open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गिरीजा नदी

गिरीजा नदी ही महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील एक नदी आहे. 

ती दक्षिण पूर्णा नदीची उपनदी आहे. गिरीजा नदीचा उगम म्हैसमाळ येथे होतो. ही नदी पुढे खुलताबाद तालुक्यातून वाहते. या नदीवर येसगाव खुलताबाद व वाकोद फुलंब्री याठिकाणी धरण, तलाव, प्रकल्प बनवण्यात आले आहेत. या नदीवर परिसरातील अनेक गावे अवलंबून असून गावांचा पिण्याचा व शेतीचा प्रश्न नदी भरल्याने सुटत असतो. फुलंब्री तालुका मधील वडोड बाजार, बोरगाव अर्ज, पडली व पुढे जालना जिल्ह्यातील भोकरदन तालुक्यात व इतर तालुक्यातून पुढे पूर्णा नदीला मिळते तसेच पुढे या नदीला पूर्णा याच नावाने ओळखले जाते पुढे  वाहत जाते. तसेच ही नदी पुढे कटेस्वर या ठिकाणी गोदावरी नदी ला मिळते. या गिरिजा व पूर्णा नदीच्या तीरावर अनेक धार्मिक स्थळे प्रेक्षणीय आहेत. तसेच अनेक गावं व नगर या दोन नदीवर विसंबून आहेत. तसेच हजारो पूल या नदीवर बांधण्यात आलेले आहेत. त्यामुळे या नद्यांचं पाणी ठिकठिकाणी अडवलं जातं, त्यामुळे या नद्या बारमाही वाहत नाहीत. या फक्त पावसाळ्यात वाहतात. परंतु पूर्वी या नद्या बारमाही वाहत असत.
गिरिजा व पूर्णा या गोदावरी नदी च्या उपनद्या आहेत. गोदावरी ही मराठवाड्याची जलवाहिनी व मुख्य नदी आहे. तिच्यावर छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड इत्यादी शहर पूर्णपणे विसंबून आहेत.गिरजा नदी जालना जिल्ह्यातील बोरगांव तारु या गावाजवळून वाहत जाते.या गावात सत्वाई देवी(सटवाई देवी) चे प्रसिद्ध मंदिर आहे.या देवीला सुमारे ३०० वर्षांचा इतिहास आहे.या देविचे प्रसिद्ध ठाणे नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर तालुक्यात देखील आहे.

वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
बोटी नदी

**बोटी नदी**  ही महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

वर्ग: सोलापूर जिल्ह्यातील नद्या
माणगंगा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातल्या सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे. दहिवडी नावाचे गाव याच नदीवर आहे. ही नदी माण तालुक्यातून तसेच मानदेशातून वाहते  वाहते म्हणून हिला माणगंगा म्हणतात. ही भीमा नदीला मिळते.
याच मानगंगेच्या तीरी गोंदवलेकर महाराजांचे गोंदवले हे गाव वसलेले आहे. 2009 साली या नदीला पूर येऊन गेला त्यावर अजूनही ती कोरडीच आहे.
पावसाळा वगळता इतरवेळी ही नदी कोरडी असते.  हिला बारमाही वाहती करण्यासाठी जलयुक्त शिवार योजना अंमलात येणार आहे.(२२-३-२०१५ची बातमी). ह्या पुनरुज्जीवनाच्या प्रकल्पाद्वारे, माणगंगावरील ३२ नवीन बंधाऱ्यांसह जुन्या बंधाऱ्याची भक्कम दुरुस्ती केली जाणार आहे. हे शक्य झाल्यास माणगंगा पाणलोटातील लाभक्षेत्र :

मध्यम प्रकल्प :  आंधळी मध्यम प्रकल्प (बोराटवाडी/बोडके), राजेवाडी (म्हसवड तलाव, तालुका माण), संख तलाव (तालुका जत), बुद्धिहाळ तलाव (तालुका सांगोला ).

लहान प्रकल्प : आटपाडी तालुका -जांभुळणी, घाणंद, अर्जुनवाडी, माळेवाडी, निंबवडे, दिघंची व आटपाडी - जत तालुका- भिवर्गी

कोल्हापूर पद्धतीचे बंधारे- आटपाडी तालुका :  लिंगिवरे, दिघंची (२), लोणारवाडी, कौठुळी, बनपुरी, शेटफळे, देशमुखवाडी, पांढरेवाडी.

सांगोला तालुका- लोटेवाडी, खवासपूर, कमळापूर, वासुद- अकोले, वाढेगाव, बलवडी, नाझरे, आलेगाव, कडलास (२), चिनके, वाटंबरे , सावे, मेथवडे, जवळे (२), सोनंद (२), मांजरी (३).

जत तालुका : अंकलगी, बेळुंडगी, जालीहाळ बुद्रुक, मोरबगी, माणिकनाळ, सोन्याळ (२), निगडी कारंडेवाडी, बालगाव.

मंगळवेढा तालुका- गुंजेगाव येथे उभारण्यात येणारा प्रकल्प भविष्यात ३५ गावांना जीवनदान ठरणार आहे. या शिवाय उभारण्यात येणाऱ्या काही प्रकल्पांनाही पाणी मिळणार आहे. त्यांमध्ये लघु पाटबंधारे तलाव -अंकलगी व शेगाव (तालुका जत),

पंढरपूर  तालुका - सरकोली येथे भीमा नदीस मिळते 

कोल्हापूर पद्धतीचे बंधारे- सिंगनहळ्ळी(तालुका जत), बामणी, उदनवाडी ,जवळे (तालुका सांगोला), बोंबेवाडी (तालुका आटपाडी) यांसह जत तालुक्यातील उमदीचे आणखी दोन आणि मोरबगीचा एक अशा तीन लहान प्रकल्पांनाही पाणी मिळणार आहे.

## अधिक माहिती
माणगंगा नदीची एकूण लांबी : १५१ किलोमीटर 
उगमस्थान : कुळकजाई (ता. माण) 
भीमा नदीशी संगमाचे ठिकाण : सरकोळी 

वर्ग: सातारा जिल्ह्यातील नद्या
कुंडलिका नदी

**कुंडलिका नदी**  ही महाराष्ट्रातील जालना जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ह्या नदीवर जीवनरेखा प्रकल्प आहे. कुंडलिका नदी  जालना जिल्ह्यातील पठार देऊळगाव येथून उगम पावते व पुढे गोदावरीची उपनदी असलेल्या दुधना नदीस जाऊन मिळते. या नदीवर जालना शहराला पाणीपुरवठा करणारा घाणेवाडी येथे १९३० साली जलाशयही बांधलेला आहे. 

## कुंडलिका नावाच्या इतर नद्या
* रायगड जिल्ह्यातील कुंडलिका नदी भिरा जवळ उगम पावते व पश्चिमेकडे वाहते.
* कुंडलिका नावाची आणखी एक नदी महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील मावळ तालुक्यात आहे. ही कुंडलिका इंद्रायणी नदीची उपनदी आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग:जालना जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
बारामती उपविभाग

**बारामती उपविभाग** हा पुणे जिल्ह्याचा उपविभाग आहे. या उपविभागाचे मुख्यालय बारामती येथे आहे.

## तालुके
या उपविभागात खालील तालुके येतात.
* बारामती 
* इंदापूर 
* दौंड 

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील उपविभाग
वर्ग:बारामती
खेड उपविभाग

**खेड उपविभाग** हा पुणे जिल्ह्याचा उपविभाग आहे. या उपविभागाचे मुख्यालय राजगुरुनगर येथे आहे. राजगुरुनगर या गावाचे जुने नाव ’खेड’  होते.

## तालुके
या उपविभागात खालील तालुके येतात.
* जुन्नर 
* आंबेगाव 
* खेड

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील उपविभाग
हैतीचे दुसरे साम्राज्य

हैतीचे दुसरे साम्राज्य, किंवा **हैतीचे साम्राज्य** (फ्रेंच:'''Empire d'Haïti''') हे साम्राज्य १८४९-१८५९ या काळात हैती बेटावर वसले होते. या साम्राज्याची निर्मिती हैतीचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष फॉस्टीन सोउलोक यांनी केली. 

वर्ग:साम्राज्ये
वर्ग:हैतीचा इतिहास
भारतातील कंपनी राजवट

**भारतातील कंपनी राजवट** म्हणजे १७५७ ते १८५८ या काळात भारतीय उपखंडामधील ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या राजवटीखालील प्रदेश. १७५७ मध्ये प्लासीच्या लढाईमध्ये विजयी झाल्यावर कंपनीच्या प्रभुत्वाखाली बंगालचा प्रदेश आला.

वर्ग:भारताचा इतिहास
माण नदी

'''''' ही भारतातील एक नदी आहे. भीमा नदीच्या या उपनदीला माणगंगा असेही म्हणले जाते. माण ही महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातून वाहणारी पूर्ववाहिनी नदी असून तिचा उगम माण तालुक्यातील कुळकजाई परिसरातील सीतामाई डोंगररांगातून होतो. या नदी वरती बोरटवाडी आंधळी धरण, राजेवाडी धरण आहे  ती पंढरपूर तालुक्यातील सरकोली येथे भीमा नदीला मिळते. या नदीच्या काठी असलेल्या सातारा, सांगली आणि सोलापूर जिल्ह्यांतील परिसराला माणदेश म्हणतात.  

माणगंगा नदीवर ३२ कोल्हापूर पद्धतीचे बंधारे आहेत. नदीच्या एका काठाला उंच डोंगर, दुसऱ्या बाजूला खोल दरी, झाडाझुडपांनी नटलेला परिसर, पुरातन मंदिरे व औषधी वनस्पती होत्या. सद्य स्थितीतील नदी परिसर काटेरी झुडपांनी वेढला आहे. या नदीला कृष्णा नदीला जोडायचे काम चालू होते ते आता अपुरे राहिले आहे. टेंभू उपसा जलसिंचन योजना आशिया खंडातील सर्वात मोठी उपसा जलसिंचन योजना आहे.   

मान नदी ही भीमा नदीची उजव्या किनाऱ्याची उपनदी आहे
वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील नद्या

## संदर्भ
श्यामा कोलाम

यवतमाळ जिल्ह्यातील बिटरगावहून चार किलोमीटर अंतरावर,  विदर्भ रॉबिनहूड **श्यामा कोलाम**ची टेकडी आहे. या टेकडीला भेट देऊनच पैनगंगा अभयारण्याच्या सहलीला सुरुवात होते. यवतमाळ जिल्ह्याच्या कळंब तालुक्यातील निरंजन माहूर येथे जन्मलेला श्यामा कोलाम हा एक सामान्य नागरिक होता. इंग्रजांची जुलमी राजवट आणि गरीब समाजाला लुटणाऱ्या धनाढ्य सावकारांच्या तावडीतून जनतेची सुटका करून घेण्यासाठी त्याने बंड पुकारले. श्रीमंत सावकारांना लुटून ती संपत्ती तो गोरगरिबांत वाटायचा. सावकारांकडून लुटलेले दागदागिने आणि इतर धन तो टेकडीवर ठिकठिकाणी पुरून ठेवत असे. टेकडीजवळील घनदाट अरण्यातच त्याचे वास्तव्य असल्याने ह्या टेकडीला आजही 'श्यामा कोलाम टेकडी' म्हणले जाते. हे गुप्तधन शोधण्यासाठी अनेक लोक या टेकडीवर येत. इंग्रज सरकारचे शिपाईही श्यामा कोलामच्या मागावर ह्या परिसरात नेहमी यायचे.

या टेकडीच्या पायथ्याशीच महानुभाव पंथीयांचे ' मन्याळी खांड ' म्हणून ओळखले जाणारे दत्तमंदिर आहे.
मोझिला फायरफॉक्स २

**मोझिला फायरफॉक्स २** ही मोझिलाने प्रकाशित केलेल्या मोझिला फायरफॉक्स या मुक्त-स्रोत आंतरजाल न्याहाळकआंतरजाल न्याहाळकाची आवृत्ती असून ती ऑक्टोबर २४, २००६ रोजी प्रकाशित झाली.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे 
* http://gs.statcounter.com/#browser_version-ww-monthly-201107-201107-bar
* http://gs.statcounter.com/#browser-ww-monthly-201107-201107-bar
वर्ग:आंतरजाल न्याहाळक
वर्ग:मोझिला फायरफॉक्स
वाघेरी (नाला)

''''''  ही महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

वर्ग: सातारा जिल्ह्यातील नद्या
योगिता गोडबोले

'''''' (अज्ञात - हयात) या लोकप्रिय मराठी गायिका आहेत. मराठीसह आणि अनेक भाषांमध्ये त्यांनी गायन केले आहे.

## बालपण
## कारकीर्द
## पुरस्कार 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
हैतीचे पहिले साम्राज्य

**हैतीचे साम्राज्य** (फ्रेंच:Empire d'Haïti, हैतीयन क्रियोल:Anpi an Ayiti) हे एक निर्वाचित राजेशाही साम्राज्य होते. हैती सुरुवातीला सेंट डॉमिनिक नावाची एक फ्रेंच वसाहत होती. १ जानेवारी १८०४ रोजी हैतीला स्वातंत्र्य मिळाले. हैतीच्या तत्कालीन गव्हर्नर-जनरलने २२ सप्टेंबर १८०४ रोजी हे साम्राज्य तयार केले.

वर्ग:साम्राज्ये
वर्ग:हैतीचा इतिहास
प्युनिकचे पहिले युद्ध

'''''' (इ.स.पू. २६४ ते इ.स.पू. २४१) हे रोम आणि कार्थेज यांच्यात सलग वीस वर्षे चाललेले युद्ध होते. यालाच पहिले फोनेशियन युद्ध असेही म्हणले जाते. हे यंद्ध मुख्यत: समुद्रात लढले गेले होते. रोम आणि कार्थेज या दोन शहरांमध्ये भूमध्य समुद्रात असणाऱ्या सिसिली बेटाचा ताबा घेण्यासाठी हे युद्ध लढले गेले.
## पार्श्वभूमी
रोम आणि कार्थेज या दोन शहरांमध्ये भूमध्य समुद्रात समृद्ध असे सिसिली बेट होते. रोम आणि कार्थेज या दोघांचाही या बेटावर डोळा होता. ग्रीकांनी एपिरसचा राजा पिऱ्हस याची मदत घेऊन रोमवर आक्रमण करण्याची तयारी केली होती. पिऱ्हसच्या स्वारीचा धोका समोर असल्यामुळें रोमनांनीं व कार्थेजियनांनीं एक होऊन परस्पर संरक्षक करार केला. रोमन व कार्थेजियन लोक आपसांतील भांडणे तात्पुरतीं विसरून समान शत्रूशीं लढण्यासाठीं एक होऊन एका झेंड्याखालीं जमले.  त्यांनीं आपसांतील मतभेद पुढें मिटवावयाचें असें ठरविलें. फारशी अडचण न पडतांच रोमने पिऱ्हसवर विजय मिळाला व नंतर रोमनें कार्थेजकडे नजर वळविली. कार्थेजियन लोक आरमारी युद्धात हुषार होते. हमिल्कर बार्का हा कार्थेजियनांचा या युद्धातील पुढारी होता. त्यामुळे सुरुवातीला रोमनांना अनेकदा पराजयाचा सामना करावा लागला पण सरतेशेवटी या युद्धात रोमनांचाच विजय झाला.

वर्ग:प्युनिकचे पहिले युद्ध
नासा लँगली संशोधन केंद्र

नासा ल्यांगले केंद्र हे अमेरिकेतील सर्वात जुने संशोधन केंद्र आहे. नॅशनल अ‍ॅड्वायझरी कमिटी ऑफ एरोनॉटिक्स ऊर्फ नाका या संस्थेने १९१७ रोजी नासा ल्यांगले संशोधन केंद्राची स्थापना केली. 

## अवश्य पहा
नासा

## बाह्य दुवे
* 
* 

वर्ग:खगोलशास्त्र
वर्ग:अंतराळ संशोधन संस्था
वर्ग:व्हर्जिनिया
वर्ग:नासा
येरळा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

येरळा ही नदी प्रचीन काळी वेदावती या नावाने ओळकली जाई. या नदीच्या तीरावर बसीन ऋषि वेद पठण करीत. या नदीवर  नेर आणि येरळवडी ही दोन लहान ब्रिटिशकालीन धरणे आहेत. येरळा नदी सातारा आणि सांगली जिल्ह्यातील कायमस्वरूपी दुष्काळी तालुके खटाव, खानापूर, तासगाव तालुक्यांतील लोकांची जीवनदायिनी आहे.
येरळा नदी ही सहामाही वाहिनी असून इतर सहा महिने नदीचे पात्र कोरडे असते. इ.स. १९८० सालापासून या खोऱ्यातील अत्यल्प पावसामुळे या नदीच्या खोऱ्यातील लोक भीषण दुष्काळाचा सामना करत आहेत. येरळा नदीचे खोरे आणि माण नदीचे खोरे पश्चिम महाराष्ट्रातील दुष्काळी मराठवाडा समजले जाते. माण आणि येरळा या नद्यास नदी जोड प्रकल्प अतिआवश्यक आहेत. या नदीला जर पुनरुज्जीवित करायचे असेल आणि बारा महिने वाहती ठेवायचे असेल तर नदी जोड प्रकल्पाची, तसेच नदीच्या पात्रातील वाळू उपसा थांबवण्याची गरज आहे.

येरळा नदीच्या किनारी खटाव तालुक्यात नागनाथवाडी येथे पुरातन शिवमंदिर आहे. याच येरळा नदीच्या किनारी पुसेगावचे श्री सेवागिरी महाराज यांचे मंदिर आहे. खटाव येथील प्रसिद्ध हेमाडपंती पिंपळेश्वर मंदिर व पांडवकालीन मंदिर ही येरळा नदी काठी आहेत.

येरळा नदी ही‌ वसगडे या सांगली जिल्ह्यातील गावातून वाहत असताना, ती पुढे कृष्णा नदीला मिळते. ब्रह्मनाल येथे हा संगम होतो. या नदीवर वडूज, मायणी व भाकूची वाडी येथे जलसिंचन प्रकल्प आहेत.

येरळा नदी वर वडूज, मायणी, भकुचीवडी हे जलसिंचन प्रकल्प आहेत.. या नदीची लांबी १२५ कि मी आहे.(नक्की? की ५६ किमी?)
 
पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील नद्या
स्वारगेट बस स्थानक

महाराष्ट्राच्या पुणे शहरात '**स्वारगेट**' येथे दोन मोठी बस स्थानके आहेत.

* १) पुणे महानगर व लगतच्या परिसरात जाण्यासाठी : पुणे महानगर परिवहन महामंडळाचे स्वारगेट बसस्थानक
* २) परगावी जाण्यासाठी : महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे स्वारगेट एस.टी. बसस्थानक

वर्ग:पुण्यातील बसस्थानके
वर्ग:पुण्यामधील वाहतूक
प्युनिक युद्धे

**प्युनिक युद्धे** अंतर्गत एकूण तीन युद्धे लढवली गेली. 
*प्युनिकचे पहिले युद्ध
*प्युनिकचे दुसरे युद्ध
*प्युनिकचे तिसरे युद्ध
आढळा नदी

नदी नाव   = करकुंडी नदी 
 
उगम स्थान नाव=  आजोबा पर्वता जवळ, अकोले तालुका, 
उगम उंची मी = १०००

लांबी किमी =  २५ किमी. 

उपनदी नाव =  उपनदी नाही. अनेक ओढे हिला येऊन मिळतात. 	
ह्या नदीस मिळते = मुळा नदी 
धरण नाव =   बलठन 

ही महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ही नदी जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यातील (पुरुषवाडी) असणाऱ्या कळसूबाई-हरिश्चंद्र वन्यजीव अभ्यारण्यात. अत्यंत उंचीच्या प्रदेशात उगम पावते. ही नदी अवघ्या २५ किमी पर्यंत आपले अस्तित्त्व दाखवते. डोंगरातून वाहत येणारे अनेक ओढे या नदीचा जलस्रोत आहे. डोंगरदऱ्यात २५ किमी. वाहून ही नदी जवळच आजोबा पर्वतात सह्याद्रीच्या पूर्व उतारावर उगम पावणाऱ्या मुळेत विलीन होते.

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नद्या
गुरुदेव रानडे महाराज

**रामचंद्र दत्तात्रेय रानडे** (जन्म : जमखिंडी, ३ जुलै, इ.स. १८८६, निधन : निंबाळ, ६ जून, इ. स. १९५७) हे तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक व आध्यात्मिक मार्गदर्शक होते. त्यांनी ‘निंबर्गी संप्रदाय’ वाढविला. कर्नाटकातल्या विजापूर जिल्ह्यातील निंबाळ येथे त्यांनी आश्रम स्थापला. भारताचे राष्ट्रपती सर्वपल्ली राधाकृष्णन हे गुरुदेवांचे चाहते होते.

## शिक्षण
रा.द. रानडे यांचे शालेय शिक्षण जमखिंडी येथील परशुरामभाऊ हायस्कुलात होऊन ते मॅट्रिकची परीक्षा जगन्नाथ शंकरशेट शिष्यवृत्ती मिळवून १९०२ मध्ये उत्तीर्ण झाले. पुढील शिक्षणासाठी ते पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजात आले व गणित हा विषय घेऊन बी. ए. आणि तत्त्वज्ञान विषय घेऊन एम.ए. झाले.

## व्यवसाय
एम.ए. झाल्यानंतर रानडे यांनी काही दिवस त्यांनी पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजातील हस्तलिखित ग्रंथालयाचे प्रमुख म्हणून काम केल्यावर १९१३ मध्ये त्यांची नेमणूक फर्ग्युसन कॉलेजात इंग्रजीचे शिक्षक म्हणून झाली. १९२४ मध्ये त्यांनी डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीच्या आजीव सभासदत्वाचा राजीनामा दिला. त्यानंतर ‘ॲकॅडमी ऑफ फिलॉसॉफी अँड रिलिजन’ ही संस्था स्थापन त्यांनी डॉ. बेलवलकर यांच्या सहकार्याने व मुंबई विद्यापीठाच्या पुढाकाराने भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या इतिहासखंडांची योजना आखली; परंतु काही कारणांमुळे ती पूर्ण होऊ शकली नाही. १९२८ मध्ये अलाहाबाद विद्यापीठाचे तेव्हाचे कुलगुरू सर गंगानाथ झा यांनी त्यांना अलाहाबाद येथे सन्मानपूर्वक बोलावून घेतले व तेव्हापासून १९४३ मध्ये सेवानिवृत्त होईपर्यंत सुमारे २० वर्षे ते त्या विद्यापीठातील तत्त्वज्ञान-विभागाचे प्रमुख प्राध्यापक होते. 

सेवानिवृत्तीनंतरचा काळ त्यांनी निंबाळ (जि. विजापूर, कर्नाटक) व अलाहाबाद या दोन ठिकाणी आलटूनपालटून घालविला.

## रा.द. रानडे यांनी लिहिलेली पुस्तके
* एकनाथ वचनामृत
* कन्‍नड संत वाङ्मयातील परमार्थ मार्ग
* तुकाराम वचनामृत
* मराठी संत वाङ्मयातील परमार्थ मार्ग
* रामदास वचनामृत
* संत वचनामृत
* संतश्रेष्ठ श्रीतुकाराम 
* हिदी संत वाङ्मयातील परमार्थ मार्ग
* ज्ञानेश्वर वचनामृत
* वगैरे वगैरे

## श्रीगुरुदेव रानडे यांच्यावर लिहिली गेलेली पुस्तके
* आत्मज्ञानाचे परमाचार्य गुरुदेव रानडे जीवन चरित्र. (लेखक - मनोहर श्री. देशपांडे) 
* ‘कल्याणी’ संतसेवा विशेषांक - श्री गुरुदेव रानडे अंक (२००१)
* गुरुदेव रानडे चरित्र आणि तत्त्वज्ञान (लेखक - शं.गो. तुळ्पुळे)
* श्री गुरुदेव रानडे यांचे आत्मचरित्र : एक शोध (लेखक - वि. चिं. केळकर)
* श्री गुरुदेव रानडे चरित्र भाग १ आणि २ (लेखक - नरेंद्र कुंटे)
* श्री गुरुदेव दर्शन तथा गु. डॉ. आर.डी. रानडे यांचे चरित्र (लेखक - रामचंद्र पांडुरंग कुलकर्णी)
* गुरुदेव रानडे : साक्षात्काराचे तत्त्वज्ञान व सोपान, (लेखक - ग.वि. तुळपुळे, १९६२).

## बाह्य दुवे
*http://www.gurudevranade.com/home.html   

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ
वर्ग:हिंदू आध्यात्मिक गुरू
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १८८६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५७ मधील मृत्यू
खेळणा नदी

''''''  ही महाराष्ट्र राज्याच्या छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील एक नदी आहे. हिचा उगम केळगाव मुर्डेश्वर येथून झाला असून, उगमानंतर ती आग्नेय दिशेकडे वाहत जाते. उगमस्थानी शंकराचे हेमाडपंती देऊळ असून श्रावण महिन्यात तेथे भक्तांचा पूर वाहू लागतो. खेळणा नदीवरचे पहिले छोटे धरण हे केळगावला आहे. त्यानंतरचे धरण हे लिहाखेडी येथे आहे. या धरणांतून सिल्लोड, भराडी अशा निमशहरी गावांना पाणीपुरवठा होतो. नदीचा पुढचा प्रवास हा भोकरदन तालुक्यातून होतो. जाफ्राबाद येथे खेळणा नदीचा पूर्णा नदीशी संगम होतो. या नदीमुळे सिल्लोड, भोकरदन तालुक्यांतला शेतकरीवर्ग समृद्ध झाला आहे.

वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
मराठी ब्लॉगर

**मराठी ब्लॉग** म्हणजे इंटरनेटवर लिहिलेली मराठी भाषेतील  अनुदिनी  होय. इंटरनेटवर मराठी भाषेत लिखाण करणे शक्य झाल्यानंतर मराठी ब्लॉग दिसू लागले. आता मराठीत शेकडो ब्लॉग लिहिले जातात. २१ व्या शतकात माध्यमांचे स्वरूप पूर्णतः बदलले. माध्यमे विशेषतः वृत्तपत्रे व्यवसायिक झाली. जी वृत्तपत्रे व्यवसायिकतेपासून दूर राहिली ती बंद पडली. दै. मराठवाडा हे याचे सर्वाधिक उत्तम उदाहरण होय. व्यावसायिक माध्यमांत वैचारिक आणि संशोधनात्मक लेखनाला कोणतेही स्थान राहिले नाही. त्यामुळे, एक मोठी पोकळी त्यातून निर्माण झाली. ही पोकळी ब्लॉग या नव्या माध्यमाने भरून काढली. २०१० सालापर्यंत मराठीतील वृत्तपत्रे आणि नियतकालिके यांना समांतर असा स्वतंत्र मीडिया ब्लॉगच्या रूपाने उभा राहिला. मराठीत शेकडो ब्लॉग लिहिले जातात. मेन स्ट्रिम मीडियापेक्षाही जास्त वाचकवर्ग ब्लॉगला आहे. मराठीतील अनेक नामांकित साहित्यिक संशोधक ब्लॉग लिहितात. पुरोगामी विचारांच्या ब्लॉगला वाचकांचा सर्वाधिक पाठिंबा मिळत असल्याचे दिसून येते.

**ब्लॉगचे विविध प्रकार**

१) सिंगल नीच (Single Niche) ब्लॉग : 

आपण जर एखादा ब्लॉग बनवला आणि तो फक्त एकाच विषयासाठी मर्यादित ठेवला तर त्याला नीच किंवा सिंगल नीच ब्लॉग असे म्हणतात.

उदा. दैनंदिन लिखाण, चारोळ्या, पुस्तकांविषयी माहिती ( यामधे आपण पूर्ण ब्लोगसाठी एकच विषय निवडतो.)

२)  मल्टी नीच (Multi Niche) ब्लॉग :

जर आपण एखादा ब्लॉग विविध विषयांवर बनवला तर त्याला मल्टी नीच ब्लॉग असे म्हणतात.

उदा. जॉब बद्दल माहिती + बातमी + चालू घडामोडी ( यामधे एकाच ब्लोगमधे विविध विषयातील मााहीती उपलब्ध असते)

## संदर्भ 
वर्ग:इंटरनेट
वर्ग:जालपत्रिका
शिवना नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील नद्या
कुंभी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील कोल्हापूर जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
ताम्रपर्णी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील कोल्हापूर जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. तिला महाराष्ट्राची नैसर्गिक दक्षिण सीमा असेही म्हणतात.

कोवाड ही बाजापेठ या नदीच्या तीरावर वसलेली आहे. कर्नाटमधील दड्डी या गावाजवळ घटप्रभा व ताम्रपर्णी संगम होतो.

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील नद्या
मलप्रभा नदी

हि नदी नेसरी मधुन् जाते.

'''''' ही महाराष्ट्रातील कोल्हापूर जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:पश्चिम घाटातील नद्या
वर्ग:पश्चिम घाट
इंद्रावती नदी

**इंद्रावती नदी** ही मध्य भारतातून वाहणारी एक नदी आहे. सोमनूर (गडचिरोली) येथे इंद्रावती नदी गोदावरीस मिळते. ही नदी ओडिशाच्या कालाहांडी जिल्ह्यात उगम पावते व छत्तीसगढच्या भोपालपटनम शहरातून वाहत महाराष्ट्रातील गडचिरोली जिल्ह्यात येते व पुढे गोदावरी नदीस मिळते. ती महाराष्ट्र व छत्तीसगडच्या सीमेवरून वाहणारी नदी आहे. 

## इतर माहिती 
इंद्रावती नदीवर छत्तीसगड मध्ये चित्रकूट नावाचा धबधबा आहे. नदीचा प्रवाह सुरुवातीला वैस्टकडुन दशिनेकडे आहे ती  ओडिसा छातीशगड महाराष्ट्र या तीन राज्यतून वाहते.

इंद्रावती नदीच्या निर्मितीमागे एक हिंदू पौराणिक कथा आहे. एकेकाळी हे ठिकाण चंपा आणि चंदन वृक्षांनी भरलेले होते, ज्याने संपूर्ण जंगल सुगंधित केले होते. पृथ्वीवरील अशा सुंदर स्थानामुळे भगवान इंद्र आणि इंद्राणी काही काळ येथे राहण्यासाठी स्वर्गातून खाली गेले. त्यांनी निसर्गाच्या सौंदर्याचा मनापासून आनंद लुटला; जंगलात भटकत असताना इंद्र एका लहानशा गावात सुनबेडा (नुआपाडा जिल्हा) गेला, जिथे त्याची भेट एका सुंदर मुलीशी झाली. पहिल्या भेटीत ते एकमेकांच्या प्रेमात पडतात; आणि इंद्र परत येण्यास सहमत नाही. दुसरीकडे, विघटन किंवा विभक्त झाल्यामुळे इंद्राणीने दुःखाने रडले आणि तिकडे जमलेल्या लोकांसमोर आपली वेदना व्यक्त केली. लोकांना इंद्र आणि उदांतीची चांगली माहिती होती; त्यांनी ही गोष्ट इंद्राणीला सांगितली आणि तिथेच थांबण्याची सूचना केली. इंद्राणीला इंद्राचा राग आला आणि तिने इंद्र आणि उदांतीचा तिरस्कार केला जेणेकरून ते पुन्हा कधीही भेटू नयेत आणि आजपर्यंत वाहणारी इंद्रावती नदी म्हणून ती तिथेच राहिली. आणि, इंद्राणीच्या गुन्ह्यामुळे एकमेकांना न भेटता, इंद्र आणि उदांती नद्याही तिथं स्वतंत्रपणे वाहत आहेत.

वर्ग:गडचिरोली जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
गाढवी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील गोंंदिया जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही महाराषट्रातील गडचिरोली आणि गोंदिया या जिल्ह्याच्या सीमेवरून वाहते. ही वैनगंगा नदीची उपनदी आहे.

गाढवी नदी वर इतियाडोह धरण आहे. जे की गोंदिया जिल्ह्यातील सर्वात मोठे धरण आहे. गाढवी नदीचा उगम चीचगढजवळील धासगढ याठिकाणी झाला आहे...

वर्ग:गोंदिया जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
प्राणहिता नदी

**प्राणहिता नदी**  ही महाराष्ट्रातील गडचिरोली जिल्ह्यातील एक नदी आहे जी वैनगंगा नदी आणि वर्धा नदीच्या संगमानंतर निर्माण होते. हा संगम महाराष्ट्र आणि तेलंगणा राज्यांच्या सीमेवर तुमडी हेट्टी, कौठला मंडळ सिरपूर (टी) जवळ आहे. अगदी सुरुवातीलाच, नदीचे एक विस्तृत नदीपात्र आहे.

प्राणहिता नदी ११३ किलोमीटरचा एक छोटासा प्रवास पुर्ण करते, जो महाराष्ट्रातील गडचिरोली जिल्हा आणि तेलंगणातील अनेक जिल्ह्यांच्या सीमेला लागुन राहतो. अहेरी तालुक्यातील वडलापेठ जवळ प्राणहिता नदीला दिना नदी मिळते. प्राणहिता नदीची दिशा दक्षिणेकडे आहे. तिच्या मार्गावर नदी घनदाट जंगलांनी वेढलेली आहे आणि वनस्पती आणि प्राण्यांची समृद्ध जैवविविधता आहे. तिचा छोटासा प्रवास पूर्ण केल्यानंतर, ही नदी कालेश्वरम येथे गोदावरी नदीत वाहते.

ह्या नदी काठावरील अनेक घाटांवर पुष्करम मेळा भरतो. कालेश्वरम उपसा सिंचन प्रकल्प हा ह्या नदीवर २०१९ मध्ये सुरू झाला. 

## संदर्भ 
वर्ग: गडचिरोली जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:तेलंगणामधील नद्या
खोब्रागडी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील गडचिरोली जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

तुलतुली धरण यानदीवर उभारण्यात येणार आहे.

वर्ग:गडचिरोली जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
पांगोली नदी

'''''' ही महाराष्ट्रातील गोंदिया जिल्ह्यातील एक नदी आहे.जी गोरेगाव तालुक्यातील तेढा गावच्या  तेढा तलावातून उगम पावते आणि वाघ नदीला जाऊन मिसळते अंदाजे ह्या नदीची लांबी 100 ते 110 किलोमीटर आहे आणि रुंदी 30 ते 35 मीटर आहे ही नदी गोंदिया जिल्ह्यातील गोरेगाव तालुक्यातून वाहून गोंदिया तालुक्यात प्रवेश घेतो आणि शेवटी महाराष्ट्र आणि मध्यप्रदेश च्या सीमारेषेवर वाहत असलेली वाघ नदी ला जाऊन मिसळतो ह्या नदीला ठिकाण ठिकाणी छोट छोट्या नदिसारख्या ढोढया आढळतात जे की शेतकऱ्यांना शेतीसाठी पाऊस पुरवण्याचा काम करतात . ह्या नदीमध्ये अनेक प्रकारचे मासे पाहायला मिळतात ही नदी मुख्यत पावसाळा आला की पाण्याने निरनिराळी भरलेली असते आणि हिवाळा संपे पर्यंत आपल्या पोटी पाणी साचवून ठेवते दरवर्षी पावसाळ्यात ह्या पांगोली नदीला पूर येत असते मात्र ह्या मुळे मानवी जीवनावर कुठला पण दुष्परिणाम आजपर्यंत पहावयास नाही मिळाला . उन्हाळा आला की ह्या नदी मध्ये एक पण पाणी उरत नाही मात्र कुठे कुठे धरणे बांधून राहतात त्या त्या ठिकाणी पाणी उन्हाळा भर पहावयास मिळते . ही नदी काही शहरी भागातून पण वाहते असे मला बघायला मिळते गोंदिया शहर ला लगत एक छोटा गोंदिया म्हणून नावाचा छेत्र आहे ज्यातून ही नदी वाहते . ही नदी गोंदिया जिल्ह्यातील गोरेगाव तालुक्याला म्हणजेच शहरी भागाला लागून पण वाहते आणि गोरेगाव आणि झांजिया या दोन गावांची सीमा दरसवते असे दृश्य अनेक ठिकाणी ही नदी दाखवते . ह्या नदीला अनेक ठिकाणी धरणे बांधलेले आहेत असे पाहायला मिळते जसे की बिर्सी हवाई अड्डा जवळील कामठा गाव या ठिकाणी पण 7 ते  8 दरवाज्याचा धरणा बांधलेला आहे . ह्या नदीच्या काठी काठी म्हटल तर अनेक ठिकाणी विट भट्टे पहावयास मिळतात जी विट भट्टे  ह्या नदीच्या पाण्याच्या उपयोगाने चालत असतात छोटी छोटी धरणे बांधून गोरेगाव तालुक्या मधील झांजीया या गावी ह्या नदीच्या पाण्याचा उपयोगाने कमीत कमी मोठ मोठे 4 विट भट्टे आहेत ज्यामुळे अनेक लोकांना येथे रोजगार पण मिळते ही नदी जिथून जिथून वाहते त्या ठिकाणच्या लोकांवर प्रेम करते असे आपल्याला ह्या मधून आढळून येते म्हटल तर ही नदी गोंदिया जिल्ह्याला निसर्गाची खूप मोठी देन आहे जी गोंदिया जील्हाच्या मधून सुरू होते आणि शेवटी संपते :- मयुर. एस. येसनसूरे

पहा : गोंदिया जिल्ह्यातील नद्या

वर्ग:गोंदिया जिल्ह्यातील नद्या
वाघ नदी (गोंदिया)

**वाघ नदी**  ही महाराष्ट्रातील गोंदिया जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ही नदी महाराष्ट्र (गोंदिया जिल्हा) आणि मध्य प्रदेश (बालाघाट जिल्हा) ची सीमा तयार करते. पुढे ती बिरसोळा, गोंदिया जवळ मध्य प्रदेश मधुन येणाऱ्या वैनगंगा नदीला मिळते. ह्या नदीवर महाराष्ट्रामध्ये प्रमुख असे शिरपूर धरण (देवरी तालुका) व पुजारीटोला धरण (कोट्रा धरण) आहे.

## संदर्भ 
वर्ग: गोंदिया जिल्ह्यातील नद्या
शशीकरण नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील गोंदिया जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग: गोंदिया जिल्ह्यातील नद्या
अरुणावती नदी

**अरुणावती नदी** ही महाराष्ट्राच्या वाशीम जिल्ह्यात उगम पावणारी एक नदी आहे. या नदीवर यवतमाळ जिल्ह्यातील [दिग्रस]] तालुक्यात अरुणावती धरण आहे. हे धरण त्या जिल्ह्यातल्या मोठ्या धरणापैकी एक आहे. ही नदी यवतमाळ जिल्ह्यातच पैनगंगा नदीला जाऊन मिळते.अरुणावतीच्या काठावर मानोरा हे वाशीम जिल्ह्यातील महत्त्वाचे शहर वसले आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:चित्र हवे
वर्ग:विस्तार विनंती
अडाण नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील वाशिम जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ती पैनगंगा नदीची एक प्रमुख उपनदी आहे. ती पुढे अरुणावती नदीला मिळते. अरुणावती नदी नंतर १३ किमी पुढे जाऊन मग पैनगंगेला मिळते. या नदीवर २ धरणे बांधण्यात आलेली आहे. त्यापैकी एक धरण सोनाळा या गावाजवळ, जेथे या नदीचा उगम होतो, व दुसरे कारंजा लाड जवळ बांधण्यात आलेले आहे. कारंजा लाड जवळ बांधण्यात आलेल्या धरणाचे नाव अडाण धरण आहे.याच्या पाणी कारंजाला फिल्टर करून येते. 

अडाण नदी ही स्वर्गीय वसंतरावजी नाईक साहेब महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री असताना पिंपरी फॉरेस्ट रामनगर येथे जमीन अधिग्रहण करून तिथं पाच दरवाजे असलेला अडाण नदीचा एक डॅम बनवला आणि या धरणाचं पाणी कारंजा या तालुक्याला पिण्यासाठी उपयोगामध्ये आणलं आणि शेतीच्या उपयोगामध्ये यतमाळ जिल्ह्यासाठी आणल्या गेलंया नदीसाठी पिंपरी फॉरेस्ट तोरणाळा मसनी अशा दोन-तीन गावातील लोकांनी स्वतःच्या जमिनी देऊन कमी किमतीमध्ये अडाण धरण बांधण्यासाठी सहकार्य केलं आणि आज हे धरण ूप साऱ्या लोकांची तहान भागवत आहे

वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
खुनी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील यवतमाळ जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
बेंबळा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील यवतमाळ जिल्ह्यातील एक मोठी नदी आहे. या नदीवर असणारे बेंबळा धरण हे यवतमाळ जिल्ह्यातील सर्वात मोठे धरण आहे.बेंबला नदीचा उगम वाशीम जिल्ह्यात कारंजा लाड या शहरातून होतो.कापशी ही बेंबला नदीची उपनदी आहे. 

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग: यवतमाळ जिल्ह्यातील नद्या
चुलबंद नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील भंडारा व गोंदिया जिल्ह्यातून वाहते. लहान ओढ्यांचे पाणी या नदीला जाऊन  मिळते. भंडारा जिल्ह्यासह, गोंदिया व चंद्रपूर जिल्ह्यात या नदीचे पाणलोट क्षेत्र आहे. चुलबंद नदी ही गोदावरी नदीच्या उपनद्यांपैकी एक आहे. सोनी या गावाजवळ ती वैनगंगा नदीला मिळते. नदीवर असलेले धरण चुलबंद धरण नदीच्या आजूबाजूच्या भागांना पाणीपुरवठा करण्यासाठी चुलबंद नदीच्या पलीकडे बांधण्यात आले आहे.  नदीमुळे लाखनी तालुक्यासह साकोली व लाखांदूर तालुक्यांची सीमा निर्धारित होते. या नदी पात्रात चिचोली, मिरेगाव, सोनमाळा, भूगाव, पळसगाव, विहीरगाव, नरव्हा, पाथरी, मरेगाव, लवारी ,उमरी,वडद, गिरोला/जपानी येथे वाळूघाट आहेत. गोंदिया तालुक्यातील राका पळसगाव येथे चुलबंध नदीवर कोल्हापूरी बंधाऱ्याचे सुमारे २० वर्षांपूर्वी बांधकाम करण्यात आले आहे. भंडारा जिल्ह्यात साकोली तालुक्यात  कुंभली येथे निम्न चुलबंद प्रकल्प बांधलेले आहे.  धरणाचा लाभ आसपासच्या गावांना मिळतो.त्या धरणाला दुर्गाबाई डोह असे सुद्धा म्हणतात. 

वर्ग:गोंदिया जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:भंडारा जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या

## बाह्य दुवे 
https://wrd.maharashtra.gov.in/Site/Upload/PDF/NGT%20Chulband%20River%20,%20District%20Bhandara.pdf 

## संदर्भ व नोंदी
पूस नदी

**पूस नदी** ही पैनगंगा या नदीची उपनदी आहे. ही नदी वाशीम तालुक्यातील काटा येथून उगम पाऊन पुसद तालुक्याच्या दिशेने वाहत जाते. 
पूस नदीवरून पुसद (जि.यवतमाळ) हे गावाचे नाव पडले असावे. पूस नदीवर **पूस धरण** पुसदच्या पश्चिम दिशेला आहे १८ किमी वर चिखली या गावाच्या उत्तरेस ५०० मीटर वर आहे. पूस धरण पुसद चे स्व.माजी मुख्यमंत्री वसंतराव राजूसिंग नाईक (महाराष्ट्र हरित क्रांती जनक) यांनी बांधले. पुसद तालुक्याला येथूनच पाणी पुरवठा केला जातो. पुसद शहरापासून पूर्वेला महागाव तालुक्यात पूस नदीवर "लोअर पूस धरण" आहे. महागाव तालुका पूस नदीमुळे बागायती झाला आहे. या धरणातून आजूबाजूच्या गावाला पाणीपुरवठा केला जातो हे धरण महागाव मार्गे गुंज गावापासून पश्चिम दिशेला ७ किमी तर पुसद मार्गे डोंगर गावापासून ४०० मीटर वर आहे. पुढे पुस नदी माहूर जवळ हिवरा संगम येथे पैनगंगेला जाऊन मिळते.

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग: यवतमाळ जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
विदर्भा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील यवतमाळ जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही यवतमाळ जिल्हयातील वणी तालुक्यात उगम पावून वायव्य - आग्नेय दिशेने वाहत जाऊन पुढे पैनगंगा नदीला मिळते. विदर्भा नदीवर कायर धरण आहे 

वर्ग: यवतमाळ जिल्ह्यातील नद्या
बावनथडी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील नागपूर जिल्ह्याच्या ईशान्य सरहद्दीवरून जाणारी आणि गोंदिया जिल्हा व भंडारा जिल्हा या  जिल्ह्यांतून वाहणारी नदी आहे. तिचा उगम मध्य प्रदेशातील बालाघाट जिल्ह्यातल्या परसवाडा डोंगरात आहे. पूर्वी एखाद्या मोठा नाल्यासारखी असणारी बावनखडी मध्य प्रदेशातील वाळू उपश्याच्या अतिरेकामुळे मोठी नदी झाली आहे. हिला दरवर्षी पूर येतो आणि  महाराष्ट्रातल्या बपेरा गावातील शेतजमीन वाहून जाते.  ही नदी पुढे जाऊन वैनगंगा नदीला मिळते. या नदीवर महाराष्ट्र आणि मध्य प्रदेश या दोन्ही राज्यांची सरकारे संयुक्तपणे, बावनथडी प्रकल्प (राजीवसागर) नावाचे धरण बांधीत आहेत.

पहा: जिल्हावार नद्या

वर्ग:गोंदिया जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:भंडारा जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:भारतातील नद्या
खडावली नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही नदी कल्याण कसारा मार्गावरील खडवली या रेल्वे स्टेशनजवळून वाहते. भातसा धरणाचे पाठीमागे येणारे पाणी या नदीत शिरत असल्याने खडवली नदीला अनेकदा फार मोठा पूर येतो. नदीवर एक पूलही आहे. खडवली नदीचा किनारा हे ठाणे जिल्ह्यातल्या तरुणांचे एक सहलीचे ठिकाण आहे.

वर्ग: ठाणे जिल्ह्यातील नद्या
पिंजाळ नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील एक नदी आहे. हिचा उगम पालघर जिल्ह्यातील जव्हार तालुक्यात आहे.
## पावसाळ्यात नदी
विक्रमगड तालुक्यातील म्हसेपाडा गावातील विद्यार्थी पावसाळ्यात ही नदी ओलांडून शाळेत जात असतात.
## संदर्भ व नोंदी
वर्ग: ठाणे जिल्ह्यातील नद्या
सूर्या नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.
सूर्या ही वैतरणेच्या उत्तर भागातील उपनदी आहे.

वर्ग: पालघर जिल्ह्यातील नद्या
भातसा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील एक नदी आहे. या नदीचा उगम कसारा घाटात घाटनदेवी, उंटदरी येथे होतो. भातसा नदीला चोरणा नदी, गांवदेवीपाड़या जवळ नवलया ओहळ आवरी नदीभारंगी नदी, सरळांबे गावाजवळ मुरबी नदी,पुढे घोरपडी नदी   भुमरी नदी  आणि कुंभेरी नदी येऊन मिळतात.  त्यांतल्या चोरणा आणि भातसा या नद्यांच्या संगमावर बांधलेल्या धरणाला भातसा धरण म्हणतात. ह्या धरणातून मुंबईला पाणीपुरवठा होतो आणि वीज निर्मितीही होते. धरणाची माहिती भातसा या पानावर आहे. पुढे ही नदी आंबिवली येथे काळू नदीला येऊन मिळते.

वर्ग: ठाणे जिल्ह्यातील नद्या
वांदरी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग: ठाणे जिल्ह्यातील नद्या
S
भुमरी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही भातसई नदीची  उपनदी आहे. हिच्यावरती सारंगपुरी नावाचे धरण आहे.

वर्ग: ठाणे जिल्ह्यातील नद्या
भारंगी नदी

'***  ही महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. महाराष्ट्राच्या ठाणे जिल्ह्यातल्या शहापूर तालुक्यात ही **भारंगी*' नदी आहे. ही नदी भातसई नदीची उपनदी आहे.  भारंगी नदी माहुलीगड नावाच्या किल्ल्याच्या जवळून वाहते.

पहा : जिल्हावार नद्या

वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील नद्या
बारवी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही नदी उल्हास नदीची एक उपनदी आहे. या नदीवर ठाणे शहर आणि त्याच्या महानगरांना पाणीपूरवठा करनारे बारवी धरण आहे. ह्या नदीला कारंज, मोऱ्याचापाडा येथे मुरबाडी नदी येऊन मिळते. पुढे जाऊन वसत गाव येथे उल्हास नदीला जाऊन मिळते. वसत गाव येथे या नद्यांच्या संगमावर औद्योगिक विभागाचा बंधारा आहे. तसेच या नद्यांच्या संगमावर प्रसिद्ध असे शिवमंदिर आहे.

पहा:जिल्हावार नद्या

वर्ग: ठाणे जिल्ह्यातील नद्या
ढोरा नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

भारतातील फारच कमी नद्या उत्तरवाहीनी असून त्यांतीलच एक दुर्मिळ नदी म्हणून ढोरा नदीची एक विशिष्ट ओळख आहे.

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
शिवगंगा नदी

**शिवगंगा नदी** पुणे जिल्ह्यातील गुंजन मावळात उगम पावते.

## खोरे
सिंहगडाच्या मागच्या बाजूच्या कल्याण गावी या नदीचा उगम आहे. तेथून ही नदी पुणे जिल्ह्याच्या दक्षिण भागात हवेली, भोर तालुक्यातून वाहते. साधारण ३० गावांतून वाहत जाऊन पुढे ही नदी भोर तालुक्यातील मोहरी बु.गावी गुंजवणी नदीला मिळते. शिवगंगा नदी जून पासून जानेवारी पर्यंत पावसाच्या दिवसातच वाहती असते.

## पाणलोट क्षेत्रातील गावे
शिवगंगा नदीच्या पाणलोट क्षेत्रात खालील गावे येतात :-
माळवाडी , अवसरवाडी, कोंढणपूर, रहाटवडे, रांजे, कुसगाव(शिवापूर), खेड शिवापूर, आर्वी (हवेली), सणसवाडी, गाउडदरा, शिंदेवाडी, ससेवाडी, वेळू, गोगलवाडी, कासुर्डी, खेड, खोपी, शिवरे, वरवे(बु), वरवे (खु), कांजळे, देगाव, नायगाव, कांबरे, उंबरे, कामथडी, नसरापूर, कल्याण हवेली तालुका, श्रीरामनगर

## हे सुद्धा पहा
* शिवगंगा नदी सिंधुदुर्ग जिल्हा
* जिल्हावार नद्या

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:भारतातील नद्या
संयुक्त गर्भनिरोधक गोळी

या गोळ्यांमध्ये इस्ट्रोजेन आणि नवीन प्रकारच्या प्रोजेस्टेरॉनचा वापर केलेला असतो.
## इतिहास
## कार्यप्रणाली
प्रोजेस्टेरोन व एस्ट्रोजेन यांचे मिश्रण गोळीरूपात दिल्यास ऋतुचक्रात अंडविमोचन (अंडे बाहेर पडण्याची क्रिया) होत नाही. या गोळ्यांत प्रोजेस्टेरोन आणि एस्ट्रोजेन यांचे गुणधर्म असलेली द्रव्ये वापरली असतात. अंडविमोचन थांबते ते एस्ट्रोजेनमुळे व प्रोजेस्टेरोनमुळे. गोळ्या थांबताच ऋतुस्त्राव ताबडतोब सुरू होतो. गोळ्या घेताना गर्भाशयाच्या अंतःस्तराची अप्राकृत वाढ होते व तेथील स्रावातील बदल शुक्राणूंच्या गर्भाशयातील प्रवेशात अडथळा आणतात आणि कदाचित गर्भधारणा झालीच तर गर्भाचे गर्भाशयात रोपण होऊ देत नाहीत.

## वापराची पद्धत
## उपयोग
संयुक्त गर्भनिरोधक गोळी योग्यरीत्या वापरल्यास  गर्भारपण रोखण्यास या गोळ्या ९५ ते ९९.९ टक्के परिणामकारक असतात.

## वापर न करण्याच्या परिस्थिती
* वय ३५ वर्षापेक्षा जास्त असेल 
* धुम्रपान करणाऱ्या स्त्रिया
* रक्तातील गुठळ्या किंवा गर्भाशयाच्या कर्करोगाची पार्श्वभूमी असल्यास, या गोळ्यामुळे रक्तातील गाठी आणि धमन्यांतील गाठी वाढतात. यामुळे हृदयरोगाचा धोका वाढू शकतो.

## अपायकारकता
वर्ग:महिला स्वास्थ्य
अंबागड नदी

'''''' ही महाराष्ट्रातील भंडारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे.
## हे सुद्धा पहा 
जिल्हावार नद्या

वर्ग:भंडारा जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
सूर नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील भंडारा जिल्ह्यातील एक नदी आहे. 

दुसरी एक सूर नदी ही धुळे व जळगाव या जिल्ह्यांतील नदी आहे. ती तापी नदीची उपनदी आहे.

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग: भंडारा  जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
मरू नदी

**मरू नदी** भंडारा व नागपूर जिल्ह्यातून वाहणारी पूर्व विदर्भाची एक लहान नदी आहे. ही नदी भिवापूर जवळ वाहते आणि थोड्या अंतरासाठी नागपूर आणि भंडारा जिल्ह्यांच्या सीमेवर वाहते. पुढे ही नदी उमरेड करांडला वन्यजीव अभयारण्याच्या पूर्वेकडे वाहते आणि वैनगंगा नदीवरील गोसीखुर्द धरणात मिळते. मरू ही एक हंगामी नदी आहे जी उन्हाळ्यात कोरडी असते. ही वैनगंगा नदीची उपनदी आहे.

असे मानले जाते की भिवापूरच्या स्थानिकांकडून मारू नदीच्या पात्रात जलोढा सोन्याचे खाणकाम केले जाते. 

## बाह्य दुवे 
* http://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOK_HBHN_20230109_1_13

## संदर्भ 

वर्ग: भंडारा  जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:भंडारा जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील नद्या
गोळ्यांच्या साहाय्याने गर्भपात

बिगरशस्त्रक्रिया पद्धतीने गर्भस्रावकारी गोळ्यांच्या साहाय्याने केलल्या गर्भपाताचा हा एक प्रकार आहे. यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या  गोळ्यांना गर्भपाताच्या गोळ्या म्हणले जाते. या औषधाचा शोध १९८० च्या दशकात लागला.
## गोळ्यांचा प्रसार
गोळ्यांच्या साहाय्याने केलेला गर्भपात ही एक मोठी शारीरिक समस्या आहे .घरगुती कारणांमुळे तसेच कामांमुळे गर्भधारणेकडे दुर्लक्ष होते .त्यानंतर एक सोपा आणि कमी त्रास दायक उपाय म्हणून गर्भपाताच्या गोळ्यांचे सेवन केले जाते.

## गोळ्यांच्या सेवनाची पद्धत
## गोळ्यांचा वापर केव्हा करू नये
## संभवनीय अपाय
वर्ग:कुटुंबनियोजन
वर्ग:गर्भावस्था
नाट्यलेखक

**मराठीतले नाट्यलेखक  :**  

* गो. ब. देवल
* पु. ल. देशपांडे
* प्र. के. अत्रे
* महेश एलकुंचवार
* मो. ग. रांगणेकर
* रा.रं. बोराडे

वर्ग : मराठी साहित्य
नोकिया एन८

नोकिया एन८ हा नोकियाचा एकमेव 12 मेगा पिक्सेल छायाचित्रक (कॅमेरा) असलेला भ्रमणध्वनी आहे. 

वर्ग:नोकिया
एस्टोनियन सोव्हिएत साम्यवादी गणराज्य

**एस्टोनियन सोव्हिएत साम्यवादी गणराज्य** (; एस्टोनियन: Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik) हे भूतपूर्व सोव्हिएत संघाच्या १५ गणराज्यांपैकी एक गणराज्य होते.

१९४० साली जोसेफ स्टालिनच्या नेतृत्वाखाली सोव्हिएत संघाने एस्टोनिया, लात्व्हिया व लिथुएनिया ह्या तिन्ही बाल्टिक देशांवर लष्करी आक्रमण करून हा भूभाग आपल्या ताब्यात घेतला व येथे कम्युनिस्ट सरकारे स्थापन केली. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान १९४१ ते १९४४ दरम्यान एस्टोनियन सोसाग नाझी जर्मनीच्या अधिपत्याखाली होते. युद्धामधील जर्मनीच्या पराभवानंतर सोव्हिएतने एस्टोनियन सोसाग पुनर्स्थापित केले.

२० ऑगस्ट १९९१ रोजी सोव्हिएत संघाचे विघटन झाले व सोव्हिएत एस्टोनियाचे पुन्हा स्वतंत्र एस्टोनिया देशामध्ये रूपांतर झाले.

वर्ग:सोव्हिएत संघाची गणराज्ये
वर्ग:एस्टोनियाचा इतिहास
सुखशांती नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग: सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
महाराष्ट्र राज्य वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार

राज्यातील विविध वाङ्मय प्रकारातील उत्कृष्ट पुस्तकान्ना महाराष्ट्र सरकार दरवर्षी  पुरस्कार देते. याला महाराष्ट्र राज्य वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार म्हणतात.

वर्ग:पुरस्कार
गुंजवणी नदी

पुणे जिल्ह्यातले गुंजन मावळ किंवा गुंजवण मावळ म्हणजे **गुंजवणी नदी**चे खोरे. याच गुंजन मावळात राजगड किल्ला आहे.  गुंजन मावळ हा पुणे जिल्ह्यातल्या बारा मावळांपैकी एक आहे. 
या नदीचा उगम वेल्हे तालुक्यातील राजगड, तोरणा या किल्ल्याच्या परिसरात होतो.. भागीनघर या गावाजवळ कानंदी नदी आणि गुंजवणीचा संगम होतो.  पुढे भोर तालुक्यात पोहोचल्यावर गुंजवणी नीरा नदीला मिळते. या संगमापूर्वी तिला शिवगंगा नदी मिळते.

## पाणलोट क्षेत्रातील गावे
गुंजवणी नदीच्या पाणलोट क्षेत्रात खालील गावे येतात.

मेट पिलावरे, पाल (बु), पाल (खु), वाजेघर (बु), वाजेघर (खु), लव्ही बुद्रुक, लव्ही खुर्द, फणशी, मेरावणे, गुंजवणे, चऱ्हाटवाडी, घावर, साखर, भागीनघर, मंजाई आसनी, दामगुड आसनी, कोदवडी, वडगाव झांजे, सोंडे कार्ला, सोंडे सरपाले, सोंडे माथना, हिरोजी सोंडे, मार्गासनी, करंजावणे, आंबवणे (वेल्हे)

## हे सुद्धा पहा 
* जिल्हावार नद्या
## बाह्य दुवे 
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
दहेरजा नदी

'''''' ही महाराष्ट्रातील ठाणे जिल्ह्यातील एक नदी आहे. हिलाच तांबाडी हे नाव आहे. ही नदी जव्हार तालुक्यात उगम पावते.

वर्ग: ठाणे जिल्ह्यातील नद्या
गुंजन मावळ

मावळ म्हणजे सह्याद्री पर्वतातल्या डोंगरावरून उतरणाऱ्या नदीचे खोरे. गुंजन मावळ म्हणजे पुणे जिल्ह्यातल्या बारा मावळांपैकी एक मावळ.  हा गुंजवणी नदीच्या खोऱ्याचा प्रदेश म्हणून गुंजन मावळ.  याच्या उत्तरेस कानद खोरे, ईशान्येस खेडबारे, पूर्वेस शिवगंगा नदी, अग्नेयेस वेळवंड खोरे, दक्षिणेस हिरडस मावळ, नैऋत्य व पश्चिमेस कोकण आणि वायव्येस मोसे खोरे आहे. ह्या मावळाची देशमुखी सरदार शिळीमकर देशमुख या
घराकडे होती

छत्रपती शिवाजी महाराजांसोबत स्वराज्य स्थापन करण्यात गुंजन मावळचे **हैबतराव शिळीमकर–** **देशमुख** यांचा मोलाचा वाटा आहे.त्यांना स्वराज्य संघटक असेही म्हणले जाते.

गुंजन मावळत 84 गावे आहेत.गुंजन मावळचे आराध्यदैवत म् अमृतेश्वर आहे.गुंजन मावळच्या परिसरात राजधानी राजगड किल्ला आहे .

स्वराज्य स्थापन करण्यात गुंजन मावळाचा मोठा वाटा आहे.

 

वर्ग:बारा मावळ
देवगड नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.ह्या नदी काठी देवगड शहर वसले आहे. 

वर्ग: सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यामधील महत्त्वाची नदी आहे
दक्षिणेला तेरेखोल व उत्तरेला देवगड नदी सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या सीमा निश्चित करतात
तेरेखोल नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग  जिल्ह्यातून रेडी गावातून वाहत जाऊन  गोवा राज्यात जाणारी एक नदी आहे.तेरेखोल नदी महाराष्ट्र राज्याच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातून वाहत जाऊन उत्तर गोव्यात प्रवेश करते. त्यानंतर मनोहर गड आणि शेवटी अरबी समुद्राला मिळते. या नदीचा उगम सह्याद्री पर्वतात मनोहरगड येथे झालेला आहे. या नदीचे दुसरे नाव बांदा नदी आहे. तेरेखोल किल्ला तेरेखोल नदीच्या उत्तरेकडील किनाऱ्यावर वसलेला आहे. गोवा राज्याच्या उत्तर गोवा जिल्ह्यासह महाराष्ट्र राज्याच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यामध्ये वास्तविक सीमा बनविणारी ही नदी आहे. या नदीची एकूण लांबी ३२ कि.मी. असून महाराष्ट्रात तिची लांबी ६ किमी. तर गोव्यात तीची लांबी २६ कि.मी. आहे.

वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:गोव्यातील नद्या
जोग नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील सावित्री नदी आणि जगबुडी नदी यांच्या मध्ये असणारी एक पश्चिम वाहिनी नदी आहे. या नदीवर दापोली हे कोकणातील शहर वसले आहे.

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
शुक नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.ही नदी विजयदुर्गाच्या खाडीला येउन मिळते..
खारेपाटण हे सुप्रसिद्ध शहर या नदीच्या काठावर वसले आहे..

वर्ग: सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
गड नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.  केव नदी व गड नदी यांचा संगम होऊन ती काजळी या नावाने पुढे ओळखली जाते. केव नदीचा उगम सह्याद्री पर्वतात आंबा घाटाजवळ तर देवडे या विशाळगडाच्या पायथ्याशी असणाऱ्या गावाजवळ गड नदीचा उगम होतो. केव नदीला साखरपा येथे गड नदी येऊन मिळते. काजळी नदी पश्चिमवाहिनी असून रत्‍नागिरीजवळ भाट्ये या गावाजवळ ती अरबी समुद्राला जाऊन मिळते व तेथे भाट्याची खाडी तयार होते.

पहा :- महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:कोकणातील नद्या
आचरा नदी

**आचरा नदी**  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही नदी कणकवली व देवगड तालुक्यांतून साधारण पूर्व-पश्चिम अशी वाहाते. या नदीच्या मुखाशीही छोटीशी खाडी तयार झाली असून ती आचऱ्याची खाडी म्हणून ओळखली जाते. ही नदी कणकवली व मालवण तालुक्यांमधून वाहणाऱ्या गड नदीला साधारण समांतर आहे.

वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
कर्ली नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही एक पश्चिम वाहिनी नदी असून तारकर्ली येथे अरबी समुद्रास मिळते

वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
कच्छचे रण

**कच्छचे रण** भारताच्या गुजरात राज्यातील कच्छ जिल्ह्यातील उत्तर तसेच पूर्वेस पसरलेला खारट दलदलीचा वैराण प्रदेश आहे. याचा विस्तार २३,२०० चॉरस किमी इतका आहे.

*रण*चा अर्थ गुजराती व हिंदी भाषांत *वाळवंट* असा होतो. 

## तापमान
उन्हाळ्यात कच्छच्या रणातले तापमान ४४ - ५० अंशांपर्यंत जाते, तसेच थंडीच्या दिवसात ते ० डिग्रीच्या पण खाली जाते. 

## भारत पाकिस्तान सीमा
कच्छचे रण ही भारतीय सेनेतर्फे सतत निरीक्षणाखाली ठेवलेली महत्त्वाची सीमारेषा आहे. पाकिस्तानने यापूर्वी या भागाचा ताबा घेण्याचा अपयशी प्रयत्न केला होता. 

## संदर्भ
* द ग्रेट रण ऑफ कच्छ ; द इंडियन एक्सप्रेस

वर्ग:वाळवंटे
रेजिनाल्ड डायर

ब्रिगेडियर-जनरल रेजिनाल्ड डायर याने अमृतसर येथील जालियनवाला बाग हत्याकांड घडवून आणले. जनरल डायर याच्या हुकुमावरून लष्कराने निशस्त्र लोकांच्या सभेवर रायफलींच्या १,६०० फैरी झाडल्या. या सभेत स्त्रिया आणि पुरूषांसोबत लहान मुलांचाही समावेश होता. अधिकृत सूत्रांच्या हवाल्यातून या हत्याकांडामधे ३७९ लोकांचा मृत्यू झाला. अनाधिकृत सूत्रांनुसार मृतांचा आकडा १,०००हून अधिक आहे.
गीता अध्याय ३ - कर्मयोग

प्रतेकाला या काहीतरी कर्म करणे भाग आहे. कर्म व्यक्तिला बंधनात पाडतात किंवा मुक्त करु शकतात. निसस्वार्थ भावाने केलेले कर्म, कर्माच्या चक्रवुव्हातुन मुक्त करते.

वर्ग:भगवद्गीता
नोकिया १०११

150px|right

'''''' हा प्रचंड संख्येत निर्माण केलेला पहिलाच जीएसएम भ्रमणध्वनी होता. १० नोव्हेंबर १९९२ रोजी तो बाजारात आला. या भ्रमणध्वनीचा प्रकार क्रमांक त्याच्या उत्पादनवर्षावरून ठेवण्यात आलेला आहे.

ह्या मोबाईलचे उत्पादन १९९४ पर्यंत चालले.
नोकिया ११००

right|thumb|250px|नोकिया ११००
**नोकिया ११००** (व जवळचा **नोकिया ११०१** भ्रमणध्वनी) हा नोकिया कंपनीने प्रकाशित केलेला एक साधा जीएसएम भ्रमणध्वनी होता. २५ कोटी नोकिया ११०० २००३ च्या अखेरीपासून विकले गेले आहेत. कॅमेरा, रंगीत स्क्रीन इत्यादी कोणत्याही आधुनिक सुविधा नसलेला हा मोबाईल फोन विकसनशील देशांमधील ग्राहकांसाठी बनवला गेला होता.

२०१७ अखेरपर्यंत २५ कोटी नमुने विकलेला हा भ्रमणध्वनी संख्येच्या मानकाने जगातील सगळ्यात लोकप्रिय भ्रमणध्वनी आहे.

## बाह्य दुवे
*नोकियाच्या संकेतस्थळावर ११००

## संदर्भ आणि नोंदी
नोकिया १११०

**नोकिया १११०** व **नोकिया १११०आय** हे नोकियाचे जीएसएम भ्रमणध्वनी आहेत. १११० हा २००५ मध्ये तर १११०आय हा २००६ मध्ये प्रकाशित झाला.
पुणे स्टेशन बस स्थानक

महाराष्ट्राच्या पुणे शहरात **पुणे रेल्वे स्थानकाजवळ** दोन बस स्थानके आहेत.
* १) पुणे महानगर व लगतच्या परिसरात जाण्यासाठी : पुणे महानगर परिवहन महामंडळाचे पुणे स्टेशन बसस्थानक.पुणे बस स्थानकाला PMT स्थानक म्हणूनही ओळखले जाते.या ठिकाणाहून पुण्याच्या विविध भागात जाण्यासाठी बस उपलब्ध आहेत.पर्यटकांसाठी विशेष काळजी म्हणून पुण्यातील महत्त्वाच्या ठिकाणांना भेट देण्यासाठी "पुणे दर्शन"या नावाने एक बस दररोज सोडण्यात येते. अधिक माहितीसाठी येथे टिचकी मारा-http://m-indicator.mobond.com/
* २) परगावी जाण्यासाठी : महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे पुणे स्टेशन एस.टी. बसस्थानक.पुणे एसटी बसस्थानकामधून पुणे जिह्यातील गावांसाठी व जिल्ह्याबाहेरील महत्त्वाच्या गावांसाठी बसेस सुटतात. मुंबई ते पुणे या मार्गासाठी शिवनेरी, अश्वमेध, शिवशाही या वातानुकूलित बसेस आहेत, याशिवाय निम-आराम(एशियाड), किंवा साध्या दरात बसेस एसटी बस सुटतात.       याशिवाय  पुणे-फलटण या मार्गावर दर अर्ध्या तासाला बसेसची सोय आहे.

वर्ग:पुण्यामधील वाहतूक
वर्ग:पुण्यातील बसस्थानके
वर्ग:महाराष्ट्रातील बसस्थानके
नोकिया १२००

250px|right|thumb|नोकिया १२०० जीएसएम भ्रमणध्वनी
**नोकिया १२००** हा २००७ मध्ये नोकिया कंपनीने प्रकाशित केलेला जीएसएम भ्रमणध्वनी आहे.
राष्ट्रीय हस्तशिल्प आणि हथकरघा संग्रहालय

**द नॅशनल हंडीक्रफ्ट्स अँड हॅंडलूम्स म्युसीयम** (**राष्ट्रीय हस्तशिल्प एवं हथकरघा संग्रहालय**) हे हस्तशिल्पांचे भारतातील सर्वात मोठे संग्रहालय नवी दिल्लीमध्ये आहे.

वर्ग:हस्तकला
नोकिया १६००

'''''' हा नोकियाच्या अल्ट्राबेसिक मालिकेतील एक भ्रमणध्वनी होता. तो २००६ मध्ये प्रकाशित झाला.

वर्ग:नोकिया
जगबुडी नदी

**जगबुडी नदी**  ही महाराष्ट्राच्या रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील एक नदी आहे. जगबुडी नदी मोजे वडगाव येथे सह्याद्रीच्या कुशीत उगम पावते. या नदीस जांबू उपनदी येऊन मिळते. नदीची लांबी ४५ किमी रुंदी असून संगमाजवळ १६५ चौ. कि. मी. इतकी आहे. ही नदी वशिष्ठी नदीची उपनदी असून ही उत्तर दक्षिण या दिशेने वाहते. जगबुडी नदी ही कोकणामध्ये रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील खेड तालुक्यांमध्ये आहे. जगबुडी नदी जवळच कोकण मधील खेड रेल्वे स्थानक आहे. त्यामुळे त्या नदीचे दर्शन घ्यायला सुकर होते. या नदीच्या पुलावर वरून मुंबई गोवा हायवे क्रमांक 66 हा जातो. त्यामुळे रस्तामार्गे सुद्धा या नदी जवळ पोहोचता येते. जगबुडी नदीजवळ भरणे नाका हे ठिकाण जवळ आहे. भरणे नाका येथून एक रस्ता खेड-दापोली कडे जातो. व दुसरा रस्ता जगबुडी नदी पुलावरून रत्‍नागिरी व गोव्याकडे जातो.

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
नोकिया १११२

right|250px|thumb|नोकिया १११२ भ्रमणध्वनी
**नोकिया १११२** हा नोकिया या कंपनीचा जीएसएम भ्रमणध्वनी असून तो २००६ मध्ये प्रकाशित झाला.
नोकिया २११५आय

**नोकिया २११५आय** हा नोकिया या कंपनीचा सीडीएमए भ्रमणध्वनी आहे. २११६आय ही त्याची किंचित सुधारित आवृत्ती आहे.
नोकिया २११०

250px|right|thumb|नोकिया २११० जीएसएम भ्रमणध्वनी
**नोकिया २११०** हा नोकिया या कंपनीने प्रकाशित केलेला भ्रमणध्वनी असून त्याची १९९४ मध्ये घोषणा करण्यात आली. २११०आय ही नंतरची आवृत्ती १९९६ मध्ये प्रकाशित करण्यात आली.
अंजनी नदी

**अंजनी नदी** ही महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातील, एरंडोल तालुक्यातील एक नदी आहे. अंजनी रिझरवायर येथून नदीचा उगम आहे. या नदीवर अंजनी धरण बांधण्यात आले आहे, जेथून नदीला वर्षाच्या बऱ्याच वेळी पाणी मिळत असे. अंजनी नदीसोबत वाहणारी नदी झिरी अंजनी पेक्षा रुंदीत आणि पाण्याच्या प्रवाहात खूप मोठी आहे. या नदीवर शासनातर्फे नदीजोडणी प्रकल्प राबविण्याचे प्रस्तावित आहे. या जिल्ह्यातील गिरणा नदीवर असलेल्या गिरणा जलाशयातून, जामदा डाव्या कालव्यामार्फत पाणी या नदीत सोडण्याचे प्रस्तावित आहे. त्यायोगे या परिसरात पडणारे पावसाचे पाणीही वाहून जाणार नाही व त्याचा योग्य वापर करता येईल. हा जोडणी प्रकल्प सुमारे १२७ किमी लांबीचा आहे. जळगाव जिल्ह्यातील नद्याजोडणी प्रकल्पांना महाराष्ट्र शासनाने सुमारे २ कोटी रुपये मंजूर केले आहेत. या नदी सोबत नदीणारी झिरी नदी रुंदीत आणि पाण्याच्या प्रवाहात मोठी होत चालली आहे. या नदीच्या मोठ्या पुरात ५७८ घन मी एवढा प्रवाह होता त्या व्यतिरिक्त अंजनी नदीचा प्रवाह फक्त ४०९ घन मी एवढा होता.

सोनवद या नदीच्या काठी वसलेले एक मोठी गाव आहे त्या व्यतिरिक्त पिंपरी खुर्द हे देखील एक सर्वात मोठे गाव आहे जे या नदीच्या काठी वसलेले आहे. झिरी नदीच्या काठी वसलेल्या मोठ्या गावांमध्ये झुरखेडा आणि पिंपळकोठा या गावांचा समावेश आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
अनेर नदी

'''''' ही मध्य प्रदेश-महाराष्ट्र राज्यांतील सातपुडा टेकड्यांच्या दक्षिण उतारावर ६०० मीटर उंचीवरील, अक्षांश २१° २३‘ उ./७५° ४५‘ पूर्व, या जागेवर उगवते.

जळगाव जिल्ह्यातील वैजापूर हे गाव पश्चिम महाराष्ट्राच्या उत्तर सीमेवरील शेवटचे गाव आहे. या गावातून वाहणारी अनेर नदी ही महाराष्ट्र आणि मध्य प्रदेशची नैसर्गिक सीमारेषा आहे. पुढे ही नदी महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातून वाहते. तापीला उजवीकडून मिळणारी ही तापीची सर्वात मोठी उपनदी आहे. नैर्ऋत्य दिशेला ९४ कि.मी. वाहून, अनेर नदी जळगाव जिल्ह्यातील पिळोदा या गावाजवळ तापीला मिळते. अनेर नदीच्या काठावर गणपुर, भवाळे,धानोरा,गलंगी,वेळोदे,घोडगाव,तोंदे, अजंदे, होळ, नांथे, पिळोदा ही गावे आहेत. जळगाव आणि धुळे या जिल्ह्यांच्या सीमेवर असलेले अनेर धरण हे मातीचे धरण याच नदीवर आहे. अनेर नदीचे खोरे १७०२ चौरस किलोमीटर विस्ताराचे आहे. 

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
गुळी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातील एक नदी आहे.

वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
कान नदी

कांग ही नदी ही महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातील एक नदी आहे. या नदीचा उगम अजिंठांच्या डोंगररांगात होते. काांग ही नदी गोद्री, फत्तेपूर, जळांद्री मार्गे जामनेरला येते व तेथून वाघुर धरणाला मिळते. ह्या नदीवर मालंनगाव येथे धरण बांधलेले आहे. 

वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:विस्तार विनंती
भोकर नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ही तापी नदीची उपनदी आहे. भोकरचा उगम सातपुड्यात रावेर गावाजवळ झाला आहे.  

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग: जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
वाघोटण नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.

वर्ग: सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील नद्या
सुकी नदी

तापी नदीची उपनदी असलेली ''''''  ही महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातील एक नदी आहे.  मध्यप्रदेशामधील काकरा गावाजवळ तिचा उगम आहे. ती तेथून नेमाडमधून व महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातून वाहते. जळगाव जिल्ह्यामधील तांदूळवाडीजवळ तिचा तापी नदीशी संगम होतो.सुकी नदी ही  सातपुडा पर्वतातुन जाते सातपुडा पर्वतात गारबड्री गावाजवळ धरण आहे.   

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग: जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
पीठढवळ नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ही 'पीतधवल' नदी आहे. पीठढवळ हा अपभ्रंश आहे. 'पिवळीशुभ्र' म्हणून पीतधवल.

ह्या नदीच्या पात्रात कडावलजवळ नदीतील रेतीत अभ्रक असायचे. रात्री चांदण्यातही ते चमकायचे.

वर्ग: सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नद्या
हडकी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातील एक नदी आहे. ती तापी नदीची उपनदी असून तापीला उत्तरेकडून येऊन मिळते.

पहा : जिल्हावार नद्या

वर्ग: जळगाव जिल्ह्यातील नद्या
भावखुरी नदी

''''''  ही महाराष्ट्रातल्या अमरावती जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.  ही नदी शहानूर नदीची उपनदी आहे, आणि शहानूर नदी ही पूर्णा नदीची उपनदी आहे.

पहा : जिल्हावार नद्या 

वर्ग: अमरावती जिल्ह्यातील नद्या
रशियाचे क्राय

रशियन संघराज्य ८३ विभागात विभागलेले आहे. यातील नऊ विभागांना **क्राय** म्हणतात.
चित्र:Krais of Russia.png
# आल्ताय क्राय
# कामचत्का काय
# खबारोव्स्क क्राय
# क्रास्नोदर क्राय
# क्रास्नोयार्स्क क्राय
# पर्म क्राय
# प्रिमोर्स्की क्राय
# स्ताव्रोपोल क्राय
# झबायकल्स्की क्राय

वर्ग:रशियाचे राजकीय विभाग
असना नदी

'''''' चा उगम हा महाराष्ट्रातील हिंगोली जिल्ह्यातील सारंगस्वामी  या गावातून होतो.

वर्ग:हिंगोली जिल्ह्यातील नद्या
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
गोदावरी नदीची उपनदी