मोरलेची लढाई

इवलेसे|247x247अंश|१६२१ मध्ये कल्पना केल्याप्रमाणे, फ्रेंच सेनापती चार्ल्स ऑफ ब्लॉइस
मोरलाईक्सची लढाई ३० सप्टेंबर १३४२ रोजी फ्रान्समधील ब्रिटनी येथील लॅनमेर गावाजवळ अँग्लो-ब्रेटन सैन्य आणि त्याहून मोठ्या फ्रँको-ब्रेटन सैन्यामध्ये लढली गेली. शंभर वर्षांच्या युद्धात लढाऊ म्हणून १३३७ पासून फ्रान्सशी युद्धात असलेल्या इंग्लंडने १३४१ मध्ये सुरू झालेल्या ब्रेटन गृहयुद्धात जॉन ऑफ मोंटफोर्टच्या गटाची बाजू घेतली होती. फ्रेंच लोक फ्रेंच राजाचा पुतण्या चार्ल्स ऑफ ब्लॉइसला पाठिंबा देत होते.

नॉर्थम्प्टनच्या अर्ल विल्यमच्या नेतृत्वाखालील एका लहान अँग्लो-ब्रेटन सैन्याने मोरलाईक्सच्या ब्रेटन बंदराला वेढा घातला. चार्ल्सने मोरलाईक्सला मदत करण्यासाठी गुइंगॅम्प शहरातून नॉर्थम्प्टनपेक्षा अनेक पटीने मोठ्या सैन्याचे नेतृत्व केले. याची चेतावणी मिळाल्यावर, इंग्रजांनी रात्रीची कूच केली आणि लॅनमेअरच्या बाहेर एक बचावात्मक स्थिती तयार केली. जेव्हा त्यांना इंग्रजी स्थान दिसले तेव्हा फ्रेंच तीन तुकड्यांमध्ये तैनात झाले, एक दुसऱ्याच्या मागे. यापैकी पहिला, कदाचित ब्रेटन लेव्हीजचा बनलेला होता, पुढे गेला आणि इंग्रजी धनुर्धरांनी लांब धनुष्यांचा वापर करून त्याचे तुकडे केले; नंतर तो संपर्क न करता तुटला. फ्रेंच आणि ब्रेटन सैनिकांच्या दुसऱ्या तुकडीने हल्ला केला परंतु त्यांचा हल्ला थांबला जेव्हा ते इंग्रजी स्थानासमोर एका छद्मवेशी खंदकात पडले. मोठ्या, जवळच्या पल्ल्याच्या लक्ष्यासह, इंग्रजी धनुर्धरांनी अनेक जीवितहानी केली. सुमारे २०० फ्रेंच घोडदळ खंदकावरून मार्गक्रमण केले आणि पायी लढणाऱ्या इंग्रजी सैनिकांवर ताबा मिळवला. इंग्रजांनी या तुकडीचे तुकडे केले आणि सर्वांना मारण्यात आले किंवा पकडण्यात आले.

नॉर्थम्प्टनला काळजी होती की इंग्रजी धनुर्धार्यांकडे बाण संपत आहेत आणि खंदक मृत आणि जखमी माणसांनी आणि घोड्यांनी इतके भरलेले आहे की अडथळा म्हणून ते कुचकामी ठरू शकते. म्हणून, जेव्हा तिसरी फ्रेंच तुकडी हल्ला करण्याची तयारी करत असल्याचे दिसून आले, तेव्हा इंग्रज त्यांच्या मागच्या बाजूला असलेल्या जंगलात माघार घेतली. फ्रेंच जबरदस्तीने आत जाऊ शकले नाहीत, म्हणून त्यांनी ते वेढले आणि इंग्रजांना वेढा घातला, कदाचित अनेक दिवस. नॉर्थम्प्टन रात्रीच्या हल्ल्याने भडकला आणि मोरलाईक्सला परतला. चार्ल्सने शहर सोडविण्याचा प्रयत्न सोडून दिला आणि माघार घेतली. हे शंभर वर्षांच्या युद्धातील पहिले मोठे भू-युद्ध होते आणि वापरलेल्या रणनीती १३४० च्या उर्वरित काळात फ्रेंच आणि इंग्रज दोघांच्याही रणनीतींचे पूर्वचित्रण करत होत्या.

## पार्श्वभूमी 
#### **अधिक माहिती: ब्रेटन यादवी युद्धाची सुरुवातीची मोहीम** 
ब्रिटनी हा फ्रान्सचा एक प्रांत होता, परंतु जरी ब्रिटनीचे ड्यूक फ्रेंच राजांचे दास होते, तरी त्यांनी स्वतंत्र शासक म्हणून डचीवर राज्य केले.तरीही, जेव्हा १३३७ मध्ये फ्रान्स आणि इंग्लंडमध्ये शंभर वर्षांचे युद्ध सुरू झाले, तेव्हा ब्रिटनीचा ड्यूक, जॉन तिसरा (राजा १३१२-१३४१), त्याचा सरंजामशाही स्वामी फ्रान्सचा राजा फिलिप सहावा (राजा १३२८-१३५०) यांच्यासोबत लढला. जॉन ३० एप्रिल १३४१ रोजी मरण पावला, ज्यामुळे वादग्रस्त उत्तराधिकार सोडला: त्याची भाची, पेन्थियेवरची जोन आणि त्याचा धाकटा सावत्र भाऊ, मॉन्टफोर्टचा जॉन या दोघांनीही ड्यूकडॉमवर दावा केला; जोनचा विवाह ब्लॉइसच्या चार्ल्सशी झाला होता, जो एक चांगला जोडलेला आणि लष्करीदृष्ट्या उन्मुख फ्रेंच कुलीन होता जो फ्रान्सच्या राजाचा पुतण्या देखील होता. जॉनचा कायदेशीर दावा अधिक मजबूत होता, परंतु अभिजात वर्ग आणि धर्मगुरूंना त्याच्याबद्दल फारसे माहिती नव्हते आणि ते बहुतेक चार्ल्सच्या दाव्याला प्राधान्य देत होते. जॉनला जो पाठिंबा होता तो प्रामुख्याने समाजाच्या खालच्या स्तरातून, विशेषतः शहरांमधून येत होता.

या सैन्याने सप्टेंबर १३४१ पासून सहा महिन्यांत रेनेस वगळता संपूर्ण पूर्व ब्रिटनीचा प्रदेश ताब्यात घेतला आणि जॉनला ताब्यात घेतले. जॉनच्या पकडण्याची बातमी आली तेव्हा जॉनची पत्नी, जोआना ऑफ फ्लँडर्स, तिच्या दोन वर्षांच्या मुलासह, ज्याचे नाव जॉन होते आणि ड्यूकल ट्रेझरीसह रेनेसमध्ये होती. आधुनिक इतिहासकार तिला एक उत्साही आणि प्रभावी नेता मानतात आणि तिने निर्णायक आणि आक्रमकपणे काम केले. तिने पश्चिम ब्रिटनीच्या फील्ड आर्मीला परत बोलावले, कमांड घेतली आणि हेनेबॉन्टला राहायला गेली. हे समुद्रात प्रवेश असलेले एक लहान पण मजबूत तटबंदी असलेले शहर होते आणि तेथून जोआनाने पश्चिम ब्रिटनीच्या बहुतेक भागावर नियंत्रण ठेवले, तिच्या मुलाला गटाचा प्रमुख आणि डचीवरील त्याच्या वडिलांच्या दाव्याचा वारस म्हणून स्थापित केले. तिने तिचे वरिष्ठ सल्लागार, अमौरी ऑफ क्लिसन यांना इंग्लंडमधील एडवर्ड तिसरा येथे मोठ्या रकमेसह पाठवले आणि घटनांची वाट पाहत राहिले. १३४१ च्या अखेरीस, फ्रान्सबरोबरच्या युद्धाचा विस्तार म्हणून एडवर्ड तिसरा मॉन्टफोर्टिस्ट कारणाला पाठिंबा देत होता.

## इंग्रजी हस्तक्षेप 
मध्ययुगीन काळातील एका लहान सिंगल-मास्टेड सेलिंग जहाजाचा रंगीत फोटो

१९६२ मध्ये जर्मनीतील ब्रेमेनजवळ १३८० च्या एका कोगचा सुसंरक्षित अवशेष सापडला. हा पूर्ण आकाराचा पुनरुत्पादन आहे. अशा व्यापारी जहाजांनी इंग्रजी ताफ्याचा मोठा भाग बनवला.

इंग्रजी सैन्याला येण्यास बराच वेळ लागला. मे १३४२ मध्ये सर वॉल्टर मौनी यांच्या नेतृत्वाखाली २३४ जणांची एक छोटी इंग्रजी फौज आली आणि त्यांनी हेनेबॉन्टचा वेढा सोडवला.[23] फ्रेंचांच्या प्रचंड लष्करी श्रेष्ठतेसमोर घटनांचा प्रवाह मॉन्टफोर्टिस्टांच्या विरोधात गेला. जुलैपर्यंत जोआनाला ब्रिटनीच्या पश्चिमेला परत पाठवण्यात आले आणि ब्रेस्ट बंदरात वेढा घातला गेला, जो तिच्या गटाचा एकमेव उरलेला तटबंदीचा भाग होता.[24] ब्लॉइसच्या चार्ल्स आणि मोठ्या सैन्याने शहराची गुंतवणूक केली होती [25] आणि जेनोआहून भाड्याने घेतलेल्या चौदा भाडोत्री गॅलींनी समुद्रातून ते रोखले.[26] १८ ऑगस्ट रोजी इंग्रज आले तेव्हा ब्रेस्ट शरणागतीच्या उंबरठ्यावर होते. त्यांच्या २६० जहाजांच्या ताफ्याने, ज्यामध्ये अज्ञात संख्येच्या गॅलींचा समावेश होता, जेनोईजना आश्चर्यचकित केले. जेनोईज पळून गेले आणि त्यांची ११ जहाजे जाळून टाकण्यात आली.https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-14-029724-9

इंग्रजी जहाजांमध्ये १,३५० सैनिक होते, जे ब्रेस्टला वेढा घालणाऱ्या फ्रेंच सैन्यापेक्षा खूपच कमी होते. परंतु, ब्रेस्ट रोड्समध्ये इतकी इंग्रजी जहाजे गर्दीने भरलेली पाहून आणि इंग्रजी आघाडीचे सैन्य समुद्रकिनाऱ्यावर उतरताना पाहून, फ्रेंचांना एका मोठ्या सैन्याकडून हल्ला होण्याची अपेक्षा होती. चार्ल्सने ताबडतोब वेढा तोडला आणि पश्चिम ब्रिटनीला सोडून माघार घेतली, जिथे लोक मोंटफोर्टच्या कारणाला जोरदार पाठिंबा देत होते. फ्रेंच सैन्याचा एक भाग ब्रिटनीच्या दक्षिण किनाऱ्यावर माघार घेत होता, परंतु सैन्याचा मोठा भाग त्याच्यासोबत गुइंगॅम्पला गेला. येथे त्याने आपले सैन्य केंद्रित केले आणि स्थानिक सैन्य बोलावले. इंग्रजांचे नेतृत्व नॉर्थॅम्प्टनचे अर्ल विल्यम यांनी केले होते ज्यांना उतरल्यानंतर काही दिवसांनी रॉबर्ट ऑफ आर्टोइसच्या नेतृत्वाखाली ८०० माणसांनी बळकटी दिली. त्याने अनेक लहान इंग्रजी सैन्ये आणि जॉन ऑफ मोंटफोर्टच्या ब्रेटन पक्षातील अज्ञात लोकांना देखील सामील केले. एडवर्ड तिसरा मोठ्या सैन्यासह पुढे जाण्याची योजना आखत होता आणि म्हणून नॉर्थम्प्टनचे पहिले ध्येय ब्रिटनीच्या उत्तर किनाऱ्यावरील बंदर सुरक्षित करणे होते.

मोरलाईक्स ब्रेस्ट आणि गुइंगॅम्पच्या मध्यभागी आहे. ब्रेस्टपासून ५० किलोमीटर (३० मैल) अंतरावर मजबूत तटबंदी आणि सुरक्षित बंदर असलेले हे शहर होते. चार्ल्सने उत्तर किनाऱ्यावरील रस्त्याने आणखी ६० किलोमीटर (४० मैल) माघार घेण्यापूर्वी ते चांगले सुसज्ज आणि चांगले सैन्य ठेवले होते. नॉर्थहॅम्प्टनने मोरलाईक्सवर कूच केले, त्याच्या पश्चिमेकडील प्रदेश ताब्यात घेतला. ३ सप्टेंबर रोजी पोहोचल्यावर आणि वेढा घालण्यासाठी गॅरिसनला चांगली तयारी असल्याचे पाहून त्याने शहरावर हल्ला केला. हे दिवसभर चालले, जोरदार दबावाखाली आले आणि अखेर इंग्रजांना अनेक जीवितहानी सहन करावी लागल्याने ते मागे हटले. त्यानंतर त्यांनी नियमित वेढा घालण्याची अपेक्षा केली. नॉर्थहॅम्प्टनला मॉन्टफोर्टिस्ट ब्रेटनकडून आणखी मजबुती मिळण्याची शक्यता आहे. चार्ल्सला आता याची जाणीव झाली होती की त्याचे सैन्य इंग्रजांपेक्षा खूप जास्त आहे, जरी चार्ल्सने अपेक्षेइतके नाही. एडवर्डची तुकडी अजूनही इंग्लंडमध्येच होती आणि फ्रेंचांना चुकून वाटले की ती उत्तर फ्रान्समध्ये वापरली जाईल, कदाचित पिकार्डीमध्ये उतरली असेल. या काल्पनिक धोक्याचा सामना करण्यासाठी एक सैन्य जमवण्यात आले होते, ज्यामध्ये ब्रिटनीहून हस्तांतरित केलेले अनेक पुरुष होते.

## विरोधी सैन्य 
इतिहासकार जोनाथन समप्शन यांनी नॉर्थम्प्टनच्या १,३५० पुरुषांचे वर्णन अर्धे शस्त्रधारी आणि अर्धे धनुर्धारी असे केले आहे; केली डेव्ह्रीज म्हणतात की बहुतेक धनुर्धारी होते. त्यांच्यात तीन महिन्यांपूर्वी आलेल्या २३४ जणांच्या आगाऊ सैन्यातील वाचलेले लोक सामील झाले होते - त्यापैकी ३४ शस्त्रधारी आणि २०० धनुर्धारी होते - आणि ११० जणांच्या इंग्रजी सैन्याचा किमान एक गट होता. आगमनानंतर काही दिवसांनी त्यांना इंग्लंडमधील आणखी ८०० पुरुषांनी बळकटी दिली, ज्यांची रचना ज्ञात नाही. इतिहासकार अँड्र्यू आयटन यांनी समप्शनप्रमाणे असा निष्कर्ष काढला की इंग्रजांमध्ये शस्त्रधारी सैनिकांइतकेच धनुर्धारी होते. इंग्रजी सैन्याचा समतोल ब्रेटन लोकांचा होता ज्यांच्याकडे उपकरणे, प्रशिक्षण आणि वचनबद्धतेचे वेगवेगळे स्तर होते. नॉर्थम्प्टनच्या नेतृत्वाखाली एकूण ३,००० ते ५,००० दरम्यान असल्याचा अंदाज आहे. त्यानंतरच्या लढाईत या सैन्यातील किती जणांनी भाग घेतला हे स्पष्ट नाही, कारण मोरलाईक्सच्या चौकीला रोखण्यासाठी अज्ञात आकाराची एक तुकडी सोडण्यात आली होती. आयटन १,१०० इंग्रज आणि "अनिश्चित ब्रेटन संख्या" कमी असल्याचे सूचित करतो.

फ्रेंच सैन्याच्या आकाराबद्दल आधुनिक इतिहासकारांमध्ये येथे मतभेद आहेत. तीन समकालीन इतिहासकार २०,०००; ३,००० घोडदळ, १,५०० भाडोत्री पायदळ आणि लेव्ही पायदळ "संख्येशिवाय" (खूप जास्त) देतात; आणि फक्त "एक प्रचंड सैन्य" देतात. इतिहासकार अल्फ्रेड बर्न म्हणतात की त्यांनी "विलक्षण संख्या गाठली" आणि १५,००० चा उल्लेख केला आहे, तर ३०,००० च्या पूर्वीच्या अंदाजांना फेटाळून लावले आहे. डेव्ह्रीज "कदाचित .. १५,००० पर्यंत" लिहितात, बर्नला हे तळटीप करून आणि इतर अंदाजांचा उल्लेख करतात. तो स्वीकारतो की इंग्रजांची संख्या खूपच जास्त होती, "कदाचित चार ते एक". मर्लिन लिव्हिंगस्टोन आणि मॉर्गन विट्झेल एकूण १०,००० ते १५,००० दरम्यान सूचित करतात.  समप्शन म्हणतो की चार्ल्स ऑफ ब्लॉइसकडे ३,००० घोडदळ, १,५०० व्यावसायिक पायदळ आणि अनिर्दिष्ट संख्येने ब्रेटन लेव्ही पायदळ होते, शेवटचे "एक विविधरंगी सैन्य" असे वर्णन करतात. मॅथ्यू बेनेटने चार्ल्सच्या एकूण सैन्यात "कदाचित ३,००० सैनिक आणि १,५०० जेनोईज भाडोत्री सैनिक" असे सुचवले आहे, जे त्याच्या मते इंग्रजी सैन्यापेक्षा बरेच जास्त होते; थोड्या वेळाने तो फ्रेंच हल्ल्याचे नेतृत्व करणाऱ्या हलक्या चिलखती असलेल्या ब्रेटन पायदळाचा देखील उल्लेख करतो. जॉन वॅग्नरच्या मते फ्रेंच सैन्य इंग्रजांपेक्षा "अनेक पट मोठे" होते.

दोन्ही सैन्यातील सैनिकांनी शरीर आणि अवयव झाकण्यासाठी रजाईदार गॅम्बेसन घातले होते. श्रीमंत आणि अनुभवी पुरुषांसाठी, शरीरावर आणि अवयवांवर वेगवेगळ्या प्रमाणात प्लेट आर्मरने हे पूरक होते. डोक्यांचे संरक्षण बेसिनेटने केले जात असे: उघड्या तोंडाचे लोखंडी किंवा स्टीलचे हेल्मेट, घसा, मान आणि खांदे संरक्षित करण्यासाठी हेल्मेटच्या खालच्या काठावर चिलखत जोडलेले. हलवता येणारा व्हिझर (फेस गार्ड) चेहरा संरक्षित करतो. हीटर शील्ड, सामान्यतः पातळ लाकडापासून बनवलेले, चामड्याने मढवलेले, वाहून नेले जात असे. इंग्रजी सैनिक सर्व खाली उतरवले जात होते. त्यांनी वापरलेली शस्त्रे रेकॉर्ड केलेली नाहीत, परंतु अशाच प्रकारच्या युद्धांमध्ये ते त्यांच्या भाल्यांचा वापर पाईक म्हणून करत असत, लहान भाले म्हणून वापरण्यासाठी कापत असत किंवा तलवारी आणि युद्ध कुऱ्हाडीने लढत असत. ते पूर्णपणे निरस्त्र घोड्यांवर बसवले जात होते आणि लाकडी भाल्या वाहून नेत असत, सहसा राखेचे, लोखंडाने टोकदार आणि अंदाजे 4 मीटर (13 फूट) लांब.
इवलेसे|इंग्रजी लांब धनुष्यांद्वारे चिलखत भेदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या बोडकिन पॉइंट बाणाच्या टोकाची आधुनिक प्रतिकृती.
सर्व इंग्रजी धनुर्धारी वापरत असलेले लांब धनुष्य [टीप २] त्यांच्यासाठी अद्वितीय होते; ते पारंगत होण्यासाठी १० वर्षे लागली आणि एक अनुभवी धनुर्धारी ३०० मीटर (९८० फूट) पेक्षा जास्त वेगाने प्रति मिनिट दहा बाण सोडू शकत होता. [टीप ३] २०१७ मध्ये वॉर्सा युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजीने केलेल्या संगणक विश्लेषणातून असे दिसून आले की जड बोडकिन पॉइंट बाण त्या काळातील सामान्य प्लेट आर्मर २२५ मीटर (७३८ फूट) मध्ये भेदू शकतात. त्या रेंजमध्ये प्रवेशाची खोली थोडीशी असेल, परंतु रेंज बंद झाल्यामुळे किंवा त्या वेळी उपलब्ध असलेल्या सर्वोत्तम दर्जापेक्षा कमी असलेल्या आर्मरच्या विरुद्ध वाढली असती. [टीप ४] समकालीन स्त्रोत सांगतात की बाण वारंवार आर्मरला छेदत असत. धनुर्धारी मानक म्हणून २४ बाणांचा एक थरथर वाहून नेत असत. युद्ध अपेक्षित असताना प्रत्येकाला एक किंवा दोन अतिरिक्त थरथर देणे सामान्य होते, प्रति माणूस जास्तीत जास्त ७२ बाण. हे फक्त पंधरा मिनिटांच्या सतत गोळीबारासाठी पुरेसे होते, जरी युद्ध सुरू झाल्यामुळे आगीचा वेग कमी होत गेला. वॅगन्समधून मागच्या बाजूस नियमितपणे दारूगोळा पुरवठा करावा लागेल; लढाईत काही वेळ थांबताना धनुर्धारी बाण परत मिळवण्यासाठी पुढे जातील.

## युद्ध 
प्रस्तावना

नॉर्थम्प्टनच्या सैन्याच्या आकाराबद्दल आता अधिक अचूकपणे माहिती असलेल्या चार्ल्सने मोरलाईक्सला सोडण्याचा निर्णय घेतला आणि त्याचे सैन्य पश्चिमेकडे परत गेले. चार्ल्स आणि मोरलाईक्सच्या चौकीमध्ये अडकून पडू नये म्हणून, नॉर्थम्प्टनने २९/३० सप्टेंबर रोजी रात्रीच्या मोर्चात आपल्या बहुतेक सैन्यासह प्रवास केला. लॅनमेर हे मोठे गाव मोरलाईक्सच्या ईशान्येस ११ किलोमीटर (७ मैल) अंतरावर होते आणि तिथे पोहोचण्यापूर्वी इंग्रजांना एक योग्य बचावात्मक स्थान सापडले आणि त्यांनी खोदकाम केले. त्यांनी रस्त्याच्या पलीकडे एका ओळीत स्वतःला उभे केले ज्याचा उतार त्यांच्या उजव्या बाजूने झाकण्यासाठी वाकलेला होता. त्यांच्या मागे १०० मीटर (३३० फूट) लाकूड घोडदळांना सहजपणे आत प्रवेश करता येत नव्हता आणि म्हणून त्यांनी त्यांची सामानाची गाडी तिथे ठेवली - जर लढाई त्यांच्या विरोधात गेली तर ते रॅलींग पॉइंट म्हणून काम करेल. नॉर्थम्प्टनने बचावात्मक आणि पायी लढण्याचा निर्णय घेतला, आणि त्यामुळे घोडे देखील जंगलातच राहिले. रेषेच्या समोर थोडेसे खंदक आणि खड्ड्याचे सापळे खोदले गेले आणि ते फांद्या आणि गवताने झाकले गेले. इंग्रज त्यांच्या मानक फॉर्मेशनमध्ये तैनात होते, मध्यभागी उतरलेले सैनिक प्रत्येक बाजूला धनुर्धारी होते.

## फ्रेंच हल्ले 
पहिल्या फ्रेंच तुकडीने इंग्रजांविरुद्ध प्रगती केली. आधुनिक इतिहासकारांमध्ये त्याच्या रचनेबद्दल मतभेद आहेत. बहुसंख्य लोक म्हणतात की ते ब्रेटन लेव्ही इन्फंट्रीने बनलेले होते, परंतु समप्शन लिहितात की ते प्रामुख्याने फ्रँको-ब्रेटनचे आरोहित सैनिक होते, आणि डेव्ह्रीज म्हणतात की ते मिश्रण होते. हल्लेखोरांनी इंग्रजी रेषेच्या समांतर असलेला ओढा ओलांडला आणि सौम्य उतारावर चढले. हे एकत्रित लक्ष्य लांब पल्ल्याच्या आत आल्यानंतर इंग्रजी धनुर्धार्यांनी त्यांचे बाण सोडले आणि प्रगती गोंधळात पडली. लॅनमेअरकडे परत पळून जाण्यापूर्वी हल्लेखोरांपैकी कोणीही इंग्रजी रेषेच्या समोरील लपलेल्या खंदकापर्यंत पोहोचू शकला नाही.
इवलेसे|289x289अंश
चार्ल्सच्या कमांड ग्रुपमध्ये थोडा वेळ थांबा झाला आणि कदाचित काही सल्लामसलत झाली, त्यानंतर दुसरी डिव्हिजन पुढे सरकली. ही संपूर्णपणे शस्त्रास्त्रांवर असलेल्या घोडेस्वारांनी बनलेली होती. त्यांनी इंग्रजांवर एक दृढनिश्चयी पण अव्यवस्थित हल्ला केला, जो आघाडीचे घोडे लपलेल्या खंदकात पडल्याने कोसळला आणि त्यानंतरचे घोडे आणि स्वार त्यांच्यावर अडखळले. इंग्रज धनुर्धार्यांनी या मोठ्या, स्थिर, जवळच्या पल्ल्याच्या लक्ष्यावर जाणीवपूर्वक लक्ष्यित बाणांचा वर्षाव केला आणि त्याचा मोठा परिणाम झाला.समप्शन लिहितात की "भयानक जीवितहानी झाली", "भयंकर फाशी" देणारे वॅग्नर. फ्रेंच घोडदळाचा एक छोटा गट, कदाचित 200 पुरुष, या अडथळ्यावरून मार्गक्रमण करत त्यांच्या हल्ल्यात अडकले. ते इंग्रज शस्त्रास्त्रांवर असलेल्या सैनिकांसोबत बंद पडले आणि त्यांच्या स्थितीत घुसले, परंतु ते इतके कमी आणि इतके अव्यवस्थित होते की त्यांना कापण्यात आले, वेढण्यात आले आणि सर्व मारले गेले किंवा पकडले गेले. कैद्यांना बॅगेज लॅगरमध्ये परत पाठवण्यात आले.

चार्ल्स आणि त्याच्या सहकाऱ्यांनी परिस्थितीचा विचार केला तेव्हा लढाईत आणखी एक विराम मिळाला, जो मागीलपेक्षा जास्त काळ होता. उर्वरित फ्रेंच तुकडीची संख्या इंग्रजी सैन्यापेक्षा जास्त होती; दुसऱ्या तुकडीच्या तुकडीप्रमाणे त्यात पूर्णपणे शस्त्रधारी घोडेस्वार होते. अखेरीस ते तिसऱ्या हल्ल्यासाठी वचनबद्ध झाले. हे त्या काळातील शूरवीरांच्या शौर्यवादी आदर्शांमुळे असू शकते: शूरवीरांनी अपमानास्पदपणे लढण्यास नकार देण्याऐवजी, विशेषतः कमी संख्येच्या शत्रूविरुद्ध युद्धात मरणे पसंत केले असावे. नॉर्थम्प्टनला काळजी होती की इंग्रजी धनुर्धारी बाण कमी करत होते आणि खंदक कमी अडथळा होता, कारण ते आता आश्चर्यचकित करणारे नव्हते आणि कारण ते अनेक ठिकाणी पुरुष आणि घोड्यांच्या मृत आणि जखमी शरीरांनी बांधले होते. परिणामी, जेव्हा त्याने फ्रेंचांना पुढील हल्ल्यासाठी एकत्र येत असल्याचे पाहिले तेव्हा त्याने जंगलात मागच्या बाजूला माघार घेण्याचा आदेश दिला. तेथे इंग्रजांनी जंगलाच्या आत आणि सर्व दिशांना तोंड देऊन बचावात्मक भूमिका घेतली. इंग्रजांनी अंदाज लावल्याप्रमाणे, फ्रेंच घोडेस्वारांना जंगलातून मार्ग काढणे कठीण झाले आणि दारूगोळ्याची कमतरता असूनही, अनेकांना इंग्रजी धनुर्धार्यांनी गोळ्या घातल्या. गोंधळून, फ्रेंच मागे हटले, चौक्यांनी लाकडाला वेढा घातला आणि इंग्रजी सैन्याला वेढा घातला. [40] बेनेट आणि बर्न दोघेही असे म्हणतात की युद्धाचा हा भाग फ्रेंचांसाठी अधिक कठीण झाला कारण त्यांचे भाडोत्री क्रॉसबोमन निघून गेले होते.

इंग्रज जंगलात अडकले होते आणि अन्न कमी होते, कदाचित अनेक दिवसांसाठी. अखेर ते रात्रीच्या वेळी बाहेर पडले आणि मोरलाईक्सला परतले, जिथे त्यांनी वेढा सुरू ठेवला. त्यांनी त्यांच्यासोबत १५० पकडलेले फ्रेंच शूरवीर घेतले, [टीप ७] त्यापैकी एक चार्नीचा जेफ्री होता, ज्याने हल्ला करण्यासाठी पहिल्या आरोहित तुकडीचे नेतृत्व केले होते.[टीप ८] दोन्ही बाजूंनी मारले गेलेले किंवा जखमी झालेले लोक किती होते हे माहित नाही, जरी एकूण फ्रेंच नुकसान मोठे होते, एका आधुनिक इतिहासकाराने असे म्हटले आहे की हजारो लोक मारले गेले.  इंग्रजांचे बळी कमी होते; एकाला शस्त्रास्त्रे देऊन मारल्याचा आणि एकाला गंभीर जखमी केल्याचा उल्लेख आहे.

## नंतर 
इवलेसे|203x203अंश
मोरलाईक्सची चौकी कायम राहिली आणि २६ ऑक्टोबर रोजी एडवर्ड तिसरा ब्रेस्ट येथे पोहोचला तेव्हा वेढा सोडून देण्यात आला आणि नॉर्थम्प्टन त्याच्यात सामील होण्यासाठी निघाला. युद्धानंतर चार्ल्स आणि फ्रेंच वाचलेले लोक पूर्वेकडे माघारले. १९ जानेवारी १३४३ रोजी झालेल्या मॅलेस्ट्रॉइटच्या युद्धविरामामुळे ब्रिटनीत मोहीम खंडित झाली. जून १३४५ पर्यंत शत्रुत्व पुन्हा सुरू झाले नाही.  ब्रिटनीचे पूर्व आणि दक्षिण भाग बहुतेक चार्ल्स ऑफ ब्लॉइसच्या ताब्यात होते, ज्यांना फ्रेंचांचा जोरदार पाठिंबा होता, तर पश्चिम आणि उत्तर ब्रिटनीवर मोठ्या प्रमाणात माँटफोर्ट किंवा इंग्रजीचे नियंत्रण होते.

## इतिहासलेखन 
मोरलाईक्सने ब्रिटनीत इंग्रजांची मजबूत उपस्थिती प्रस्थापित केली आणि जेव्हा ब्रेटन यादवी युद्ध जवळजवळ संपले तेव्हा ते पुन्हा सुरू केले. हे शंभर वर्षांच्या युद्धातील पहिले मोठे भू-युद्ध होते आणि दोन्ही बाजूंना मोठ्या प्रमाणात धनुष्यबाण असलेल्या त्यांच्या सैनिकांना पायी तैनात करण्याची इंग्रजी रणनीती ब्रिटनच्या बाहेर पहिल्यांदाच दिसून आली. पायदळापेक्षा आरोहित विरोधकांविरुद्ध ही पद्धत वापरण्याची ही पहिलीच वेळ होती आणि योग्यरित्या वापरल्यास ते त्यांना पराभूत करण्यास सक्षम होते हे स्पष्ट होते.