open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)

**पश्चिम** हा मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. पश्चिम रेल्वेद्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबईमधील चर्चगेटपासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग भाईंदर, वसई, विरार इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे चर्चगेट ते विरार दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून डहाणू रोडपर्यंत वाढवण्यात आली.

250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.
250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या

दादर, प्रभादेवी आणि माटुंगा रोड येथे पश्चिम व मध्य दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच माहिम ते गोरेगाव दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून हार्बर मार्गाद्वारे छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनसपर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. वसई रोड येथेसुद्धा वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्गची जोड आहे.

## स्थानके
## वातानुकूलित मंदगती 
वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग
वर्ग:पश्चिम रेल्वे
वांद्रे

[200px|thumb|left|[वांद्रे-वरळी सागरी सेतू]]
thumb|left|वांद्रे रेल्वे स्थानक

**वांद्रे** (जुने नाव:बांद्रा) हे मुंबईतील एक मोठे उपनगर आहे. परप्रांतीयांनी व चा ब केल्याने या ठिकाणाचे नाव काही अंशी बदलले गेले होते. वांद्रे रेल्वे स्थानक हे मध्य रेल्वे (हार्बर) उपनगरीय मार्गावर आणि पश्चिम रेल्वे उपनगरीय मार्गावर आहे. रेल्वे लाईनमुळे वांद्रेचे पूर्व वांंद्रे आणि पश्चिम वांद्रे असे दोन भाग पडले आहेत. 

पश्चिम वांद्रे हा मुंबईतील सर्वात जास्त ख्रिश्चनांची (कॅथॉलिकांची) वस्ती असलेला भाग आहे. वांद्रे हे माउंट मेरी चर्चसाठी प्रसिद्ध आहे. माउंट मेरीचा बॅसिलिका पुतळा हे येथील खास आकर्षण आहे. पश्चिम वांद्रे येथील लिकिंग रोड हा खरेदीसाठी व फिरण्यासाठी पर्यटकांना आकर्षित करतो. काही वर्षापासून पश्चिम वांद्रे हे मुंबईचे *रेस्टोरंट उपनगर* म्हणून ओळखले जात आहे.पश्चिम वांद्रे येथे मास्टर विनायक क्रॉस मार्ग आहे.

वांद्रे (पूर्व) येथे मुंबई उपनगर जिल्ह्याचे पे अँड अकाउंट्सचे प्रशासकीय कार्यालय आहे. तो भाग वांद्रे-कुर्ला संकुल (Vandre Kurla Complex) VKC म्हणून ओळखला जातो. येथे पोहोचण्यासाठी शास्त्रीनगर, बेहरामपाडा अशा झोपडपट्ट्यांमधून मार्ग काढावा लागतो. वांद्रे येथे स्वातंत्र्यसैनिक व समाजसेवक 
गणपतराव देवाजी तपासे ह्यांच्या नावे एक चौक आहे. वांद्रे पूर्व कलानगर परिसरातून जाणारा वांद्रे शीव लिंक रस्ता जिथे धारावी बाजूला असलेल्या माहीम शीव लिंक रस्त्याला मिळतो तेथे हा चौक आहे.

## ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
वांद्रे हा साष्टी बेटाचा एक भाग होता. हे २५ पाखाड्यांचे होते. त्यापैकी रानवर, शेर्ली, राजन, पाली, चुईम, चिंबई, इत्यादी गावे आजही अस्तित्वात आहेत.
## प्रसिद्ध व्यक्ती
#बाळासाहेब ठाकरे
#मधुसूदन कालेलकर

वर्ग:मुंबईची उपनगरे
वर्ग:वांद्रे
चार्ल्स स्टड

**चार्ल्स थॉमस** *सी.टी.* **स्टड** (डिसेंबर २, इ.स. १८६०:स्प्रॅटन, नॉर्थहॅंप्टनशायर, इंग्लंड - जुलै १६, इ.स. १९३१:इबांबी, बेल्जियन काँगो) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

स्टड पेशाने ख्रिश्चन धर्मप्रसारक होता.

स्टड, चार्ल्स
वर्ग:इ.स. १८६० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉर्ज एमेट

**जॉर्ज माल्कम एमेट** (२ डिसेंबर, इ.स. १९१२ - १८ डिसेंबर, इ.स. १९७६) हा कडून १९४८मध्ये एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

हा ग्लाउस्टरशायरकडून प्रथमवर्गीय क्रिकेट खेळला.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एरिक डाल्टन

**एरिक लॉन्डेसब्राउ डाल्टन** (डिसेंबर २, इ.स. १९०६, दर्बान, नाताल, दक्षिण आफ्रिका - जून ३, इ.स. १९८१, दर्बान, नाताल, दक्षिण आफ्रिका) हा कडून १९२९ व १९३९ दरम्यान पंधरा कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

डाल्टन, एरिक
डाल्टन, एरिक
डाल्टन, एरिक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एन्कार्टा

(इंग्लिश भाषा:Encarta) मायक्रोसॉफ्ट कंपनीचा विश्वकोष (Encyclopedia).

## संकेतस्थळ
http://encarta.msn.com
क्लाइव्ह एक्स्टीन

**क्लाइव्ह एडवर्ड एक्स्टीन** (२ डिसेंबर, इ.स. १९६६:जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका - ) हा कडून सात कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. डाव्या हाताने मंदगती गोलंदाजी आणि उजव्या हाताने फलंदाजी करीत असे.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बॉब न्यूसन

**एडवर्ड सेरुरियर** *बॉब* **न्यूसन** (डिसेंबर २, इ.स. १९१०:सी पॉंइंट, केप प्रांत, दक्षिण आफ्रिका - एप्रिल २४, इ.स. १९८८:दर्बान, नाताल, दक्षिण आफ्रिका) हा कडून तीन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

न्यूसन, बॉब
न्यूसन, बॉब
न्यूसन, बॉब
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रॉबिन कूक

**रॉबिन कूक** हे अमेरिकन डॉक्टर आणि कादंबरीकार आहेत. यांच्या कादंबऱ्या वैद्यकीय क्षेत्राशी संबंधित असतात.

## लेखनसंपदा 
* इयर ऑफ इन्टर्न - इ.स.१९७२
* कोमा - इ.स. १९७७
* स्फिंक्स - इ.स. १९७९
* ब्रेन - इ.स. १९८२
* फिव्हर - इ.स. १९८२
* गॉडप्लेयर - इ.स. १९८३
* आऊटब्रेक - इ.स. १९८७
* म्युटेशन - इ.स. १९८९
* टर्मिनल - इ.स. १९९३
* काँटेजिअन - इ.स. १९९५
* क्रोमोजोम ६ - इ.स. १९९७
* शॉक - इ.स. २००३
* सीझर - इ.स.२००३
* मार्कर - इ.स. २००५

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
फ्रांत्स काफ्का

**फ्रांत्स काफ्का** (जुलै ३, इ.स. १८८३:प्राग - जून ३, इ.स. १९२४) हा विसाव्या शतकातील प्रमुख लेखक होता.

याचे बरेचसे लिखाण अर्धवट राहिले व इतर लिखाण मृत्युपश्चात प्रसिद्ध झाले. काफ्काला पाश्चिमात्य साहित्यातील प्रमुख लेखक मानले जाते

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:जर्मन लेखक
वर्ग:इ.स. १८८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एच.जी. वेल्स

हर्बर्ट जॉर्ज वेल्स आणि प्रसिद्ध फ्रेंच लेखक जुल्स व्हर्न हे दोघे विज्ञानकथेचे जनक म्हणून ओळखले जातात. दोघांनी केवळ कल्पनेने रंगवलेल्या अनेक वस्तू किंवा गोष्टी भविष्यात शोधल्या गेल्या आहेत, किंवा खऱ्या ठरल्या आहेत.  एच.जी.वेल्स यांच्या कथा लहान मुलांपासून ते मोठ्या माणसांपर्यंत सगळ्यांनाच पसंत पडतील अशा आहेत.

हर्बर्ट वेल्स यांचा जन्म इंग्लंड देशातील केंट काउंटीमधल्या ब्रोमली या गावी दि. सप्टेंबर २१ १८६६ झाला. कनिष्ठ मध्यमवर्गातील जोसेफ वेल्स आणि सारा नील यांचे ते चौथे अपत्य. वडील जोसेफ हे आधी माळी काम करीत असत, काही काळानंतर हर्बर्टच्या जन्माआधी त्यांनी किराणा मालाचे एक छोटेसे दुकान सुरू केले तर आई सारा ही मोलकरीण म्हणून काम करून आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालवीत असे. हर्बर्टचे शिक्षण कसेबसेच सुरू झाले. आपल्या कुटुंबाची ओढाताण दिसत असल्याने हर्बर्ट लहानपणी केंट विभागाकडून क्रिकेट खेळून चार पैसे मिळवीत. १८७४ साली एका छोट्या अपघातात त्यांचे पायाचे हाड मोडले, सक्तीच्या विश्रांती काळात वडिलांनी आणून दिलेल्या पुस्तकांमुळे वाचनाची आवड निर्माण झाली. त्यामुळे शाळेत अनेक शिष्यवृत्त्या मिळवून आपला शिक्षणाचा खर्च त्यांनी स्वतःच पेलला.  पुढे १८९० साली विज्ञान विषयातील पदवी मिळाल्यानंतर त्यांना विज्ञान शिक्षक म्हणून नोकरी मिळाली. 

शिक्षकी पेशा सोडून हर्बर्ट यांनी पत्रकार म्हणून पॉल मॉल गॅझेटमध्ये लेख, गोष्टी वगैरे लिहिण्याचे काम सुरू केले. त्यामुळे त्यांना प्रसिद्धी आणि पैसे मिळू लागले. १८९१ साली त्यांची चुलत बहीण इसाबेल वेल्सशी हर्बर्ट यांनी विवाह केला मात्र १८९४ साली तिला सोडून ॲमी कॅथरीन रॉबिन्स हिच्याशी लग्न केले. एच. जी. वेल्स हे आपल्या बायकोशी प्रामाणिक राहिले नाहीत, त्यांचे बऱ्याच मुलींशी संबंध होते. ॲमी रॉबिन्स मात्र शेवटपर्यंत (मृ. १९२७) हर्बर्टशी पूर्ण प्रामाणिक राहिली. दरम्यान एच. जी. वेल्स यांनी लिहिलेल्या पुस्तकांचा खप खूप होऊ लागला. त्यांनी लिहिलेल्या पुस्तकांचे युरोपातील सर्वच भाषांत भाषांतरे होऊ लागली. 

पत्नीच्या निधनानंतर एच. जी. वेल्स यांनी राजकारणात प्रवेश केला, तेथे मात्र ते अयशस्वी ठरले. जागतिक महायुद्धामुळे झालेली प्रचंड हानी पाहून हर्बर्ट खचून गेले, निराशावादी बनले. दि. ऑगस्ट १३ १९४६ रोजी मधुमेह किंवा यकृताच्या कर्क रोगाने त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या आजाराविषयी निश्चित माहिती मिळू शकली नाही.

----
## साहित्य निर्मिती
एच. जी. वेल्स यांची द टाइम मशीन, द इन्व्हिझिबल मॅन, द फर्स्ट मेन ऑन द मून, द वॉर ऑफ द वर्ल्ड्स, आउटलाइन ऑफ हिस्टरी, द सायन्स ऑफ लाइफ, द आयलंड ऑफ डॉ. मोरू, व्हेन द स्लीपर वॉक्स, इ. पुस्तके विशेष गाजलेली आहेत. याशिवाय, वेल्स यांची एकूण १०० च्या वर पुस्तके, लेख , पत्रके, वगैरे प्रकारचे लिखाण प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या काही पुस्तकांतील कथानकांवर  चित्रपटही निघाले आहेत.

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १८६६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील मृत्यू
व्ही.एस. नायपॉल

सर **विद्याधर सूरजप्रसाद नायपॉल** (जन्म : १७  ऑगस्ट १९३२;  - लंडन, ११ ऑगस्ट २०१८)  हे व्ही. एस. नायपॉल अशा नावाने ओळखले जात. त्यांना इ.स. २००१ सालचा साहित्यासाठीचा नोबेल पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता.  इ.स. १९९० साली इंग्लंडच्या राणी एलिझाबेथ यांनी त्यांना *सर* ही पदवी बहाल केली. इ.स. १९७१ साली त्यांना बुकर पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले होते.

## लेखनसंपदा 
## मिळालेले पुरस्कार 
* बुकर पारितोषिक - इ.स. १९७१
* जेरुसलेम पुरस्कार - इ.स. १९८३
* साहित्यातील नोबेल पारितोषिक - इ.स. २००१

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:मॅन बुकर पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
डिसेंबर ३

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### एकोणिसावे शतक 
* १८१८ - इलिनॉय अमेरिकेचे २१वे राज्य झाले.

### विसावे शतक 
* १९७१ - पाकिस्तानने भारतावर हल्ला केला.
* १९८४ - भोपाल , येथे मिथिल आयसो सायनेट या वायूची गळती होऊन हजारो लोक मृत्यूमुखी पडले.

### एकविसावे शतक 
* २००९ - सोमालियाची राजधानी मोगादिशूमधील आत्मघातकी बॉम्बहल्ल्यात तीन मंत्र्यांसह २५ ठार.

## जन्म 
* १३६८ - चार्ल्स सहावा, फ्रांसचा राजा.
* १८५४ - विल्यम मिल्टन, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १८८४ - डॉ. राजेंद्र प्रसाद, स्वतंत्र भारताचे प्रथम राष्ट्रपती.
* १८८४ - टिब्बी कॉटर, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १८९९ - इकेदा हयातो, जपानी पंतप्रधान.
* १९०५ - लेस एम्स, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९२३ - ट्रेव्हर बेली, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९२५ - केन फन्स्टन, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९३७ - बिनोद बिहारी वर्मा, मैथिली लेखक.
* १९५८ - रिचर्ड रीड, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९६३ - ऍशली डिसिल्व्हा, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७४ - चार्ल विलोबी, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७६ - मार्क बाउचर, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* ११५४ - पोप अनास्तासियस चौथा.
* १७६५ - लॉर्ड जॉन फिलिप सॅकव्हिल, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९१२ - प्रुदेन्ते होजे दि मोरे बारोस, ब्राझिलचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९७९ - मेजर ध्यानचंद, भारतीय हॉकी खेळाडू.
* २०११ - देव आनंद, भारतीय चित्रपट अभिनेता, दिग्दर्शक, निर्माता.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* वकील दिन - भारत.

## बाह्य दुवे
----
डिसेंबर १ - डिसेंबर २ - **डिसेंबर ३** - डिसेंबर ४ - डिसेंबर ५ - (डिसेंबर महिना)
पोप मिल्टिआडेस

**पोप मिल्टिआडेस** (--,-- - जानेवारी १० किंवा जानेवारी ११, इ.स. ३१४:रोम) हा चौथ्या शतकातील पोप होता.

मिल्टिआडेस
वर्ग:इ.स. ३१४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बेनझीर भुट्टो

इवलेसे|उजवे|बेनझीर भुट्टो
**बेनझीर भुट्टो** (सिंधी: بينظير ڀٽو ; उर्दू: بینظیر بھٹو ; रोमन लिपी: *Benazir Bhutto*;) (जून २१, इ.स. १९५३ - डिसेंबर २७, इ.स. २००७) ही पाकिस्तानातील राजकारणी व माजी पंतप्रधान होती. ती पाकिस्तान पीपल्स पार्टी या डाव्या-मध्यममार्गी पक्षाची अध्यक्ष होती. एखाद्या मुस्लिम देशाच्या सर्वोच्च नेतृत्वपदापर्यंत पोचलेली ती पहिली महिला होती. इ.स. १९८८ - इ.स. १९९० व इ.स. १९९३ - इ.स. १९९६ या कालखंडांदरम्यान ती दोनदा पाकिस्तानाची पंतप्रधान होती.

तिचा पिता झुल्फिकार अली भुट्टो हा सुद्धा पाकिस्तानचे पंतप्रधान राहिला होता. ४ भावंडांमध्ये बेनझीर सर्वात मोठी होती. तिचा विवाह पाकिस्तानी उद्योगपती आसिफ अली झरदारी ह्यासोबत झाला. त्यांना दोनदा पाकिस्तानचे पंतप्रधान पद भुषवण्याची संधी मिळाली व दोन्ही वेळा त्यांचे सरकार नियोजित कालावधी पूर्ण करण्यापुर्वीच भ्रष्टाचारांच्या आरोपांवरून राष्टृपतींद्वारा बरखास्त करण्यात आले. दुसऱ्यांदा सरकार बरखास्त करण्यात आल्यानंतर त्या अलिखित करार नुसार लंडन येथे निघुन गेल्या. कालांतराने २००७ साली त्यांनी पुन्हा पाकिस्तानात परतायचे प्रयत्न चालु केले. तत्कालिन राष्ट्राध्यक्ष परवेझ मुशर्रफ यांनी फारसी अनुकुलता दर्शविली नाही. तरीही त्या पाकिस्तानात परत आल्या. अखेर प्रचारसभेत झालेल्या बॉंबस्फोटात त्यांची हत्या करण्यात आली. त्यामागचे नेमके सुत्रधार अजुन अंधारात आहेत.

## बालपण व शिक्षण 
बेनझीर भुट्टो यांचा जन्म २१ जून १९५३ साली पाकिस्तानात कराची येथे झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण पाकिस्तानातच झाले. त्यापुढील शिक्षणासाठी त्या अमेरिकेत गेल्या. १९६९ ते १९७३ दरम्यान त्यांनी हॉवर्ड विद्यापीठात , रॅडक्लिफ कॉलेजमधुन पदवी प्राप्त केली. पुढे यादिवसांची आठवण करतांना त्यानी आपल्या आयुष्यातील सर्वात सुखद ४ वर्षे असा उल्लेख केला आहे. त्यापुढील शिक्षणासाठी त्या इंग्लंडला गेल्या. तेथे
१९७३ ते ७७ दरम्यान राजकारण आणि अर्थशास्त्राचा अभ्यास केला.

## विवाह 
१८ डिसेंबर १९८७ला त्यांनी पाकिस्तानी उद्योगपती असिफ अलि झरदारी सोबत विवाह केला. विवाहा नंतरही त्यांनी आपले भुट्टो आडनाव कायम ठेवले. त्यांना २ मुली व १ मुलगा असे अपत्य झाले. सध्या त्यांचा मुलगा बिलावल हा सुद्धा आपले आईचे आडनाव 'भुट्टो' वापरत आहे.

## राजकारणातील सुरुवात 
पिता झुल्फिकार अली भुट्टो यांनी बेनझीर यांना राजकारणाचे बाळकडु पाजले. झुल्फिकार अलींना पंतप्रधान पदी निवड झाल्याबरोबर ७१ साली भारतात शिमला करारासाठी यावे लागले होते. ते बेनझीरलाही सोबत घेऊन आले. बेनझीर म्हणतात त्यावेळी भारतात येतांना त्या फार साशंक होत्या. आपण शत्रु राष्ट्राचे प्रतिनिधी असल्याने आपला फार तिरस्कार वा विरोध होईल असे त्यांना वाटले. त्यांच्या वडिलांना त्यांना इंदिराजींचे निरक्षण करून काही अनुभव जोडण्याचा सल्ला दिला होता. बेनझीर सुद्धा इंदिरा गांधी पासून फार प्रभावित झाल्या. त्याहुनही त्या भारतात मिळालेल्या वागणुकीने आनंदीत झाल्या.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 
* 

वर्ग:पाकिस्तानचे पंतप्रधान
वर्ग:पाकिस्तानी महिला
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सी (आज्ञावली भाषा)

**सी** ही प्रोग्रॅमिंग लँग्वेज डेनिस रिची यांनी १९७२ साली बेल प्रयोगशाळेत युनिक्स या ऑपरेटिंग सिस्टिम सोबत उपयोग करण्यासाठी तयार केली. 'सी' हे नाव आधीच्या 'बी' भाषेमुळे दिले गेले. यात असेम्ब्ली लँग्वेजप्रमाणे सांकेतिक शब्दही वापरले जातात व हाय लेव्हल लँग्वेजप्रमाणेही कार्य चालते. सी (आज्ञावली भाषा) मधूनच ८९ मध्ये सी", ९९ मध्ये Visual C++व ९५ मध्ये JAVA या भाषाचा जन्म झाला.

C ही एक लोकप्रिय व बहुपयोगी संगणक भाषा आहे. ती आजदेखील बऱ्याच ठिकाणी वापरली जाते. संगणक प्रणालीची निर्मिती, system programming इ. ठिकाणी हिची सूक्ष्म स्तरावरील नियंत्रण क्षमता व उच्च स्तरावरील भाषेप्रमाणे सुगमता उपयोगी पडते. Cला आता वापरात असलेल्या सी प्लस प्लस प्रोग्रॅमिंग लँग्वेज, जावा (आज्ञावली भाषा) यासरख्या भाषांची जननी म्हणू शकतो.

