्ये शिल्का नदीला मिळते. शिल्का ही आमूर नदीची एक उपनदी आहे.

ओनोन नदीच्या परिसरात चंगीझ खानचा जन्म झाला.

वर्ग:रशियामधील नद्या
वर्ग:मंगोलियामधील नद्या
वालचंद हिराचंद

इवलेसे|वालचंद हिराचंद
**वालचंद हिराचंद** जन्म : सोलापूर, २३ नोव्हेंबर १८८२ - मृत्यू : ८ डिसेंबर १९५३) हे एक भारतीय उद्योगपती होते.त्यांचे वडील हिराचंद नेमचंद दोशी हे पहिल्या मराठी जैन नियतकालिकाचे- जैन बोधक-चे संस्थापक संपादक होते. 

वालचंद यांचा कल शिक्षणापेक्षा धंद्याकडे असल्याने त्यांनी शिक्षणाला रामराम ठोकून व्यवसायात पदार्पण केले. वडिलांच्या आडत कामात त्यांचे मन रमत नव्हते. त्यात त्यांना, ज्वारीच्या व कापसाच्या व्यापारात झळ सोसावी लागली होती, म्हणून ते जिद्दीने बांधकाम व्यवसायात उतरले. बांधकाम व्यवसायाचे माहीतगार असलेल्या फाटक यांच्याबरोबर फाटक-वालचंद लिमिटेड कंपनीच्या माध्यमातून हे काम सुरू केले. बार्शी लाईट रेल्वेच्या कंत्राटापासून सुरुवात करून सुमारे १४ वर्षे त्यांनी भागीदारीत अनेक पुलांची उभारणी केली. एडशी-तडवळ, बोरीबंदर-करी रोड-ठाणे-कल्याण यांसारखे मोठे प्रकल्प त्यांनी हाती घेतले व तडीस नेले. मुंबईतील व ब्रिटिशांच्या मर्जीतील नावाजलेल्या व्यावसायिकांना मागे सारून त्यांनी ही कामगिरी केली. मुंबईचा तानसा प्रकल्प, बोरघाटातले बोगदे, सिंधू नदीवरील व इरावती नदीवरील पूल यांसह अनेक छोट्या मोठ्या प्रकल्प उभारणीमध्ये  वालचंद हिराचंद यांनी त्यांच्यातील धडाडी दाखवली.

ब्रिटिश जहाज कंपन्यांना झुकते माप देण्याच्या भूमिकेमुळे या व्यवसायात त्यांना अनेक अडीअडचणींना तोंड द्यावे लागले होते; मात्र न डगमगता ब्रिटिश व्यवस्थेशी त्यांनी संघर्षाची भूमिका घेतली; तसेच ब्रिटिशांच्या मर्जीतील जहाजे चालवणारी बीआय (ब्रिटिश इंडिया स्टीम नेव्हिगेशन कंपनी) ही कंपनी विकत घेण्याची भाषा केली.

जहाज बांधणीसारख्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासह देशात प्रथमच बोगदा बनवण्याचे तंत्रज्ञान अंमलात आणले. बॉम्बे सायकल अँड मोटार ही मोटारनिर्मिती कंपनी आणि विमाननिर्मितीसाठी हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट या कंपन्या त्यांनी स्थापन केल्या. पाइप फाउंड्री, खाणकाम, रायफल बनवणे, सॉ मिल, चॉकलेट व साखर कारखाना आदी क्षेत्रे त्यांनी काबीज केली. साखर उद्योगासाठी साखर कारखाने निर्मितीचा प्रकल्प राबविला. उद्योजकांच्या अडचणी सोडविण्याकरिता इंडियन मर्चंट्‌स, महाराष्ट्र चेंबर ऑफ कॉमर्स आणि फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (फिक्की) आदी संस्थांची उभारणी केली.

प्रीमियर इलेक्‍ट्रॉनिक्‍स, हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट लिमिटेड, सिंदिया स्टीमशिप कंपनी, रावळगाव शुगर फॅक्टरी, अ‍ॅक्रो इंडिया, बॉम्बे सायकल अँड मोटार कंपनी, हिंदुस्तान कन्स्ट्रक्‍शन, इंडियन ह्यूम पाइप, प्रीमियर ऑटोमोबाईल्स, नॅशनल रायफल्स, वालचंद कूपर लिमिटेड, वालचंदनगर इंडस्ट्रीज आदी कंपन्या त्यांनी स्थापन केल्या. कामगारांशी सलोख्याचे संबंध राखून त्यांच्या अडचणी जाणून पावले टाकली.

## उल्लेखनीय
* डिसेंबर २३, इ.स. १९४० रोजी हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट लिमिटेड हा भारतातील पहिला विमाननिर्मितीचा कारखाना त्यांनी, तत्कालीन म्हैसूर राज्यात बंगलोर येथे  सुरू केला. याच 'हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट लिमिटेड' कंपनीचे पुढे इ.स. १९६४ साली हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड असे नाव झाले. या कंपनीने आजपर्यंत, भारतातील अत्याधुनिक विमानांच्या निर्मितीचे आणि देखभालीचे काम केले आहे.

## संदर्भ
सकाळ संकेतस्थळ

वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू
वर्ग:वालचंद कुटुंब
तेमुजीन उगे

**तेमुजीन उगे** हा एक तातार योद्धा होता. त्याला ठार केल्याच्या आनंदात चंगीझ खानच्या वडिलांनी त्याचे नाव *तेमुजीन* ठेवले.

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
मोतीलाल नेहरू

इवलेसे
**पंडित मोतीलाल नेहरू** हे पंडित जवाहरलाल नेहरूंचे वडील होते. ते  अलाहाबाद येथील एक नामवंत वकील होते. पुढे त्यांनी वकिली सोडून दिली व भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात लक्ष घातले. १९२२ साली त्यांनी देशबंधू चित्तरंजन दास व लाला लजपत राय ह्यांच्याबरोबर काँग्रेस पक्षांतर्गत स्वराज पक्षाची स्थापना केली. १९२८ साली कोलकाता येथे भरलेल्या काँग्रेस अधिवेशनाचे अध्यक्षपद त्यांनी भूषविले. तसेच १९२८मध्ये काँग्रेस पक्षाने भारताची भावी राज्यघटना बनवण्यासाठी नेमलेल्या समितीचे ते अध्यक्ष होते. ह्या समितीने नेहरू रिपोर्ट सादर केला.

मोतीलाल नेहरू ह्यांच्या पत्नीचे नाव स्वरूपराणी असे होते. पंडित जवाहरलाल नेहरू हे त्यांचे एकमेव पुत्र होते. तसेच त्यांना दोन कन्या होत्या. त्यांच्या ज्येष्ठ कन्येचे नाव विजयालक्ष्मी होते, ज्या पुढे विजयालक्ष्मी पंडित म्हणून नावारूपाला आल्या. त्यांच्या कनिष्ठ कन्येचे नाव कृष्णा (हाथीसिंग) होते.

मोतीलाल नेहरूंनी अलाहाबाद येथे राजवाड्याप्रमाणे एक प्रशस्त घर घेतले होते. त्या घराचे नाव आनंद भवन असे होते. पुढे त्यांनी हे घर काँग्रेस पक्षाला देऊन टाकले.

मोतीलाल नेहरूंचे निधन १९३१ साली अलाहाबाद येथे झाले.

नेहरू, मोतीलाल
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:जवाहरलाल नेहरू
वर्ग:इ.स. १८६१ मधील जन्म 
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील मृत्यू
गेर

गेर म्हणजे मंगोलियातील भटक्या टोळ्यांचे तंबूच्या स्वरूपातील फिरते घर. युरोपात याला 'युर्ट' असे संबोधले जाते.

वर्ग:भूगोल
तायांग खान

नैमन टोळीचा प्रमुख. याने जमुगाला आश्रय दिल्याने चंगीझ खानाचा रोष ओढवून घेतला. चंगीझने याच्या टोळीवर हल्ला करून तायांगला ठार केले व त्याच्या मुलाला परागंदा होण्यास भाग पाडले.

वर्ग: मंगोलियाचा इतिहास
वर्ग:इ.स. ११३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १२०४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बेख्तेर

**बेख्तेर** (?? - ११०८) हा चंगीझ खानाचा सावत्र भाऊ होता. आयुष्याच्या खडतर काळात मासा चोरला म्हणून चंगीझने त्याला ठार केले, तरी बेख्तेरला मारण्याचे खरे कारण सत्तेच्या मार्गातील एक काटा दूर करणे असे होते.

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
वर्ग:इ.स. ११०८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
झोंगडू

बीजिंग या चीनच्या राजधानीचे प्राचीन नाव. बाराव्या शतकात झोंगडू प्रांतावर  जुर्चेन राज्याची राजवट होती.
मुहम्मद दुसरा

**अल्ला-उद्दीन मुहम्मद दुसरा** हा मध्य आशियातील ख्वारिझम घराण्याचा सत्ताधिश होता. इ.स. १२०० ते इ.स. १२२० पर्यंत त्याने गादी चालवली.

## चंगीझ खानची स्वारी
इ.स. १२१८ मध्ये व्यापाराची परवानगी मागणाऱ्या चंगीझ खानच्या व्यापारी चमूला शाह मुहम्मदच्या एका अधिकाऱ्याने ठार केले. या कृत्याबद्दल शाह मुहम्मदने या अधिकाऱ्याला शिक्षा न करता पाठीशी घातले. हा प्रकार कानावर पडल्यावर चंगीझने सुमारे दोन लाख सैन्यानिशी मध्य आशियावर हल्ला केला. या युद्धातील पराभवानंतर शाह मुहम्मद इराणच्या दिशेने पळून गेला. पुढे तेथे परागंदा अवस्थेतच त्याला मृत्यू आला.

## हे लेख देखील पहा
*चंगीझ खान

वर्ग:अरेबियाचा इतिहास
वर्ग:मध्य आशियाचा इतिहास
वर्ग:इ.स. ११६९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १२२० मधील मृत्यू
म्स्तिस्लाव्ह रोमानोव्हिच

**म्स्तिस्लाव्ह रोमोनोव्हिच** (?? - १२२३) हा क्यीवचा राज्यकर्ता होता.

याने १२२१ साली चालून आलेल्या हंगेरीच्या सैन्याचा पराभव केला. नंतर चंगीझ खानाचे विश्वासू सरदार सुबदेई आणि जेबे यांनी याच्या राज्यावर स्वारी करून लुटालूट केली.

वर्ग:युक्रेनचा इतिहास
वर्ग:इ.स. १२२३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
खासार

**खासार** चंगीझ खानाचा सख्खा धाकटा भाऊ होता.

वर्ग: मंगोलियाचा इतिहास
खुर्लिताई

**खुर्लिताई** म्हणजे मंगोल टोळ्यांतर्फे बोलावली जाणारी सर्वसाधारण सभा. एकाधिकारशाहीवर चंगीझ खानाचा विश्वास नसल्याने तो आपले सल्लागार, मांडलिक टोळीप्रमुख व मुख्य सैन्याधिकारी यांना एकत्र बोलावून महत्त्वाच्या निर्णयांवर सभा घेत असे. इतर राज्यांवर स्वारी, स्वतःच्या राज्यातील महत्त्वाचे निर्णय ठरवणे किंवा कायदे करणे यासाठी खुर्लिताई बोलावली जाई.

खुर्लिताईला उपस्थित न राहण्याचा अर्थ इतरांनी घेतलेल्या निर्णयाला आपली संमती देणे असा होत असे. चंगीझच्या निर्णयाला नकार देण्याची गरज वाटत नसे तेव्हा बरेचजण खुर्लिताईला अनुपस्थित राहणे पसंत करत.

चंगीझच्या पश्चात त्याच्या बाकीच्या वंशजांनीही महत्त्वाचे निर्णय 'खुर्लिताई' बोलावून संमत करण्याची प्रथा कायम राखली.

## हे सुद्धा पहा
वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
ख्वारिझम

250 px|इवलेसे|चा नकाशा
**ख्वारिझम** हे मध्य आशियातील अमू दर्या नदीच्या त्रिभूज प्रदेशात वसलेले एक मरुद्यान आहे. एकेकाळी स्वतंत्र राजतंत्रामध्ये असलेले ख्वारिझम हे सध्या उझबेकिस्तान, कझाकस्तान व तुर्कमेनिस्तान ह्या देशांचा भाग आहे.

वर्ग:मध्य आशिया
वर्ग:उझबेकिस्तानचा इतिहास
किर्गिझस्तान

**किर्गिझस्तान** (किर्गिझ: Кыргызстан ; ), अधिकृत नाव **किर्गिझ प्रजासत्ताक** (किर्गिझ: Кыргыз Республикасы ; रशियन: Кыргызская Республика ), हा मध्य आशियातील एक देश आहे. इ.स. ११९१ सालापर्यंत किर्गिझस्तान हे सोव्हियत संघाचे एक प्रजासत्ताक होते. बिश्केक ही किर्गिझस्तानची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

## इतिहास 
वर्तमान किर्गिझस्तानाच्या भूभागावर प्राचीन काळी सिथियन टोळ्यांची वस्ती होती . 

अरबांशी व्यापार करणाऱ्या तुर्क व्यापाऱ्यांमार्फत इ.स.च्या ७व्या शतकापासून मध्य आशियात इस्लाम पसरू लागला. इ.स. ८४० साली जॉर्डन राजाच्या आधिपत्याखाली किर्गिझ लोकांनी उय्गुर खाखानतीवर विजय मिळवला व राज्याच्या सीमा पूर्वेकडे विस्तारल्या. पुढील दोनशे वर्षे थ्यॅन षान पर्वतरांगांपर्यंतच्या भूप्रदेशावर किर्गिझांची हुकमत अबाधित राहिली. मात्र १२व्या शतकात मंगोलांच्या आक्रमणापुढे किर्गिझांची पीछेहाट होत, आल्ताय आणि सायान पर्वतरांगांच्या प्रदेशापुरतीच त्यांची सत्ता उरली. इ.स.च्या १३व्या शतकात मंगोल साम्राज्याच्या उदयामुळे किर्गिझांनी दक्षिणेस स्थलांतरे केली. चंगीझ खानाने इ.स. १२०७ साली किर्गिझांवर विजय मिळवला.

किर्गिझ टोळ्यांवर आणि त्यांच्या मुलखावर इ.स.च्या १७या शतकात मंगोल ओइरातांचे, इ.स.च्या १८व्या शतकाच्या मध्यास मांचू छिंग साम्राज्याचे आधिपत्य होते. इ.स.च्या १९व्या शतकाच्या पूर्वार्धात या प्रदेशावर कोकंदाच्या उझबेक खानतीची सत्ता राहिली. एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात रशियन साम्राज्य आणि चिनी छिंग साम्राज्यादरम्यान झालेल्या दोन तहांद्वारे वर्तमान किर्गिझस्तानाचा बह्वंशी भूभाग रशियास तोडून देण्यात आला. *किर्गिझिया* या तत्कालीन रशियन नावाने ओळखला जाणारा हा भूभाग रशियन साम्राज्यात इ.स. १८७६ साली अधिकृतरित्या सामील करण्यात आला. पुढे झारशाही उलथून सोव्हिएत राजवट आल्यावर सोव्हिएत रशियाचे कारा-किर्गिझ स्वायत्त ओब्लास्त या नावाने या भूभागास ओब्लास्ताचा दर्जा मिळाला. दशकभराने ५ डिसेंबर, इ.स. १९३६ रोजी किर्गिझ सोव्हिएत समाजवादी गणराज्य या रूपाने यास प्रजासत्ताकाचा दर्जा मिळाला.

इ.स. १९९०-९१ दरम्यान किर्गिझ सोव्हिएत समाजवादी प्रजासत्ताकात किर्गिझस्तान लोकशाहीवादी चळवळ जोर धरू लागली. इ.स. १९९१ साली मार्च ते ऑगस्ट महिन्यांदरम्यान झालेल्या राजकीय घडामोडींची परिणती म्हणजे ३१ ऑगस्ट, इ.स. १९९१ रोजी **किर्गिझस्तानाचे प्रजासत्ताक** सोव्हिएत संघातून फुटून स्वतंत्र झाले.

## हे सुद्धा पहा
* किर्गिझस्तानचे विभाग

## बाह्य दुवे
* 
* 
* 

वर्ग:मध्य आशियाई देश
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
किरेयीड

**किरेयीड** ही मंगोलियातील एक प्रबळ ख्रिश्चन टोळी. मंगोलियातील ओर्खोन आणि तुल नदीच्या खोऱ्यात या टोळीचे वास्तव्य होते. वांग खान या टोळीचा प्रमुख होता.

वर्ग: मंगोलियाचा इतिहास
अमू दर्या

**अमू दर्या** ही मध्य आशियातील सर्वात अधिक लांबीची नदी आहे. फारसी भाषेत 'दर्या' या शब्दाचा अर्थ समुद्र असा होतो. अमू नदीचा उगम 'आमुल' नावाच्या ठिकाणी होतो असे मानले जाते. हे ठिकाण सध्या तुर्कमेनाबात म्हणून ओळखले जाते. तेथे वख्श आणि प्यांज नद्यांच्या संगमातून अमू दर्याचा प्रवाह सुरू होतो.

वर्ग:अफगाणिस्तानमधील नद्या
वर्ग:ताजिकिस्तानमधील नद्या
वर्ग:तुर्कमेनिस्तानमधील नद्या
वर्ग:उझबेकिस्तानमधील नद्या
मंगोल सैन्याची एकके

मंगोल सैन्याची बांधणी करताना चंगीझ खानापुढे अनेक टोळ्यांना एकत्र कसे बांधून ठेवावे हा प्रश्न होता. तो सोडवण्यासाठी त्याने सर्व टोळ्यांना एकत्रित करण्याचा निर्णय घेतला.

त्याने वेगवेगळ्या टोळ्यांतील १० सैनिकांचा एक गट केला ज्याला **अरबान** असे म्हणत. या दहा सैनिकांना त्यांची जात जमात विसरून कुटुंबाप्रमाणे एकत्र राहावे लागत असे. त्यातील वयाने मोठा सैनिक या दहांचा कुटुंबप्रमुखाप्रमाणे प्रमुख असे.

अशा १० अरबानांचा म्हणजेच १०० जणांचा एक **झगुन** बनत असे. या शंभरजणांपैकी एकजण झगुनचा प्रमुख म्हणून नियुक्त केला जात असे. १० झगुनांचा म्हणजेच १००० योद्ध्यांचा एक **मिंगन** तयार होई. १० मिंगनांच्या म्हणजेच १०,००० योद्ध्यांच्या गटाला **तुमेन** संबोधले जाई. तुमेनच्या प्रमुखाची निवड स्वतः चंगीझ करत असे.

वर्ग: मंगोलियाचा इतिहास
मध्य आशिया

**मध्य आशिया** हा आशिया खंडामधील एक भौगोलिक प्रदेश आहे. इतर भौगोलिक प्रदेशांप्रमाणे मध्य आशियाच्या अनेक व्याख्या आहेत. सर्वसाधारणपणे मध्य आशियामध्ये आशियाच्या पश्चिम भागातील युरोपाच्या सीमेजवळील भूभागाचा समावेश केला जातो. ह्यांमध्ये भूतपूर्व सोव्हिएत संघाच्या विघटनानंतर स्वतंत्र झालेले कझाकस्तान, किर्गिझस्तान, उझबेकिस्तान, ताजिकिस्तान व तुर्कमेनिस्तान हे देश येतात. ह्या देशांची एकत्रित लोकसंख्या सुमारे ६.१५ कोटी इतकी आहे. 

काही व्याख्यांनुसार दक्षिण आशियातील अफगाणिस्तान व इराण तर पूर्व आशियातील मंगोलिया हे देश तसेच पाकिस्तानचा उत्तर भाग, भारताचा काश्मीर, चीनमधील शिंच्यांग हा प्रदेश व दक्षिण सायबेरिया देखील मध्य आशियामध्ये गणले जातात.

## भूगोल 
[thumb|225px|[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांच्या व्याख्येनुसार आशियाचे भौगोलिक प्रदेश:

]]
मध्य आशियाच्या भौगोलिक रचनेमध्ये पर्वतरांगा (तियान शान), वाळवंटे (कारा कुम, किझिल कुम, ताक्लामकान) व वृक्षरहित गवताळ पठारांचा समावेश होतो. सीर दर्या, अमू दर्या व हरिरुद ह्या मध्य आशियातील प्रमुख नद्या आहेत. अरल समुद्र व बालखाश सरोवर हे येथील सर्वात मोठे पाण्याचे साठे आहेत. गेल्या अनेक दशकांमध्ये मध्य आशियातील नद्यांचे पाणी मोठ्या प्रमाणावर सिंचनाकरिता इतरत्र वळवण्यात आल्यामुळे हे दोन्ही पाण्याचे साठे झपाट्याने आटले आहेत.

येथील पुष्कळशी जमीन ओबडधोबड व रूक्ष असून शेतीसाठी अनुकुल नाही. मध्य आशियाच्या मोठ्या भागात कोणताही पाण्याचा साठा नसल्यामुळे येथील हवामानामधील बदल तीक्ष्ण असतात. तसेच पाण्याची तीव्र टंचाई असल्यामुळे पाण्यावरून वाद व तंटे कायम आहेत.

## भूभाग व तपशील 
उजवे|300 px|इवलेसे|मध्य आशियाचा नकाशा

खालील देशांचे काही भूभाग मध्य आशियामध्ये गणले जावू शकतात.

## संस्कृती 
इस्लाम हा मध्य आशिया, अफगाणिस्तान व शिंच्यांग भागातील प्रमुख धर्म आहे. येथील बहुसंख्य लोक सुन्नी पंथाचे आहेत व अफगाणिस्तानाच्या काही भागांत शिया पंथीय अल्पसंख्य वस्ती आहे. इस्लामच्या उदयापूर्वी पारशी व बौद्ध हे मध्य आशियातील प्रमुख धर्म होते.

सोव्हिएत संघाच्या कम्युनिस्ट राजवटीखाली मध्य आशियामध्ये मोठ्या प्रमाणावर उद्योगीकरण व पायाभूत सुविधा झाल्या परंतु त्याच बरोबर येथील स्थानिक धर्म व संस्कृती दडपण्याचे प्रयत्न देखील सातत्याने होत राहिले.

## महत्त्वाची सांस्कृतिक व आर्थिक केंद्रे 
## संदर्भ 

वर्ग:आशिया खंडामधील भौगोलिक प्रदेश
ए.एक्स. त्रिंदाद

'''''' (१८७० - १९३५) हे व्यक्तिचित्रणाकरता नावाजेलेले गोवेकर चित्रकार होते.
## जीवन
त्रिंदादांचा जन्म १८७० साली तत्कालीन पोर्तुगीज गोव्यात पोर्तुगीज कॅथॉलिक कुटुंबात झाला. त्यांनी मुंबईच्या 'जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट'मधून चित्रकलेचे शिक्षण घेतले. शिक्षणानंतर आपल्या व्यावसायिक कारकिर्दीच्या सुरुवातीस त्यांनी मुंबईतल्या 'राजा दीनदयाळ फोटो स्टुडिओ'मध्ये काम केले. १९२१ साली त्यांनी जे.जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये अध्यापनाची जबाबदारीही स्वीकारली.
व्यक्तिचित्रांकरता त्रिंदादांची विशेष ख्याती होती.
१९३५ साली त्रिंदादांचा मृत्यू झाला.

## बाह्य दुवे
त्रिंदाद, ए.एक्स
वर्ग:इ.स. १८७० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील मृत्यू
गणपतराव म्हात्रे

*रावबहादूर* **गणपतराव म्हात्रे** (मार्च १०, इ.स. १८७६ - एप्रिल ३०, इ.स. १९४७) हे मराठी शिल्पकार होते. इ.स. १८९१ साली मुंबईतल्या जे.जे. कलाविद्यालयातून ते शिल्पकलेतील परीक्षा उत्तीर्ण झाले. त्यांनी घडवलेले *मंदिरपथगामिनी* हे शिल्प महाराष्ट्रातील व भारतीय उपखंडातील तत्कालीन शिल्पकलेची प्रातिनिधिक कलाकृती मानली जाते.
## हे सुद्धा पहा
* शिल्पकार करमरकर
* रावबहादूर गणपतराव म्हात्रे
* रघुनाथ फडके
* बाबुराव पेंटर
* शिल्पकला
* चित्रकला

## बाह्य दुवे 
* मनसे.ऑर्ग : महाराष्ट्रातील शिल्पकार - रावबहादूर गणपतराव म्हात्रे (१८७६-१९४७)  (मराठी मजकूर)

वर्ग:मराठी शिल्पकार
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म
वर्ग:शिल्पकार
वर्ग:कलाकार
वर्ग:कला
वर्ग:रावबहादुर
रामरक्षा

**रामरक्षा** हे पठण करणाऱ्या व्यक्तीचे रक्षण व्हावे अशी रामाची प्रार्थना करणारे तसेच रामाची स्तुती करणारे संस्कृत भाषेतील स्तोत्र आहे. रामाच्या विविध नावांसह विशिष्ट अवयवांची क्रमाने नावे घेत त्या त्या अवयवाचे रामाने रक्षण करावे अशा आशयाचा मजकूर ह्या स्तोत्राच्या सुरुवातीच्या भागात येतो.

## स्तोत्राची विविध संस्करणे
प्रस्तुत स्तोत्र हे मौखिक परंपरेच्या, हस्तलिखिताच्या आणि मुद्रित प्रकाशनाच्या अशा विविध स्वरूपात आढळते. ह्यांपैकी हस्तलिखित संस्करणे आणि मुद्रित संस्करणे ह्यांत बरेच अंतर असल्याचे ह्या स्तोत्राच्या विविध संस्करणांचा अभ्यास करणाऱ्या अभ्यासक डॉ. गूदेन ब्यूनेमान ह्यांनी नोंदवले आहे. त्यांनी ह्या संस्करणांचे पुढीलप्रमाणे विभाग मानले आहेत.

### आधुनिक संस्करण
हे मुद्रित स्वरूपात सर्वसामान्यपणे आढळणारे आणि सर्वत्र प्रसार असलेले संस्करण असून विविध मुद्रित संहितांत मोठ्या प्रमाणात सारखेपणा आढळतो.

### हस्तलिखितांतील विविध संस्करणे
मुद्रित स्वरूपातील संस्करणाव्यतिरिक्त भारतात विविध ठिकाणी ह्या स्तोत्राची हस्तलिखिते आढळतात. ब्यूनेमान ह्यांनी ह्यांपैकी पुणे, वाई, वाराणशी आणि अयोध्या येथील एकून ८४ हस्तलिखितांचा समावेश आपल्या अभ्यासात केला आहे. ही हस्तलिखिते प्राधान्याने देवनागरी लिपीतील असून काही हस्तलिखिते मैथिली तसेच शारदा लिपीत लिहिलेलीही आढळतात.

## रचना
बुधकौशिक ऋषींनी रचलेले हे स्तोत्र आहे.
भगवान शंकर यांनी बुधकौशिक ऋषी यांना रात्री स्वप्नात हे स्तोत्र सांगितले आणि सकाळी उठल्यावर ऋषीनी ते लिहून काढले अशी कथा याच स्तोत्राच्या शेवटी नोंदविलेली आढळते.

## हे सुद्धा पहा
* विकिस्रोतावरील रामरक्षा स्तोत्र

## संदर्भ 
## संदर्भसूची
* 

वर्ग:भारतीय नित्यपाठ
वर्ग:स्तोत्रे
वर्ग:संस्कृत भाषा
सावळाराम लक्ष्मण हळदणकर

'''''' (जन्म २५ नोव्हेंबर१८८२ - मृत्यू  ३० मे  १९६८) हे महाराष्ट्रीय चित्रकार होते. जलरंग आणि तैलरंगातील चित्रकारीतेत त्यांची विशेष ख्याती होती. ते उत्तम कलाशिक्षक आणि संगीताचे दर्दी म्हणूनही ख्यात होते. 

## बालपण 
हळदणकर यांचा जन्म कोकणातील सावंतवाडी येथे झाला. ते तीन वर्षाचे असताना त्यांच्या वडिलांचे निधन झाल्याने त्यांचे बालपण अत्यंत हलाखीत गेले. चित्रकलेच्या ग्रेड परीक्षांमध्ये सावळाराम हे प्रत्येक विषयात पहिले आले होते. १९०३ साली त्यांनी मुंबईस येऊन सर जे.जे. कला महाविद्यालयात प्रवेश-परीक्षा दिली व त्या कला महाविद्यालयात प्रवेश घेतला. येथे त्यांना कला-शिक्षक गणपतराव केदारी, त्रिदांद, आगासकर, वॉल्टर रोब्रोथॅम यांच्याकडून चित्रकलेविषयी मार्गदर्शन मिळाले. १९०७ पासून एक चित्रकार म्हणून त्यांचे नाव ख्यात होऊ लागले.

## संदर्भ  
मराठी चित्रकार
इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील मृत्यू
र.धों. धोपेश्वरकर

**रघुनाथ धोंडो धोपेश्‍वरकर** उर्फ **र.धों. धोपेश्वरकर** (१९०२ - १९७४) हे मराठी चित्रकार होते.

## कारकीर्द 
१९३० साली धोपेश्वरकरांनी महाविद्यालयीन शिक्षण अर्धवट टाकून चित्रकलेचे शिक्षण घ्यायचे ठरवले. तोवर त्यांनी इंटरपर्यंतचे महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण केले होते. मुंबईतल्या जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट या संस्थेमध्ये प्रवेश घेऊन १९३० - १९४१ सालांदरम्यान धोपेश्वरकर तेथे चित्रकला शिकले. पुढे त्याच संस्थेत १९५८ साली सेवानिवृत्तीपर्यंत त्यांनी कलाअध्यापन केले.

## संदर्भ 
धोपेश्वरकर, र.धों.
वर्ग:इ.स. १९०२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू
कॅस्पियन समुद्र

इवलेसे
**कॅस्पियन समुद्र** (, , , , , तुर्कमेन: Hazar deňzi) हा पृथ्वीवरील जमिनीने वेढलेला सर्वात मोठा पाण्याचा साठा आहे (पृष्ठभागच्या क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने). कॅस्पियन समुद्राचे जगातील सर्वात मोठे सरोवर किंवा एक वेगळा समुद्र ह्या दोन्ही प्रकारांनी वर्गीकरण केले जाते.  इतके पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ व  इतके पाण्याचे घनफळ असलेल्या कॅस्पियन समुद्राच्या उत्तरेला रशिया, दक्षिणेला इराण, पश्चिमेला अझरबैजान तर पूर्वेला तुर्कमेनिस्तान व कझाकस्तान हे देश आहेत. कॅस्पियन समुद्राच्या पश्चिम किनाऱ्यापाशी कॉकासस पर्वतरांगेची सुरुवात होते. बाकू हे कॅस्पियन समुद्रकिनाऱ्यावरील सर्वात मोठे शहर आहे.

