open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
युसुफखान महंमदखान पठाण

*डॉ.* **युसुफखान महंमदखान पठाण** १ मार्च (१९३० - हयात) ऊर्फ यू. म. पठाण हे मराठी भाषेतील लेखक व संतसाहित्याचे अभ्यासक आणि भाष्यकार आहेत. भारतात आणि भारताबाहेर ते ख्यातनाम आहेत. लघुकथालेखक, ललित लेख, व्यक्तिचित्रे, हे वाङ्मयप्रकार यू.म. पठाण यांनी हाताळले आहेत.  भाषाविज्ञान व सांस्कृतिक अध्ययन संशोधन या क्षेत्रांतही डॉ. पठाण यांनी कार्य केले आहे. फार्सी-मराठी अनुबंध या विषयावर त्यांनी बरेच लिखाण केले आहे. दिल्लीच्या बिर्ला फाउंडेशनने तुलनात्मक भारतीय भाषाध्ययनासाठी त्यांना राष्ट्रीय गौरववृत्ती देऊन त्यांचा सन्मान केला होता.

## शिक्षण
यू.म. पठाण यांनी एम.ए., बी.टी., झाल्यावर पीएच.डी.(मराठी), पीएच.डी.(हिंदी) केले आहे. त्यांना त्यांच्या तत्त्वज्ञानविषयक कार्यासाठी डी.लिट. या पदवीने सन्मानित केले गेले आहे.

## अध्यापन
* १९५३-१९५९ : दयानंद महाविद्यालय, सोलापूर
* १९६०-१९९० : तत्‍कालीन मराठवाडा विद्यापीठाच्‍या (आजच्‍या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ) मराठी भाषा व वाड्.मय विभागात प्राध्यापक व १९७३ पासून मराठीचे विभाग प्रमुख कार्य.

त्यांनी औरंगाबाद येथील डॉ. आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचे कुलगुरुपदसुद्धा भूषविले आहे.

## प्रकाशित साहित्य 
## मानसन्मान आणि पुरस्कार
* इ.स. १९७२ : ’मराठी बखरीतील फार्सीचे स्वरूप’ या ग्रंथासाठी राज्यपुरस्कार
* इ.स. १९७२ : अतिथी प्राध्यापक(चेकोस्लाव्हाकिया)
* इ.स. १९७६ : आदर्श शिक्षक(राज्य पुरस्कार)
* इ.स. १९८२ : ब्रिटिश काउन्सिलची फेलोशिप(लंडन विश्वविद्यालय)
* इ.स. १९८४ : विद्यापीठ अनुदान मंडळाकडून राष्ट्रीय प्राध्यापक म्हणून निवड
* इ.स. १९८४ : ’संतसाहित्य चिंतन’साठी महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा पुरस्कार
* इ.स. १९८८ : सोळाव्या मराठवाडा साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद
* १९८८ : अखिल भारतीय दलित साहित्य अकादमीची डॉ. आंबेडकर फेलोशिप
* इ.स. १९९० : पुणे येथे झालेल्या त्रेसष्टाव्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद
* १९९०-१९९२ : विद्यापीठ अनुदान मंडळाकडून सुप्रतिष्ठित प्राध्यापक म्हणून मान्यता
* इ.स.  १९९२ : कौमी तंजीय हा राष्ट्रीय एकात्मता पुरस्कार
* इ.स. १९९५ : संतसाहित्यविषयक परिवर्तन पुरस्कार
* इ.स. १९९८ : आचार्य अत्रे पुरस्कार
* इ.स. १९९९ : मराठवाडा गौरव पुरस्कार
* इ.स. २००० : पुरोहितस्वामी पुरस्कार
* इ.स. २००० : साहित्य संस्कृति मंडळाची गौरववृत्ती
* इ.स. २००१ : दिल्लीच्या बिर्ला फाउंडेशनची राष्ट्रीय फेलोशिप
* २००१-०२ : दलितमित्र पुरस्कार
* इ.स. २००२ : देहू संस्थानचा जगद्‌गुरू पुरस्कार
* इ.स. २००३ : मणिभाई देसाई राष्ट्रसेवा पुरस्कार 
* इ.स. २००४ : डॉ. कपाळे साहित्य पुरस्कार(वीरशैव साहित्य पुरस्कार)
* इ.स. २००७ : भारत सरकारचा पद्मश्री पुरस्कार 
* इ.स. २०११ : महाराष्ट्र सरकारचा ज्ञानोबा तुकाराम जीवनगौरव पुरस्कार 
* इ.स. २०१३ : दलुभाई जैन मराठी साहित्यभूषण पुरस्कार 
* महाराष्ट्र सरकारचा ज्ञानोबा तुकाराम पुरस्कार.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पुरस्कारप्राप्त आदर्श शिक्षक
वर्ग:मुस्लिम मराठी साहित्य
वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
बाबा आढाव

**डॉ. बाबासाहेब पांडुरंग आढाव** (१ जून, १९३०/१९३६, - ८ डिसेंबर, २०२५)

आढाव यांचा जन्म १ जून १९३० रोजी महाराष्ट्रात झाला. त्यांनी आपले संपूर्ण जीवन असंघटित आणि वंचित कष्टकरी (Unorganised Workers), विशेषतः हमाल, रिक्षाचालक आणि बांधकाम मजुरांचे संघटन करून त्यांना न्याय, सामाजिक सुरक्षा आणि सन्मान मिळवून देण्यासाठी समर्पित केले. त्यांच्या कार्याचा महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे 'हमाल पंचायती'ची स्थापना, ज्याच्या माध्यमातून त्यांनी पुण्यासह संपूर्ण महाराष्ट्रातील हमालांना संघटित केले.. यासोबतच, जातीय भेदभावाविरुद्ध लढण्यासाठी त्यांनी 'एक गाव एक पाणवठा' या क्रांतीकारी चळवळीचे नेतृत्व केले.

आढाव यांना डिसेंबर २०२५ च्या सुरुवातीला पूना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. ८ डिसेंबर २०२५ रोजी वयाच्या ९५व्या वर्षी त्यांचा मृत्यू झाला.

## प्रकाशित साहित्य
* एक गाव, एक पाणवठा
* सत्यशोधनाची वाटचाल
*हमाल पंचायत
## संदर्भ 
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
वर्ग:नामांतर आंदोलनात सहभागी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बाबा महाराज आर्वीकर

## प्रकाशित साहित्य 
* दिव्यांमृतधारा खंड १, २ व ३
* साधना संहिता
* माचणुरचे ह्दगत
* गीता प्रबोध
* प्रवचन खंड १,२,३,४,५
* प्रार्थना प्रभात
* ब्रम्हानंदलहरी
* प्रभात पाठ 
* मनोपदेश
* संतधर्मजीवनदर्शन
* ब्रम्हवाणी
* आचारसंहिता
* नवविधा भक्तियोग

आर्वीकर बाबा महाराज
माधव आचवल

प्रसिद्ध लेखक, चित्रकार, वास्तूशिल्पकार, समीक्षक
## बालपण व जडणघडण
माधव आचवल यांचा जन्‍म ३ नोव्‍हेंबर १९२६ रोजी झाला. त्‍यांचे शालेय शिक्षण विल्‍सन हायस्‍कूल, मुंबई येथे झाले. पुढे त्‍यांनी वास्‍तुशास्‍त्रातील पदवी सर जे. जे. आर्ट्स काॅलेज येथून प्राप्‍त केली. ते महाराज सयाजीराव विद्यापीठ,बडोदा येथे प्राध्‍यापक होते. त्‍यांचे ललित लेखन सत्‍यकथा या मासिकातून प्रसिद्ध व्‍हायला साधारणत: १९५५ च्‍या आसपास सुरुवात झाली. }}

## प्रकाशित् साहित्य
* किमया (१९६१) - ललित
* पत्र (१९९२) - ललित
* रसास्‍वाद : वाड्.मय आणि कला (१९७२) - समीक्षा
* जास्वंद (१९७४) - समीक्षा
* डार्करूम आणि इतर एकांकिका (१९७६)
* चिता आणि इतर एकांकिका (१९७६)
* अमेरिकन चित्रकला (१९६४) अनुवादित ग्रंथ

आचवल माधव
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
मंगला आठलेकर

**मंगला आठलेकर** (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) या मराठी भाषेतील लेखिका आहेत.

आठलेकरांनी एम.ए., तसेच पीएच.डी केले आहे. त्या मुंबईतील विल्सन कॉलेजाच्या मराठी विभागप्रमुख होत्या. इ.स. २००४ साली त्यांनी स्वेच्छानिवृत्ती घेतली. सध्या त्यांचे वास्तव्य पुण्यात आहे.

## प्रकाशित साहित्य 
* पु.भा.भावे (साहित्यविचार)
* जयवंत दळवींविषयी
* तिची कथा
* महर्षी ते गौरी
* गार्गी अजून जिवंत आहे
* हे दुःख कुण्या जन्माचे
* बुद्ध हसतो आहे
* आक्षरकथा (संपादन)
* महापुरुषांच्या नजरेतून स्त्री
* जगायचीही सक्ती आहे (शब्द प्रकाशन, डिसेंबर २०१०)

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुहासिनी इर्लेकर

डॉ. **सुहासिनी इर्लेकर** (जन्म : सोलापूर-महाराष्ट्र, इ.स. १९३२;   - -बीड-महाराष्ट्र, २८ ऑगस्ट २०१०) या मराठी कवयित्री आणि लेखिका होत्या. संत साहित्याच्या अभ्यासक असलेल्या इर्लेकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या पहिल्या महिला पीएच.डी होत्या.

डॉ. सुहासिनी इर्लेकर या बीड येथील बलभीम कला, विज्ञान व वाणिज्य महाविद्यालयाच्या मराठी विभागात विभागप्रमुख होत्या. त्यांनी व त्यांच्या सहकाऱ्यांनी कॉलेजचे वाङ्मय मंडळ विकसित केले होते. इर्लेकरांचे १०हून अधिक कवितासंग्रह प्रकाशित झाले आहेत.

## प्रकाशित साहित्य
* अभंगसागरातील दीपस्तंभ (संतसाहित्याचा तौलनिक अभ्यास)
* अक्षर (कवितासंग्रह)
* आई! ती माझी आई (कथासंग्रह)
* आकाशाच्या अभिप्रायार्थ (साहित्य आणि समीक्षा)
* आजी आणि शेनवॉर्न (बालसाहित्य)
* आद्य मराठी आत्मचरित्रकार संत नामदेव
* आल्या जुळून तारा (साहित्य आणि समीक्षा)
* गाणारे देवघर
* गाथा (कवितासंग्रह)
* गुरुशिष्यसंवाद आणि समाधिसंकल्पना (माहितीपर)
* चित्रांगण (कथा, लेख, भाषणे)
* छांदस (कवितासंग्रह)
* संत जनाबाई (पुस्तक आणि त्याची पीडीएफ आवृत्ती; महाराष्ट्र सरकार प्रकाशन)
* जनाबाईचे निवडक अभंग (संतसाहित्यपर)
* नरेंद्रकृत आद्य मराठी महाकाव्य (रसग्रहण)
* नाथांचे रुक्मिणी-स्वयंवर
* नाना फडणविसांचे आत्मचरित्र (ग्रंथपरिचय)
* नामदेवकृत ज्ञानेश्वरचरित्र (ग्रंथपरिचय)
* बुद्ध चरित गाऊ या (कवितासंग्रह)
* भगवान गौतमबुद्ध (मार्गदर्शपर)
* महानंदेचे धवले (कादंबरी)
* मी भारतीय आहे
* मुक्तीकडून मुक्तीकडे (संत मुक्ताबाईंचे व्यक्तिचित्रण)
* यादवकालीन मराठी काव्यसमीक्षा (वैचारिक)
* संत कवि आणि कवयित्री : एक अनुबंध (साहित्य आणि समीक्षा)
* संत साहित्य - एक रूपवेध
* समर्थ रामदासांची करुणाष्टके (ग्रंथपरिचय आणि रसग्रहण)
* साहित्यसंवाद (साहित्य, साहित्य आणि समीक्षा)
* स्फुट आणि अस्फुट
* ह्या मौन जांभळ्या क्षणी (कवितासंग्रह)
* ज्ञानियांचा राजा (संत साहित्याचे सखोल विवेचन)
* ज्ञानेश्वरीचे अंतरंग (ग्रंथपरिचय)

## पुरस्कार/सन्मान
* बीड नाट्यपरिषदेतर्फे दिला जाणारा (कै.) डॉ. सुहासिनी इर्लेकर पुरस्कार अभिनेत्री रोहिणी हट्टंगडी यांना देण्यात आला. (२०१३). 
* बीड शहरात २०१३सालच्या फेब्रुवारी महिन्यात झालेल्या लेखिका साहित्य संमेलनात डॉ.सुहासिनी इर्लेकर यांच्या कवितांवर ‘आकाशाच्या अभिप्रायार्थ’ हा वाचन, नृत्य, गायन असा काव्य संग्रहणाचा खास कार्यक्रम झाला. तो साहित्यिक डॉ. सतीश साळुंके यांनी दिग्दर्शित केला होता. संमेलनस्थळाला सुहासिनी इर्लेकरांचे नाव देण्यात आले होते.
* महाराष्ट्र साहित्य परिषदेतर्फे ’सुहासिनी इर्लेकर पुरस्कार’ दिला जातो. आत्तापर्यंत हा पुरस्कार ..., ..., पृथ्वीराज तौर (२०१४) यांना मिळाला आहे.
* सुहासिनी इर्लेकर यांना वारकरी साहित्य परिषदेतर्फे मरणोत्तर पुरस्कार देण्यात आला (६-१०-२०१३)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१० मधील मृत्यू
शरद उपाध्ये

**शरद उपाध्ये** हे मराठी लेखक आहेत. त्यांचे ज्योतिषविषयक राशीचक्र हे पुस्तक प्रसिद्ध आहे. या पुस्तकात त्यांनी १२ राशी व त्यांचे स्वभाव गुणवर्णन केले आहे. याच विषयावर आधारीत ते राशीचक्र व राशीरंजन हे एकपात्री कथाकथनाचे प्रयोग करतात. राशीचक्र या कार्यक्रमाचे त्यांनी विक्रमी ५१०० प्रयोग केले आहेत. आध्यात्मिक/ज्योतिषविषयक लेखनाव्यतरिक्त त्यांनी वंदना हा कथासंग्रह व प्रारब्ध हे दोन अंकी नाटक लिहीले आहे. 

## प्रकाशित साहित्य
* राशीचक्र
* वंदना
* भक्तीसागर
* श्रीदत्तप्रबोध
* वंदना - जुन्या जमान्यातील प्रेमासाठी असीम त्याग करणाऱ्यांच्या, विरहाने व्याकुळणाऱ्यांच्या सोळा कथांचा संग्र
* प्रारब्ध - दोन अंकी नाटक
## संदर्भ
उपाध्ये शरद
वर्ग:मराठी नाटककार
प्रा. वि.रा. जोग स्मृति राज्यस्तरीय मराठी वाचक स्पर्धा

## प्रा. वि.रा.जोग स्मृति राज्यस्तरीय मराठी वाचक स्पर्धा 
मराठीचे **उपक्रमशील आणि विद्यार्थिप्रिय** प्राध्यापक कै.श्री.विवेक रामचंद्र जोग **यांचे विद्यार्थी**  एक **अभिनव** वाचकस्पर्धे आयोजित करीत असतात. विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनसंस्कृती रुजवणे हा प्रा. वि.रा.जोगांच्या महाविद्यालयीन कार्याचा एक महत्त्वाचा घटक होता.म्हणूनच त्यांचे कोणतेही पार्थिव स्मारक न उभारता वाचनसंस्कृतीला प्रोत्साहन देणे हेच त्यांचे उचित स्मारक होईल या विचाराने या स्पर्धेचे आयोजन केले जाते.

## स्वरूप
प्रस्तुत स्पर्धा युवागट (१८ ते २५ वर्षे) व प्रौढगट (२६ ते ५५ वर्षे) अशा दोन गटात घेतली जाते व दोन गटांसाठी स्वतंत्र प्रश्नपत्रिका असतात. स्पर्धेसाठी कोणताही विवक्षित अभ्यासक्रम नेमलेला नसतो. प्रश्नपत्रिकेत विविधांगी वाचनाची चाचणी घेतली जाते; साहित्यप्रकारांविषयी वैयक्तिक आवडनिवड असते हे लक्षात घेऊन प्रश्नपत्रिकेत पुरेसे पर्यायही देण्यात येतात.

स्पर्धेच्या पहिल्या फेरीत वाचकाच्या वाचनाची व्याप्ती एका लेखी चाचणीने तपासली जाते. शंभर गुणांची लघु-उत्तरी वस्तुनिष्ठ प्रश्नांची प्रश्नपत्रिका स्पर्धकाला एका तासात सोडवायची असते
. 
दुसरी फेरी व अंतिम फेरी प्रश्नमंजूषा ह्या प्रकारच्या व मौखिक असतात, अंतिम फेरीत सामान्य वाचनाच्या चाचणी बरोबरच वाचकाला ज्या प्रांतात विशेष रस आहे अशा प्रांतातील त्याच्या परिपूर्ण, साक्षेपी वाचनाची परीक्षा घेतली जाते.
### परीक्षक
लेखी स्पर्धा-फेरीसाठी प्रश्नपत्रिका तयार करणे, उत्तरपत्रिका तपासणे तसेच मौखिक परीक्षा घेणे ही जबाबदारीया क्षेत्रातील ** मान्यवर** अभ्यासक पार पाडतात. आजवर अंबरीश मिश्र,रवींद्र लाखे, सतीश काळसेकर, माधुरी पुरंदरे आदि मान्यवरांनी सल्लागार परीक्षक या नात्याने या उपक्रमात सहभाग दिला आहे.

## प्रा. वि.रा.जोग स्मृति राज्यस्तरीय मराठी वाचक स्पर्धा - २००९ 
### प्रवेशनोंदणी
प्रवेशनोंदणीसाठी स्पर्धेच्या प्राथमिक फेरीच्या समन्वयकांशी संपर्क केला जातो
## बाह्य दुवे
*स्पर्धेविषयी अधिक माहिती  संकेतस्थळ  
*संपर्कक्रमांक
मोहन भागवत

**मोहन मधुकर भागवत** (११ सप्टेंबर, इ.स. १९५० - हयात) सध्याचे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक आहेत. व्यवसायाने हे  पशुवैद्य आहेत. ते आधुनिक विचाराचे असून त्यांना प्रगतिशील नेता समजले जाते. भागवत हे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सर्वात तरुण सरसंघचालकांपैकी आहेत..

## बालपण
मूळच्या चंद्रपूरच्या असणाऱ्या भागवतांचा जन्म राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघात क्रियाशील असणाऱ्या एका कुटुंबात ११ सप्टेंबर, इ.स. १९५० रोजी झाला. . 
सन १९९१ला ते राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे अखिल भारतीय सह शारीरिक शिक्षण प्रमुख झाले. या पदावर त्यांनी इ.स. १९९९पर्यंत काम केले. त्या वर्षी त्यांना देशातील पूर्णवेळ शारीरिक शिक्षण प्रमुख म्हणून एका वर्षासाठी निवडले गेले..त्यांनी, उच्च व जुन्या भारतीय मूल्यांवर संघाचा पाया मजबूत ठेवून बदलत्या काळासोबत जाण्यावर जोर दिला..ते म्हणाले की, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ हा जुने समज व चालीरीतींना चिकटून असतो या प्रसिद्ध समजाविरुद्ध देशातील लोकांना योग्य मार्ग दाखविण्यासाठी, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ आधुनिकता स्वीकारून त्यासोबत वाटचाल करीत आहे..

## संदर्भ व नोंदी 
## बाह्य दुवे
* रास्वसंघाचे अधिकृत संकेतस्थळ 
* बे एरिया हिंदू संगम २००६मध्ये उपस्थित असताना 
* हिंदू संगम समारंभात 
* राष्ट्र रक्षा संचलन 
* ज्योतिपुंज या पुस्तकाच्या प्रकाशन सोहळ्यात

वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ
वर्ग:सरसंघचालक
निरंजन उजगरे

**निरंजन उजगरे** (ऑक्टोबर ६, इ.स. १९४९ - डिसेंबर १२, इ.स. २००४) हे मराठी कवी, लेखक व अनुवादक होते. 

## जीवन 
उजगरे व्यवसायाने यामिक अभियंता होते. त्यांना इंग्लिश, रशियन, तेलुगू, सिंधी, हिंदी, मराठी  इत्यादी भाषा अवगत होत्या.

