अदानी उद्योगसमूह

**अदानी उद्योगसमूह** हा एक भारतीय बहुराष्ट्रीय उद्योगसमूह आहे, ज्याचे मुख्यालय अहमदाबाद येथे आहे. गौतम अदानी यांनी 1988 मध्ये अदानी एंटरप्रायझेस लिमिटेड (पूर्वी अदानी एक्सपोर्ट्स लिमिटेड) या प्रमुख कंपनीसह कमोडिटी ट्रेडिंग व्यवसाय म्हणून त्याची स्थापना केली होती. समूहाच्या विविध व्यवसायांमध्ये बंदर व्यवस्थापन, विद्युत उर्जा निर्मिती आणि प्रसारण, अक्षय ऊर्जा, खाणकाम, विमानतळ ऑपरेशन्स, नैसर्गिक वायू, अन्न प्रक्रिया आणि पायाभूत सुविधा यांचा समावेश आहे. 50 देशांमध्ये 70 ठिकाणी ऑपरेशन्ससह समूहाचा वार्षिक महसूल US$15 बिलियन पेक्षा जास्त आहे.

एप्रिल 2021 मध्ये, बाजार भांडवल US$100 अब्ज पार करणारा अदानी समूह हा तिसरा भारतीय समूह बनला. 31 मार्च 2022 पर्यंत त्याचे बाजार भांडवल US$157 अब्ज आहे.

## इतिहास 
अदानी समूहाने 1988 मध्ये कमोडिटी ट्रेडिंग फर्म म्हणून सुरुवात केली आणि मल्टी-बास्केट कमोडिटीजच्या आयात आणि निर्यातीत विविधता आणली. ₹ 5 लाखांच्या भांडवलासह, कंपनीची प्रमुख कंपनी, अदानी एंटरप्रायझेस, पूर्वी अदानी एक्सपोर्टसह भागीदारी फर्म म्हणून स्थापना केली गेली. 1990 मध्ये अदानी समूहाने मुंद्रा येथे आपले स्वतःचे बंदर विकसित केले आणि त्यांच्या व्यापारासाठी तळ उपलब्ध करून दिला. 1995 मध्ये मुंद्रा येथे त्याचे बांधकाम सुरू झाले. 1998 मध्ये, ते भारत इंकसाठी सर्वोच्च निव्वळ परकीय चलन कमावणारे बनले. कंपनीने 1999 मध्ये कोळशाचा व्यापार सुरू केला आणि त्यानंतर 2000 मध्ये अदानी विल्मारच्या स्थापनेसह खाद्यतेल शुद्धीकरणाचा संयुक्त उपक्रम सुरू केला.

समूहाचा दुसरा टप्पा मोठ्या पायाभूत सुविधांच्या निर्मितीसह सुरू झाला. कंपनीने भारताच्या आत आणि बाहेर बंदरे, पॉवर प्लांट, खाणी, जहाजे आणि रेल्वे मार्गांचा पोर्टफोलिओ स्थापन केला. अदानीने 2002 मध्ये मुंद्रा येथे 4 मेट्रिक टन कार्गो हाताळले, जे भारतातील सर्वात मोठे खाजगी बंदर बनले. नंतर 2006 मध्ये, कंपनी 11 मेट्रिक टन कोळसा हाताळणीसह भारतातील सर्वात मोठी कोळसा आयातदार बनली. कंपनीने 2008 मध्ये इंडोनेशियातील बुन्यु माइन खरेदी करून आपला व्यवसाय वाढवला ज्यामध्ये 180 मेट्रिक टन कोळशाचा साठा आहे. 2009 मध्ये फर्मने 330 मेगावॅट औष्णिक वीज निर्मिती करण्यास सुरुवात केली. तसेच भारतामध्ये 2.2 मेट्रिक टन वार्षिक खाद्यतेल शुद्धीकरण क्षमता निर्माण केली. अदानी एंटरप्रायझेस हे भारतातील सर्वात मोठे व्यापारी घर बनले आहे ज्याचा बाजार हिस्सा 60% आहे. ते NTPC, भारताला कोळशाचा पुरवठा करते. 2010 मध्ये अदानी एंटरप्रायझेसने ओरिसा खाण हक्क जिंकल्यानंतर अदानी समूह भारतातील सर्वात मोठी खाजगी कोळसा खाण कंपनी बनला. दहेज बंदरावर 2011 मध्ये काम सुरू झाले आणि त्यानंतर त्याची क्षमता 20 मेट्रिक टन पर्यंत वाढली. कंपनीने 10.4 गिगाटन (Gt) कोळशाच्या साठ्यासह ऑस्ट्रेलियातील गॅलीली बेसिन खाण देखील विकत घेतली. त्याने मुंद्रा येथील कोळसा आयात टर्मिनलसाठी 60 मे.टन हाताळणी क्षमता देखील सुरू केली, ज्यामुळे ते जगातील सर्वात मोठे बनले. याव्यतिरिक्त, त्याच वर्षी, अदानी समूहाने ऑस्ट्रेलियातील 50 मेट्रिक टन हाताळणी क्षमतेसह अॅबॉट पॉइंट बंदर देखील विकत घेतले. याने 40 मेगावॅट क्षमतेचा भारतातील सर्वात मोठा सौर ऊर्जा प्रकल्प सुरू केला. कंपनीने 3,960 मेगावॅट क्षमता गाठल्यामुळे, ती भारतातील खाजगी क्षेत्रातील सर्वात मोठी औष्णिक ऊर्जा उत्पादक बनली. 2012 मध्ये कंपनीने तीन व्यावसायिक क्लस्टर्सवर आपले लक्ष केंद्रित केले - संसाधने, लॉजिस्टिक आणि ऊर्जा.

अदानी पॉवर 2014 मध्ये भारतातील सर्वात मोठी खाजगी वीज उत्पादक म्हणून उदयास आली.  तेव्हा अदानी पॉवरची एकूण स्थापित क्षमता 9,280 मेगावॅट होती. मुंद्रा पोर्ट, अदानी पोर्ट्स अँड SEZ लिमिटेड (APSEZ), 2013-14 या आर्थिक वर्षात 100 Mt हाताळले. त्याच वर्षी 16 मे रोजी अदानी पोर्ट्सने भारताच्या पूर्व किनारपट्टीवरील धामरा बंदर ₹ 5,500 कोटींना विकत घेतले ( 2020 मध्ये ₹75 अब्ज किंवा US$980 दशलक्ष समतुल्य). धामरा बंदर हे टाटा स्टील आणि L&T पायाभूत सुविधा विकास प्रकल्प यांच्यातील 50:50 चा संयुक्त उपक्रम होता, जो आता अदानी पोर्ट्सने अधिग्रहित केला आहे. मे २०११ मध्ये या बंदराचे कामकाज सुरू झाले आणि २०१३-१४ मध्ये एकूण १४.३ मे.टन मालवाहतूक झाली. धामरा बंदराच्या संपादनासह, समूह 2020 पर्यंत त्याची क्षमता 200 Mt पर्यंत वाढवण्याची योजना आखत आहे.

2015 मध्ये अदानी समूहाच्या अदानी रिन्युएबल एनर्जी पार्कने 10,000 मेगावॅट क्षमतेचे भारतातील सर्वात मोठे सोलर पार्क उभारण्यासाठी राजस्थान सरकारसोबत 50:50 संयुक्त उपक्रमासाठी करार केला. नोव्हेंबर 2015 मध्ये, अदानी समूहाने विझिंजम, केरळ येथील बंदरात बांधकाम सुरू केले.

अदानी एरो डिफेन्सने 2016 मध्ये भारतातील मानवरहित विमान प्रणाली (UAS) क्षेत्रात काम करण्यासाठी Elbit-ISTAR आणि Alpha Design Technologies सोबत एक करार केला. एप्रिलमध्ये, अदानी एंटरप्रायझेसने सौरऊर्जा तयार करण्याचे काम सुरू करण्यासाठी गुजरात सरकारकडून मंजूरी मिळवली. ऊर्जा उपकरणे संयंत्र. सप्टेंबरमध्ये, अदानी ग्रीन एनर्जी (तामिळनाडू), अदानी ग्रुपची अक्षय्य शाखा, रामनाथपुरम, तामिळनाडू येथील कामुठी येथे ₹4,550 कोटी (₹56 अब्ज किंवा US च्या समतुल्य) खर्चाच्या अंदाजे 648 मेगावॅट क्षमतेसह कार्य करण्यास सुरुवात केली. 2020 मध्ये $730 दशलक्ष). त्याच महिन्यात, अदानी समूहाने 648 मेगावॅट सिंगल-लोकेशन सोलर पॉवर प्लांटचे उद्घाटन केले. जेव्हा ते स्थापित केले गेले तेव्हा ते जगातील सर्वात मोठे सौर ऊर्जा प्रकल्प होते[20] डिसेंबरमध्ये, अदानी समूहाने भटिंडा येथे 100 मेगावॅट सौर ऊर्जा प्रकल्पाचे उद्घाटन केले, जो पंजाबमधील सर्वात मोठा आहे. हा प्लांट ₹640 कोटी (₹782 कोटी किंवा 2020 मध्ये US$100 दशलक्ष समतुल्य) खर्चून बांधण्यात आला.

22 डिसेंबर 2017 रोजी, अदानी समुहाने रिलायन्स इन्फ्रास्ट्रक्चरची पॉवर आर्म ₹18,800 कोटींना (₹220 बिलियन किंवा 2020 मध्ये US$2.9 बिलियन समतुल्य) विकत घेतली.

ऑक्टोबर 2019 मध्ये, फ्रेंच तेल आणि वायू कंपनी Total SA ने अदानी गॅसमधील 37.4% भागभांडवल ₹6,155 कोटी (₹65 अब्ज किंवा 2020 मध्ये US$850 दशलक्ष समतुल्य) विकत घेतले आणि कंपनीचे संयुक्त नियंत्रण मिळवले. अदानी ग्रीन एनर्जीच्या उपकंपनीमध्ये फेब्रुवारी 2020 मध्ये एकूण US$510 दशलक्ष गुंतवणूकही केली. ऑगस्ट 2020 मध्ये, अदानी समूहाने GVK समुहासोबत कर्ज संपादन करार केल्यानंतर मुंबई आणि नवी मुंबई विमानतळांमध्ये बहुतांश भागभांडवल प्राप्त केले. भारतीय विमानतळ प्राधिकरणासह सवलतीच्या कराराद्वारे, अदानी समूहाने अहमदाबाद, गुवाहाटी, जयपूर, लखनौ, मंगलोर आणि तिरुअनंतपुरम विमानतळांवर 50 वर्षांच्या लीजवर देखील प्राप्त केले. मे 2021 मध्ये, अदानी ग्रीन एनर्जीने सॉफ्टबँक ग्रुप आणि भारती एंटरप्रायझेसचा संयुक्त उपक्रम एसबी एनर्जी 3.5 अब्ज डॉलर्समध्ये विकत घेतली. 2022 मध्ये अदानी समभागांना सर्वाधिक घसरण झाली.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील कंपन्या
वर्ग:अदानी उद्योगसमूह