गिरोडे

इवलेसे

** गिरोडे** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील दोडामार्ग तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.
----

## गिरोडे गावाचा इतिहास आणि लोकजीवन 
# **इतिहास आणि भौगोलिक संदर्भ**
#* गिरोडे गाव **दोडामार्ग तालुका**, सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात आहे.
#* दोडामार्ग भाग सह्याद्री पर्वताळ भागात येतो, जो निसर्गदृष्ट्या अतिशय संवेदनशील आहे.
#* सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील संस्कृतीवर **गोवा**, **कर्नाटक**, आणि महाराष्ट्राचा प्रभाव आहे, कारण हे जिल्हा भौगोलिकदृष्ट्या या राज्यांच्या सीमाजवळ आहे.
#* स्थानिक भाषा किंवा बोलीमध्ये **गोवन कोंकणी**, **मराठी**, आणि **मालवणी** या भाषांचा मिश्र प्रभाव आहे.
# **पर्यावरण आणि नैसर्गिक पार्श्वभूमी**
#* या भागात एक विस्तृत आणि समृद्ध जैवविविधता आहे — हिरवी वनराई, विविध प्रकारची झाडे, वेली, आणि वन्यजीव हे सामान्य दृश्य आहेत.
#* गिरोडे आणि आसपासचे गाव हे पर्वतीय व टेकडीय भागात असल्यामुळे लोकांचा जीवन निसर्गाशी खूप जवळचा आहे — पावसाळी पानव, नद्या, पौराणिक निसर्ग सौंदर्य हे लोकांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग आहे.
# **परंपरा, सण, संस्कृती**
#* स्थानिक लोक त्यांच्या परंपरा, सण, विधी, विवाह संस्कार हे निसर्गाच्या अनुरूप साजरे करतात.
#* गावकऱ्यांचा लोकजीवन हा पारंपारिक आहे — शेती, बागायती काम, नैसर्गिक संसाधनांवर अवलंबून अनेक अर्थआधारित उपक्रम आहेत.
#* सामाजिक रचना: ग्रामपंचायती स्तरावर पारंपारिक गावसंस्थेचे अस्तित्व आहे, जे ग्रामीण विकासात आणि सामाजिक निर्णय प्रक्रियेत महत्त्वाचे आहे.

----

## आर्थिक उपक्रम (शेती, उद्योग, जीविकोपार्जन) 
# **शेती व बागायत**
#* इवलेसेसिंधुदुर्ग जिल्ह्यात शेती, बागायत आणि मत्स्यव्यवसाय हे प्रमुख आर्थिक स्त्रोत आहेत.
#* दोडामार्ग भागात पारंपारिक पिकांमध्ये तांदूळ (paddy) आहे, पण हायब्रिड बीज, खत वापरणे वाढले आहे त्यामुळे उत्पादन क्षमतेत वाढ दिसते आहे.
#* बागायती पिकांसारख्या **काजू**, **आंबा**, **नारळ**, इत्यादींची लागवड या भागात मोठ्या प्रमाणात केली जाते.
#* सिंधुदुर्गमध्ये “वेंगुर्ला काजू” हे एक प्रसिद्ध प्रकारचे काजू आहे, जे स्थानिक बागायती कामाचे महत्त्व अधोरेखित करतो.
#* दोडामार्गमध्ये काही ठिकाणी केळी आणि अननस (pineapple) अशा फळांचे उत्पादनही होत आहे, कारण पर्वतीय भागात आणि हवामानात बागायती पिकांचा विकास शक्य आहे.
# **पर्यटन व पर्यावरणातील भूमिका**
#* निसर्ग नजरेने समृद्ध असलेला भाग असल्याने पर्यटनाच्या दृष्टीनेही संभाव्यता आहे — सह्याद्री पर्वत, जंगलं, पदरत पाण्याचे ठिकाणे आणि ट्रेकिंग ही पर्यटकांसाठी आकर्षण आहे.
#* तसेच जैवविविधतेचे संरक्षण ही स्थानिकांसाठी आर्थिक आणि सांस्कृतिक दोन्ही दृष्टीने महत्त्वाची गोष्ट आहे — कारण पर्यावरण संवेदनशील भाग म्हणून नियम (जसे की इको-सेंसेटिव्ह झोन्स) असू शकतात.
# **समुदाय आधारित उपक्रम**
#* स्थानिक लोक सहनशील शेतीपद्धती वापरतात जिथे पारंपारिक ज्ञान आणि नैसर्गिक संसाधनांचा समावेश आहे.
#* गावातील आर्थिक विकासात सामूहिक प्रयत्न महत्त्वाचे आहेत — ग्रामपंचायती, जमिनीचे व्यवस्थापन, शाश्वत शेती या गोष्टींवर काम केलं जातं. (पण, खास गिरोडे गावाबद्दल “सामूहिक उद्योग” किंवा “गाव-विशिष्ट छोट्या उद्योग” याबाबत मर्यादित सार्वजनिक माहिती उपलब्ध आहे.)
#* काही गावात कुटुंबांमध्ये एकत्र काम करणं, परंपरागत घरगुती उत्पादन (बागायती पिक, कायकल्पनात्मक उत्पादन) आणि स्थानिक बाजारपेठांमध्ये विक्री हे जीविकोपार्जनाचे भाग असू शकतात.

----

### आव्हाने आणि संधी 
* **आव्हाने**:
** पठन-लेखनाचा दर काही प्रमाणात मर्यादित (विशिष्ट गावात) असू शकतो, ज्यामुळे आधुनिक शिक्षण आणि उद्योजकता विकासात अडथळे येतात.
** पायाभूत सुविधा: दुर्गम भौगोलिक स्थितीमुळे रस्ते, वाहतूक, बाजारपेठांशी संपर्क हे काही अडथळे निर्माण करतात.
** पर्यावरण संरक्षण: निसर्गरक्षण आणि जैवविविधतेचे संवर्धन करताना आर्थिक विकासासाठी तणाव निर्माण होऊ शकतो — जसे की झाडतोडी, अयोग्य शेती पद्धती, पर्यटनाहून होणारा परिणाम इ.
* **संधी**:
** इको-टूरिझम: गिरोडेसारख्या निसर्गरम्य गावांसाठी ट्रेकिंग, जंगल सफारी, जैवविविधता पर्यटन हे मोठे आर्थिक आणि सांस्कृतिक स्रोत बनू शकतात.
** शाश्वत शेती: जैविक शेती, फल-बागायती पिकं, स्थानिक बाजारपेठेत विक्री ही संधी आहे.
** सहकारी संकल्पना: गावकऱ्यांमध्ये एकत्र येऊन सहकारी संस्था तयार करून उत्पादन वाढवणे, मूल्य वाढवणे (उदा. ब्रँडिंग स्थानिक पिकांची) हे शक्य आहे.
** पर्यावरणीय निधी व सरकारी योजना: संवेदनशील क्षेत्रात असल्यामुळे संरक्षणासाठी आणि विकासासाठी सरकारी मदत योजनांचा लाभ घेता येऊ शकतो.

----

## प्रेक्षणीय स्थळे 
### 1️⃣ कसई नाथ डोंगर 
* विशाल कातळ, घनदाट जंगल, शांत वातावरण.
* स्थानिकांसाठी पवित्र स्थळ.

* याच शिखरावर प्राचीन कसईनाथ मंदिर आहे

* हा डोंगर “शिवाचे मंदिर + निसर्ग + ट्रेक” या तिन्ही गोष्टी एकत्र अनुभवायला देतो. शीर्षावर असलेले शिव मंदिर (लिंग + नंदी वगैरे) श्रद्धाळूंना आकर्षित करते.
* काही पुरातन कथांनुसार — सांगितलं जातं की हा डोंगर / ती जागा प्राचीन काळात धार्मिक / ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाची होती; काही म्हणतात की यात पांडवांचा सहवास किंवा आयुष्यातले घटना जोडल्या गेल्या आहेत.
* शिवभक्तांसाठी — श्रावण महिन्यात (विशेषतः सोमवार) किंवा Mahashivaratri च्या काळात येथे भक्तांची गर्दी होते.

## 🥾 ट्रेकिंग व भेट देण्याची माहिती 
* डोंगराची उंची ~ ७०० मीटर आहे.
* शेवटचे शिखर गाठण्यासाठी साधारण १ ते १.५ तासांचा ट्रेक लागतो; चढाई काहीशी तीव्र आणि उतार चिपचिपा असू शकतो.
* स्थानिक परिस्थिती लक्षात घेऊन — चढताना चांगले पायीचे जूते बरा आहेत (स्लिपरी असू शकते), पाण्याची बाटली घेऊन जाणं, आवश्यक असलेले सामान घेऊन जाणं चांगलं आहे.
* जर सर्व योग्य असेल — हा ट्रेक निसर्गप्रेमींना, धार्मिक भक्तींना आणि ट्रेक/अभ्यासिकांना दोन्हींसाठी सुंदर अनुभव देतो.

----
इवलेसे|शिवलिंग

### कसे जायचे? (मार्ग) 
सर्वात सोपा मार्ग: दोडामार्ग → कसई → कसईनाथ बेस पॉइंट 
* **दोडामार्ग बस स्थानक → कसई गांव (५–७ किमी)**
* गावातून पुढे एक कच्चा रस्ता जातो → तिथे वाहनतळ/बेस पॉइंट
* तिथून ट्रेक सुरू होतो.

### 🕒 लागणारा वेळ 
या
----

* मध्यम अवघड
* काही ठिकाणी उतार व स्लिपरी रस्ता
* जंगलातून जाणाऱ्या पायवाटा
* शिखरावर शिव मंदिर
* आजूबाजूची घनदाट हिरवाई आणि सुंदर दृश्ये

### 🌄 ४. सर्वोत्तम वेळ 
* ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी – थंड हवामान, धुकं, सुंदर दृश्ये
* श्रावण महिना व महाशिवरात्री – धार्मिक वातावरण, भक्तांची गर्दी
* मान्सूनमध्ये सावधान: रस्ता चिखलाचा, घसरडा

### 🛍️ सोबत घ्यावे? 
* चांगले ट्रेकिंग शूज
* पाण्याच्या दोन बाटल्या
* हलका नाश्ता
* रेनकोट (मान्सूनमध्ये)
* पॉवरबँक / टॉर्च (सकाळी लवकर निघाल्यास)
* वैद्यकीय किट (बँड-एड, पेनकिलर, ओआरएस)

* अलीकडे काही भागात **दगड घसरण / खडक कोसळण्याच्या घटना** झाल्या आहेत → बेफिकीर फोटोसेशन टाळा
* वनक्षेत्र असल्याने **कचरा टाकू नका**
* एकटे जाऊ नका
* साप, किडे यांची शक्यता → सावधगिरी
* पावसाळ्यात पायवाटा चिपचिप्या असतात
इवलेसे|गिरोडे प्रवेश

### 🚗 १०. अंदाजे खर्च 
### 2️⃣ वजरे धबधबा 
* पावसाळ्यात अतिशय मनमोहक.
* हिरवळ, स्वच्छ पाणी आणि छान फोटोग्राफी स्पॉट.

### 3️⃣ तिलारी घाट (Tilari Ghat) 
* गिरोड्यापासून फार लांब नाही.
* धुके, दरी, हिरवी पर्वतरांग, मनोहर दृश्य.

### 4️⃣ तिलारी धरण (Tilari Dam) 
* मोठे जलाशय, सुंदर हवामान आणि उत्तम पिकनिक पॉईंट.
* सकाळ-संध्याकाळ दृश्य अप्रतीम 

### 6️⃣ दोडामार्ग वन परिसर 
* गिरडे गावाभोवती भरपूर जैवविविधता.
* पक्षी निरीक्षण, ट्रेकिंगसाठी योग्य.

----

## 🛕 जवळील धार्मिक स्थळे 
* इवलेसे|शांतादुर्गा मंदिर**श्री** **शांतादुर्गा देवी मंदिर**
* **श्री** **सातेरीदेवी मंदिर**
* श्री गणेश मंदिर
* **कसई नाथ देवस्थान – गिरोडे परिसर**

----

## 🎒 गिरोडे गावात काय अनुभवायला मिळते? 
* शांत, प्रदूषणमुक्त नैसर्गिक वातावरण
* शेती, काजू-बागायती, नारळ-वडापोळी संस्कृती
* कोकणी खाद्यपदार्थ
* स्थानिक सण व लोककला

----

## नागरी सुविधा
# **परिवहन आणि संपर्क**
#* सार्वजनिक बसेसचा प्रवेश **5 किमी पेक्षा कमी अंतरावर** आहे.
#* खासगी बसेस (प्रायव्हेट बस) 5–10 किमी मध्ये उपलब्ध आहेत.
#* जवळचे रेल्वे स्टेशन **10 किमी पेक्षा जास्त अंतरावर** आहे.
#* जवळचे शहरी किंवा मोठे शहर: **Bicholi (गोवा)** हे सुमारे 20 किमी दूर आहे.
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:दोडामार्ग तालुक्यातील गावे
वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे