open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सॉल्ट लेक स्टेडियम

**सॉल्ट लेक स्टेडियम** किंवा **युवा भारती क्रीडांगण** हे भारत देशाच्या कोलकाता शहरामधील एक फुटबॉल स्टेडियम आहे. कोलकात्याच्या दक्षिण भागातील *सॉल्ट लेक सिटी* किंवा *विधाननगर* ह्या परिसरामध्ये स्थित असलेले हे स्टेडियम १९८४ साली बांधण्यात आले. आसनक्षमतेनुसार सॉल्ट लेक स्टेडियम जगामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे स्टेडियम असून १९९७ मधील मोहन बागान वि. ईस्ट बंगाल दरम्यानच्या एका सामन्यासाठी येथे १.३१ लाख प्रक्षक उपस्थित होते.

भारताच्या आय−लीगमधील मोहन बागान ए.सी., ईस्ट बंगाल एफ.सी. व मोहमेडन एस.सी. हे तीन प्रमुख क्लब तसेच इंडियन सुपर लीगमधील ॲटलेटिको दे कोलकाता हे स्टेडियम वापरतात. १२ ऑक्टोबर २०१४ रोजी इंडियन सुपर लीगचा उद्घाटन सोहळा येथे पार पडला.

वर्ग:भारतामधील फुटबॉल मैदाने
वर्ग:कोलकातामधील इमारती व वास्तू
गोविंदराव कुलकर्णी

**गोविंदराव कुलकर्णी** (जन्म : कोल्हापूर,  इ.स. १९२९;  मृत्यू : कोल्हापूर, ११ डिसेंबर २०१४) हे एक मराठी चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक होते. त्यांच्या पत्‍नीचे नाव विजया.  डॉ. चारुहास भागवत व इंजिनिअर उमेश भागवत ही त्यांची मुले. 

गोविंद कुलकर्णी यांचे मूळ नाव शरदचंद्र लक्ष्मण भागवत. लहानपणापासूनच त्यांना सिनेमाविषयी ओढ होती. कुटुंबीयांचा सिनेमात काम करण्यास विरोध असल्याने आणि वडिलांनी सिनेमासाठी मूळ नाव लावायचे नाही, अशी ताकीद दिल्याने त्यांनी गोविंद कुलकर्णी हे नाव घेतले. त्याच नावाने दिग्दर्शक, निर्माता म्हणून नाव कमवले. गोविंदराव कुलकर्णी यांनी व्ही. शांताराम यांच्या पिंजरा चित्रपटात एक छोटीशी भूमिकाही केली होती.

अखिल भारतीय चित्रपट महामंडळाचे ते काही काळ संचालक होते.

कुलकर्णी यांनी दिग्दर्शित केलेले दादा कोंडके यांचे सिनेमे विशेष गाजले. त्यांनी आपल्या कारकिर्दीत वीस सिनेमांचे दिग्दर्शन व सहा सिनेमांचे निर्माते-दिग्दर्शक म्हणून काम पाहिले होते.

## गोविंदराव कुलकर्णी यांचे चित्रपट
* अंगार (दिग्दर्शन)
* अशी रंगली रात्र (दिग्दर्शन, निर्मिती)
* एकटा जीव सदाशिव (१९७२, दिग्दर्शन, निर्मिती)
* गोविंदा आला रे आला (दिग्दर्शन)
* चुडा तुझा सावित्रीचा (दिग्दर्शन)
* जय तुळजा भवानी (दिग्दर्शन)
* झाकली मूठ सवा लाखाची (दिग्दर्शन)
* दैवत (दिग्दर्शन)
* पिंजरा (१९७२, अभिनय)
* बन्या बापू (दिग्दर्शन)
* मर्दानी (१९८३, दिग्दर्शन, निर्मिती)
* मानाचं कुंकू (१९८१, दिग्दर्शन, निर्मिती)
* मुरळी मल्हारी रायाची (दिग्दर्शन)
* लागेबांधे (दिग्दर्शन)
* शपथ तुला बाळाची (दिग्दर्शन)
* सोंगाड्या (१९७०, दिग्दर्शन, निर्मिती)
* हऱ्या नाऱ्या झिंदाबाद (दिग्दर्शन, निर्मिती)

## पुरस्कार
* चित्रपट महामंडळाचा चित्रकर्मी पुरस्कार

वर्ग:मराठी दिग्दर्शक
वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म
वर्ग:मराठी चित्रपट निर्माते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख

.
महाराष्ट्रातील सैनिकी शाळा

महाराष्ट्रात ३९ सैनिकी शाळा आहेत. त्यांपैकी औरंगाबादची सैनिकी सेवापुर्व शिक्षण संस्था (Services Preparatory Institute,SPI) साताऱ्यातील सैनिक स्कूल आणि पुण्याची श्री शिवाजी प्रिपरेटरी मिलिटरी स्कूल (SSPMS) या अधिक प्रसिद्ध आहेत. ३९ शाळांपैकी तीन कायम विनाअनुदित असून, पुण्यातली एक शाळा खासगी आहे. मुलींसाठी एकूण तीन सैनिकी शाळा आहेत. ३२ मुलांच्या शाळांना आणि तीन मुलींच्या शाळांना प्रत्येकी १ कोटी ८० लाख रुपये सरकारी अनुदान मिळते. १९९८पासून ते २०१९ सालर्यंत २०० कोटी रुपये अनुदान दिले गेले आहे.

## महाराष्ट्रातील जिल्हावार शाळांची नावे
वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:याद्या
भारतीय बँका

जनता, व्यापारी, शेतकरी, व्यावसायिक, उद्योजक, सरकार, शेअर मार्केट आणि देशी-परदेशी संस्था यांच्याशी आर्थिक व्यवहार करणाऱ्या संस्थेस बँक म्हणतात.

इ.स. २०१४ सालच्या मोजणीनुसार, भारतामधील व्यावसायिक बँकांची एकूण संख्या १६७ आहे व त्यांच्या शाखांची संख्या ८८ हजारांच्या आसपास जाते. इतक्या सगळ्या बँकांत काम करणाऱ्यांची संख्या आठ लाखांहून थोडी अधिक आहे.

या तुलनेत चीनमधल्या व्यावसायिक बँकांची संख्या २५०, आणि बँकिंग सेवा देणाऱ्या संस्थांची संख्या ३,७६९ इतकी आहे. या सगळ्या संस्थांच्या चीनमधल्या एकूण एक लाख ९६ हजार इतक्या शाखांमध्ये ३० लाख कर्मचारी काम करतात.

जगभरातल्या सर्वात मोठ्या १०० बँका घेतल्या, तर त्यात एकट्या चीनमधल्या ११ बँका आहेत, त्याही अगदी सुरुवातीच्या क्रमांकांवर. या यादीत भारतातल्या तीन बँका आहेत, मात्र त्या यादीत शेवटी शेवटी येतात. इंडस्ट्रियल अँड कमर्शियल बँक ऑफ चायना ही चीनमधली सर्वात मोठी बँक आहे.  स्टेट बँक ऑफ इंडिया ही तिची भारतातील प्रतिस्पर्धी बँक आहे. चीनच्या इंडस्ट्रियल अँड कमर्शियल बँकेचा व्यवसायाकार आहे २०,१०० कोटी डॉलर इतका. त्या तुलनेत भारतातील स्टेट बँकेचा व्यवसाय ४,००० कोटी डॉलर इतकाच आहे.

## भारतातील बँकाचे प्रकार
भारतातील बँका अनेक प्रकारच्या आहे्त. त्यांतील काही प्रकार असे : 
* पेमेन्ट बँका : या एकूण ११ आहेत. सप्टेंबर २०१५मध्ये अशा बँका स्थापन करायला भारतीय रिझर्व्ह बँकेची अनुमती मिळाली. नावे अशी :
* व्यापारी बँका : फायद्यासाठी चालणाऱ्या बँका. यांत शेड्यूल्ड बँका आणि नॉन शेडयूल्ड बँका असे दोन प्रकार आहेत. 
* शेड्यूलड बँका : १९३४ साल्च्या रिझर्व्ह बँकेच्या कायद्यातील दुसऱ्या क्रमांकाच्या शेड्यूल्डमध्ये नाव असलेल्या बँका. उदा० स्टेट बँक ऑफ इंडिया आणि तिच्या स्टेट बँक ऑफ त्रावणकोरसारख्या उपबँका, जुनी करूर वैश्य बँकेसारख्या किंवा नवीन एच्‌डीएफ़्‌सी बँकेसारख्या खासगी बँका. या बँकांचे राखीव भांडवल ५ लाख रुपयांपेक्षा कमी नसले पाहिजे. या बँका रिझर्व्ह बँकेकडून बँक दराने कर्ज घेऊ शकतात.  या क्लीअरिंग हाऊसच्या सभासद असतात. 
* नॉन-शेड्यूल्ड बँका : यांचे राखीव भांडवल ५ लाख रुपयांपेक्षा कमी असते; या रिझर्व्ह बँकेक्डून (अपवादात्मक स्थिती वगळता) कर्ज घेेऊ शकत नाहीत.  अशा बँकेचे उदाहरण : जम्मू अँड काश्मीर बँक.
* सहकारी बँका : नागरी आणि गैरनागरी. 
* विभागीय ग्रामीण बँका (Regional Rural Banks - RRB). या बँकांना कोणती तरी शेड्यूल्ड बेंकेचे प्रयोजकत्व असते. बँकाचे ५० टक्के भांडवल केंद्र सरकारचे, १५ टक्के राज्यसरकारचे आणि उरलेले ३५ टक्के भांडवल प्रयोजक बँकेचे असते. उदा० बँक ऑफ महाराष्ट्रचे प्रायोजकत्व लाभलेली महाराष्ट्र ग्रामीण बँक.

(अपूर्ण)

वर्ग:भारतीय बँका
एफ.सी. पुणे सिटी

**एफ.सी. पुणे सिटी** () हा भारताच्या पुणे शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. इ.स. २०१४ साली स्थापन झालेला हा क्लब इंडियन सुपर लीगमधे खेळतो.

२०१४ साली इंडियन सुपर लीग स्पर्धेची घोषणा झाल्यानंतर बॉलिवूड अभिनेता हृतिक रोशन, वाधवा समुह व इटालियन फुटबॉल क्लब ए.सी.एफ. फियोरेंतिना ह्यांनी एकत्रितपणे पुणे सिटी क्लबाची स्थापना केली.

२०१४ सालच्या आय.एस.एल.च्या पहिल्या हंगामामध्ये पुणे सिटी सहाव्या स्थानावर राहिला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:इंडियन सुपर लीग क्लब
वर्ग:भारतीय फुटबॉल क्लब
वर्ग:पुण्यामधील खेळ
साळगावकर एफ.सी.

**साळगावकर** हा भारताच्या वास्को द गामा शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. १९५६ साली स्थापन झालेला साळगावकर भारतामधील सर्वाधिक लोकप्रिय क्लबांपैकी एक आहे.

साळगावकरने आजवर राष्ट्रीय फुटबॉल लीग, फेडरेशन चषक, ड्युरँड चषक इत्यादी भारतामधील प्रमुख स्पर्धा जिंकल्या आहेत. सध्या साळगावकर भारतामधील आय−लीग ह्या सर्वोच्च पातळीवरील लीगमध्ये खेळतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:आय−लीग क्लब
वर्ग:भारतीय फुटबॉल क्लब
वर्ग:गोवा
एरोमेक्सिको

**एरोमेक्सिको** ही मेक्सिकोमधील प्रमुख विमानकंपनी आहे. याची धारक कंपनी *एरोव्हियास दे मेक्सिको, एस.ए. दे सी.व्ही* आहे. मेक्सिको सिटीमध्ये मुख्यालय असलेली ही विमानकंपनी मेक्सिको, अमेरिका, कॅरिबियन, युरोप आणि आशियातील ५६ गंतव्यस्थानांना विमानसेवा पुरवते. एरोमेक्सिकोचा मुख्य तळ मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर असून दुय्यम तळ मॉंतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि हेर्मोसियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ येथे आहेत.

एरोमेक्सिकोच्या विमानांच्या शेपटीवर क्वाह्ट्लीचे (गरुड योद्धा) चित्र असते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मेक्सिकोमधील विमानवाहतूक कंपन्या
वर्ग:स्कायटीम
वेस्टमिन्स्टर अ‍ॅबी

300 px|इवलेसे|
**वेस्टमिन्स्टर अ‍ॅबी** (Collegiate Church of St Peter at Westminster) हे लंडन महानगराच्या सिटी ऑफ वेस्टमिन्स्टर बरोमधील एक ऐतिहासिक चर्च आहे. अंदाजे १०व्या शतकामध्ये गॉथिक वास्तुशास्त्र वापरून बांधलेले वेस्टमिन्स्टर अ‍ॅबी वेस्टमिन्स्टर राजवाड्याच्या पश्चिमेस असून ते युनायटेड किंग्डममधील सर्वात प्रसिद्ध धार्मिक स्थळांपैकी एक म्हणून ओळखले जाते. पारंपरिक काळापासून इंग्लंड व ब्रिटनच्या राजांचा राज्याभिषेक व मृत्यूनंतर दफन येथेच होत असे. इ.स. १५४० ते १५५६ दरम्यान वेस्टमिन्स्टर अ‍ॅबीला कॅथेड्रलचा दर्जा प्राप्त झाला.

वेस्टमिन्स्टर अ‍ॅबी युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे.

## बाह्य दुवे 
* वेस्टमिन्स्टर अ‍ॅबी अधिकृत संकेतस्थळ
* कॅथलिक एन्सायक्लोपीडिया 

वर्ग:लंडनमधील इमारती व वास्तू
वर्ग:युनायटेड किंग्डममधील जागतिक वारसा स्थाने
वर्ग:चर्च
पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय एरलाइन्स

[250 px|[लंडन हीथ्रो विमानतळाकडे जात असलेले थांबलेले पीआयएचे बोईंग ७७७|इवलेसे]]
**पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय एरलाइन्स** (उर्दू: پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز) ही पाकिस्तान देशाची राष्ट्रीय विमान वाहतूक कंपनी आहे. १९५५ साली स्थापन झालेल्या पीआयएचे मुख्यालय कराची येथे असून तिच्या ताफ्यामध्ये ३१ विमाने आहेत. सध्या पीआयएमार्फत जगातील ३० शहरांमध्ये प्रवासी व माल वाहतूकसेवा पुरवली जाते.

## विमानांचा ताफा
२१व्या शतकात या कंपनीची रया पार गेली असून २०२६ च्या सुमारास हिच्या ताफ्यात खालील विमाने होती.

## पूर्वीचा ताफा 
## गंतव्यस्थाने
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:पाकिस्तानमधील विमानवाहतूक कंपन्या
व्हिक्टोरिया मेमोरियल

[300 px|इवलेसे|[कोलकाता शहरातील व्हिक्टोरिया मेमोरियल]]
**व्हिक्टोरिया मेमोरिअल हॉल** ही कोलकाता शहरामधील एक लोकप्रिय वास्तू आहे. ब्रिटिश राजवटीदरम्यान ही संगमरवरी इमारत व्हिक्टोरिया राणी हिच्या स्मरणाप्रिथ्यर्थ बांधली गेली. ह्या स्मारकाची कल्पना राणी व्हिक्टोरियाच्या निधनानंतर सर्वप्रथम लॉर्ड कर्झनने इ.स. १९०१ मध्ये मांडली. इ.स. १९०६ मध्ये झालेल्या पायाभरणीनंतर हे स्मारक इ.स. १९२१ मध्ये पूर्ण झाले.

संपूर्ण संगमरवरी दगडाने बांधले गेलेले हे स्मारक भारतातील जगप्रसिद्ध मुघल स्मारक ताज महालसोबत साधर्म्य दर्शवते. आजच्या घडीला व्हिक्टोरिया मेमोरियल कोलकात्यातील सर्वात लोकप्रिय पर्यटनस्थळांपैकी एक मानले जाते.

## बाह्य दुवे 
*

वर्ग:कोलकातामधील इमारती व वास्तू
वर्ग:इ.स. १९२१ मधील निर्मिती
लांडगा

**लांडगा	** हा श्वान (Canidae) कुळातील एक मांसाहारी प्राणी आहे. यातील ४० उपप्रजाती असलेली करडा लांडगा(*Canis lupus*) ही सर्वात मोठी प्रजाती आहे(कुत्रा व डिंगो वगळून). भारतीय लांडगा देखील याच प्रजातीत येतो.

## प्रजाती 
कॅनिस जातकुळीमधील जॅकल, कायोटी, कुत्रा व डिंगो हे प्राणी वगळून सर्वाना लांडगा म्हणले जाते.
***कॅनिस जातकुळी**
** करडा लांडगा (*Canis lupus*) कुत्रा व डिंगो या उपप्रजाती वगळून
** लाल लांडगा (*Canis rufus*)
** इथियोपियाई लांडगा (*Canis simensis*)
** पौर्वात्य लांडगा (*Canis lycaon*)
** (*Canis dirus*) नामशेष
** (*Canis armbrusteri*) नामशेष 
** (*Canis edwardii*) नामशेष 
** (*Canis lepophagus*) नामशेष
***Chrysocyon जातकुळी**
** आयाळवाला लांडगा (*Chrysocyon brachyurus*) थोडासा लाल कोल्ह्यासारखा दिसत असला तरी हा कोल्हाही नाही व लांडगाही.

वर्ग:प्राणी
वर्ग:सस्तन प्राणी
रुबाई

रुबाई हा मूळ अरबी भाषेतील स्फुट कवितेचा काव्यप्रकार असून, कवी माधव जूलियन यांना सर्वप्रथम मराठीत आणला. त्यांच्यानंतर गो.गो. अधिकारी, ज.के. उपाध्ये यांनीही उमर खय्यामच्या रुबाया मराठीत आणल्या आहेत.

कवी कांत, शांता शेळके, प्रफुल्लदत्त, श्रीकृष्ण पोवळे, वा.न. सरदेसाई, रॉय किणीकर यांनीही रुबाया हा काव्यप्रकार हाताळला आहे.

## माधव जूलियन यांचे रुबायासंग्रह
* उमर खय्यामकृत रुबाया (१९२९).  मूळ फार्सी भाषेतील रुबायांचा हा मराठी अनुवाद आहे.
* द्राक्षकन्या (१९३१) : ’फिट्‌सझेरल्ड’ने उमर खय्यामच्या रुबायांच्या इंग्रजी भाषांतरावरून केलेला मराठी अनुवाद.
* मधुलहरी (१९४१) : उमर खय्यामच्या ’फिट्‌सझेरल्ड’ने निवडलेल्या रुबायांचा, पण मूळ फारसीवरून माधव जूलियन यांनी मराठीत केलेला अनुवाद.. 

वर्ग:काव्य
नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक

**नेरळ जंक्शन** हे रायगड जिल्ह्याच्या नेरळ गावामधील एक रुंदमापी रेल्वे स्थानक आहे. हे स्थानक मुंबई उपनगरी रेल्वेच्या मध्य मार्गावर स्थित आहे. उपनगरी मार्गावरील धिम्या गतीच्या लोकल गाड्यांखेरीज पुण्याकडे जाणा-या डेक्कन एक्सप्रेस, कोयना एक्सप्रेस व मुंबईकडे जाणारी सह्याद्री एक्सप्रेस ह्या लांब पल्ल्याच्या गाड्यादेखील नेरळ येथे थांबतात.

## बाह्य दुवे
*नेरळ स्थानकावरील गाड्यांचे वेळापत्रक

वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
वर्ग:रायगड जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:माथेरान डोंगरी रेल्वे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे जंक्शन स्थानके
अल्लामा इक्बाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

[250 px|इवलेसे|अल्लामा इक्बाल विमानतळावरील [सौदियाचे बोइंग ७४७ विमान]]
**अल्लामा इक्बाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ** (उर्दू: علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈہ) पाकिस्तानच्या लाहोर शहरातील विमानतळ आहे. १९६२ साली **लाहोर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ** ह्या नावाने बांधला गेलेल्या ह्या विमानतळाला २००३ साली प्रसिद्ध पाकिस्तानी कवी व तत्त्ववेत्ता अल्ल्लाम इक्बाल ह्याचे नाव दिले गेले.

## प्रवासी विमानकंपन्या व गंतव्यस्थाने
## बाह्य दुवे 
* विमानतळाचे संकेतस्थळ

## संदर्भ
वर्ग:लाहोर
वर्ग:पाकिस्तानमधील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
मुहर्रक

**मुहर्रक** () हे पश्चिम आशियामधील बहरैन देशामधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. मुहर्रक शहर मुहर्रक ह्याच नावाच्या बेटावर इराणच्या आखाताच्या किनाऱ्यावर वसले आहे. १९२१ सालापर्यंत बहरैनची राजधानी जवळील मुहर्रक येथेच स्थित होती. विसाव्या शतकामध्ये खनिज तेल विक्रीमुळे बहरैनमध्ये मोठ्या प्रमाणावर प्रगती झाली व मनामा हे देशाचे आर्थिक व वाणिज्य केंद्र बनले. ह्याकारणास्तव १९२१ साली राजधानी मनामाला हलवण्यात आली.

## वाहतूक
गल्फ एअरचा प्रमुख वाहतूकतळ असलेला बहरैन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ मुहर्रक येथेच स्थित आहे.

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:बहरैनमधील शहरे
बहरैन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

[250 px|इवलेसे|बहारीन विमानतळावरून उड्डाण करणारे कार्गोलक्स कंपनीचे मालवाहू [बोइंग ७४७ विमान]]
**बहारीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ** (अरबी: مطار البحرين الدولي) बहरैन देशामधील सर्वात मोठा व प्रमुख विमानतळ आहे. हा विमानतळ मुहर्रक बेटावर मनामाच्या ७ किमी उत्तरेस असून तो गल्फ एर कंपनीचा हब आहे.

## बाह्य दुवे 
* विमानतळाचे संकेतस्थळ 

## संदर्भ
वर्ग:बहरैनमधील विमानतळ
ज.के. उपाध्ये

**जयकृष्ण केशव उपाध्ये** (३० मे, इ.स. १८८६:नागपूर, महाराष्ट्र, भारत - १ सप्टेंबर, इ.स. १९३७:नागपूर) हे एक मराठी कवी होते.  त्यांनी उमर खय्याम यांच्या फारसी रुबायांचे मराठी अनुवाद केले आहेत.

उपाध्ये यांचा बालपणापासूनच अध्यात्माकडे ओढा होता. वयाच्या २३व्या वर्षी वर्ध्याजवळच्या हनुमानगड येथे जाऊन त्यांनी तीन वर्षे रामाचा जप केला होता. तीर्थयात्रा करीत त्यांनी बरेच देशभ्रमण केले.  पत्‍नी आणि मुलीच्या अकाली मृत्यूमुळे त्यांना एकाकीपण आणि उदासीनता प्राप्त झाली होती. अशा वृत्तीमुळे लोक त्यांना *बुवा* म्हणून ओळखत.

## काव्यलेखन
उपाध्ये यांनी वयाच्या सोळाव्या वर्षी कविता करायला प्रारंभ केला. विषयांची विविधता आणि श्लेषयुक्त सफाईदार रचना हे त्यांच्या काव्याचे विशेष होते. त्यांच्या काव्यांत शृंगार, विनोद, विडंबन, स्वधर्मप्रेम व राष्ट्रभक्ती हे सर्व आढळते. ’श्रीरामराज्याभिषेक’, ’जगन्मोहिनी’, ’अहिल्याकृत रामस्तुती’, ’द्रौपदीचा धावा’ या त्यांच्या भक्तिपर कविता. मुलीच्या निधनाचे दुःख अत्यंत आर्त गीतातून व्यक्त करणारी ’लीले’ ही विलापिका त्यांनी लिहिली. ’चहाटळपणा’, ’कविते करिन तुला मी ठार’ ’चालचलाऊ गीता’, ’बावळट बाळू’ यांसारख्या विनोदी आणि विडंबनात्मक कविताही त्यांनी लिहिल्या.

’वागीश्वरी’, ’विहंगम’ इत्यादी नियतकालिकांतून प्रसिद्ध झाल्या उपाध्ये यांच्या काही कविता कोणत्याही पुस्तकांत समाविष्ट होऊ शकल्या नाहीत. जाहीर कवितागायन करणारे नागपूर भागातील आद्य प्रवर्तक म्हणूनही ज.के. उपाध्ये ओळखले जातात.  कवी राजा बढे हे त्यांचे शिष्य होते.

## ज.के. उपाध्ये यांचे काव्यग्रंथ
* उमर खय्यामच्या रुबाया व घटचर्चा :फिट्झेराल्डच्या इंग्रजी अनुवादावरून मंदाक्रांता वृत्तात केलेले रुबायांचे रसाळ रूपांतर
* गीतराघव : संस्कृत कवी जयदेव याच्या गीतगोविंदाच्या धर्तीवरील काव्य
* ज.के. उपाध्ये यांची कविता (१८८३-१९९३) : विदर्भ साहित्य संघाचे प्रकाशन
* पोपटपंची (१९२९) : हा इ.स. १९०९ ते १९२९ या कालखंडात उपाध्यांनी लिहिलेल्या कवितांपैकी निवडक ४३ कवितांचा संग्रह आहे.
* श्रीलोकमान्यचरितामृत : लोकमान्य टिळक यांच्यावरील भक्तिभावाने रचलेले ओवीबद्ध दीर्घकाव्य 

## ज.के. उपाध्ये यांची एक ध्वनिमुद्रित झालेली कविता
विसरशील खास मला दृष्टिआड होता
वचने ही गोड गोड देशि जरी आता ॥धृ।।
दृष्टिआड झाल्यावर सृष्टिही निराळी
व्यवसायहि विविध विविध विषय भोवताली
गुंतता तयांत कुठें वचन आठवीता ? ॥१॥
स्वैर तू विहंग अंबरात विहरणारा
वशहि वशीकरण तुला सहज जादुगारा
लाभशील माझा मज केविं जसा होता ॥२॥
स्वत्वाचे भान जिथें गुंतल्या नुरावे
झुरणारे हृदय तिथे हे कुणी स्मरावे
होइल उपहास खास, आंस धरू जाता ॥३॥
अंतरिची आग तुला जाणवूं कशाने?
बोलावे न वेदनाच वचन दुःख नेणे
याकरता दृष्टिआड होऊं नको नाथा ॥४॥

## अन्य कविता
* कुणि काहि म्हणा (गायिका - कृष्णा कल्ले, संगीत - यशवंत देव
* रामचंद्र मनमोहन नेत्र (गायिका - माणिक वर्मा, संगीत - व्ही.डी. अंभईकर)
* हा नाद ओळखीचा गं (गायक-संगीत दिग्दर्शक - गजानन वाटवे]])

## संदर्भ
* कविता स्मरणातल्या-शांता शेळके
* चालचलाऊ गीता

https://www.esakal.com/saptarang/saptarang-latest-marathi-article-by-dr-neeraj-deo-on-marathi-poet-jaykrushna-upadhye-nashik-news-psl98 [लिले विकल अन् विफल विलाप; डाॅ नीरज देव]

वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:इ.स. १८८६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील मृत्यू
मेहबूबा मुफ्ती

**मेहबूबा मुफ्ती सईद** ( २२ मे १९५९) ही भारत देशाच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्याची माजी मुख्यमंत्री व पीपल्स डेमॉक्रॅटिक पार्टी ह्या पक्षाची अध्यक्ष आहे. वडील मुफ्ती महंमद सईद ह्यांच्या मृत्यूमुळे एप्रिल २०१६ मध्ये सत्तेवर आलेली मेहबूबा मुफ्ती राज्याची पहिलीच महिला मुख्यमंत्री होती. २०१८ साली भारतीय जनता पार्टीने पाठिंबा काढून घेतल्यानंतर मुफ्तीला मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा द्यावा लागला. ऑगस्ट २०१९ मध्ये केंद्र सरकारने भारतीय संविधानाचे कलम ३७० रद्द करून जम्मू काश्मीर राज्याचा दर्जा काढून घेतला व जम्मू काश्मीरला केंद्रशासित प्रदेश बनवले. तेव्हा कायदा व सुव्यवस्थेसाठी मेहबूबा मुफ्तीला अनेक काळ नजरकैदेत ठेवण्यात आले होते.

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरचे मुख्यमंत्री
वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इंदिरा गांधी प्रतिभा प्रतिष्ठान

कलाकार, विद्यार्थी यांच्या मदतीकरिता महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री बॅरिस्टर अब्दुल रहमान अंतुले यांनी **इंदिरा गांधी प्रतिभा प्रतिष्ठान**ची स्थापना केली होती. महाराष्ट्रामध्ये सिमेंटची टंचाई असताना मुख्यमंत्र्यांच्या स्वेच्छाधिकारात वाढीव सिमेंट उपलब्ध करून देण्यात आले होते. वाढीव सिमेंटकरिता प्रति गोणीमागे इंदिरा गांधी प्रतिभा प्रतिष्ठानसाठी घेतलेल्या देणग्या माजी मुख्यमंत्री ए.आर. अंतुले यांना महागात पडल्या आणि पदाचा वापर करीत फायदा उकळल्याचा (क्विड प्रो-क्यो) ठपका न्यायाधीश लेंटिन यांनी अंतुले यांच्यावर ठेवला होता.

प्रतिष्ठानसाठी देणग्या या धनादेशाच्या माध्यमातूनच घेण्यात आल्या होत्या, असा दावा अंतुले यांनी केला होता, तर अंतुले यांच्या पक्षांतर्गत विरोधकांनी देणग्यांसाठी रोख रक्कमही जमा केल्याचा आरोप केला होता. इंदिरा गांधी यांच्या नावाने स्थापन करण्यात आलेल्या ट्रस्टच्या माध्यमातून मुख्यमंत्री बेकायदेशीरपणे निधी जमा करीत असल्याचा आरोप झाला होता. या देणग्यांशी इंदिरा गांधी यांचेही नाव जोडले गेले. मुख्यमंत्रिपदी अंतुले यांची निवड करण्यास काँग्रेसमध्ये विरोध झाला होता. सारे प्रस्थापित नेते अंतुले यांच्या विरोधात होते. संधी येताच या नेत्यांनी इंदिरा गांधी यांच्याकडे तक्रारी केल्या. आपले नाव जोडले गेल्याने इंदिरा गांधी संतप्त झाल्या आणि अंतुले यांना राजीनामा  द्यावा लागला. या संस्थेचा आर्थिक भ्रष्टाचाराशी संबंध आहे हे समजल्यावर इंदिरा गांधींनी संस्थेच्या नावातला इंदिरा गांधी हा शब्द गाळायला लावला.

इंदिरा गांधी प्रतिभा प्रतिष्ठानसाठी साखर कारखान्यांना प्रति गोणीमागे दोन रुपये देणगी घेतली जात होती. बिल्डरांना वाढीव सिमेंट देताना त्यांच्याकडून देणग्या वसूल केल्या गेल्या.सिमेंट पोत्याच्या बदल्यात देणग्या वसूल करण्याच्या अंतुले यांच्या निर्णयाच्या विरोधात पा.बा. सामंत आणि रामदास नायक यांनी उच्च न्यायालयात धाव घेतली होती. अंतुले यांनी ३० कोटी रुपयांचा निधी जमा केल्याचा आरोप झाला होता.

हे ’प्रतिभा प्रतिष्ठान’ प्रामुख्याने बांधकाम व्यावसायिकांना आणि सिमेंटचा काळा बाजार करणाऱ्यांना व्यापाऱ्यांना, मुख्य मंत्री अंतुले यांनी वाटलेल्या सिमेंटच्या परवान्यांबद्दल मिळालेल्या लाचेच्या रकमेची व्यवस्था लावण्यासाठी होते, हे पुढे सिद्ध झाले.

या ’प्रतिभा प्रतिष्ठान’चे पैसे मुदतीच्या ठेवींमध्ये गुंतवावे असा मुंबई उच्च न्यायालयाचा आदेश होता. तसे न करता अंतुले आणि त्यांचे जावई मुश्ताक अंतुले यांनी ’प्रतिभा प्रतिष्ठानच्या’ पैशांपैकी अलाहाबाद बँक आणि कॅनरा बँक यांत ठेवलेले सुमारे १९ कोटी रुपये एका चार्टर्ड अकाउंटन्टच्या मदतीने गायब केले. हे पैसे अंतुले १९९५साली केंद्र सरकारचे मंत्री झाल्यानंतर लगेच गायब करण्यात आले, हे विशेष. इतके झाल्यावर हे पैसे या बँकांनीच हडप केले असा आरोप ठेवून अंतुल्यांनी बँकांवर खटला भरला. मुंबई उच्च न्यायालयाने अर्थातच तो ’चोराच्या उलट्या बोंबा’ असा शेरा मारून फेटाळला.

१७ वर्षांच्या दीर्घ कायदेशीर लढ्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाने अंतुले यांची निर्दोष मुक्तता केली, तरी त्यांच्यावरील घोटाळ्याचा डाग शेवटपर्यंत कायम राहिला. एकेकाळी काँग्रेसच्या राजकारणात वजनदार नेते म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या अंतुले यांची राजकीय कारकीर्द जवळपास संपुष्टातच आली.

वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था

वर्ग:महाराष्ट्रातील प्रतिष्ठाने
राम बापट

रामचंद्र महादेव बापट तथा राम बापट (जन्म : १८ नोव्हेंबर, इ.स. १९३१,  - २ जुलै, इ.स. २०१२) हे एक मराठी लोकाभिमुख विचारवंत आणि राज्यशास्त्राचे अभ्यासक होते. त्यांंच्याकडे महाराष्ट्रातील सामाजिक चळवळीतील कितीतरी नेते-कार्यकर्ते पन्नासहून अधिक वर्षे आकर्षित झाले होते. त्यांतील बऱ्याच चळवळी-संघटनांचे ते सबकुछ होते. पुणे विद्यापीठात १९६५पासून १९९१पर्यंत राज्यशास्त्र व लोकप्रशासन विभागात प्रथम व्याख्याता व नंतर प्रपाठक म्हणून त्यांनी काम केले. काही काळ त्या विभागाचे प्रमुख म्हणूनही काम पाहिले. बापट १८ नोव्हेंबर १९९१ रोजी विद्यापीठाच्या सेवेतून निवृत्त झाले.  विविध राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रांत त्यांचा सहभाग होता. दलित, आदिवासी, मागास व स्त्रिया आणि पर्यावरण याविषयीच्या चळवळीत त्यांना रस होता. त्यांची रसाळ व्याख्यानं आणि त्यातून गुंतागुंतीचे तत्त्वविचार मांडण्याची त्यांची हातोटी महाराष्ट्राची वैचारिक परंपरा पुढे नेणारी होती. प्रा. बापट यांनी वयाची ८० वर्षे पूर्ण केली तेव्हा 'प्रहार'मध्ये त्यांच्याविषयी आलेल्या ’मौखिक परंपरेचे पाईक’ या लेखातून त्यांच्या कार्याचा  परिचय करून दिलेला होता..

डॉ. सदानंद मोरे यांच्या 'तुकारामदर्शन' पुस्तकाची प्रस्तावना राम बापट यांनी लिहिली होती.

राम बापटांचा राज्यशास्त्र, तत्त्वज्ञान, इतिहास, नाट्यशास्त्र, कला, सौंदर्यशास्त्र, संरक्षणशास्त्र, सामाजिक चळवळी, महाराष्ट्राची वैचारिक परंपरा यांचा गाढा अभ्यास होता. नाटकांवरील अनेक शिबिरांत त्यांनी व्याख्याने दिली. 

राम बापट यांचे मुख्य योगदान त्यांच्या समाजशिक्षकाच्या भूमिकेत आहे. त्यांनी शेवटच्या ४०-५० वर्षांत सामाजिक संस्था-संघटना व चळवळी यांच्या विविध उपक्रमांत, अभ्यासवर्गांत व शिबिरांत विश्लेषक व चिकित्सक मांडणी करणारी काही हजार भाषणे तरी दिली असतील. 

प्रा. बापट यांच्या विचारांवर लोकशाही समाजवादी विचारांचा प्रभाव होता. समाज प्रबोधन संस्था, आंबेडकर अकादमी किंवा युक्रांद सारख्य़ा संस्थांच्या शिबिरांना हजर राहून अनेक विषयांवर ते विचार मांडत असत. असामान्य अशा विचारशक्तीबद्दल सर्व देशभरात त्यांचा लौकिक होता. त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या अनेक पिढ्या घडवल्या. अनेकांना नवा विचार करण्याची प्रेरणा दिली. वैचारिक क्षेत्रात नवनव्या विषयांचा परिचय त्यांनी लोकांना करून दिला. 
महाराष्ट्रातील जिल्हे, तालुके इतकेच काय, पण छोटी-मोठी खेडीही त्यांनी अभ्यासवर्ग, शिबिरे आणि व्याख्यानांसाठी पालथी घातली होती. नियोजित कार्यक्रम कितीही आडबाजूला असो, वाहतुकीची कशीही सोय असो ते तिथे जात आणि सलग दीड-दोन तास आपला विषय रसाळपणे मांडत. बापट हे दीर्घ पल्ल्याचे वक्ते होते. दहा-पंधरा मिनिटांत त्यांना विषय मांडता येत नसे. त्यासाठी त्यांना दीड-दोन तास लागत.

प्रा. बापट यांनी नाशिक येथे इ.स. १९९७ साली झालेल्या चौथ्या विचारवेध संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषविले होते. 

## राम बापट यांनी लिहिलेली पुस्तके
* परामर्श (२०११) : हा त्यांनी वेगवेगळ्या पुस्तकांना लिहिलेल्या सहा प्रस्तावनांचा संग्रह आह.
* राज्यसंस्था, भांडवलशाही आणि पर्यावरणवाद (२०१३) : यात काही लेख व व्याख्यानांचा समावेश आहे.  

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
करण सिंग

डॉ. **करण सिंग** ( ९ मार्च १९३१) हे भारत देशाच्या काँग्रेस पक्षामधील वरिष्ठ नेते व विद्यमान राज्यसभा सदस्य आहेत. करण सिंग हे जम्मू आणि काश्मीर संस्थानाचा शेवटचा राजा हरी सिंग ह्यांचे पुत्र आहेत.

भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर काही काळामध्येच हरी सिंगला काश्मीर संस्थान भारतामध्ये विलिन करणे भाग पडले. गृहमंत्री वल्लभभाई पटेल ह्यांच्या सल्ल्यावरून हरी सिंगने करण सिंग ह्यांना काश्मीरचा कार्यवाहू प्रमुख नेमले. १९५२ साली करण सिंगांना काश्मीरचा *सद्र-ए-रियासत* नेमण्यात आले. ह्या पदावर १२ वर्षे राहिल्यानंतर करण सिंग जम्मू आणि काश्मीर राज्याचे पहिले राज्यपाल बनले. १९६७ साली राज्यपालपदाचा राजीनामा देऊन करण सिंग पंतप्रधान इंदिरा गांधी ह्यांच्या मंत्रीमंडळात पर्यटन व नागरी उड्डाण मंत्री बनले. वयाच्या ३६व्या वर्षी कॅबिनेट मंत्री बनलेले ते सर्वात तरुण राजकारणी होते. त्यानंतर त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये अनेक पदे हाताळली. १९६७ ते १९८४ दरम्यान करण सिंग सलग चार वेळा उधमपूर मतदारसंघामधून लोकसभेवर निवडून आले. १९८४ साली त्यांनी जम्मू मतदारसंघामधून अपक्ष म्हणून निवडणुक लढवली परंतु त्यांचा पराभव झाला.

१९८९ ते १९९० दरम्यान करण सिंग अमेरिकेचे भारतीय राजदूत ह्या पदावर होते. २८ जानेवारी २००० पासून ते राज्यसभा सदस्य आहेत. २००५ साली करण सिंगांना पद्मविभूषण पुरस्कार देण्यात आला.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरचे राज्यपाल
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
सरोद पिंपरी

**सरोद पिंपरी** हे महाराष्ट्र राज्याच्या नाशिक जिल्ह्यातल्या इगतपुरी तालुक्यातील एक गाव आहे.

## सदानंद महाराजांची समाधी
जव्हार संस्थानचे धार्मिक गुरू सदानंद महाराज यांनी सन १३३९मध्ये भाद्रपद महिन्यातल्या षष्ठीला सरोद पिंपरी या गावी संजीवन समाधी घेतली. म्हणून जव्हार संस्थानाचे महादेव कोळी राजे धुळाबा (नेमशाह) यांनी पिंपरीच्या सदानंद महाराज समाधीच्या देवस्थानास शहापूर तालुक्यातील 'काळभोंडे' व 'पाटोळ' ही दोन गावे इनाम म्हणून दिली. या गावातील ९०० एकर जमीन सदर देवस्थानास खर्च भागवण्यासाठी व व्यवस्था करण्यासाठी देण्यात आली आहे. सरोद पिंपरी हे गाव नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरीच्या पूर्वेला २ किमी वर वसलेले आहे. गावाच्या पूर्वेस पिठ्या डोंगर आहे. हे गाव एका छोट्याशा टेकडीवर वसले असून गावाच्या मध्यभागी सदानंद महाराजांची (सध्या सरोद्दिन बाबा दर्गा) समाधी आहे. या समाधीच्या पूर्वेस सदानंद महाराजांची मानलेली आई यमाई (यमम्मा)ची समाधी आहे. यमाईला अनेक लोक नवस करतात. भाद्रपद महिन्याच्या १९ तारखेपासून पुढे ३ दिवस सरोद पिंपरी येथे यात्रा (उरूस) भरते. महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून लाखो भाविक येथे येतात. 
	
