open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तळगड

**तळगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

### **इतिहास** 
इ.स. १६४८ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी तळागड आदिलशहाकडून जिंकून घेतला. इ.स. १६५९ मध्ये अफजलखानाच्या स्वारीच्या वेळी सिद्दीने तळागडाला वेढा घातला होता. पण अफजलखानाच्या पराभवाची बातमी मिळाल्यावर सिद्दीने वेढा उठवला. पुरंदरच्या तहामध्ये महाराजांनी १२ किल्ले स्वतःकडे ठेवले. त्यामध्ये तळगड हा एक होता. यावरूनच या किल्ल्याचे महत्त्व आपणास समजते.

शिवाजी महाराजांच्या निधनानंतर हा किल्ला सिद्दीकडे गेला. इ.स. १७३५ मध्ये पहील्या बाजीराव पेशव्यांनी हा किल्ला जिंकून घेतला.

### **पहाण्याची ठिकाणे** 
तळगड हा किल्ला तसा लहान आहे. त्यामुळे याचा घेरापण लहान आहे. हा गड दक्षिणोत्तर पसरलेला आहे. या किल्ल्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची तटबंदी अजूनही शाबूत आहे. अनेक ठिकाणचे बुरुज आजही चांगल्या स्थितित आढळतात. किल्ल्यात शिरतांना पडझड झालेला दरवाजा लागतो तो म्हणजे हनुमान दरवाजा. या हनुमान दरवाजाच्या उजव्या कोपऱ्यात मारुतीची सुंदर मूर्ती कोरलेली आहे. येथेच खडकात कोरलेले खांब टाके आहे. टाक्या जवळच प्रवेशद्वारावरील शरभाचे शिल्प आपल्याला दीसुन येतात. दरवाजातून आत गेल्यावर गडमाथ्यावर प्रवेश करण्यापूर्वी बांधीव पायऱ्या व प्रवेशद्वाराचे अवशेष पाहायला मिळतात. गडमाथ्यावर उजव्या बाजूला दोन मजली भक्कम बुरूज पाहायला मिळतो. थोड्याच अंतरावर मंदिराचे जोत व ३ पाण्याची टाकी आढळतात. गडाच्या सर्वोच्च माथ्यावर कातळात खोदलेली सात पाण्याची टाकी त्याच्या पुढे लक्ष्मी कोठार नावाची वास्तू पाहायला मिळते. पुढे उत्तरेकडे चालत गेल्यावर टोकावर बुरुज आहे. गडावर अनेक ठिकाणी घरांचे आणि वाड्यांचे अवशेष आढळतात. किल्ल्यावरून घोसाळगड, मांदाड खाडी, कुडा लेण्यांचा डोंगर असा सर्व परिसर दिसतो.

### **पोहोचण्याच्या वाटा** 
मुंबई - गोवा महामार्गावर मुंबई पासून १२८ कि. मी. अंतरावर इंदापूर गाव आहे. इंदापूर गावापासून तळागाव १५ कि. मी. अंतरावर आहे. इंदापूर गावातून रिक्षा किंवा बसने तळागावात जाता येते. तळागावातूनच किल्ल्यावर जाण्याची मुख्य वाट आहे. गावातून किल्ल्यावर जाण्यासाठी एकच वाट आहे. या वाटेने गडावर जातांना पहिल्या टप्प्यावर एक छोटीशी सपाटी लागते. दुसरा टप्पा म्हणजे गडाच्या माचीचा भाग आणि तिसरा भाग म्हणजे किल्ल्याच्या अंतर्भागात असणारे प्रशस्त पठारच होय. पायथ्यापासून किल्ल्यावर जाण्यास अर्धा तास लागतो.

इंदापूरला जाण्याचा दुसरा मार्ग म्हणजे कोकण रेल्वे. दिव्याहून सकाळी ६.०० वाजता सुटणारी दिवा - मडगाव पॅसेंजर ९.३० वाजता इंदापूरला पोहोचते. संध्याकाळी मडगाव - दिवा पॅसेंजर इंदापूरला १५.५५ वाजता आहे.

### **राहाण्याची सोय** 
किल्ल्यावर राहण्याची सोय नाही.

### **जेवणाची सोय** 
तळागावात हॉटेल्स आणि भोजनालये आहेत.

### **पाण्याची सोय** 
किल्ल्यावर बारामही पिण्याचे पाण्याची टाकी आहे.

### **जाण्यासाठी लागणारा वेळ** 
तळागावातून जाण्यासाठी अर्धा तास लागतो.

### **सूचना** 
१) रोहा परिसरात ४ किल्ले येतात. नीट नियोजन केल्यास, स्वतःच्या वहानाने, तळागड, घोसाळगड, बिरवाडी व अवचितगड हे किल्ले व कुडाची लेणी व्यवस्थित पाहून होतात.

२) घोसाळगड, बिरवाडी व अवचितगड या किल्ल्यांची माहिती साईटवर दिलेली आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
ढाक बहिरी

**बहिरी - गडदचा बहिरी** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.
ऐतिहासिक घडामोडीत उल्लेख नाही म्हणजेच कारकीर्द नाही असे समजणे म्हणजे त्याच्या गुढतेवर शंका घेण्यासारखे आहे. कारण हिंदवी स्वराज्याचा पाया हा गनिमी कावा आणि त्याच्या गुढ पात्रता यावर निर्धारित आहे. ढाकच्या माथ्यावर बहिरी देवीचे ठाणे तर पोटात बहिरी देवीची गुहा पहायला मिळते. आजही जागरूक समजले जाणारे हे चमत्कारिक स्थळ त्याच्या अंगावर पडणाऱ्या कठिण चढाईमुळे प्रचलित आहेत. ना कोणती दान पेटी ना कोणते धन दौलत, आहे केवळ ती भाविकांची श्रद्धा! सोबतचा चौफेर निबीड चे घनदाट अरण्य. ज्या मध्ये चकवा लागण्याची घटना बऱ्याच भटक्यांसोबत घडल्याचे ऐकायला मिळते. अशा देवस्थानांकडे लोभी मुघलांनी प्रत्येक वेळी दुर्लक्षच केले. आणि याच मूर्खतेचा फायदा छत्रपतीनी घेत अशा देवस्थानावरील राहण्याची आणि पिण्याच्या पाण्याची सोय लक्षात घेऊन त्यांचा वापर सैन्याच्या तुकड्या ठेवून टेहळणी साठी केला.

किल्ल्यावर पोहोचण्यासाठी २ वाटा आहेत. या वाटांनी प्रथम ‘कळकरायचा सुळका’ आणि बहिरीचा डोंगर यामधील खिंडीत पोहोचावे लागते.
१) वदप मार्गे :- कर्जत - वदप अंतर ७ कि.मी आहे. वदप गाव संपल्यावर एक वाट भिवगडा/भीमगडा कडे जाते. या वाटेने १० मिनीटात आपण एका खिंडीत पोहोचतो. येथून उजव्या बाजूची वाट ढाक किल्ल्याकडे तर डाव्या बाजूची वाट भिवगडा/भीमगडा कडे जाते. या वाटेने वदप गाव ते ढाक गाव हे अंतर कापण्यासाठी साधारणतः दिड ते २ तास लागतात. येथुन ‘कळकरायचा सुळका’ आणि बहिरीचा डोंगर यामधील खिंडीत पोहोचायला पाऊण तास लागतो. तर;
२) जांभिवली मार्गे :- पुणे - कामशेत - जांभिवली यामार्गे जांभिवली गावात पोहोचावे. तेथुन अर्धा - पाऊण तासात कोंडेश्वर मंदिरात पोहोचावे. येथून ‘कळकरायचा सुळका’ आणि बहिरीचा डोंगर यामधील खिंडीत तासभरात पोहोचता येते. 
मुख्य टप्पा:– दोन्ही वाटांनी खिंडी पर्यंतचा प्रवास समजून घेता येईल पण ढाक बहिरीच्या गुहेपर्यंत जाणाऱ्या सर्व वाटा ‘कळकरायचा सुळका’ आणि बहिरीचा डोंगर यामधील खिंडीतून जातात.खिंडीतून पलिकडील बाजूस उतरल्यावर उजव्या बाजूने (दरी डावीकडे ठेवत) अवघड कातळटप्पा पार करून बहिरीच्या गुहा गाठावी. हा कातळटप्पा पार करताना दोराचा वापर करावा लागतो. ‘कळकरायचा सुळका’ आणि बहिरीचा डोंगर यामधील खिंडीत एक वाट डावीकडे जाते. या वाटेने ३० मिनीटात गड माथ्यावर पोहोचता येते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
बिरवाडी (महाड)

बिरवाडी हे रायगड जिल्ह्यातील महाड तालुक्यात असणारे एक गाव आहे.

** बिरवाडी** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील महाड तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
१.https://villageinfo.in/
२.https://www.census2011.co.in/
३.http://tourism.gov.in/
४.https://www.incredibleindia.org/
५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
६.https://www.mapsofindia.com/

वर्ग:महाड तालुक्यातील गावे
वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
पेठ किल्ला

**पेठ किल्ला** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक डोंगरी किल्ला आहे. या किल्ल्यालाच कोथळीगडचा किल्ला म्हणतात.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
खांदेरी किल्ला

**खांदेरी** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील रायगड जिल्ह्यातील एक  किल्ला आहे.

## जागतिक वारसा स्थळ
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाने पवित्र झालेल्या ह्या किल्ल्याला जागतिक वारसा स्थळ म्हणून युनेस्कोचे मानांकन मिळाले आहे.
## भौगोलिक स्थान
खांदेरीचा दुर्ग हा काही फार प्रसिद्ध दुर्ग नव्हे; पण हे बेट मुंबईच्या समोरच असल्याने अतिशय मोक्याचे आहे. इ.स. १६७९ च्या ऑगस्ट महिन्यात शिवाजी महाराजांनी मायनाक भंडाऱ्याला येथे पाठवून बेटावर किल्ला बांधावयास काढला. या बेटावर वेताळाचे एक मोठे राऊळ आहे. त्याची पूजा केल्याशिवाय कोणीही कोळी मासेमारीसाठी नावा समुद्रात घालत नाहीत. बेटावर एक टेकडी आहे आणि बेटालाच तटबंदी घातली आहे.

खांदेरी किल्ल्यास भेट देण्यासाठी प्रथम अलिबागला जावे लागते. तेथून थळला जावे. थळच्या किनारपट्टीवर थळचा भग्न किल्ला आहे. तेथून नावेतून या जलदुर्गावर जाता येते.

## इतिहास
मायनाक भंडारी तटबंदी बांधत असताना ईस्ट इंडिया कंपनीच्या मुंबईतील वखारकरांती थांबवण्याचे आटोकाट प्रयत्न केले. कॅप्टन विलियम मिंचिन, रिचर्ड केग्वीन, जॉन ब्रॅंडबरी, फ्रान्सिस थॉर्प या नाविक अधिकाऱ्यांना खांदेरीवर पाठवून ते बेट मराठ्यांकडून काबीज करण्याचे मोठे प्रयत्न इंग्रजांनी केले. रिव्हेंज आणि हंटर नावाच्या दोन फ्रीगेटी त्यांनी पाठवल्या होत्या. गेप आडनावाच्या माणसाकडून काही गुराबा भाड्याने घेऊन त्यावर काही तोफा कशातरी बांधून त्यांनी इंग्रजी आरमार पाठवण्याचा प्रयत्न केला.
मायनाक भंडाऱ्याच्या मदतीला नंतर दौलतखानाचा आरमारी ताफा आला. आलिबाग-थळच्या किनाऱ्यालगत असलेल्या या आरमाराने इंग्रजी आरमारातल्या त्रुटी हेरल्या. मराठ्यांच्या होड्या थळच्या किनाऱ्यावरून सामानसुमान घेऊन खांदेरी बेटावर निघत. त्यांना प्रतिबंध करण्यासाठी किनारा आणि बेट यांमध्ये नाविक मोर्चेबंदी उभारण्याचे इंग्रजांनी ठरवले होते; पण त्यांच्या मोठ्या जहाजांना या खाडीमध्ये ठिय्या देऊन राहण्याचे काम जमले नाही. वाऱ्यामुळे त्यांच्या होड्या किनाऱ्याकडे फेकल्या जात आणि त्या दगडांवर आपटून फुटण्याची भीती असल्याने इंग्रजांना ती जहाजे खोल पाण्यात न्यावी लागली. छोट्या गुराबा त्यांनी आणल्या असता *डव्ह* नावाच्या त्यांच्या गुराबेवर पाठीमागे तोफ नसल्याने ती त्रुटी हेरून मराठा आरमाराने पाठीमागून चक्राकार हल्ला चढवून ती गुराब पकडली आणि त्यावरच्या इंग्रजांना कैद करून सागरगडावर डांबले.

या घटनेद्वारे सागराची भरती-ओहोटी, खोल-उथळ पाणी, मतलयी वारे, इत्यादींचे स्थानिक ज्ञान मराठ्यांना इंग्रजांपेक्षा अधिक असल्याचे दिसले. *संगमेश्वरी* नावाच्या वेगळ्या आराखड्याच्या मराठा होड्यांनी या युद्धात कमाल केली. मराठे रातोरात या चिंचोळ्या होड्या वल्हवत बेटावर सामान पोहचते करीत. इंग्रजी जहाजे पूर्णपणे वाऱ्यावर अवलंबून असत. खास मराठा बनावटीच्या या होड्यांनी इंग्रज आरमाराला आश्चर्यकारकरित्या चकवले.

## अधिक वाचन 
* 
## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:रायगड जिल्हा
चांभारगड

**चांभारगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
चांभारगड किल्ला १२०० फूट उंचीचा हा किल्ला गिरीदुर्ग प्रकारातील किल्ला आहे. हा किल्ला रायगड जिल्ह्यातील विस्तिर्ण डोंगररांगेत आहे आणि ट्रेकींगच्या दृष्टीने मध्यम श्रेणीचा आहे.

रायगडाच्या आजूबाजूला असणाऱ्या डोंगररांगावर अनेक किल्ले आहेत. यांत प्रामुख्याने लिंगाणा, काळदुर्ग, सोनगड व चांभारगड यांचा समावेश होतो. यांचा उपयोग केवळ घाटमाथ्यावर नजर ठेवण्यासाठी व टेहेळणीसाठी होत असावा. चांभारगड हा गडापासून हाकेच्या अंतरावर आहे.

किल्ल्यावर हॉटेल्स, खानावळ नसल्याने जेवणाची सोय आपण स्वतः करावी लागते. तसेच किल्ल्यावर पिण्याचे पाणी नसल्याने पाण्याचीही सोय स्वतःलाच करावी लागते.

**राहण्यासाठी  सोय**: 

या किल्ल्यावर राहण्याची सोय नाही.

**कसे जावे** : 

गडावर जाण्यासाठी महाड गाठावे. महाडा-पोलादपूर हायवे ओलांडून पायथ्याच्या चांभारखेड गावात पोहोवावे. महाड एस.टी. स्थानकापासून येथे जाण्यास २० मिनिटे लागतात. या खिंडीतुन पाऊण तासाच्या चालीनंतर आपण माथ्याच्या कातळकड्यापाशी पोहोचतो. कातळकडा डावीकडे ठेवून थोडे पुढे जावे. नंतर वर जाणारी वाट पकडून १५ मिनिटांत गडमाथा गाठता येतो.

विमान: 

रेल्वे : 

बस: 

**जवळपास पाहण्यासाठी ठिकाणे**:

गडमाथा म्हणजे एक छोटेसे पठारच आहे. पठारावर थोडेफार घरांचे अवशेष आहेत तर पठाराच्या खालच्या डोंगराच्या पट्टीवर पाण्याची एक दोन टाकी आहेत. या टाक्यांच्या बांधणीवरून हा गड फार पुरातन असावा असा अंदाज बांधता येतो. याखेरीज गडावर पाहण्याजोगे काहीच नाही. अर्ध्या तासात संपूर्ण गडफेरी आटपते.
अवचितगड

**अवचितगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.  मुंबई-गोवा महामार्गावर नागोठणे किंवा कोलाडपासून उजवीकडे फुटलेला रस्ता रोहा या तालुक्याच्या गावाला जातो. कोकणातील कुंडलिका नदीच्या तीरावरील या रोहा गावाच्या आजूबाजूला पसरलेल्या डोंगररांगांमध्ये अवचितगड हा गर्द रानाने वेढलेला किल्ला आहे, महाराष्ट्रातील मोजक्या पण श्रीमंत गडांमध्ये या गडाची गणना होते. रोह्यापासून ५ कि.मी. वर असलेल्या या गडाची उंची तळापासून ३०५ मीटर किंवा १००० फूट आहे.  घनदाट जंगलामुळे जाण्याचा मार्ग दुर्गम झाला आहे. सर्व बाजूंनी तटांनी आणि बुरुजांनी वेढलेला असल्याने हा किल्ला संरक्षणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा होता.

## इतिहास
## छायाचित्रे
## गडावरील ठिकाणे
किल्ले अवचितगडाच्या मुख्य प्रवेश दरवाजातून डाव्या हातास "शरभ" हे शिल्प दिसते.. हे शिल्प सातवाहन किंवा शिलाहारांच्या काळातले, म्हणजे इसवी सनापूर्वीच्या ८०० ते १००० वर्षे इतके जुने असू शकते. यावरून या "किल्ले अवचितगड"चा भूतपूर्व इतिहास किती जुना आहे हे समजले. गडाच्या दोन्ही टोकास गोपुराप्रमाणे दिसणारे दोन बुरूज आहेत. गडाच्या दक्षिण बुरुजाकडील दरवाजा ढासळलेल्या अवस्थेत आहे. त्या बुरुजाच्या भिंतीत एक शिलालेख आहे. त्यांतील मजकूर असा : "श्री गणेशाय नमः श्री जयदेव शके १७१८ नलनाम संवत्सरे चैत्र शुद्ध प्रतिपदा."  दुसऱ्या दरवाज्यात पाण्याने भरलेले कुंड आहे. त्या कुंडातील पाणी पिण्यायोग्य आहे. जवळच खंडोबाची काळ्या पाषाणातील मूर्ती आहे. उत्तरेकडील बुरुजावर एक उद्‌ध्वस्त वाडा आहे.  वाड्याच्या ईशान्येस आणखी एक बुरूज असून दक्षिणेकडील भिंतीत एक दरवाजा आहे. किल्ल्यात काही तोफा पडलेल्या आहेत.

दक्षिण दिशेस एक बालेकिल्ला आहे. त्याची लांबी-रुंदी अनुक्रमे ९०० फूट आणि ३०० फूट आहे. बालेकिल्ल्याच्या उत्तरेस दोन्ही टोकांना दोन दरवाजे आहेत. आत पाण्याचा एक द्वादशकोनी हौद आहे. पश्चिमेच्या अंगास खडकात कोरलेली पाण्याची सात टाकी आहेत. टाक्यांच्या मध्यभागी एक समाधी असून तिच्यापुढे एक दीपमाळ आहे.

पावसाळ्यानंतरचे येथील निसर्गसौंदर्य पाहण्यासारखे असते. येथील रानात रानडुकरे, माकड, बिबळ्या, कोल्हे, इ. प्राणी आढळतात. गडावरून समोरच तैलबैलाच्या दोन प्रस्तरभिंती, सुधागड, सरसगड, धनगड, रायगड, सवाष्णीचा घाट इ. परिसर न्याहळता येतो.

## गडावर जाण्याच्या तीन वाटा
# पिंगळसई मार्गः अवचितगडावर जाण्यासाठी मुंबईकरांनी / पुणेकरांना रोह्याला आल्यावर तेथून दीड तासाची पायी रपेट केल्यावर गडाच्या पायथ्याशी पिंगळसई गावात पोहोचता येते. वाटेत कुंडलिका नदीवरचा पूल ओलांडावा लागतो. हे अंतर अंदाजे ५ कि.मी. आहे. येथून गडावर जाणारी वाट सरळ आणि मळलेली असल्याने पुढील तासाभरात माणूस गडावर पोहोचतो.. या वाटेवर एक युद्धशिळा (वीरगळ) आहे. 
# मेढे मार्गे: मुंबई - या वाटेने अवचितगडावर जाण्यासाठी रोहा मार्गावर, रोह्याच्या आधी ७.५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या मेढे या गावी उतरावे लागते. गावातून विठोबा मंदिराच्या मागूनच गडावर जाण्यासाठी वाट आहे. या वाटेने माणूस पुढील एका तासात गडावर पोहोचतो. ही वाट दाट झाडीमधून जात असल्याने वाट चुकण्याची शक्यता आहे. ही वाट पडक्या बुरुजामार्गे गडावर पोहोचते. बुरुजावरून डाव्या बाजूला कुंडलिका नदीच्या खोऱ्यायातील मेढे व पिंगळसई ही गावे दिसतात.
# पडम मार्गे: गडावर जाण्याचा तिसरा मार्ग पडम गावातून येतो. रोहा मार्गे पिंगळसई गावाला येतांना, रोहा-नागोठणे मार्गावर एक बंद पडलेला कागद कारखाना आहे. या कारखान्याच्या मागून जाणारी वाट गडाच्या दक्षिण प्रवेशद्वारापाशी घेऊन जाते. या वाटेने कारखान्यापासून गडावर जाण्यास दोन तास पुरतात.

## बाह्य दुवे
*ट्रेक्क्षितिज वरील माहितीपृष्ठे 

वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
पांडवगड

**पांडवगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील, सातारा जिल्ह्यातील  एक  किल्ला आहे.

## ऐतिहासिक महत्त्व
सातारा जिल्ह्यातील वाई तालुका हा कृष्णा नदीच्या खोऱ्यात वसलेला आहे. कृष्णा नदीच्या उत्तरबाजूस रायरेश्वरापासून निघणारी महादेव रांग आहे. सह्याद्रीच्या या उपरांगेतील एका शृंगावर पांडवगड नावाचा किल्ला बांधलेला आहे. शिलाहार राजा भोज याने सातारा जिल्ह्यात जे काही दुर्ग बांधले त्यांतला पांडवगड हा एक आहे.
## इतिहास
साधारणपणे इसवी सन ११७८ ते ११९३ या काळात राजा भोज  याने हा किल्ला बांधला असावा. पुढे तो किल्ला आदिल्शाहीत गेला. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६७३ मध्ये पुन्हा  स्वराज्यात आणला,त्यावेळी गडकरी म्हणून सरनौबत पिलाजी गोळे यांची नियुक्ती छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी केलेली नोंद आढळून येते, १६९९ पर्यंत पिलाजी गोळे यांच्या खास पथककडे हा गड होता आणि १७०१ मध्ये तो मोगलांकडे गेला. मोगलांच्या कडून १७०९ला पुन्हा स्वराज्यात आला,१७३२ला आनंदाजी गोळे बाबतीत रसद पुरवलेले एक पत्र आढळून येते, अखेर मेजर थॅचरने १८१८मध्ये तो कंपनी सरकारच्या ताब्यात आणला.

या किल्ल्याची समुद्रसपाटीपासून उंची ४१७०फूट  आहे. 

## कसे जावे
वाई हे पुणे-बंगलोर या महामार्गाच्या पश्चिमेला आहे.वाई मांढरदेव मार्गावर वाईहून ७ किलोमीटरवर धावडी हे गाव आहे.पांडवगडाला जाण्यासाठी दोन मार्ग सध्या प्रचलित आहेत. दक्षिणेकडील म्हणजे मेणवली मार्गे असलेला मार्ग खड्या चढाईचा आहे तर उत्तरेकडील धावडी गावाच्या हद्दीतून जाणारा मार्ग  सोपा आहे.

## गड
पांडवगडाच्या उत्तर अंगाला असलेल्या भग्न दरवाजाने गडामध्ये प्रवेश होतो. वाटेमध्ये पाण्याची दोन टाकी आहेत. गडामध्ये हनुमंताचे मंदिर आहे. मंदिर बांधलेले नसल्यामुळे मूर्ती उघड्यावर आहे. गडावर गडाची देवी पांडवजाईचे मंदिर आहे. गडाच्या चारही बाजूंना नैसर्गिक कातळकडे असल्यामुळे गडावर फारशी तटबंदी बांधलेली नाही. गडावर घरांची जोती तसेच कोरडी पडलेली पाण्याची टाकी आढळतात.
गडावर असलेले पांडजाईचे मूळ मंदिर पडून गेले आहे, मूर्तीची  झीज झाली आहे. 
गडावरून धोम धरणाचा जलाशय दिसतो. जलाशयामागे कमलगड दिसून येतो. त्यामागे महाबळेश्वराचे तसेच पाचगणीचे पठार दिसते.  पांडवगडाच्या माथ्यावरून खाली वाई तसेच कृष्णा नदीही दिसते. केंजळगड, मांढरदेव, चंदन वंदन किल्ले तसेच वैराटगड हा प्रदेश दिसतो.

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:सातारा जिल्हा
केंजळगड

**केंजळगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

केंजळगड हा कृष्णा आणि नीरा या दोन नद्यांच्या खोऱ्यातील एका डोंगरावर आहे. एका बाजूला धोम येथे कृष्णा नदीवर धरण आहे, तर दुसरीकडे नीरा नदीवर देवघर येथे धरण व जवळच रायरेश्वराचे पठार आहे. .त्या पठारावर जाण्यासाठी असलेल्या वाटांची नावे :  गणेशदरा, गायदरा, या सोप्या वाटा; आणि कागदरा, लोह्दरा, वाघदरा, सांबरदरा, सुणदरा ह्या अवघड वाटा. केंजळ किल्ल्याकडून रायरेश्वराकडे जाताना वाटेत सुणदरा आहे. सध्या तेथे शिडी लावली आहे. ती वाट चढून रायरेश्वरावर गेल्यावर ती वाट किती अनोखी आहे ते कळून येते. 'रायरेश्वर' महादेवाचे देऊळ तेथे आहे. पाठीमागच्या टेकडीचा माथा समुद्रसपाटीपासून १६९६ मीटर उंच,  म्हणजे रायगडापेक्षा एक मीटर जास्त. येथून सर्व दिशांना नजर फिरवली की एक अफाट दृश्य दिसते.

त्या उंचीवरून कमळगड, केंजळगड, कोल्हेश्वर, तोरणा, पाचगणी, पांडवगड, पुरंदर, महाबळेश्वर, राजगड, रायगड, रोहिडा, लिंगाणा, वज्रगड, वैराटगड, सिंहगड हे दुर्ग दिसतात, तर नाकिंदा ह्या रायरेश्वराच्या पश्चिम टोकावरून चंद्रगड, प्रतापगड, मंगळगडही दिसतात. केंजळगडाचे दुसरे नाव केलंजा आणि तिसरे मनमोहनगड. हे तिसरे नाव खास शिवाजी महाराजांनी दिले आहे. केंजळगडची किल्लेदारी पिलाजी गोळे यांच्याकडे असल्याची शिवकालीन ते शाहू कालखंड पर्यंत नोंद मिळते, हंबीरराव मोहिते यांची शेवटची लढाई याच परिसरात झाली,एकनिष्ठ गोळे घराणे ने भरपूर योगदान या गड साठी दिले आहे,पुढे १६८९ मध्ये पायदळ प्रमुख त्यांना करण्यात आले त्यावेळेसच्या पत्र नुसार पिलाजी गोळे कडे केंजळगड, पांडवगड, कमळगड, वैराटगड ,चंदन वंदन, मंगळगड अशी यादी मिळते (शाहू दप्तर) 
भोरहून कोरले, वडतुंबीला जाऊन तेथून पायी केंजळमाचीपर्यंत चालत जाता येते. इथे देवळात मुक्कामाला जागा आहे, .गडावर रहाण्यास जागा नाही. माचीहून उजव्या हाताने वर चढून गेल्यावर एक सपाटी लागते. इथूनच दगडात चोपन्न प्रशस्त पायरया खोदून काढल्या आहेत. हा एक अतिशय उत्तम  जिना कोरला आहे. डाव्या बाजूला आधार असलेली भिंतही छिन्‍नी लावून व्यवस्थित केली आहे. दुसऱ्या बाजूला मात्र दरी आहे. या अशा रानात पायऱ्या कश्या खोदल्या असतील याचे फार आश्चर्य वाटते. त्या कारागिरांकडे उत्तम हत्यारे असावीत; पण हा जिना कोरण्याची दृष्टी कोणाला होती आणि कोणी केला तो खर्च ? ह्या प्रश्नांची उत्तरे संदर्भ नसल्याने देता येत नाहीत. पण केंजळगड केवळ ह्या पायऱ्यासाठी पाहायला जायला हवा .या अशा दुर्गानीच तर औरंगजेबाला २६ वर्ष कडवी झुंज दिली. 

ह्यांच्याच आश्रयाने मराठे लढले. एका इंग्रजाने केंजळगडाबाबत लिहिले आहे, 'जर हा किल्ला दृढनिश्चयाने लढवला तर तो जिंकणे फार अवघड आहे.'

## छायाचित्रे
केंजळगडला कसे पोहचाल 

मुंबई वरून सातारा -कोल्हापूर हायवे मार्गे वाई तालूकयास   पोहचावे तेथून तासाला महाराष्ट्र परिवहन खात्याची ST बस्स अथवा स्थानिक झीपगाडी ने सुमारे १८-२० किलोमीटर वर खावली या सूंदर गावातून केंजळगडास जाण्याचा रस्ता आहे. महाराष्ट्र सरकारने गडाच्या पायथ्या पर्यंत गाडी जाईल असा रस्ता बनवला आहे.  खावली गावात असलेल्या श्री. नवलाई देवी आणि श्री.रामवरदायिनी देवीचे दर्शन घेऊनच पुढे निघावे. 

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
मुल्हेर

**मुल्हेर** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
मुल्हेर हा किल्ला डोलबरी पर्वत रंगांमध्ये किल्ल्याची अंदाजे समुद्रसपाटीपासून उंची ४२९०  फूट आहे. मुल्हेरला जोडूनच मोरागड असून तो मुल्हेर किल्ल्याचा बालेकिल्ला म्हणून ओळखतात. साल्हेर वाडी कडून जवळपास 22 किमी अंतर असून ताहाराबाद पासून 15  किमी अंतर आहे.

## कसे जाल ?
मुल्हेर किल्ल्यावर जाण्यासाठी दोन वाटा अस्तित्वात आहेत. या दोन्ही वाटा मुल्हेर गावातूनच जातात. मुल्हेर गाव ते किल्ल्याचा पायथा यात २ कि.मीचे अंतर आहे. गावातून २५ मिनिटे चालत पुढे आल्यावर डावीकडे एक घर लागते. आणि समोरच वडाचे एक झाड दिसते. झाडापासून सरळ पुढे जावे. दहा मिनिटांतच धनगरवाडी लागते. धनगरवाडी वरून जाणारी वाट पकडावी. साधारण ४५ मिनिटांनी २ वाटा फुटतात. एक वाट सरळ तर दुसरी उजवीकडे वळते.

सरळ वाट : सरळ जाणाऱ्या वाटेने २० मिनिटांत मुल्हेर माचीवरील गणेश मंदिरापाशी पोहचतो. या वाटेने गडावर प्रवेश करताना ३ दरवाजे लागतात. ते सर्व ढासळलेल्या अवस्थेत आहेत. वाट साधी व सोपी आहे. या वाटेने गडावर पोहोचण्यास दीड तास पुरतो

उजवीकडची वाट : उजवीकडच्या वाटेने गेल्यावर दोन तासांनी आपण मुल्हेरमाची वरील गणेश मंदिरात पोहचतो. या वाटेनेही गडावर प्रवेश करताना ३ दरवाजे लागतात. ही वाट जरा दूरची आहे. ही वाट हरगड व मुल्हेर किल्ला यांच्या खिंडीतून वर चढते. या खिंडीतून डावीकडे मुल्हेर तर उजवीकडे हरगड लागतो. या वाटेने गडावर पोहचण्यास ३ तास लागतात.

## इतिहास
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा पेशवा मोरोपंत ह्यानी हा किल्ला सन १६७२ साली जिंकुन घेतला. मुघलांसाठी हा मोठा धक्का होता. सन १८१८ च्या शेवटच्या इंग्रज मराठा युद्धानंतर ह्या किल्ल्यावर						चार मोठ्या तोफा असल्याचे काही उल्लेख सापडतात. फत्तेलश्कर, रामप्रसाद, शिवप्रसाद व मार्कंडेय अशी त्यांची नावे होती. त्यातील शेवटची तोफ इंग्रजांनी वितळवल्याचे						कळते,  तीन तोफांपैकी २ तोफा रामप्रसाद व शिवप्रसाद हे २०२१-२०२२ मध्ये जंगलात शोधमोहिमेत सापडल्या होत्या दिनांक ६ मार्च २०२२ रोजी पुरातत्त्व खाते नाशिक विभागाची परवानगी घेऊन सदर तोफा सह्याद्री प्रतिष्ठान मार्फत १२ तासात मुल्हेर गडावर पोहच केल्या 

शेवटच्या युद्धानंतर महाराष्ट्रातील इतर बऱ्याच किल्ल्यांप्रमाणे हा किल्लाही बेवारस अवस्थेतच आहे. त्याच्या शेजारचे दोन किल्ले मोरा व हरगडही त्याच स्थितीत आहेत. वर जायच्या वाटा बंद झाल्यामुळे हरगडावर जाणेही अवघड झाले आहे.ह्या गडावर निसर्गरम्य वातावरणाचा लाभ मिळतो.

## छायाचित्रे.
इवलेसे|हिंदू देवता
इवलेसे
इवलेसे|मुल्हेर मोहीम
इवलेसे|तोफ संवर्धन मोहीम
इवलेसे|तोफ संवर्धन कार्य
इवलेसे|दुर्गसेवक
इवलेसे|सह्याद्रीचे मावळे

मोरागड वर विस्तीर्ण पठार असून त्याला हवी तर माची म्हणू शकता. तसेच मोरागड वर पाण्याच्या टाक्या देखील आहेत.मुल्हेर किल्ल्यावर एकएक ग्राम दैवतसर्डवरील पाहण्यासारखी ठिकाणे

## गडावरील राहायची सोय
## गडावरील खाण्याची सोय
## गडावरील पाण्याची सोय
## गडावर जाण्याच्या वाटा
## मार्ग 
## जाण्यासाठी लागणारा वेळ
## हे सुद्धा पहा
* सांगाती सह्याद्रीचा
* डोंगरयात्रा
*भारतातील किल्ले

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:नाशिक जिल्हा
हरगड

**हरगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या नाशिक जिल्ह्यातील एक  किल्ला आहे.

## इतिहास
इतिहासात फारसा या गडाचा उल्लेख नाही कारण येथे कोणती मोठी लढाई झाली नाही. मुल्हेर गावात गेल्यावर हरगडचे दर्शन होते. समोर दिसणारा मुल्हेर,डावीकडे मोरागड आणि उजवीकडचा हरगड. या गडाची उंची मुल्हेरपेक्षा थोडी जास्त म्हणजे १३५७ मीटर इतकी आहे.

हरगडाची निर्मिती बागुल वंशीय(राठोड घराणं) यांनी केली . बागुल वंशीय घराण्याच्या नावामुळेच हा भूप्रदेश बागलाण म्हणून ओळखला जातो . यांच्या राजवटीचा कालावधी सन १३०८ ते १६३८ मानण्यात येईल .मुल्हेरसारख्या राजधानियुक्त किल्याची संरक्षणाची जबाबदारी हरगड वर होती. १५ फेब्रुवारी १६३८ रोजी बागलाणचे वैभव मोगलांच्या ताब्यात गेले.सन १६७२ सुमारास मोरोपंत व प्रतापराव यांनी हरगड स्वराज्यात आणला.१५ जुलै १८१८ मध्ये हरगडचा ताबा इंग्रजांकडे गेला.

## गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे 
गडमाथा तसा विस्तीर्ण आहे. गडमाथा म्हणजे एक पठारच होय. या पठारावर काही तटबंदीचे अवशेष आहेत. पाण्याची दोन टाकी आहेत. एक पडके मंदिर आहे. वाड्यांचे काही अवशेष आढळतात. पाण्याच्या टाक्यांमधील पाणी पिण्यासारखे नाही. गडफेरी मारताना पुढे सपाटीवर एक गुहा आढळते यात कपार भवानीचे मंदिर आहे.

## गडावर जाण्याच्या वाटा 
गडावर जाणारी वाट मुल्हेर गावातून जाते. मुल्हेर गावातून पुढे आल्यावर एक डांबरी रस्ता लागतो. या रस्त्याने वीस मिनिटे पुढे गेल्यावर दोन फाटे फुटतात. एक डावीकडे जातो, तर दुसरा वडाच्या झाडापासून पुढे जातो. ही वाट छोटाश्या टेकडीवर असणाऱ्या धनगर वाडीपाशी पोहोचते. येथून उजवीकडे वळावे आणि थेट मुल्हेर व हरगड यांमधील खिंड गाठावी. येथपर्यंत पोहचण्यास दीड तास पुरतो. खिंडीत डावीकडे जाणारी वाट आपल्याला मुल्हेरगडाकडे तर उजवीकडे जाणारी वाट हरगडाकडे घेऊन जाते. वाट फारशी मळलेली नसल्यामुळे अस्पष्ट झालेली आहे. या खिंडीपासून गडमाथा गाठण्यास एक तास लागतो.

## बाह्य दुवे
*लेखःअनगड राहिलेला हरगड - Maharashtra Times (मराठी)
*हरगड वरील माहिती  इंग्रजी

## हे सुद्धा पहा
* भारतातील किल्ले
* महाराष्ट्रातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
अहिवंत

**अहिवंत** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

अहिवंत किल्ला अजंठा सातमाळ विभागात येतो. त्यामुळे नाशिकमार्गे, मनमाडमार्गे, अथवा  गुजरातमधील सापुतारा मार्गे या किल्ल्यावर जाता येते.

जानेवारी १६८० च्या पत्रातील मजकुरा नुसार अहिवंत किल्ला मोरोपंत यांनी घेतला. अहिवंत किल्ला म्हणजे दुसरा पन्हाळा असा उल्लेख केला जातो.

## छायाचित्रे
## गडावरील ठिकाणे
गडाचा माथा फार मोठा आहे. संपूर्ण माथा फिरण्यास एक आख्खा दिवस लागतो. किल्ल्याच्या सोंडा पूर्व, पश्चिम, वायव्य आणि ईशान्येकडे मोठया प्रमाणात पसरलेल्या आहेत. किल्ल्याच्या ईशान्य बाजूस एक गुहा आहे. पण ती राहण्यास योग्य नाही. दक्षिण बाजुला असणाऱ्या कड्यामधील गुहा राहण्यास योग्य आहे. या गुहेपासून १० मिनिटाच्या अंतरावर पिण्याच्या पाण्याचे एक टाके आहे. दरेगावच्या बाजूने किल्ल्यावर पोहोचल्यास दोन पडक्या दरवाज्यांचे अवशेष दिसतात. आजूबाजुला अनेक मोठ्या पडक्या वाड्यांचे अवशेष पडलेले आहेत. यावरून हा किल्ला लष्कराचे मोठे ठाणे असावे असे वाटते. अनेक ठिकाणी महादेवाच्या पिंडी पण आहेत. याबाजूच्या वाटेने किल्ल्यावर जाताना कोरलेल्या अनेक गुहा आढळतात. सध्या त्यांचा उपयोग मात्र गोठ्यासाठी होतो. गडावर फिरताना २-३ पाण्याची तळी दिसतात. एका मोठ्या तळ्यापाशी देवीची एक मोठी मूर्ती आहे. या मूर्तीचे सप्तशृंगी देवीच्या मूर्तीशी असलेले साम्य जाणवते.

## गडावर जाण्याच्या वाटा
नाशिक मार्गे :  नाशिकमार्गे वणी. वणीहून नांदुरी रस्त्यावर गेल्यावर या किल्ल्याचे दर्शन होते. नांदुरी रस्त्याच्या अलीकडे १ कि.मी. अंतरावर एक ठळक वाट डावीकडे असणाऱ्या डोंगरसोंडेपर्यंत जाते. येथून वर चढून गेल्यानंतर रस्ता एका खिंडीत पोहोचतो. समोर जंगलात शिरणारी वाट थेट गडाच्या पायथ्याशी जाते. खिंडीपासून गडावर जाण्यास एक तास लागतो.

## गडावरील राहायची सोय
## गडावरील खाण्याची सोय
## गडावरील पाण्याची सोय
## गडावर जाण्याच्या वाटा
## मार्ग 
## जाण्यासाठी लागणारा वेळ
## संदर्भ
सांगाती सह्याद्रीचा

डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे

गडकिल्ले महाराष्ट्राचे - प्रमोद मांडे

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

## बाह्य दुवे
*ट्रेक्क्षितीज वरील माहितीपृष्ठे 

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले

en:
राजधेर

**राजधेर** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. चांदवड शहरापासून 18 km अंतर आहे.

हा किल्ला यादव काळात बांधला गेला. १२१६-१७ मध्ये हा किल्ला यादवांच्या ताब्यात होता. हा किल्ला अलाउद्दीन खल्जी आणि नंतर फारुकीच्या ताब्यात होता. 1601 मध्ये खान्देश सुबा मोगलांच्या ताब्यात होता, हा किल्ला भडगावच्या रामाजीपंतांना आशिरीगडावरील विजयाच्या बदल्यात देण्यात आला. बखर नोंदींमध्ये हा किल्ला शिवाजी महाराजांच्या ताब्यात असल्याचे चित्र आहे. १७५२ मध्ये भालकीच्या तहानुसार हा किल्ला निजामाने पेशव्याच्या स्वाधीन केला. 1762 मध्ये माधवराव पेशव्यांनी हा किल्ला विठ्ठल शिवदेव यांच्याकडे सुपूर्द केला आणि किल्ल्याचा वार्षिक महसूल दहा हजार रुपये होता.१७६४ मध्ये चाळीसगावच्या पवार बंधूंनी पेशव्याविरुद्ध उठाव केला, ज्याला बाजीराव-द्वितीयने चिरडून विठ्ठलराव विंचूरकरांना चाळीसगाव काबीज करण्यासाठी पाठवले, राजदेर किल्लाही पेशव्यांच्या ताब्यात आला. 15 एप्रिल 1818 रोजी निकम देशमुख यांच्याशी घनघोर लढाई करून हा किल्ला ब्रिटिश सैन्याच्या कर्नल प्रोथेरने जिंकला.

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
अचला किल्ला

**अचला किल्ला** हा अजंठा सातमाळ विभागात येतो. त्यामुळे नाशिकमार्गे किंवा मनमाडमार्गेही या किल्ल्यावर जाता येते. गुजरातहून सापुतारा मार्गे देखील जाता येते.

## इतिहास
शिवाजी महाराजांनी दुसऱ्यांदा सुरत लुटली तेव्हा मुघलांना चकवा देण्याकरिता खजिना दोन भागात विभागला गेला त्यागील एक भाग हा गोंदाजी नारायण या मराठा सरदाराने खजिना या किल्ल्यात लपविल्याची आख्यायिका आहे .

## छायाचित्रे
## गडावरील ठिकाणे
गडमाथा अत्यंत अरुंद आहे. गडावर फारसे पाहण्यासारखे काही अवशेष नाहीत. गडावर पण्याची एक-दोन टाकी आहेत. 
याशिवाय भग्नावस्थेत असणारे एक मंदिर आहे.

## गडावर जाण्याच्या वाटा
नाशिकमार्गे वणी गाठावे. वणीहून एस.टी. ने पिंपरी-अचलाकडे जावे. हे अंतर साधारणपणे १२ कि.मी. चे आहे. अचला गावात उतरून पिंपरीपाडा गावाकडे सरळ चालत जावे. हे अंतर अर्धा तासाचे आहे. पिंपरीपाडा हे अचला किल्ल्याच्या पायथ्याचे गाव आहे. गावासमोरच्या डोंगरसोंडेवरील खिंडीत एक छोटेसे देऊळ दिसते त्याच्या दिशेने वर चढत जावे. डाव्या बाजूने किल्ल्याच्या नाकाडावरून अंगावर येणारी वाट पकडावी. ही वाट पुढे कडा डावीकडे ठेवून त्याला चिटकून वर जाते. पुढे कातळात खोदलेल्या पायऱ्या लागतात. खिंडीतून माथा गाठण्यास अंदाजे दीड तास पुरतो.

## गडावरील राहायची सोय
## गडावरील खाण्याची सोय
## गडावरील पाण्याची सोय
## गडावर जाण्याच्या वाटा
## मार्ग 
## जाण्यासाठी लागणारा वेळ
## संदर्भ
सांगाती सह्याद्रीचा

डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

## बाह्य दुवे
* ट्रेक्क्षितीज वरील माहितीपृष्ठे 

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:पुणे जिल्हा

en:
कऱ्हेगड

**कऱ्हेगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे. नाशिक जिल्ह्यामध्ये सटाणा तालुका आहे. हा भाग पूर्वी बागलाण म्हणून ओळखला जात असे. आजही अनेकदा याचा उल्लेख बागलाण असा केला जातो.

## भौगोलिक स्थान
सटाणा या तालुक्याच्या गावाच्या ईशान्येकडे नामपूर हे गाव आहे. या नामपूरच्या वाटेवर कऱ्हे नावाचे लहानसे गाव आहे. या गावाजवळच कऱ्हेगडाचा किल्ला आहे. हा किल्ला स्थानिक लोकांना अपरिचित आहे. स्थानिक लोक याला भवानीचा डोंगर म्हणून ओळखतात. १९८७ साली नाशिकमधील ज्येष्ठ इतिहासतज्ञ श्री. गिरीश टकले यांनी घेतलेल्या एका शोध मोहिमेमध्ये कऱ्हेगडाचे स्थान निश्चित करण्यात यश मिळाले. याच मोहिमेदरम्यान या भागात दुंधागड आणि अजमेर हे सुद्धा किल्ले असल्याचे समजले.

## कसे जाल ?
सटाणाहून मुलाणेमार्गे दोधेश्वर येथील मंदिराजवळ पोहोचता येते. सटाणापासून १२ ते १३ कि.मी. अंतरावर दोधेश्वराचे मंदिर डोंगराच्या सानिध्यात उभे आहे. या निसर्गरम्य परिसरापासून २-३ किलोमीटरवर कऱ्हेगडाचा पायथा आहे. कऱ्हेगडाच्या उत्तरेकडे उतरलेल्या डोंगरदांड्यावरूनच किल्ल्यावर जाण्याचा मार्ग आहे.

## गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे
कऱ्हेगडाच्या माथ्याखाली कातळामध्ये खोदलेल्या काही पायऱ्यांवरून आपण माथ्यावर दाखल होतो. कऱ्हेगडाचा माथा लहानसा आहे. माथ्यावर घरांच्या जोत्याचे अवशेष आढळतात. कातळात कोरलेली पाण्याची टाकी आहेत. काही वेळेस या टाक्यांमध्ये शेवाळे वाढलेले असते तर काही वेळेस ती कोरडीही पडलेली असतात. माथ्याच्या पश्चिम अंगाला कातळात गुहा आहेत. कऱ्हेगडाच्या माथ्यावरून साल्हेर, सालोटा, मुल्हेर, मोरागड, रतनगड, तांबोळ्या, मांगी -तुंगीचे सुळके, सिष्ठा, देरमाळ, पिसोळ, अजमेर तसेच दुंधागड दिसतात. स्वच्छ हवेत अंजठा-सातमाळा रांगेचेही येथून दर्शन होते. कऱ्हेगडाच्या पायथ्यापासून देवळाणे हे गाव सात-आठ कि.मी. अंतरावर आहे. देवळाणे गावामध्ये प्राचीन असे शिवमंदिर आहे. या शिवमंदिरावरील काही शिल्पे प्रेक्षणीय आहेत.

## इतिहास
## हे सुद्धा पहा
* साल्हेर
* रवळ्या
* भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
अलंग

**अलंग** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

अहमदनगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यातील अत्यंत अवघड असा हा किल्ला आहे. घनदाट जंगल व विरळ वस्तीमुळे हा परिसर जरा त्रासदायक आहे. गडावर जाण्याच्या अवघड वाटा, भरपूर पाऊस यामुळे हा किल्ला तसा उपेक्षितच आहे. कळसूबाईच्या रांगेत  असणारे अलंग, मदन आणि कुलंग हे तीन किल्ले लक्षवेधक आहेत.

## इतिहास 
## गडावरील ठिकाणे
किल्ल्याचा माथा म्हणजे एक प्रशस्त पठारच आहे. किल्ल्यावर राहण्यासाठी दोन गुहा आहेत. पाण्याची ११ टाकी आहेत. किल्ल्यावर इमारतीचे काही अवशेष व एक छोटेसे मंदिर आहे. पूर्वेला कळसूबाई,औंढचा किल्ला, पट्टागड, बितनगड, उत्तरेला हरिहर, त्र्यंबकगड, अंजनेरी तर दक्षिणेला हरिश्चंद्रगड, आजोबागड, खुट्टा सुळका, रतनगड, कात्राबाई चा डोंगर हा परिसर दिसतो. किल्ल्याचा माथा फिरण्यास ४ तास पुरतात.

## गडावर जाण्याच्या वाटा 
* घाटघर मार्गे: किल्ल्यावर जाण्यासाठी ही दुसरी वाट आहे. पहिली आंबेवाडी मार्गे आहे. 

* घोटी - भंडारदरा मार्गे घाटघरला जावे. तेथून अडीच तासात किल्ल्याच्या तिसऱ्या घळीत ठेवलेल्या लाकडी बेचक्यापाशी पोहचतो. या बेचक्यातून थोडे वर गेल्यावर सोपे प्रस्तरारोहण करावे लागले. पुढे थोडी सपाटी पार केल्यानंतर डावीकडे कड्यालगत जाणारी वाट पकडावी. १० - १५ मि. आपण किल्ल्यावरील गुहेत पोहचतो. खिंडीतून डावीकडील वाटेने पुढे गेल्यावर काही पायऱ्या लागतात. या पायऱ्या चढून गेल्यावर ८० - ९० फुटाचा तुटलेला एक कडा लागतो. या कड्यावर प्रस्तरारोहणाचे साहित्य वापरून किल्ल्यावर प्रवेश करता येतो. मात्र, प्रस्तरारोहणाचे तंत्र अवगत असल्याशिवाय या वाटेने जाण्याचे धाडस करु नये. या वाटेने किल्ला गाठण्यास ६ तास लागतात.

## जेवणाची सोय 
गडावर जेवणाची कोणतीही सोय नाही.

## छायाचित्रे 

चित्र:Alang Steps.jpg|अलंग पायऱ्या 
चित्र:Alang view with caves.jpg|गुहेमधून दिसणारा अलंग 
चित्र:Alang Curvature.jpg|अलंग वळण
चित्र:Alang Construction.jpg| अलंग वरील बांधकाम 
चित्र:Water storing on Alang.jpg|अलंग वरील पाण्याचा साठा
चित्र:Anang Cave.jpg|अलंग वरील गुहा
चित्र:Mandan from Anang cave.jpg|अलंग वरून दिसणारा मदन किल्ला
चित्र:Close door on Alang Fort.jpg| अलंग वरील बंद दरवाजा
चित्र:Anang Madan Kulang - 3 forts range.jpg|सह्याद्रीचे त्रिमूर्ती - अलंग, मदन, कुलंग
चित्र:Sunset from fort Alang.jpg|अलंग वरून दिसणारा सूर्यास्त

## बाह्य दुवे 
* ट्रेक्क्षितीज वरील माहितीपृष्ठे 

## संदर्भ 
* सांगाती सह्याद्रीचा - यंग झिंगारो
* डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
* दुर्गदर्शन - गो. नी. दांडेकर
* किल्ले पुस्तक - गो. नी. दांडेकर
* दुर्गभ्रमणगाथा - गो. नी. दांडेकर
* ट्रेक द सह्याद्रीज - हरीश कपाडिया
* सह्याद्री - स. आ. जोगळेकर
* दुर्गकथा - निनाद बेडेकर
* दुर्गवैभव - निनाद बेडेकर
* इतिहास दुर्गांचा - निनाद बेडेकर
* महाराष्ट्रातील दुर्ग - निनाद बेडेकर

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा
मदनगड

**मदनगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

हा  किल्ला इगतपुरीजवळ आहे.

## भौगोलिक स्थान 
नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यातील कळसूबाई शिखराच्या डोंगररांगांमध्ये अलंग आणि कुलंग गडांच्या मधोमध मदनगड स्थित आहे.

## कसे जाल ?
मदनगड हा किल्ला अलंग आणि कुलंग गडांच्या मध्ये असून दोन्ही गडावरून मदनगडावर जाण्यासाठी वाट आहे. दोन्ही गडावरून मदन गडाच्या पायथ्याशी आल्यानंतर येथून पुढे जाण्यासाठी प्रस्थरारोहणाच्या सहाय्याने काही फुट वर गेल्यावर दगडी जिने लागतात. हे जिने चढून गेल्यावर आपण किल्ल्यावर पोहोचतो.

## इतिहास 
**मदन गडाचा नेमका इतिहास काय होता हे शोधण्याचा प्रयत्न अथवा काम चालू आहे... या गडाचा इतिहास हा लवकरात लवकर आपणा सर्वांपुढे आणू अशी मी आशा बाळगतो.... विशाल भवार**

## छायाचित्रे
## गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे 
मदन गडावर पोहोचल्यावर समोरच पाण्याचे टाके लागतात. हे पाणी पिण्यायोग्य आहे. येथून पुढे वर गेल्यावर दगडातून कोरलेल्या गुहा आहेत. हा भाग बालेकिल्ला असावा. ह्या गडाचा उपयोग टेहळणीसाठी होत असावा असे या गडाच्या स्थितीवरून वाटते.

## गडावरील राहायची सोय
मदनगडावर राहाण्यासाठी गुहा आहेत व तेथील पिण्याच्या टाक्यांमधुन पिण्याच्या पाण्याची सोय होते व पायथ्याच्या गावांतून वाटारी (मार्गदर्शक) घेतल्यास ते आपल्यासाठी गडावर जेवणही बनवून देतात.

## गडावरील खाण्याची सोय 
पायथ्याच्या गावांतून वाटारी (मार्गदर्शक) घेतल्यास ते आपल्यासाठी गडावर जेवणही बनवून देतात.

## गडावरील पाण्याची सोय
गडावर पाण्याची टाकी आहेत. हे पाणी पिण्यायोग्य असून बाराही महिने पुरेल इतके पाणी येथे आहे.

## जाण्यासाठी लागणारा वेळ 
## संदर्भ
सांगाती सह्याद्रीचा

डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे

## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील किल्ले

## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
औंढा किल्ला

'''''' हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

## भौगोलिक स्थान
सह्याद्रीची उत्तर दक्षिण रांग इगतपूरी (जिल्हा नाशिक) परिसरातून थळघाटाच्या पूर्वेकडे जाते. याच रांगेला कळसूबाई रांग म्हणतात. या रांगेचे दोन भाग पडतात. एक म्हणजे अलंग, मदन, कुलंग आणि कळसूबाई तर पूर्वेकडील औंढ, पट्टा, बितनगड, आड, म्हसोबाचा डोंगर.

## कसे जाल ?
इगतपुरी बस स्थानकावरून सकाळी ७.०० वाजता भगूरकडे जाणारी एस.टी पकडून साधारणतः दीड तासाच्या अंतरावरील कडवा कॉलनी नाक्यावर उतरावे. या कॉलनी पासूनच आपली पायपीट चालू होते. कॉलनीतून पुढे गेल्यावर कडवा धरण लागते. धरणाच्या भिंतीवरून पुढे गेल्यावर साधारण नाक्यापासून ४५ मिनिटांत आपण निनावी गावात पोहचतो. निनावी गावातून औंढा किल्ल्यावर जाण्यासाठी दोन मार्ग आहेत.

## इतिहास
इ. स. १६८८ पर्यंत हा किल्ला मराठ्यांच्या राज्यात होता. इ. स. १६८८ नंतर तो मोगलांनी जिंकून घेतला. येथे मोगलांचा सरदार श्यामसिंग यांची किल्लेदार म्हणून नेमणूक झाली.

## छायाचित्रे
## गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे
औंढचा किल्ला म्हणजे एक सुळकाच आहे. गडावर पाण्याच्या चार-पाच टाक्या आहे. एका गुहेत पाणी आहे. खड्कात खोदलेला दरवाजा आहे. समोरच पट्टा किल्ला, बितनगड, अलंग, मदन आणि कुलंग, कळसूबाई असा सर्व परिसर दिसतो. गड पाहण्यास अर्धा तास पुरतो.

## गडावरील राहायची सोय
नाही
## गडावरील खाण्याची सोय
नाही
## गडावरील पाण्याची सोय
बाराही महिने पाण्याची टाकी
## गडावर जाण्याच्या वाटा
## मार्ग 
## गडावर जाण्यासाठी लागणारा वेळ 
गडावर जाण्यासाठी लागणारा वेळ २ तास ३० मिनिटे

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
इंद्राई किल्ला

**इंद्राई** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.

नाशिक जिल्ह्यात सह्याद्रीची एक रांग सुरगण्यापाशी सुरू होते आणि चांदवडपर्यंत येऊन संपते. तीच मनमाडच्या जवळ असणाऱ्या अंकाईपर्यंत जाते. या रांगेला अजंठा-सातमाळ रांग म्हणतात.  चांदवड तालुक्यात चार किल्ले आहेत, राजधेर, कोळधेर, धोडप, इंद्राई आणि चांदवड.

## इतिहास
## गडावर पाहण्याची ठिकाणे
गडाच्या पायऱ्या चढून गेल्यावर प्रवेशद्वाराच्या अलीकडेच डाव्या बाजूला कातळावर एक फारसी शिलालेख कोरलेला आढळतो. प्रवेशद्वाराचे फक्त अवशेषच शिल्लक आहेत.

गडमाथ्यावर गेल्यावर डावीकडे वळून थोडे पुढे गेल्यावर तीन वाटा लागतात.  उजवीकडील वाट पकडली तर थोडयाच अंतरावर कातळात खोदलेल्या गुहांची रांग दिसते. या सर्व गुहा पाहून व परत मागे फिरून वरती जाणारी मधली वाट पकडली तर थोडे पुढे गेल्यावर एक महादेवाचे मंदिर लागते. तेथून पुढे जाणारी वाट समोरच्या डोंगरावर घेऊन जाते. या दोन वाटांऐवजी जर डावीकडील वाटेने गेल्यास पुढे  कातळात खोदलेल्या १८ ते २० गुहा लागतात. यापैकी काही गुहा राहण्यासाठी योग्य आहेत. शेवटच्या गुहेत पिण्याच्या पाण्याचे टाके आहे. इंद्राई किल्ल्यावरून राजधेर, कोळधेर, चांदवड, धोडप ईखारा हा परिसर दिसतो.

## छायाचित्रे
## गडावर जाण्याच्या वाटा
चांदवडहून राजधेरवाडीकडे जाणारी बसने चांदवड पासून ६ कि. मी. अंतरावर असणाऱ्याया वडबारे गावात उतरावे. येथून किल्ल्यावर जाणारी एक ठळक पायवाट आहे. गावातून किल्ल्यावर पोहोचण्यास ३ तास लागतात.

## सूचना
राहण्यासाठी गुहा आहेत. पाण्याची बारमाही सोय टाक्याच्या स्वरूपात आहे. खाण्याची सोय स्वतः करावी लागते.

## हे सुद्धा पहा
*भारतातील किल्ले

वर्ग:पुणे जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
गोलमाल (मराठी चित्रपट)

***गोलमाल*** हा २००६ चा भारतीय मराठी भाषेतील रोमँटिक कॉमेडी चित्रपट आहे जो ज्ञानेश भालेकर दिग्दर्शित आहे. हा भालेकर आणि सचिन दरेकर यांनी लिहिलेला आहे आणि ए. व्ही. टेलिफिल्म्स प्रायव्हेट लिमिटेड अंतर्गत निर्मित आहे. या चित्रपटात जितेंद्र जोशी, अमृता खानविलकर (दुहेरी भूमिका), भरत जाधव, राहुल गोरे आणि सुनील तावडे आहेत. चित्रपटाची कथा एकाच मुलीच्या प्रेमात पडणाऱ्या चार मुलांभोवती फिरते आणि तिच्यावर मात करण्यासाठी त्यांच्यातील स्पर्धा. हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर सुपरहिट ठरला.

## गीत
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
*"ये है गोलमाल"
*"झोल करून टाक"
*"परी म्हणू की सुंदरा"
*"तिघे नाही चौघे"
*"ही गुलाबी हवा"

## पुरस्कार
* संगीत दिग्दर्शक अवधूत गुप्ते यांना म. टा. सन्मान २००७चा 'सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शन' हा पुरस्कार प्राप्त.
* पार्श्वगायिका वैशाली सामंत यांना म. टा. सन्मान २००७चा 'सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका' हा पुरस्कार प्राप्त.
* दिग्दर्शक ज्ञानेश भालेकर यांना मराठी हास्य सन्मान २००७चा 'सर्वोत्कृष्ट दिगदर्शक' हा पुरस्कार प्राप्त.
* दिग्दर्शक ज्ञानेश भालेकर यांना मराठी हास्य सन्मान २००७चा 'सर्वोत्कृष्ट चित्रपट' हा पुरस्कार प्राप्त.

## हे सुद्धा पहा
* गोलमाल (२००६ चित्रपट)
* गोलमाल (हिंदी चित्रपट)

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*महाराष्ट्र टाईम्स 

वर्ग:इ.स. २००६ मधील मराठी चित्रपट
अलेहांद्रो तोलेदो

**अलेहांद्रो सेलेस्तियानो तोलेदो मान्रिक** (;  २८ मार्च १९४६) हा दक्षिण अमेरिकेमधील पेरू देशामधील एक राजकारणी व माजी राष्ट्राध्यक्ष आहे. तो २००१ ते २००६ दरम्यान राष्ट्राध्यक्षपदावर होता. तोलेदोने त्याच्या कार्यकाळात जगातील अनेक देशांसोबत पेरूचे सलोख्याचे संबंध प्रस्थापित केले.

## बाह्य दुवे 
*अध्यक्षाचे अधिकृत संकेतस्थळ 
*वैयक्तिक संकेतस्थळ 

वर्ग:पेरूचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डिक चेनी

thumb|right|डिक चेनी
**रिचर्ड ब्रुस चेनी** उर्फ **डिक चेनी** (:लिंकन, नेब्रास्का - ३ नोव्हेंबर, २०२५) हा एक अमेरिकन राजकारणी व अमेरिकेचा ४६वा उपराष्ट्राध्यक्ष आहे. रिपब्लिकन पक्षाचा सदस्य असलेला चेनी २००१ ते २००९ दरम्यान राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज डब्ल्यू. बुश ह्याच्या प्रशासनामध्ये उपराष्ट्राध्यक्षपदावर होता. त्यापूर्वी तो १९८९ ते १९९३ दरम्यान जॉर्ज एच.डब्ल्यू. बुशच्या प्रशासनामध्ये संरक्षण सचिव होता.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत व्यक्तिचित्र

वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:अमेरिकेचे संरक्षणसचिव
वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते
वर्ग:वायोमिंगमधील अमेरिकेचे प्रतिनिधी
वर्ग:अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाचे सदस्य
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लेलँड होन

**लेलँड होन** (जानेवारी ३०, इ.स. १८५३:डब्लिन, आयर्लंड - डिसेंबर ३१, इ.स. १८९६:डब्लिन, आयर्लंड) हा  आणि कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.

होन मॅरिलिबोन क्रिकेट क्लबकडूनही क्रिकेट खेळला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
होन, लेलँड
होन, लेलँड
होन, लेलँड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड ब्राउन (क्रिकेट खेळाडू)

ब्राउन, डेव्हिड
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
रिचर्ड लिविंग्स्टन फुलर

**रिचर्ड लिविंग्स्टन** तथा *डिकी* **फुलर** (जानेवारी ३०, इ.स. १९१३:सेंट ऍन, जमैका - मे ३, इ.स. १९८७:किंग्स्टन, जमैका) हा कडून एक कसोटी खेळलेला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ओलोफ पाल्मे

**स्वेन ओलोफ योआखिम पाल्मे** (; ३० जानेवारी १९२७ - २८ फेब्रुवारी १९८६) हा स्वीडन देशाचा पंतप्रधान होता. पाल्मे १९६९ ते १९७६ व १९८२ ते १९८६ ह्या दोन वेळा पंतप्रधानपदावर होता. तसेच इराण–इराक युद्धादरम्यान पाल्मे संयुक्त राष्ट्रांचा विशेष मुत्सदी होता.

शीत युद्धादरम्यान पाल्मेने अलिप्त धोरण स्वीकारले होते. २८ फेब्रुवारी १९८६ रोजी त्याची गोळी घालून हत्या करण्यात आली.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:स्वीडनचे पंतप्रधान
धडाकेबाज

***धडाकेबाज***  हा १९९० मध्ये प्रदर्शित मराठी चित्रपट आहे. 

## यशालेख
* मराठी फिल्म फेस्टिव्हल (१९९१) मॉरिशस येथील उद्‍घाटक चित्रपट.
* मराठीतील पहिले सिनेमास्कोप आणि ४ ट्रॅक स्टिरिओफोनिक साऊंड असलेले चित्र.

## पार्श्वभूमी
## कथानक
लक्ष्य, महेश आणि बाप्पा हे सर्वात चांगले मित्र आहेत जे लहान गुन्हे करून स्वतःला आधार देतात. कारागृहातून सुटल्यानंतर महेश आणि बाप्पाने आपापल्या गुन्हेगारी कारवाया थांबवण्याचा आणि वेगळ्या मार्गाने जाण्याचा निर्णय घेतला. लक्ष्य आपल्या मित्रांसोबत भाग घेण्यास आणि गुन्हा सोडण्यास नाखूष आहे. तथापि, महेश आणि बाप्पा पुढे तयार होतात आणि वेगळे राहणे निवडतात. महेश बाप्पा आणि लक्ष्याला म्हणतो: "जर आपण तिघेही एकत्र राहिले तर आपण आपले गुन्हेगारी जीवन जगू शकत नाही. म्हणून आपण एकमेकांपासून दूर राहूनच जगायला हवे."

नंतर रस्त्यावर फिरत असताना लक्ष्याला पाच रुपयांची नाणी सापडली. तो नाणी त्याच्या जॅकेटच्या खिशात ठेवतो. तथापि, त्याच्या जाकीटच्या खिशात एक छिद्र आहे, म्हणून नाणे रस्त्यावर पडते. लक्ष्याने पुन्हा उचलला. असे बऱ्याच वेळा होते. तो भुकेला पडतो आणि आपल्याकडे 15 रुपये आहे असा विचार करून रेस्टॉरंटमध्ये जातो आणि विविध प्रकारचे पदार्थ खातो. जेव्हा रेस्टॉरंटचा मालक त्याला पैसे देण्यास सांगतो, तेव्हा त्याला असे वाटते की त्याच्याकडे पुरेसे पैसे नाहीत. मालकाने त्याला दुकानातून बाहेर फेकले. लक्ष्याला पुन्हा पाच रुपयांची नाणी सापडली आणि मग पोकर खेळून या नाण्याने पैसे मिळविण्याचा प्रयत्न केला. निर्विकार गेममध्ये तो काहीशे रुपये जिंकून घेण्यास भाग पाडतो. शेवटी तो फसवत असल्याचे उघडकीस आले. इतर खेळाडू लक्ष्यावर शारीरिक मारहाण करण्यास सुरुवात करतात, परंतु महेश तिथे आला आणि त्याला वाचवतो.

महेश, बाप्पा, आणि लक्ष्या पळून शिवापूर गावात पोहोचतात. ते शिव मंदिरात जातात आणि कायद्याचे पालन करणारे नागरिक म्हणून जगण्याचा संकल्प करतात. त्यानंतर लक्ष्या मंदिराच्या बाहेर फुले विकणारी मुलगी गंगीला भेटते. तो तिच्या प्रेमात पडतो. त्यानंतर, लक्ष्याला जुन्या किल्ल्याच्या अवशेषात एक बाटली सापडली. बाटलीत अडकलेला एक माणूस त्याला सांगतो की तो लक्ष्याचा पूर्वज गंगाराम आहे. तो असेही म्हणतो की तो एका गुरूंकडून जादू शिकत होता, परंतु एक अपघात झाला आणि त्याच्या गुरूने त्याला शाप देऊन या बाटलीत अडकविले. गुरूंनी गंगारामला सांगितले: "तुम्ही तेव्हाच या बाटलीपासून मुक्त व्हाल, जेव्हा तुमचा वंशज गुरूने दिलेले वाळू त्याच्या फायद्यासाठी वापरेल."

लक्ष्य ही बाटली महेश आणि बाप्पाला दाखवते. ते गंगारामची जादू वापरून शिव मंदिराला रंग देतात. कवत्या महाकाल हा एक कुख्यात दरोडेखोर लक्ष्याच्या मालकीच्या जादूच्या बाटलीविषयी अधिक जाणून घेण्यासाठी आला. तो बाटली चोरतो परंतु ते वापरण्यास अक्षम आहे. गंगारामची जादू वापरून तिन्ही मित्र महाकालला आणि शिवापूरला मुक्त करतात. गंगारामची सँडबॅग रिकामी आहे आणि आपल्या गुरूच्या शापातून मुक्त आहे.

## उल्लेखनीय
या चित्रपटात खालील गाणी आहेत.
* नीन्ने प्रेमींचेनु
* जय जय हो शंभूदेवा
* ही दोस्ती तुटायची नाय
* फू बाई फू

## संदर्भ
* एनआरआय सिटीगाईड या संकेतस्थळावरील महेश कोठारे यांच्याबद्दलची माहिती 

## बाह्य दुवे
डेव्हिड ब्राउन

डेव्हिड ब्राऊन, अंतराळवीर. २००३ च्या स्पेस शटल कोलंबियातील यात्री.

वर्ग:इ.स. २००३ मधील मृत्यू
पोप अलेक्झांडर आठवा

**पोप अलेक्झांडर आठवा** (एप्रिल २२, इ.स. १६१०:व्हेनिस, इटली - फेब्रुवारी १, इ.स. १६९१:रोम) हा सतराव्या शतकातील पोप होता.

याचे मूळ नाव *पियेत्रो व्हिटो ऑटोबोनी* असे होते.

अलेक्झांडर ०८
अलेक्झांडर ०८
वर्ग:इ.स. १६१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६९१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अलॉइस सेनेफेल्डर

**अलॉइज सेनेफेल्डर** (१७७१-१८३४) या बव्हेरियन मुद्रक आणि संशोधकाचा जन्म प्रेग(झेकोस्लाव्हाकिया) येथे झाला. हा एक यशस्वी नट आणि नाटककार होता. इ‌.स. १७९६ मध्ये तेलकट खडूने ओल्या दगडावर लिहिताना त्याला अचानक शिळामुद्रणाची युक्ती सुचली. अनेक प्रयत्नांनंतर छपाई जमायला लागल्यावर त्याने म्युनिच येथे स्वतःचा शिळाप्रेस काढला. तो पुढे तेथील रॉयल प्रिंटिग प्रेसचा संचालक झाला. त्याने ऑफेनबाख(Offenbach) येथे मुद्रणकला शिकवण्यासाठी एक संस्था काढली.

वर्ग:नाटककार
वर्ग:चेकोस्लोव्हाकियन संशोधक
वर्ग:इ.स. १७७१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८३४ मधील मृत्यू
ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी

thumb|250px|ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी
ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी हा इंग्रजी भाषेतील सुप्रसिद्ध शब्दकोश आहे.या शब्दकोशाचा पहिला खंड फेब्रुवारी १ १८८४ रोजी प्रसिद्ध झाला.त्यावेळी 'अ न्यू इंग्लिश डिक्शनरी ऑन हिस्टॉरिकल प्रिन्सिपल्स; फाऊंडेड मेनली ऑन द मटेरियल्स कलेक्टेड बाय द फिलॉलॉजिकल सोसायटी' असे त्याचे लांबलचक नाव होते. पहिल्या ३५२ शब्दांच्या खंडात 'ए' पासून 'ऍंट' पर्यंतच्या शब्दांचा समावेश होता. पुढे हळूहळू या कोशात शब्दांची भर पडत गेली आणि संपूर्ण एकत्रित शब्दकोश तयार होण्यास एप्रिल १९ १९२८ ही तारीख उजाडली. १९३३ मध्ये या शब्दकोशाला **ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी** असे नाव मिळाले. १९५७ नंतर जगातील इतर बोली भाषेतील शब्दांचा या कोशात समावेश होण्यास सुरुवात झाली. तसेच जे शब्द वापरले जात नाहीत ते काढून टाकणेही सुरू झाले. नंतर या कोशाचे संगणकीकरण करण्यासाठी 'न्यू ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी' हा प्रकल्प हाती घेण्यात आला. या कामात १२० टाइपरायटर्सनी जवळजवळ ३५ कोटी कॅरेक्टर्स टंकली. पुन्हा १९८९ मध्ये न्यू हा शब्द काढून टाकण्यात आला व 'ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी - २' या नावाने खंड प्रकाशित करण्यात आला. सध्या या शब्दकोशाचा इतिहासातील सर्वांत महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प चालू असून 'ओईडी-३' या प्रकल्पात प्रत्येक शब्दाचा अर्थ, त्याच्या विविध अर्थछटा, संदर्भ तसेच व्याकरण या बाबी बारकाईने तपासल्या जात आहेत. प्रकल्पासाठी प्रस्तावित खर्च साडेपाच कोटी डॉलर इतका असून हा प्रकल्प पूर्ण होण्यास २०३७ साल उजाडेल.

वर्ग:शब्दकोश
लुई स्टीवन सेंट लॉरें

thumb|200px|लुई स्टीवन सेंट लॉरें
**लुई स्टीवन सेंट लॉरें** कॅनडाचा बारावा पंतप्रधान होता.

वर्ग:कॅनडाचे पंतप्रधान
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
लिथोग्राफ

**शिळामुद्रण(Lithography):-**
शिळामुद्रणाचा शोध अलॉइस सेनेफेल्डर(Aloys Senefelder) याने १७९६ मध्ये लावला. ओशट पेन्सिलीने संगमरवरी दगडावर लिहिताना त्याच्या लक्षात आले की लिहिलेल्यावर शाई चिकटते, पाणी नाही. त्यामुळे सपाट शिळेवरील ओशट प्रतिमांना शाई व पाणी लावून कागद दाबून काढला की छपाई होते. शाई-पाणी लावणे, कागद दाबून पुढे सरकवणे वगैरे कामे यंत्राच्या साहाय्याने झपाझप होतात. असे छापखाने भारतात आत्ताआत्तापर्यंत होते, अजूनही असतील.

महाराष्ट्रातील काही सुरुवातीचे छापखाने:-"Society for Promoting the Education of the Poor within the Government of Bombay" अशा लांबलचक नावाची संस्था १८१५ मध्ये स्थापन झाली. १८२० मध्ये, म्हणजे पेशवाईच्या अस्तानंतर दोनच वर्षांनी तिचे नांव "नेटिव्ह स्कूल बुक आणि स्कूल सोसायटी" असे झाले. माउंट स्ट्युअर्ट एलफ़िन्स्टन तिचे पहिले अध्यक्ष होते. सोसायटीच्या छापखान्यात शिळाप्रेसवर देवनागरीत मराठी व गुजराती पुस्तके छापत. गव्हर्नरच्या संमतीने इ‌.स. १८२२ मध्ये पंचोपाख्यान, १८२३ मध्ये विदूरनीति आणि १८२४ मध्ये सिंहासनबत्तिशी ही मराठी पुस्तके छापली गेली. 

सन १८२४ मध्ये मुंबईत सरकारी छपखाना झाला. त्यात सर्व शिळाप्रेसच होते. १८२९ साली नेटिव्ह सोसायटीमधून छापखान्यावर आलेले त्यांचे माजी सेक्रेटरी कॅप्टन जॉर्ज जर्व्हिस यांची १८३० मध्ये पुण्याच्या इंजिनिअरिंग कॉलेजमध्ये अध्यापक म्हणून नेमणूक झाली. त्यांनी येताना एक शिळामुदणयंत्र आणले आणि पुण्यातील पहिला शिळाप्रेस चालू झाला. लिथोग्राफ़ीसाठी शिळा प्रथम परदेशातून येत, पण पुढे सेंट फ़ोर्ट जॉर्ज(मद्रास) येथील मुख्य अभियंते डब्लू. जेराड यांनी मद्रास प्रांतातील कर्नूल येथून उत्कृष्ट प्रकारच्या एक हजार शिळा छापखान्यासाठी उपलब्ध करून दिल्या.

वर्ग:यंत्र
बोरिस येल्त्सिन

इवलेसे|221x221अंश|बोरिस येल्त्सिन
बोरिस निकोलायेविच येल्त्सिन फेब्रुवारी १ १९३१ एप्रिल २३ २००७ हे सोवियेत संघाच्या विघटनानंतर वेगळा देश झालेल्या रशियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष होते. त्यांचा दोन वेळचा राष्टाध्यक्ष पदाचा कार्यकाळ १० जुलै १९९१ ते ३१ डिसेंबर १९९९ असा होता. 

१९३४ साली बोरिस केवळ तीन वर्षांचे असतांना त्यांचे वडील *निकोलायेविच येल्त्सिन* यांना सोवियेत संघाच्या विरुद्ध निदर्शने करण्याच्या गुन्ह्यासाठी तीन वर्षे कालावधीची शिक्षा झाली. आई *क्लावदिया येल्त्सिनाने* शिवणकाम करून आपले घर सांभाळले. बोरिसला लहानपणापासून शिक्षणासह विविध खेळांमध्ये आवड होती, वॉलीबॉल, बॉक्सींग आणि कुस्ती हे खेळ त्यांना जास्त आवडत, स्किइंग आणि जिम्नॅस्टीक्स मध्येही ते आवडीने भाग घेत. 

१९५५ साली उरलच्या विश्वविद्यालयातून बोरिस येल्त्सिन यांनी बांधकाम क्षेत्रातील आपली पदवी संपादन केल्यावर एका कंपनीत काही काळ फोरमॅन म्हणून काम केले. या कंपनीतच त्यांना बढती मिळत गेली आणि ते १९६३ मध्ये ते मुख्य इंजिनियरच्या पदावर काम करू लागले. दरम्यान १९६१ पासून ते सोवियेत समाजवादी पक्षाचे कार्यकर्ता म्हणून कामे करू लागले. १९७५ साली त्यांना पार्टीच्या स्वर्दलोवस्क ओब्लास्ट विभागाचे अध्यक्ष पद बहाल करण्यात आले तर १९७६ साली त्यांना पार्टीच्या पॉलिटब्युरोचे सदस्य बनविण्यात आले. हळूहळू येल्त्सिन यांच्या सोवियेत सत्तेत ओळखी वाढू लागल्या, पार्टीतील महत्त्वाची पदे त्यांना मिळू लागली. १९८५ ते १९८७ या काळात येल्त्सिन मॉस्को शहराचे महापौर होते.

वर्ग:रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
डेव्ह कॅलाहन

**डेव्हिड जॉन कॅलाहन** (फेब्रुवारी १, इ.स. १९६५:क्वीन्सटाउन, दक्षिण आफ्रिका - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

याचा मामेभाऊ जस्टिन केम्प सुद्धा दक्षिण आफ्रिकेकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळला.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
कॅलाहन, डेव्ह
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड सिनकॉक

सिनकॉक, डेव्हिड
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नसीर मलिक

मलिक, नसीर
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्लिफर्ड मॅकवॉट

**क्लिफर्ड ऑब्रे मॅकवॉट** (१ फेब्रुवारी, १९२२:जॉर्जटाउन, गयाना - २० जुलै, १९९७:ऑटावा, ऑन्टॅरियो, कॅनडा) हा कडून १९५४-५५ दरम्यान सहा कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख