क्रूप

**क्रूप** (किंवा **लॅरिंगोट्राकिओ ब्रॉनकाइटिस **) हा  एक श्वसनासंबधीचा  आजार आहे. सामान्यत: हवेच्या मार्गातील वरच्या  भागातील तीव्र विषाणू (रोगजंतू) संसर्ग त्यास कारणीभूत ठरतो. या संसर्गामुळे गळयाला सूज येऊन सामान्य श्वसनास अडथळा निर्माण होतो व “कोरडा खोकला (सील माश्याच्या ओरडण्यासारखा आवाज)” खाकरणे, श्वसन करताना येणारा आवाज, आणि घोगरेपणा ही अभिजात लक्षणे दिसून येतात. ही लक्षणे सौम्य, संयमित किंवा तीव्र असु शकतात आणि अनेकदा रात्री अधिक त्रासदायक होतात. अनेकदा मुखावाटे घायच्या औषधाच्या स्टरॉईड एकाच घटकाने त्यावर उपाय केला जातो; कधीकधी जास्त तीव्र आजारामध्ये एपिनेफ्रिन वापरले जाते. क्वचितच रुग्णालयात दाखल करायची वेळ येते.

जर लक्षणांच्या संभवनीय अतितीव्र कारणांना (म्हणजे एपिग्लोटिटिस किंवा हवेच्या मार्गातील परका भाग वगळले असेल, तर क्रूपचे निदान वैद्यकीय पद्धतीने केले जाते. पुढील तपासण्या, उदाहरणार्थ रक्ताची तपासणी, क्ष-किरण चित्र, आणि (विषाणूंच्या) विकासाचा अभ्यास यांची सामान्यतः गरज नसते. तुलनात्मक दृष्टीने पाहता हा एक सर्वत्र आढळणारा आजार असून सुमारे १५% मुलांमध्ये तो कधीनाकधी, जास्त करून ६ महिने ते ५-६ वर्षाच्या वयामध्ये आढळून येतो. पौंगडावस्थेतल्या मुलांमध्ये किंवा प्रौढांमध्ये तो बहुतेक दिसून येत नाही. एकेकाळचे मुख्य कारण डिफ्थेरिया,यासलसीकरणाच्या यशामुळे आणि सुधारित निरोगी जीवनपद्धतीमुळे पाश्चिमात्य जगात आता मुख्यतः ऐतिहासिक महत्त्व राहिले आहे.

## चिन्हे व लक्षणे 
"कोरडा ख़ोकला (सील माश्याच्या ओरडण्यासारखा आवाज)" खाकरणे, श्वसन करताना येणारा आवाज, घोगरेपणा, आणि शवसनास अडथळा ही क्रूपची वैशिष्ट्ये असून त्यांची तीव्रता रात्री वाढते. कोरडया खोकल्याचे वर्णन नेहमी त्याचेसील किंवासी लायनच्या आवाजाबरोबर असलेले सार्धम्य दाखवून केले जाते. लाळ गळणे किंवा अतिशय आजारी दिसणे ही लक्षणे दुसरा कोणतातरी आजार असल्याचे दर्शवितात. खालील पाच कारणीभूत गोष्टींना दिलेल्या गुणांची ती बेरीज असते: शुद्धीची पातळी, त्वचेचा निळसरपणा (सायनोसिस), श्वसन करताना येणारा आवाज (स्ट्राईडर), हवेचा मार्ग आणि छातीची भिंत मागे ओढणे.

### स्टरॉईड्स
बालकांमधील क्रूपच्या सर्व प्रकारच्या तीव्रतेच्या पातळीमध्ये कॉर्टिकोस्टरॉईड्स, जसे डेक्सामेथाझोन आणिबुडेसोनाईड मुळे परिणामांमध्ये सुधारणा झालेली दिसली आहे. औषध दिल्यानंतर कमीतकमी सहा तासात रुग्णास पुरेसा आराम मिळतो.

### एपिनेफ्रिन
मर्यादित ते तीव्र क्रूपवर नेब्युलाईझ्ड एपिनेफ्रिन ने तात्पुरता उपचार केला जातो. जरी एपिनेफ्रिन वैशिष्ट्यापूर्णरित्या १० ते ३० मिनिटंमध्ये क्रूपची तीव्रता कमी करते तरी त्याचे फायदे फक्त 2 तासांसाठी टिकतात. खोकल्याची औषधे ज्यात नेहमी डेक्स्ट्रोमेथोरफान आणि/किंवा गिआफेन्सिन असते त्यांचा वापरसुद्धा परवृत्त केलेला आहे. सामान्यतः क्रूप विषाणू संसर्गामुळे होत असल्याने, जोपर्यंत दुय्य्म जैवाणिक संसर्गाचा संशय येत नाही तोपर्यंत सुक्ष्मजंतुनाशक वापरले जात नाही.

## रोगपरिस्थितीविज्ञान
साधारण १५% बालकांना क्रूप होतो आणि सामान्यतः ६ महिने ते ५-६ वर्षे वयाच्या बालकांना होतो. डिप्थेरिटिक क्रूप हा होमरच्या प्राचीन ग्रीसकाळापासून माहित आहे आणि सन १८२६ मध्ये ब्रेटोनाऊने विषाणू संसर्गामुळे होणारा क्रूप आणि डिप्थेरियामुळे होणाऱ्या क्रूपमधील फरक दाखवून दिला. नंतर फ्रान्सच्या लोकांनी विषाणूसंसर्गामुळे होणाऱ्या क्रूपला "फो - क्रूप" असे नाव ठेवले , कारण त्याकाळी "क्रूप"चा डिप्थेरिया जिवाणूमुळे होणारा रोग असा उल्लेख केला जायचा. डिप्थेरियामुळे होणारा क्रूप अतिशय परिणामकारक अशा रोगापासुनच्या सुरक्षिततेच्या उपायांच्या  आगमनामुळे आता जवळ जवळ नाहिसा झाला आहे.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे (एक्सटर्नल लिंक्स)
वर्ग:विषाणूजन्य रोग
वर्ग:तोंडाचे रोग
वर्ग:श्वसनासंबंधीचे रोग
वर्ग:संसर्गजन्य रोग