एका प्राथमिक आज्ञावली (program)चे उदाहरण:

```c
#include 

int main(void)
{
    printf("Hello, world!\n");
    return 0;
}
```

हा प्रोग्रॅम चालविल्यानंतर संगणकाच्या पडद्यावर "Hello, world!" अशी अक्षरे दिसतील.
 वरील प्रोग्रॅम मध्ये "int" ही "Datatype" म्हणजेच माहितीवर्ग आहे. तसेच "#include" ही "Header File" आहे. आणि "main();" आणि "printf();" हे "Functions" आहेत.

एका प्राथमिक आज्ञावली (program)चे उदाहरण:

```c
#include 

int main(void)
{
    printf("Welcome to C Programming , The world of Logic Technology....!\n");
    return 0;
}
```

हा प्रोग्रॅम चालविल्यानंतर संगणकाच्या पडद्यावर " Welcome to C Programming , The world of Logic Technology..!" अशी अक्षरे दिसतील.
 वरील प्रोग्रॅम मध्ये "int" ही "Datatype" म्हणजेच माहितीवर्ग आहे. तसेच "#include" ही "Header File" आहे. आणि "main();" आणि "printf();" हे "Functions" आहेत.

## इतिहास 
### प्रारंभिक 
सीची प्रारंभिक बांधणी एटी आणि टीच्या बेल प्रयोगशाळेत सन १९६९ ते १९७३ च्या काळात झाली.

सी भाषेच्या अनेक आवृत्या निघाल्या आहेत.
सी भाषा ही डैनीस रिचि यानी निरमान कैली.
ही लिपी संगणकाच्या हार्ड् वेअर्च्या जवळुन् काम् करते.
म्हणुन् गतिमान् भाषा आहे.

### के आणि आर सी 
ईस १९७८मध्ये कार्लीन्घन आणि डेनिस रिचीनी "C Programming Language" या पुस्तकाची पहिली आवृत्ती प्रकाशित केली. हे पुस्तक 'के आणि आर' म्हणून ओळखले जाते. याची पुढील आवृत्ती 'अनसी सी'पण समाविष्ट करते. या पुस्तकाने अनेक नवीन गोष्टी समविष्ट केल्या:
## 'सी' भाषेतील कळीचे शब्द (कि-वर्डस्) 
{| class="wikitable sortable" style=text-align:center
|auto	||double||int||struct
|-
|break	||else	||long	||switch
|-
|case	||enum	||register||typedef
|-
|char	||extern||return||union
|-
|const	||float	||short	||unsigned
|-
|continue||for||signed||void
|-
|default||||goto||sizeof
|-
|do||if	||static||while
|-
|volatile
|-}}

वर्ग:आज्ञावली भाषा
विजयवाडा

**विजयवाडा** हे भारत देशाच्या आंध्र प्रदेश राज्यामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर (विशाखापट्टणम खालोखाल) व कृष्णा जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. विजयवाडा शहर आंध्र प्रदेशाच्या मध्य भागात कृष्णा नदीच्या उत्तर किनाऱ्यावर वसले असून २०११ साली येथील लोकसंख्या सुमारे १.६५ लाख होती. विजयवाडा आंध्र प्रदेशचे आर्थिक व सांस्कृतिक केंद्र मानले जाते. आंध्र प्रदेशपासून तेलंगणा वेगळा करण्यात आल्यानंतर आंध्रच्या राजधानीसाठी अमरावती नावाचे नवे संकल्पित शहर विजयवाड्याजवळच निर्माण केले जात आहे. ह्यामुळे विजयवाडा प्रदेश आंध्र प्रदेशमधील सर्वात महत्त्वाच्या महानगरांपैकी एक बनेल.

विजयवाडा आंध्र प्रदेशातील सर्वात मोठे वाहतूक केंद्र असून विजयवाडा रेल्वे स्थानक हे दक्षिण मध्य रेल्वेचे स्थानक देशातील सर्वात वर्दळीच्या स्थानकांपैकी एक आहे. विजयवाडा विमानतळ शहरापासून १३ किमी अंतरावर आहे. चेन्नई-कोलकाता दरम्यान धावणारा राष्ट्रीय महामार्ग ५ व पुणे-मच्छलीपट्टणम दरम्यान धावणारा राष्ट्रीय महामार्ग ९ हे येथील प्रमुख महामार्ग आहेत.

## बाह्य दुवे
*विजयवाडा महापालिका 

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:कृष्णा जिल्हा
वर्ग:विजयवाडा
तातार

**तातार** किंवा **तार्तार** हे मध्य आशियामध्ये राहणारे तुर्किक लोक आहेत."Tatar". 

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
हेलियम

**हेलियम** हा एक रंगहीन, गंधहीन, चवरहित, बिनविषारी, उदासीन वायू आहे. हेलियम हे एक रासायनिक मूलद्रव्य असून त्याचा अणुक्रमांक २ आहे.  सर्व मूलद्रव्यांमध्ये हेलियमचा वितळण्याचा आणि वायुरूप होण्याचा बिंदु सर्वात कमी आहे. अतिशय पराकोटीच्या कमी तापमानाचा अपवाद सोडता हेलियम नेहेमी वायुरूपातच सापडतो. हेलियम हा हलका असून स्फोटक नसल्याने हैड्रोजनऐवजी उडवायच्या फुग्यात हेलियमचा वापर होतो.  

हेलियमचा शोध ऑगस्ट १८, इ.स. १८६८ रोजी सूर्याच्या क्रोमोस्फियरच्या लहरींचा पटलातील गडद पिवळ्या रेघेवरून लागला. हेलियमचे नाव हे ग्रीक भाषेतील ἥλιος (*हेलियॉस*) ह्या सूर्य ह्या अर्थाच्या शब्दावरून ठेवण्यात आले.
इवलेसे|हीलियम
सिंधुदुर्गातील विजयदुर्ग जसा शिवाजी महाराजांच्या इतिहासाचा साक्षीदार, तसाच तो हेलियम वायूच्या शोधाचाही साक्षीदार आहे. १८ ऑगस्ट १८६८ रोजी ब्रिटिश खगोलशास्त्रज्ञ सर नॉर्मन लॉकियर यांनी याच किल्ल्यावरून, हेलियमचा शोध लावला होता. विजयदुर्ग किल्ल्यावर मुक्कामी असतांना, सूर्याभोवती असणाऱ्या पिवळ्या रंगाच्या रेषा म्हणजेच हेलियम वायू असल्याचा शोध लॉकियर यांनी लावला. त्यामुळेच १८ ऑगस्ट हा 'हेलियम डे' म्हणून जगभरात साजरा केला जातो. हेलियमच्या जन्माचे ठिकाण म्हणून विजयदुर्गचे नाव जगभर प्रसिद्ध आहे .

वर्ग:मूलद्रव्ये
लिथियम

35px|left

(Li) (अणुक्रमांक ३) अल्कली धातूरूप रासायनिक पदार्थ. ग्रीक भाषेतील शब्द **लिथॉस** म्हणजे दगड या अर्थाने या धातूस **लिथियम** नाव देण्यात आले आहे. १८१७ साली स्वीडिश रशायनशास्त्रज्ञ आर्फेडसन यांनी लिथियमचा शोध लावला. तर १८५५ साली जर्मन रशायनशास्त्रज्ञ बुनसेन आणि इंग्लिश रशायनशास्त्रज्ञ मॅथिसन यांनी स्वतंत्रपणे, वितळलेल्या लिथियम क्लोराईडपासून विद्युतविच्छेदन करून लिथियमची शुद्ध प्रत मिळविली. 

लिथियम हा धातू मृदु व रुपेरी रंगाचा असून पाण्यापेक्षा अर्ध्या वजनाचा आहे, हलकेपणात लिथियमचा कोणीच प्रतिस्पर्धी नाही. त्याच्यापेक्षा ऍल्युमिनियम ५ पट, लोखंड १५ पट आणि ओस्मियम ४० पट अधिक वजनदार आहेत. सभोवतालच्या सर्वसाधारण तपमानातदेखील लिथियम हवेतील हायड्रोजन, नायट्रोजन आणि ऑक्सिजन यांच्याशी द्रुतगतीने प्रक्रिया पावतो. म्हणून लिथियम वॅसलीन किंवा तत्सम मेण्चट पदार्थात खोल साठवून ठेवतात. हायड्रोजनशी संयोग पावण्याच्या या गुणधर्मामुळे लिथियम अनेक ठिकाणी उपयोगी पडतो उदा. पाणीबुडीतील हवा शुद्ध करण्यासाठी, विमानातील श्वसन उपकरणांमध्ये, वातानुकूल उपकरणांमध्ये, इ. 

लिथियमचा उपयोग पदार्थास खास प्रकारची चकाकी देण्यात, रंगांमध्ये, चिनी मातीच्या वस्तुंमध्ये करतात. लिथियम फ्ल्युरॉक्साइड पासून तयार करण्यात येणारी विशेष काच अतिउच्च पारदर्शकता या गुणामुळे दुर्बिणीसाठी वापरतात. या काचेतून अतिनील किरण आरपार जाऊ शकतो. लिथियमची काही संयुगे - स्टिअरेट, पामिटेट वगैरे विस्तृत तपमानातही आपले भौतिक गुणधर्म टिकवून ठेऊ शकत असल्याने त्यापासून उत्तम प्रकारचे वंगण तयार करता येते. जिथे ० अंश से.च्या खाली तपमान जाते अशा ठिकाणी मोटारींमध्ये हे वंगण वापरले जाते. बेरिलियम, तांबे, जस्त आणि चांदी यांचे लिथियम युक्त मिश्रधातू विविध क्षेत्रात मान्यता पावलेले आहेत. 
इवलेसे|लिथियम
सहसा आवर्त सारणीच्या डाव्या कोपऱ्यातील मूलद्रव्ये भूकवचात विपूल प्रमाणात आढळतात पण सोडियम, पोटॅशियम, मॅग्नेशियम, कॅल्शियम आणि ऍल्युमिनियम या सगळ्यांपेक्षा लिथियम काहीसे दुर्मिळ आहे. या पदार्थाची किमान २० प्रकारची खनिजे निसर्गात सापडतात. 

## दालन 

File:Lithium paraffin.jpg|लिथियम पॅरफिन
File:Battery-lithium-cr2032.jpg|लिथियम सेल 
File:Lithium battery 3.6V.jpg|लिथियम सेल

वर्ग:अल्क धातू
वर्ग:मूलद्रव्ये
नत्रवायू

**नत्रवायू** किंवा नत्र: नत्रवायू हा वातावरणात कोणत्याही वायूच्या तुलनेत सर्वात जास्त प्रमाणात पसरलेला आहे. नत्राचा उपयोग हा सजीवांना थेट नसला, तरी सजीवांच्या वाढीसाठी हा अतिशय महत्त्वपूर्ण वायू आहे. नत्र (N, अणुक्रमांक ७) हे वायुरूप अधातू मूलद्रव्य आहे.
कक्ष तापमानाला ह्या वायूचे रेणू हे विस्कळीत असतात आणि हा वायू रंगहीन व गंधहीन असतो. नत्र हे विश्वात सर्वसामान्यपणे आढळणारे एक मूलद्रव्य आहे, तसेच आपली आकाशगंगा आणि सूर्यमालेतील अंदाजे सातवा भाग नत्राने व्यापलेला आहे. पृथ्वीवर हे वायूरूपात आढळते. याने पृथ्वीच्या वातावरणाचा सुमारे ७८% भाग व्यापलेला आहे. हवेतील संयुगांना विघटीत करण्यासाठी स्कॉटीश भौतिकतज्ञ डॅनियल रुदरफॉर्ड यांनी इ.स.१७६२ साली नत्राचा शोध लावला.

वर्ग:मूलद्रव्ये
फ्लोरीन

**फ्लोरीन** हे वायुरूप रासायनिक मूलद्रव्य आहे. त्याची रासायनिक  संज्ञा F असून त्याचा अणुक्रमांक ९ आहे. फ्लोरीन हॅलोजन गटात मोडते. तो स्वतःच्याच icd8दुसऱ्या अणूशी रासायनिक संयोग करून F2 रेणू बनवतो. F2 हा अतिसंवेदनशील, विषारी व पिवळसर तपकिरी रंगाचा वायू असतो.

## बाह्य दुवे 
* वेबएलिमेॅंट्स.कॉम -  (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:मूलद्रव्ये
नियॉन

right|thumb|नियॉन
(Ne) (अणुक्रमांक १०) वायुरूप रासायनिक राजवायू.

वर्ग:मूलद्रव्ये
सोडियम

**सोडियम** हे धातूरूप मूलद्रव्य आहे. याचे चिन्ह **Na** असून अणुक्रमांक ११ आहे. हा आवर्त सारणीतील  पहिल्या गटात आहे. त्याच्या बाह्य कक्षे मध्ये एकच इलेक्ट्रॉन असतो. सोडियम मृदू, चंदेरी रंगाचा अतिप्रतीक्रियाशील अल्क धातू आहे. तो एक मृदु आहे असल्याने चाकू किंवा सुरीने सहज कापता येतो.  तो हवेत उघडा ठेवल्यास तो हवेत उघडा ठेवल्यास हवेबरोबर त्याची  अभिक्रिया  होते आणि  ऑक्साइड तयार होते. हवेबरोबर तो पाण्याबरोबर लगेच अभिक्रिया करतो, म्हणून त्याला केरोसीन मध्ये ठेवतात.

वर्ग:अल्क धातू
वर्ग:मूलद्रव्ये
मॅग्नेशियम

(Mg) (अणुक्रमांक १२) धातुरूप रासायनिक पदार्थ. पृथीवर मुबलक प्रमाणात (२.३%) आढळणारा धातू म्हणून मॅग्नेशियमची ओळख आहे. मेंदेलेयेवच्या आवर्त सारणीतील केवळ ६ घटकच मॅग्नेशियमपेक्षा अधिक प्रमाणात आढळतात. माणसाच्या शरीरातही मॅग्नेशियम असतेच, ६० कि. ग्रॅ. वजनाच्या माणासाच्या शरीरात सुमारे २५ ग्रॅ. इतके मॅग्नेशियम असते. 

**मॅग्नेशियम** हा रुपेरी शुभ्र रंगाचा अगदी हलका धातू आहे. त्याचे वजन तांब्याच्या १/५ आहे तर लोखंड त्याच्यापेक्षा ४.५ पट आणि ऍल्युमिनियम १.५ पट अधिक वजनदार आहे. मॅग्नेशियमचा वितळणबिंदू ६५०° से. असला तरी ५५०° से. तपमान होताच त्यातून ज्वाला बाहेर पडायला लागतात. मॅग्नेशियममधून निघणारा हा प्रकाश डोळे दिपविणारा असतो म्हणून शोभेच्या दारूकामात मॅग्नेशियमचा मोठ्या प्रमाणात उपयोग होतो. मॅग्नेशियमला फक्त पेटलेली काडी लागली तरी त्याच्या ज्वलनास सुरुवात होते. केवळ ४ ग्रॅम मॅग्नेशियम इंधनातून बाहेर पडणारी उष्णता पेलाभर थंडगार पाणी उकळण्यास पुरेशी ठरते. हवेशी संपर्कात आल्यावर मॅग्नेशियम निस्तेज बनते, त्यावर ऑक्साईडचा पापुद्रा तयार होतो आणि पुढील ऑक्सिडीकरण थांबते. 

मॅग्नेशियमचे उत्पादन दोन पद्धतीनुसार केले जाते. (१) विद्युतऔष्णिक पद्धतीने, (२) विद्युतविच्छेदनाद्वारे. पहिल्या पद्धतीत मॅग्नेशियम ऑक्साईडचे कार्बन, ऍल्युमिनियम इ. पदार्थांच्या सहाय्याने क्षपण केले जाते, तर दुसऱ्या पद्धतीत वितळलेल्या मॅग्नेशियम लवणाचे विद्युतविच्छेदन करून ९९.९९ % शुद्ध मॅग्नेशियम धातू मिळविला जातो. 

लिथियम, बेरिलियम, कॅल्शियम, सेरियम, कॅडमियम, टायटॅनियम हे मॅग्नेशियमचे मित्र धातू असून यापैकी प्रत्येकासह मॅग्नेशियम मिळून मिसळून राहते. तर लोखंड, निकेल आणि सिलिकॉन यांच्याशी मॅग्नेशियमचे जमत नाही.

## उपयोग 
औषधी क्षेत्रात मॅग्नेशियम विस्तृत प्रमाणात वापरले जाते. शुद्ध मॅग्नेशियम ऑक्साईड जठरातील आम्लतेवर, हृदयदाहावर आम्लाच्या विषारी परिणामांवर वापरले जाते. मॅग्नेशियम पेरॉक्साईड हे उत्कृष्ट जंतुनाशक संयुग जठराच्या तक्रारींवर वापरता. जरदाळू, पेर, फुलकोबी यात नैसर्गिकरित्या भरपूर प्रमाणात असलेले मॅग्नेशियम शरीरातील मॅग्नेशियमचे प्रमाण योग्य ठेवण्यास मदत करतात. ग्लानी किंवा शीण येणाऱ्या लोकांच्या रक्तात मॅग्नेशियमचे प्रमाण कमी झाले असल्याचे दिसून येते म्हणून अशांना भाज्या, फळे, औषधांच्या माध्यमातून ते दिले जाते. हृदयविकाराचा त्रास असणाऱ्या लोकांना मॅग्नेशियम दिल्याने त्रास कमी होण्यास मदत होते. 

औद्यगिक क्षेत्रातही मॅग्नेशियम खूपच महत्त्वाची भूमिका बजावते. विविध यंत्रे, त्यांचे सुटे भाग, कॅमेरे, द्विनेत्री, पेट्रोल आणि इतर तेलवाहक टाक्या, रेल्वे डब्यांचे सांगाडे, अणुभट्ट्या, विमाने, अग्निबाण आदी सर्व ठिकाणी मॅग्नेशियम वापरलेले दिसून येते. 
  

वर्ग:मूलद्रव्ये
वर्ग:अल्कमृदा धातू
डिसेंबर ४

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### आठवे शतक 
* ७७१ - कार्लोमानचा मृत्यू. शार्लमेन फ्रॅंकिश सम्राटपदी.
### एकोणिसावे शतक 
* १८२९ - भारतीयांचा कट्टर विरोध असूनही लॉर्ड बेंटिंकने जाहीनामा काढून सतीच्या प्रथेला मदत करणाऱ्यांना खूनी ठरवले जाईल असा कायदा केला.
* १८७२ - ब्रिटिश आरमारी नौकेला मेरी सेलेस्त हे अमेरिकन जहाज समुद्रात प्रवासी किंवा खलाशांशिवाय तरंगत असलेले आढळले.
### विसावे शतक 
* १९१८ - पहिले महायुद्ध - अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष वूड्रो विल्सन व्हर्सायच्या तहासाठी फ्रांसला जाण्यास रवाना. राष्ट्राध्यक्ष असताना युरोपला भेट देणारा विल्सन पहिलाच अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष होता.
* १९४३ - दुसरे महायुद्ध - युगोस्लाव्हियाने परागंदा सरकार स्थापन केले.
* १९५२ - लंडनवर थंड धुके पसरले. पुढील काही आठवड्यांत या धुक्या व प्रदूषणामुळे १२,००० पेक्षा अधिक मृत्यू.
* १९५४ - मायामी, फ्लोरिडा येथे पहिले बर्गर किंग सुरू झाले.
* १९५८ - डाहोमी (आताचे बेनिन)ला फ्रांसच्या आधिपत्याखाली स्वायत्तता.
* १९७१ - भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध - भारत आणि पाकिस्तानमधील परिस्थिती चिघळत असल्याचे पाहून संयुक्त राष्ट्रांनी आणीबाणीची बैठक बोलवली.
* १९७१ - भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध -ऑपरेशन ट्रायडेंट अंतर्गत भारतीय नौदलाने पाकिस्तानी नौदल आणि कराचीवर हल्ला केला.
* १९७१ - अल्स्टर व्हॉलंटीयर फोर्सने लावलेल्या बॉम्बच्या स्फोटात बेलफास्टमध्ये १५ ठार, १७ जखमी.
* १९७७ - मलेशिया एरलाइन्स फ्लाइट ६५३ या विमानाचे अपहरण. नंतर तांजोंग कुपांग येथे विमान कोसळून १०० ठार.
* १९८४ - चीनने नवीन संविधान अंगिकारले.
* १९८४ - हिझबोल्लाहने कुवैत एरलाइन्सच्या विमानाचे अपहरण केले व चार प्रवाशांना ठार मारले.
* १९९१ - ओलिस धरलेल्या अमेरिकन पत्रकार टेरी अँडरसनची बैरुतमध्ये सात वर्षांनी सुटका.

### एकविसावे शतक 
* २००८ - कॅनडाची संसद बरखास्त.

## जन्म 
* १५५५ - हाइनरिक मैबॉम, जर्मन कवी व इतिहासकार.
* १५९५ - ज्यॉॅं चेपलेन, फ्रेंच लेखक.
* १६१२ - सॅम्युएल बटलर, इंग्लिश कवी.
* १७९५ - थॉमस कार्लाईल, इंग्लिश लेखक व इतिहासकार.
* १८४० - क्रेझी हॉर्स, अमेरिकेतील ओग्लाला सू जमातीचा नेता.
* १८५२ - ओरेस्ट ख्वोल्सन, रशियन भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १८९२ - फ्रांसिस्को फ्रॅंको, स्पेनचा हुकुमशहा.
* १९१० -  आर. वेंकटरमण भारताचे ८वे राष्ट्रपती
* १९१९ - इंद्रकुमार गुजराल, भारताचे पंतप्रधान.
* १९३२ - रोह तै-वू, दक्षिण कोरियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९४३ - फ्रान्सिस दिब्रिटो, कॅथॉलिक ख्रिस्ती फादर, मराठी लेखक.

## मृत्यू 
* १९७५ - हाना आरेंट, जर्मन तत्त्वज्ञ, लेखिका.
* १९८१ - ज.द. गोंधळेकर, मराठी चित्रकार.

## प्रतिवार्षिक पालन 
## बाह्य दुवे
डिसेंबर २ - डिसेंबर ३ - **डिसेंबर ४** - डिसेंबर ५ - डिसेंबर ६ - (डिसेंबर महिना)

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
स्टीवन जेरार्ड

**स्टीव्हन जेरार्ड** हा इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आहे. जेरार्ड लीव्हरपूल या नामांकित क्लबचा कर्णधार आहे.

इ.स. २००५च्या युरोपियन चँपियन्स लीगच्या अंतिम सामन्यात ०-३ अशा पिछाडीवरून लिव्हरपूलच्या संस्मरणिय विजयाचा शिल्पकार.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इब्राहीम रुगोवा

रुगोवा, इब्राहीम
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेनिस बर्गकँप

250 px|इवलेसे|डेनिस बर्गकॅंप
**डेनिस बर्गकॅंप** (;  , ॲम्स्टरडॅम, नेदरलँड्स) हा एक निवृत्त डच फुटबॉलपटू आहे. १९९० ते २००० सालांदरम्यान  राष्ट्रीय संघाचा भाग राहिलेला बर्गकॅंप १९९४ व १९९८ सालच्या फिफा विश्वचषक स्पर्धांमध्ये तसेच १९९२, १९९६ व २००० ह्या तीन यूरो स्पर्धांमध्ये नेदरलँड्सकडून खेळला होता.

क्लब पातळीवर बर्गकॅंप १९८६−९३ दरम्यान एरेडिव्हिझीमधील ए.एफ.सी. एयाक्स, १९९३−९५ दरम्यान सेरी आ मधील इंटर मिलान तर १९९५−२००६ दरम्यान प्रीमियर लीगमधील आर्सेनल एफ.सी. ह्या क्लबसाठी खेळत होता.

## बाह्य दुवे
*माहिती 

वर्ग:नेदरलँड्सचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ज्यो कोल

**जोसेफ जॉन कोल** ऊर्फ **ज्यो कोल** (इंग्लिश: Joseph  John Cole) (नोव्हेंबर ८, १९८१ - हयात) हा इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आहे. १९९८ ते २००३ सालांदरम्यान कोल वेस्टहॅम युनायटेड एफ.सी. संघाकडून खेळत होता. वेस्टहॅम युनायटेड संघानंतर तो चेल्सी संघाकडून खेळतो आणि तो इग्लंड राष्ट्रीय संघाकडूनही आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल स्पर्धांमध्ये सहभागी झाला आहे. कोल सहसा मधल्या फळीतील विंगराच्या भूमिकेतून खेळतो.

## बाह्य दुवे 
* चेल्सी एफ.सी. कॉम - {{लेखनाव} याची प्रोफाइल, कारकीर्दीची आकडेवारी (इंग्लिश मजकूर)]

वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ॲशली कोल

**ॲशली कोल** () हा एक इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आहे. कोल चेल्सी व इंग्लंडसाठी बचावपटू म्हणून खेळतो.

## बाह्य दुवे
* फिफा स्थळ 

वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म
वर्ग:आर्सेनल एफ.सी. खेळाडू
वर्ग:चेल्सी एफ.सी. खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पॉल रॉबिन्सन

**पॉल मार्क जेम्स रॉबिन्सन** (जानेवारी ७, इ.स. १९८२:लंडन, इंग्लंड - ) हा इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आहे. हा बचावफळीत मध्यातून खेळत असे.

वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मिरोस्लाफ क्लोजे

**मिरोस्लाफ जोसेफ क्लोजे** (जर्मन व ;  ९ जून १९७८) हा एक जर्मन फुटबॉलपटू आहे. पोलंडमध्ये जन्मलेला व २००१ सालापासून  राष्ट्रीय फुटबॉल संघाचा भाग राहिलेला क्लोजे सध्या जर्मनीसाठी सर्वाधिक गोल नोंदवलेला फुटबॉल खेळाडू आहे. हा मान ह्यापूर्वी गेर्ड म्युलर कडे होता. क्लोजेने आजवर १३३ सामन्यांमध्ये ७० गोल केले असून त्याला २००६ फिफा विश्वचषक स्पर्धेमध्ये गोल्डन बूट पुरस्कार मिळाला होता. त्याने २००२ फिफा विश्वचषकामध्ये ५, २०१० फिफा विश्वचषकामध्ये ४ तर २०१४ फिफा विश्वचषकामध्ये आजवर 2 गोल नोंदवले आहेत. एकूण १6 गोल नोंदवून तो विश्वचषक स्पर्धांमध्ये सर्वाधिक गोल करणाऱा फुटबॉल खेळाडू एक आहे.

क्लब पातळीवर जर्मन बुंडेसलीगामध्ये अनेक संघांकडून खेळल्यानंतर क्लोजे २०११ पासून इटलीच्या सेरी आमधील एस.एस. लाझियो ह्या क्लबकडून खेळत आहे.

### क्लब सांख्यिकी 
.

* 1.Includes German Super Cup.
* 2.Includes Italian Super Cup.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:जर्मनीचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मायकेल बलाक

वर्ग:जर्मनीचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रियो फर्डिनांड

**रियो गॅव्हिन फर्डिनांड** (नोव्हेंबर ७, इ.स. १९७८:पेकहॅम, लंडन - ) हा इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आहे.

फर्डिनांड सेंट लुशिया, डॉमिनिका व ॲंग्लो-आयरिश वंशाचा आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
फर्डिनांड, रियो
फर्डिनांड, रियो
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मार्क विदुका

**मार्क ॲंथोनी विदुका** (९ ऑक्टोबर, इ.स. १९७५ - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू आहे. हा आघाडीच्या फळीत खेळतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ॲलेक्स फर्ग्युसन

thumb|right|ॲलेक्स फर्ग्युसन
*सर* **ॲलेक्स फर्ग्युसन** (इंग्लिश: *Alexander Chapman Ferguson*) (डिसेंबर ३१, १९४१ - हयात) हा स्कॉटिश भूतपूर्व फुटबॉल व्यवस्थापक व खेळाडू आहे. हा इंग्लिश प्रीमियर लीग फुटबॉल साखळी स्पर्धेत आघाडीचा संघ असलेल्या मॅंचेस्टर युनायटेड संघाचा १९८६-२०१४ दरम्यान व्यवस्थापक होता.

## बाह्य दुवे 
* मॅन्यूटीडीझोन.कॉम -  याची व्यवस्थापकीय कारकिर्दीची आकडेवारी (इंग्लिश मजकूर) 
* 

वर्ग:फुटबॉल प्रशिक्षक
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
होजे मौरिन्हो

**होजे मारियो दोस सांतोस मौरिन्हो फेलिक्स** (२६ जानेवारी, इ.स. १९६३ - ) हा पोर्तुगालचा फुटबॉल प्रशिक्षक आहे. हा क्लब रोमाचा सद्य प्रशिक्षक आहे.

याने २००० सालापासून बेनफिका, युनिआव दि लेइरिया, पोर्तो, चेल्सी, इंटर मिलान, रेआल माद्रिद, मँचेस्टर युनायटेड आणि टॉटेनहॅम हॉट्सपर येथे प्रशिक्षण दिलेले आहे.

वर्ग:फुटबॉल प्रशिक्षक
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राफाएल बेनिटेझ

**राफाएल बेनिटेझ** लिव्हरपूल या इंग्लिश फुटबॉल क्लबचा प्रशिक्षक आहे.

वर्ग:फुटबॉल प्रशिक्षक
वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रॉबी कीन

वर्ग:आयर्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एडगर डेव्हिड्स

**एडगर स्टीवन डेव्हिड्स** (१३ मार्च, १९७३:पारामारिबो, सुरिनाम - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे. हा मधल्या फळीतून खेळत असे.

वर्ग:नेदरलँड्सचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बेल प्रयोगशाळा

बेल प्रयोगशाळा (Bell Labs / AT&T Bell Labs) ही जगातील कणविद्युत व संगणक अभियांत्रिकी संशोधनातील एक अग्रगण्य संस्था आहे. मुरे हिल येथे हिची मुख्य कचेरी असून न्यू जर्सी येथे प्रमुख संशोधन केद्र आहे. जगात अनेक ठिकाणी हिच्या शाखा आहेत.

इथेच पुढील काही क्रांतिकारक शोध लागले.

- रेडियो खगोलशास्त्र
- ट्रांझिस्टर
- युनिक्स संगणक प्रणाली
- सी प्रोग्रॅमिंग लॅंग्वेज

ही प्रयोगशाळा आतापर्यंत ६ नोबेल पुरस्कारांची मानकरी झाली आहे.

## बाह्य दुवे 
बेल प्रयोगशाळेचे अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:संशोधन संस्था
दत्ता दळवी

वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी
वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:मुंबईचे महापौर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप युटिचीयन

**पोप युटिचीयन** (--,--:-- - डिसेंबर ७, इ.स. २८३) हा तिसऱ्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *युटिचीयन* किंवा *युटिचीयानस* असे होते. युटिचीयनच्या जन्माबद्दल माहिती उपलब्ध नाही.

युटिचीयन
वर्ग:इ.स. २८३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप इनोसंट चौथा

**पोप इनोसंट चौथा**(इ.स. ११९५:मनारोला, इटली - डिसेंबर ७, इ.स. १२५४) हा तेराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *सिनिबाल्दो फियेशी* होते. जहागीरदार घराण्यात जन्मलेल्या सिनिबाल्दोचे शिक्षण पार्मा व बोलोन्या येथे झाले.

इनोसंट ०४
वर्ग:इ.स. ११९५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १२५४ मधील मृत्यू
इनोसंट ०४
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चौधरी मुहम्मद अली

इवलेसे|चौधरी मुहम्मद अली
**चौधरी मुहम्मद अली** (पंजाबी, उर्दू: چوہدری محمد علی ; रोमन लिपी: *Chaudhry Muhammad Ali* ;) (जुलै १५, इ.स. १९०५ - डिसेंबर २, इ.स. १९८०) हा पाकिस्तानी राजकारणी होता व इ.स. १९५५ ते इ.स. १९५६ सालांदरम्यान पाकिस्तानाचा चौथा पंतप्रधान होता. त्याच्या पंतप्रधानपदाच्या कार्यकाळात पाकिस्तानाची राज्यघटना बनवली गेली व इ.स. १९५६ साली पाकिस्तान प्रजासत्ताक घोषित करण्यात आले. परंतु त्याच काळात मुस्लिम लीग पक्षातील मतभेद विकोपाला जाऊन त्यात फूट पडली व पाकिस्तानातील *रिपब्लिकन पार्टीची* स्थापना झाली. या नव्या पक्षाने पाकिस्तानी विधिमंडळात आधिक्यही मिळवले. त्यामुळे चौधरी मुहम्मद अलीवर रिपब्लिकन पक्षाला रोखण्यासाठी पुढाकार घेण्याचा त्याच्याच मुस्लिम लीग पक्षातून दबाव वाढला. पक्षांतर्गत राजकारणाची परिस्थिती चिघळल्यामुळे त्याने पंतप्रधानपदाचा व मुस्लिम लीग सदस्यत्वाचा राजीनामा दिला.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:पाकिस्तानचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू
पोप जॉन सहावा

**पोप जॉन सहावा** (--:ग्रीस - ११ जानेवारी, इ.स. ७०५:रोम) हा आठव्या शतकातील पोप होता.

]]

जॉन ०६
जॉन ०६
वर्ग:इ.स. ७०५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आर्सेन वेंगर

**आर्सेन वेंगर** (२२ ऑक्टोबर, इ.स. १९४९ - )  या इंग्लिश फुटबॉल क्लबचा प्रशिक्षक आहे.

वर्ग:फुटबॉल प्रशिक्षक
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वसिष्ठा नदी

वसिष्ठा नदी गोदावरी नदीची उपवाहिनी आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या

वर्ग:भारतातील नद्या
प्रवरा नदी

**प्रवरा** ही महाराष्ट्रातील अहिल्यादेवीनगर जिल्ह्यातून उगम पावणारी नदी आहे. हिला मुळा, आढळा, म्हाळुंगी या उपनद्या असून ही नदी पुढे  गोदावरीला जाऊन मिळते.

प्रवरानदीच्या किनाऱ्यावर अकोले, संगमनेर, कोल्हार, नेवासा ही प्रमुख गावे आहेत.
नदी रतनवाडीला उगम पावून गोदावरी  नदीस मिळते. प्रवरा नदी भंडारदरा धरणापासून ते ओझरपर्यंत कालवा मानली जाते. तिथपासून नदीचे दोन कालवे निघतात संगमनेर,अकोले व श्रीरामपूर तालुक्यातील लोकांची जीवनदायी असलेल्या प्रवरा नदीला *अमृतवाहिनी* असेही म्हणले जाते. संगमनेर येथून निघून वाघापूर, जोर्वे असा प्रवास करून ओझर येथे धरणात तिचे पाणी अडविले जाते. या धरणातून निघणाऱ्या डाव्या व उजव्या कालव्यातून संगमनेर व श्रीरामपूर तालूक्यातील शेतीला पाणी दिले जाते.प्रवरा नदी प्रवरा संगम येथे गोदावरी नदीला मिळते.

## कालवे 
## धरणे
प्रवरा नदीवर भंडारदरा व निळवंडे ही धरणे आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
हडप्पा

thumb|300px|हडप्पा संस्कृतीचा भौगोलिक विस्तार
**हडप्पा** (Harappa) हे पाकिस्तानमधील छोटे शहर आहे. येथे सिंधू नदीच्या खोऱ्यात प्राचीन काळी वसलेल्या हडप्पा संस्कृतीचे अवशेष आढळले आहेत. हडप्पा येथे घरे, रस्ते आणि धान्याचे कोठार यांचे अवशेष सापडले आहेत. 

हडप्पाकालीन मुद्रा( शिक्के )हे प्रामुख्याने चौकोनी आहेत. शिक्क्यावर प्राणी व मानव सदृश आकृत्या कोरलेल्या आहेत हे शिक्के  स्टीएटाईट प्रकारच्या दगडापासून बनवलेले आहेत.

## नगररचना : नगर रचना हे सिंधू संस्कृतीचे खास वैशिष्ट्य होते.
उत्खननात एकही मंदिर अथवा  देवाची मूर्ती मिळाली नाही.
thumb|300px|उत्खननात सापडलेले हडप्पा संस्कृतीतील स्नानगृह आणि विहीर
thumb|300px|उत्खननात सापडलेली हडप्पा संस्कृतीतील मातीची खेळणी

## संदर्भ
वर्ग:प्राचीन संस्कृती
वर्ग:पाकिस्तानमधील शहरे
वर्ग:पुरातत्त्वीय स्थळे
वर्ग:हडप्पा संस्कृती
वर्ग:हडप्पा संस्कृतीतील गावे
वैतरणा नदी

**वैतरणा नदी**  ही पालघर जिल्ह्यातून वाहते. ही त्र्यंबकेश्वरजवळ सह्याद्री पर्वतात  उगम पावते. ही पश्चिम वाहिनी नदी अरबी समुद्राला मिळते. ही नदी त्र्यंबकेश्वराजवळच उगम पावणाऱ्या गोदावरीची उपनदी नाही. गोदावरी सह्याद्रीच्या पूर्वेला आहे, वैतरणा पश्चिमेला. हिच्यावर तीन धरणे आहेत. पहिले खालचे वैतरणा धरण (याला मोडक सागर म्हणतात), दुसरे मधले वैतरणा धरण (याला बाळासाहेब ठाकरे धरण
 म्हणतात) आणि तिसरे इगतपुरीजवळ असलेले वरचे वैतरणा धरण. या तीनही धरणांतून मुंबईला पाणी पुरवठा होतो. या नदीच्या सुर्या,पिंजाळ,तानसा आणि देहेरजा या प्रमुख उपनद्या आहेत.
वैतरणेची लांबी 154 किमी असून ती कोकणातील प्रथम क्रमांकाची लांब नदी आहे.
अरबी समुद्राला दातिवरे खाडीतून मिळते.

या धरणांव्यतिरिक्त मुंबईला पाणीपुरवठा करणारी, तानसा आणि भातसा हीही धरणे आहेत.

वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:पालघर जिल्हातील नद्या
राजमहेंद्री

**राजमहेंद्री**, **राजमहेंद्रवरम** किंवा **राजमंड्री** हे भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील शहर आहे. गोदावरी नदी या ठिकाणी बंगालच्या उपसागरास मिळते.

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:पूर्व गोदावरी जिल्हा
*
ज्वारी

**ज्वारी** (इंग्रजी Sorghum bicolour) ह एक धान्यप्रकार आहे. हे एक भरड धान्य आहे. यास जोंधळा असेही म्हणतात. या वनस्पतीला इंग्रजीत Great millet असे म्हणतात.

## इतिहास
याचा उगम आफ्रिका खंडाच्या पूर्व भागात झाला असे मानतात. एका मतानुसार ज्वारी इस पूर्व ११ व्या शतकात आफ्रिकेतून भारतात आली असे मानले जाते. परंतु द्वारका येथे झालेल्या उत्खननात, सुमारे पाच हजार वर्षांपुर्वीच्या एका जात्याच्या भागात सापडलेल्या पुराव्यावरून ज्वारीची शेती भारतात किमान पाच हजार वर्षांपासून अस्त्तित्वात आहे असे सिद्ध झाले आहे. भारतात मोठ्या प्रमाणावरती हे पिक घेतले जाते .

## लागवड
thumb|ज्वारी
विषुववृत्तापासून ४५ अक्षांशांपर्यंत ज्वारी या पिकाची लागवड होते. यास उष्ण हवामान मानवते. ज्वारीची लागवड आफ्रिका खंडात सर्वत्र आढळते. तसेच भारत, चीन, अमेरिका येथे मोठ्या प्रमाणावर होते. जगातील मोठ्या लोकसंख्येचे हे एक महत्त्वाचे अन्न उत्पादन आहे.  भारतात मोठ्या भागात लोकांच्या आहाराचा प्रमुख भाग आहे.

## उपयोग
कोवळ्या ज्वारीचा भाजून हुरडा केला जातो. ज्वारी पूर्ण पिकल्यावर ज्वारीचे धान्य म्हणून वापरतात. तसेच भाजून लाह्या, कण्या व पिठाच्या भाकरी करून खाण्यासाठी वापरले जाते. याचे बी लघवीच्या आजारांवर उपयुक्त असते. तसेच हे एक कामोत्तेजक म्हणूनही कार्य करते. हे पिक जनावरांचे खाद्य म्हणूनही वापरले जाते. सोलापूर जिल्ह्याला ज्वारीचे कोठार म्हणतात. सोलापूर जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणात ज्वारीचे उत्पादन घेतले जाते. ज्वारीपासून पापड्या ही बनवल्या जातात.

## प्रकार
ज्वारीचे अनेक प्रकार आहेत. त्यातील महाराष्ट्र राज्यात मोतीचूर, काळबोंडी, लालबोंडी, पिवळी हे उपप्ररकार लागवडीत आढळतात. यात 'हायब्रीड ज्वारी' हाही एक प्रकार आहे.एका ठराविक प्रकारच्या ज्वारीच्या बुंध्यातून रस काढून काकवी केली जाते.

### सुधारीत व संकरित जाती
सुधारित सावनेर, सुधारित रामकेल, एन. जे. १३४, टेसपुरी, सातपानी, मालदांडी ३५–१ (सीएसएच क्र. ४)

### रोग
ज्वारीवर कवकांचे प्रकार वाढतात. काणी, काजळी, तांबेरा, केवडा, अरगट आणि करपा हे कवकजन्य रोग पिकांना रोगग्रस्त करतात.

तसेच रुचिरा प्रकार  प्रसिद्ध आहे.

## संदर्भ
वर्ग:भरड धान्ये
वर्ग:शेती
वर्ग:जीवशास्त्र
वर्ग:वनस्पती
वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
वर्ग:अन्न
वर्ग:पिके‎
वर्ग:तृणधान्ये
महेंद्रवर्मन

**राजा महेंद्रवर्मन** (६०० - ६३०) हा पल्लव राजा होता. याची राजधानी राजमुंद्री येथे होती.

याने *मत्तविलास प्रहसन* नावाचे संस्कृत मार्मिक नाटक लिहिले.

वर्ग:पल्लव घराणे
वर्ग:इ.स. ६०० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. ६३० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कंदाकुर्थी

**कंदाकुर्थी** आंध्रप्रदेशातील एक छोटे शहर आहे. येथे मंजीरा नदी, हरिद्रा नदी या उपनद्यांचा गोदावरीशी त्रिवेणी संगम होतो. या सुंदर संगमावर आंतरराज्य पूल आहे. शिवालय व स्कंद आश्रम नावाची प्राचीन देवालये आहेत.

२०११मध्ये येथील लोकसंख्या ४,५६३ होती.

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:निजामाबाद जिल्हा
बंगालचा उपसागर

250px|right|thumb|बंगालचा उपसागर
तीन बाजूंनी जमीन असलेल्या जलाशयाला त्याच्या आकारमानाप्रमाणे क्रमश: खाडी, आखात किंवा उपसागर म्हणतात. या तिघांत उपसागर सर्वात मोठा. भारत , बांगलादेश आणि ब्रह्मदेश यांच्या भूमींनी  वेढला गेलेला **बंगालचा उपसागर** (बांग्ला: বঙ্গোপসাগর ; तमिळ: வங்காள விரிகுடா ; तेलुगू भाषा: బంగాళాఖాతము ; इंग्लिश: *Bay of Bengal*, *बे ऑफ बंगाल*) हा हिंदी महासागराच्या ईशान्येकडील भाग व्यापणारा व जगातील उपसागरांपैकी सर्वांत विस्तीर्ण उपसागर आहे. ढोबळमानाने त्रिकोणी आकाराचा हा उपसागर पश्चिमेकडे श्रीलंका व भारताची पूर्व किनारपट्टी, उत्तरेला बांग्लादेशाची दक्षिण किनारपट्टी या भूभागांनी, तर पूर्वेकडे म्यानमारची किनारपट्टी व भारताची अंदमान आणि निकोबार बेटे यांनी वेढला आहे. या उपसागराचे क्षेत्रफळ २१,७२,००० चौरस कि.मी.२ आहे
 

वर्ग:हिंदी महासागर
वर्ग:उपसागरे
मंजिरा नदी

**मंजिरा नदी** ही गोदावरीची उपनदी आहे.

वर्ग:भारतातील नद्या
पुष्कर मेळा

**पुष्कर मेळा**, ज्याला **पुष्कर उंट मेळा** किंवा स्थानिक पातळीवर **कार्तिक मेळा** सेही म्हणतात, हा वार्षिक बहु-दिवसीय पशुधन मेळा आणि सांस्कृतिक उत्सव आहे जो राजस्थान, भारताच्या अजमेर जिल्ह्यातील अजमेर शहराजवळील पुष्कर शहरात आयोजित केला जातो. हा मेळा हिंदू महिन्याच्या कार्तिक महिन्यापासून सुरू होतो आणि कार्तिक पौर्णिमेला संपतो, जो सामान्यतः ग्रेगोरियन कॅलेंडरमध्ये ऑक्टोबरच्या अखेरीस किंवा नोव्हेंबरच्या सुरुवातीला येतो.

१९९८ मध्ये, वर्षभर १० लाखांहून अधिक पर्यटक पुष्करला येत असत. केवळ पुष्कर मेळा २००,००० हून अधिक पर्यटकांना आकर्षित करतो.

चित्र:Inde pushkar foire.jpg|पुष्कर मेळा
चित्र:Giant wheels at Pushkar, Rajasthan.jpg|पुष्कर मेळ्यातील रहाडगाडगे
चित्र:Local villagers arriving at the Pushkar Fair..jpg|पुष्कर मेळ्यात भागघेण्यास येणारे लोक
चित्र:Shop selling Sindoor (Vermilion) in Pushkar, Rajasthan.jpg|पुष्कर मेळ्यात कुंकुं विक्रेता
चित्र:Tug of war, at Pushkar Fair, Rajasthan.jpg|पुष्कर मेळ्यातील दोर ओढणाऱ्या महिला
चित्र:Hot Air Balloon Ride by Sky Waltz.jpg|पुष्कर मेळा २००८ मधील उष्ण हवेचा फुगा हवेत तरंगताना

## संदर्भ 
पुष्कर मेळा संकेतस्थळ 

वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव
हरिद्रा नदी

**हरिद्रा नदी**, अर्थात **हळदीव्होळ** ही भारताच्या महाराष्ट्र व आंध्र प्रदेश राज्यांतून वाहणारी नदी आहे. ही गोदावरीची उपनदी असून आंध्र प्रदेशातील निजामाबाद जिल्ह्यात गोदावरीस जाऊन मिळते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील नद्या
ज्योतिर्लिंग

भारतात शंकराची एकूण १२ महत्त्वाची मंदिरे आहेत. त्यांना १२ (द्वादश) ** ज्योतिर्लिंगे** म्हणतात. धर्मशास्त्राने या ज्योतिर्लिंगांच्या यात्रेचा क्रम सांगितला आहे, तो असा :

## संस्कृत श्लोक 
हिंदू धर्मानुसार अस म्‍हणल जात की जी व्‍यक्ति "वरील बारा ज्‍योर्तिलिंगाचे नावानुरूप मंत्र" जर दररोज पहाटे व सायंकाळी जपन केला तर सात जन्‍मातील झालेला पाप ज्‍योर्तिलिंगाच्‍या स्‍मरणामुळे / जप केल्‍यामुळे सर्व पापांचा विनाश होतो.
खालील श्लोक (द्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्रम्) १२ ज्योतिर्लिंगांचे वर्णन करते:

## संदर्भ यादि 
*
वर्ग:हिंदू मंदिरे
भारतातील प्रमुख १२ जोतिर्लिंग थोडक्यात परिचय
लांबी

**लांबी** म्हणजे एखादी वस्तू किती लांब आहे, याचे *मान* होय. भौमितिक दृष्ट्या सर्वसाधारणतः लांबी म्हणजे एखाद्या वस्तूच्या सर्वांत मोठ्या बाजूचे मान होय.

वर्ग:गणित
वर्ग:भूमिती
वर्ग:मापन
घन मीटर

**घनमीटर** हे आकारमान मोजण्याचे एक एकक आहे. १ मी X १ मी X १ मी एवढ्या क्षेत्राचे आकारमान १ घनमीटर असते.

वर्ग:भूमिती
बिंदुसरा नदी

**बिंदुसरा** गोदावरीची एक उपनदी आहे.  बीड जिल्ह्यातील ही नदी सिंदफणी नदीला मिळते जी पुढे सिंदफणी गोदावरीला मिळते.बीड हे जिल्ह्याचे मुख्य ठिकाण बिंदुसरा नदी काठावर वसलेले आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:बीड जिल्हा
नांदूर मधमेश्वर

येथे गोदावरी नदीवर धरण बांधले गेले आहे.

वर्ग:भारतातील धरणे
नाईल नदी

right|300 px|thumb|आफ्रिकेच्या नकाशावर नाईल नदी
**नाईल** () ही आफ्रिका खंडातील प्रमुख नदी आहे.  इतकी लांबी असलेल्या नाईलला जगातील सर्वात लांब नदी मानण्यात येते. पांढरी नाईल व निळी नाईल ह्या दोन नाईलच्या प्रमुख उपनद्या आहेत. पांढऱ्या नाईलचा उगम व्हिक्टोरिया सरोवरामध्ये होतो तर निळ्या नाईलचा उगम इथियोपियामधील ताना सरोवरात होतो. सुदानमधील खार्टूम शहराजवळ ह्या दोन नद्यांचा संगम होतो व पुढील प्रवाहाला एकत्रितपणे नाईल नदी असे संबोधले जाते. साधारणपणे उत्तरेकडे वाटचाल करून नाईल नदी भूमध्य समुद्रामध्ये मिळते.

नाईलचे पाणलोट क्षेत्र सुमारे ३४ लाख वर्ग किमी एवढे असून ती , ,,, व  ह्या ६ देशांमधून वाहते. उत्तर आफ्रिकेतील सुदान व इजिप्त देशांमध्ये नाईल जवळजवळ पूर्णपणे वाळवंटामधून वाहते. ऐतिहासिक काळापासून इजिप्तमधील जीवन संपूर्णपणे नाईलवर अवलंबून आहे. इजिप्तमधील शहरे व गावे प्रामुख्याने नाईलच्या काठावरच वसलेली आहे व इजिप्तच्या संस्कृतीमध्ये नाईलला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.

## नील नदीच्या उपनद्या 
**अटबारा नदी**
निळ्या  नाईल संगमाच्या खाली अटबारा नदी आहे, साधारणतः ताना तलावाच्या  उत्तरेस इथिओपियामध्ये उगम पावते. सुमारे ८०० किलोमीटर (५०० मैल) लांब आहे. इथिओपियामध्ये पाऊस पडतो तेव्हाच अटबारा नदी वाहते.मुखाजवळ तिचे पात्र १५० किमी रुंद आहेत.

## चित्रदालन 

Image:Nile riverboat, 1900.jpg|नाईल नदीतील बोट इजिप्त येथे इ.स. १९००
Image:Nile.jpg| क्रूस बोटेतून नाईल नदिचे दृश्य लक्सर आणि अस्वान दरम्यानचे
Image:Dhows on the Nile.jpg|फेलूक्का, अस्वान जवळील दृश्य
Image:Felucca on the Nile in Cairo 2008-08-14.jpg|नाईल नदीतील बोट झामलेक भागातील, कॅंरियो.
Image:EternalNile.JPG|नाईल नदी दलदलीचे दृश्य
Image:Africa11 016.jpg|नाईल नदी युगांडा येथे
Image:Nile in Uganda - by Michael Shade.jpg|नाईल नदी पार करतांना बोट, युगांडा येथील दृश्य
Image:Lights along the Nile.jpg|नाईल नदीच्या काठावरील ''वाळवंटातील सापासारखे दिसणारे दृश्य.

## व्हिडियो 

File:Nile-River1.ogg|नदी आणि पर्वत दृश्य नाईल नदी जवळील
File:Nile-River-Cruise.ogv|नाईल नदी काठावर राहणारे लोक.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* नाईल नदीची तपशील माहिती 
* नाईल व ॲमेझॉन नद्यांची तुलना 

वर्ग:नाईल नदी
वर्ग:नद्या
जायकवाडी धरण

**जायकवाडी धरण** हे गोदावरी नदीवर असलेले महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजी नगर जिल्ह्यामधील पैठण येथे आहे.या धरणाला **नाथसागर** देखील म्हणतात.हे एक प्रमुख धरण असून मराठवाड्यातील जवळजवळ २.४० लाख हेक्टर क्षेत्र या धरणामुळे ओलिताखाली आलेले आहे. आशिया खंडातील मोठं मातीचं धरण अशी ख्याती असलेलं जायकवाडी धरण(Jayakwadi dam). ६० किलोमीटरची लांबी आणि दहा किलोमीटरची रुंदी इतका मोठा पसारा असलेल्या या नाथसागराची आशिया खंडातलं सर्वात मोठं मातीचं धरण अशी ओळख आहे. जायकवाडी धरणाची तब्बल १०२ टीएमसी पाणीसाठ्याची क्षमता आहे. हे धरण एकदा पूर्ण भरलं तर दोन वर्षाच्या शेतीच्या पाण्याची आणि ४ वर्षांच्या पिण्याची पाण्याची सोय होते. म्हणून या धरणाला मराठवाड्याचा छोटा समुद्र समजला जातो.

**नाथसागरावर अवलंबून क्षेत्र**
नाथसागरावर मराठवाड्यातील पाच जिल्हे अवलंबून असतात. छत्रपती संभाजीनगर, बीड, जालना, परभणी आणि नांदेड हे जिल्हे जायकवाडी धरणावर थेट अवलंबून आहेत. तर परळी इथलं वीजनिर्मिती करणारं थर्मल सुद्धा याच पाण्यावर अवलंबून असतं

जायकवाडी धरणाला उजवा आणि डावा असे दोन कालवे आहेत. या कालव्यातून मराठवाड्यातल्या पाचही जिल्ह्यातील शेतीसाठी पाणी सोडलं जातं. यातल्या डाव्या कालव्याची लांबी ही तब्बल २०८ किलोमीटर आहे

जायकवाडी धरणातून तब्बल अडीच ते तीन लाख हेक्टर शेतीच्या सिंचनासाठी पाणी सोडलं जातं. याच धरणावर छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना या दोन महानगराच्या पाणीपुरवठा योजना अवलंबून आहेत. तब्बल ४०० गावांची तहानही जायकवाडी धरण भागवतं

छत्रपती संभाजीनगरमधील वाळूज, शेंद्रा, चिकलठाणा, पैठण आणि जालना औद्योगिक वसाहती सुद्धा याच धरणावर अवलंबून आहेत. त्यामुळे जायकवाडी धरण भरणं म्हणजे मराठवाड्याच्या आर्थिक विकासाला चालना मिळणे असंही समजलं जातं.

## धरणाची माहिती
बांधण्याचा प्रकार : मातीचा भराव व दगडी बांधकाम
उंची  : ४१.३ मी. (सर्वोच्च)
लांबी  :  ९९९७.६७ मी. 

### दरवाजे
प्रकार	: S - आकार
लांबी	: ४७१ मी.
सर्वोच्च विसर्ग	: २२६५६ घनमीटर / सेकंद
संख्या व आकार	: २७, (१२.५० X ७.९० मी)

### पाणीसाठा
क्षेत्रफळ  :  ३५० वर्ग कि.मी.
क्षमता  :  २९०९ दशलक्ष घनमीटर
वापरण्यायोग्य क्षमता  :  २१७० दशलक्ष घनमीटर
ओलिताखालील क्षेत्र  :  ३५०० हेक्टर
ओलिताखालील गावे  :  १०५

## कालवा 
### डावा कालवा
लांबी  :  २०८ कि.मी.
क्षमता  :  १००.८० घनमीटर / सेकंद
ओलिताखालील क्षेत्र  :  २६३८५८ हेक्टर
ओलिताखालील शेतजमीन  :  २३७४५२ हेक्टर

### उजवा कालवा
लांबी  :  १३२ कि.मी.
क्षमता  :  ६३.७१ घनमीटर / सेकंद

## वीज उत्पादन
जलप्रपाताची उंची  :  ९४ फूट
जास्तीतजास्त विसर्ग  :  ५० क्यूमेक्स
निर्मिती क्षमता  :  १२ मेगा वॅट
विद्युत जनित्र  :  १

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील धरणे
वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील धरणे
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
ब्रह्मपुत्रा नदी

[250 px|इवलेसे|[तेजपूरजवळील कोलिया भोमोरा सेतू]]
**ब्रह्मपुत्रा** ही आशियामधील एक प्रमुख नदी आहे. ब्रह्मपुत्रा हिमालय पर्वतरांगेतील तिबेटच्या बुरांग जिल्ह्यामध्ये  त्सांगपो किंवा यारलुंग झांबो (*यार्लुंग त्सांग्पो*) ह्या नावाने उगम पावते. तेथून पूर्वेकडे वाहत येऊन ब्रह्मपुत्रा भारताच्या अरुणाचल प्रदेश राज्यामध्ये प्रवेश करते. अरुणाचल व आसाममधून नैर्ऋत्य दिशेने वाहत जाऊन ब्रह्मपुत्रा बांगलादेशामध्ये शिरते. बांगलादेशमध्ये तिला *जमुना* ह्या नावाने ओळखले जाते. बांगलादेशात ब्रह्मपुत्रेला प्रथम पद्मा ही गंगेपासून फुटलेली नदी व नंतर मेघना ह्या दोन प्रमुख नद्या मिळतात. गंगेच्या त्रिभुज प्रदेशामध्ये येऊन ब्रह्मपुत्रा बंगालच्या उपसागराला मिळते.

*ब्रह्मदेवाचा पुत्र* असे ब्रह्मपुत्रा नदीचे नाव पडले असून हिचे नाव काहीजण ब्रह्मपुत्र असे पुल्लिंगी असल्याचे समजतात. (मोठ्या नद्यांना मराठीत नद असा पुल्लिंगी शब्द आहे.) आसाम राज्यामधील बहुतेक सर्व मोठी शहरे ब्रह्मपुत्रेच्या काठावरच वसली आहेत. 

  

वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:चीनमधील नद्या
वर्ग: बांगलादेशमधील नद्या
सतलज नदी

**सतलज नदी** पंजाबमधून वाहणाऱ्या पाच नद्यांपैकी सगळ्यात मोठी नदी आहे. सतलजचा उगम तिबेटमधील राक्षसताल सरोवरातून होतो. येथे तिला *लांग्केन झांग्बो* (हत्ती नदी) अशा नावाने ओळखले जाते. पश्चिम-उत्तर पश्चिमेस २६० किमी अंतर वाहिल्यावर सतलज शिप्कीला येथे भारतात शिरते. हिमाचल प्रदेशमध्ये साधारण पश्चिम-आग्नेयेस दिशेत ३६० किमी वाहल्यावर तिचा संगम बियास नदीशी होतो. यात दिशेत १५ किमी वाहून सतलज पाकिस्तानात शिरते. पुढे ही नदी चिनाब नदीला मिळते. येथे ही नदी *पंजनाद नदी* या नावाने ओळखली जाते. येथून १०० किमी पश्चिमेस बहावलपूर शहराजवळ ही नदी सिंधु नदीस मिळते. 

 

वर्ग:भारतातील नद्या
वर्ग:पाकिस्तानमधील नद्या
वर्ग:हिमाचल प्रदेशमधील नद्या
वर्ग:पंजाब (भारत)मधील नद्या
करकोचा

[thumb|right|200 px|[पांढरा करकोचा]]करकोचा हा पाणथळ जागेत रहाणाऱ्या पक्ष्यांचा गट असून ते दिसावयास बगळ्यासारखे असतात. परंतु बगळ्यांपेक्षा यांची चोच बरीच लांब असते. करकोच्याला इंग्रजीत स्टॉर्क असे म्हणतात.

करकोच्याचे विविध प्रकार खालीलप्रमाणे- 

* उघड्या चोचीचा करकोचा
* ॲडज्युडंट करकोचा
* काळा करकोचा
* चित्रबलाक
* पांढरा करकोचा

वर्ग:पक्षी
संकेतस्थळ

**संकेतस्थळ** (इंग्लिश: *Website*, *वेबसाइट*) हे आंतरजालाचे महत्त्वाचे घटक आहेत . आंतरजालावरील माहिती विविध पत्त्यावर ठेवलेली असते. उदा- http://mr.wikipedia.org हे मराठी विकिपीडियाचे संकेतस्थळ आहे. यातील http म्हणजे (HyperText Transfer Protocol) हायपर टेक्स्ट ट्रान्सफर प्रोटोकॉल आणि इंटरनेटच्या या महाजालामध्ये बरेतसे असे संकेतस्थळ असतात. जसे कि उदाहरणामध्ये दिलेलं  http://mr.wikipedia.org हे एक संकेतस्थळ आहे. जे विकिपीडियाची आहे ज्यावर आपल्याला मराठीमध्ये माहिती उपलब्ध होते. असे विविध संकेतस्थळ आहेत जे विविध कामासाठी वापरले जातात. जर एखादी वस्तू ऑनलाईन  आपल्याला घरपोच मागवायची असेल तर आपण अशा ऑनलाईन सुविधा देणारे संकेतस्थळांचा वापर करतो. 

## हे सुद्धा पहा
* मराठी संकेतस्थळे
सिलिकॉन

**सिलिकॉन** (Si) (अणुक्रमांक १४)  धातु-सदृश्य अर्धविद्युतवाहक रासायनिक पदार्थ आहे.

सिलिकॉनचा उपयोग हा सिंमेट उत्पादनात व सौर उपकरणात यात होतो.

वर्ग:मूलद्रव्ये