## प्रकाशित साहित्य
* काव्यपर्व
* जायंटव्हील
* परिच्छेद
* महाराष्ट्राबाहेरील मराठी
* फाळणीच्या कविता
* हिरोशीमाच्या कविता
* नवे घर (इ.स. १९७७)
* दिनार
* परिच्छेद
* प्रहर (इ.स. १९९१)
* दिपवा (इ.स. १९९५)
* तत्कालीन
* कवितांच्या गावा जावे (३१ जुलै, इ.स. २००१)

## पुरस्कार
* सोव्हिएट लॅंडचा नेहरू पुरस्कार
* कविवर्य ना.वा. टिळक पुरस्कार

## गौरव
* इ.स. १९९६: मालवण येथील १६व्या ख्रिस्ती साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष.
* इ.स. १९९९: डोंबिवली येथील ३२व्या काव्य रसिक मंडळाचे अध्यक्ष

## संदर्भ
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती
जी.के. ऐनापुरे

**जी.के. ऐनापुरे** (घ.के. ऐनापुरे) यांनी दीर्घकथा आणि कादंबरी या साहित्यप्रकारात लेखन कामगिरी केलेली आहे. याचबरोबर समीक्षालेखन आणि चित्रपटांविषयीही त्यांनी लेखन केलेले आहे.

गडहिंग्लज  तालुक्यातील ऐनापूर हे ऐनापुरे यांचे मूळगाव. त्यांचे वडील मुंबईला गिरणी कामगार असल्याने त्यांची जडणघडण मुंबईतच झाली.

ऐनापुरे यांनी समुद्रविज्ञान  विषयातून पदव्युत्तर शिक्षण घेतलेले आहे. सांगली जिल्ह्यातील कवठेमहांकाळ येथील महाविद्यालयात प्राध्यापक म्हणून त्यांनी काम केले.

मुंबईमधल्या गिरण्यांचा संप आणि एकेक करून गिरण्या बंद होत लाखो गिरणीकामगार आणि त्यांचे कुटुंबीय उद्ध्वस्त, बेघर होत जाणे, या भयानक घटनेभोवती जी.के. ऐनापुरे यांचे बरेचसे साहित्य फिरताना दिसते. ऐनापुरे यांच्या अनेक कथांत कामगारांच्या खेळांचा संदर्भ येतो. कांदाचिर, रिबोट ही पुस्तकांची नावेदेखील खेळांशी संबंधित आहेत. 

## ऐनापुरेंच्या लेखनाचा परिचय
ऐनापुरे यांचे प्राथमिक कथालेखन १९८३ला सुरू झाले असले तरी त्यांचे व्यापक कथालेखन १९९५ पासून सुरू झाले. रिबोटला मिळालेल्या महाराष्ट्र फाऊंडेशनसकट इतर पुरस्कारांनी ऐनापुरे यांचे नाव साहित्यक्षेत्रात चमकू लागले. 
## प्रकाशित साहित्य
* अधुरा (कादंबरी, इ.स. २००६)
* अभिसरण (कादंबरी, इ.स. २००२)
* अवकाश (इ.स. १९९७)
* कांदाचिर (दीर्घकथासंग्रह, इ.स. २००५) 
* जाईच्या घरी जाई (इ.स. २०१०)
* झिंझुरडा (कथासंग्रह, इ.स. २०१२)
* रिबोट (कादंबरी, इ.स. २००८)
* सर्पसावल्या (या कथासंग्रहाची नवी आवृत्ती 'खंगोल' या नावाने २०१० साली आली)
* स्कॉलर ज्यूस (कथासंग्रह, इ.स.  २०१६)
* निकटवर्तीय सूत्र (कथासंग्रह,२०१७)
* घनसाळ ( दीर्घकथासंग्रह, २०१७)
* चिंचपोकळी (कथासंग्रह,२०१९)
* ओस निळा एकान्त (कादंबरी, इ.स. २०२२)
* नासमाया (दीर्घकथासंग्रह,२०२३)
----

## समीक्षा 
* चारुता सागर : दुःखाचा गिरव (२०१९) 
* ग्रेसची कविता : अर्थबोधाचे तपशील (समीक्षा) २०१५
* मराठी कथा : मूल्य आणि -हास (समीक्षा, इ.स. २०१६)
* सूर्याचे सांगाती (बाबुराव बागुल यांच्या असंग्रहित कथांचे संपादन) २०२१ 

## पुरस्कार
* 'कांदाचिर' या दीर्घकथा संग्रहासाठी 'शंकरराव खरात पुरस्कार' (२००५)
* शब्दवेध सन्मान (२००८)
* बाबुराव बागुल  पुरस्कार (२००९)
* 'रिबोट' या कादंबरीसाठी 'महाराष्ट्र फाऊंडेशनचा पुरस्कार' (२०१०)
* मराठी  कथेतील योगदानासाठी 'सार्वजनिक वाचनालय, नाशिक'  पुरस्कार (२०११)
* 'जाईच्या घरी जाई' या कादंबरीसाठी 'डॉ. भाऊसाहेब नंदुरकर पुरस्कार (२०११), महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार (२०१२)
* 'ओस निळा एकान्त' या कादंबरीसाठी 'लोकमत पुरस्कार (२०२४)
----

## सन्मान 
* अध्यक्ष, दुसरे ग्रामीण साहित्य संमेलन, मळणगाव (२००३)
* अध्यक्ष, दुसरे मराठी साहित्य संमेलन, कापूसखेड, इस्लामपूर (२०१२)
* अध्यक्ष, २३ वे विभागीय मराठी साहित्य संमेलन, इस्लामपूर (२०१४)
* अध्यक्ष, फुले, आंबेडकरी साहित्य संमेलन, वैभववाडी, जि. सिंधुदुर्ग (२०१७)
* अध्यक्ष, ७ वे  सम्यक साहित्य संमेलन,  पुणे (२०१९)

## मुलाखती
* ‘खंगोल’मध्ये आत्माराम आठवले यांनी जी.के. ऐनपुरे यांची प्रदीर्घ मुलाखत छापली आहे. 
* व्यवस्थेच्या दारावर लेखक टाचा घासून मेला पाहिजे.. या नावाने २००५ साली एका पुस्तिकेच्या रूपात प्रकाशित झालेली डॉ. मोहन पाटील आणि प्रा. यशवंत चव्हाण यांनी घेतलेली ऐनापुरे यांची मुलाखतही उपलब्ध आहे.
----

## अनुवाद 
'रिबोट' या कादंबरीचा कन्नड अनुवाद (सृष्टी प्रकाशन, बेंगलोर, २०१०). 
----

## विशेषांक 
बुतुफु, जी. के. ऐनापुरे विशेषांक (जानेवारी २०२४ / संपादक, चंद्रकांत बाबर)

## संदर्भ
जी.के. ऐनापुरे 

ऐनापुरे जी. के.
मेहरुन्निसा दलवाई

**मेहरुन्निसा दलवाई** (जन्म : २५ मे १९३०; निधन : ८ जून २०१७) या हमीद दलवाई ह्यांच्या पत्‍नी असून त्यांच्या पश्चात मुस्लिम सत्यशोधक चळवळीच्या अग्रणी होत्या. हमीद दलवाई यांच्याशी १९५६ मध्ये त्यांचा इस्लामिक पद्धतीने विवाह झाला आणि एक महिन्याच्या आतच त्यांनी विशेष विवाह कायदा १९५४ नुसार विवाहाची नोंदणी केली. उर्दू भाषिक मेहरुन्निसा दलवाई यांनी काही दिवसांतच मराठी भाषा अवगत केली. त्यांच्या दोन्ही मुली, रुबिना आणि इला यांनी आंतरधर्मीय विवाह केल्याने त्या अनुक्रमे रुबिना चव्हाण आणि इला कांबळी झाल्या.

शहाबानो प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय कायम रहावा म्हणून मेहरुन्निसा यांनी संघर्ष केला. त्यांनी १९८६-८७ मध्ये महाराष्ट्रात तलाक मुक्ती मोर्चा काढला होता.

पतीच्या निधनानंतर गेली चाळीस वर्षे त्यांचे विचार सातत्याने पुढे नेण्यात मेहरुन्निसा यांची महत्त्वाची भूमिका होती. 'हमीद दलवाई इस्लामिक रिसर्च इन्स्टिट्यूट'च्या त्या संस्थापक अध्यक्ष होत्या.

मुस्लिम समाजातील समाजसुधारणा चळवळी, मुस्लिम स्त्रियांच्या प्रश्नांबद्दलच्या चळवळी आणि आंदोलने यांत मेहरुन्निसा यांचा सक्रिय सहभाग असे. आपल्या कार्यात त्या अखेरपर्यंत व्यस्त होत्या.

हमीद दलवाई यांनी समाजसुधारणेचा पायंडा घालून देण्यासाठी आपल्या अंतिम इच्छेनुसार मुस्लिम असूनही मरणोत्तर आपल्या देहाचे दहन करावे, असे त्याकाळी सांगितले होते. मेहरुन्निसा दलवाई यांनी त्याही पुढे एक पाऊल पुढे जात, आपल्या देहदानाचा निर्णय आधीच घेतला होता. त्यानुसार, पुणे शहरातल्या हडपसर येथील साने गुरुजी रुग्णालयात त्यांच्या अंतिम इच्छेनुसार त्यांचे देहदान केले गेले.

## प्रकाशित साहित्य
* मी भरून पावले आहे (आठवणी/आत्मचरित्र)
* मैं कृतार्थ हुई (हिंदी)

## पुरस्कार
* आंतरभारतीचा सूसन बी. अँथनी पुरस्कार (१९८०) 
*माईसाहेब पारखे आदर्श माता पुरस्कार (१९८३)
* राजर्षी शाहू छत्रपती स्मारक पुरस्कार (जुलै १९८५)
* अमेरिकेतील महाराष्ट्र फाउंडेशनचा पुरस्कार (जानेवारी २०१७)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:मुस्लिम समाजसुधारक
व्रणशोधक

**व्रणशोधक** हे अशा प्रकारचे औषध आहे जे व्रणांचे (जखमांचे) शोधन (शुद्धीकरण) करते.

वर्ग:आयुर्वेदिक शब्दव्याख्या
वर्ग:आयुर्वेद
पानफुटी

### पानफुटी 
Kalanchoe pinnata, पूर्वी Bryophyllum pinnatum म्हणून ओळखली जाणारी ही वनस्पती, कॅथेड्रल बेल्स, लाइफ प्लांट, मिरॅकल लीफ या नावाने देखील ओळखले जाते आणि गोएथे वनस्पती ही मूळ मादागास्करमधील एक रसाळ वनस्पती आहे, जी एक लोकप्रिय घरगुती वनस्पती आहे आणि उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय भागात नैसर्गिक बनली आहे. महाराष्ट्र राज्यात याला पानफुटी, घायमारी, किंवा जख्मेहयात या नावांनी ओळखली जाणारी ही वनस्पती म्हणजे एक झुडूप आहे. 
## वर्णन 
**पानफुटी**, घायमारी, किंवा जख्मेहयात (शास्त्रीय नावःBryophyllum calycinum  दुसरे नाव :.Kalanchoe Pinnutum ) या नावांनी ओळखली जाणारी ही वनस्पती म्हणजे एक झुडूप आहे. ही वनस्पती व्रणशोधक, व्रणरोपक व रक्तवर्धक औषधी आहे. ही महाराष्ट्रातील सर्व डोंगरांत व बागांत आढळते.
## लागवड
ही एक रसाळ, बारमाही वनस्पती आहे, सुमारे 1 मीटर (39 इंच) उंच, मांसल दंडगोलाकार देठ आणि लाल रंगाची छटा असलेली तरुण वाढ आहे, जी बहुतेक वर्षभर फुलांमध्ये आढळते.. या प्रजातीची पाने जाड, मांसल, आकारात लंबवर्तुळाकार, वक्र, क्रेनेट किंवा सेरेटेड मार्जिनसह, अनेकदा लालसर असतात. जेव्हा रोपे जमिनीवर पडतात तेव्हा ते रुजतात आणि मोठ्या वनस्पती बनू शकतात. 

## उपयोग 
त्रिनिदाद आणि टोबॅगोमध्ये ब्रायोफिलम पिनाटमचा वापर उच्च रक्तदाबासाठी पारंपारिक उपचार म्हणून केला जात असल्याची नोंद आहे.[15]

पारंपारिक औषधांमध्ये, पानांचा रस मूतखडा विरघळण्याकरता देखील वापरला जातो, डोकेदुखीच्या विरुद्ध स्थानिक वापरात वापरले जाते. क्रेओल्स ते जळजळ आणि कर्करोगावर भाजलेले आणि ओतणे म्हणून आणि तापासाठी लोकप्रिय उपाय म्हणून वापरतात. डोकेदुखीवर उपचार करण्यासाठी कालांचोच्या पानांचा रस नारळाच्या तेलात मिसळून त्यांच्या कपाळाला लावतात.

वर्ग:वनस्पती.        Mutkhada padto
तुघलक घराणे

तुघलक घराणे हे दिल्ली सल्तनतीमधील मधील एक घराणे होते. या घराण्याने १३२० पासूने ते १४१४ पर्यंत दिल्लीवर शासन केले. दिल्ली सुलतानशाहीच्या सत्तेवर खिलजी घराणे नंतर तुगलक घराण्याने 1320 ते 1414 या काळात राज्यकारभार केला किया सुधिन तुगलक मोहम्मद बिन तुगलक व फिरोजशहा तुघलक हे तीन सुलतान या घराण्यांमध्ये प्रसिद्ध होऊन गेले तुगलक घराण्याचा संस्थापक असलेल्या गॅस उद्दीन नंतर सत्तेवर आलेल्या मोहम्मद बिन तुगलक यांची कारकीर्द विशेषतः त्याच्या धाडसी प्रयोगामुळे प्रसिद्ध आहे महसूल सुधारणा दुवाबातील कर पद्धत, आदर्श कृषी योजना, राजधानी बदलाचा  प्रयोग, संकेतिक चलन पद्धती  हे प्रयोग राबवण्यात मोहम्मद तुगलकाला  अपयश आले त्यामुळे त्याला लहरी मोहम्मद तसेच परस्पर विरोधी गुणांचा पुतळा असे देखील म्हटलं गेलं पण तो वास्तव्यामध्ये आदर्शवादी होता त्याची नजर ही काळाच्या पुढे धावणारी होती हे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे मोहम्मद तुगलकाकडे व्यावहारिक दृष्टिकोन नसल्यामुळे त्याला आपल्या योजना कार्यक्षमतेने राबवता आल्या नाहीत

## तुघलक राज्यकर्ते
#गयासुद्दीन तुघलक
#मुहम्मद बिन तुघलक
#फीरोजशाह तुघलक

तैमूरलंगच्या आक्रमणाने तुघलक घराण्याची सत्ता संपुष्टात आली. 

वर्ग:दिल्ली सल्तनत
वर्ग:विस्तार विनंती
जनार्दन ओक

जनार्दन ओक हे एक मराठी लेखक आहेत. 

## जनार्दन ओक यांचे प्रकाशित साहित्य
* अकस्मात
* अगम्य
* अग्निदिव्य (कथासंग्रह)
* अतर्क्य (माहितीपर)
* अदि-अथिनी
* अनपेक्षित
* अय्यार (कादंबरी)
* अलेंफियस. 
* आदिबंध
* आद्य शंकराचार्य
* आय कन्फेस
* आर्य चाणक्य
* पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर
* आम्रपाली (कथा)
* आर्य चाणक्य 
* कठोपनिषद (श्लोक, अर्थ अन्वयार्थ व भाष्य)
* कबीर
* कुणी तरी आहे तिथे : वाचकांना अचंबित करणाऱ्या गूढकथांचा संग्रह
* कृष्णमाता देवकी (व्यक्तिचित्रण)
* कैकयी
* चक्रव्यूह
* चंद्रकांता (देवकीनंदन खत्री यांच्या हिंदी कादंबरीचे मराठी रूपांतर) 
* चंद्रकांताची संतती-पूर्वार्ध आणि उत्तरार्ध
* छद्मभेद
* जन्म जन्मांतर
* जिगर
* तोचि येक रामदास
* तोल
* दुभंग
* दुर्दम्य
* देवांगना : वैशालीची नगरवधू आम्रपालीची कथा 
* नरकेसरी
* नरवाहनदत्त. 
* नाद पैंजणाचा
* नायिका
* नीलप्रभा : रहस्य, रोमांच आणि साहसाने भरलेली एक वेगळ्या जगाची सफर घडवणारी एक अद्भुतरम्य कादंबरी 
* नैषधी 
* पथिक
* पब्लिक
* पुण्यश्लोक अहिल्याबाई
* प्रारब्ध
* प्रीत गोजिरी
* प्रेमबावरी
* बखर एका नायिकेची
* भारतीय इतिहासातील पडद्याआड गेलेले वीरपुरुष (घोघा बाप्पा, पुष्यमित्र शुंग, पौरस, बख्तार खान, विक्रमादित्य, हरिहर बुक्क) 
* भूतनाथ - ७ भाग  
* माग
* मुलाखत
* यशोधरा
* याज्ञवल्क्य 
* रणमर्दिनी
* राग अनुराग (कादंबरी)
* राणा शेगावीचा
* लंकेश (एकांकिका)
* लंकेश : महापराक्रमी रावणाच्या जीवनावर आधारित कादंबरी
* वासवदत्ता
* विजयनगर
* विलक्षण रहस्य 
* महर्षी व्यास
* शककर्ता
* शंकारी
* शापित यक्षिणी
* शिल्पचेटूक
* शुचिता 
* सडेफटिंग
* श्री साईबाबा 
* सापळा (कादंबरी)
* सेनापती
* सैतान 
* सोमनाथ
* स्वप्नात रंगलेली
* सम्राट श्रीहर्ष
* हॅवॉक
* हिरेहडित मासा
* क्षण प्रेमाचा (कथासंग्रह)

ओक जनार्दन
हेमसागर

thumb|right|जेड? वनस्पती / मैत्रीचे झाड, *क्रस्सुला ओव्हाटा*

 
## हेमसागर कुल, पर्णबीजादि कूल Crassulaceae 
## वर्णन 
हे एक द्विदल वनस्पतींचे कुल आहे. ह्या कुलातील वनस्पतींची पाने मांसल व रसाळ असतात. फ़ुले नियमित आकाराची असतात. प्रत्येक केसरमंडलात संख्येने सारखेच केसर असतात. जितकी प्रदले, तितकीच मोकळी किंजपुटे असतात. प्रत्येक किजमंडलांत शल्कासारखे प्रपिण्ड असतात. फळे पेटिकासम असतात. ह्या कुळातील जाती सर्व जगभर आढळतात, परंतु प्रामुख्याने उत्तर गोलार्धात व दक्षिण आफ्रिकेत. ह्या वनस्पती बहुधा शुष्क व/ किंवा थंड, जिथे पाण्याची कमतरता असते अशा परिसरात आढळतात. 
यांतील कोणतीही जात हे महत्त्वाचे पीक नाही. परंतु अनेकांची लागवड शोभिवंत वनस्पती म्हणून केली जाते. ह्यातील दोन सुपरिचित जाती म्हणजे घायमारी/पानफ़ुटी, किंवा जख्मेहयात (Bryophyllum calycinum Salib. दुसरे नाव :.Kalanchoe Pinnutum Kurz) आणि हेमसागर (Kalanchoe Iaciniata D.C.). पानफ़ुटी ही फार व्रणशोधक, व्रणरोपक,व रक्तवर्धक अशी औषधी आहे. ही महाराष्ट्रातील सर्व डॊगरात व बागांत आढळते. हेमसागर ही संग्राहक व रक्त्तस्कंदक औषधी आहे. ही महाराष्ट्रातील कोकण, माथेरान, महाबळेश्वर येथे, आणि कर्नाटकातील धारवाड येथे आढळते.

## प्रजाती 
* *Adromischus*
* *Aeonium*
* *Aichryson*
* *Chiastophyllum*
* *Cotyledon*
* *Crassula*
* *Diamorpha*
* *Dudleya*
* *Echeveria*
* *Graptopetalum*
* *Greenovia*
* *Hylotelephium*
* *Hypagophytum*
* *Jovibarba*
* *Kalanchoe*
* *Lenophyllum*
* *Monanthes*
* *Orostachys*
* *Pachyphytum*
* *Perrierosedum*
* *Phedimus*
* *Pistorinia*
* *Prometheum*
* *Pseudosedum*
* *Rhodiola*
* *Rosularia*
* *Sedum*
* *Sempervivum*
* *Thompsonella*
* *Tylecodon*
* *Umbilicus*
* *Villadia*

## संदर्भ 
* Urs Eggli, ed. *Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae* (Springer, 2003) ISBN 3-540-41965-9
* सावंत, सदाशिव महाराष्ट्रातील दिव्य वनौषधी, राजहंस प्रकाशन, पुणे
## बाह्य दुवे 
* Crassulaceae page @ SucculentCity 
* Crassulaceae in Topwalks
## लेखात प्रयूक्त संज्ञा 
### शब्दाचा विशेष संदर्भ/विशेष अर्थच्छटा 
## इंग्रजी मराठी  संज्ञा
केस (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर पात्र)

**केस**, played by जेनिफर लिन, is a character in Star Trek: Voyager.
## हे सुद्धा पहा
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
#केस - मेमोरी-आल्फा वेबसाईटवर

वर्ग:स्टार ट्रेक कथानकातील पात्र
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
वर्ग:स्टार ट्रेक
व्रणरोपक

**व्रणरोपक**  ही एक आयुर्वेदिक उपचारपद्धती आहे. हिचा वापर प्रामुख्याने जखमा बरे करण्यासाठी, जखमांचे व्रण घालवण्यासाठी, फोड तसेच शय्याव्रण (बेडसोर्स) इत्यादींवर वापरली जाणारी एक तेल किंवा मलमच्या स्वरूपात केला जातो. हे सोळाहून अधिक हर्बल आणि खनिज घटकांपासून बनवलेले सिद्ध तेल आहे ज्यामध्ये सूक्ष्मजीवरोधी, रोगाणुरोधी किंवा प्रतिसूक्ष्मजैविक  गुणधर्म आहेत जे त्वचेची दुरुस्ती करतात आणि जखमा बरे करण्यास प्रोत्साहन देतात.

## संदर्भ 
वर्ग:आयुर्वेदिक शब्दव्याख्या
वर्ग:आयुर्वेद
रक्तवर्धक

ज्या औषध योजनेनी शरीरातील रक्त वाढते, (त्यातील हेमोग्लोबिन वाढते),त्या सर्व रक्तवर्धक औषधी आहेत.

पानफुटी आणि हेमसागर ही या प्रकारच्या दोन औषधी वनस्पती आहेत.

वर्ग:आयुर्वेदिक शब्दव्याख्या
वर्ग:आयुर्वेद
भरताचे नाट्यशास्त्र

ख्रिस्तपूर्व काळात भारतात भरत नावाचे मुनी होऊन गेले. त्यांनी नाट्यकलेवर एक ३६ अध्यायी ग्रंथ लिहिला. तोच ग्रंथ **भरताचे नाट्यशास्त्र** म्हणून प्रसिद्ध आहे.

अशी आख्यायिका आहे की देवतांनी ब्रम्हदेवास सर्वसामान्यांस कळतील असे वेद निर्माण करण्यास सांगितले. त्यावर, ब्रह्मदेवाने 'नाट्यवेद' नावाचा पाचवा वेद निर्माण केला. त्यात ऋग्वेदातील पाठ्य, यजुर्वेदातील अभिनय, सामवेदातील गायन आणि अथर्ववेदातील रस घेण्यात आले. नाट्यवेदाच्या निर्मितीनंतर ब्रह्मदेवाने भरतमुनींना त्याचा पृथ्वीवर प्रसार करण्यास सांगितले. शिवाने भरतमुनीचे नाट्य बघून, आपला शिष्य तंडू यास भरत मुनीस नृत्याचे अधिकृत सिद्धान्त कथन करण्यास पाठविले. या सिद्धान्तांचा समावेश त्याने ’तांडव लक्षण’ या सदरात केला आहे. भरत मुनींनी शरीराच्या १० मुद्रांचा, मानेच्या व हातांच्या ३६ तर डोक्याच्या १३ मुद्रांचा त्यात समावेश केला आहे. नृत्यातील वेगवेगळ्या शाखांनी या मूळ सिद्द्धान्तांचा वापर करून व त्यांस फुलवुन, त्यांची, कंठ व वाद्य संगीताशी एकतानता करून, त्याचा एखाद्या कथेच्या/कथानकाच्या सादरीकरणासाठी विस्तृतपणे वापर केला.

## नाट्याची व्याख्या 
"लोक- वृत्त-अनुकरणं नाट्यम"
"नाटय म्हणजे अनुकरण" 
संदर्भ:- १.भरताचे नाट्यशास्त्र (इसवी सन पूर्व ५०० ते इसवी सन ३००)

अमरकोष(पाचवे शतक):-
"तौर्य त्रिकं नृत्य- गीत - वाद्यं नाट्यम"

संदर्भ:- "श्रीमदभरतमुनिप्रणीतम नाट्यशास्त्रम"-
(सं) मधुसूदन शास्त्री भाग-१ ,पृष्ठ.१८.

वर्ग:अभिनय
वर्ग:साहित्य
वर्ग:साहित्यप्रकार
गझनीचा महमूद

thumb|right|300 px| गझनीच्या महमूदचा दरबार**गझनीचा महमूद** (पूर्ण नाव : यामिन उद्दौला अब्दुल कासिम महमूद इब्न सबुक्तगीन) (जन्म नोव्हेंबर २, ९७१ - एप्रिल ३०, १०३०) हा भारतावर आक्रमण करणारा अफगणिस्तानातील गझनीचा शासक होता. असे मानतात की याने भारतावर १७ वेळा लुटीच्या मोहिमा आखल्या होत्या. आपार संपत्ती व लूट करून तो परते. भारतात हा कॄरकर्मा समजला जातो तर पाकिस्तान व अफगणिस्तानात तो महान राज्यकर्ता व सेनानी मानला जातो.
## पार्श्वभूमी
इ.स. ९९७ मध्ये बल्ख सीमेवर सैन्याचे नेतृत्व करत असताना महमुदच्या पित्याचे निधन झाले. त्याला महमुद, नासेर, इस्माईल आणि युसुफ असे चार पुत्र होते. त्याचा ज्येष्ठ पुत्र महमूद हा खोरासान प्रांताचा राज्यपाल होता. पित्याच्या मृत्यूसमयी तो खोरासानची राजधानी निशापूर येथे होता. पित्याच्या मृत्यूवेळी महमूदचे त्याच्या पित्याशी संबंध दुरावलेले होते त्यामुळे त्याच्या पित्याने आपला दुसरा मुलगा इस्माईल याची गझनीच्या अमीरपदी नियुक्ती केली. त्याप्रमाणे सुमारे सात महिने इस्माईलने गझनीवर राज्य केले. महमूदला ही नियुक्ती पसंत नसल्याने त्याने आपल्या वडिलोपार्जित वारशाच्या विभाजनाची मागणी केली. इस्माईलने ही मागणी मान्य न केल्याने दोन भावात वारसा युद्ध सुरू झाले. त्यामध्ये इस्माईलचा पराभव झाल्याने त्याला कैद करण्यात आले आणि इ.स.९९८ मध्ये वयाच्या सत्ताविसाव्या वर्षी महमूद गझनीच्या राजेपदी आला.

वर्ग:भारताचा इतिहास
वर्ग:भारतावरील आक्रमक
वर्ग:इ.स. ९७१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १०३० मधील मृत्यू
मुहम्मद घोरी

**महंमद घोरी** (पूर्ण नाव- शिहाबउद्दीन महंमद घोरी) (इ.स. ११५०:घोर, अफगानिस्तान - १५ मार्च, इ.स. १२०६:दमिक, झेलम जिल्हा, पाकिस्तान) हा उत्तर भारतातील मुस्लिम राज्याचा संस्थापक होता. घुर किंवा घोर या तुर्की राजघराण्यात त्याचा जन्म झाला. घुर आधुनिक अफगाणिस्तानच्या पश्चिम मध्य भागात हेरात आणि गझनीच्या मधोमध आहे. मोहम्मद घौरी हा भारतावर आक्रमण करणाऱ्या आक्रमकांपैकी होता. याने पृथ्वीराज चौहानचा थानेसर येथील लढाईत पराभव केला व दिल्ली सल्तनतीची सुरुवात केली. महाराज **पृथ्वीराज चौहान** हे दिल्ली येथील पराक्रमी राज्यकर्ते होते. भारतीय इतिहासातील पराक्रमी राज्यकर्त्यांमध्ये त्यांची गणना होते. महाराज पृथ्वीराज चौहान यांनी मोहम्मद घौरीचा सोळा वेळा पराभव केला व प्रत्येक वेळी त्याला जीवदान दिले परंतु कन्नौजचे महाराज जयचंद यांनी महाराज पृथ्वीराज चौहान यांचेवरील सुडापोटी गझनीचा मोहम्मद घौरी या परकीय आक्रमणकर्त्याशी हातमिळवणी करून सरतेशेवटी पृथ्वीराज चौहान यांचा पराभव करून दिल्ली आणि भारतामध्ये लूट करून सर्व दौलत गझनीला नेली व महाराज पृथ्वीराज चौहान यांना कैद केले. कैदेमध्ये असतानाच महाराज पृथ्वीराज चौहान यांनी बाण मारून मोहम्मद घौरीचा वध केला. भारतात इस्लामी राजवटीची सुरुवात मोहम्मद घौरीच्या आक्रमणानंतर झाली असे मानण्यात येते.

तुर्की अमिरांना घुरीद किंवा घोरी या नावाने ओळखले जात होते. महंमद घोरी हा घियासुद्दीन घोरी या घुर प्रमुखाचा धाकटा बंधू होता. इ.स. ११७३ मध्ये महंमद घोरीने गझनी काबीज केली तेव्हा तो आपल्या वडील बंधूच्या सैन्याचे नेतृत्व करीत होता. महंमदाने गझनी ताब्यात घेतल्यामुळे घियासुद्दीनने त्याला गझनी प्रांताचा राज्यपाल म्हणून नेमले तसेच मर्जीनुसार गझनीचे प्रशासन चालवण्याची आणि राज्याचा विस्तार करण्याची त्याला परवानगी दिली. काही वर्षांनी घियासुद्दीनच्या निधनानंतर महंमदाने आपले सार्वभौम राज्य जाहीर केले.

वर्ग:दिल्ली सल्तनत
वर्ग:इ.स. ११५० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १२०६ मधील मृत्यू
विसरवाडी

**विसरवाडी** हे  महाराष्ट्र  राज्यामधील नाशिक विभागातील खानदेश मधील नंदुरबार जिल्ह्यातील  नवापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
ते राष्ट्रीय महामार्ग ६ वर वसलेले आहे. 
## पार्श्वभूमी
**विसरवाडी** गावाचे नाव गावाचे आराध्य दैवत इसराई माता  याच्या वरून ठेवले गेले आहे. विसरवाडी गावाचे सरपंच बकाराम गावित आहेत. येथे आदिवासी,मराठी,मारवाडी,गुजराती आणि मुस्लिम मिश्र समुदाय आहे. येथे वापरली जाणारी  सामान्य भाषा आदिवासी आणि मराठी आहे.  येथे बहुतांश लोक व्यापारी, शासकीय कर्मचारी आहेत. विसरवाडीला गुरुवारी आठवडे बाजार भरतो.  विसरवाडीत विसरवाडी एज्युकेशन सोसायटीचे मा.श्री.दादासाहेब माणिकरावजी  गावित सार्वजनिक हायस्कूल माध्यमिक व उच्च माध्यमिक महाविद्यालय आणि अध्यापक विद्यालय आहे.
## भौगोलिक स्थान
## हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे
वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
कुतुबुद्दीन ऐबक

**कुतुबुद्दीन ऐबक** हा दिल्ली सल्तनतीतील पहिला शासक होता. भारतावर इस्लामी राजवटीची सुरुवात याच्यानंतर झाली. याला मोहम्मद घौरीने दिल्लीचा शासक म्हणून नेमले. कुतुबुद्दीन हा मूळचा तुर्कस्तानातील होता व लहानपणीच विकला गेल्याने तो गुलाम होता. म्हणून याच्या वंशाला गुलाम घराणे असे म्हणतात.त्याने केवळ चार वर्षे(1206-1210) शासन केले. दिल्ली मधील कुतुबमिनारचे बांधकाम याच्या शासनकाळात चालू झाले त्यामुळे त्याचे नाव त्याच्यावरून कुतुबमिनार असे पडले आहे जे दिल्लीचे प्रमुख पर्यटन आकर्षण आहे.
त्याचा प्रामाणिकपणा, यु्द्धचातुर्य यांमुळे घोरीच्या सरदारामध्ये तो श्रेष्ठ ठरला. कुतुबुद्दीन ऐबक याने भारता मध्ये सल्तनत सत्तेचा पाया घातला मोहम्मद घोरीचा उत्तराधिकारी म्हणून त्याने भारतामध्ये सल्तनत सत्तेला स्थिर करण्याचा प्रयत्न केला त्याच्या काळामध्ये अनेक संघर्ष निर्माण झाले या सर्वावर मात करू त्याने सल्तनत सत्ता भारतामध्ये कायम ठेवण्याचा प्रयत्न केला

कुतुब अल-दीन (किंवा कुतुबुद्दीन) तुर्कस्तानचा रहिवासी होता आणि त्याचे पालक तुर्क होते. त्या काळात गुलामांचा व्यापार या भागात होता आणि तो फायदेशीर मानला जात असे.राजाला गुलामांना योग्य शिक्षण व प्रशिक्षण देऊन विक्री करणे (विकणे) हा एक फायदेशीर व्यवसाय होता. मूल कुतुबुद्दीन या प्रणालीचा बळी ठरला आणि  तो एका व्यापाराला विकला गेला.त्यानंतर व्यापा .्याने ते निशापूर येथील काझी फखरुद्दीन अब्दुल अजीज कुफी यांना विकले.अब्दुल अजीज यांनी कुतुबला आपल्या मुलांसोबत सैन्य आणि धार्मिक प्रशिक्षण दिले.परंतु अब्दुल अझीझच्या मृत्यूनंतर त्याच्या मुलांनी त्याला पुन्हा विकले आणि अखेरीस त्याला मुहम्मद घोरी यानी विकत घेतले.
कुतुबुद्दीन ऐबकच्या धैर्याने, भक्तीने आणि निष्ठेने प्रभावित होऊन मुहम्मद घोरी याने घोडेस्वार तबेल्याचा अध्यक्ष (अमीर-ए-अखूर) म्हणून नियुक्त केले जे की एक सन्मानीत पद होते आणि त्याला सैन्य अभियानात सहभागी व्हावयास संधी मिळाली. तराईनच्या दुसऱ्या युद्धात पराभव झालेल्या राजपूत राजा पृथ्वीराज चौहानला बंदी बनवल्यानंतर भारतीय प्रदेशाचा सुभेदार म्हणून कुतुबुद्दीन ऐबकाची नियुक्ती करण्यात आली.तो दिल्ली,लाहोर शिवाय अन्य क्षेत्राचा उत्तरदायी बनला.

वर्ग:दिल्ली सल्तनत
वर्ग:गुलाम घराणे
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. ११५० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १२१० मधील मृत्यू
विजय कुवळेकर

**विजय कुवळेकर :** मराठी लेखक आणि पत्रकार. त्यांनी चित्रपटांचे लेखनही केले आहे.  

## प्रकाशित साहित्य
* पैलू
* झुंबर
* शिवार (कथा संग्रह)
*एका आत्महत्या पंथाची अखेर

## चित्रपट
* सातच्या आत घरात - गीतलेखन

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी संपादक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लक्ष्मण पर्वतकर

लयभास्कर **लक्ष्मण पर्वतकर** तथा **खाप्रुमामा** इ.स. १८७९ - ३ सप्टेंबर, इ.स. १९५३ हे एक तबलावादक होते. त्यांना १९३९ साली *लयभास्कर* ही पदवी देण्यात आली होती.

## बालपण व शिक्षण
खाप्रुमामा यांचा जन्म १८७९ साली गोव्यातील 'पर्वत' नावाच्या एका छोट्या गावात झाला. त्यांना त्यांची आई 'खाप्रु' असे म्हणत व तेच नाव पुढे रुढ झाले. त्यांनी संगीताचे प्रारंभिक धडे त्यांचे काका सारंगीवादक रघुवीर पर्वतकर यांचेकडुन व तबल्याचे शिक्षण चुलते हरिश्चंद्र पर्वतकर यांच्याकडून घेतले. तसेच पखवाजाचे धडे आपल्या चुलत भावाकडुन घेतले. 

## कारकीर्द
खाप्रुजींना लयकारीची दैवी देणगी होती. दिलेल्या लयीच्या कितीहीपट लय ते वाजवून दाखवू शकत असत. तसेच एखादा तालाचा ठेका धरून त्याची कितिही भागात विभागणी करणेहि त्यांना जमत असे. त्यांचे काही ध्वनीमुद्रण त्या काळात प्रकाशित झाले होते.

१९१९ साली पं. विष्णू पलुस्कर यांनी आयोजीत केलेल्या संगीत संमेलनात त्यांनी आपली कला त्या काळच्या अग्रगण्य संगीतकारांसमोर सादर केली. त्यांच्या लयकारीमुळे अनेक संगीतकारांनी त्यांची प्रशंसा केली.

१९३९ साली संगीतसम्राट अल्लादियाखाँ यांनी त्यांना एका समारंभात सन्मानपूर्वक 'लयभास्कर' ही पदवी दिली. तसेच गोव्यातील रसिकांकडून त्याना 'तालकंठमणि' ही पदवी देण्यात आली. त्यांना तबला, पखवाजाबरोबरच सारंगीवादन व गायन पण येत असे.

## वैशिष्ट्ये
लयीच्या ज्ञानामुळे ते एकाच वेळी पाच वेगवेगळ्या तालांचा ठेके धरून त्यांना एकाच वेळी समेवर आणू शकत. उदा. डाव्या हाताने त्रिताल (१६ मात्रा), उजव्या पायाने झपताल (१० मात्रा), उजव्या हाताने धमार (१४ मात्रा), डाव्या पायाने चौताल (१२ मात्रा) व तोंडाने सवारी (१५ मात्रा) असे पाच तालाचे ठेके धरून समेवर आणणे त्यांना सहज जमत असे.

त्यांनी अनेक नवीन तालांची निर्मिती केली. त्यातला त्यांच्या खास आवडीचा म्हणजे 'परब्रह्मताल' (१५.७५ पावणेसोळा मात्रा).

## गौरव
* लयभास्कर
* तालकंठमणी

## संदर्भ
* थोर संगीतकार - प्रा. देवधर
* लयभास्कर खाप्रुमामा पर्वतकर - गोपाळकृष्ण भोबे
* महाराष्ट्रात स्वामी विवेकानंद - स्वामी विदेहात्मानंद (रामकृष्ण मठ नागपूर)

## बाह्य दुवे
खाप्रुमामा यांच्या आठवणी

वर्ग:तबलावादक
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीत
वर्ग:इ.स. १८७९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू
धनंजय कीर

**अनंत विठ्ठल कीर** उर्फ **धनंजय कीर** (२३ एप्रिल १९१३ - १२ मे १९८४) हे चरित्रकार म्हणून प्रसिद्ध आहेत. त्यांचा जन्म रत्‍नागिरी येथे झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण रत्‍नागिरी येथील स्कूल ऑफ इंडस्ट्रीमध्ये झाले. माध्यमिक शिक्षण काही काळ पटवर्धन हायस्कूलमध्ये होऊन ते रत्‍नागिरी हायस्कूलमधून मॅट्रिक झाले.  

मुंबई महापालिकेच्या शिक्षण विभागात २३ वर्षे नोकरी करून धनंजय कीर यांनी १९६२ च्या डिसेंबरमध्ये राजीनामा दिला. नोकरीत असताना त्यांनी 'फ्री हिंदुस्थान' ह्या इंग्लिश साप्ताहिकात भारतीय नेत्यांची जी व्यक्तिचित्रे लिहिली ती खूप गाजली. त्यांनी लिहिलेल्या चरित्रात चरित्रनायकाचा व्यक्तिविकास, सत्यनिष्ठ व्यक्तिदर्शन व काळाचे हुबेहूब दर्शन घडते. त्यामुळे त्यांची चरित्रे स्वदेशात व परदेशांत लोकप्रिय झाली आहेत. भारत सरकारने त्यांच्या ह्या महत्त्वपूर्ण कामगिरीबद्धल त्यांना 'पद्मभूषण' हा 'किताब देऊन त्यांचा यथार्थ गौरव केला आहे. शिवाय, नवनालन्दा महाविहार विद्यापीठाने १९७७ साली 'विध्यावारिधि' ही सन्मान्य पदवी देऊन, व  कोल्हापूर विद्यापीठाने १९८० साली 'डॉक्टर ऑफ लेटर्स' ही पदवी देऊन त्यांचा गौरव केला आहे.

रत्‍नागिरीतील ज्येष्ठ पत्रकार आणि लेखक राजेंद्रप्रसाद सखाराम मसुरकर यांनी डॉ. धनंजय कीर यांचे चरित्र लिहिले आहे. या मराठी चरित्राची पहिली आवृत्ती २८ मे २०११ रोजी, तर सुधारित  आवृत्ती २८ मे २०२३ रोजी प्रकाशित झाली. तसेच इंग्रजी चरित्रही २८ मे २०२३ रोजी रत्‍नागिरीत प्रकाशित झाले. अवेश्री प्रकाशनाने ही पुस्तके छापील स्वरूपात प्रकाशित केली असून, सत्त्वश्री प्रकाशनाने (कोकण मीडिया) ती ई-बुक स्वरूपात प्रकाशित केली आहेत. कीर यांच्या जडणघडणीची आणि प्रवासाची उकल या चरित्रांतून होते.

## प्रकाशित साहित्य
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (पाॅप्युलर प्रकाशन, १९६६)
* डॉ. आंबेडकर: लाईफ ॲंन्ड मिशन (पाॅप्युलर प्रकाशन, १९५४) 
* महात्मा जोतीराव फुले (पाॅप्युलर प्रकाशन)
* महात्मा फुले समग्र वाङ्मय - (संपादित). प्रकाशक : महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती आणि मंडळ
* राजर्षी शाहू छत्रपती (पाॅप्युलर प्रकाशन)
* महात्मा जोतीराव फुले : आमच्या समाजक्रांतीचे जनक 
* लोकमान्य टिळक आणि राजर्षी शाहू महाराज : एक मूल्यमापन 
* स्वातंत्रवीर सावरकर 
* कृष्णराव अर्जुन केळुसकर : आत्मचरित्र व चारित्र  (१८६० - १९३४)
* लोकहितकर्ते बाबासाहेब बोले: (१८६९ - १९६१)
* श्री नामदेव चरित्र, काव्य, आणि कार्य (इतर तीन लेखसंग्रह)
* कृतज्ञ मी, कृतार्थ मी (आत्मचरित्र) 
* Veer Savarkar 
* Dr. Ambedkar: Life and Mission
* Lokamanya Tilak: Father of the Indian Freedom Struggle
* Mahatma Jotirao Phule: Father of Indian Social Revolutinon
* Mahatma Gandhi: Political Saint and Unarmed Prophet
* Shahu Chhatrapati: A Royal Revolutionary 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जीवनचरित्र (मराठी अनुवाद: गजानन सुर्वे) 

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* गुगल आवृत्ती

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
महेश केळुसकर

**डाॅ. महेश वासुदेव केळुसकर** (जून ११, इ.स. १९५९; फोंडाघाट, महाराष्ट्र - हयात) हे मराठी भाषेतील कवी आणि लेखक आहेत. 'नागरिक' या मुलाखतविषयक लघुचित्रपटाचे ते संवाद लेखक आहेत. केळुसकर ठाण्यात राहतात.

## जीवन 
डाॅ. केळुसकर एम.ए. पीएच.डी. असून ते इ.स. १९८३ सालापासून ते आकाशवाणीत नोकरी करत आहेत. कोकण मराठी साहित्य परिषदेची तीन वर्षासाठीच्या नव्या केंद्रीय कार्यकारिणीची निवड करण्यात आली असून त्यात केळुसकरांची अध्यक्षपदी नेमणूक झाली आहे.

## प्रकाशित साहित्य
### कादंबरी
* क्रमश:
* यू कॅन आल्सो विन

### कवितासंग्रह
* कवडसे
* कवितांच्या गावा जावे (इ,स. २००१)
* झिनझिनाट (इ.स. १९९७)
* निद्रानाश (डिसेंबर २०१७)
* पहारा (इ.स. १९९६)
* मस्करिका
* मी आणि माझा बेंडबाजा (चारोळी विडंबन)
* मोर (इ.स. १९८६)
* रोझ डे (पॉकेटबुक)

### अन्य
* कलमबंदी (साहि्त्य आणि समीक्षा)
* चित्रकथी (पिंगुळी परंपरेतील लोककला)
* जोर की लगी है यार (कथासंग्रह)
* भुताचा आंबा आणि इतर गोष्टी (बालसाहित्य)
* मधु मंगेश कर्णिक : सृष्टी आणि दृष्टी (चरित्र, व्यक्तिचित्रण, समीक्षा)
* व्हय म्हाराजा (ललित)
* साष्-टांग नमस्कार (विनोदी)

## पुरस्कार आणि सन्मान
* २०१८ सालचा आरती प्रभू पुरस्कार
* 'मालवणी' प्रयोगात्म लोककला या त्यांच्या पी.एच.डी. संशोधनासाठी त्यांना मुंबई विद्यापीठाचा कै. अ. का. प्रियोळकर पुरस्कार
*  भाऊसाहेब वर्तक पुरस्कार 
* 'झिनझिनाट' या त्यांच्या कवितासंग्रहाला यशवंतराव चव्हाण सांस्कृतिक प्रतिष्ठानचा पुरस्कार (१९९८)
* 'साष-टांग नमस्कार' या विनोदी लेखनासाठी उत्कृष्ट वाड्म़य राज्य पुरस्कार, तसेच पुणे येथील महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा चिं. वि. जोशी पुरस्कार

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
टुवाक

**टुवाक**, played by टिम रस, is a character in Star Trek: Voyager.
## हे सुद्धा पहा
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
# स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
#टुवाक - मेमोरी-आल्फा वेबसाईटवर

वर्ग:स्टार ट्रेक कथानकातील पात्र
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
वर्ग:स्टार ट्रेक
गिरीजा कीर

**गिरिजा कीर** (जन्म : धारवाड, ५ फेब्रुवारी १९३३;  - मुंबई, ३१ ऑक्टोबर २०१९) या मराठी भाषेतील लेखिका आणि कथाकथनकार होत्या.

## बालपण
गिरिजा कीर या माहेरच्या रमा नारायणराव मुदवेडकर. मुंबई विद्यापीठाची बी. ए.ची पदवी मिळविल्यानंतर गिरिजाबाईंच्या लेखनाला सुरुवात झाली.

## लेखन
किर्लोस्कर, प्रपंच, ललना इ. मासिकातून त्यांच्या कथा प्रसिद्ध झाल्या. गिरिजाबाईंनी विविध वाङ्मयप्रकारांत आपले लेखन केले. त्यांची एकूण ८५ पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. त्यात कथा, कादंबरी, मुलाखती, प्रवासवर्णने, बालसाहित्य इत्यादी विविधता आहे. १९६८ ते १९७८ या काळात अनुराधा मासिकाची साहाय्यक संपादिका म्हणूनही त्यांनी काम केले. हे काम करीत असताना सामाजिक प्रश्नांसंबंधीच्या प्रेमापोटी कामगार वस्ती, कुष्ठरोग्यांची वस्ती आणि आदिवासी भागात जाऊन त्यांनी त्यांच्या जीवनाचा जवळून अभ्यास केला. त्यांनी त्यांचे पुष्कळसे लिखाण या अनुभवांतूनच लिहिले आहे.

गिरिजाघर, देवकुमार, चांदण्याचं झाड, चंद्रलिंपी, चक्रवेध, स्वप्नात चंद्र ज्याच्या, आभाळमाया, आत्मभान, झपाटलेला इ. गिरिजाबाईंच्या कादंबऱ्याही लोकप्रिय आहेत. गाभाऱ्यातील माणसं, जगावेगळी माणसं, कलावंत, साहित्य सहवास ही त्यांची व्यक्तिचित्रणात्मक पुस्तके आहेत. त्यांनी बालसाहित्यावरही बरेच लेखन केले आहे. त्यांच्यातील लेखिका ही शृंगारिक तशीच गंभीर आणि अंतर्मुखही दिसते. तसेच त्या उत्कृष्ट कथाकथनही करीत असत. त्यांचे दोन हजाराहून अधिक कथाकथनाचे कार्यक्रम देशां-परदेशांत झाले आहेत.

गिरिजा कीर यांचे प्रकाशित झालेले "जन्मठेप" हे पुस्तक त्यांनी ६ वर्षे येरवडा तुरुंगातील जन्मठेप झालेल्या कैद्यांवर संशोधन करून लिहिले आहे.

## प्रकाशित साहित्य (एकूण ८५ पुस्तके)
## पुरस्कार 
कीर यांना अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले. त्यापैकी हे -.

#ह.ना.आपटे उत्कृष्ट कादंबरी पुरस्कार,[म.सा.प.]], पुणे 
# कमलाबाई टिळक पुरस्कार, पुणे मराठी ग्रंथालय 
# अभिरुची पुरस्कार
# श्री अक्षरधन स्त्री साहित्यिका पुरस्कार, मुंबई 

## संदर्भ
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
वर्ग:इयत्ता १० वी मराठी कुमारभारती अभ्यासक्रमाचे संदर्भलेख
सप्त चिरंजीव

भारतीय प्राचीन ग्रंथांमध्ये पुढील सात पौराणिक व्यक्ती चिरंजीव मानल्या गेल्या आहेत. यांनाच सप्तचिरंजीव असे म्हणले जाते.

# अश्वत्थामा
# बली
# व्यास ऋषी
# हनुमान
# विभीषण
# कृपाचार्य
# परशुराम

## प्रातःस्मरणाचा एक श्लोक
या श्लोकात सप्तचिरंजीवांची नावे आली आहेत.

**अर्थ:** अश्वत्थामा, बली, व्यासऋषी, हनुमान, बिभीषण, कृपाचार्य, परशुराम हे सप्तचिरंजीव आहेत.

## मार्कंडेय
काही प्राचीन ग्रंथांत मार्कंडेय ऋषी हे दीर्घायुषी असल्याचे म्हणले आहे, मात्र ते चिरंजीव म्हणजे अमर नसल्याने त्याचे नाव वरील श्लोकात नाही. मार्कंडेय ऋषींना वयाच्या सोळाव्या वर्षी येणाऱ्या अपमृत्यू वर विजय मिळवला आणि दीर्घायुष्य प्राप्त केले होते. त्यामुळे त्यांच्यासाठी एक वेगळा श्लोक आहे.
:*अश्वत्थामा बलिर्व्यासो हनुमांश्च विभीषणः।*
:*कृपः परशुरमश्च सप्तैते चिरंजीविनः॥*
:*सप्तैतान् स्मरेन्नित्यम् मार्कंडेयमथाष्टमम्।*
:*जीवेद्&zwnj;वर्षशतं सोऽपि सर्वव्याधिविवर्जितः॥*

वरील ओळींचा अर्थ असा होतो की या ८ अमरांचे (अश्वत्थामा, राजा महाबली, वेदव्यास, हनुमान, विभीषण, कृपाचार्य, परशुराम आणि ऋषी मार्कंडेय) दररोज स्मरण केल्याने माणूस सर्व आजारांपासून मुक्त होऊ शकतो आणि १०० वर्षांहून अधिक जगू शकतो.

वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती
किशोर शांताबाई काळे

डॉ. **किशोर शांताबाई काळे** (इ.स. १९७० -  २१ फेब्रुवारी, इ.स. २००७) हे एक मराठी डॉक्टर व लेखक होते.  काळे यांचा वयाच्या ३७ व्या वर्षी अपघाती मृत्यू झाला.

## शिक्षण
अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीतून सुद्धा किशोर काळे यांनी वैद्यकशास्त्रातील एम.बी.बी.एस. ही पदवी मिळवली. कोल्हाट्याचे पोर या पुस्तकाचा शेवट *मी १९९४साली एम.बी.बी.एस. झालो* या वाक्याने होतो. 

## साहित्य
भटक्या तमासगीर कोल्हाटी समाजात जन्माला आलेल्या, व बाप कोण हे माहिती नसल्याने आईचे नाव लावणाऱ्या डॉ. किशोर काळे ह्यांचे अत्यंत गाजलेले कोल्हाट्याचे पोर हे आत्मचरित्र ग्रंथालीने नोव्हेंबर १९९४मध्ये प्रकाशित केले.  त्याचा इंग्लिश अनुवाद पेंग्विन पब्लिकेशन्सने प्रकाशित केला. पुस्तक प्रकाशित झाल्यानंतर डॉ. काळे यांना त्यांच्या समाजाने बहिष्कृत केले. त्यांच्या मृत्यूनंतर १९ वर्षांनी कोल्हाटी समाजाच्या काही नेत्यांनी या पुस्तकावर बंदी आणावी अशी मागणी केली. त्यांचे दुसरे पुस्तक मी डॉक्टर झालो हे "आपलं प्रकाशन" ने प्रकाशित केले आहे. 

कोल्हाटी समाजातूनच पुढे आलेल्या प्रा. डॉ. सुषमा अंधारे त्यांच्या 'नातं मातीचं, नातं मातेचं!' या आत्मकथनपर लेखात ‘किशोर काळेंनी त्यांच्या साहित्यातून सामाजिक सुधारणा साधली जाण्यासाठी जो प्रहार केला त्यामुळे कोल्हाटी समाजाच्या सामाजिक सुधारणांसंबधाची पूर्ण भिंत कोसळली नाही तरीही सुषमा अंधारेंची स्वतःची लढाई सोपी झाली’ असा उल्लेख करतात. त्याच लेखात कोल्हाट्याचे पोर या पुस्तकाचे नाव कोल्हाटणीचे पोर असावयास हवे होते; त्यांच्या पुस्तकात कोल्हाटी समाजातील स्त्रीची व्यथा अधिक प्रकर्षाने मांडली जावयास हवी होती अशी स्त्रीवादी चिकित्साही त्या करतात.

## संदर्भ
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९७० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
कुमार केतकर

**कुमार केतकर** (जन्म : ७ जानेवारी १९४६) **:** हे काँग्रेस पक्षाचे राज्यसभेतील खासदार, पत्रकार, लेखक आणि व्याख्याते आहेत.  अनेक मराठी दैनिकांची संपादकपदे त्यांनी भूषविली आहेत. 

दैनिक लोकसत्ताचे निवृत्त प्रमुख संपादक. तसेच महाराष्ट्र टाईम्स आणि लोकमत या वृत्तपत्रांचे माजी मुख्य संपादक होते. 'डेली आॅब्झर्वर'चे निवासी संपादक तसेच इकोनॉमिक टाइम्सचे विशेष प्रतिनिधी म्हणूनहूी कुमार केतकरांनी काम केलेले आहे. संपादकपदाच्या कारकिर्दीत ते अखेरीस 'दिव्य मराठी' या वृत्तपत्राचे संपादक होते.

## प्रकाशित साहित्य
* बदलते विश्व      (लेखमाला, प्रेस्टीज प्रकाशन)
* शिलंगणाचं सोनं   (म.टा. मध्ये असतांना लिहिलेल्या अग्रलेखांचा संग्रह १९९४ ते १९९८, मेहता प्रकाशन)
* विश्वामित्राचे जग   (अनुभव प्रकाशन)
*वयम् ह्या किशोरवयीन मुलांसाठीच्या दर्जेदार मराठी वाचन साहित्याच्या सल्लागार मंडळातही त्यांनी सक्रिय सहभाग दर्शवलाआहे.https://www.youtube.com/watch?v=BNyD8uhZuss&t=2s

## पुरस्कार 
* लोकमान्य टिळक जीवनगौरव पुरस्कार - पत्रकारितेतील विशेष योगदानाबद्दल महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने.
* पद्मश्री पुरस्कार- (इ.स. २००१)
* राजीव गांधी पुरस्कार
* नवरत्न पुरस्कार
* रत्नदर्पण पुरस्कार
* चिंतामणराव देशमुख पुरस्कार - अर्थविषयक लिखाणाबद्दल.
 

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी ब्लॉगर
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:मराठी संपादक
वर्ग:महाराष्ट्रातील पत्रकार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वसंत कोकजे

(जन्मः ५ एप्रील १९३६)
मराठी लेखक, कवी.

## प्रकाशित साहित्य
* मोडक्या आभाळाखालची माणसं (व्यक्तिचित्रे)
* पाणफुले
* माणूस नावाची झाडं (ललित)
* पक्षी आणि बेट

कोकजे वसंत
कोकजे वसंत
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
गो.वि. खाडिलकर

गो. वि. खाडिलकर ह्यांनी त्यांच्या पुस्तकांद्वारे शारीरिक व्यंग असलेल्यांचे दैनंदिन प्रश्न जगासमोर आणायचा प्रयत्न केला आहे.

## प्रकाशित साहित्य
* आम्ही आपलेच मतिमंद
* ही किमया अंधांची
* विश्वमाता मदर तेरेसा

सर्व पुस्तके नवचैतन्य द्वारा प्रकाशित

## संदर्भ आणि नोंदी 
खाडिलकर वि. गो.
शंकरराव खरात

**शंकरराव रामचंद्र खरात** (जुलै ११, १९२१ - एप्रिल ९, २००१) हे मराठी लेखक, कादंबरीकार व इतिहासकार होते. ते आंबेडकरी चळवळीतील एक प्रमुख लेखक  होते. ते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचे कुलगुरू म्हणून सुद्धा कार्यरत होते. खरातांचा जन्म आटपाडी येथे झाला. 'तराळ-अंतराळ' हे त्यांचे आत्मचरित्र आहे. 'मी स्वतः महात्मा फुले, शाहू महाराज व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांचा शिष्य आहे' असे ते नेहमी म्हणत. इ.स. १९५८ ते १९६१ या काळात प्रबुद्ध भारत या नियतकालिकाचे त्यांनी संपादनही केले. इ.स. १९८४ साली जळगाव येथे झालेल्या मराठी साहित्य संमेलनाचे ते संमेलनाध्यक्ष होते.

'शंकराण्णा तुम्ही असाच साहित्य लेखनात जोर केला पाहिजे. आपण पुढं एकदा माडगूळलाच साहित्य संमेलन घेऊ.' असे माडगूळकर यांनी त्यांना प्रोत्साहन दिले. त्यांच्याप्रमाणेच गंगाधर गाडगीळ, अरविंद गोखले, शंकर पाटील, द.मा. मिरासदार यांच्यासोबत आचार्य प्र.के. अत्रे, शिरीष पै यांनी त्यांना लेखनासाठी उत्तेजन दिले. इ.स. १९५७ साली त्यांची नवयुग दिवाळी अंकात, वयाच्या पस्तीसाव्या वर्षी 'सत्तूची पडीक जमीन' नावाची पहिली कथा प्रकाशित झाली. त्यांनतर रामा महार, बंडा मांग अशा बलुतेदारांच्या बारा कथा त्यांनी नवयुगमध्येच लिहिल्या.

इ.स. १९५७-५८ मध्ये शंकरराव खरातांची 'माणुसकीची हाक' ही महार बलुतेदारावर लिहिलेली कादंबरी गाजली. त्यामुळे ते पुढे लेखक म्हणून उदयाला आले. साहित्याच्या ओढीने त्यांनी राजकारणही सोडले.

## प्रकाशित साहित्य 
* आज इथं तर उद्या तिथं (१९८३, ललितलेखसंग्रह)
* आडगावचे पाणी (१९७०, कथासंग्रह
* गावचा टिनपोल गुरुजी (१९७१, कादंबरी)
* गाव-शीव (१९७०)
* झोपडपट्टी (१९७३, कादंबरी)
* टिटवीचा फेरा (१९६३, कथासंग्रह)
* तडीपार (१९६१)
* तराळ-अंतराळ (आत्मचरित्र)
* दौण्डी (१९६५) (कथासंग्रह)
* फूटपाथ नंबर १ (१९८०, कादंबरी)
* बारा बलुतेदार (१९५९)
* मसालेदार गेस्ट हाऊस (१९७४, कादंबरी)
* माझं नाव (१९८७, कादंबरी
* सांगावा (१९६२)
* सुटका (१९६४, कथासंग्रह)
* हातभट्टी (१९७०, कादंबरी)

## शंकरारव खरात यांच्यावरील आणि त्यांच्या लेखनासंबंधीची पुस्तके
* शंकरराव खरातांचे कथाविश्व (संदीप सांगळे)

## पुरस्कार व गौरव 
* अध्यक्ष, मराठी साहित्य संमेलन, जळगाव, १९८४

## इतर 
* बँक ऑफ इंडियाचे संचालक
* ऑफिसर्स सिलेक्शन कमिटीचे चेरमन

## बाह्य दुवे 
# महाराष्ट्र टाइम्स वृत्तपत्रातील खरातांवरचा लेख  
# मायबोली- शंकरराव खरात

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००१ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:आंबेडकरवादी
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख