open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मंगला नारळीकर

डॉ. **मंगला नारळीकर** (पूर्वाश्रमीच्या **मंगला राजवाडे**) (१७ मे, १९४३ - १७ जुलै, २०२३) या एक भारतीय मराठी गणितज्ज्ञ असून त्यांनी प्रगत गणितावर काम केले आहे.

## शिक्षण 
[इवलेसे|११ ऑक्टोबर २०१७ रोजी [मराठी विकिपीडियावर संपादन करताना नारळीकर]]

मंगला राजवाडे यांनी मुंबई विद्यापीठतून १९६२ साली बी.ए. पदवी घेतली. त्यानंतर त्या १९६४ साली एम.ए. (गणित) झाल्या व या परीक्षेत त्या विद्यापीठातून पहिल्या आल्या. त्यावेळी त्यांना कुलपतींकडून सुवर्णपदक सुद्धा मिळाले.
* इ.स. १९६७ ते १९६९ : केंब्रिज विद्यापीठात पदवीपूर्व अभ्यासक्रमाच्या शाळेत गणिताचे अध्यापन केले.
* मुंबई विद्यापीठात व नंतर पुणे विद्यापीठात गणिताच्या प्राध्यापिका म्हणून कार्य केले.
* इ.स. १९७४ ते १९८० : या कालावधीत परत टाटा इन्स्टिट्यूटल येथे संशोधन करून त्यांनी १९८१ साली त्यांनी प्राध्यापक के. रामचंद्र यांच्या मार्गदर्शनाखाली गणित विषयातली पीएच.डी. मिळवली. संश्लेषणात्मक अंक सिद्धान्त हा त्यांचा पीएच.डी.चा विषय होता.

## विवाह आणि कुटुंब 
इ.स. १९६५ मध्ये मंगला राजवाडेंचा विवाह गणिती आणि अंतराळशास्त्रज्ञ रँग्लर जयंत नारळीकर यांच्याशी झाला. संस्कृत पंडित सुमती नारळीकर या त्यांच्या सासू आणि बनारस हिंदू विद्यापीठातील गणिताचे माजी प्राध्यापक विष्णू वामन नारळीकर हे मंगलाबाईंचे सासरे होत. त्यांच्या गीता, गिरिजा आणि लीलावती या तीन मुलींपैकी सर्वांत मोठी बायोकेमिस्टीची प्राध्यापक असून बाकीच्या दोन संगणक क्षेत्रात कार्यरत आहेत.
* An easy Access to basic Mathematics (शालेय विद्यार्थ्यांसाठीचे पुस्तक)
* गणितगप्पा (भाग १, २)
* गणिताच्या सोप्या वाटा (शालेय विद्यार्थ्यांसाठीचे पुस्तक)
* नभात हसरे तारे (सहलेखक - डॉ. अजित केंभावी व डॉ. जयंत नारळीकर) : (खगोलविज्ञानविषक)
* पहिलेले देश, भेटलेली माणसं (प्रवासवर्णन)
* Fun and fundamentals of mathematics, Universities press.

## संशोधनात्मक लेख व पत्रिका 
प्रकाशित संशोधनात्मक लेख आणि संशोधन पत्रिकांची नावे खालीलप्रमाणे आहेत:
* Hybrid mean Value Theorem of L-functions (Hardy Ramanujan Journal - १९८६)
* On a theorem of Erdos and Szemeredi (Hardy Ramanujan Journal - १९८०)
* On orders solely of Abelian Groups (Bulletin of London Mathematical Society - १९८८)
* On the Mean Square Value theorem of Hurwitz Zeta function (Proceedings of Indian Academy of Sciences - १९८१)
* Science Age या मासिकात सामान्य माणसांना आकर्षित करतील असे अनेक गणितविषयक लेख
* Theory of Sieved Integers (Acta Arithmetica)

## पुरस्कार 
* बी.ए. (गणित) मुंबई विद्यापीठात सर्वप्रथम १९६२
* एम.ए. (गणित) पदवीसाठी कुलगुरूंचे सुवर्णपदक, मुंबई विद्यापीठात सर्वप्रथम १९६४
 
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय गणितज्ञ
वर्ग:महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:मराठी महिला
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
लातूर रेल्वे स्थानक

**लातूर रेल्वे स्थानक** हे लातूर शहरामधील एक रेल्वे स्थानक असून ते मध्य रेल्वेच्या सोलापूर विभागामधील लातूर रोड–मिरज  ह्या मार्गावर स्थित आहे. लातूर हे स्थानक बंगलोर, हैदराबाद, पुणे, गुलबर्गा, बिदर, मुंबई, नांदेड, अमरावती, नागपूर, कोल्हापूर, मिरज, सोलापूर आणि धनबाद लातूर रोड, तिरुपती,उस्मानाबादशी जोडले गेलेले आहे.

## प्रशासन
हे स्थानक मध्य रेल्वेच्या सोलापूर रेल्वे विभागांतर्गत येते.

## इतिहास
१९२३ पासून तेथे नॅरो गेज रेल्वे होती परंतु २००७ मध्ये तिला ब्रॉड गेज मध्ये रूपांतरीत करण्यास सुरुवात झाली. २००८ मध्ये संपूर्ण मिरज – लातूर रेल्वे लाईन नॅरो गेज वरून ब्रॉड गेज करण्यात आली. तसेच २००८ मध्ये मिरज स्थानक रेल्वे मार्गाद्वारे सोलापूर स्थानकाशी जोडण्यात आले.

## जलदूत एक्स्प्रेस
महाराष्ट्राच्या इतिहासात पहिल्यांदाच सलग ३ वर्षाच्या दुष्काळामुळे लातूर शहरात २०१६ साली उन्हाळ्यामध्ये प्रचंड पाणीटंचाईचा सामना करावा लागला. ही समस्या सोडवण्यासाठी केंद्रीय रेल्वे मंत्री सुरेश प्रभू आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी एक संयुक्त प्रकल्प हाती घेतला. अधिक संशोधनानंतर आणि योजनेत विविध बदल करून शेवटी लातूरला ३४२ कि.मी. वरून पाणी पुरविण्यासाठी मिरज स्थानकाची निवड करण्यात आली. ११ एप्रिल २०१६ रोजी, प्रत्येकी ५०,००० ली. पाणी याप्रमाणे १० टँकर असलेली जलदूत एक्स्प्रेस रवाना झाली. २५०,००० लिटर पेक्षा जास्त पाण्याची वाहतूक करण्यात आली आणि ही योजना यशस्वीपणे पार पाडण्यात आली.

## विद्युतीकरण
युनियन रेल्वे बजेट २०१४-१५ नुसार कुर्डूवाडी – लातूर – लातूर रोड मार्गाचे विदुतीकरण होणार आहे.

## दुहेरीकरण
कुर्डूवाडी – लातूर रोड दरम्यानच्या सेक्शनचे अंदाजे ७०० करोडचा खर्च करून दुहेरीकरण करण्यात येणार आहे.

## संदर्भ
रे
वर्ग:लातूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:मध्य रेल्वेची स्थानके
जुन्को ताबेई

**जुन्को ताबेई** (२२ सप्टेंबर, इ.स. १९३९:मिहारु, फुकुशिमा प्रभाग, जपान - २० ऑक्टोबर, इ.स. २०१६:कावागो, सैतामा प्रभाग, जपान) ही जपानी गिर्यारोहक होती. ताबेई माउंट एव्हरेस्ट चढून जाणारी तसेच सगळ्या सात खंडांतील सर्वोच्च शिखरे चढणारी सर्वप्रथम स्त्री होती.

## लहानपण 
वयाच्या १०व्या वर्षी ताबेई शाळेच्या सहलीसाठी माउंट नासूला जाउन आल्यावर तिने गिर्यारोहण करण्याची इच्छा जाहीर केली. ही दुबळी असल्याने गिर्यारोहण करण्याची ताकद हिच्यात नाही असे तिला सांगितले गेले तरीही तिने डोंगरांवर चढाई करणे सुरू केले. पैशाच्या अभावामुळे ताबेईकडे गिर्यारोहणासाठीची साधने नव्हती म्हणून तिने सुरुवातीस मोजक्याच मोहीमांमध्ये भाग घेतला.

## महिला गिऱ्यारोहण क्लब 
१९५८ ते १९६२ दरम्यान ताबेईने शोवा महिला विद्यापीठात इंग्लिश साहित्याचे शिक्षण घेतले. त्यावेळी तेथे गिर्यारोहणात भाग घेत असताना पुरुष गिर्यारोहकांनी तिची हेटाळणी केली. काही पुरुषांनी तिच्याबरोबर चढाई करण्यास नकार दिला तर इतरांनी ती नवरा मिळविण्यासाठी गिर्यारोहणात रस असल्याचे भासवत असल्याचे आरोप केले. याला कंटाळून ताबेईने विद्यापीठात महिला गिर्यारोहण क्लब सुरू केला. याअंतर्गत ती माउंट फुजी आणि मॅटरहॉर्न ही शिखरे चढली.

## एव्हरेस्टवर चढाई 
१९७०मध्ये या क्लबने एव्हरेस्टवर चढाई करण्याची मोहीम आखली. यासाठी निधी गोळा करीत असताना त्यांना बायकांनी घरी बसून मुले वाढविलेलीच बरी असे सुनावले गेले. जपानी दैनिक योमियुरी शिंबुन आणि निप्पॉन टेलिव्हिजन या कंपन्यांनी त्यांना मोठा निधी दिला व मोहीमेत भाग घेणाऱ्यांना आपली एक वर्षाची कमाईही यात घातली. पैसे वाचविण्यासाठी ताबेईच्या चमूने मोटारगाड्यांची जुन्या बैठकी कापून त्यातून जलावरोधक पिशव्या शिवल्या आणि चीनमधून हंसांची पिसे आणवून घरीच झोपायच्या पिशव्या तयार केल्या.

१९७५साली हा चमू मोहीमेसाठी काठमांडूला गेला. तेथून त्यांनी सर एडमंड हिलरी आणि तेन्झिंग नॉर्गे यांनी १९५३मध्ये त्यांच्या पहिल्या चढाईसाठी वापरलेला मार्ग अवलंबिला. ६,३०० मीटर उंचीवर असताना या मोहीमेवर मोठे हिमस्खलन झाले व बव्हंश गिऱ्यारोहक हिमाखाली गाडले गेले. ताबेई स्वतः हिमाखाली होती व सहा मिनिटे बेशुद्ध झाली. त्यांच्या शेर्पा सहाय्यकांनी तिला बाहेर काढले. त्यानंतर १२ दिवसांनी १६ मे, १९७५ रोजी ताबेई आपल्या शेर्पा सहायक आंग त्सेरिंगसह एव्हरेस्टच्या शिखरावर पोचली.

## इतर चढाया 
ताबईने १९९१मध्ये ॲंटार्क्टिकाचे सर्वोच्च शिखर माउंट व्हिंसन सर केले व १९९२मध्ये पंकाक जया सर करून सात खंडांतील सर्वोच्च शिखरे चढणारी पहिली स्त्री ठरली.

## कौटुंबिक माहिती 
ताबेईने मासानोबु ताबेई या जपानी गिऱ्यारोहकाशी लग्न केले. त्यांना दोन मुले झाली. २०१२मध्ये जुन्कोला कर्करोगाचे निदान झाल्यावरही तिने गिऱ्यारोहण चालूच ठेवले होते.

वर्ग:गिर्यारोहक
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
रेखा ढोले

**रेखा ढोले** (?? - २१ एप्रिल, इ.स. २०१४) या राजहंस प्रकाशनच्या साहित्यप्रेमी होत्या. राजहंस प्रकाशनच्या विविध पुस्तकांच्या दर्जेदार निर्मितीमध्ये त्यांचा सहभाग असे.

## पुरस्कार
राजहंस प्रकाशन आणि ढोले यांचे कुटुंबीय *अनुवाद* आणि *पुस्तकनिर्मिती* या दोन रेखा ढोले यांच्या आवडीच्या क्षेत्रांमध्ये २०१५ पासून तीन *रेखा ढोले पुरस्कार* देत आहेत.

अन्य भाषांतून मराठी भाषेत साहित्यानुवाद करणाऱ्या अनुवादकास २५ हजार रुपये आणि स्मृतिचिन्ह, असे एका पुरस्काराचे, ग्रंथनिर्मितीसाठी मुखपृष्ठकारास आणि अंतर्गत रचनाकारास १५ हजार रुपये आणि स्मृतिचिन्ह, असे दुसऱ्या पुरस्काराचे, तर प्रकाशन संस्थेस दहा हजार रुपये आणि स्मृतिचिन्ह असे तिसऱ्या पुरस्काराचे स्वरूप असते. महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या सभागृहामध्ये २७मे या वर्धापन दिनाच्या सुमारास हे पुरस्कार दिले जातात.

## पुरस्कारविजेते
### २०१५
* मराठी अनुवाद क्षेत्रातील योगदानाबद्दल डॉ. उमा कुलकर्णी यांना
* ?
* ?

### २०१६
* मराठी अनुवाद क्षेत्रातील योगदानाबद्दल रवींद्र गुर्जर यांना
* मुखपृष्ठकार पुंडलिक वझे यांना
* *बोस्कीच्या गोष्टी* या पुस्तकाच्या निर्मितीसाठी ग्रंथाली प्रकाशन संस्थेला.

## २०१७
* मराठी अनुवाद क्षेत्रातील योगदानाबद्दल कलासक्त संस्थेच्या ‘केल्याने भाषांतर’ या त्रैमासिकाला
* ‘रस्किन बँड’ या पुस्तकाच्या मुखपृष्ठ आणि अंतर्गत सजावटीसाठी चंद्रमोहन कुलकर्णी यांना
* याच पुस्तकाच्या निर्मितीसाठी रोहन प्रकाशनला.

वर्ग:मराठी प्रकाशक
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
गुरुराज मुतालिक

डॉ. गुरुराज मुतालिक, एम.डी एफ्‌ए‍एम्‌एस, हे पुण्याच्या बी.जे. मेडिकल कॉलेजमध्ये आधी प्राध्यापक व नंतर अधीक्षक होते. पुढे महाराष्ट्र राज्याच्या वैद्यकीय शिक्षण मंडळाचे संचालक असताना त्यांना जागतिक आरोग्य संघटनेचे (डब्ल्यूएचओ) निमंत्रण आले आणि ते अमेरिकेत 'डब्ल्यूएचओ'मध्ये संचालकपदी रुजू झाले. या पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर त्यांनी २००९ सालापासून अमेरिकेतच 'माइंड, बॉडी मेडिसीन' (एम्‌बीएम)चा अभ्यास सुरू केला.

डॉ. गुरुराज मुतालिक यांचा जन्म मार्च १९२९मध्ये भारतातल्या कर्नाटक राज्यातील एका खेड्यात झाला. त्यांचे वडील कर्मठ असून त्यांचे परंपरागत धर्मशास्त्राचे चांगले अध्ययन होते. ते संस्कृत भाषेचे जाणकार व वेदान्त विषयात प्रवीण होते. ते स्वतः रुग्णांवर आयुर्वेदाचे उपचार करीत. त्यांनी गुरुराजसह आपल्या सर्व मुलांना या विषयांची गोडी लावली.

## अमेरिकेत एम्‌बीएम 
अमेरिकेत काही वर्षांपासून 'माइंड, बॉडी मेडिसीन' हा परवलीचा शब्द बनला आहे. मोठी विद्यापीठे आणि संशोधन संस्थांनीही या विषयाला वाहिलेले स्वतंत्र विभाग स्थापन केले आहेत. Maharishi International University, Fairfield, Iowaपासून सुरू झालेला हा प्रवास स्टॅन्फर्ड- हार्वर्डपर्यंत येऊन पोचला आहे. व्यापक संशोधन होत असून, अमेरिकेतील या नवीन विज्ञानाचे चमत्कारिक परिणाम दिसून येऊ लागले आहेत.

अमेरिकी 'एम्‌बीएम'चे मूळ भारत आणि चीनमध्ये आहे; विशेषतः योगशास्त्रत आहे. १९७३ सालाच्या आसपास महर्षी विद्यापीठाच्या माध्यमातून अमेरिकेत 'एमबीएम'ची बीजे रोवली गेली आणि आज अमेरिकेतील आघाडीच्या विद्यापीठांमध्ये 'एमबीएम'च्या शाखा आहेत. यावर संशोधन केल्यानंतर 'हा तर चमत्कार आहे' असे अमेरिकी विद्यापीठांना वाटले. त्यामुळे या उपचार पद्धतीवर विश्वास ठेवणारा एक नवाच वर्ग अमेरिकेत उदयास आला आहे. अशा नागरिकांची संख्या अडीच कोटींच्या घरात असल्याचे डॉ. मुतालिक सांगतात. तेथे नियमित योगाभ्यास करणाऱ्यांची संख्या २० टक्के आहे; तर ५६ टक्के लोक प्रचलित वैद्यकीय पद्धतीऐवजी अन्य पद्धतीचा उपयोग करीत आहेत.

## एम्‌बीएम म्हणजे काय? 
'एम्‌बीएम' म्हणजे दुसरे काही नसून मनःशक्तीचा शरीरदुरुस्तीसाठी कसा उपयोग करायचा याचे ज्ञान होय. त्याची केंद्रे अमेरिकेत कोलंबिया हॉस्पिटल, हार्वर्ड हॉस्पिटल अशा किती तरी नामांकित संस्थांमध्ये सुरू आहेत.

## व्याख्यानांद्वारे प्रचार 
डॉ. मुतालिक यांनी कर्करोग आणि मनःशक्ती यावर संशोधन केले आहे. सध्या ते अमेरिका, भारतात या विषयावर व्याख्यान देत असतात. कर्करोगासारख्या दुर्धर आजारांनादेखील सुरुवातीच्या टप्प्यात 'एम्‌बीएम'द्वारे रोखता येऊ शकते, असे ते सांगतात.

वर्ग:संशोधन
कुतियाणा

**कुटीयाणा** भारतातील गुजरात राज्याच्या पोरबंदर जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे. २००१ च्या जनगणनेनुसारर येथील लोकसंख्या १७,१०८ होती.

भादर नदीकाठी वसलेले हे शहर कुटीयाणा तालुक्याचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.

वर्ग:पोरबंदर जिल्हा
वर्ग:गुजरातमधील शहरे
चिलोडा

**चिलोडा** भारतातील गुजरात राज्याच्या गांधीनगर जिल्ह्यातील गाव आहे. २००१ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ४,४५७ होती.

या गावाचे जुने नाव *चिलोडा बरैया* होते.

वर्ग:गुजरातमधील गावे
वर्ग:गांधीनगर जिल्हा
उना (गुजरात)

**उना** भारतातील गुजरात राज्याच्या गीर सोमनाथ जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ५८,५२८ होती.

उना तालुक्याचे प्रशासकीय केन्द्र असलेले हे शहर राष्ट्रीय महामार्ग ८ ई वर भावनगर आणि सोमनाथच्या मध्ये आहे. उना रेल्वे स्थानक वेरावळ-जुनागढ रेल्वेमार्गावर आहे.

वर्ग:गीर सोमनाथ जिल्हा
वर्ग:गुजरातमधील शहरे
सांतलपूर

**सांतलपूर** भारतातील गुजरात राज्याच्या पाटण जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे.

## संस्थान
हे शहर **सांतलपूर संस्थानाची** राजधानी होते. सांतलपूर संस्थानावर तुर्कांचा (उमायद खिलाफतीतील सरदार) अंमल असल्याची नोंद आहे. त्यानंतर जाडेजा राजपूत येथील राजे होते. त्यानंतर झाला कुटुंबातील पुरुष येथील राजे झाले. पैकी सांतल झालाला त्याचा मेव्हणा राधनपूरचा राजा लुणाजी वाघेलाने मारले व राज्य जिंकले. कच्छच्या राजा रा खेंगारने सांतलपूर आणि आसपासचा प्रदेश जिंकून घेतला. कालांतराने हे राज्य ब्रिटिशांच्या आधीन झाले व पालनपूर एजन्सीमध्ये शामील करण्यात आले. पालनपूर एजन्सी काही काळाने बनासकांठा एजन्सी झाली व बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा भाग झाली. १९४७मध्ये सांतलपूर संस्थान इतर संस्थानांसह भारतात विलीन झाले.

## इतिहास
या गावाला *सांतल झाला* या राजाचे नाव दिलेले आहे.

१९६०मध्ये गुजरात राज्याची रचना झाल्यावर सांतलपूर महेसाणा जिल्ह्यात होते व नंतर पाटण जिल्ह्यात गेले.

वर्ग:पाटण जिल्हा
वर्ग:गुजरातमधील शहरे
खंडेराव कदम

**खंडेराव कदम** हे मराठा सेनाधिकारी होते. त्यांच्याकडे राजगडाची तट-सरनौबती होती. शिवाजी महाराजांच्या दक्षिण दिग्विजय मोहिमेत तमिळनाडू येथील वलीगंडापुरम जिंकल्यावर येथील भुईकोट किल्ल्याची किल्लेदारी कदमांकडे होती. छत्रपती राजारामराजे भोसल्यांच्या जिंजी मोहिमेतही कदमांनी योगदान दिले.

## पूर्वज
खंडेराव कदम यांचे पूर्वज बाजी कदमराव हे अहमदनगरच्या निजामशाहीचा चौथा सुलतान मुर्तझा निजामशाह आणि पुढे मलिक अंबर यांच्या सेवेत देवळाली प्रवरा येथील एक सेनाधिकारी होते. साल्हेर आणि मुल्हेर हे किल्ले, किल्ल्यावर फितवा करून मिळवल्याबद्दल त्यांना साक्री आणि रुई ही गावे इ.स. १५८० साली इनाम मिळाली होती. पुढे विजापूरकरांशी लढताना बाजी कदमांचा कर्नाटकातील बंकापूर येथे मृत्यू झाला.

खंडेराव कदमांचे वंशज पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईतही कदम घराण्यातील योद्धे लढले होते.

वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वि.ल. शिंत्रे

**वि.ल. शिंत्रे** हे एक मराठी लेखक होते. त्यांनी मुख्यतः धार्मिक व काही अन्य प्रकारची पुस्तके लिहिली आहेत. 

## पुस्तके
* असा करावा चातुर्मास
* कैवल्याचे चांदणे
* श्रीगुरुगीता
* परिवर्तन
* बुद्धिमान वीर
* भक्तीच्या त्या वाटा
* वैभवलक्ष्मी (अर्थात शुक्रवारचे प्रभावी व्रत)
* शब्दावाचुनि कळले सारे (आत्मचरित्र)
* शिकू या दैवलिपी
* सद्‌गुरू वंचोनी सापडेना सोय
* साधना सिद्धी आणि साक्षात्कार
* ज्ञानसुधा

## पुरस्कार
*वंचित विकास* संस्था आणि ओक कुटुंबीय यांच्यातर्फे लेखकांना *वि.ल. शिंत्रे स्मृती पुरस्कार* दिले जातात.

वर्ग:मराठी लेखक
शांताबाई जोशी

शांताबाई जोशी या एक मराठी गायिका होत्या. त्यांनी गायलेली अनेक भावगीते ध्वनिमुद्रित झाली आणि गाजली, त्यांपैकी काही ही :

* अभंगाची गोडी करी (संगीत - दशरथ पुजारी, गायिका - सुमन कल्याणपूर)
* आभाळिचा चांद माझ्या (संगीत - गजानन वाटवे, गायिका - माणिक वर्मा)
* ऊठ राजसा घननीळा (संगीत - गजानन वाटवे, गायिका - माणिक वर्मा)
* तुझ्या मुरलीत माझी प्रतिमा (संगीत - गोविंद पोवळे, गायिका - माणिक वर्मा)
* देऊळातल्या देवा या हो (संगीत - दशरथ पुजारी, गायिका - सुमन कल्याणपूर)
* विटेवरच्या विठ्ठलाची (संगीत - दशरथ पुजारी, गायिका - सुमन कल्याणपूर)

वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नंदलाल बोस

इवलेसे|नंदलाल बोस
**नंदलाल बोस** (३ डिसेंबर, इ.स. १८८२:खरगपूर, पश्चिम बंगाल, भारत - १६ एप्रिल, इ.स. १९६६:कोलकाता, पश्चिम बंगाल) हे भारतीय चित्रकार होते. यांना आधुनिक भारतीय चित्रकलेचे जनक मानले जाते. भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाने नंदलाल बोस यांची चित्रे प्राचीन नसली तरीही भारतीय संस्कृतीचा वारसा असल्याचे जाहीर केले आहे.

बोस हे अबनिन्द्रनाथ टागोर यांचे शिष्य होते. त्यांच्या चित्रशैलीवर टागोर बंधूंचा तसेच अजिंठ्याच्या चित्रकलेचा प्रभाव आहे.

बोस १९९२मध्ये शांतिनिकेतनचे प्राचार्य झाले.

वर्ग:भारतीय चित्रकार
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील मृत्यू
जॅकी कॉक्रन

**जॅकलीन** *जॅकी* **कॉक्रन** तथा **बेसी ली पिटमन** (११ मे, इ.स. १९०६:मस्कोगी, फ्लोरिडा, अमेरिका - ९ ऑगस्ट, इ.स. १९८०:इंडियो, कॅलिफोर्निया, अमेरिका) ही अमेरिकेच्या वायुसेनेतील लढाऊ वैमानिक होती.

कॉक्रन स्वनातीत विमान चालविणारी पहिली स्त्री होती.

वर्ग:अमेरिकेचे वायुसेनाधिकारी
वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू
गीता बाली

**गीता बाली** तथा **हरिकीर्तन कौर** (१९३०:अमृतसर - २१ जानेवारी, १९६५:मुंबई) या १९५० आणि १९६० च्या दशकांतील हिंदी चित्रपट अभिनेत्री होत्या.

त्यांचे कुटुंब अमृतसर शहरातून मुंबईस स्थलांतरित झाल्यावर त्यांनी चित्रपटांत कामे करण्यास सुरुवात केली. वयाच्या बाराव्या वर्षी त्यांनी *द कॉबलर* या चित्रपटात पहिली भूमिका केली तर १९४६मध्ये बदनामी या चित्रपटात मुख्य भूमिका केली.

१९५५ मध्ये गीता बाली यांनी शम्मी कपूर यांच्याशी लग्न केले. योगीता बाली या गीता बाली यांची पुतणी होत.

जानेवारी १९६५ मध्ये एक चद्दर मैली सी या कादंबरीवर आधारित *राणो* या चित्रपटाचे चित्रकरण चालू असताना त्यांना देवीची बाधा झाली व वयाच्या ३५व्या वर्षी त्यांचा मृत्यू झाला.

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६५ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नवनाथ कांबळे

**नवनाथ कांबळे**  (जन्म : घारगांव, इ.स. १९५९;  - पुणे, १६ मे, २०१७) हे पुणे महानगरपालिकेचे उपमहापौर होते. ते एक आंबेडकरवादी आणि भारतीय रिपब्लिकन पक्ष (आठवले) नेते होते. 

कांबळे यांचे मूळ गाव उस्मानाबाद जिल्ह्यातल्या कळंब तालुक्यातील घारगाव होते. त्यांचे कुटुंब १९७२ च्या दुष्काळात गाव सोडून पुण्यात आले व तेथेच स्थायिक झाले. नवनाथ कांबळे यांचे शालेय शिक्षण हे पुण्यातील कोरेगाव पार्क येथील संत गाडगे महाराज विद्यालयात झाले. वाडिया महाविद्यालयातून त्यांनी कला शाखेतून पदवी मिळवली होती.

## राजकारण 
कांबळे यांनी १९७७पासून दलित पॅंथरमधून सामाजिक कार्यास सुरुवात केली. १९८०मध्ये ते भारतीय विद्यार्थी संसदेचे पुणे शहराध्यक्ष झाले होते. मराठवाडा नामांतर आंदोलनात त्यांचा सक्रिय सहभाग होता. त्यावेळी त्यांनी कारावासही भोगला होता. इ.स. १९८३ ते १९८५ या कालावधीत ते दलित पॅंथरचे पुणे शहराचे शहराध्यक्ष होते. इ.स. १९९० ते १९९६ या काळात रामदास आठवले यांच्या रिपब्लिकन पक्षाचे शहराध्यक्ष बनले होते. १९९७मध्ये ते पहिल्यांदा पुणे महापालिकेवर नगरसेवकपदी निवडून आले. स्थायी समिती सदस्य म्हणूनही त्यांनी काम पाहिले होते. इ.स. २००२ मध्ये ते दुसऱ्यांदा नगरसेवक बनले. २००५ ते २००९ या कालावधीत त्यांनी रिपब्लिकन पक्षाच्या पश्चिम महाराष्ट्र शाखेचे सरचिटणीस म्हणून जबाबदारी सांभाळली होती. २०१७ मध्ये तिसऱ्यांदा भारतीय रिपब्लिकन पक्षाच्या तिकिटावर नगरसेवक म्हणून निवडून आल्यानंतर, १५ मार्च, २०१७ रोजी ते पुणे महापालिकेचे उपमहापौर झाले.

## संदर्भ
वर्ग:पुणे
वर्ग:पुणे महानगरपालिका
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी राजकारणी
वर्ग:नामांतर आंदोलनात सहभागी व्यक्ती 
वर्ग:आंबेडकरवादी 
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:पुणे निवासी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राजाराम तृतीय

**छत्रपती राजाराम (तिसरे राजाराम)** हे १९२२ ते १९४० पर्यंत कोल्हापूरचे महाराज होते. त्यांचे वडील छत्रपती शाहू महाराज होते. एक उदार शासक, आपल्या राज्यातील दलित आणि उदासीन जातींच्या उन्नतीसाठी ते महत्त्वाचे होते. त्यांनी कोल्हापूर उच्च न्यायालय, आधुनिक गृहनिर्माण विकास, अद्ययावत पाणीपुरवठा प्रणाली, मोफत प्राथमिक शिक्षण आणि उच्च दर्जाची स्त्री शिक्षण यांची स्थापना केली.

वर्ग:छत्रपती
महुवा

महुवा हे भारतातील गुजरात राज्याच्या भावनगर जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे.

महुवा तालुक्याचे प्रशासकीय केन्द्र असलेले हे शहर अरबी समुद्रावरील बंदर आहे. येथून पूर्वी सुरत, खंभात आणि अरबस्तानाशी समुद्रमार्गे व्यापार व्हायचा.

वर्ग:भावनगर जिल्हा
वर्ग:गुजरातमधील शहरे
बोरसद

**बोरसद** हे भारतातील गुजरात राज्याच्या आणंद जिल्ह्यातील शहर आहे. २००१ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ९६,९९८ होती.

बोरसद तालुक्याचे प्रशासकीय केन्द्र असलेले हे शहर चरोतर भागातील शेतमालाचे मोठे खरेदी-विक्री केन्द्र आहे. बोरसदच्या आसपासच्या सुपीक जमिनीत कापूस, तंबाखू, केळी सह अनेक पिके घेतली जातात.

१९२२-२३मध्ये सरदार पटेलांच्या नेतृत्वाखाली येथे बोरसद सत्याग्रह झाला होता.

बोरसद वाव ही मोठी विहीर इ.स. १४९७ मध्ये वासू सोमा आणि त्याच्या कुटुंबियांनी बांधली होती. ही विहिर जमिनीखाली सात मजले खोलीची आहे आणि त्यास सात कमानी आहेत. पायऱ्या उतरत या विहिरीच्या तळाशी जाता येते. नापा वांटो तळाव महमूद बेगड्याने बांधवलेले तळे आहे.

वर्ग:आणंद जिल्हा
वर्ग:गुजरातमधील शहरे
निधर्मी

**निधर्मी** हा धर्म नसलेल्या व्यक्ती किंवा व्यक्ती समूह आहे. निधर्मी लोक हे कोणत्याही विशिष्ट धर्माशी जोडलेले नसतात. निधर्मी बहुदा नास्तिक असतात. जगभरात १ अब्जांवर निधर्मींची लोकसंख्या आहे, तर भारतात ३० लाखापेक्षा जास्त निधर्मी आहेत. रशिया, चीन, जपान, व्हिएतनाम या देशांत निधर्मी लोकसंख्या अधिक प्रमाणात आहे.

वर्ग: धर्म
डेरोल

**डेरोल** हे भारतातील गुजरात राज्याच्या आणंद जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे.

डेरोल रेल्वे स्थानक वडोदरा-दिल्ली रेल्वेमार्गावरील छोटे स्थानक आहे.

## संस्थान
डेरोल संस्थान ब्रिटिश भारतातील सहाव्या दर्जाचे संस्थान होते. मही कांठा एजन्सीच्या अंमलाखाली असलेल्या या संस्थानावर कोळी जमीनदारांचे राज्य होते. १९०१मध्ये या संस्थानाची वस्ती ८३७ होती. १९०३-४ या वर्षी संस्थानाची करआवक १,८२३ रुपये असून त्यातील ५१३ रुपये वडोदरा संस्थानाला तर ४७ रुपये इडर संस्थानाला खंडणी म्हणून देण्यात आले.

वर्ग:आणंद जिल्हा
वर्ग:गुजरातमधील शहरे
वर्तक बाग

वर्तक बाग हा पुणे शहरातील एक बगीचा आहे. ही वर्तक बाग शनिवार पेठेतल्या ओंकारेश्वर मंदिराच्या मागे आहे. पेशव्यांनी इ.स. १७३८मध्ये ओंकारेश्वर मंदिराचे बांधकाम पूर्ण केले आणि कालांतराने देवळाला लागणाऱ्या फुलांसाठी बागेची जागा नेमून दिली.  तयार झालेल्या या बागेचे क्षेत्रफळ चार एकर होते. बागेत फुलांखेरीज वांगी आदी भाज्या लावल्या होत्या.  कडुनिंबाची आणि पेरूची झाडेसुद्धा लावली होती. 

या ओंकारेश्वराच्या बागेमध्ये एक भुडकी (नदीच्या काठापाशी बांधलेली विहीर) होती.  शनिवार पेठेतल्या वर्तक बागेत या भुडकीचे अवशेष पहायला मिळतात. भुडकीत बहुधा पाणी आणून टाकावे लागते.  

## दुसरी वर्तक बाग
पुण्यात म्हात्रे पुलाजवळ राजा मंत्री रोड (/100 Ft. D.P. रोड) मध्ये आणि आजूबाजूला आणखी एक वर्तक बाग आहे. The Senate Business Center, वर्तक हेरिटेज, वर्तक प्राईड, Shubharambh लॉन्स, घरकुल लॉन्स, गोल्डन लीफ लॉन्स, संजीवनी ग्रुपचे कार्यालय, वर्तक बाग फाटाका असोसिएशन इत्यादीसारख्या त्या भागातील अनेक प्रमुख आस्थापना त्यांच्या पत्त्यात वर्तक बाग यांचा उल्लेख करतात. 

वर्ग:पुणे
अँडी मॅकके

**अँड्रु जॉन** *अँडी* **मॅकके** (१७ एप्रिल, इ.स. १९८०:ऑकलंड, न्यू झीलँड - ) हा कडून एक कसोटी आणि १९ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि डाव्या हाताने जलद मध्यमगती गोलंदाजी करतो.

देशांतर्गत स्पर्धांमध्ये हा ऑकलंड एसेस आणि वेलिंग्टन फायरबर्ड्स कडून खेळलेला आहे.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कोल्हापूरचे शहाजी (दुसरे शहाजी)

छत्रपती शहाजी (दुसरे शहाजी) हे भोसले घराण्यातील कोल्हापूर संस्थानचे राजे होते. 3 जानेवारी 1822 ते 2 9 नोव्हेंबर 1838 पर्यंत त्यांनी राज्य केले. त्यानंतर शिवाजी पाचवे गादीवर आले.
रॉजर टूझ

**रॉजर ग्रॅहाम टूझ** (१७ एप्रिल, इ.स. १९६८:टॉर्क्वे, इंग्लंड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करतो.

याने १९९९ च्या विश्वचषक स्पर्धेत न्यू झीलँडकडून सर्वाधिक ३१८ धावा ७९.५० च्या सरासरीने काढल्या.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सायमन डूल

**सायमन ब्लेर डूल** (६ ऑगस्ट, इ.स. १९६९:ऑकलंड, न्यू झीलँड - ) हा कडून १९९२ ते २००० दरम्यान ३२ कसोटी आणि ४२ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करतो.

खेळाडू म्हणून निवृत्त झाल्यावर डूल सामन्यांचे समालोचन करतो.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मार्क ग्रेटबॅच

**मार्क जॉन ग्रेटबॅच** (११ डिसेंबर, इ.स. १९६३:ऑकलंड, न्यू झीलँड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करतो.

ग्रेटबॅचने १९८९मध्ये विरुद्ध पर्थ येथे दोन दिवस फलंदाजी करून १४६ धावा काढल्या व न्यू झीलँडसाठी सामना वाचला होता. या खेळीदरम्यान ग्रेटबॅच ११ तास नाबाद राहिला होता.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
परगत सिंग

**परगत सिंग** (५ मार्च, इ.स. १९६५:जलंधर, पंजाब, भारत - ) हा भारताकडून आंतरराष्ट्रीय हॉकी खेळलेला खेळाडू आहे. हा १९९२ उन्हाळी ऑलिंपिक आणि १९९६ उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत भारताचा संघनायक होता.

हा २०१२ च्या निवडणुकांमध्ये जलंधर छावणी मतदारसंघातून पंजाब विधानसभेवर निवडून गेला.

वर्ग:भारतीय हॉकी खेळाडू
वर्ग:पंजाबचे आमदार
वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
शिवाजी सातवा

शिवाजी सातवा (२२ नोव्हेंबर १९४१ - २२ सप्टेंबर १९४६) कोल्हापूरच्या छत्रपती भोसले राजघराण्यातील होते. १९४१ पासून १९४६ पर्यंत ते राज्य करीत होते. छत्रपती राजारामराजे (दुसरे) यांना फक्त एक मुलगी होती. इतकेच लहान असल्याने, राज्याच्या कारकिर्दीत त्यांनी कोणतेही पद धारण केले नाही. १९४६ साली वयाच्या ४ व्या वर्षी ते मरण पावले आणि त्यानंतर शाहजी दुसरा यशस्वी झाला.

त्यांचे पूर्ण नाव छत्रपती शिवाजी (सातवा) महाराज साहेब बहादूर होते.

## संदर्भ
शिवाजी पाचवे

छत्रपती पाचवे शिवाजीराजे हे भोसले राजघराण्यातील कोल्हापूर संस्थानचे राजे होते. त्यांनी १८३८ ते १८६६ पर्यंत राज्य केले. आपल्या कारकिर्दीत, १७ तोफांचा एक आनुवंशिक सलाम असलेल्या १९ गनांचा वैयक्तिक सलाम देण्यात आला.

## संदर्भ
*The Royal Ark - Royal and Ruling Houses in Kolhapur: The Bhonsle Dynasty

वर्ग:इ.स. १८३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८६६ मधील मृत्यू
शिवाजी तृतीय

**छत्रपती शिवाजी राजे भोसले (तृतीय)** (१७५६ - २४ एप्रिल १८१३) भोसले राजघराण्याचे कोल्हापूरचे राजा होते. २२ सप्टेंबर १७६२ ते २४ एप्रिल १८१३ पर्यंत त्यांनी राज्य केले.

वर्ग:छत्रपती
वर्ग:इ.स. १७५६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८१३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तिसरे संभाजी

छत्रपती तिसरे संभाजी (1801 - 2 जुलै, 1821) भोसले राजघराण्याचा कोल्हापूरचा राजा होता. 24 एप्रिल, 1813 ते 2 जुलै 1821 पर्यंत त्यांनी राज्य केले.

वर्ग:छत्रपती
वर्ग:इतिहास
वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
संभाजी द्वितीय

**छत्रपती संभाजी द्वितीय**(1698 - 18 डिसेंबर 1760) भोसले वंशजातीचा कोल्हापूरचा राजा होता. छत्रपती थोरले शिवाजी महाराजांचे नातु आणि छत्रपती पहीले राजाराम महाराजांचे द्वितीय पुत्र (थोरले राजाराम व महाराणी राजसबाई यांचे पुत्र) होते. दुसऱ्या सम्भाजींच्या सावत्र आई महाराणी ताराबाई यांनी थोरल्या शाहूच्या पराभवानन्तर  कोल्हापूर येथे 1710 ते 1714 पर्यंत आपल्या पुत्र शिवाजी द्वितीयसह कोल्हापूरचे राज्य म्हणून कोल्हापूर राजगादीची स्थापना केली. त्या वेळी, राजसाबाईंनी ताराबाईंच्या विरोधात बण्ड केले आणि स्वतःचा पुत्र दुसऱ्या सम्भाजीला गादीवर बसवले. कोल्हापूरचे सिंहासनावर सम्भाजी द्वितीय ने 1714 ते 1760 पर्यंत राज्य केले. आपल्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात, सम्भाजींनी आपल्या चुलत भावाकडून म्हणजे थोरल्या शाहूकडून मराठा साम्राज्य प्रस्थापित करण्यास सहमती दर्शवली. 1731 मध्ये वारणेच्या तहात दोन्ही बाजूंनी स्वाक्षरी केली तेव्हा राज्याच्या वाटणीचा संघर्ष सम्पला. या करारानुसार दोन्ही बाजूंनी कृष्ण आणि तुंगभद्रा नद्यांमधील प्रदेश दुसरा सम्भाजी व थोरल्या शाहू महाराजांनी वाटून घेतला. दुसऱ्या सम्भाजी नन्तर गादीवर आलेल्या तिसऱ्या शिवाजीच्या काळात राजमाता म्हणून जिजीबाईंनी त्यांचे नेतृत्व केले.

वर्ग:छत्रपती
शिवाजी द्वितीय

**दुसरे शिवाजी** किंवा **शिवाजी राजाराम भोसले** (जून ९, १६९६ - मार्च ४, १७२६) मराठ्यांचे छत्रपती थोरले राजाराम आणि त्यांची जेष्ठ पत्नी महाराणी ताराबाई यांचे पुत्र होते. थोरल्या राजाराम महाराजांचा मृत्यूनंतर, दुसऱ्या शिवाजी महाराजांना १७०० मध्ये त्यांची आई ताराबाईंनी राजमाता म्हणून कारभार पाहून मराठा साम्राज्याचे छत्रपती म्हणून स्थापित केले. त्यांचे चुलत भाऊ, छत्रपती थोरले शाहू हे १७०७ मध्ये मुघलांच्या तावडीतून सुटून आले तेव्हा ताराबाईंनी त्यांचा सिंहासनाचा वारसाचा हक्क धुडकावून आव्हान दिले. त्यामुळे मराठा साम्राज्याचे कोल्हापूर व सातारा असे दोन तुकडे झाले. शिवाजी द्वितीय ने १७१० ते १७१४ पर्यंत कोल्हापूरचा राजा म्हणून सेवा केली. त्या वेळी सावत्र आई राजासबाईने बंड केले आणि कोल्हापूर सिंहासनावर स्वतःचा पुत्र दुसऱ्या संभाजीला बसवले.

वर्ग:छत्रपती 
वर्ग:मराठा साम्राज्य
नितीन करमाळकर

डॉ. नितीन रघुनाथ करमाळकर (जन्म : कणकवली, ११ जानेवारी १९६२) हे पुणे विद्यापीठाचे विसावे कुलगुरू आहेत. त्यांनी १८ मे २०१७ रोजी या पदाचा कार्यभाग स्वीकारला. ते यापूर्वी २५ वर्षे याच विद्यापीठात अध्यापनाचे काम करीत होते. विद्यापीठाच्या अभ्यास मंडळ, विद्यापरिषद, अधिसभा आदी मंडळांवर व समित्यांवर त्यांनी काम केले आहे.

## शिक्षण 
मूळ कणकवलीचे असलेले डॉ. करमळकर यांनी कोल्हापूर विद्यापीठातून बी.एस्‌सी. त्यानंतर ते पुणेकर झाले आणि त्यांनी पुणे विद्यापीठातून भूशास्त्रात एम.एस्‌सी. व भूरसायनशस्त्रात पीएच.डी. केली.

## पुणे विद्यापीठातील कारकीर्द 
करमाळकर पुणे विद्यापीठात इ.स. १९८८मध्ये प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले. विद्यापीठात भूशास्त्र विभागाचे प्रमुख म्हणून त्यांनी २०१० ते २०१३ या कालावधीत काम पाहिले. विद्यापीठातील अनेक प्रशासकीय जबाबदाऱ्याही पेलल्या आहेत. विद्यापीठाच्या ‘अंतर्गत गुणवत्ता हमी समिती (इंटर्नल क्वॉलिटी अ‍ॅश्युरन्स सेल)’चे प्रमुख म्हणून ते २०११ पासून काम पाहत होते. विद्यापीठाच्या अधिसभेचे, परीक्षा मंडळाचे सदस्य म्हणूनही त्यांनी काम केले आहे. २०१७ साली पुणे विद्यापीठाला मिळालेली ‘नॅक’ची अ + श्रेणी, राष्ट्रीय मूल्यांकन प्रणालीत स्थान मिळण्यात त्यांचा मोठा वाटा आहे.

## संशोधन 
पर्यावरण, भूशास्त्र, भूरसायनशास्त्र हे करमाळकरांच्या अभ्यासाचे विषय आहेत. दगडांवर त्यांचा विशेष अभ्यास आहे. आतापर्यंत राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय शोध नियतकालिकांमधून त्यांचे ३५ शोधनिबंध प्रसिद्ध झाले आहेत. सध्या १० राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय शोध प्रकल्पांसाठी ते काम करत आहेत. करमाळकरांचे संशोधन हे प्रामुख्याने अग्निजन्य खडकांविषयी व हिमालयातील विशिष्ट खडकांविषयी आहे. भारतात कलकत्ता, विदेशांत ऑस्ट्रेलिया, जर्मनी, फ्रान्स येथील संस्थांबरोबर त्यांचे संशोधन प्रकल्प सुरू आहेत. कच्छ, लडाख, हिमालय पर्वतरांगा, दख्खनचे ज्वालामुखीय पठारावरील दगड यांवर त्यांचे संशोधन आहे.

कच्छमधील भूखनिजांवरील संशोधनासाठी डॉ. नितीन करमाळकरांना ‘मिनरॉलॉजिकल सोसायटी ऑफ इंडिया’कडून भूशास्त्रातील मानाचे ‘प्राध्यापक सी. नागण्णा सुवर्णपदक’ मिळाले आहे. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली २००७ पासून पाच विद्यार्थ्यांनी पीएच.डी. पूर्ण केली आहे, तर २०१७ साली पाच विद्यार्थी संशोधन करत आहेत.

बंगलोरच्या ‘जिऑलॉजिकल सोसायटी ऑफ इंडिया’चे ते सदस्य आहेत.

## पर्यावरणशास्त्र विभागप्रमुख 
करमाळकरांकडे, इ.स. २०१३ पासून २०१७ पर्यंत पुणे विद्यापीठातील पर्यावरणशास्त्र विभागाच्या प्रमुखपदाची जबाबदारी होती. पर्यावरणशास्त्रावरील त्यांची पुस्तकेही प्रसिद्ध झाली आहेत. पर्यावरण अहवाल तयार करणे, ऊर्जा प्रकल्प, धरणे यांच्या निर्मिती आणि देखभालीसाठी ते मार्गदर्शक म्हणूनही काम पाहत.

वर्ग:पुणे विद्यापीठाचे कुलगुरू
वर्ग:इ.स. १९६२ मधील जन्म
नील ब्रूम

**नील ट्रेव्हर ब्रूम** (२० नोव्हेंबर, इ.स. १९८३:क्राइस्टचर्च, न्यू झीलँड - ) हा कडून दोन कसोटी, २६ एकदिवसीय सामने आणि ११ टीट्वेंटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करतो.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
छत्रपती सहावे शिवाजीराजे भोसले

शिवाजी सहावा (एप्रिल 05, 1863 - डिसेंबर 25, 1883) भोसले राजवंशाचे कोल्हापूरचे राजा होते. 1871 ते 1883 पर्यंत ते कोल्हापूरचे महाराज होते. राजाराम दुसराच्या विधवेने आठ वर्षांचा असताना त्यांना दत्तक घेतले. 1857 मध्ये, त्याला एडवर्ड सातवा आणि भविष्यात एडवर्ड सातवा आणि 13 व्या वयोगटातील न्यू ऑफ डे वर सन्मानपूर्वक तलवारीने सन्मानित करण्यात आले. 1877 मध्ये ते नाइट कमांडर ऑफ द ऑर्डर ऑफ द स्टार ऑफ इंडिया (केसीएसआय) त्या सन्मानात सर्वात लहान नाइट. त्याचवर्षी त्याच वर्षी त्यांनी एम्प्लस ऑफ इंडिया मेडलचा सर्वांत तरुण खेळाडू देखील प्राप्त केला.
दिलबागसिंग अठवाल

डॉ. **दिलबागसिंग अठवाल** (१२ ऑक्टोबर, इ.स. १९२८:कल्याण, पंजाब, भारत - १४ मे, इ.स. २०१७:न्यू जर्सी, अमेरिका)) हे एक भारतीय कृषिशास्त्रज्ञ होते. 

दिलबागसिंग पंजाब कृषी विद्यापीठात प्राध्यापक आणि संकरित वाण विभागाचे प्रमुख म्हणून होते. नॉर्मन बोरलॉग यांच्या विचारांचा प्रभाव त्यांच्यावर पडला होता. भारतातील हरित क्रांतीनंतर *संकरित वाण क्षेत्रातील जादूगार* अशी अठवाल यांची ओळख निर्माण झाली.

## गव्हाचा रंग बदलला
१९७० च्या दशकात भारताने मेक्सिकोवरून ‘लेरमा रोजो ६४’ आणि ‘पीव्ही १८’ या गव्हाच्या वाणांची आयात केली. या वाणांचे उत्पादन भरघोस येत असले तरी पोळ्यांचा रंग लाल असल्यामुळे त्यात बदलाची गरज निर्माण झाली. अठवाल यांनी प्रदीर्घ संशोधन करून या वाणांचा रंग बदलण्यात यश मिळविले. गव्हाचा बदललेला रंग म्हणजे अठवाल यांनी भारताला दिलेली अनोखी भेटच ठरली. बदललेल्या या वाणाला त्यांनी आपल्या गावाच्या नावावरून ‘कल्याण’ असे नाव दिले. नवी दिल्ली येथील भारतीय कृषी संशोधन परिषदेने ‘सोना’ या गव्हाच्या वाणाचा शोध लावला होता.  त्यानंतर अठवाल यांनी भारतीय कृषी संशोधन परिषदेतील संशोधकांसह ‘कल्याण’ आणि ‘सोना’ या दोन्ही वाणांचे एकत्रीकरण करून ‘कल्याणसोना’ हे नवीन वाण विकसित केले. १९६०-६१ मध्ये भारतातील गहू उत्पादन प्रतिहेक्टर १२.४४ क्विंटल होते, ‘कल्याण’ वाणामुळे १९७०-७१ मध्ये ते २२.३७ क्विंटलपर्यंत वाढले. या वाणांमुळे भारत गहू उत्पादनात स्वयंपूर्ण झाला.

## बाजरी, हरबरा इत्यादी
डॉ. अठवाल यानी संकरित बाजरीचा शोध आवला. त्यांनी विकसित केलेल्या बाजरीच्या बाजरा-१ या संकरित वाणामुळे देशातील बाजरीचे उत्पादन दुपटीने वाढले, व भारतातील अन्नधान्याचा प्रश्न सुटण्यास मदत झाली. पंजाब कृषी विद्यापीठाच्या वनस्पती प्रजनन विभागाचे संस्थापक विभागप्रमुख असलेल्या डॉ. अठवाल यांनी याशिवाय हरभरा आणि तंबाखू या पिकांच्या वाणांच्या निर्मितीत बहुमूल्य योगदान दिले आहे. 

## फिलिपाईन्स
१९६७ मध्ये अठवाल फिलिपाइन्समधील आंतरराष्ट्रीय भात संशोधन संस्थेत उपमहासंचालक म्हणून रुजू झाले. तेथेही त्यांनी भाताच्या नव्या वाणाच्या संशोधनासाठी नवनवीन कल्पना सादर केल्या. 

## पुरस्कार आणि सन्मान
* सिडनी विद्यापीठाने १९५५ मध्ये डॉ. अठवाल यांना मानद डॉक्टरेट दिली.
* १९६४ मध्ये भारत सरकारकडून शांतिस्वरूप भटनागर पुरस्कार  
* १९७५ मध्ये अठवाल यांना भारत सरकारने पद्मभूषण या नागरी पुरस्काराने गौरविले. 

वर्ग:शेती
वर्ग:संशोधन 
वर्ग:कृषी संशोधन
वर्ग:भारतीय शास्त्रज्ञ
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
जदुनाथ सरकार

इवलेसे|Jadunath Sarkar
**जदुनाथ सरकार** (१० डिसेंबर १८७० - १९ मे १९५८) हे एक बंगाली इतिहासकार होते. त्यांची शिवाजी महाराज आणि मोगल साम्राज्याच्या इतिहासावरची पुस्तके प्रसिद्ध आहेत. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय इतिहाससंशोधक
वर्ग:इ.स. १८७० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील मृत्यू
हरिभाऊ पाटसकर

**विनायक हरी** ऊर्फ **हरिभाऊ पाटसकर** (इ.स. १८९२:इंदापूर, पुणे जिल्हा, महाराष्ट्र, २१ फेब्रुवारी, इ.स. १९७०:पुणे, महाराष्ट्र) हे मध्य प्रदेश राज्याचे माजी राज्यपाल आणि पुणे विद्यापीठाचे कुलगुरू होते.

## शिक्षण आणि व्यवसाय 
बी.ए. एल्‌एल.बी, एल्‌एल.डी. झालेले पाटसकर मुंबई उच्च न्यायालयात आणि भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात ते वकिली करत. त्या काळात त्यांनी अनेकांना कायद्याचा मोफत सल्ला दिला. मध्यप्रदेशच्या मुख्यमंत्र्यांच्या मानसन्मानासाठी पाटसकरांनी भारताचे पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्याशी वितुष्ट पत्करले होते.

## कारकीर्द
* इ.स. १९२०पासून भारतातील काँग्रेस या पक्षाचे सभासद
* १९२६ साली ते मुंबई विधिमंडळाचे नामदार झाले.
* १९३७ ते १९३९ आणि १९४५ ते १९५२ या कालावधीसाठी ते मुंबई इलाख्याच्या कायदेमंडळात आमदार होते.
* १९४२ च्या स्वातंत्र्य चळवळीदरम्यान सत्याग्रह गेल्यामुळे तुरुंगवास
*  १९४७-५० : घटनासमितीचे सदस्य
*  १९५२ : भारताच्या पहिल्या लोकसभेत खासदार म्हणून निवडून गेले.
* १९५५-५७ : भारत सरकारात आधी कायदेमंत्री आणि नंतर नागरी उड्डाणमंत्री
* १९६७-१९७० : पुणे विद्यापीठाचे कुलगुरू 
* महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमाप्रश्नाची उकल करण्यासाठी नेमलेल्या चार सभासदांच्या समितीवर काम. त्यांनी तयार केलेल्या अहवालाला पाटसकर अहवाल म्हणतात. हा अहवाल नेहरू सरकारने झिडकारला.)
* निवृत्तीपश्चात : आसाम पर्वतीय सीमा कमिशनवे सभापती
* मध्यप्रदेश राज्याचे प्रदीर्घ कालापर्यंत राज्यपाल  ( १४-६-५७ ते १०-२-१९६५, ७ वर्षे ७ महिने)
* गुन्हेगाराला न्यायालयाने ठोठावलेल्या शिक्षेनंतर त्याने केलेल्या दयायाचना काळजीपूर्वक वाचून, त्यांवर स्वहस्ते  सूचना लिहीत.

## पुरस्कार
* पद्मविभूषण पुरस्कार

वर्ग:पुणे विद्यापीठाचे कुलगुरू
वर्ग:इ.स. १८९२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७० मधील मृत्यू
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
राजाराम द्वितीय

**दुसरे राजाराम** (१३ एप्रिल १८५० - ३० नोव्हेंबर १८७०) हे १८ ऑगस्ट १८६६ ते ३० नोव्हेंबर १८७० पर्यंत कोल्हापूर संस्थानचे राजा होते. तिसऱ्या शिवाजींना औरस पुत्र नसल्याने पाटणकरांकडील दुसऱ्या राजारामला दत्तक घेतले. हा मोठा देखणा, शहाणा आणि इंग्रजी बोलणारा होता. राजाराम महाराजांची यूरोप-यात्रा केली. परत येताना फ्लॉरेन्स (इटली) या शहरात ते मरण पावले (१८७०). त्यांची छत्री तेथे आहे. इटलीतील मंत्र्यांच्या परवानगीने अरव नदीच्या काठावरच त्यांचा अंत्यसंस्कार करण्यात आला. त्यांच्यामागे शिवाजी सहावा गादीवर आला.

वर्ग:छत्रपती
वर्ग:कोल्हापूर संस्थान
वर्ग:इ.स. १८५० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८७० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ईशान पुणेकर

**ईशान पुणेकर** हे एक मराठी बालसाहित्यकार आहेत.

## काही पुस्तके
* गोष्टी कानोकानी
* गोष्टी पानोपानी
* गोष्टी मनोमनी
* परीकथा

वर्ग:मराठी लेखक
आयर्लंड क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०१७

आयर्लंड क्रिकेट संघाने मे २०१७ मध्ये दोन आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांच्या मालिकेसाठी इंग्लंडचा दौरा केला. इंग्लंड आणि वेल्स येथे पुढील महिन्यात होणाऱ्या २०१७ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफीसाठी इंग्लंडच्या सरावाचा एक भाग म्हणून ही मालिका आयोजित करण्यात आली होती. इंग्लंडने मालिकेमध्ये २-० असा विजय मिळवला. 

## संघ 
## एकदिवसीय मालिका 
### १ला एकदिवसीय सामना 
### २रा एकदिवसीय सामना 
## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्यदुवे 
* मालिका मुख्यपान - इएसपीएन क्रिकइन्फो

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील खेळ
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट
वर्ग:आयर्लंड क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे
इंग्लंड
आयर्लंड
शिवाजी चतुर्थ

छत्रपती चौथे शिवाजीराजे (इ.स. १८१६ - ३ जानेवारी, १८२२) भोसले राजघराण्याच्या कोल्हापूर संस्थानचे राजा होते. २ जुलै १८२१ ते ३ जानेवारी १८२२ या काळात त्यांनी राज्य केले. त्यांच्या पश्चात दुसरे शहाजी गादीवर आले.

वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
वर्ग:छत्रपती
वर्ग:इ.स. १८१६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८२२ मधील मृत्यू
बास्किन-रॉबिन्स

**बास्किन-रॉबिन्स** एक बहुराष्ट्रीय कंपनी आहे. ही कंपनी आइस्क्रीम व तत्सम पदार्थ विकते.

आइसक्रीम प्रतिष्ठानों है कि प्रकृति में वैश्विक है, बर्ट Baskin और Irv रॉबिन्स 1953 में स्थापना की. उत्पादित आइसक्रीम में शामिल किया गया है Glendale, कैलिफोर्निया. कंपनी भी आइसक्रीम 5.800 से अधिक स्थानों, जिसमें से 2.800 शाखाओं संयुक्त राज्य अमेरिका में उपलब्ध थे के साथ दुनिया की सबसे बड़ी के एक विशेषज्ञ श्रृंखला है। बास्किन रॉबिन्स दुनिया भर में 30 से अधिक देशों में आइसक्रीम वितरण किया गया है। कंपनी में मुख्यालय है गुआंगज़ौ, मैसाचुसेट्स.

## बाहरी लिंक 
*बास्किन-रॉबिन्स आधिकारिक साइट 

वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या
कुंभ (निःसंदिग्धीकरण)

* कलश (पाणी भरण्याचे पात्र)
* कळस मंदिराचे शिखर
* कुंभ रास
* कुंभ (तारकासमूह)
* कुंभमेळा
* कुंभ (राजा) राजस्थानातील राजा
* कुंभकर्ण रामायणातील व्यक्ती
* कुंभार (निःसंदिग्धीकरण)
* 
* 
* 
* 

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
२०१७ दक्षिण आफ्रिका चौरंगी मालिका

**२०१७ दक्षिण आफ्रिका चौरंगी मालिका** ही महिला क्रिकेट मालिका ४ ते २१ मे २०१७ दरम्यान पॉचेफस्ट्रूम, दक्षिण आफ्रिका येथे खेळवली गेली. सदर मालिका , ,  आणि  या संघांदरम्यान खेळवली गेली. मालिकेतील सामने सेन्वास पार्क आणि द पुक ओव्हल येथे खेळवले गेले. महिला एकदिवसीय दर्जा नसलेल्या झिम्बाब्वेचा समावेश असलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त इतर सर्व सामने महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट म्हणून खेळवण्यात आले.

मालिकेआधी, दक्षिण आफ्रिकेची कर्णधार डेन व्हान निकेर्कला पायाला झालेल्या दुखापतीमुळे वगळण्यात आले. दक्षिण आफ्रिकेने अंतरिम कर्णधाराची निवड केली, परंतु संघात नव्या खेळाडूला निवडले गेले नाही.
## संघ
## गुणफलक
## सामने
### सराव सामने
### साखळी फेरी
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## अंतिम
----

## संदर्भ आणि नोंदी
## बाह्यदुवे
* मालिका मुख्यपान - ईएस्‌पीएन क्रिकइन्फो

वर्ग:इ.स. २०१७ मधील खेळ
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे दक्षिण आफ्रिका दौरे
शिवसंकल्प सूक्त

शुक्ल यजुर्वेदाच्या (वाजसनेयी माध्यंदिन संहिता ) चौतिसाव्या अध्यायातील पहिले सहा मंत्र हे शिवसंकल्पसूक्त म्हणून ओळखले जातात.तन्मे मनः शिवसंकल्पमस्तु | असे ध्रुवपद या सहाही मंत्रांच्या शेवटी आले आहे.या सूक्ताला उपनिषद म्हणूनही संबोधिले जाते.शिवसंकल्प हा या सूक्ताचा ऋषी असून **मन** ही त्याची देवता आहे.

....... अशा माझ्या मनात कल्याणाचे संकल्प येवोत अशी प्रार्थना येथे केलेली आहे. या प्रार्थनेमध्ये सूक्तकर्त्या ऋषीने  कल्याण असे म्हणत असताना नेमके काय अपेक्षित आहे असे मात्र स्पष्टपणे नोंदविलेले दिसत नाही. 

## शिवसंकल्पसूक्तातील मनाचे वर्णन
मनुष्याचे मन जागेपणी दूर जाते,निद्रीतावस्थेत परत येते.ते सर्व इन्द्रियाना प्रकाशित करते. कर्मनिष्ठ ,बुद्धिमान विद्वान, प्रशांत मनाने आपापली यज्ञकर्मे  व्यवस्थित पार पाडतात.मन हे यज्ञ करण्यास समर्थ आहे.
मन हे यज्ञ करण्यास समर्थ आहे.मन हे धैर्यरूप  आहे. मनाखेरीज कोणतेही कार्य माणूस करू शकत नाही. या मनानेच वर्तमान,भूतकाळ आणि भविष्यकाळाचे ज्ञान होते. ते सोमयागाचा विस्तार करणारे आहे.मन सर्व प्राणिमात्रांच्या शरीरात वास करते. मनाच्या अस्तित्वाशिवाय शरीरातील इन्द्रियाणा कोणतेही कार्य करता येत नाही.ज्याप्रमाणे रथाच्या चाकाचे सर्व आरे मध्यभागी असलेल्या नाभीत एकत्र येतात त्याप्रमाणे मनापासून केलेल्या  अध्ययनाने ऋग्वेद,यजुर्वेद,सामवेद प्रतिष्ठित होतात.कुशल सारथी ज्याप्रमाणे घोड्याना  नियंत्रित करतो त्याप्रमाणे मन माणसाला वाटेल तिथे नेते वा तिथून खेचून परतही आणते.अत्यंत नूतन वा वेगवान असे हे मन आहे. अशा माझ्या मनात कल्याणाचे संकल्प येवोत.
ज्या शरीरात असे मन राहील त्या शरीराकडून धर्म्य आचार घडावेत. त्या ठिकाणी दुराचरणाची प्रेरणा होऊ नये.माझ्या मनात विश्वाच्या कल्याणाचा संकल्प कायम राहो. माझे मन ज्योतिर्मय आहे,प्रकाशमान आहे . मन अपूर्व आहे .अशा माझ्या मनात कल्याणदायी,शुभ,श्रेयस्कर असे श्रेष्ठ संकल्प येवोत. 
वर्ग:वेद
वर्ग:वैदिक साहित्य
वर्ग:भारतीय संस्कृती
वर्ग:मन
ट्रॉम्बे

**ट्रॉम्बे** हे भारतातील मुंबईतील पूर्वेकडील एक  उपनगर आहे.

## इतिहास 
ट्रॉम्बेला त्याच्या आकारामुळे 'नीट्स टंग' म्हणले गेले. एके काळी, हे&nbsp;मुंबईच्या जवळजवळ ५ किमी पूर्वेस ८ किमी लांब आणि ८ किमी&nbsp;रुंद बेट होते. या बेटावर १६२० आणि १६३० च्या दशकामधील पोर्तुगीज चर्चांचे अनेक अवशेष आहेत.
इवलेसे|१८९३ मधील ट्रॉम्बे बेट दर्शविणारा नकाशा
१९२८ मध्ये, ग्रेट इंडियन पेनिन्स्युलर रेल्वेने  सल्सेट ट्रॉम्बे रेल्वे किंवा मध्यवर्ती सॅलसेट ट्रॅमवे नावाने ट्रॉम्बे-अंधेरी रेल्वेमार्ग उघडले.

## हे सुद्धा पहा 
* अणुशक्ती नगर

## संदर्भ 
वर्ग:मुंबईची उपनगरे
धाराशिव लेणी

इवलेसे|मुख्य सभागृह
**धाराशिव लेणी** हा मराठवाड्यातील धाराशिव (उस्मानाबाद) गावाजवळचा प्राचीन लेणीसमूह आहे. धाराशिव पासून ५ कि.मी. अंतरावर शैव लेणी आहेत. त्यांना 'चांभार लेणी' असेही म्हणतात.

## इतिहास 
ही लेणी धाराशिव शहराजवळ ६ व्या शतकात बालाघाट डोंगररांगेत कोरलेली आहेत. बौद्ध, हिंदू, जैन अशी ११ लेणी येथे आढळतात. बऱ्याच ठिकाणी हिंदू किंवा सनातन धर्मीय लोकांनी आपल्या देव दैवतांची मूर्तीरूपे कोरून ठेवलेली आजही पाहायला मिळतात. मुख्यत्वे शिव, विष्णू ह्या बहुप्रिय देवांची पाषाणात कोरलेली लेणी पहावयास मिळतात.

## बौद्धलेणी 
येथे सात लेणी असून पहिल्या लेण्यात सामग्री आढळते. दुसरे लेणे मुख्यतः वाकाटक शैलीतील आहे. मुख्य दालन ८० चौरस फूट लांब असून तेथे बौद्ध भिख्खूंसाठी १४ निवारा गृहे आहेत. गाभाऱ्यात पद्मासन अवस्थेतील बुद्ध मूर्ती आहे. तिसरे लेणे पहिल्या लेण्याप्रमाणेच आहे. बाकी लेणी जैन सदृश्य आहेत. 

## जैन लेणी 
धाराशिवच्या ईशान्येस २० कि.मी अंतरावर प्रसिद्ध अशी सात जैन लेणी आहेत. दुसऱ्या लेण्यात आठ स्तंभ आणि पाच प्रवेशद्वारे आहेत. दोन्ही बाजूस २२ खोल्या असून गर्भगृहात भगवान पार्श्वनाथ तीर्थंकर यांची भव्य प्रतिमा आहे. करकंडचरिऊ नामक जैन ग्रंथात या लेण्यांचे वर्णन आढळते.

## सद्यस्थिती 
धाराशिव लेणीवर बौद्ध व जैन दावा करतात. परंतु जेम्स बर्गस यांच्या महाराष्ट्रातील १२०० लेण्यावरील संशोधनानुसार धाराशिव लेणी इ.स. ५ व्या शतकात बौद्ध लेणी होती. नंतर १२ व्या शतकात त्यातील काही लेणी जैन लेण्यांमध्ये परावर्तित केली गेली आहेत. 

## अन्य माहिती 
पेशवाईच्या काळात या लेण्यांमध्ये हरी नारायण नामक एका सत्पुरुष तपश्चर्या करीत होते, असे समजते. या संप्रदायाचा एक मठही धाराशिवमध्ये आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:जैन धर्म
वर्ग:मराठवाडा
वर्ग:धाराशिव जिल्हा
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
धोला सदिया पूल

300 px|इवलेसे|ब्रह्मपुत्रा नदीवरील धोला-सदिया पूल
**धोला-सदिया पूल** हा ब्रह्मपुत्रा नदीवर बांधलेला पूल भारतातील सर्वात लांब पूल आहे. सुमारे सव्वानऊ किलोमीटर (नेमके ) लांबीच्या या पुलाची वजन पेलण्याची क्षमता प्रचंड आहे. त्यामुळे हा पूल नागरिकांसोबत लष्करालाही वापरता येतो. हा पूल मुंबईतील बांद्रा-वरळी सीलिंकपेक्षा  लांब आहे. चीनच्या सीमेजवळ पायाभूत सुविधांचे जाळे बळकट करण्याच्या उद्देशाने या पुलाची निर्मिती झाली. चीनच्या सीमेपासून हा पूल १०० किमी दूर आहे.
या धोला-सदिया पुलाच्या बांधकामाला इ.स. २०११मध्ये सुरुवात झाली आणि त्याचे उद्‌घाटन २६ मे इ.स. २०१७ रोजी भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते झाले. पुलाच्या बांधकामाची अंदाजपत्रकाप्रमाणे किंमत  ९५० कोटी रुपये होती परंतु प्रत्यक्षात झालेला खर्च २०५६ कोटी रुपये आहे.
जो बांद्रा-वरळी सीलिंकच्या १६०० कोटी पेक्षा अधिक आहे.  हा पूल आसामची राजधानी दिसपूरपासून ५४० किमी तर अरुणाचल प्रदेशची राजधानी इटानगरपासून ३०० किलोमीटर अंतरावर आहे. एकही नागरी विमानतळ नसलेल्या अरुणाचल प्रदेशमधील नागरिकांना या पुलामुळे दिब्रूगढ विमानतळावर सहजपणे पोचणे शक्य झाले.

## पुलाची वैशिष्ट्ये
* या पुलास १८२ खांब/स्तंभ आहेत.
* हा पूल ६० रणगाड्यांचे वजन पेलू शकतो.
* पुलाची रुंदी ४२ फूट आणि लांबी ३०,३५० फूट.
* ब्रह्मपुत्र नदीतून धोला ते सदिया हे अंतर कापण्यास साडेचार तास लागत. पुलावरून ते अंतर अर्ध्या तासापेक्षा कमी वेळात पार करता येते.आसाम ते अरुणाचल प्रदेश मधील अंतर सुमारे १६५ किमी.ने कमी झाले.
* दररोज सुमारे १० लाख रुपयांच्या इंधनाची बचत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:आसाममधील पूल
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील निर्मिती
नेडीन डि क्लर्क

**नेडीन डि क्लर्क** (१६ जानेवारी, २००० - हयात) ही दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला क्रिकेट संघाकडून खेळणारी खेळाडू आहे. २०१७ साली दक्षिण आफ्रिकन संघाकडून पदार्पण केलेल्या डि क्लर्कने आत्तापर्यंत एकदिवसीय सामन्यांमध्ये भाग घेतला आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.

## बाह्य दुवे 
* क्रिकइन्फो.कॉम - प्रोफाइल

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. २००० मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इंदुमती जोंधळे

**इंदुमती जोंधळे** या एक मराठी लेखिका आहेत. औरंगाबादच्या सरस्वती भुवन हायस्कूलमध्ये त्यांनी ३५ वर्षं नोकरी केली. पुढे त्या शाळेच्या मुख्याध्यापिका होऊन निवृत्त झाल्या. शाळांशाळांत जाऊन त्या व्याख्याने देतात.

इयत्ता १०वीच्या मराठीच्या पाठ्यपुस्तकात इंदुमती जोंधळे यांचा 'आत्मनिर्भरतेसाठीची वाटचाल' हा धडा विद्यार्थ्यांना अभ्यासासाठी होता. 

## पुस्तके
* A Doorless Frame (इंग्रजी, आत्मकथनात्मक)
* कर्मयोगी अण्णासाहेब सहस्रबुद्धे (चरित्र)
* अस्वस्थ श्वासांची डायरी (कथासंग्रह)
* पाषणनिद्रा (कथासंग्रह)
* फुलझडी (नाटक, बालसाहित्य)
* बिनपटाची चौकट (आत्मकथन)
* बेदखल (कथा)
* रससिद्धांताचा प्रदेश (सामाजिक, सहलेखक महावीर जोंधळे)

## पुरस्कार
* बलराज साहनी-साहिर लुधियानवी फाउंडेशनतर्फे ‘कैफी आझमी पुरस्कार’ (२०१७)

वर्ग:मराठी लेखिका

1.	बेदखल – महाराष्ट्र शासनाचा उत्कृष्ठ  वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार.
	
2.	कै. मुकुंदराव पाटील ‘दीनमित्र’ पुरस्कार – अ’नगर.
	
•	शैक्षणिक- सामाजिक
1.आकाशवाणीवरून प्रसारित होणा-या विविध कार्यक्रमात सहभाग लेखन, वाचन, कथा – स्फूटलेखन- नाट्य- शैक्षणिक.

2.आकाशवाणी औरंगाबाद केंद्रावरून ‘बिनपटाची चौकट’चे वर्षभर क्रमशः वाचन. दोन वर्ष महाराष्ट्रातील सर्व केंद्रावरून प्रसारित.

3.स्वातंत्र्योत्तर काळातील स्त्री आत्मकथने- पेपर वाचन 
-साहित्य अकादमी मुंबई.
माहूरची पांडवलेणी

**माहूरची पांडवलेणी** महाराष्ट्राच्या माहूर शहराजवळ असलेली लेणी आहेत.

माहूरच्या बसस्थानकाजवळ एका टेकडीत ही लेणी कोरलेली आहेत. राष्ट्रकूटकालीन या लेण्यात असंख्य खांबानी युक्त असे १५ मीटर उंचीचे मोठे दालन व त्याला जोडून गर्भगृह कोरले आहे. गर्भगृहाच्या द्वारपट्टीवरील द्वारपालाचे भव्य शिल्प लक्ष वेधून घेते. खांबावरील शंकर, पार्वती, दुर्गा, महिषासुरमर्दिनी आदी शिल्पे आणि एका दालनातील नागराज ही शिल्पे महत्त्वाची आहेत.

गाभाऱ्यात सध्या शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना केलेली आढळते. या लेण्यांना पांडवलेणी असेही म्हणतात.

## शहराचे नाव
माहूर म्हणजे पूर्वीचे मातापूर. ही माता म्हणजे जमदग्नीची भार्या रेणुका होय. माहूरचे रेणुकेचे देऊळ प्रसिद्ध आहे. देवीच्या साडेतीन शक्तिपीठांपैकी ते एक मूळ जागृत पीठ आहे. अनेक लोकगीतांमध्ये आणि भक्तिगीतांमध्ये माहूरच्या रेणुकेचे नाव येते. त्यांपैकी कवी **विष्णूदासरचित**  ‘माझी रेणुका माउली कल्पवृक्षाची साउली’ हे उषा मंगेशकरांनी गायलेले आणि यशवंत देव यांनी दिग्दर्शित केलेले गाणे विशेष लोकप्रिय आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:नांदेड जिल्हा
मॅजिनो लाइन

[इवलेसे|right|180px|[अल्सास भागातील ऊव्रेज शोनेनबर्ग येथे असलेल्या मॅजिनो लाइनवरील एका शस्त्रागाराचे प्रवेशद्वार]]
**मॅजिनो लाइन** तथा **लिन मॅजिनो** ही १९३० च्या दशकात फ्रांसने जर्मनीची आगळीक रोखण्यासाठी केलेली तटबंदी होती. त्याकाळच्या फ्रांसच्या युद्धमंत्री आंद्रे मॅजिनोचे नाव दिलेली ही तटबंदी फ्रांसने स्वित्झर्लंड, जर्मनी आणि लक्झेंबर्गच्या सीमांलगत उभारली होती. बेल्जियम हे पहिल्या महायुद्धात तटस्थ राष्ट्र असल्याने ही तटबंदी बेल्जियमच्या सीमेवर उभारलेली नव्हती. ही तटबंदी म्हणजे भिंत नसून पक्के बंकर, सैन्य आणि रणगाड्यांना अवरोधण्यासाठीचे अडथळे आणि शस्त्रास्त्रसाठ्यांच्या आणि ठाण्यांचा समावेश होता.

बलाढ्य अशा या तटबंदीला विमाने, सशस्त्र सैन्य तसेच रणगाड्यांविरुद्ध सहजपणे तग धरण्यास शक्य होते. दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुरुवातीस जर्मनीने या तटबंदीला बगल देऊन थेट नेदरलँड्स व बेल्जियमवर हल्ला केला व तेथून फ्रांसवर चढाई केली. असे होणार याचा अंदाज असल्याने फ्रेंच व ब्रिटिश सैन्याने बेल्जियमच्या सीमेवर मोठ्या प्रमाणात जमाव केला होता. आर्देनच्या घनदाट जंगलातून वाट काढणे जर्मन सैन्याला अशक्यप्राय वाटून दोस्त राष्ट्रांनी तेथे अधिक कुमक ठेवली नव्हती. जर्मनीने याचा फायदा घेत तेथून मुसंडी मारली व फ्रेंच आणि ब्रिटिश सैन्याची फळी दुभंगली. ब्रिटिश सैन्याने बेल्जियममधून पळ काढत डंकर्कमधून माघार घेतली. दक्षिणेस जर्मनांच्या कचाट्यात सापडलेले फ्रेंच सैन्य अधिक काळ तग धरू शकले नाही व त्यांनी हार पत्करली.

अतोनात खर्च करून बांधलेल्या या तटबंदीचा शेवटी फ्रांसला फारसा उपयोग झाला नाही. त्यानंतर मोठ्या प्रमाणात खर्च करून उभारलेल्या व उगीचच सुरक्षिततेची खोटी हमी देणाऱ्या गोष्टींना मॅजिनो लाइन असे हिणकस नाव दिले जाते.

वर्ग:दुसरे महायुद्ध
वर्ग:फ्रान्सचा इतिहास
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
महाराष्ट्रातील लेण्यांची यादी

भारताच्या महाराष्ट्र राज्यामधील **लेण्यांची यादी** खालीलप्रमाणे आहे.
ह्यात प्रामुख्याने बौद्ध, जैन आणि हिंदू लेण्यांचा समावेश होतो.
 

## अधिकची गावानुसार यादी
*कऱ्हाड मधील लेणी : कऱ्हाड, कुंडल, पोहाळे, पन्हाळा किल्ला, लोहारी, शिरवळ इ.
*कान्हेरी लेणी : बोरीवली येथे संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानात आहेत.
*कोकणातील लेणी: करसंबले, कुडे-मांदाड, खेड?? (रत्‍नागिरी???), चिपळूण, चौल, नाडसूर, महाड, वाडा-विमलेश्वर, पन्हाळे इ.
*जीवदानी लेणी : विरार येथे आहेत.
*जुन्नर लेणी : जुन्नर, नाणेघाट, पुलू सोनाळे, हरिश्चंद्रगड इ.
*जोगेश्वरी लेणी : जोगेश्वरी (पूर्व) येथे महाकाली गुहांच्या अगदी जवळ आहेत.
*देवगिरी लेणी : अजिंठा, छत्रपती संभाजीनगर, खडकी, घटोत्कच, पायण, पितळखोरे, वेरूळ, अंबाजोगाई इ.
* नाशिक लेणी : अंकाई-तंकाई, चांभारलेणी, पांडवलेणी, इ.  
*महाकाली गुहांना कोंदीवटे गुहा ह्या नावांनी ओळखले जाते. ह्या अंधेरीला आहेत.
*मागाठणे लेणी : ही बोरीवलीच्या कान्हेरी गुहांच्या पश्चिमेला ६ किलोमीटरवर आहेत.
*मुंबई लेणी : कान्हेरी, कोंदीवटे (कोंडाणे?), घारापुरी, जोगेश्वरी, मंडपेश्वर, लोणाड (कल्याण-नाशिक रोडवर) इ.
*लोणावळे लेणी : कार्ले, कोंडाणे, बेडसे, भाजे, शेलारवाडी, येलघोल. इ.
*पुणे शहरातील पाताळेश्वर लेणी, येलघोल लेणी .
*नागभीड भद्रावती देऊरवाडा भटाळा या गावीही लेणी आहेत.
*खिद्रापूर लेणी - कोल्हापूर
*खरोसा लेणी - लातूर
*इतर लेणी : माहूर, धाराशिव, पाले

## हे सुद्धा पहा 
* लेणे
* गुहा

## बाह्य दुवे 
*महाराष्ट्रातील लेणी 

*http://timesofindia.indiatimes.com/home/Chandrapur-A-team-of-Nagpur-University-archeological-department-discovered-two-caves-during-an-excavation-behind-Bhavani-temple-near-Bhatala-village-in-Warora-tehsil-Project-director-and-HoD-of-NU-ancient-history-department-Dr-Pradeep-Meshram-claimed-that-the-caves-date-back-to-5th-century-AD-/articleshow/12457619.cms

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती
वर्ग:महाराष्ट्रामधील पर्यटन

वर्ग:याद्या
विचार भारती साहित्य संमेलन

भारतीय विचार साधना प्रकाशन ही संस्था ‘विचार भारती साहित्य संमेलन’ भरवते. या नावाचे पहिले संमेलन २१ मे २०१७ रोजी पुण्यात भरले होते. संदीप वासलेकर हे संमेलनाध्यक्ष होते. 

पहा : साहित्य संमेलने

वर्ग:साहित्य संमेलने