वोल्गा नदी, उरल नदी व कुरा नदी ह्या कॅस्पियन समुद्राला मिळणाऱ्या सर्वात मोठ्या नद्या आहेत. कॅस्पियन समुद्रामधून पाण्याचा बहिर्वाह केवळ बाष्पीभवनाद्वारे होतो. येथील पाण्याचा खारटपणा १.२ टक्के आहे. कॅस्पियन हे नाव मुळात कॅस्पियन ह्या लोकांपासून मिळाले आहे. जुन्या काळात ग्रीक आणि पर्शियन लोकं कॅस्पियन समुद्राला हैरकॅनीयन समुद्र म्हणून उल्लेखित असत. आजच्या काळात पर्शियात माझानदरान सागर असे हे उल्लेखले जाते.

left|thumb|250 px|कॅस्पियन समुद्राचा नकाशा
left|thumb|250 px|Stenka Razin (Vasily Surikov)

वर्ग:समुद्र
जॉन सिंगर सार्जंट

जॉन सिंगर सार्जंट ( जन्म १२ जानेवारी १८५६ - मृत्यू १४ एप्रिल ) हा अमेरिकेतील एक चित्रकार होता. त्याच्या काळात तो आघाडीचा व्यक्तिचित्रकार होता. याने आपल्या एकंदर कारकिर्दीत तैलरंगातील ९०० चित्रे, २००० च्या वर जलरंगातील चित्रे आणि असंख्य रेखाचित्रे निर्माण केली.    

## संर्दभ 
## बाह्य दुवे 
सार्जंट, जॉन सिंगर
वर्ग:व्यक्तिचित्रकार
वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील मृत्यू
आंग्कोर

इवलेसे
**आंग्कोर** तथा **यशोधरपूर** हे ख्मेर राज्यकर्त्यांच्या राजधानीचे शहर होते. येथे आंग्कोर वाट या भव्य मंदिराचे अवशेष आहेत.

वर्ग:कंबोडियाचा इतिहास
वर्ग:ख्मेर साम्राज्य
इंद्र

इवलेसे|इन्द्र - ऐरावतावर आरूढ असलेला
ऋग्वेदातील इंद्र ही हिंदू धर्मातली एक प्रमुख देवता आहे. ऋग्वेदातील एकूण सूक्तांच्या एक चतुर्थांश सूक्ते या देवतेला उद्देशून आहेत. हिंदू विचारधारेनुसार हा स्वर्गाचा अधिपती आहे. ही पर्जन्यदेवता आहे. इंद्राला सोमाबद्दल आसक्ती असल्याने त्याला सोमपा असे नाव आहे.

इंद्राणी ही इंद्रपत्‍नी असून ती सूक्तद्रष्टी आहे. इंद्राणीला अखण्ड सौभाग्यवतीपद पावलेले आहे. म्हणून लग्नात वाङ्‌निश्चयाच्यावेळी वधूकडून तिची पूजा करवितात. विदर्भात इंद्राणीचे मंदिर आहे.

इंद्राचे देऊळ मात्र कोठेही नाही. इंद्रालाच देवेंद्र, सुरेंद्र,अमरेंद्र, वज्रपाणि, सहस्राक्ष, वसावा, पुरंदर, शक्र, सोमपा, मेषवृषण अशा विविध नावांनी ओळखले जाते. इंद्र हा सुरांचा म्हणजेच देवांचा राजा म्हणून देवेंद्र किंवा सुरेंद्र म्हणतात. इंद्राच्या हाती वज्र हे दधिची ऋषींंच्या अस्थीपासून बनलेले शस्त्र असल्याकारणाने इंद्राला वज्रपाणि म्हणून ओळखले जाते, पाणि म्हणजे हात. तसेच इंद्राला सहस्र म्हणजे हजार अक्ष म्हणजे डोळे असल्यामुळे सहस्राक्ष सुद्धा म्हणतात.

## इंद्रपद 
इंद्रपद हे पराक्रमाने किंवा तपाने प्राप्त होणारे एक पद आहे. आतापर्यंत या पदावर बसलेली माणसे (एकूण २१): अद्भुत, ऊर्जस्विन, देवास्पती, पुरंदर (महाबल), प्रल्हाद, बलि, भवानुभव (मनोजव, मंत्रदुम), भूतधामन (ऋतुधामन), यज्ञ, रजि (आयुपुत्र), रोचक, विपश्चित, विभू (विधु), विश, विश्वभुुज, शक्र, शिखि (त्रिशिख, शिबी), सत्यजित, सूची, सुशांती ऊर्फ सुकीर्ती, हिरण्यकशिपु आणि रावणपुत्र मेघनाद.

 

वर्ग:हिंदू दैवते
वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग: ३३ कोटी देव
डेअर श्पीगल

**देअर श्पीगल** (अर्थ: 'आरसा') हे युरोपातील सर्वाधिक खपाचे आणि जर्मनीतील एक प्रभावशाली साप्ताहिक आहे. जर्मनीतील हॅंबुर्ग शहरातून प्रसिद्ध होणाऱ्या या साप्ताहिकाच्या आठवड्याला साधारणत: ११ लाख प्रती वितरित होतात.

पहिल्या महायुद्धापूर्वी नोव्हेंबर १९०८ मध्ये लिओन फोयष्टवागनर यांनी 'देअर श्पीगल' नावाचे एक पत्रक म्युनिकमधून प्रसिद्ध केले. या श्पीगलचे पहिले प्रकाशन जानेवारी ४, १९४७ साली हॅनोव्हर मधून प्रसिद्ध झाले. रुडॉल्फ आउगस्टाइन यांनी श्पीगलच्या पहिल्या अंकापासून त्यांच्या मृत्यूपर्यंत (नोव्हेंबर ७, २००२) या साप्ताहिकाचे प्रमुख संपादक म्हणून काम केले. 

### बाह्य दुवे 
* Spiegel.de साप्ताहिकाचे संकेतस्थळ

श्पीगल
इ.स. ११८१

## ठळक घटना आणि घडामोडी
## जन्म
## मृत्यू
* जानेवारी ३० - टाकाकुरा, जपानी सम्राट.
* ऑगस्ट ३ - पोप अलेक्झांडर तिसरा.

वर्ग:इ.स. ११८१
वर्ग:इ.स.च्या ११८० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १२ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
पोप अलेक्झांडर तिसरा

**पोप अलेक्झांडर तिसरा** (इ.स. १००० किंवा ११०५:सियेना, इटली - ऑगस्ट ३०, इ.स. ११८१) हा सप्टेंबर ७, इ.स. ११५९ ते मृत्युपर्यंत पोप होता. याचे मूळ नाव *सियेनाचा रोलॅंड* होते.

अलेक्झांडर ०३
अलेक्झांडर ०३
वर्ग:इ.स. ११८१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लक्ष्मण नारायण तासकर

----
तासकर, लक्ष्मण नारायण
वर्ग:इ.स. १८७० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील मृत्यू
रघुवीर गोविंद चिमुलकर

**रघुवीर गोविंद चिमुलकर** (१९०४ / १९०५ - १९४८) हे गोमंतकीय चित्रकार होते. भारतीय पुनरुज्जीवनवादी शैलीतील चित्रे हे त्यांचे वैशिष्ट्य होते.

## जीवन 
चिमुलकरांचा जन्म १९०४ (किंवा १९०५) साली गोव्यातील वड्डे, कांदोळी-बारदेस या गावी झाला. लहानपणीच त्यांचे पितृछत्र हरपले. थोरला मुलगा अनंत, त्यापाठचा रघुवीर व धाकटी मुलगी विजया यांना घेऊन चिमुलकरांची आई मुंबईत चिमुलकरांच्या मावशीकडे - 'दांडे' कुटुंबाकडे आश्रयास आली. परंतु अल्पावधीतच चिमुलकरांची आईही मरण पावली. चिमुलकरांचे थोरले बंधू अनंत यांनी आपल्या नोकरीच्या मिळकतीतून आपल्या दोन्ही धाकट्या भावंडांची जबाबदारी वाहिली. त्यांनीच दोन्ही भावंडाचे शिक्षण व बहिणीचे लग्न करून दिले.
चिमुलकर गिरगावातील चिकित्सक समूहाच्या शाळेत शिकले. शाळेतील अभ्यासात हुशार असलेल्या चिमुलकरांनी इंग्रजी पाचव्या इयत्तेत असताना १९२० सालातल्या असहकार चळवळीच्या शाळा-कॉलेजांवर बहिष्कार घालण्याच्या आवाहनाला प्रतिसाद देत चळवळीत सहभाग घेतला. चळवळीचा काळ सरल्यानंतर काही दिवसांत शाळा पुन्हा सुरू झाली व चिमुलकरांनाही वर्गात येण्याची अनुमती मिळाली. परंतु चिमुलकरांचे मन शालेय शिक्षणावरून उडाले. या काळात त्यांच्या घराजवळच राहणाऱ्या अनंत वामन घोटींग नावाच्या गोमंतकीय चित्रकाराच्या सहवासात त्यांच्या मनी चित्रकलेचे आकर्षण रुजले. चित्रकलेबद्दल त्यांची ओढ लक्षात घेत त्यांच्या मावशीच यजमान दांडेमास्तर व चित्रकार घोटींग यांनी त्यांना जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट या कलाविद्यालयात घातले. १९२४-१९२९ दरम्यान त्यांनी जे.जे. कलाविद्यालयात चित्रकलेचे रीतसर शिक्षण घेत डिप्लोमाचा अभ्यासक्रम पुरा केला. कलाविद्यालयातील उत्कृष्ट विद्यार्थ्यासाठी दिले जाणारे 'मेयो पदक' १९३२ साली चिमुलकरांना बहाल करण्यात आले.

१९३१-१९४० सालांदरम्यान त्यांनी स्वतंत्र चित्रनिर्मिती केली. त्यांच्या चित्रांना मुंबई, पुणे, दिल्ली, सिमला, म्हैसूर येथील चित्रप्रदर्शनांत बक्षीसेही मिळाली. ऑगस्ट २७, १९३९ रोजी मुंबईत गिरगावातल्या पाववाला स्ट्रीट येथील गायकवाड बिल्डिंगमध्ये त्यांनी चित्रकलेचे शिकवणीवर्ग उघडले. अल्पावधीतच हे वर्ग विद्यार्थिप्रिय ठरले व विद्यार्थी-विद्यार्थिनींची गर्दी वाढू लागली. वर्गात येणाऱ्या विद्यार्थ्यांमध्ये 'कमला' नावाची, चित्रकलेत हुशार असलेली एक सुस्वरूप विद्यार्थिनी येत असे. चिमुलकरांच्या मार्गदर्शनाखाली तिची चित्रकलेत उत्तम प्रगती होऊ लागली. या काळात दोघांनाही एकमेकांबद्दल आत्मीयता वाटू लागली. परंतु त्यांच्या प्रेमाची परिणती लग्नात होऊ शकली नाही. चिमुलकरांनी या संदर्भात पुढाकार घेतला नाही आणि तत्कालीन सामाजिक बंधनांच्या पार्श्वभूमीवर कमलेलाही भावना व्यक्त करणे शक्य झाले नसावे. मनात दबलेले अव्यक्त प्रेम व ते प्राप्त न होण्याची खंत यामुळे चिमुलकरांच्या मनावर विपरीत परिणाम झाला. मनातल्या मनात झुरण्याचा त्यांच्या मनावर इतका परिणाम झाला की १९४० सालाच्या उत्तरार्धात ते भ्रमिष्टासारखे वागू लागले. हळूहळू त्यांचे शिकवणीवर्गही होईनासे झाले. चिमुलकरांचे वेड काळागणिक वाढत गेले. या काळातही त्यांच्या हातून थोडी चित्रनिर्मिती घडली. या काळातल्या त्यांच्या चित्रांमध्ये त्यांच्या मनस्थितीचे प्रतिबिंब पडल्यासारखे वाटते.
एप्रिल, १९४७मध्ये चिमुलकरांना ठाण्याच्या मनोरुग्णालयात दाखल करण्यात आले. एव्हाना मानसिकदृष्ट्या खचलेल्या चिमुलकरांची प्रकृतीही ढासळली होती. १९४८ सालाच्या आरंभी वयाच्या बेचाळिसाव्या वर्षी चिमुलकर प्लूरसीच्या विकाराने दगावले.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* एशियनआर्टन्यूजपेपर.कॉम - चिमुलकरांनी रंगवलेले तांडव नृत्य करणाऱ्या शिवाचे चित्र

चिमुलकर, रघुवीर
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील मृत्यू
जेम्स मॅकनील व्हिसलर

**जेम्स ॲबट मॅकनील व्हिसलर** (जुलै १४, १८३४:लॉवेल, मॅसेच्युसेट्स, अमेरिका - जुलै १७, १९०३:लंडन, ब्रिटन) हा अमेरिकन चित्रकार होता.

वर्ग:अमेरिकन चित्रकार
वर्ग:इ.स. १८३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील मृत्यू
पोप पायस सहावा

**पोप पायस सहावा** (डिसेंबर २७, इ.स. १७१७:सेसेना, इटली - व्हॅलेंस, फ्रांस) हा अठराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *जियोव्हानी ॲंजेलो ब्राशी* असे होते.

## चरित्र 
ब्राशीने सेसनाच्या जेसुइट महाविद्यालयातून कायद्याची डॉक्टरेट पदवी मिळवली व त्यानंतर फेरेरा विद्यापीठात शिक्षण सुरू ठेवले. तेथे ब्राशी पोपचा दूत असलेल्या तोमासो कार्डिनल रुफोचा अंगत सचिव झाला. यानंतर १७५३पर्यंत ऑस्टिया आणि व्हेलेत्रीच्या विभागाचा *ऑडितोरे*च्या पदवर असलेला ब्राशी पोप बेनेडिक्ट चौदाव्याच्या नजरेत भरला व त्याला पोपने आपला सचिव म्हणून नेमले.

पायस ०६
पायस ०६
वर्ग:इ.स. १७१७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जेम्स स्कलिन

**जेम्स हेन्री स्कलिन** (सप्टेंबर १८, इ.स. १८७६ - जानेवारी २८, इ.स. १९५३) हा ऑस्ट्रेलियाचा नववा पंतप्रधान होता.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
पोप ग्रेगोरी सोळावा

thumb|right|200px|पोप ग्रेगोरी सोळावा
**पोप ग्रेगोरी सोळावा** (लॅटिन: *Gregorius XVI*), जातनाम **बार्तोलोम्यो आल्बेर्तो काप्पेल्लारी** (इटालियन: *Bartolomeo Alberto Cappellari*) (सप्टेंबर १८, इ.स. १७६५; बेलुनो, इटली - जून १, इ.स. १८४६; रोम, इटली), हा इ.स. १८३१ ते इ.स. १८४६ सालांदरम्यान कॅथॉलिक चर्चाचा पोप होता. युरोपातील व विशेषतः कॅथॉलिक युरोपातील आधुनिकतावादी चळवळी मूलतः डाव्या क्रांतिकारक चळवळी असल्याचा ग्रेगोरीचा दृष्टिकोन होता. त्यामुळे परंपरावादी व स्थितिप्रियवादी व्यवस्थेच्या रक्षणासाठी त्याने युरोपातील आधुनिकतावादी चळवळींना विरोध केला.

वर्ग:पोप
वर्ग:इटालियन पोप
वर्ग:इ.स. १७६५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८४६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप झोसिमस

**पोप झोसिमस** (??:मेसोराका, कॅलाब्रिया  - डिसेंबर २६, इ.स. ४१८) हा पाचव्या शतकातील पोप होता. हा ८ मार्च, ४१७ ते मृत्यूपर्यंत या पदावर होता. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
झोसिमस
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. ४१८ मधील मृत्यू
रोकुजो

वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. ११७६ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. ११६४ मधील जन्म
पोप बॉनिफेस पहिला

**पोप बॉनिफेस पहिला** (?? - सप्टेंबर ४, इ.स. ४२२:रोम, इटली) हा डिसेंबर २८, इ.स. ४१८ पासून मृत्युपर्यंत पोप होता.

याचे लग्न झालेले होते परंतु त्याची पत्नी हा पोप होण्यापूर्वी मृत्यू पावली.

बॉनिफेस ०१
वर्ग:इ.स. ४२२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बॉनिफेस ०१
आशिकागा योशियाकिरा

वर्ग:जपानी शोगन
वर्ग:इ.स. १३६७ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १३३० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:रिकामी पाने
जेबे

चंगीझ खानाचा विश्वासू सरदार. त्याच्या शौर्याचा गौरव म्हणून चंगीझने त्याला 'जेबे' हे नाव दिल्याचे सांगितले जाते. जेबे या मंगोल शब्दाचा अर्थ "तीक्ष्ण तीर" असा होतो.

चंगीझने केलेल्या अनेक स्वाऱ्यांत त्याचा सहभाग होता. त्याच्या अधिपत्याखाली कारा-खितान व पूर्व युरोपावर स्वारी करण्यात आली. गनिमी काव्याने लढण्यात तो पटाईत समजला जाई.

वर्ग: मंगोलियाचा इतिहास
पोप ग्रेगोरी अकरावा

**पोप ग्रेगोरी अकरावा** (इ.स. १३२९:मॉंमोंट, फ्रांस - मार्च २७, इ.स. १३७८:रोम, इटली) हा डिसेंबर ३०, इ.स. १३७० पासून मृत्यूपर्यंत पोपपदी होता. हा आव्हियों पोपशाहीमधील सातवा व शेवटचा पोप होता.

ग्रेगोरी ११
ग्रेगोरी ११
वर्ग:इ.स. १३२९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३७८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप सर्जियस चौथा

**पोप सर्जियस चौथा** (--:रोम - मे १२, इ.स. १०१२:रोम) हा अकराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *पियेत्रो मार्तिनो बॉकापेकोरा* असे होते. पियेत्रो एका चांभाराचा मुलगा होता.

सर्जियस ०४
सर्जियस ०४
वर्ग:इ.स. १०१२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप जुलियस दुसरा

**पोप जुलियस दुसरा** (५ डिसेंबर, इ.स. १४४३ - २१ फेब्रुवारी, इ.स. १५१३) हा १ नोव्हेंबर, इ.स. १५०३ ते मृत्यूपर्यंत पोपपदी होता.

याचे मूळ नाव *जुलियानो देला रोव्हीर* होते.

जुलियस ०२
जुलियस ०२
वर्ग:इ.स. १४४३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५१३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप निकोलस पाचवा

**पोप निकोलस पाचवा** (नोव्हेंबर १५, इ.स. १३९७ - मार्च २४, इ.स. १४५५) हा मार्च ६, इ.स. १४४७ पासून मृत्यूपर्यंत पोपपदी होता.

याचे मूळ नाव *तोमासो पॅरेंतुचेली* होते. *निकोलस* नाव घेणारा हा शेवटचा पोप आहे.

निकोलस ०५
निकोलस ०५
वर्ग:इ.स. १३९७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १४५५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप ज्युलियस पहिला

**पोप ज्युलियस पहिला** हा इ.स. ३३७ ते इ.स. ३५२ दरम्यान पोप होता.

## हे सुद्धा पहा
*पोपांची यादी

ज्युलियस ०१
वर्ग:इ.स. ३५२ मधील मृत्यू
वर्ग:रोमन व्यक्ती
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप इनोसंट आठवा

**पोप इनोसंट आठवा** (इ.स. १४३२:जिनोआ, इटली - जुलै २५, इ.स. १४९२:रोम) हा पंधराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *जियोव्हानी बतिस्ता सिबो* असे होते.

इनोसंट ०८
इनोसंट ०८
इनोसंट ०८
इनोसंट ०८
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप पॉल चौथा

**पोप पॉल चौथा** (जून २८, इ.स. १४७६:कॅप्रिग्लिया इर्पिना, इटली - ऑगस्ट १८, इ.स. १५५९:रोम) हा सोळाव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *जियोव्हानी पियेत्रो कराफा* असे होते.

पॉल ०४
पॉल ०४
वर्ग:इ.स. १४७६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५५९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप युजीन चौथा

**युजीन चौथा** (इ.स. १३८३:व्हेनिस, इटली - २३ फेब्रुवारी, इ.स. १४४७:रोम, इटली) हा पंधराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *गॅब्रिएल कॉन्दुल्मेर* होते.

युजेनियस ०४
युजेनियस ०४
वर्ग:इ.स. १३८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १४४७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप अलेक्झांडर सातवा

**पोप अलेक्झांडर सातवा** (फेब्रुवारी १३, इ.स. १५९९:सियेना, इटली - मे २२, इ.स. १६६७:रोम) हा सतराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *फाबियो चिगी* असे होते.

अलेक्झांडर ०७
अलेक्झांडर ०७
वर्ग:इ.स. १५९९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६६७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप व्हिक्टर दुसरा

**पोप व्हिक्टर दुसरा** (इ.स. १०१८ - जुलै २८, इ.स. १०५७) हा एप्रिल १३, इ.स. १९५५पासून मृत्यूपर्यंत पोपपदी होता.

हा पोप होण्या आधी काल्व, टॉलेन्स्टाइन आणि हर्शबर्गचा काउंट होता.

व्हिक्टर ०२
व्हिक्टर ०२
वर्ग:इ.स. १०५७ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १०१८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप पायस अकरावा

इवलेसे|पोप पायस अकरावा
**पोप पायस अकरावा** (मे ३१, इ.स. १८५७:देसियो, इटली - फेब्रुवारी १०, इ.स. १९३९:व्हॅटिकन सिटी) हा विसाव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *ॲंब्रोजियो दामियानो अकिल रॅटी* असे होते.

पायस ११
पायस ११
वर्ग:इ.स. १८५७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप सिल्व्हेरियस

**पोप सिल्व्हेरियस** (--,--:-- - जून २०, इ.स. ५३७:पाल्मारोला, इटली) हा सहाव्या शतकातील पोप होता.

याच्या जन्माबद्दल माहिती उपलब्ध नाही.

सिल्व्हेरियस
वर्ग:इ.स. ५३७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप बेनेडिक्ट पंधरावा

इवलेसे|पोप बेनेडिक्ट पंधरावा
**पोप बेनेडिक्ट पंधरावा** (नोव्हेंबर २१, इ.स. १८५४:जिनोआ, इटली - जानेवारी २२, इ.स. १९२२:रोम) हा विसाव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *ज्याकोमो पाओलो जियोव्हानी बतिस्ता देला चियेसा* असे होते.

बेनेडिक्ट १५
बेनेडिक्ट १५
वर्ग:इ.स. १८५४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप पॉल पाचवा

**पोप पॉल पाचवा** (सप्टेंबर १७, इ.स. १५५०:रोम-जानेवारी २८, इ.स. १६२१:रोम) हा सतराव्या शतकातील पोप होता. याचे मूळ नाव *कॅमियो बॉर्घीस* होते.

पॉल पाचवा मे १६, इ.स. १६०५ ते मृत्यूपर्यंत पोपपदी होता.

कॅमियोने पेरुग्या व पादुआ येथे कायद्याचे शिक्षण घेतले. जून १५९६मध्ये पोप क्लेमेंट आठव्याने त्याला कार्डिनलपदी नेमले.

पॉल ०५
पॉल ०५
वर्ग:इ.स. १५५० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६२१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप क्लेमेंट सहावा

**पोप क्लेमेंट सहावा** (--, इ.स. १२९१: मॉमों, फ्रांस - डिसेंबर ६, इ.स. १३५२:अव्हिन्यॉन, फ्रांस) हा चौदाव्या शतकातील फ्रेंच पोप होता.

याचे मूळ नाव *पिएर रॉजर* असे होते.

क्लेमेंट ०६
क्लेमेंट ०६
वर्ग:इ.स. १२९१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १३५२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप क्लेमेंट चौथा

**पोप क्लेमेंट चौथा** (नोव्हेंबर २३, ---:सें-गिलेस-दु-गार्द, फ्रांस - नोव्हेंबर २९, इ.स. १२६८:व्हितेर्बो, इटली) हा तेराव्या शतकातील पोप होता. हा फेब्रुवारी ५, इ.स. १२६५ पासून मृत्युपर्यंत पोपपदावर राहिला.

याचे मूळ नाव *ग्वा फॉस्वा ले ग्रोस* असे होते.

क्लेमेंट ०४
क्लेमेंट ०४
वर्ग:इ.स. १२६८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप दमासस दुसरा

**पोप दमासस दुसरा** (-- - ऑगस्ट ९, इ.स. १०४८:रोम) हा अकराव्या शतकातील पोप होता. हा जेमतेम वीस दिवस पोपपदावर होता.

याचे मूळ नाव पोप्पो असे होते. हा मूळ जर्मनीतील बव्हारिया भागातील होता.

दमासस ०२
दमासस ०२
वर्ग:इ.स. १०४८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कीचक

इवलेसे|कीचक व सैरंध्री

**कीचक** याचा वध भीमाने केला. अज्ञातवासात पांडव विराट राजापाशी रहात होते. तेव्हा, एकदा द्रौपद्रीचे (अज्ञातवासातील सैरंध्रीचे) सौंदर्य पाहून मोहीत झालेल्या कीचकाने द्रौपद्रीची कामना केली. तेव्हा द्रौपद्रीने तो प्रकार भीमाला सांगीतला. क्रोधित झालेल्या भीमाने रात्री पाकशाळेत त्याला बोलवायला सांगून मारून टाकले. कीचक हा खूप बलशाली व क्रुर होता आणि विराट राजाच्या राणीचा भाऊ होता. कीचकवधाने भीमाने संहार केलेल्यांमधे अजून भर पडली.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
भालचंद्र दिनकर फडके

'''''' (? - सप्टेंबर १८, २००४) हे मराठी समीक्षक, लेखक होते.

## प्रकाशित साहित्य
फडके,भालचंद्र दिनकर
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी लेखक
तिलोत्तमा

**तिलोत्तमा** ही इंद्राच्या दरबारातील एक प्रमुख अप्सरा होती. सर्व कला-गुणांत इतरांपेक्षा *तिळभर जास्त उत्तम* म्हणून तिचे नाव तिलोत्तमा असल्याचे सांगितले जाते.

सुंद आणि उपसुंद या दोन असुर भावंडांनी तिलोत्तमेवरून भांडत एकमेकांचा जीव घेतला. त्यावरून भारतीय भाषात दोघांमधील भांडणासाठी सुंदोपसुंदी असा शब्द आला.

वर्ग:हिंदू पौराणिक अप्सरा
वर्ग:अप्सरा
पोप ऑनरियस दुसरा

**पोप ऑनरियस दुसरा** (९ फेब्रुवारी, १०६०  - १३ फेब्रुवारी, इ.स. ११३०:रोम) हा डिसेंबर २१, इ.स. ११२४ पासून मृत्यूपर्यंत पोपपदावर होता.

याचे मूळ नाव *लँबर्तो स्कानाबेची* होते.

## कारकीर्द 
पोप ऑनरियसने युरोप मधील राजे आणि चर्च यांच्यातील संबंध दृढ करण्यावर भर दिला. त्यांनी ११२२मध्ये झालेल्या वर्म्सच्या कॉन्कॉर्डेट नंतर उद्भवलेल्या गुंतागुंतीच्या राजकीय परिस्थिती त्याने कुशलपणे हाताळली आणि पवित्र रोमन सम्राट दुसऱ्या लोथैरला सत्तेवर येण्यास मदत केली. ऑनरियसने नाइट्स टेम्पलार या लष्करी धार्मिक संस्थेला चर्चची अधिकृत मान्यता दिली. याला क्रुसेडांच्या इतिहासातील एक महत्त्वाची घटना मानली जाते.

ऑनरियसने दक्षिण इटलीमध्ये पोप राज्यांच्या सीमांचे रक्षण करण्यासाठी लष्करी आणि राजनैतिक मोहिमा आखल्या होत्या.

त्याने माँते कॅसिनो येथील मठाधिपतींच्या अधिकारांवर निर्बंध घालून पोपचे वर्चस्व सिद्ध केले. त्याच्या कार्यकाळात चर्चमधील अंतर्गत गटबाजी काही प्रमाणात कमी झाली असली तरीही त्याच्या मृत्यूनंतर पुन्हा एकदा चर्चमध्ये दुफळी निर्माण झाली. 

## संदर्भ 
ऑनरियस ०२
ऑनरियस ०२
वर्ग:इ.स. ११३० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप इनोसंट नववा

**पोप इनोसंट नववा** (जुलै २०, इ.स. १५१९:बोलोन्या, इटली - डिसेंबर ३०, इ.स. १५९१:रोम) हा सोळाव्या शतकातील पोप होता. हा फक्त दोन महिने पोपपदावर होता.

याचे मूळ नाव *जियोव्हानी ॲंतोनियो फॅचिनेटी* असे होते.

इनोसंट ०९
इनोसंट ०९
वर्ग:इ.स. १५१९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५९१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप अनास्तासियस चौथा

**पोप अनास्तासियस चौथा** (?:रोम, इटली - डिसेंबर ३, इ.स. ११५४:रोम) हा बाराव्या शतकाच्या मध्यकालातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *कोरादो दि सुबुरा* असे होते.

अनास्तासियस ०४
अनास्तासियस ०४
वर्ग:इ.स. ११५४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गो-सागा

वर्ग:जपानी सम्राट
वर्ग:इ.स. १२२० मधील जन्म
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शन्-जोंग (निःसंदिग्धीकरण)

**शन्-जोंग** (नवी चिनी चित्रलिपी: 神宗; जुनी चिनी चित्रलिपी: 神宗; फीनयीन: shénzōng ; उच्चार: शऽऽन्-जोंऽऽऽङ्ग) हे चिनी सम्राटांना मरणोत्तर देण्यात येणारे एक नाव आहे.
पुढील सम्राटांना हे नाव दिले गेले होते.

*सम्राट सोंग शन्-जोंग राजवटीचा काळ (१०६७-१०८५)
*सम्राट मिंग वान्-ल राजवटीचा काळ (१५७२-१६२०)
*सम्राट सिया शन्-जोंग राजवटीचा काळ (१२११-१२२३)

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
हॅरोल्ड लारवूड

**हॅरोल्ड लारवूड** (१४ नोव्हेंबर, इ.स. १९०४ - २२ जुलै, इ.स. १९९५) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

लारवूड बॉडीलाइन मालिकेतील प्रमुख गोलंदाज होता.

लारवूड, हॅरोल्ड
लारवूड, हॅरोल्ड
लारवूड, हॅरोल्ड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
देवदत्त नारायण टिळक

**देवदत्त नारायण टिळक** (१८९१ - ??) हे मराठी लेखक होते. हे लक्ष्मीबाई टिळक आणि ना.वा. टिळक यांचे पुत्र होत.

वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १८९१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ॲलन मॉस

**ॲलन एडवर्ड मॉस** (१४ नोव्हेंबर, १९३० - १२ मार्च, २०१९) हा कडून १९५४-६० दरम्यान नऊ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नोरोत्तोम पुप्फादेवी

thumb|right|250px|अभिजात ख्मेर नृत्य सादर करताना राजकन्या पुप्फादेवी (इ.स. १९६५)
*राजकन्या* **नोरोत्तोम पुप्फादेवी** (इंग्लिश: *Princess Norodom Buppha Devi*) (जानेवारी ८, इ.स. १९४३ - हयात) या कंबोडियाच्या राजकन्या आहेत. या कंबोडीयाचे माजी राजे नोरोत्तोम सिहानुक व त्यांच्या पत्नी *न्याक मोन्यांग* यांच्या कन्या होत. कंबोडियाचे वर्तमान राजे नोरोत्तोम सिहामोनी यांच्या त्या सावत्रबहीण आहेत.

वर्ग:कंबोडिया