open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
टाटा उद्योगसमूह

**टाटा उद्योगसमूह** हा बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचा मुंबईत मुख्यालय असलेला भारतीय उद्योगसमूह आहे. हा भारतातल्या सर्वात मोठ्या खाजगी उद्योगसमूहांपैकी एक आहे. बाजार भांडवल आणि महसुलाचा विचार करता भारतातील हा आघाडीचा समूह आहे.  रसायने, पोलाद, वाहननिर्मिती, माहिती तंत्रज्ञान, दूरसंपर्क, ऊर्जा, चहा आणि आतिथ्य या क्षेत्रांत या समूहातील कंपन्या प्रामुख्याने आघाडीवर आहेत. सहा खंडांतील ८०हून अधिक देशांत टाटा समूहाचे कामकाज विस्तारले आहे.

## उद्योगसमूहाचा इतिहास
टाटा समूहाची सुरुवात १८६८ मध्ये झाली. भारतावर ब्रिटिश राजवट असताना जमशेटजी नसरवानजी टाटा यांनी हिंदुस्थानात कापसाचे व्यवहार करणारी कंपनी स्थापन केली. त्यानंतर नागपूरमध्ये १८७७ मध्ये एम्प्रेस मिल्स स्थापन झाली. टाटा समूहाने मुंबईत १९०३ मध्ये ताजमहाल हॉटेल सुरू केले. १९०४ मध्ये जमशेटजींच्या मृत्यूनंतर त्यांचे पुत्र 'दोराबजी टाटा' समूहाचे चेरमन झाले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली समुहाने पोलादनिर्मिती आणि जल विद्युतनिर्मिती प्रकल्प सुरू केले. सर दोराबजी टाटा यांच्या मृत्यूनंतर १९३४ मध्ये नवरोजी सकलातवाला यांनी पुढची सुमारे चार वर्षे समूहाची धुरा वाहिली. १९३८ मध्ये जहांगीर रतनजी दादाभाई अर्थात जे.आर.डी. टाटा हे या समूहाचे चेरमन झाले. त्यांनी समूहाचा विस्तार मोठ्या प्रमाणात केला. टाटा केमिकल्स, टेल्को (आता टाटा मोटर्स), टाटा इंडस्ट्रीज, टाटा टी, टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस आणि टायटन इंडस्ट्रीज ही या काळात सुरू झालेल्या काही महत्त्वाच्या कंपन्यांची नावे होत. रतन टाटा यांनी जेआरडींकडून १९९१ मध्ये सूत्रे स्वीकारली. २०१२ साली त्यांनी रतन टाटा यांच्याकडून सूत्रे स्वीकारली. २०१६ मध्ये सायरस मिस्त्री टाटा समूहातून बाहेर पडले. २०१७ पासून नटराजन चंद्रशेखरन यांनी चेरमनपदाची सूत्रे स्वीकारली आहेत.

## टाटा उद्योगसमूहाच्या अध्यक्षांची सूची 
* जमशेदजी टाटा (१८८७-१९०४)
* सर दोराबजीटाटा (१९०४-१९३२)
* नवरोजी सकलातवाला (१९३२-१९३८)
* जे.आर.डी. टाटा (१९३८-१९९१)
* रतन टाटा (१९९१-२०१२)
* सायरस मिस्त्री (२०१२-२०१६)
* रतन टाटा (२०१६-२०१७)
* नटराजन चंद्रशेखरन (२०१७ - ते आजागायत)

## टाटा उद्योगसमूहाचे लोकोपकारी कार्य
टाटा उद्योगसमूहाने विविध संशोधन, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक संस्थांच्या उभारणीमध्ये आर्थिक योगदान दिले आहे. उद्योग समूहाच्या लोकोपकारी कार्याची दाखल घेऊन २००७ साली समूहाला कार्नेज पदकाने गौरविण्यात आले. टाटा उद्योग समूहाने स्थापन केलेल्या काही संस्थांची सूची :-
* टाटा मूलभूत संशोधन संस्था 
* भारतीय विज्ञान संस्था
* टाटा व्यवस्थापन प्रशिक्षण केंद्र 
* टाटा फुटबॉल अकादमी 
* टाटा क्रिकेट अकादमी 
* टाटा मेमोरिअल हॉस्पिटल

## टाटा समूहाचा इतिहास सांगणारी पुस्तके
* कॉर्पोरेट आयडाॅल रतन टाटा (सुधीर सेवेकर)  
* जमशेटजी टाटा (सुभाषचंद्र जाधव)  
* जमशेदजी टाटा (हिंदी-मराठी, चित्रकथा-बालसाहित्य, लेखक - अनंत पै)
* टाटा एका कॉर्पोरेट ब्रॅंडची उत्क्रांती (मूळ इंग्रजी लेखक, मॉर्गन विट्झेल, मराठी अनुवाद - विदुला टोकेकर)  
* टाटायन - एक पोलादी उद्यमगाथा (लेखक : गिरीश कुबेर)
* द टीसीएस स्टोरी ....अँड बियॉंड (मूळ इंग्रजी, लेखक एस.रामदुराई, मराठी अनुवाद ??)  

## संदर्भ 
वर्ग:टाटा उद्योगसमूह
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय उद्योगसमूह
वर्ग:भारतातील कंपन्या
हो चि मिन्ह सिटी

**हो चि मिन्ह शहर** (व्हियेतनामी: Thành phố Hồ Chí Minh, ;; जुने नाव: सैगॉन, ) हे व्हियेतनाम देशातील सर्वांत मोठे शहर व देशाचे आर्थिक केंद्र आहे. हे शहर दक्षिण व्हियेतनाममध्ये सैगॉन नदीच्या काठावर दक्षिण चीन समुद्र किनाऱ्याच्या जवळ वसले आहे. हो चि मिन्ह महानगराची लोकसंख्या सुमारे ९० लाख आहे. हनोई ही व्हिएतनामची राजधानी असली तरीही हो चि मिन्ह सिटी हेच देशातील प्रमुख शहर मानले जाते.

१७व्या शतकापासून ख्मेर राजवटीचा भाग राहिलेले सैगॉन १९व्या शतकामध्ये फ्रेंचांच्या अधिपत्याखाली आले. इ.स. १९०२ पर्यंत सैगॉन फ्रेंच इंडोचीनची राजधानी होती. दुसऱ्या महायुद्धानंतर झालेल्या पहिल्या इंडोचीन युद्धाची परिणती व्हियेतनामच्या फाळणीत झाली व १९५५ ते १९७५ दरम्यान सैगॉन दक्षिण व्हिएतनामच्या राजधानीचे शहर राहिले. सेनापती हो चि मिन्ह ह्याच्या नेतृत्वाखाली कम्युनिस्ट उत्तर व्हिएतनामने व्हिएतनाम युद्धात अमेरिकेचा पाठिंबा असलेल्या दक्षिण व्हियेतनामचा पराभव केला व सैगॉन पुन्हा अखंड व्हियेतनामचा भाग बनले. १ मे १९७५ रोजी सैगॉनचे नाव बदलून हो चि मिन्ह सिटी असे ठेवले गेले.

## भूगोल
हो चि मिन्ह सिटी व्हियेतनामच्या नैऋत्य भागात राजधानी हनोईपासून  अंतरावर स्थित आहे. शहराचे एकूण क्षेत्रफळ २,०९५ चौरस किमी इतके आहे. 

### हवामान
हो चि मिन्ह सिटीचे हवामान विषुवृत्तीय स्वरूपाचे असून येथील सरासरी आर्द्रता ७८-८२ टक्के असते. येथे मे ते ऑक्टोबर दरम्यान पाऊस पडतो तर उर्वरित महिने कोरडे असतात. येथील तापामानात फारसा बदल् होत नसून दिवसाचे सरासरी तापमान २८ से इतके असते.

## वाहतूक
तान सोन न्हात आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा हो चि मिन्ह सिटीमधील प्रमुख विमानतळ व्हियेतनाममधील सर्वात वर्दळीचा असून व्हियेतनाम एरलाइन्सचा प्रमुख वाहतूकतळ येथेच आहे.

## जुळी शहरे 
खालील शहर/प्रदेशांसोबत हो चि मिन्ह सिटीचे सांस्कृतिक व व्यापरी संबंध आहेत.

* शांघाय
* मनिला
* सॅन फ्रान्सिस्को
* ओसाका
* बुसान
* ग्वांगझू
* ल्योन
* शेनयांग
* स्वेर्दलोव्स्क ओब्लास्त
* व्हिआंतियान
* रोन-आल्प
* फ्नॉम पेन्ह
* मॉस्को
* सेंट पीटर्सबर्ग
* टोराँटो
* जिनिव्हा
* योकोहामा
* ह्योगो
* क्वांगतोंग
* मिन्स्क
* व्लादिवोस्तॉक
* बार्सिलोना
* सेबिया
* जोहान्सबर्ग

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:व्हियेतनाममधील शहरे
*
निकोबारी

मोठे निकोबार तसेच निकोबार द्विपसमूहातील इतर बेटांवर वास्तव्य करणारी आदिवासी जमात. यांचे वास्तव्य समुद्री काठांवर असल्याने सुनामी मध्ये मोठ्या प्रमाणावर निकोबारी लोकांची जिवितहानी झाली होती. 

वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
वर्ग:आदिवासी जमाती
खोकड

**खोकड** ( शास्त्रीय नावः *Vulpes bengalensis* (*व्हल्पिस बेंगॉलेन्सिस*); इंग्रजी:*Bengal Fox* ( *बेंगाल फॉक्स* );) हा भारतीय उपखंडातील पाकिस्तान, भारत, नेपाळ व बांग्लादेश या देशात आढळणारा मांसाहारी वर्गातील सस्तन प्राणी आहे. मांसाहारी गणातील ज्या कुलातला कोल्हा आहे त्याच कॅनिडी कुलातील हा प्राणी आहे.

ह्याचे डोके आणि धड मिळून लांबी ४५–६० सेंमी.; शेपूट २५–३५ सेंमी.; वजन २–३ किग्रॅ. असते. आकाराने लहान व सडपातळ; पाय बारीक; शेपटीचे टोक काळे; शरीराचा रंग करडा किंवा राखी; डोके, मान आणि कानाची मागची बाजू पुसट काळसर; थंडीत याचा रंग पांढुरका होतो पण पाय तांबूसच असतात. हिवाळ्यात उत्तर भारतातील खोकडांना दाट आणि सुंदर केस येतात व त्यांनी थंडीचे निवारण होते.

खोकड मोकळ्या मैदानात राहतो; दाट जंगलात तो नसतो. वाळवंटी प्रदेशालगतच्या वैराण आणि झुडपे असलेल्या भागात तो नेहमी राहतो. काही खोकड लागवडीखालच्या जमिनीत, कालव्यांच्या आसपास किंवा खडकाळ जमिनीत बिळे करून राहतात. बिळात पाणी साठेल असे वाटले, तर लहानशा टेकाडावर तो बीळ करतो. बिळात ६०–९० सेंमी. खोलीवर एक दालन असते; बिळाला अनेक वाटा असतात, काही बंद तर काही दालनात जातात. खोकड निशाचर आहे; दिवसा तो झोप घेतो व तिन्हीसांजेनंतर भक्ष्य शोधण्याकरिता बाहेर पडतो. अंधार दाटून आल्यावर याचे ओरडणे सुरू होते. लहान सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, खेकडे आणि कीटक हा खातो. कलिंगडे, बोरे आणि हरबऱ्याचे घाटे देखील तो खातो. कोंबड्यांवर हा क्वचितच हल्ला करतो. उंदीर व खेकडे यांचा नाश करीत असल्यामुळे हा शेतकऱ्यांना हितकारक आहे.

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
शाँपेन (निःसंदिग्धीकरण)

या विषयाशी संबंधित पुढील लेख आहेत.

* शाँपेन (आदिवासी जमात) निकोबार बेटांवरील एक आदिवासी जमात.
* फ्रेडरिक शाँपे पोलिश संगीतकार.
* हेन्री शाँपे फ्रेंच कवी.
* केट शाँपे अमेरिकन लेखिका.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
निपाणी

**निपाणी** हे भारताच्या कर्नाटक राज्याच्या बेळगाव जिल्ह्यातील एक नगर आहे. निपाणी कर्नाटक-महाराष्ट्र सीमेवर स्थित असून ते बेळगावच्या ७५ कि.मी. उत्तरेस, तर सांगलीच्या ६८ कि.मी पश्चिमेस, तर कोल्हापूरच्या ३८ कि.मी. दक्षिणेस राष्ट्रीय महामार्ग ४वर आहे. निपाणी येथे मराठी भाषिक रहिवासी मोठ्या प्रमाणावर आहेत. निपाणी हे तंबाखूचे एक मोठे व्यापारकेंद्र आहे.

तो मी नव्हेच ह्या प्रसिद्ध मराठी नाटकातील लखोबा लोखंडे हे पात्र निपाणीचा रहिवासी असल्याचे, रंगवले गेले आहे.

## लोकदैवते
महाराष्ट्र आणि कर्नाटकाच्या सीमेवर मात्र कर्नाटकाच्या हद्दीत वसलेल्या निपाणी शहराला दोन्ही राज्यांची सांस्कृतिक पार्श्वभूमी लाभलेली आहे. लोकदैवतांच्या जत्रा (यात्रा) हा या संस्कृतीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. या परिसरातील यात्रांना "म्हाई" म्हणून संबोधले जाते घोडेश्वर (सुरूपली), हिटणी मलीकवाड या गावामध्ये जागृत समजले जाणारे "म्हसोबा" हे लोकदैवत परिसरातील लोकांच्या श्रद्धेचा, भक्तीचा अविभाज्य भाग आहेत. सुगीचा हंगाम संपल्यावर या दैवतांच्या म्हाया सुरू होतात. पाहुण्यारावळ्यांना, नातेवाईकांना आमंत्रणे धाडली जातात. बकरी, कोंबड्याचे बळी दिले जातात. झणझणीत मांसाहारी जेवण ही वर्षातून एकदा येणारी पर्वणी असते. वरील तीन म्हसोबा हे एकमेकांचे भाऊ आहेत असे मानले जाते. हा म्हसोबा शेत शिवाराचे रक्षण करतो असा समज आहे. या लोकदैवताच्या नावाचे विश्लेषण महात्मा जोतीराव फुले यांनी आपल्या ग्रंथात मार्मिकपणे केले आहे. म्हसोबा म्हणजे "महासुबा" - एक मोठया सुब्याचा अधिकारी पूर्वीच्या काळी होऊन गेले होते.


वर्ग:बेळगांव जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकमधील गावे
चेपॉक

हा चेन्नई शहरातील एक परिसर आहे.  चेपॉक स्टेडियम आणि चेपॉक पॅलेसमुळे हा परिसर प्रसिद्ध आहे.

वर्ग:चेन्नई
द स्ट्रेट्स टाइम्स

**द स्ट्रेट्स टाइम्स** हे सिंगापुरातील प्रमुख इंग्लिश भाषिक वृत्तपत्र आहे.

स्ट्रेट्स टाइम्स
स्ट्रेट्स टाइम्स
न्यू यॉर्क टाइम्स

इवलेसे

वर्ग:अमेरिकेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:न्यू यॉर्क शहर
वर्ग:इ.स. १८५१ मधील निर्मिती
इंटरनॅशनल युनिअन फॉर कंझर्वेशन ऑफ नेचर

'''''' (आययुसीएन) ही नैसर्गिक स्रोतांच्या संरक्षणाच्या प्रसाराला वाहिलेली एक आंतरराष्ट्रीय संघटना आहे.
आययुसीएन ने जगातील जैवविविधता संरक्षणासाठी संरक्षित क्षेत्रांचे वर्गीकरण पुढीलप्रमाणे केले आहे This is a NGO 
#वर्ग Ia  
#वर्ग Ib  
#वर्ग II 
#वर्ग III 
#वर्ग IV 
#वर्ग V 
#वर्ग VI

## बाह्य दुवे
## संदर्भ
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय संघटना
वर्ग:पर्यावरण
सानी अबाचा

**सानी अबाचा** (२० सप्टेंबर, १९४३ - ८ जून, १९९८) हे नायजेरियाचे सरसेनापती आणि १९९३-९८ दरम्यान राष्ट्राध्यक्ष होते.

वर्ग:नायजेरियाचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अब्दुल कादिर

**अब्दुल कादिर खान** (उर्दू: عبد القادر خان ) (सप्टेंबर १५, १९५५ - सप्टेंबर ६, २०१९) हे पाकिस्तानी पुरुष क्रिकेट संघाकडून खेळलेला माजी खेळाडू आहे. त्याने पाकिस्तानी क्रिकेट संघाकडून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ६७ कसोटी व १०४ एकदिवसीय सामन्यांमध्ये सहभाग घेतला. तो उजव्या हाताने लेगस्पिन गोलंदाजी करत असे. खेळाडू म्हणून निवृत्त झाल्यावर तो समालोचनाचे काम करतो. त्याने पाकिस्तानी क्रिकेट नियामक मंडळाचे अध्यक्षपदही काही काळ सांभाळले.

## बाह्य दुवे 
* क्रिकइन्फो.कॉम - प्रोफाइल (इंग्लिश मजकूर)

वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पृष्ठवंशी प्राणी

पाठीचा कणा असणाऱ्या प्राण्यांना पृष्ठवंशी असे म्हणतात. पाठीचा कणा हा हाडांच्या स्वरूपात असू शकतो किंवा कार्टिलेजच्या स्वरूपात असतो. ५ प्रमुख प्रकारचे जीव हे पृष्ठवंशी प्रकारात मोडतात

## मासे व तत्सम सागरी जीव 
हे जीव पूर्णतः पाण्यात जगणारे आहेत. ते पाण्यात विरघळलेल्या प्राणवायूवर श्वसन करतात. बाह्य त्वचा ही खवल्यांनी सुरक्षित असते.

## बेडूक व तत्सम उभयचर जीव 
हे जीव पाण्यात व जमीनीवर जगू शकतात. पाण्यात विरघळलेल्या प्राणवायूने श्वसन प्रकिया चालते तर पाण्याबाहेर ओल्या त्वचेतून श्वसन करतात. हे जीव कितीही जमीनीवर राहिले तरी प्रजोत्पादनासाठी पाण्यातच जावे लागते.

## सरपटणारे जीव 
साप, कासवे, मगरी, सरडे इत्यादी - हे जीव जमीनीवर अथवा पाण्यामध्ये वास्तव्य करून असतात परंतु पाण्याबाहेर श्वसनाची प्रणाली पूर्णपणे विकसीत असते. यांना पाण्याच्या आत श्वसन करता येत नाही. श्वसनासाठी पाण्यावर यावेच लागते. तसेच पूर्णतः जमीनीवर देखील रहातात. त्वचा ही खवल्यांची असते. हृदयात कप्पे नसल्याने हे थंड रक्ताचे आहेत. प्रजोत्पादन हे जमीनीवरच होते. नवे जीव अंड्यात तयार होतात.

## पक्षी 
हे जीव प्रामुख्याने त्यांच्या उडण्याच्या क्षमतेसाठी प्रसिद्ध आहेत. प्रत्येक उडणारा जीव पक्षी असतो किंवा प्रत्येक पक्षी उडू शकतो असेही नाही. पक्षी हे त्यांच्या त्वचेवरून ओळखले जातात जी पिसांनी झाकलेली असते. हे जमीनीवरचे जीव आहेत व हवेतील प्राणवायू वर जगतात. प्रजोत्पादन हे जमीनीवरच होते व अंड्यांमध्ये नवे जीव जन्माला येतात. त्यांच्या हृदयात कप्पे असल्याने हे गरम रक्ताचे जीव आहेत.

## सस्तन प्राणी 
*पहा सस्तन प्राणी*

उंदीर, हरीण, वाघ, मांजर, माकड, माणूस इत्यादी - या जीवांची तीन मुख्य वैशिष्ठ्ये आहेत. पहिले म्हणजे त्वचा ज्यावर केस असतात व दुसरे म्हणजे स्तन ज्याद्वारे हे प्राणी नवीन जन्मलेल्या पिल्लांसाठी दूध निर्माण करतात व तिसरे सर्वात महत्त्वाचे वैशिठ्य म्हणजे हे पिल्लांना आपल्या उदरातील खास जागेत म्हणजे गर्भाशयात वाढवून जन्म देतात. तसेच हे हृदयात कप्पे असलेले गरम रक्ताचे जीव आहेत व पूर्णतः हवेतील प्राणवायूवर जगणारे आहेत. जीव विविध वातावरणात परिस्थितीत जगण्यास सरावले आहेत. उदा: वटवाघळे ही उडू शकतात. देवमासे व डॉल्फिन हे पाण्यात आपले जीवन व्यतीत करू शकतात. इत्यादी

वर्ग:पृष्ठवंशी प्राणी
वर्ग:प्राण्यांचे प्रकार
यूटर्झन

|-
| align=center colspan=2 | center|250px
|}
**यूटर्झन** (जर्मन: *Uetersen*; ) हे जर्मनीतील श्लेस्विग-होल्श्टाइन राज्यातील एक गाव आहे. ते हांबुर्गाच्या वायव्येला ३० कि.मी. अंतरावर पिनाउ नदीच्या काठी वसले आहे. १९२९ साली निर्मिण्यात आलेले व उत्तर जर्मनीतील सर्वांत मोठे व सर्वांत जुने असणारे 'रोसारिउम यूटर्झन' नावाचे गुलाब-उद्यान येथेच आहे.

वर्ग:जर्मनीमधील शहरे
वर्ग:श्लेस्विग-होल्श्टाइन
कात्रज

वर्ग:पुण्याची उपनगरे

पुण्यामधील कात्रज येथे इतिहास प्रसिद्ध तलाव आहे. या तलावातून पेशवे यांनी पुण्याला पाणी उपलब्ध करण्यासाठी कात्रज ते शनिवार वाडा पर्यंत जगप्रसिद्ध भुयारी मार्गाने पाणी नेण्यात आले. पुण्यामध्ये कित्येक पेठामध्ये पाण्याच्या हौद प्रसिद्ध आहेत. आज येथे पाणी आहे याचा उपयोग आज सुद्धा केला जातो .जगप्रसिद्ध शनिवार वाड्यामध्ये हजारी कारंजेला पाणीपुरवठा होतो व अतिरिक्त पाणी नदीत सोडण्याची व्यवस्था केली आहे.
कात्रज मध्ये भारतात तिसऱ्या नंबर वरती सर्वात उंच असलेला भारताचा ध्वज स्तंभ आहे.
इवलेसे|Katraj lake and surrounding Mountain range  in 1976
दापोडी

**दापोडी ** हा पुण्याच्या पश्चिमेकडील भाग आहे. या भागाचा पुण्याच्या उपनगरात समावेश होतो

## इतिहास
## भौगोलिक सीमा
## महत्त्वाची ठिकाणे
### उद्याने आणि टेकड्या
*उद्याने
*टेकड्या

### वाहतूक
#### सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था 
दापोडी जुन्या मुंबई पुणे महामार्गावर स्थित असल्यामुळे ह्या मार्ग वरून जाणाऱ्या पी.एम.पी.एल. तसेच एस.टी. बसची सोय आहे. तसेच गुरव पिंपळे ह्या बस स्थानकाकडे जाणाऱ्या पी.एम.पी.एल.च्या बस सुविधेचा वापर दापोडीला पोहचण्यासाठी केला जाऊ शकतो. दापोडी रेल्वे स्थानका पासून पुणे रेल्वे स्टे. तसेच लोणावळा ह्या स्थानका पर्यंत जाण्या साठी रेल्वे उपलब्ध आहेत.

## संस्था 
कॉलेज ऑफ मिलिटरी इंजिनीरिंग, पुणे माहिती इंग्लिश&#93;

एस. टी. कार्यशाळा

## शिक्षण
## संस्कृती
## हे सुद्धा पहा
## परिसरातील प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्वे
## संदर्भ
वर्ग:पुण्याची उपनगरे
बाणेर

इवलेसे

** बाणेर ** हा पुण्याच्या पश्चिमेकडील भाग आहे. पूर्वी या भागाचा पुण्याच्या उपनगरात समावेश होत असे. 17 व्या शतकात कावजी कळमकर हे काशीवरून बाणेर येथे स्थायिक झाले त्यांनी तुकई मंदिर बांधले. बाणेरचा इतिहास श्रीराम व पांडवांच्य काळातील आहे.  श्रीरामाच्या काळामध्ये श्रीरामाने बाणासुराचा वध याच गावामध्ये केला होता म्हणुन या गावाला बाणेर असे नाव पडले. त्याचेच दयोतक म्हणजेच बाणेर मधुन वाहणारी राम नदी आहे.  पूर्वी या नदीच्या बाजुला अनेक कोरलेले दगड व खुणा होत्या त्या काळाच्या ओघात नष्ट झाल्या तसेच बाणेरच्या टेकडीवर पांडवकालीन लेणी आहे. याचाच अर्थ बाणेर गाव हे श्रीराम व श्रीकृष्ण यांच्या चरणकमलाने पावन झालेले आहे.  असे म्हणले जाते की ज्या गावाला टेकडी व नदी आहे ते गाव सर्व संपन्न असते त्या प्रमाणे बाणेर गावाला लागूनच तुकई टेकडी आहे व जवळच मुळा नदी आहे त्यामुळे बाणेर गाव संपन्न असे गाव आहे.

वर्ग:पुणे
धनकवडी

** धनकवडी ** हा पुण्याच्या दक्षिणेकडील भाग आहे. या भागाचा पुण्याच्या उपनगरात समावेश होतो

## इतिहास
## भौगोलिक सीमा
## महत्त्वाची ठिकाणे
**क्रांतीसूर्य महात्मा फुले चौकः** पाण्याचं कारंज्यं आणि त्यासोबत असलेल्या तीन हत्तींमुळं याला तीन हत्ती चौक असं टोपण नाव पडलं आहे. चौकाच्या एका बाजूला बसण्यासाठी खास पायऱ्यांची जागा उपलब्ध करून दिली आहे. इथं संध्याकाळी बसायला फारच छान वाटतं. चौकात मुख्यतं तीन रस्ते एकत्र येतात. पहिला रस्ता धनकवडी गावातून येतो तर दुसरा रस्ता पद्मावतीकडून आणि तिसरा रस्ता सी.डी देशमुख(सातारा रोड) रस्ताकडून येतो.

**धनकवडी शेवटचा बसथांबा:** सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेतील उपनगरातील शेवटचा बसथांबा म्हणून ओळखला जायचा. आजही तो शेवटचा बस थांबा आहे, परंतु इतर नवीन मार्गांनी बसेस धनकवडीच्या टेकडीवरील भागातदेखील जातात. बसथांब्याजवळ धनकवडी गावाची बाजाराची जागा आहे. जुनं मारुती मंदिर आणि पोलीस स्टेशन देखील आहे. या बस थांब्यावरून पुण्यातील महत्त्वाच्या सर्व ठिकाणी जाण्यासाठी चांगली सोय आहे.

### उद्याने आणि टेकड्या
*उद्याने
*टेकड्या

### वाहतूक
#### सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था 
## संस्था 
## शिक्षण
## संस्कृती
## हे सुद्धा पहा
## परिसरातील प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्वे
## संदर्भ
वर्ग:पुण्याची उपनगरे
जगातील सात आश्चर्ये

**जगातील सात आश्चर्ये** ही पृथ्वीवरील अद्भुत (व काही अंशी काल्पनिक) अशा नैसर्गिक किंवा बांधल्या गेलेल्या ठिकाणे/वास्तू ह्यांची यादी आहे. संपूर्ण इतिहासात, अशा विविध आश्चर्यांची यादी तयार केली गेली आहे आणि लोकांनी ती स्वीकारली आहे. खाली अशा विविध याद्यांचा सारांश आहे.

## प्राचीन जगतातील सात आश्चर्ये  
right|300px|thumb|पुरातन काळातील सात आश्चर्ये.

पुरातन काळातील सात आश्चर्ये मध्ये खालील आश्चर्यांचा समावेश होतो. ही यादी ग्रीक इतिहासकार हिरोडोटस आणि विद्वान कॅलिमाचस यांनी बनवली होती. 
*गिझाचा भव्य पिरॅमिड
*ऱ्होड्स बेटांवरील पुतळा
*बॅबिलोनच्या अधांतरी बागा
*अलेक्झांड्रियाचे दीपगृह
*हॅलिकर्नासस येथील कबर
*ऑलिंपियातील झ्यूसचा पुतळा
*आर्टेमिसचे मंदिर

याशिवाय, संपूर्ण मध्य युगात, इतर विविध ठिकाणे देखील जगातील आश्चर्य मानली जात होती.
*कलोसियम
*चीनची भिंत
*हागिया सोफिया
*पिसाचा कलता मनोरा
*कोम अल शोकाफाचे कॅटाकॉम्ब
*नानजिंगचा पोर्सिलेन टॉवर
*स्टोनहेंज
*कैरो किल्ला
*क्लनी ॲबे
*एली कॅथेड्रल

## आधुनिक जगातील सात आश्चर्ये 
### मानवनिर्मित बांधकामे
अमेरिकन सोसायटी ऑफ सिव्हिल इंजिनिअर्सने १९९४ मध्ये मानवनिर्मित बांधकामांचे सात आश्चर्ये जाहिर केले.

### *यूएसए टुडे* नवीन सात आश्चर्ये 
नोव्हेंबर २००६ मध्ये, अमेरिकन वृत्तपत्र "*यूएसए टुडे*" ने नवीन सात आश्चर्ये प्रकाशित केली. यात नैसर्गिक आश्चर्ये आणि मानवनिर्मित आश्चर्ये दोन्ही समाविष्ट होते. लोकांच्या आग्रहास्तव ह्या यादीत ग्रँड कॅनियनचा समावेश करण्यात आला.

### जगातील सात नैसर्गिक आश्चर्ये 
१९९७ मध्ये सीएनएनने जगातील सात नैसर्गिक आश्चर्यांची यादी संकलित केली.

### न्यू७ वंडर्स याद्या 
२००१ मध्ये, स्विस कॉर्पोरेशन न्यू७ वंडर्स फाऊंडेशनने ऑनलाइन मतांद्वारे २०० विद्यमान स्मारकांमधून जगातील नवीन सात आश्चर्ये निवडण्यासाठी एक उपक्रम सुरू केला. त्यानंतर त्यांनी अनेक असे "नवीन सात निसर्गाचे आश्चर्य" (२००७-११) आणि "नवीन सात आश्चर्य शहरे" (२०११-१४) चे देखील आयोजन केले.

#### जगातील सात नवी आश्चर्ये 
२००७ साली जगभर झालेल्या मतदानातून खालील सात आधुनिक आश्चर्यांची निवड करण्यात आली.

#### नवीन सात निसर्गाचे आश्चर्य 
#### नवीन सात आश्चर्य शहरे 
## पाण्याखालील जगाची सात आश्चर्ये 
समुद्र संरक्षण आणि संशोधनासाठी समर्पित असलेल्या डायव्हर्ससाठी अमेरिकन-आधारित गट, CEDAMने "पाण्याखालील जगाची सात आश्चर्यांची" यादी तयार केली आहे. १९८९ मध्ये, CEDAM ने युजेनी क्लार्कसह सागरी शास्त्रज्ञांचे एक पॅनल एकत्र आणले व संरक्षणासाठी योग्य वाटतील अशी पाण्याखालील क्षेत्रे निवडली.

## औद्योगिक जगतातील सात आश्चर्ये 
ब्रिटिश लेखिका डेबोरा कॅडबरी यांनी औद्योगिक जगाचे सात आश्चर्य लिहिले, हे पुस्तक १९ व्या आणि २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या अभियांत्रिकीच्या सात महान पराक्रमांच्या कथा सांगणारे पुस्तक आहे. २००३ मध्ये, बीबीसीने सात भागांचा माहितीपट प्रसारित ज्याच्या निर्माता कॅडबरी होत्या.

## सूर्यमालेचे सात आश्चर्य 
१९९९ च्या एका लेखात,  *खगोलशास्त्र* या अमेरिकन मासिकाने "सूर्यमालेचे सात आश्चर्य" सूचीबद्ध केले.

## हे सुद्धा पहा 
* जागतिक वारसा स्थान

## संदर्भ 
वर्ग:जगातील सात आश्चर्ये
डॉज सिटी (कॅन्सस)

इवलेसे
**डॉज सिटी** अमेरिकेच्या कॅन्सस राज्यातील शहर आहे. फोर्ड काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र असलेल्या या ऐतिहासिक शहराचे नाव जवळील फोर्ट डॉज या सैनिकी तळावरून पडले. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २७,३४० होती.

वर्ग:कॅन्ससमधील शहरे
वर्ग:डॉज सिटी (कॅन्सस)
वर्ग:फोर्ड काउंटी (कॅन्सस)
वी आर मार्शल

**वी आर मार्शल** किंवा 'वुई आर मार्शल' हा इ.स. २००६ मधील एक अमेरिकन ऐतिहासिक नाटक चरित्र चित्रपट आहे. मॅग (McG) यांनी या चित्रपटास दिग्दर्शित केले आहे. १९७० मध्ये विमान अपघात झाल्यानंतर,त्यानंतरचा वाईट परिणाम या चित्रपटात अंकित केला आहे. या अपघातात ७५ लोक ठार झाले होते: त्यात मार्शल युनिव्हर्सिटीच्या थर्डिंग हर्ड फुटबॉल संघाचे ३७ फुटबॉल खेळाडू, पाच प्रशिक्षक, दोन ॲथलेटिक प्रशिक्षक, ॲथलेटिक निदेशक, २५ आर्थिक सहायक आणि पाच विमान कर्मचारी होते. अपघातानंतर घडलेल्या घटना यात चित्रित करण्यात आलेल्या आहेत.

वर्ग:इ.स. २००६ मधील इंग्लिश चित्रपट
नुरसुल्तान नझरबायेव

इवलेसे
**नुरसुल्तान आबिशुलि नझरबायेव** (कझाकः Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев [नुरसुल्तान आबिशुलि नझरबायेव]; Russian: Нурсултан Абишевич Назарбаев [नुरसुल्तान आबिश्येविच नझरबायेव) (जुलै ६, इ.स. १९४०:चेमोल्गान, कझाकस्तान - ) हा २४ एप्रिल,  इ.स. १९९० ते १९ मार्च, २०१९ अशी २९ वर्षे कझाकस्तानचा राष्ट्राध्यक्ष होता.

वर्ग:कझाकस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सात आश्चर्ये (निःसंदिग्धीकरण)

* जगातील सात आश्चर्ये
* प्राचीन जगतातील सात आश्चर्ये 
* जगातील सात नवी आश्चर्ये
* महाराष्ट्रातील सात आश्चर्ये

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
कणाधारी प्राणी

इवलेसे|कणाधारी प्राणी
'''''' (लॅटिन: Chordate) म्हणजे पाठीचा कणा असणारे प्राणी.  यांमध्ये पृष्ठवंशी तसेच अपृष्ठवंशी प्राणी यांचा समावेश होतो.
 

वर्ग:प्राण्यांचे प्रकार
वर्ग:जीवशास्त्र
कोल्हा

**कोल्हा** हा कॅनिडी कुळातील मांसाहारी वर्गातील सस्तन प्राणी आहे. याच्या बऱ्याच जाती आहेत.
* खोकड ( *Bengal fox*; फॉक्स ); (शास्त्रीय नाव: *Vulpes bengalensis* )
* (kit fox)(शास्त्रीय नाव:Vulpes macrotis)
* (Rüppel's fox)  (शास्त्रीय नाव:Vulpes rueppellii)
* दक्षिण अमेरिकन राखाडी कोल्हा ( *South American gray fox* ) (शास्त्रीय नाव: *Lycalopex griseus* )  
* (hoary fox)(शास्त्रीय नाव:Lycalopex vetulus)
* (swift fox)(शास्त्रीय नाव:Vulpes velox) 
* (pampas fox)(शास्त्रीय नाव:Lycalopex gymnocercus) 
* (maned wolf)(शास्त्रीय नाव:Chrysocyon brachyurus)
* (crab-eating fox)(शास्त्रीय नाव:Cerdocyon thous)
* (pale fox)(शास्त्रीय नाव:Vulpes pallida) 
* (Arctic fox)(शास्त्रीय नाव:Vulpes lagopus)
* (Tibetan fox) (शास्त्रीय नाव:Vulpes ferrilata)
* (Cape fox) (शास्त्रीय नाव:Vulpes chama)
* (Corsac fox)(शास्त्रीय नाव:Vulpes corsac)
* (swift fox) (शास्त्रीय नाव:Vulpes velox)
* (red fox) (शास्त्रीय नाव:Vulpes vulpes) 
* (Blandford's fox) (शास्त्रीय नाव:Vulpes cana)
* (gray fox) (शास्त्रीय नाव:Urocyon cinereoargenteus)
* (Darwin's fox) (शास्त्रीय नाव: Lycalopex fulvipes)    	 
* (island gray fox)(शास्त्रीय नाव: Urocyon littoralis)  

पहा : प्राण्यांचे आवाज   	 
  	 
वर्ग:प्राणी
मण्यार

मण्यार किंवा मणेर ही भारतात आढळणाऱ्या चार प्रमुख विषारी सापांपैकी एक जात आहे. (इतर विषारी साप- नाग, फुरसे आणि घोणस.) मण्यारच्या काही उपजातीही आहेत. साधा मण्यार अथवा मण्यार, पट्टेरी मण्यार, व काळा मण्यार या तीन जाती भारतात आढळतात. मण्यारच्या आणखी १० उपजाती आहेत व त्यांचा अन्य आग्नेय आशियायी देशांमध्ये वावर आहे. भारतात आढळणारा साधा मण्यार सर्वत्र आढळतो व राहण्यासाठी जंगले जास्त पसंत करतो. ह्याचा रंग पोलादी निळा असून अंगावर पांढरे खवले असतात. हे खवले शेपटीकडे अधिक व डोक्याकडे कमी कमी होत जातात. मण्यारची लांबी दीड मीटरपर्यंत असते. मण्यार मुख्यत्वे निशाचर आहे. अन्नाच्या व गारव्याच्या शोधार्थ आल्यामुळे हा साप माणसांच्या घरांत सापडण्याच्या घटना घडतात. 

**अन्न** - मण्यारचे मुख्य खाद्य उंदीर व तत्सम कुरतडणारे प्राणी, पाली व सरडे, इतर छोटे साप व बेडूक इत्यादी आहे

## विष
मण्यारचे विष हे नागाप्रमाणेच असते इंग्रजीत त्याला Neurotoxic म्हणतात व त्याचा प्रभाव शरीराच्या संवेदन प्रणालीवर (Neural system)  होतो. मण्यारचे विष नागाच्या विषाच्या १५ पटीने जहाल असते. . मण्यारवर पाय पडल्याने मण्यार चावण्याच्या घटना घडतात. चावल्यावर लवकरात लवकर वैद्यकीय मदत मिळणे गरजेचे आहे. मण्यार चावल्यानंतर कधी कधी हा साप चावल्याचेही लक्षात येत नाही. प्रचंड तहान लागते, पोटदुखी सुरू होते व श्वास घेण्यास त्रास होऊ लागतो. काही काळाने एरवी मेंदूद्वारे नियंत्रित होत असलेली श्वसनप्रणाली बंद पडून मृत्यू ओढवतो.

देशातील काही भागात उपचाराअभावी मृत्यू झाल्याची घटना घडतात. मुख्यतः साप या प्राण्याला घाबरून माणसाचा रक्तदाब वाढतो. त्यामुळे थोडा जरी सर्पदंश झाला आणि रक्तदाब वाढला तरी भीतीपोटी काही वेळा मृत्यू होतो. मोकळ्या जागेत मण्यार जास्त काळ थांबत नाही. अपवाद सोडून बहुतेक वेळा हा साप अडचणीच्या ठिकाणी आढळतो. हा साप खूप चपळ आहे. त्याचे विष खूप जहाल असते. जिभेद्वारे विष भक्षाच्या डोळ्यात टाकून सुद्धा आपली शिकार सहजतेने करतो. डोंगराळ भागात हा साप ठिकठिकाणी आढळतो. जास्तीत जास्त हा साप रात्रीच्या वेळी बाहेर पडतो. म्हणून माणसाला हा साप चावण्याचे प्रकार रात्रीच्या वेळेस जास्त घडतात. 

मण्यार चावल्यास लवकरात लवकर दवाखान्यात जाऊन लवकर उपचार कसे करता येतील याची काळजी घ्यावी. सरकारी दवाखान्यात यावर उपचार माफक दरात आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:विषारी साप
वर्ग:साप
माझी जन्मठेप

**माझी जन्मठेप** हे स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांनी अंदमानात काळ्यापाण्याची शिक्षा भोगत असताना आलेल्या अनुभवांवर लिहिलेले आत्मचरित्रपर पुस्तक आहे.भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील योद्धे वीर सावरकर यांना दोन जन्मठेपेची म्हणजे पन्नास वर्षांची शिक्षा झाल्यावर त्यांची रवानगी अंदमानला केली गेली. तेथले त्यांचे जीवन म्हणजे मृत्यूशी झुंज होती पण त्या झुंजीत मृत्यूचा पराभव झाला आणि सावकरांचा जय झाला. सावरकरांच्या वीर रसाने ओथंबलेल्या चरित्रामध्ये अनेक रोमहर्षक पर्वे आहेत. त्यापैकी अंदमान पर्व हे अत्यंत रौद्र आणि भयानक पर्व आहे. त्याची रोमांचकारी कथा 'माझी जन्मठेप' या आत्मकथेत सावरकरांनी सांगितली आहे. त्यांना २४ डिसेंबर १९१० रोजी काळ्यापाण्याची शिक्षा (२५ वर्षे) पहिल्यांदा सुनावण्यात आली, तर ३० जानेवारी १९११ रोजी दुसरी काळ्यापाण्याची शिक्षा (२५ वर्षे)  देण्यात आली.

वर्ग:विनायक दामोदर सावरकर
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:पुस्तके
वैष्णव (निःसंदिग्धीकरण)

* वैष्णव पंथ - हिंदू धर्मातील विष्णूला परमेश्वर मानणारा उपविभाग.
* वैष्णव व्यक्ती - वैष्णव पंथातील व्यक्ती

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
भारतातील जागतिक वारसा स्थाने

संयुक्त राष्ट्रांची शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (युनेस्को) ही सांस्कृतिक किंवा नैसर्गिक वारशासाठी उत्कृष्ट वैश्विक मूल्य असलेल्या जागतिक वारसा स्थळांना नियुक्त करते. ही यादी १९७२ मध्ये स्थापन झालेल्या युनेस्को जागतिक वारसा अधिवेशनावर स्वाक्षरी करणाऱ्या देशांनी नामांकित केलेल्या स्थळांमधून तयार केली जाते. 

सांस्कृतिक वारशात स्मारके (जसे की वास्तुशिल्प, स्मारकशिल्प किंवा शिलालेख), इमारतींचे गट आणि स्थळे (पुरातत्त्व स्थळ) यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक वैशिष्ट्ये (भौतिक आणि जैविक रचनांचा समावेश असलेला), भूगर्भीय आणि भौतिक रचना (प्राणी आणि वनस्पतींच्या धोक्यात आलेल्या प्रजातींच्या अधिवासांसह), आणि नैसर्गिक स्थळे जी विज्ञान, संरक्षण किंवा नैसर्गिक सौंदर्याच्या दृष्टिकोनातून महत्त्वाची आहेत, त्यांना नैसर्गिक म्हणून परिभाषित केले जाते. भारताने १४ नोव्हेंबर १९७७ रोजी हे अधिवेशन स्वीकारले. त्यानंतर भारतातील विविध स्थळे यादीत समावेश करण्‍यासाठी पात्र ठरली.

**भारतातील जागतिक वारसा स्थाने** युनेस्कोद्वारे तयार करण्यात आलेल्या जागतिक वारसा स्थानांच्या यादीत आहेत. जुलै २०२५ नुसार, भारतात अशी ४४ स्थाने आहेत. यामध्ये ३६ सांस्कृतिक, ७ नैसर्गिक आणि १ मिश्रित निकष स्थान आहे. संख्येनुसार जगातील सहाव्या क्रमांकावर भारत आहे; त्या आधी, इटली (६१), चीन (६०), जर्मनी (५५), फ्रान्स (५४), व स्पेन (५०) हे देश आहेत.

## यादी 
;तळटीप

## तात्पुरती यादी 
जागतिक वारसा यादीमध्ये नोंदवीलेलया स्थानांन व्यतिरिक्त, राष्ट्रे नामांकनासाठी विचारात घेऊ शकतील अशा तात्पुरत्या स्थळांची यादी बनवू शकतात. जागतिक वारसा यादीसाठी नामांकन केवळ तेव्हाच स्वीकारले जाते जेव्हा स्थान पूर्वी तात्पुरत्या यादीत सूचीबद्ध केले गेले असते. २०२२ पर्यंत, भारताने त्याच्या तात्पुरत्या यादीत ५२ स्थानांची यादी केली आहे. भारताच्या तात्पुरती यादी ६२ स्थाने आहेत.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*युनेस्कोचे भारत संकेतस्थळ


जा
कासू ब्रह्मानंद रेड्डी

इवलेसे|कासू ब्रह्मानंद रेड्डी
**कासू ब्रह्मानंद रेड्डी** (२८ जुलै, इ.स. १९०९ - २० मे, इ.स. १९९४:हैदराबाद, तेलंगाणा, भारत) हे २९ फेब्रुवारी, इ.स. १९६४ ते ३० सप्टेंबर, इ.स. १९७१ दरम्यान आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री होते. याशिवाय ते अखिल भारतीय काँग्रेस पक्षाचे अध्यक्ष तसेच महाराष्ट्राचे राज्यपाल होते.

वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
वर्ग:आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री
वर्ग:नरसरावपेटचे खासदार
झेलम

**झेलम** हे पाकिस्तानमधील एक शहर आहे. २०१२ च्या अंदाजानुसार येथील लोकसंख्या १,८८,००० होती.

भारतीय पंतप्रधान इंद्रकुमार गुजरालचा जन्म येथे झाला होता.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:पाकिस्तानमधील शहरे
वर्ग:झेलम
एडुआर्ड बुखनेर

बुखनेर, एडुआर्ड
वर्ग:इ.स. १८६० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सिग्रिड उंडसेट

**सिग्रिड उंडसेट** (२० मे, इ.स. १८८२ - १० जून, इ.स. १९४९) ही नॉर्वेजियन लेखिका होती. हिला १९२८ चे साहित्यासाठीचे नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.

वर्ग:नॉर्वेजियन लेखक
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील मृत्यू
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
फिलिप लेनार्ड

'''''' हे शास्त्रज्ञ आहेत.

## जीवन 
## संशोधन 
## पुरस्कार
## बाह्यदुवे
लेनार्ड, फिलिप
लेनार्ड, फिलिप
लेनार्ड, फिलिप
वर्ग:इ.स. १८६२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मृत्यू
अँड्रु ग्रीनवूड

ग्रीनवूड, अँड्रु
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
व्हर्नर फॉन हायडेनस्टाम

250 px|इवलेसे|
**कार्ल गुस्ताफ फर्नर फॉन हायडेनस्टाम** (स्वीडिश: Carl Gustaf Verner von Heidenstam; ६ जुलै १८५९ - २० मे १९४०) हा एक स्वीडिश कवी व लेखक होता. त्याला १९१६ सालचे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक मिळाले होते.

## बाह्य दुवे
*प्रोजेक्ट गुटेनबर्ग ह्या संकेतस्थळावर उपलब्ध असलेले हायडेनस्टामचे सहित्य

वर्ग:इ.स. १८५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४० मधील मृत्यू
वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
वर्ग:स्वीडिश लेखक
जॉन सेल्बी

**जॉन सेल्बी** (जुलै १, इ.स. १८४९:नॉटिंगहॅम, इंग्लंड - मार्च ११, इ.स. १८९४, नॉटिंगहॅम, इंग्लंड) हा कडून सहा कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

सेल्बी नॉटिंगहॅमशायरकडून काउंटी क्रिकेट खेळला.

सेल्बी, जॉन
सेल्बी, जॉन
सेल्बी, जॉन
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लॉर्ड हॅरिस

**जॉर्ज रॉबर्ट कॅनिंग हॅरिस** (फेब्रुवारी ३, इ.स. १८५१ - मार्च २४, इ.स. १९३२) हा ब्रिटिश राजकारणी होता.

*लॉर्ड हॅरिस* नावाने ओळखला जाणारा हा कडून चार कसोटी *क्रिकेट* सामने खेळला.

हॅरिस, लॉर्ड
हॅरिस, लॉर्ड
हॅरिस, लॉर्ड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ए.पी. लुकास

**आल्फ्रेड पेरी** *बनी* **लुकास** (फेब्रुवारी २०, इ.स. १८५७:वेस्टमिन्स्टर, लंडन, इंग्लंड - ऑक्टोबर १२, इ.स. १९२३:ग्रेट वॉल्थॅम, एसेक्स, इंग्लंड) हा कडून पाच कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

लुकास, ए.पी.
लुकास, ए.पी.
लुकास, ए.पी.
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चार्ली ॲब्सोलम

**चार्ल्स आल्फ्रेड ऍब्सोलम** (जून ७, इ.स. १८४६ - जुलै ३०, इ.स. १८८९) हा कडून एक कसोटी क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

ऍब्सोलम, चार्ली
ऍब्सोलम, चार्ली
ऍब्सोलम, चार्ली
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ए.एन. हॉर्न्बी

**आल्बर्ट नील्सन हॉर्न्बी** (फेब्रुवारी १०, इ.स. १८४७:ब्लॅकबर्न, लॅंकेशायर - डिसेंबर १७, इ.स. १९२५:नांटविच, चेशायर) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट व रग्बी खेळलेला खेळाडू होता.

हॉर्न्बीने रग्बी व क्रिकेट दोन्ही खेळांत इंग्लंडचे नेतृत्व केले.

हॉर्न्बी
हॉर्न्बी
हॉर्न्बी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बिली बार्न्स

**विल्यम** *बिली* **बार्न्स** (मे २७, इ.स. १८५२:सटन-इन-ॲशफील्ड, नॉटिंगहॅमशायर, इंग्लंड - मार्च २४, इ.स. १८९९:मॅन्सफील्ड वूडहाउस, नॉटिंगहॅमशायर, इंग्लंड) हा कडून २१ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८५२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ई.एम. ग्रेस

**एडवर्ड मिल्स** *ई.एम.* **ग्रेस** (इ.स. १८४१ - इ.स. १९११) हा कडून एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. हा डब्ल्यू.जी. ग्रेस आणि फ्रेड ग्रेसचा मोठा भाऊ होता.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८४१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९११ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्रेड ग्रेस

**जॉर्ज फ्रेडरिक** *फ्रेड* **ग्रेस** (डिसेंबर १३, इ.स. १८५०:ब्रिस्टल, इंग्लंड - सप्टेंबर २२, इ.स. १८८०:बेसिंगस्टोक, हॅंपशायर, इंग्लंड) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

हा डब्ल्यू.जी. ग्रेसचा सगळ्यात लहान भाऊ होता.

ग्रेस, फ्रेड
ग्रेस, फ्रेड
ग्रेस, फ्रेड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्रेड मॉर्ली

**फ्रेडरिक** *फ्रेड* **मॉर्ली** (डिसेंबर १६, इ.स. १८५०:सटन-इन-ऍशफील्ड, नॉटिंगहॅमशायर, इंग्लंड - सप्टेंबर २८, इ.स. १८८४:सटन-इन-ऍशफील्ड) हा इंग्लंडचा क्रिकेट खेळाडू होता.

जलदगती गोलंदाजी करणाऱ्या मॉर्लीने प्रथम-श्रेणी सामन्यांत सरासरी १३.७३ धावा देऊन १,२७४ बळी घेतले.

मॉर्ली, फ्रेड
वर्ग:इ.स. १८५० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८८४ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ॲलन स्टील

स्टील, ऍलन
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डिक बार्लो

बार्लो, डिक
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील मृत्यू
डिक पिलिंग

**रिचर्ड** *डिक* **पिलिंग** (ऑगस्ट ११, इ.स. १८५५:ओल्ड वॉर्डन, बेडफोर्डशायर, इंग्लंड - मार्च २८, इ.स. १८९१:मॅंचेस्टर, लॅंकेशायर, इंग्लंड) हा कडून आठ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

पिलिंग, डिक
पिलिंग, डिक
पिलिंग, डिक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आर्थर श्रुजबरी

**आर्थर श्रुजबरी** (एप्रिल ११, इ.स. १८५६ - मे १९, इ.स. १९०३) हा कडून कसोटी क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता. श्रुजबरी इंग्लंडमधील रग्बीचा आयोजक व प्रशासक ही होता.

श्रुजबरी, आर्थर
वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वॉल्टर रीड

**वॉल्टर विल्यम रीड** (२३ नोव्हेंबर, इ.स. १८५५:रैगेट, सरे, इंग्लंड - ६ जानेवारी, इ.स. १९०७:ॲडिस्कोम्ब पार्क, सरे, इंग्लंड) हा कडून १८ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. रीडने दोन कसोटी सामन्यांत इंग्लंडच्या संघाचे नेतृत्व केले व त्या दोन्हींमध्ये विजय मिळवला.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८५५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
व्हरनॉन रॉईल

रेव्हरंड **व्हरनॉन पीटर फॅनशॉव आर्चर रॉईल** (२९ जानेवारी, १८५४ - २१ मे, १९२९) हे इंग्लिश धर्मगुरू आणि कडून विरुद्ध एक कसोटी सामना खेळलेले क्रिकेट खेळाडू होते. हे नंतर शाळेमध्ये शिक्षक झाले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८५४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सोहराब पिरोजशा गोदरेज

**सोहराब पिरोजशा गोदरेज** तथा **एस.पी. गोदरेज** (३ जून, इ.स. १९१२:मुंबई, महाराष्ट्र, भारत - २० मे, इ.स. २०००:लंडन, इंग्लंड) हे भारतीय उद्योगपती होते.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय उद्योगपती
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:मुंबईचे नगरपाल
महावीर चक्र पुरस्कार

## महावीर चक्र विजेत्यांची यादी 
महावीर चक्राच्या दुसऱ्या पुरस्कारासाठी बारच्या पुरस्कारासाठी तरतूद करण्यात आली होती, पहिले दोन 1965 मध्ये देण्यात आले होते. आजपर्यंत, पहिल्या बारचे सहा ज्ञात पुरस्कार आहेत:

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय सैन्य पुरस्कार
तिरंदाज

जो व्यक्ती तिरंदाजी करतो त्या व्यक्तीला **तिरंदाज** असे म्हणले जाते. 

वर्ग:रिकामी पाने
भालदार

भाला चालवणाऱ्या सैनिकाला **भालदार** असे म्हणतात. भालदार हे आडनाव सुद्धा आहे.

सातारा जिल्ह्यातील कराड शहरा जवळ **वनवासमाची** गाव हे भालदार आडनावासाठी ओळखले जाते

वर्ग:सैन्य
वर्ग:सैनिकी पेशातील व्यक्ती
तोफखाना

**तोफखाना** हा सैन्यदलाचा एक भाग असतो. तोफांचा सांभाळ आणि वापर हे याचे मुख्य काम असते.

वर्ग:सैन्य
वर्ग:प्रकारानुसार सैन्य सामग्री
पायदळ सैनिक

पायी चालून शत्रूशी लढाई करणाऱ्या सैन्यदलांस **पायदळ** म्हणतात. हा सर्वात जुना सैन्यदल प्रकार आहे. युद्धात संख्येने सर्वात जास्ती असणारे पायदळ हातघाईच्या लढाईत पारंगत असते. प्राचीन तसेच आधुनिक काळांतही पायदळ हे सैन्याचा कणा मानले जाते.
इतर दळांच्या मानाने युद्धात पायदळाची हानी जास्ती होते.

सैन्यातील इतर दळांच्या मानाने पायदळाचे प्रशिक्षण खडतर असते व त्यांत शिस्त, आक्रमकता आणि शारीरिक क्षमतेवर जास्ती भर दिला जातो.
दुसऱ्या महायुद्धापासून तंत्रज्ञान प्रगत होत गेल्याने सैन्यातील (मुख्यतः पश्चिमात्य देशांतील) पायदळाचा आकार कमी होत गेलेला आढळतो. उदा. अमेरिकन सैन्यात पायदळाची संख्या केवळ ४९,००० आहे. (एकूण सैन्यदलः ४,५०,०००) 

 

## संदर्भ
वर्ग:सैन्य
वर्ग:सैनिकी पेशातील व्यक्ती
वर्ग:युद्ध
परमवीर चक्र पुरस्कार

**परमवीर चक्र** हा भारताचा सर्वोच्य सैन्य पुरस्कार असून युद्धकाळात गाजवलेल्या अतुलनीय कामगिरी बाबत हा पुरस्कार देण्यात येतो. आतापर्यंत २१ परमवीर चक्र पुरस्कार प्रदान करण्यात आले असून त्यातले १४ पुरस्कार हे मरणोत्तर आहेत. एकवीसपैकी वीस पुरस्कार भारतीय सैन्य तर एक वायुसेनेच्या सदस्यांस प्रदान केले गेले आहेत.

ग्रेनेडियर्स रेजिमेंट आणि गोरखा रायफल्स या पथकांना प्रत्येकी ३, शीख रेजिमेंट, कुमाऊॅं रेजिमेंट, जम्मू काश्मीर रायफल्स आणि द पूना हॉर्सेस या पथकांना प्रत्येकी २ पुरस्कार दिले गेले. हा पुरस्कार मिळवणाऱ्यांपैकी लेफ्टनंट अर्देशर तारापोर हे सगळ्यात वरच्या पदाचे अधिकारी होते.

शिपिंग कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया कंपनीने १९८३-८५ दरम्यान पंधरा तेलवाहू जहाजे विकत घेतली. यांना त्यावेळच्या १५ परमवीरचक्र विजेत्यांची नावे दिली गेली.

## विजेते
## अधिक वाचन 
* *परमवीर गाथा भाग १ ते ८*. (मूळ लेखक - रचना बिश्त-रावत आणि मेजर जनरल शुभी सूद; मराठी अनुवाद - भगवान दातार) 
* *शौर्यगाथा*  (मूळ लेखक - रचना बिश्त-रावत आणि मेजर जनरल शुभी सूद; मराठी अनुवाद - भगवान दातार)

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय सैन्य पुरस्कार
वर्ग:परमवीर चक्र पुरस्कार
सदाशिवराव भाऊ

[thumb|right|300px| याचे [दख्खनी चित्रशैलीत रंगवलेले चित्र, ब्रिटिश संग्रहालय (निर्मितिकाळ: इ.स. १७६१)]]

**सदाशिव चिमाजी अप्पा भट** तथा **सदाशिवराव भाऊ** (३ ऑगस्ट , इ.स. १७३० - जानेवारी १४ / जानेवारी २०, इ.स. १७६१) हे मराठा साम्राज्यातील एक सेनापती व नासाहेब पेशव्यांचे चुलतभाऊ होते. त्यांनी  पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईत मराठ्यांचे नेतृत्व केले. या लढाईत मराठ्यांचा पराभव झाला. सदाशिवरावभाऊही या लढाईत मारले गेले असल्याचे समजले जाते.

चिमाजी अप्पांचे चिरंजीव सदाशिवरावभाऊ आईविना आजी राधाबाई साहेब यांच्याकडे लहानाचे मोठे झाले. अप्पा नेहमीच बाजीराव साहेबांबरोबर मोहिमेवर असायचे.  लहानग्या सदाशिवाकडे फारसे लक्ष द्यायला त्यांना फुरसत नसायची. त्यानंतर सदाशिवराव शाहू महाराजांकडे दौलतीचे शिक्षण घेण्यासाठी दाखल झाले. जितके लेखणीमध्ये तरबेज तितकेच तलवारबाजीत. पुढे नानासाहेबांच्या लग्नानंतर नाना आणि भाऊमध्ये अंतर पडू लागले.  याला कारण गोपिकाबाई. त्यांनी फक्त आपले आणि आपल्या मुलांचे कसे होईल याचाच विचार केला. खूप दिवस गोपिकाबाईंमुळे भाऊ शनिवारवाड्यावर येऊ शकले नाही. ते साताऱ्याला होते. शेवटी शाहूराजांनी आज्ञा दिली आणि नानासाहेबांनी भाऊंना पुण्याला नेले. त्यानंतर भाऊंनी दौलतीचे कारभारी म्हणून सूत्रे हाती घेतली. त्यांच्या काळात मोठ्यातल्या मोठा माणूस भाऊंपुढे यायला घाबरायचा. त्यांचा हिशोब इतका पक्का की ते लगेच समोरच्याला कात्रीत पकडायचे.

भाऊंनी पहिल्यांदा लढाईमध्ये नेतृत्व दाखवले ते निजामाविरुद्ध, आणि त्यावेळी त्यांनी दौलताबादचा किल्ला सर केला. हरलेला निजाम जेव्हा हात बांधून आला, तेव्हा भाऊंनी इब्राहीमखान गारदी यास निजामाकडून मागून आपल्या सैन्यात घेतले. उमाबाई ही सदाशिवरावभाऊंची पत्नी. ती वारल्यावर भाऊंनी पेणचे सावकार कृष्णराव ऊर्फ भिकाजी नाईक कोल्हटकर यांची कन्या पार्वतीबाई यांच्याशी विवाह केला.

## सदाशिवरावभाऊंवरील पुस्तक
* सकलराजकार्यधुरंधर सदाशिवरावभाऊ (लेखक - कौस्तुभ कस्तुरे)

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:पेशवे
वर्ग:सैनिकी पेशातील मराठी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १७३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७६१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जनकोजी शिंदे

**पहिले जनकोजी शिंदे** (इ.स. १७४५ - इ.स. १७६१) हे शिंदे घराण्यातील ग्वाल्हेर संस्थानाचे राजे होते. इ.स. १७६१ सालातील पानिपताच्या तिसऱ्या लढाईपूर्वी झालेल्या बरारी घाटाच्या लढाईत त्यांना युद्धकैदी म्हणून पकडण्यात आले व मारण्यात आले.

वर्ग:शिंदे घराणे
वर्ग:सैनिकी पेशातील मराठी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १७४५ मधील जन्म
इ.स. १७६१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इब्राहिम खान गारदी

**इब्राहिम खान गारदी** (?? - इ.स. १७६१:पानिपत, हरयाणा, भारत) पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईमधील मराठ्यांचा प्रमुख सरदार होता. इब्राहिम खान गारदी हा मराठ्यांचा तोफखाना प्रमुख होता. इब्राहिम खान गारदी हा दिसायला उंचापुरा, राकट, काळाकभिन्न आणि डोळ्यात जसे निखारे तरळत असावे, अशा लालभडक डोळ्यांचा होता.

त्याची तुकडी ज्याच्या सैन्यात असे त्यांची इमाने-इतबारे चाकरी करत असे. पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धात मराठे विरुद्ध अफगाण या लढ्यात इब्राहिम खान आणि त्याचा भाऊ फत्तेखान यांच्या खांद्यावर मराठ्यांच्या तोफदलाची संपूर्ण धुरा होती.

याच्याकडे १०,००० पायदळ व तोफखान्यातील सैनिकांचे नेतृत्व होते.

## सैनिकी कारकीर्द 
इब्राहिम खान गारदी हा हैदराबादच्या निजामाच्या सेवेत होता. तुकडीचे नेतृत्व असल्याने त्याने खान या नावाची पदवी धारण केली होती. मराठ्यांनी त्याची उपयुक्तता पाहून आपल्या बाजूला वळवले. पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईत इब्राहिम खान गारदीने गारद्यांच्या तुकडीचे नेतृत्व केले. ह्या तुकडीने फ्रेंच सैन्याकडून प्रशिक्षण व हत्यारे घेतली होती. १७५० च्या दशकात मराठा सैन्याचे अतिशय प्रबळ सैन्यात रूपांतर होण्यात या तुकडीचा मोठा वाटा होता. हे सैनिक त्यांच्या प्रशिक्षण व हत्यारांमुळे युरोपीय सैन्यासाठी देशी **मस्केटीयर्स** होते. गारद्यांची हल्ला पद्धती ही ब्रिटिश अथवा फ्रेंच सैनिकांप्रमाणे होती. पुढे जाणाऱ्या पायदळामागून धडाडणाऱ्या तोफांचे संरक्षण मिळे. जेव्हा पायदळ सेना शत्रूजवळ पोहोचे तेव्हा तोफा थांबून पायदळ बंदूकीने हल्ला करत. जेव्हा समोरची फौज एकदम जवळ येई त्यावेळेस तलवार, भाला या पारंपारिक शस्त्रांनी शत्रूवर हल्ला चढवण्यात येई. गोलाची लढाई करण्यात गारदिंचे
सैन्य निपुण होते.

पानिपच्या तिसऱ्या लढाईत देखील इब्राहीमखानच्या गारदी तुकडीने आपल्या **बरकंदाज** व शिलेदारांसह शेवटपर्यंत गोलाच्या लढाईच्या स्वरूपात जहाल हल्ले चालू ठेवले, 
परंतु मराठा रियासातीचे जुने मात्तबर सरदारांना ही पद्धत मान्य नव्हती. त्यांनी गारद्यांचा तोफखाना आणि बंदुक-दल कार्यरत असतांनाच भर मैदानात उडी घेतली, त्याने होत्याचे नव्हते झाले. "तोफगोळे सोडावेत तरी कुणावर परकीयांवर कि आपल्याच सैन्यातून रणमैदानात उडी घेतलेल्या स्वकीयांवर"...त्यामुळे गारद्यांचा तोफखाना थंड पडला. नंतरच्या कालावधीत मुख्य सैन्याने पळ काढल्यावरही गारद्यांनी अफगाण्यांशी झुंज चालू ठेवली. एक-एक करीत हे गारदी पडले व दुपारपर्यंत पूर्ण तुकडी नेस्तनाबूद झाली. उरल्यासुरल्या मोजक्या शिपायांनी पहाटेच्या अंधारात माघार घेतली. इब्राहीमखानला अफगाणी सैन्याने जिवंत पकडले व हालहाल करून ठार मारले. मराठा सरदारांपैकी अनेकांनी या लढाईत माघार पत्करून पुणे गाठले, पण इब्राहीमखानने आपल्या देशासाठी जीव दिला.

"रेहान सरदार" हे यांचे वंशज असून सध्या पुण्यात राहतात.

गारधी समाजात अजूनही इब्राहीमखान, फत्तेखान व सुलेमानखान गारद्यांच्या शौर्याबद्दलच्या विराण्या गायल्या जातात. गारदी हे त्यांच्या इमानासाठी प्रसिद्ध होते. त्यांच्यातला हा गुण ओळखूनच जुन्या मात्तबर सरदारांचा आणि रघुनाथरावांचा विरोध झुगारून सदाशिवरावभाऊ यांनी उदगीरच्या लढाईनंतर गारद्यांना मराठा सैन्यात दाखल करून घेतले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठा साम्राज्य
वर्ग:इ.स. १७६१ मधील मृत्यू
सेबास्टियें व्हेयाँ

**सेबास्टियें व्हेयाँ** (२६ मे, इ.स. १६६९:व्हिग्नी, व्हाल-द्वाज, फ्रांस - २० मे, इ.स. १७२२) हे फ्रेंच वनस्तीशास्त्रज्ञ होते.

वर्ग:फ्रेंच वनस्पतीशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १६६९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७२२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉर्ज स्टड

स्टड, जॉर्ज
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील मृत्यू
होळकर घराणे

**होळकर घराणे** हे भारतातील, इंदूर संस्थानचे  संस्थानिक होते. संस्थानिक बनण्याअगोदर १८ व्या शतकाच्या सुरुवातीला होळकर घराण्याचा कर्ता मल्हारराव होळकर यांनी आपल्या पराक्रमाच्या जोरावर मराठा सेनेमध्ये महत्त्वाचे स्थान मिळवले व  उत्तर भारतात वर्चस्व प्रस्थापित करण्यात मोठा वाटा उचलला. उत्तर भारतातील माळवा प्रांतातील व्यवस्था चोख रहावी, यासाठी पेशव्यांनी होळकरांना खास अधिकार दिले व इंदूर येथे आपले बस्तान बसवण्यास प्रोत्साहित केले. होळकर हे मूळचे महाराष्ट्रातील  होते.

## होळकर घराण्यातील महत्त्वाच्या व्यक्ती
* मल्हारराव होळकर 
* अहिल्याबाई होळकर
* यशवंतराव होळकर
* खंडेराव होळकर


वर्ग:इंदूर संस्थान
एडवर्ड टाईलकोट

**एडवर्ड फर्डिनांडो सटन टाईलकोट** (जून २३, इ.स. १८४९:मार्स्टन मोरेटेन, बेडफोर्डशायर, इंग्लंड - मार्च १५, इ.स. १९३८:न्यू हन्स्टॅंटन, नॉरफोक, इंग्लंड) हा कडून सहा कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

टाईलकोट, एडवर्ड
टाईलकोट, एडवर्ड
टाईलकोट, एडवर्ड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पुस्तक प्रकाशक

लेखकांचे साहित्य छापून लोकांपर्यंत पोहोचवणारे व्यावसायिक यांना प्रकाशक असे म्हणले जाते.
पुस्तके खपविण्यासाठी भाषेतील जाण तसेच वाचनालये यांची माहिती असणे आवश्यक असते. मराठी पुस्तके छापून वितरित करणारे अनेक मराठी पुस्तक प्रकाशने महाराष्ट्रात आहेत.

वर्ग:पुस्तक प्रकाशन  
वर्ग:पुस्तक प्रकाशक कंपन्या वर्ग:भाषेनुसार पुस्तक प्रकाशक कंपन्या
राम मारुती रस्ता

इवलेसे|राम मारुती रस्त्यावरील दुकान

**राम मारुती रस्ता** हा पश्चिम ठाण्यातील एक महत्त्वाचा रस्ता आहे. त्याचे एक टोक लालबहादूर शास्त्री रस्त्याला, तर दुसरे टोक गोखले रस्त्याला मिळते. सावरकर रस्ता आणि गडकरी रस्ता हे राम मारुती रस्त्याला छेदून जातात. या रस्त्याचा मध्यभाग मासुंदा (तलावपाळी) तलावाच्या जवळपास येतो.ह्या रस्त्याला संत श्री राममारुती महाराज ह्यांचे नाव देण्यात आले आहे.

वर्ग:ठाण्यामधील रस्ते
मॅजेस्टिक प्रकाशन

मराठी पुस्तके छापून वितरित करणाऱ्या अनेक मराठी प्रकाशन संस्था महाराष्ट्रात आहेत. त्यांपैकी मॅजेस्टिक प्रकाशन ही एक प्रमुख प्रकाशन संस्था आहे.
आंतरजाल दुवा- http://majesticprakashan.com/  ठाणे: न्यू इंग्लिश स्कूल समोर, राम मारूती रोड, ठाणे ४००६०२ फोनः२५३७६८६५

संस्थापक केशवराव कोठावळे यांनी १९४२ मध्ये मॅजेस्टिक या नावाखाली पुस्तकविक्रीला सुरुवात केली. १९४८ मध्ये प्रकाशनाला प्रारंभ झाला तरी मॅजेस्टिक प्रकाशनची स्थापना १९५२ मध्ये झाली. मराठीतील उत्तमोत्तम व मान्यवर साहित्यकारांचे लेखन मॅजेस्टिकने प्रकाशित केले आहे. ग्रंथप्रेमाला वाहिलेले ललित मासिक व दीपावली हे वार्षिक त्यांचेच. १९८३ पासून पुण्यात व  १९८४ पासून मुंबईतील पार्ल्यात सुरू झालेल्या मॅजेस्टिक गप्पा अतिशय लोकप्रिय आहेत. मॅजेस्टिकने प्रकाशित केलेल्या पुस्तकांची संख्या १,५०० च्या वर आहे.

वर्ग:भारतामधील पुस्तक प्रकाशक कंपन्या
पुतळाबाई भोसले

**पुतळाबाई भोसले** ह्या छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पत्नी होत्या. पुतळाबाईंचा १५ एप्रिल १६५३ रोजी शिवाजी राजांंशी विवाह झाला. पुतळाबाई पालकर घराण्यातील होत्या. नेताजी पालकर हे पुतळाबाईंचे चुलते होते. त्यांना मूल बाळ नव्हते. 

काही सोसियल मीडिया वर असा दावा करण्यात येत आहे की पुतळाबाई सती गेल्या होत्या पण “पुतळाबाई सती गेल्या” हा दावा ऐतिहासिकदृष्ट्या सिद्ध नाही. कोणत्याही प्राथमिक किंवा समकालीन स्रोतांत हा उल्लेख नाही. जदुनाथ सरकार, G.S. Sardesai, राजवाडे व इतर प्रमुख इतिहासकारांच्या ग्रंथांमध्येही पुतळाबाईंच्या सती जाण्याचा उल्लेख नाही. हा दावा काही उशीरा लिहिलेल्या लोकबखरीत आढळतो, ज्यांची ऐतिहासिक विश्वसनीयता संशयास्पद मानली जाते. त्यामुळे पुतळाबाई सती गेल्या हा प्रकार ऐतिहासिक पुराव्यांवर आधारित नाही.”

(संदर्भ: जदुनाथ सरकार — शिवाजी अँड हिज टाइम्स)  

महाराजांच्यानंतर स्वराज्याच्या जडणघडणीत त्यांनी मोठे योगदान दिले. महाराजांच्या इच्छेप्रमाणे संभाजी राजांकडे त्यांनी स्वराज्याचा कारभार सुखरूप सोपवला. त्यांचा मृत्यू रायगडावर झाला.  

वर्ग:भोसले घराणे
वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया
वर्ग:शिवाजी महाराज
मराठे गारदी

**मराठे गारदी** ही १७५० च्या दशकातील मराठ्यांची महत्त्वाची लष्करी कमान होती. यातील सैनिक तोफखाना चालवण्यात तसेच बंदूक चालवण्यात पटाईत होते. इब्राहिम खान गारदी कडे या कमानीचे नेतृत्व होते. गारदी त्याकाळचे देशी मस्केटीयर्स होते. त्यांची तुलना रोमच्या प्रेटोरियन रक्षकांशीही केली जाते.

## हे सुद्धा पहा
* बरकंदाज

वर्ग:मराठा साम्राज्य
जॉर्ज व्हरनॉन

**जॉर्ज फ्रेडरिक व्हरनॉन** (जून २०, इ.स. १८५६:मॅरिलिबोन, लंडन, इंग्लंड - ऑगस्ट १०, इ.स. १९०२:एल्मिना, गोल्ड कोस्ट (आताचे घाना)) हा कडून १८८२मध्ये एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. व्हरनॉन मिडलसेक्स काउंटीकडून २४० प्रथम श्रेणीचे सामनेही खेळला.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९०२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्टॅन्ली क्रिस्टोफरसन

क्रिस्टोफरसन, स्टॅन्ली
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विल्यम ॲटवेल

**विल्यम** *डिक* **ऍटवेल** (जून १२, इ.स. १८६१:कीवर्थ, नॉटिंगहॅमशायर, इंग्लंड - जून ११, इ.स. १९२७:ईटन, डर्बीशायर, इंग्लंड) हा नॉटिंगहॅमशायर आणि इंग्लंडकडून क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

ऍटवेल, विल्यम
वर्ग:इ.स. १८६१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मॉर्डेकाई शर्विन

**मॉर्डेकाई शर्विन** (२६ फेब्रुवारी, इ.स. १८५१:ग्रीझली, नॉटिंगहॅमशायर, इंग्लंड - ३ जुलै, इ.स. १९१०:नॉटिंगहॅम, इंग्लंड) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

शर्विन क्रिकेटशिवाय व्यावसायिक फुटबॉलही खेळला.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वीर चक्र पुरस्कार

**वीर चक्र** हे भारतीय सैनिकांना प्रदान करण्यात येणारे तिसऱ्या क्रमांकाचे लष्करी पदक आहे. तीन्ही दलाच्या जवानांना उच्च प्रतीच्या शौर्याला हे पदक दिले जाते.

## पदक 
वीर चक्र हे चांदीचे असते.

## प्रथम विजेता 
* लेफ्टनंट कर्नल हिरानंद

## वीर चक्र प्राप्तकर्त्यांची यादी 
वर्ग:भारतीय सैन्य पुरस्कार
पेत्र चेक

**पेत्र चेक** () हा एक चेक फुटबॉल खेळाडू आहे. चेक चेल्सी व चेक प्रजासत्ताकासाठी गोलरक्षक म्हणून खेळतो. चेकला युएफा चॅंपियन्स लीगच्या २००४-०५, २००६-०७ व २००७-०८ ह्या तीन हंगामांमध्ये सर्वोत्तम गोलरक्षकाचा पुरस्कार मिळाला आहे.

## बाह्य दुवे 
* फिफा स्थळ 
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:चेक प्रजासत्ताकाचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
वर्ग:चेल्सी एफ.सी. खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्लॉड मॅकेलेले

वर्ग:फ्रान्सचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मायकेल एस्सिं

वर्ग:फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शॉन राइट-फिलिप्स

**शॉन राइट-फिलिप्स** (ऑक्टोबर २५, १९८१ - हयात) हा इंग्लिश फुटबॉल खेळाडू आहे. तो आंतरराष्ट्रीय स्तरावर इंग्लंड राष्ट्रीय फुटबॉल संघाकडून, तर इंग्लिश प्रीमियर लीग स्पर्धेअंतर्गत मँचेस्टर सिटी संघाकडून खेळतो. तो ,मधल्या फळीत उजव्या विंगराच्या भूमिकेतून खेळतो.

## बाह्य दुवे 
* सॉकरबेस.कॉम -  याच्या कारकिर्दीची आकडेवारी (इंग्लिश मजकूर) 

वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
योगदर्शन

योग हा शब्द संस्कृत युज् या धातुपासून तयार झाला आहे . पाणिनी व्याकरणामध्ये युज् समाधौ असे सूत्र आहे. योग या शब्दाचा अर्थ 'जोडणे, एकत्र आणने, जुळवणे' असा अनेक प्रकारे होतो.

पातंजलशास्त्राचा कर्ता पतंजलिहे योगशास्त्राचे प्रवर्तक आहेत.
हेन्री वूड

**हेन्री वूड** (इंग्लिश: *Henry Wood* ;) (डिसेंबर १४, इ.स. १८५३ - एप्रिल ३०, इ.स. १९१९) हा इंग्लिश क्रिकेट संघाकडून ४ आंतरराष्ट्रीय कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. तो संघात यष्टिरक्षकाची भूमिका बजावत असे व उजव्या हाताने फलंदाजी करत असे. देशांतर्गत काउंटी स्पर्धांमध्ये त्याने केंट व सरे संघांचे प्रतिनिधित्व केले.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८५३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
माँटी बाउडेन

## बाह्य दुवे 
*क्रिकइन्फो -  
*डेली टेलिग्राफ - 
*क्रिकेटआर्काइव्ह - 

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आर्नोल्ड फॉदरगिल

**आर्नोल्ड जेम्स फॉदरगिल** (ऑगस्ट २६, इ.स. १८५४ - ऑगस्ट १, इ.स. १९३२) हा कडून दोन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

फॉदरगिल, आर्नोल्ड
फॉदरगिल, आर्नोल्ड
फॉदरगिल, आर्नोल्ड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लुझनिकी स्टेडियम

**लुझनिकी ऑलिंपिक संकुलामधील भव्य क्रीडा मैदान** () हे रशिया देशाच्या मॉस्को शहरामधील एक स्टेडियम आहे. १९५६ साली भूतपूर्व सोव्हिएत संघात बांधले गेलेले व ७८,३६० आसनक्षमता असलेले लुझनिकी हे रशियामधील सर्वात मोठे स्टेडियम आहे. १९८० उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेसाठी हे प्रमुख स्थळ होते. आजवर हे स्टेडियम मुख्यत: फुटबॉल सामन्यांसाठी वापरले गेले आहे. युएफाच्या १९९९ युएफा युरोपा लीगसाठीचा अंतिम सामना तसेच २००८ सालच्या युएफा चँपियन्स लीगचा अंतिम सामना येथे खेळवण्यात आला होता.

रशियात होणाऱ्या २०१८ फिफा विश्वचषकाचा अंतिम सामना लुझनिकी स्टेडियममध्ये खेळवला जाईल.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:मॉस्को
वर्ग:रशियामधील फुटबॉल मैदाने
वर्ग:ऑलिंपिक मैदाने
बेसिल ग्रीव्ह

**बेसिल आर्थर फायरब्रेस ग्रीव्ह** (मे २८, इ.स. १८६४:किल्बर्न, मिडलसेक्स, इंग्लंड - नोव्हेंबर १९, इ.स. १९१७) हा १९८८-८९मध्ये }कडून  विरुद्ध दोन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

ग्रीव्ह, बेसिल
ग्रीव्ह, बेसिल
ग्रीव्ह, बेसिल
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्रँक हर्न

**फ्रँक हर्न** (नोव्हेंबर २३, इ.स. १८५८:ईलिंग, इंग्लंड - जुलै १४, इ.स. १९४९:केप टाउन, दक्षिण आफ्रिका) हा  आणि कडून कसोटी क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

हर्न, फ्रँक
हर्न, फ्रँक
हर्न, फ्रँक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शिंदे घराणे

शिंदे घराणे अथवा (हिन्दीमध्ये सिंन्धीया) हे मध्य भारतातील ग्वाल्हेर येथील राज्यकर्ते होत. राज्यकर्ते होण्याअगोदर मराठा साम्राज्याचे मुख्य सरदार घराणे होते. मराठा साम्राज्याच्या विस्तारामध्ये यांनी मोठी कामगीरी बजावली होती. शिन्दे हे मुळचे सातारा जिल्ह्यातील नीरा नदीच्या काठावरील कण्हेरखेडे या गावचे पाटील होते. 
राणोजी शिंदे हा मूळ कर्ता पुरुष होता. 
* या शिन्दे घराण्याचे कुलदैवत म्हणजे कोल्हापूर जिल्ह्यातील वाडी रत्‍नागिरीचा दक्खनचा राजा श्री जोतिबा. या जोतिबाच्या चैत्र यात्रेमध्ये शिन्दे सरकार यांच्या शासनकाठीला पहिल्या मानाच्या अठरा शासनकाठ्या मध्ये नऊ क्रमांकचा मान आहे. 
सध्या शिन्दे ग्वाल्हेर याठिकाणी स्थायिक असल्यामुळे त्याची ही मानाची शासनकाठी त्यांच्या वतीने चालवण्याचा मान सांगली जिल्ह्यातील वाळवा तालुक्यातील करंजवडे गावाच्या ग्रामस्थांना शिन्देंनी फार पूर्वीपासून दिला आहे. तशी नोन्द सुद्धा सिन्धिया देवस्थान ट्रस्ट यांच्याकडे आहे.

शिन्दे घराण्यातील महत्त्वाच्या व्यक्ती
* राणोजी शिंदे
*साबाजी शिंदे
*जयाप्पा शिंदे
* दत्ताजी शिंदे
* जनकोजी शिंदे
* महादजी शिंदे
*मानाजी शिंदे
*जयाजीराव शिंदे
* माधवराव शिंदे
* ज्योतिरादित्य शिंदे

वर्ग:शिंदे घराणे