## दुधबावडी 
यमाईच्या समाधिस्थळाच्या पूर्वेस दगडी पायऱ्या उतरून गेल्यानंतर दुधबावडी लागते. यमाईने दिलेल्या वांझ गाईस सदानंद गुराख्यांबरोबर पिठ्या डोंगरावर चरावयास नेत  असत एके दिवशी महाराजांनी मुलांच्यासाठी त्या वांझ गाईस दुधाच्या धारा काढून दाखवल्या, असे म्हणतात. दूध संपता संपेना. ते वाहत वाहत पाण्याबरोबर विहिरीत पडले, अशी आख्यायिका आहे. ही विहीर पिठ्या डोंगराच्या पश्चिम भागात आहे. या विहिरीचे पाणी दुधामुळे पांढरे झाले होते. त्यामुळे या विहिरीस दुधबावडी असे म्हणतात. यात्रेदरम्यान या देवस्थानाची पूजा करण्याचा पहिला मान जव्हारच्या राजाचा असतो.. 

जव्हारचे तत्कालीन राजे धुळाबा, देवबा, कृष्णशाह, विक्रमशाह, पतंगशाह, ते यशवंतराव मार्तंडराव मुकणे यांच्यापर्यंत सर्व राजे नियमितपणे सरोद पिंपरीला येऊन महाराजांची प्रथम पूजा करीत असत.	

सध्या  पिंपरीला 'सरोद पिंपरी' आणि सदानंद महाराज यां देवस्थानाचे 'सदरोद्दिन बाबा दर्गा' असे नामकरण झाले आहे. हिंदू  मुसलमान या दोन्ही धर्माचे लोक मनोभावे या धार्मिक स्थळास भेट देतात. या गावात कधीही जात, धर्म यावरून भांडणतंटे झालेले नाहीत.

पहा :- पिंप्री

## संदर्भ
वर्ग:इगतपुरी तालुक्यातील गावे
वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
हेमलकसा

**हेमलकासा** हे गडचिरोली जिल्ह्यातील भामरागड तालुक्यातील अतिशय दुर्गम भागातील गाव आहे. हेमलकसा येथे रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार विजेते प्रकाश आमटे यांचा प्रसिद्ध लोकबिरादरी प्रकल्प आहे.

वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:गडचिरोली जिल्ह्यातील गावे
प्राण्यांचे आवाज

**चिमणी** - चिव चिव (चिवचिवाट)

**मांजर**- मियाऊ-मियाऊ

**सिंह** - डरकाळी (गुर्गुरणे)

* कावळा - कावकाव
* कुत्रा - भुंकणे, केकाटणे, गुरगुर
* कोकिळ- कुहूकुहू, गाणे
* कोल्हा - कोल्हेकुई
* कोंबडा - बांग देणे, आरवणे, कुकूऽऽऽ चकू करणे
* कोंबडी - पकपक, पक पक पकाक पक
* गाढव - खिंकाळी, ओरडणे, रेंकणे
* गाय-म्हैस -रेंकणे, हंबरणे
* घोडा - खिंकाळी, फुरफुरणे
* चिमणी - चिवचिवाट, चिव-चिव
* डास - गुणगुणणे
* डुक्कर - घुरघुर, गुरगुर
* तरस - हसणे
* दयाळ - गाणे
* पारवा - घुमणे, गुटर्रर्रऽऽऽगू
* पाल - चुकचुकणे
* बदक : पकपक, क्व्यॅक-क्व्यॅक
* बुलबुल - गाणे
* बेडूक - डराव-डराव
* बैल-रेडा - डुरकणे, डिरकणे
* भुंगा - गूंऽऽऽगूं करणे, गुंजारव, गुंजन
* मांजर - म्याव-म्याव
* माणूस - आकांत करणे, आक्रोश करणे, टाहो फोडणे, मुसमुसणे, रडणे, रुदन, विलाप, स्फुंदणे,
* माशी - घोंघावणे
* मूल - आक्रंदन, आक्रोश, आरोळी देणे, ओरडणे, किंचाळी मारणे, टाहो फोडणे, बोंब मारणे, मुसमुस, हंबरडा फोडणे,
* मैना - गाणे
*
* रातकिडा - किरकिरणे
* वाघ - डरकाळी,गुरगुरणे
* शेळी-मेंढी - बें बें
* साप, नाग - फुस्स करणे, फिसकारणे
* सिंह - गर्जना करणे
* हत्ती - चित्कारणे
* कोकीळ - कुहूकुहू,
* घुबड  -घुत्कारणे, घुमणे
* घार - किलकिलणे,

## वाहनांचे आवाज 
* आगगाडी - झुकझुक, धाड धाड
* आगगाडीचे इंजिन - कूऽऽक
* घाट चढणारा ट्रक - रें रें
* मोटार = पों पों करणे, पम्‌ पम्‌ करणे, पीप पीप करणे

## अन्य आवाज 
* गालात मुस्काडीत मारण्याचा आवाज - फाडकन
* पाठी धपाटा घालण्याचा आवाज - धप्पकन
* धबधबा - धो धो
* पाऊस - रिमझिम, झिमझिम, रिपरिप, धो धो
* वारा - घोंघावणे, फोफावणे, सूं सूं
* शिपायाची शिट्टी - फुर्र
* दार : कुरकुर
* पाऊस :झुर् र््
केव नदी

**केव नदी** ही रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील एक नदी आहे. तिचा व गड नदी यांचा संगम होऊन ती काजळी या नावाने पुढे ओळखली जाते. केव नदीचा उगम सह्याद्री पर्वतात आंबा घाटाजवळ तर देवडे या विशाळगडाच्या पायथ्याशी असणाऱ्या गावाजवळ होतो. केव नदीला साखरपा येथे गड नदी येऊन मिळते. 

काजळी नदी पश्चिमवाहिनी असून रत्‍नागिरीजवळ भाट्ये या गावाजवळ ती अरबी समुद्राला जाऊन मिळते व तेथे भाट्याची खाडी तयार होते.

## हे सुद्धा पहा
महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील नद्या
रघुवर दास

**रघुवर दास** ( ३ मे १९५५) हे भारत देशाच्या भारतीय जनता पक्षामधील एक राजकारणी व झारखंड राज्याचे माजी मुख्यमंत्री आहेत. डिसेंबर २०१४ ते डिसेंबर २०१९ दरम्यान मुख्यमंत्रीपदावर असलेले दास हे झारखंडचे पहिले गैर आदिवासी मुख्यमंत्री होते. डिसेंबर २०१४ मधील झारखंड विधानसभा निवडणुकीमध्ये भारतीय जनता पक्षाने स्पष्ट बहुमत मिळवले व रघुवर दास ह्यांची मुख्यमंत्रीपदासाठी निवड करण्यात आली. परंतु २०१९ विधानसभा निवडणुकीत बहुमत राखण्यात भाजपला अपयश आले. 

१९९५ सालापासून आमदार असणारे दास डिसेंबर २००९ ते मे २०१० दरम्यान झारखंडचे उपमुख्यमंत्री होते.

## हे सुद्धा पहा
*भारतामधील राज्यांचे विद्यमान मुख्यमंत्री

वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:झारखंडचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:झारखंडचे उपमुख्यमंत्री
मो.रा. वाळंबे

**मो.रा. वाळंबे** अर्थात **मोरेश्वर रामचंद्र वाळंबे** (३० जून, १९१२:रामदुर्ग, कर्नाटक, भारत - २१ मार्च, १९९२) हे एक शिक्षणतज्ज्ञ व मराठी भाषेचे व्याकरणकार होते. ‘मराठीची लेखनपद्धती’ या विषयावरची त्यांची अनेक पाठ्यपुस्तके सुपरिचीत आहेत.

## शिक्षण व व्यावसायिक जीवन 
मो. रा. वाळंबे यांचा जन्म कर्नाटकातील रामदुर्ग या गावी झाला. मुधोळ येथे प्राथमिक शिक्षण पुरे केल्यानंतर कोल्हापुरातील राजाराम कॉलेजमधून त्यांनी बी.ए.ची पदवी घेतली. यानंतर महाराष्ट्रातील अनेक शिक्षणसंस्थांमध्ये ते शिक्षक, उपमुख्याध्यापक व मुख्याध्यापक अशा विविध पदांवर होते. यात विशेषकरून साताऱ्यातील व पुण्यातील ‘न्यू इंग्लिश स्कूल’ अशा दोन्ही ठिकाणी त्यांनी प्रत्येकी पंधरा वर्षे नोकरी केली. पुण्यातील टिळक स्मारक मंदिरामध्ये मराठी भाषेचे शब्दकोश तयार करण्याचेही काम त्यांनी पाहिले. ‘मराठी भाषाशैली’ या विषयाचा व्यासंग असल्याकारणाने त्यांनी अनेक मराठी प्रकाशनसंस्थांकरिता व छापखान्यांकरिता मुद्रितशोधक म्हणून काम पाहिले. 

वाळंब्यांना मराठी साहित्यामध्येही रस होता, आणि वि.स. खांडेकर, ग.दि. माडगूळकर, ना.सी. फडके, मालती बेडेकर  इत्यादी अनेक मराठी लेखकांशी त्यांचा परिचय होता.  मराठी साहित्य परिषदेचे सचिव म्हणून त्यांनी अनेक वर्षे काम पाहिले. याचप्रमाणे मराठी ग्रंथालय परिषदेशीही ते संबंधित होते.

## लेखन कारकीर्द
मोरेश्वर रामचंद्र वाळंबे यांनी महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळासाठी इयत्ता पाचवी, सहावी आणि सातवीसाठी  व्याकरण विषयक पुस्तिकांचे लेखन करून त्यांच्या शालेय व्याकरण लेखनास सुरुवात केली. 'सुगम मराठी शुद्धलेखन' (१९५१) ही छोटी पुस्तिका, आणि सुगम मराठी व्याकरण लेखन (१९८९) या पुस्तकांचे लेखन केले. वनराणी एल्सा नावाच्या बालसाहित्य पुस्तकाचा अनुवाद आणि संपादन केले. 'मराठी शुद्धलेखन प्रदीप'(प्रथमावृत्ती १९८१) हे त्यांचे पुस्तक आहे.   

'सुगम मराठी शुद्धलेखन'ही प्रथम छोटी पुस्तिका होती. त्यानंतर श्री. वाळंबे यांनी 'सुगम मराठी शुद्धलेखन' याच नावाची आणखी एक पुस्तिका लिहिली, ती गो.य. राणे प्रकाशनाने १९६३ साली काढली. त्यानंतर 'शुद्धलेखन- परिचय' या नावाचे आणखी एक छोटे पुस्तक त्यांनी १९६५ साली लिहिले. या दोन्ही आवृत्त्या संपल्यामुळे त्यांनी 'मराठी शुद्धलेखन प्रदीप' हे नवेच मोठे पुस्तक लिहिले.  या पुस्तकाची संपादित सुधारित आवृत्ती 'मराठी शुद्धलेखन प्रदीप' याच नावाने नितीन प्रकाशन, पुणे ३० यांनी प्रसिद्ध केली. त्याची प्रथमावृत्ती १९८१ साली आणि सुधारित आवृत्ती जानेवारी २००२ साली प्रकाशित केली. नितीन प्रकाशनने या पुस्तकाचा सहा पानी सारांशही 'शुद्धलेखनविषयक नियम' या नावाने प्रसिद्ध केला. 

मो.रा. वाळंबे यांनी शालेय विद्यार्थ्यांसाठी लिहिलेल्या मराठी व्याकरणाचीअर्थात सुगम मराठी व्याकरण व् लेखन या पुस्तकाची  ५१वी आवृत्ती २०१६ सालच्या मार्चमध्ये निघाली आहे (). याआधी पन्नासाव्या आवृत्तीनिमित्त ब्रेल लिपीमध्ये हे पुस्तक उपलब्ध करून देण्याचा प्रकल्प वाळंबे यांच्या कन्या सौ. सरोज टोळे यांनी हातात घेतला होता. हा प्रकल्प पूर्ण झाला असून ब्रेल लिपीतही हे पुस्तक आले आहे. पूर्वी एका खंडात असलेले हे पुस्तक आता चार खंडात उपलब्ध झाले आहे.

याखेरीज ‘आंग्ल भाषेचे अलंकार’, ‘श्री. बाळकृष्ण यांचे चरित्र’, ‘सुबोध वाचन (तीन भाग)’, आणि ‘शिकारीच्या सत्यकथा’ याही पुस्तकांचे लेखन वाळंब्यांनी केले होते. वेळोवेळी मराठी नियतकालिकांसाठी लेखनही त्यांनी केले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी व्याकरणकार
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी शिक्षणतज्ज्ञ
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सुरबया

**सुरबया** ही इंडोनेशिया देशाच्या पूर्व जावा प्रांताची राजधानी व जकार्ता खालोखाल देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. जावा बेटाच्या पूर्व भागात उत्तर किनाऱ्यावर वसलेल्या सुरबयाची लोकसंख्या २०१२ साली ३१ लाख इतकी होती.

सुरबया हे इंडोनेशियाचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष सुकर्णोचे जन्मस्थान आहे.

## जुळी शहरे 
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
* 

वर्ग:इंडोनेशियामधील शहरे
एरएशिया

[250 px|इवलेसे|[हाँग काँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळाकडे चाललेले एरएशियाचे एरबस ए३२० विमान]]
**एरएशिया** (AirAsia) ही आग्नेय आशियाच्या मलेशिया देशामधील कमी दरात विमानसेवा पुरवणारी एक विमान वाहतूक कंपनी आहे. भारतासह आशियामधील अनेक देशांमध्ये उपकंपन्या चालवणाऱ्या एरएशियाद्वारे २२ देशांमधील सुमारे १०० शहरांमध्ये प्रवासी विमानसेवा पुरवली जाते.

सरासरी 0.023 अमेरिकन डॉलर प्रति किलोमीटर इतक्या कमी दरात विमानप्रवास उपलब्ध करून देणारी एरएशिया जगातील सर्वात स्वस्त विमानसेवा आहे. नोव्हेंबर १९९६ मध्ये एरएशियाची विमानसेवा चालू झाली. २ डिसेंबर २००१ रोजी ११ दशलक्ष डॉलर्स इतक्या रकमेने कर्जबाजारी झालेली एरएशिया कंपनी मलेशियन उद्योगपती टोनी फर्नांडिस ह्याने १ मलेशियन रिंगिट ह्या किंमतीस विकत घेतली. फर्नांडिसने कंपनीमध्ये मोठ्या सुधारणा घडवून आणल्या व एरएशियाला पुन्हा नफ्याच्या मार्गावर नेले. एरएशियाने मलेशिया एरलाइन्स ह्या प्रतिस्पर्धी कंपनीचे वर्चस्व कमी करण्यासाठी अनेक नवे मार्ग चालू केले व प्रवासदरांमध्ये लक्षणीय घट केली. २००३ साली एरएशियाने आंतरराष्ट्रीय विमानसेवेस प्रारंभ केला.

## उपकंपन्या 
### एरएशिया इंडिया 
भारत सरकारने नागरी उड्डाण क्षेत्रामध्ये परकीय थेट गुंतवणूकीस परवानगी दिल्यानंतर ऑक्टोबर २०१२ मध्ये एरएशियाने भारतामध्ये विमानसेवा चालू करण्याची प्रक्रिया सुरू केली. १९ फेब्रुवारी २०१३ रोजी एर एशियाचा 49 %, टाटा उद्योगसमूहाचा 30%, आणि टेलेस्ट्रा ट्रेडप्लसचा 21% वाटा असलेली एरएशिया इंडिया नावाची कंपनी स्थापन करण्यात आली. बंगळूरच्या केंपेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ येथे प्रमुख हब असलेल्या एरएशिया इंडियाच्या विमानसेवेस १२ जून २०१४ रोजी प्रारंभ झाला.

## ताफा 
एरएशिया कंपनी प्रामुख्याने एरबसची ए३२० ही विमाने वापरते. सध्या १८० प्रवासी क्षमता असलेली एरएशियाची १६९ विमाने कार्यरत आहेत तर ३२२ अतिरिक्त विमानांची मागणी नोंदवण्यात आली आहे.

## अपघात व दुर्घटना 
* २८ नोव्हेंबर २०१४ रोजी सुरबयाहून सिंगापूरकडे निघालेले इंडोनेशिया एरएशिया फ्लाइट ८५०१ गायब झले.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:मलेशियामधील विमानवाहतूक कंपन्या
केर्न्स

**केर्न्स** () हे ऑस्ट्रेलिया देशाच्या क्वीन्सलंड ह्या राज्यामधील एक मोठे शहर आहे. हे शहर ऑस्ट्रेलियाच्या ईशान्य भागात प्रशांत महासागराच्या किनाऱ्यावर ब्रिस्बेनच्या  उत्तरेस वसले आहे. पर्यटन हा येथील उद्योग आहे. ग्रेट बॅरियर रीफ पाहण्यासाठी येथे अनेक पर्यटक येतात.

## बाह्य दुवे
*नगर परिषद
*पर्यटन 
*

वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील शहरे
वर्ग:क्वीन्सलंडमधील शहरे
*
त्रिंबक तेहरानवाला

**त्रिंबक गोविंद कारखानीस** उर्फ **त्रिंबक तेहरानवाला** (४ मे, इ.स. १९३९) हे मराठी भाषेतील एक लेखक आहेत.पेशाने अभियंता असलेल्या तेहरानवाला यांनी भारतात आणि इराणमध्ये अनेक वर्षे नोकरी केली.त्यानंतर त्यांनी मराठी भाषेत लेखन सुरू केले.ते १९६८ ते १९७८ या दहा वर्षांच्या काळात तेहरानमध्ये वास्तव्याला होते म्हणून त्यांनी *तेहरानवाला* हे आपले टोपणनाव घेतले.१९७८ मध्ये भारतात परतल्यानंतर त्यांनी मराठी भाषेत अनेक पुस्तके लिहिली. त्यांनी गल्ली ते दिल्ली, केरळी रांगोळी, तळेगाव ते तेहरान, गोंधळ आणि जागर आणि कालभारत या कादंबऱ्या तर *हायकू कायकू आणि इतर* हा कवितासंग्रह लिहिला.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
काबो सान लुकास

**काबो सान लुकास** () हे मेक्सिकोच्या बाशा कॅलिफोर्निया सुर राज्याच्या दक्षिण टोकाजवळ वसलेले शहर आहे. जवळील सान होजे देल काबो सह हे शहर बाशा कॅलिफोर्नियातील प्रमुख पर्यटनस्थळांपैकी एक आहे. २०११मध्ये येथे सुमारी ९,००,००० पर्यटकांनी भेट दिली होती. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील वस्ती ६४,४६३ होती.

येथे असलेली एल आर्को दे काबो सान लुकास ही समुद्रातील नैसर्गिक कमान जगातील सुंदर स्थळांपैकी एक समजली जाते.

## हवामान 
काबो सान लुकासचे हवामान विषुववृत्तीय वाळवंटी हवामान आहे.

इवलेसे|उजवे|काबो सान लुकासजवळची वस्ती.

येथील समुद्राच्या पाण्याचे तापमान हिवाळ्यात २१-२२&nbsp;°C (७०-७२&nbsp;°F) तर उन्हाळ्यात २८-२९&nbsp;°C (८२-८४&nbsp;°F) इतके असते.

उन्हाळ्यात येथील तापमान सान होजे देल काबोपेक्षा १-३&nbsp;°C कमी असते. सहसा कोर्तेसच्या समुद्रातून वाहणाऱ्या वाऱ्यांनी दिशा बदलून पॅसिफिक समुद्राकडूनची दिशा पकडल्यास हा फरक अजून वाढतो. उन्हाळ्यात होणारी थंडरस्टॉर्म सहसा येथे येत नाहीत. येथे सान होजे देल काबोपेक्षा कमी पाउस पडतो परंतु हरिकेन आल्यास बराच काळ तुफान पर्जन्यवृष्टी होते. १४ सप्टेंबर, इ.स. २०१४ रोजी हरिकेन ओडिल येथे जमिनीवर आले होते तेव्हा या दोन्ही शहरांचे अतोनात नुकसान झाले.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:बाहा कालिफोर्निया सुरमधील शहरे
वर्ग:मेक्सिकोमधील पर्यटनस्थळे
इंडोनेशिया एअरएशिया फ्लाइट ८५०१

350 px|इवलेसे|फ्लाइटचा मार्ग व शेवटचे ज्ञात ठिकाण
**इंडोनेशिया एअरएशिया फ्लाइट ८५०१** हे एअरएशियाच्या इंडोनेशियामधील उपकंपनीचे सुरबयाहून सिंगापूरकडे जाणारे उड्डाण होते.

२८ डिसेंबर २०१४ रोजी पश्चिम इंडोनेशियन प्रमानवेळेनुसार (यूटीसी+०७:००) ०५:३५ वाजता ह्या विमान सुरबया शहराच्या जुआंदा आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून सिंगापूर चांगी विमानतळाकडे जाण्यासाठी उड्डाण केले. ०६:१७ वाजता ह्या विमानासोबत अखेरचा संपर्क झाला होता. त्यानंतर हे विमान बेपत्ता झाले आहे.

जाणकारांच्या मतानुसार खराब हवामान व वादळामुळे हे विमान समुद्रात कोसळले असण्याची दाट शक्यता आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:२०१४ मधील विमान अपघात व दुर्घटना
सत्यनाथन अतलुरी

**सत्यनाथन अतलुरी** हे अमेरिकेतील युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया ॲट अर्व्हाइन येथील एरोस्पेस इंजिनिअरींगचे प्राध्यापक आहेत. त्यांनी इ.स. १९६६ मध्ये बंगळूरमधील भारतीय विज्ञान संस्थामधून एम.टेक. तर इ.स. १९६९ मध्ये अमेरिकेतील मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमधून डी.एस.सी. या पदव्या मिळविल्या आहेत. त्यानंतर त्यांनी जॉर्जिया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया ॲट लॉस एंजेलस यासारख्या विद्यापीठांमध्ये अध्यापन केले. इ.स. १९८८ मध्ये भारताचे पंतप्रधान राजीव गांधी यांचे भारताला संशोधनात पुढे न्यायला काय करता येईल यासाठी सल्लागार होते. इ.स. २००२ मध्ये भारतीय विज्ञान संस्थाचा त्यांना सर्वोत्तम माजी विद्यार्थी हा सन्मान मिळाला. तसेच इ.स. २०१२ मध्ये त्यांचा भारत सरकारने पद्मभूषण देऊन गौरव केला.

वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय_अभियंते 
वर्ग:भारतीय शास्त्रज्ञ 
वर्ग:अमेरिकन_अभियंते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वरदराजन चारी

**वरदराजन चारी** हे युनिव्हर्सिटी ऑफ मिनेसोटा अ‍ॅट ट्विन सिटीज मध्ये १९९४ पासून अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक आहेत. त्यांनी १९७४ मध्ये आय.आय.टी. मुंबईमधून केमिकल इंजिनिअरींगमध्ये बी.टेक ही पदवी मिळवली. त्यानंतर ते १९७६ पर्यंत मुंबईत युनियन कार्बाईड कंपनीत नोकरीला होते. त्यानंतर ते उच्च शिक्षणासाठी अमेरिकेला रवाना झाले. १९८० मध्ये त्यांनी कार्नेगी मेलॉन युनिव्हर्सिटीमधून अर्थशास्त्रात पी.एच.डी ही पदवी संपादन केली. त्यानंतर ते १९८० मध्ये शिकागोमधील केलॉग स्कूल ऑफ मॅनेजमेन्टमध्ये अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक म्हणून रूजू झाले. १९८६ ते १९९२ या काळात ते फेडरल रिझर्व्ह बँक ऑफ मिन्निअ‍ॅपोलिस मध्ये अर्थतज्ञ म्हणून होते. त्यानंतर १९९४ पासून ते युनिव्हर्सिटी ऑफ मिनेसोटा अ‍ॅट ट्विन सिटीज मध्ये १९९४ पासून अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:युनिव्हर्सिटी ऑफ मिन्नेसोटा अ‍ॅट ट्विन सिटीज मधील प्राध्यापक
वर्ग:अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक
वर्ग:अमेरिकेतील भारतीय वंशाचे प्राध्यापक
वर्ग:आयआयटी मुंबईचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:कार्नेगी मेलॉन युनिव्हर्सिटीचे माजी विद्यार्थी
नमस चंद्रा

प्राध्यापक **नमस चंद्रा** ( १६ एप्रिल १९५२) हे अमेरिकेतील न्यू जर्सी इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमध्ये बायोमेडिकल इंजिनिअरींगचे प्राध्यापक आहेत . त्यांनी भारतात अण्णा विद्यापीठातून बी.ई तर अमेरिकेतील युनिव्हर्सिटी ऑफ ह्यूस्टनमधून एम.एस तर टेक्सास ए ऍन्ड एम युनिव्हर्सिटीतून पी.एच.डी या पदव्या मिळविल्या. ते १९८६ ते २००६ या काळात फ्लोरिडा स्टेट युनिव्हर्सिटीमध्ये, २००६ ते २०१२ या काळात युनिव्हर्सिटी ऑफ नेब्रास्का ऍट लिंकन येथे तर २०१२ पासून न्यू जर्सी इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमध्ये प्राध्यापक आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
जॉन केनेथ गालब्रेथ

**जॉन केनेथ गालब्रेथ** (जन्म: १५ ऑक्टोबर इ.स. १९०८, मृत्यू: २९ एप्रिल इ.स. २००६) हे एक ख्यातनाम अमेरिकन अर्थतज्ञ होते. त्यांनी १९३४ मध्ये युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया अ‍ॅट बर्केले येथून अर्थशास्त्रात पी.एच.डी पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी हार्वर्ड युनिव्हर्सिटी आणि प्रिन्सटन युनिव्हर्सिटी यासारख्या ख्यातनाम विद्यापीठांमध्ये अध्यापन केले. ते एप्रिल १९६१ ते जुलै १९६३ या काळात अमेरिकेचे भारतातील राजदूत होते.

वर्ग:अर्थशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
वर्ग:अमेरिकन व्यक्ती
वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते
वर्ग:अमेरिकेचे भारतातील राजदूत
जोगिंदर सिंह (राजकारणी)

**काका जोगिंदरसिंह** उर्फ **धरतीपकड** (इ.स. १९१८:गुजरानवाला, पाकिस्तान - २३ डिसेंबर, इ.स. १९९८:बरेली, उत्तर प्रदेश, भारत) हे भारतीय राजकारणी होते. यांनी नगरसेवकपदापासून भारताच्या राष्ट्रपतीपदापर्यंत ३०० वेगवेगळ्या निवडणुका लढविल्या.त्यापैकी प्रत्येक निवडणुकीत त्यांचा पराभव झाला.त्यामुळे त्यांनी *धरतीपकड* हे टोपणनाव घेतले.

वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रंगत संगत प्रतिष्ठान

रंगत संगत प्रतिष्ठान ही  नाट्य, कला, विषयक उपक्रम करणारी पुण्यातली सांस्कृतिक संस्था लेखक आणि सामाजिक कार्यकर्ते ॲडव्होकेट प्रमोद आडकर यांनी ७ जून १९९२ रोजी स्थापन केली. ही संस्था दर महिन्याला विविध उपक्रम सतत सादर करत असते. नामांकित तसेच नवोदित, कलावतांना हक्काचे व्यासपीठ व संधी देण्याचे कार्य ही संस्था अनेक वर्षे करत आहे. २०१७ सालापर्यंत या संस्थेचे ८००हून अधिक कार्यक्रम केले आहेत. हे सर्व कार्यक्रम रसिक प्रेक्षकांसाठी विनामूल्य असतात. 

आडकर यांचे वडील ज्ञानेश्वर आडकर हे प्रख्यात वकील होते, आई प्रतिभा आडकर शिक्षिका होत्या. दोघेही कवी होते. त्यांचे काव्यगुण प्रमोद आडकरंमध्येही उतरले आहेत. पण कवी असण्यापेक्षा ते कार्यक्रम संयोजक अधिक आहेत. आडकर टेरेसची जागा अपुरी पडायला लागल्यावर स्नेहसदन, पत्रकार भवन, निवारा, एस.एम. जोशी ओहाऊंडेशन, महाराष्ट्र साहित्य परिषद येथे कार्यक्रम होऊ लगले. आर्थिक अडचणीच्या कळातही प्रमोद आडकर यांनी हे व्रत चालूच ठेवले आहे. रंगत-संगत संस्थेचा एक स्वतंत्र काव्यविभाग आहे.  

## संस्थेचे उपक्रम
* कवींना त्यांचे हक्काचे व्यासपीठ देण्यासाठी, संस्थेतर्फे दर महिन्याला एक काव्य विषयक उपक्रम, मोठया कवी संमेलनाचे आयोजन आणि दर वर्षाला दोन दिवसांचा भव्य राज्यव्यापी काव्य महोत्सव आयोजित केला जातो.
* संस्थेने, मराठीतील ज्येष्ठ शायर यवतमाळचे भाऊसाहेब पाटणकर यांना पुण्यात आणून त्यांचा ५,००० पुणेकरांच्या उपस्थितीत सत्कार समारंभ मोठया थाटात पार पाडला. हा सत्कार राजा गोसावी आणि ना.सं. इनामदार यांच्या हस्ते झाला.
* अण्णा हजारे यांच्या "वाट ही संघर्षाची’ या पुस्तकाचा प्रकाशन समारंभ आयोजित केला. समारंभाला सुशीलकुमार शिंदे आणि आर.आर. पाटील उपस्थित होते.
* संस्थेने नाटककार. वसंत कानेटकर यांच्या पंच्याहत्तरीनिमित्त सत्कार सोहळा आयोजित केला होता.
* महिला ज्योतिष शास्त्रज्ञ प्रतिभाताई शाहू मोडक यांचा त्यांच्या ७१ व्या वाढदिवसानिमित्त, डॉ. विजय भटकर, डॉ. के.एच. संचेती, श्री. मोहन धारिया यांच्या उपस्थितीत सत्कार घडवून आणला.
* गझलकार रमण रणदिवे यांना रंगत संगत प्रतिष्ठानतर्फे काव्य जीवन गौरव पुरस्कार देण्यात आला. पुरस्कार समारंभाला महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे माजी अध्यक्ष फ.मुं. शिंदे, उल्हास पवार, मराठी साहित्य महामंडळाच्या अध्यक्षा डॉ. माधवी वैद्य उपस्थित होते. (१३ डिसेंबर २०१४)
* रंगत-संगततर्फे आदर्श आई पुरस्कार, काव्यप्रतिभा पुरस्कार, जिंदादिल पुरस्कार, कै.भाऊसाहेब पाटणकर स्मृती पुरस्कार, माणूस पुरस्कार, कै.माधव मनोहर पुरस्कार, वसंतराव कानेटकर स्मृती काव्यजीवन पुरस्कार, अंध व्यक्तीला देण्यात येणारा हेलन केलर पुरस्कार आदी पुरस्कार देण्यात येतात. या पुरस्कारंसाठी रंगत संगतला भारत देसडला यांच्या श्यामची आई फाऊंडेशनचे सहकार्य लाभते.  

वर्ग:महाराष्ट्रातील प्रतिष्ठाने
वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था
महिमंडणगड

**महिमंडणगड** हा महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातल्या जावळी खोऱ्यातला एक सातवाहनकालीन किल्ला आहे. हा किल्ला सातारा जिल्ह्यामध्ये असला तरी कोयना धरणाच्या पसाऱ्यामुळे तिथे जाण्यासाठी रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील खेड गावातून जावे लागते. 

## कसे जावे
मुंबई-गोवा महामार्गावरच्या खेडजवळच्या भरणे नाक्यानंतर जगबुडी नदीवरचा पूल ओलांडला की चिपळूणच्या दिशेने जाताना शिरगाव-खोपीचा फाटा लागतो. खोपी गावातून रघुवीर नावाच्या वळणावळणाच्या मोटारेबल घाटातून गेल्यावर मेटशिंदी गाव लागते. खोपी ते मेटशिंदी हा अर्धा पाऊण तासाचा प्रवास आहे. मेटशिंदी हे घाटमाथा आणि कोकण यांच्या सीमेवरचे गाव आहे. गावातून अर्ध्या-पाऊण तासाच्‍या चढाईनंतर घाटमाथ्यावर एक जोडशिखरांच्या मधली खिंड लागते. या खिंडीच्या उजव्या बाजूला महिमंडणगड आहे. 

खिंडीपाशी महिमंडणगडचा ताशीव कडा कोकणात कोसळताना दिसतो, तर तिकडे दूर वासोटा, नागेश्वरचा सुळका आणि झाडीभरले डोंगर दिसतात. या डोंगरांच्या पिछाडीला असलेले कोयना धरणाचे बॅक-वॉटर मात्र आपल्याला दिसू शकत नाही.

खिंडीच्या दक्षिण बाजूने एक वळसा मारल्यावर गडाचा माथा लागतो. थोडेसे पुढे गेल्यावर पिण्याच्या पाण्याची कोरीव टाक्यांची एक मालिकाच लागते. एका टाक्यावर काही कोरीव काम, आणि कोण्या देवीचे मूर्तिकाम आहे. 

शिवाजीच्या काळात या गडाने नेमकी काय भूमिका बजावली असेल याचा थांगपत्ता लागत नाही. पण बहुधा येथील घाटांवर आणि प्रदेशावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी या गडाची योजना असावी असे वाटते. 

गड आटोपशीर असून येथे बघण्यासारखे फारसे अवशेष उरलेले नाहीत.

## पहा
महाराष्ट्रातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:किल्ले
काशीपूर

**काशीपूर** हे भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील एक गाव आहे. हे गाव राज्याच्या नैऋत्य भागात उधमसिंह नगर जिल्ह्यात वसलेले आहे.  

वर्ग:उत्तराखंडमधील शहरे
*
बिंबिसार

**सम्राट बिंबिसार** (इ.स.पू. ५४४ - इ.स.पू. ४९१) हा मगध साम्राज्याचा संस्थापक व अजातशत्रूचा पिता होता. मगधचा राजा बिंबिसार याला काशी हे महाजनपद हुंड्यात मिळाले होते.

इ.स. पूर्व सहाव्या शतकात भारतात कुरू, पांचाल, गांधार, अवंती, मगध अशी सोळा महाजनपदे होती. यातील मगध महाजनपदाचे साम्राज्यात रूपांतर करण्याची सुरुवात बिंबिसारने केली. त्याने मगधला राजकीय प्रतिष्ठा मिळवून दिली.

बिंबिसार वयाच्या १५ वर्षी इ.स. पूर्व ५४३ मध्ये मगधच्या गादीवर आला. तो हुशार, मुत्सद्दी, धोरणी व पराक्रमी होता. सुपीक व संपन्न देश, भौगोलिक संरक्षण लाभलेला विभाग आणि सुसज्ज सैन्य यांचा सुयोग्य उपयोग करून साम्राज्य वाढविण्याचे प्रयत्न सुरू केले. त्याने अवतीभोवतीची महाजनपदे वेगवेगळ्या मार्गांनी वर्चस्वाखाली आणण्याचे प्रयत्न सुरू केले.

## अंग महाजनपदावर आक्रमण
'अंग' या महाजनपदावरती 'ब्रह्मदत्त' या राजाची सत्ता होती. तो कुशल संघटक होता. बिंबिसारने अंगवर आक्रमण करून तो प्रदेश पादाक्रांत करून आपल्या साम्राज्यात विलीन करून घेतला. त्या प्रदेशाची 'चंपा' ही बाजारपेठ व राजधानी मगधच्या ताब्यात आली. त्याने आपल्या कुणाल या मुलाची तेथे राज्यपाल म्हणून नियुक्ती केली.

वर्ग:मगध सम्राट
वर्ग:बौद्ध सम्राट
वर्ग:भारतीय बौद्ध
वर्ग:गौतम बुद्धांचे शिष्य
वर्ग:भारतीय सम्राट
वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख
वर्ग:जैन_सम्राट 
वर्ग:भारतीय_जैन
अनिश्चित जाल

अनिश्चित जाल हे असे जाल आहे ज्यामधील बिंदू कोणताही निश्चित नियम न वापरता एकमेकांना दुवे वापरून जोडले जातात.

वर्ग:भूमिती
ग्रामजागर साहित्य संमेलन

पिंपरी चिंचवड येथील यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठानतर्फे एक जगद्‌गुरू संत तुकाराम ग्रामजागर साहित्य संमेलन नावाचे संमेलन भरत असते. २०१५ साली हे संमेलन देहू या गावी २४-२५ जानेवारी २०१५ या तारखांना झाले. डॉ. कोत्तापल्ले या साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते. या संमेलनात ॲडव्होकेट रावसाहेब शिंदे यांच्या अध्यक्षतेखाली ’शेती, शिवार आणि कृषी संस्कृती’ या विषयावर एक चर्चासत्र झाले.. या चर्चासत्रात झालेले त्यांचे भाषण आयुष्यातील अखेरचे भाषण होते.

यापूर्वी झालेल्या एका ग्रामजागर साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष कवी विठ्ठल वाघ होते.

२३-२४ ओक्टोबर २००४ या तारखांना राळेगण सिद्धी येथे झालेल्या ग्रामजागर साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष डॉ. रामचंद्र देखणे होते.

या नावाची अन्य काही साहित्य संमेलने आहेत. उदा०
* चव्हाण ग्रामजागर साहित्य संमेलन
* तुकाराम ग्रामजागर साहित्य संमेलन
* यशवंतराव ग्रामजागर साहित्य संमेलन
* यशवंतराव चव्हाण ग्रामजागर साहित्य संएलन

पहा : साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
राष्ट्रीय महामार्ग १७

**राष्ट्रीय महामार्ग १७** (National Highway 17) हा भारतामधील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग
वर्ग:चित्र हवे
नितीन नोहारीया

**नितीन नोहारीया** (९ फेब्रुवारी, १९६२:नोहार, राजस्थान, भारत - ) हे बॉस्टन येथील हार्वर्ड बिझनेस स्कूलचे जुलै २०१० पासूनचे डीन आहेत. हार्वर्ड बिझनेस स्कूलची १९०८ मध्ये स्थापना झाल्यापासूनचे ते दहावे डीन आहेत.

वर्ग:हार्वर्ड बिझनेस स्कूलचे डीन
वर्ग:इ.स. १९६२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
परशुराम घाट

परशुराम घाट हा राष्ट्रीय महामार्ग ६६ वरील एक महत्त्वाचा घाट आहे. 

रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या मध्यभागी येणारा चिपळूण तालुका हा परशुराम, कुंभार्ली, कामथे, रामपूर या घाटरस्त्यांनी रत्‍नागिरी शहराशी जोडला गेला आहे. त्यांपैकी परशुराम घाट हा चिपळूण तालुका आणि खेड तालुक्‍याशी जोडतो.

परशुराम घाटरस्त्याला खेड तालुक्यातील आंबडसमार्गे रस्त्याचा पर्याय आहे; मात्र त्याचा उपयोग केला जात नसल्याने त्याची नियमित डागडुजी होत नाही. शिवाय रस्त्याचे अंतर ८० किमी असल्याने तसेच हा रस्ता जंगलातून जात असल्यानेही त्याचा उपयोग होत नाही.

कामथे घाटाला टेरवमार्गे खेर्डी रस्त्याचा पर्याय आहे. कुंभार्ली घाटाला नवजा मार्गाचा पर्याय आहे.

(अपूर्ण)

वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा
वर्ग:सह्याद्रीतील घाटरस्ते
मिनू मसाणी

*मिनोचेम रूस्तम मसानी** उर्फ **मिनू मसानी (મીનુ મસાણી) *' (२० नोव्हेंबर, इ.स. १९०५ - २७ मे, इ.स. १९९८) हे एक भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, एक अर्थसास्त्रज्ञ आणि वकील होते. ते जन्माने पारशी होते. 

## शिक्षण
मीनु मसाणी यांचे पदवीपर्यंतचे शिक्षण मुंबईच्या एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून झाले. त्यांचे पुढील शिक्षण इंग्लंडमध्ये लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स आणि लिकन्स इन या संस्थांत झाले.  भारतात परत आल्यावर त्यांनी मुंबईच्या न्यायालयात वकिली सुरू केली.

## स्वातंत्र्यलढ्यात सहभाग
काही दिवसांनंतर मीनु मसाणी यांनी वकिली करणे सोडून दिले आणि त्यांनी महात्मा गांधींनी चालविलेल्या स्वातंत्र्य चळवळीमध्ये सक्रिय भाग घेण्यास सुरुवात केली.  त्यासाठी मीनु मसाणी यांना भारताच्या  ब्रिटिश राज्यकर्त्यांनी एकदा १९३२मध्ये आणि एकदा १९३३ मध्ये तुरुंगात टाकले होते.

## पक्षस्थापना
तुरुंगातून बाहेर पडल्यावर मिनू मसानी, जयप्रकाश नारायण, अच्युत पटवर्धन आणि युसुफ मेहेर‍अली यांनी मिळून काँग्रेस सोशालिस्ट पार्टी नावाचा एक राजकीय पक्ष स्थापन केला.  त्याच सुमारास, म्हणजे इ.स. १९४३ मध्ये  मिनू मसानी हे वयाच्या ३८व्या वर्षी मुंबई महानगरपालिकेचे मेयर म्हणून निवडून आले. इतक्या तरुण वयात महापौर होण्याचा हा विक्रम १९९० साली मोडला गेला. ते १९६३ मध्ये पोटनिवडणुकीत गुजरातमधील राजकोट लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. पुढे १९६७ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्येही ते राजकोटमधूनच लोकसभेवर निवडून गेले.

वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक