open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कारवार

**कारवार** हे भारताच्या कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर उत्तर कन्नड जिल्ह्याचे  प्रशासकीय केंद्र आहे.

येथे भारतीय आरमाराचा मोठा तळ आहे.

वर्ग:उत्तर कन्नड जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
कोकण विभाग

इवलेसे|उजवे|कोकणातील पारंपारिक घरे
**कोकण विभाग** महाराष्ट्रातील सहा प्रशासकीय विभागांपैकी एक आहे.

## इतिहास 
ब्रिटिश काळात कोकण विभाग हा मुंबई इलाख्यातील उत्तर किंवा गुजरात विभागात मोडत होता. ब्रिटिश काळात कोकण विभागात ठाणे, कुलाबा, रत्‍नागिरी असे तीनच जिल्हे होते.

## चतुःसीमा
कोकण विभागाच्या पश्चिमेस अरबी समुद्र, पूर्वेस पुणे विभाग(पश्चिम महाराष्ट्र), उत्तरेस गुजरात राज्य व दक्षिणेस गोवा राज्य आहे.

## थोडक्यात माहिती
* क्षेत्रफळ - ३०,७४६ किमी²
* लोकसंख्या (2011ची गणना) - 2,87,39,397
* जिल्हे - मुंबई जिल्हा, मुंबई उपनगरी जिल्हा, रायगड जिल्हा, रत्‍नागिरी जिल्हा, सिंधुदुर्ग जिल्हा, ठाणे जिल्हा, पालघर जिल्हा
* साक्षरता - ८१.३६%
* ओलिताखालील जमीन : ३,४८० चौरस किमी

वर्ग:महाराष्ट्र
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विभाग
इ.स. १५०७

## ठळक घटना आणि घडामोडी
## जन्म
* सप्टेंबर १६ - सम्राट चियाचिंग.

## मृत्यू
* ऑगस्ट २४ - ज्याँ मोलिने, फ्रेंच लेखक.

वर्ग:इ.स. १५०७
वर्ग:इ.स.च्या १५०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १६ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १५०६

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
## जन्म
## मृत्यू 
* मे ४ - हुसेन बयकराह, हेरतचा राजा.
* सप्टेंबर २५ - फिलिप पहिला, कॅस्टिलचा राजा.

वर्ग:इ.स. १५०६
वर्ग:इ.स.च्या १५०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १६ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
अमरावती विभाग

thumb|right|250px|अमरावती विभाग नकाशा
**अमरावती विभाग**(पश्चिम विदर्भ) महाराष्ट्रातील सहा प्रशासकीय विभागांपैकी एक आहे.
## चतुःसीमा
या विभागाच्या पश्चिमेस नाशिक विभाग(खानदेश आणि उत्तर महाराष्ट्र), पूर्वेस नागपूर विभाग(पूर्व विदर्भ), उत्तरेस मध्य प्रदेशराज्य व दक्षिणेस औरंगाबाद विभाग(मराठवाडा) आणि तेलंगणा आहेत.

## थोडक्यात माहिती
* क्षेत्रफळ - ४६,०९० किमी²
* लोकसंख्या (२००१ची गणना) - ३९,४१,९०३
* जिल्हे - अमरावती जिल्हा, अकोला जिल्हा, बुलढाणा जिल्हा, यवतमाळ जिल्हा, वाशीम जिल्हा
* साक्षरता - ७७.७९%
* ओलिताखालील जमीन : २,५८२ किमी²

वर्ग:महाराष्ट्र
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विभाग
नागपूर विभाग

thumb|right|250px|नागपूर विभाग नकाशा
**नागपूर विभाग** (पूर्व विदर्भ) महाराष्ट्रातील सहा प्रशासकीय विभागांपैकी एक आहे. नागपूर विभाग हा पूर्व विदर्भ या नावानेही ओळखला जातो.

## चतुःसीमा
या विभागाच्या पश्चिमेस अमरावती विभाग (पश्चिम विदर्भ), पूर्वेस छत्तीसगढ राज्य, उत्तरेस मध्य प्रदेश राज्य व दक्षिणेस तेलंगणा ही राज्ये आहेत.

## थोडक्यात माहिती
* क्षेत्रफळ - ५१,३३६ कि. मी.
* लोकसंख्या (२००१ची गणना) - १,०६,६५,९३९
* जिल्हे - नागपूर जिल्हा, भंडारा जिल्हा, चंद्रपूर जिल्हा, गडचिरोली जिल्हा, गोंदिया जिल्हा, वर्धा जिल्हा
* साक्षरता - ७५.९० %
* ओलिताखालील जमीन : ४,८२० कि. मी. 

वर्ग:महाराष्ट्रामधील विभाग
वर्ग:महाराष्ट्र
नाशिक विभाग

इवलेसे|उजवे|250px|नाशिक विभाग नकाशा
**नाशिक विभाग** महाराष्ट्रातील सहा प्रशासकीय विभागांपैकी एक आहे.ह विभाग खान्देश म्हणून देखील ओळखला जातो.या विभागामध्ये नाशिक हे सर्वात मोठे शहर म्हणून ओळखले जाते.
या प्रदेशातील नाशिक हे शहर लोकसंख्येच्या बाबतीत सर्वात मोठे शहर असून हेच शहर विस्तार व साक्षरतेबाबत प्रशासकीय विभागात अग्रेसर आहे .

## चतुःसीमा 
या विभागाच्या पश्चिमेस कोकण विभाग आणि गुजरात राज्य, पूर्वेस अमरावती विभाग(पश्चिम विदर्भ) आणि औरंगाबाद विभाग(मराठवाडा), उत्तरेस मध्य प्रदेश राज्य व दक्षिणेस पुणे विभाग(पश्चिम महाराष्ट्र) आहेत.

## थोडक्यात माहिती 
* क्षेत्रफळ - ५७,४९३ किमी²
* लोकसंख्या (२००१ची गणना) - १,५७,७४,०६४
तालुके:: ५४
* जिल्हे - नाशिक जिल्हा, जळगाव जिल्हा, अहिल्यानगर जिल्हा, धुळे जिल्हा, नंदुरबार जिल्हा
* साक्षरता - ७१.०२%
* ओलिताखालील जमीन : ८,०६० किमी²
* मुख्य पिके : द्राक्ष, कांदा, ऊस, ज्वारी, कापूस, नागली, डाळिंब, केळी.

वर्ग:महाराष्ट्र
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विभाग

-या विभागातील जळगाव जिल्हा तुषार सिंचनासाठी राज्यात अग्रेसर आहे.
-अहमदनगर जिल्हा हा सर्वाधिक विहिरी व सर्वाधिक साखर कारखाने असणारा जिल्हा आहे.
मध्य प्रदेशमधील जिल्हे

भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यात ५१ जिल्हे आहेत. त्यांवर एक दृष्टिक्षेप.


वर्ग:भारतामधील जिल्हे
इ.स. १५०८

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* फेब्रुवारी ४ - मॅक्सिमिलियनला रोमला कूच करून पोप जुलियस दुसऱ्याकडून पवित्र रोमन सम्राटपदी राज्याभिषेक करून घेण्यासाठी आपल्या प्रदेशातून जाण्याची परवानगी व्हेनिसने नाकारल्याने मॅक्सिमिलियनने त्रेंतो शहरातच स्वतःला सम्राट घोषित केले.
* फेब्रुवारी २० - मॅक्सिमिलियनने व्हेनिसवर हल्ला करून अँपेझ्झो शहर लुटले.

## जन्म
* मार्च ६ - हुमायूॅं, मुघल सम्राट.

## मृत्यू 
* जुलै ३१ - नाओद, इथियोपियाचा सम्राट.

## मृत्यू 
वर्ग:इ.स. १५०८
वर्ग:इ.स.च्या १५०० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १६ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
अनुपपूर जिल्हा

*हा लेख अनुपपुर जिल्ह्याविषयी आहे. अनुपपूर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**अनुपपुर जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र अनुपपूर येथे आहे.

## चतुःसीमा
वर्ग:अनुपपूर जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
राष्ट्रीय महामार्ग

**राष्ट्रीय महामार्ग (रा. म.)** हे भारतातील मुख्य रस्ते आहेत. राष्ट्रीय महामार्गांचे जाळे भारतभर ६६,५९० कि.मी. पसरले आहे. भारतीय राष्ट्रीय राजमार्ग प्राधिकरण ही भारत सरकारच्या नवव्या पंचवार्षिक योजनेअंतर्गत १९९५ साली स्थापन केलेली एक संस्था आहे. ही राष्ट्रीय महामार्गांच्या विकास, बांधकाम तसेच देखभालीसाठी जबाबदार आहे. भारताच्या एकूण रस्त्यांच्या फक्त २ % रस्ते रा. म. आहेत, पण एकूण रस्ता वाहतुकीच्या ४०% वाहतुकीसाठी ते कारणीभुत आहेत.

 (रा. म. ४)]]
उत्तर प्रदेशातील वाराणसी ते तामिळनाडूतील कन्याकुमारी पर्यंत धावणारा तसेच जबलपुर, नागपूर, हैदराबाद व बंगळूर ह्या प्रमुख शहरांना जोडणारा २३६९ किमी लांब रा. म. ७ हा सर्वात लांब तर एर्नाकुलम ते कोची असा ६ किमी धावणारा रा. म. ४७अ हा सर्वात लहान राष्ट्रीय महामार्ग आहे. दिल्ली–आग्रा (रा. म. २), दिल्ली–जयपुर (रा. म. ८), अमदावाद–वडोदरा (रा. म. ८), मुंबई–पुणे (रा. म. ४), बंगळूर–चेन्नई (रा. म. ४) हे राष्ट्रीय महामार्गांवरील काही सर्वाधिक गर्दीचे पट्टे आहेत.

## हे सुद्धा पहा
*भारतीय राष्ट्रीय राजमार्ग प्राधिकरण
*राष्ट्रीय राजमार्ग विकास परियोजना
*भारताच्या राष्ट्रीय महामार्गांची यादी (क्रमांकानुसार)
*भारताच्या राष्ट्रीय महामार्गांची यादी (राज्यानुसार)
*राज्य महामार्ग (भारत)

## संदर्भ
*
बडवानी जिल्हा

*हा लेख बड़वानी जिल्ह्याविषयी आहे. बडवानी शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

*बड़वानी जिल्हा*' भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १३,८५,८८१ इतकी होती.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
*
बालाघाट जिल्हा

**बालाघाट जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## चतुःसीमा 
## तालुके 
१. बैहर, २. परसवाडा, ३. बालाघाट, ४. वारा सिवनी, ५. खैरलांजी, ६. लालबर्रा, ७.कटंगी, ८. तिरोडी, ९. किरणापूर, १०. लांजी.

## संदर्भ 
बालाघाट एन.आय.सी 

वर्ग:बालाघाट जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
बैतुल जिल्हा

*हा लेख बेतुल जिल्ह्याविषयी आहे. बेतुल शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**बेतुल जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १५,७५,३६२ इतकी होती. 

## चतुःसीमा
वर्ग:बैतुल जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
भिंड जिल्हा

**भिंड जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. राज्याच्या उत्तर टोकाशी असलेला हा जिल्हा चंबळ विभागात मोडतो.

## चतुःसीमा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:भिंड जिल्हा
छत्तरपूर जिल्हा

*हा लेख छत्रपूर जिल्ह्याविषयी आहे. छत्रपूर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**छत्रपूर जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १७,६२,३७५ इतकी होती.

## चतुःसीमा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:छत्तरपूर जिल्हा
बऱ्हाणपूर जिल्हा

*हा लेख बऱ्हाणपूर(हिंदीत बुरहानपुर) जिल्ह्याविषयी आहे. बऱ्हाणपूर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**बऱ्हाणपूर जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
* बऱ्हाणपूर

वर्ग:बऱ्हाणपूर जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
छिंदवाडा जिल्हा

*हा लेख छिंदवाडा जिल्ह्याविषयी आहे. छिंदवाडा शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**छिंदवाडा जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## चतुःसीमा
Chhindwara Mandi Bhav

## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:छिंदवाडा जिल्हा
दतिया जिल्हा

*हा लेख दातिया जिल्ह्याविषयी आहे. दातिया शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**दातिया जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
*
धार जिल्हा

*हा लेख धार जिल्ह्याविषयी आहे. धार शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**धार जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २१,८५,७९३ इतकी होती. 

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:धार जिल्हा
दिंडोरी जिल्हा

*हा लेख दिंडोरी जिल्ह्याविषयी आहे. मध्य प्रदेशमधील दिंडोरी शहराविषयीचा लेख येथे आहे. महाराष्ट्रातील दिंडोरी शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**दिंडोरी जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्याच्या पश्चिम भागातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र दिंडोरी येथे आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
## बाह्य दुवे
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:दिंडोरी जिल्हा
ग्वाल्हेर जिल्हा

*हा लेख ग्वाल्हेर जिल्ह्याविषयी आहे. ग्वाल्हेर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**ग्वाल्हेर जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

ग्वाल्हेर सन १९४८ ते १९५६पर्यन्त मध्य भारताची राजधानी होते, जेव्हा मध्य प्रदेश भारताला जोडला गेला, तेव्हा याला जिल्ह्याचे स्वरूप देण्यात आले.  

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:ग्वाल्हेर जिल्हा
नर्मदापुरम जिल्हा

*हा लेख नर्मदापुरम जिल्ह्याविषयी आहे. नर्मदापुरम शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**नर्मदापुरम जिल्हा** भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. याचे जुने नाव **होशंगाबाद जिल्हा** होते.

## चतुःसीमा 
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:नर्मदापुरम जिल्हा
खांडवा जिल्हा

*हा लेख खांडवा जिल्ह्याविषयी आहे. खांडवा शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**खांडवा जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. हा जिल्हा पूर्वी निमाड जिल्ह्याचा पूर्व भाग होता.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:खांडवा जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
मंडला जिल्हा

*हा लेख मंडला जिल्ह्याविषयी आहे. मंडला शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**मंडला जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. मंडला शहर या जिल्ह्याचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:मंडला जिल्हा
मोरेना जिल्हा

*हा लेख मोरेना जिल्ह्याविषयी आहे. मोरेना शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**मोरेना जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र मोरेना येथे आहे.

## चतुःसीमा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:मोरेना जिल्हा
रेवा जिल्हा

*हा लेख रेवा (हिंदीत रीवा)  जिल्ह्याविषयी आहे. रेवा शहराविषयीचा लेख रेवा|येथे आहे.*

**रेवा  जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
चची भाषा

**च**ची भाषा महाराष्ट्रातील बालगोपाळांमध्ये एक सांकेतिक भाषा (कोड लॅंग्वेज) म्हणून प्रसिद्ध आहे. सर्वसाधारणपणे शालेय विद्यार्थी विविध खेळ खेळताना या भाषेचा सांकेतिक भाषा भरपूर वापर करतात. तशी ही भाषा समजण्यासाठी सोपी असली, तरी सहज बोलण्या/समजण्यासाठी मात्र बराच सराव करावा लागतो. कित्त्येक लहान मुला-मुलींचे गट या भाषेत थोडेफार बदल करून स्वतःची सांकेतिक भाषाही बनवतात!

==चच्या भाषेचे नियम=
चच्या भाषेचे सर्वसाधारण नियम खालीलप्रमाणे आहेत.
:*चच्या भाषेमध्ये प्रत्येक शब्द **च**पासून चालू होतो.
:* शब्दातील पहिले अक्षर सर्वात शेवटी म्हणले जाते आणि इतर अक्षरे जशास तसे म्हटली जातात.

काही वेळा पहिला **च** हा शब्दाच्या पहिल्या अक्षरासारखा चालवला जातो.
:* उदा: दिवस = चवसदि

## काही उदाहरणे
# तुझे नाव काय?
#; चझेतु चवना चयका?
# आपण एक नवीन योजनेचा वापर करू!
#; चपणआ चकए चवीनन चजनेचायो चपरवा चरूक!

## बाह्य दुवा
चशाषास्त्रभा

काय करत आहे
खरगौन जिल्हा

*हा लेख खरगोन जिल्ह्याविषयी आहे. खरगोन शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

खरगोन जिल्हा, जो पूर्वी पश्चिम निमाड जिल्हा म्हणून ओळखला जात होता, हा मध्य भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील जिल्हा आहे.  हा जिल्हा निमाड प्रदेशात आहे आणि तो इंदूर विभागाचा भाग आहे.  खरगोन शहर हे या जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे जे इंदूर या महानगराच्या दक्षिणेस आहे.

## भूगोल
जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ८,०३० चौकिमी (३,१०० चौ. मील) आहे.  जिल्हा २१°२२' आणि २२°३५' उत्तर अक्षांश व ७४°२५' आणि ७६°१४' पूर्व रेखांश दरम्यान वसलेला आहे. जिल्ह्याच्या उत्तरेला धार, इंदूर आणि देवास, दक्षिणेला महाराष्ट्र राज्याचा जळगाव जिल्हा, पूर्वेला खंडवा, बुरहानपूर आणि पश्चिमेला बडवानी या जिल्ह्यांनी वेढलेले आहे.

## इतिहास
जिल्ह्याला मोठा इतिहास आहे. प्राचीन काळात, महिष्मती (सध्याचे महेश्वर) येथील हैहय या प्रदेशावर राज्य करत होते. सुरुवातीच्या मध्ययुगीन काळात, हे क्षेत्र माळव्याच्या परमार आणि असिरगडच्या अहिरांच्या अधिपत्याखाली होते. मध्ययुगीन उत्तरार्धात, हे क्षेत्र माण्डूच्या माळवा साम्राज्याच्या अंतर्गत होते. १५३१ मध्ये, गुजरातचा सुलतान बहादूर शाहने हा भाग आपल्या ताब्यात घेतला. १५६२ मध्ये अकबराने संपूर्ण माळव्यासह हा प्रदेश मुघल साम्राज्याला जोडला. १७४० मध्ये पेशव्यांच्या अधिपत्याखाली मराठ्यांनी हा प्रदेश आपल्या ताब्यात घेतला. १७७८ मध्ये, पेशव्यांनी हा प्रदेश मराठा शासक, इंदूरचे होळकर, ग्वाल्हेरचे सिंधीया आणि धारच्या पोनवारांना वाटून दिले. १८२३ साली ग्वाल्हेरच्या सिंधीया (शिंदे) राज्यकर्त्यांशी संबंधित असलेले संस्थान ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेले. १८६१ मध्ये त्याचे संपूर्ण सार्वभौमत्व इंग्रजांना देण्यात आले, १८६७ मध्ये ते इंदूरच्या होळकर शासकांकडे गेले. १९४७ मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, इंदूर संस्थानातील निमाड जिल्हा हा मध्य भारत या नवीन राज्याचा निमाड जिल्हा बनला, त्याची प्रशासकीय जागा खरगोन येथे आहे. १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी जेव्हा मध्य भारत मध्य प्रदेशात विलीन झाला तेव्हा हा जिल्हा मध्य प्रदेशातील पश्चिम निमाड जिल्हा बनला. पश्चिम निमाड जिल्ह्याचे २४ मे १९९८ रोजी बडवानी आणि खरगोन जिल्ह्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले.

## तालुके
# खरगोन नगर
# खरगोन
# कसरावद
# महेश्वर
# बडवाह
# सनावद
# गोगाव
# भीकनगाव
# झिरनीया
# भगवानपुरा
# सेगाव

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
अशोकनगर जिल्हा

*हा लेख अशोकनगर जिल्ह्याविषयी आहे. अशोकनगर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**अशोकनगर जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:अशोकनगर जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:इ.स. २००३ मधील निर्मिती
सागर जिल्हा

*हा लेख सागर जिल्ह्याविषयी आहे. सागर, मध्य प्रदेश शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**सागर जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र सागर शहरात आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
*
सतना जिल्हा

*हा लेख सतना जिल्ह्याविषयी आहे. सतना शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**सतना जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
* रघुराजनगर, 
* नागोड, 
* उंचेहरा, 
* रामनगर, 
* मैहार, 
* अमरपाटन,
* रामपुर बाघेलान

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
शाहडोल जिल्हा

*हा लेख शाडोल जिल्ह्याविषयी आहे. शाडोल शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**शाडोल जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १०,६६,०६८ इतकी होती. 

## चतुःसीमा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:शाहडोल जिल्हा
टीकमगढ जिल्हा

*हा लेख तिकमगढ जिल्ह्याविषयी आहे. तिकमगढ शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**तिकमगढ जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. हा जिल्हा सागर विभागात आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १०,४०,३५९ इतकी होती.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
सिधी जिल्हा

*हा लेख सिधी जिल्ह्याविषयी आहे. सिधी शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**सिधी जिल्हा** भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
* सिधी, 
* रामपूर,
* सिहवाल,
* मजहोली,
* कुसमी

## बाह्य दुवे
http://sidhi.nic.in/

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:सिधी जिल्हा
उमरिया जिल्हा

हा लेख उमरिया जिल्ह्याविषयी आहे. उमरिया शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''

**उमरिया जिल्हा**  हा भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
*
अनुपपूर

**अनुपपूर** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर अनुपपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:अनुपपूर जिल्हा
विदर्भातील पर्यटन स्थळे

* पेंच अभयारण्य- अभयारण्य
* ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प - अभयारण्य
* नागझिरा अभयारण्य - अभयारण्य
* नवेगाव राष्ट्रीय उद्यान - अभयारण्य
* मेळघाट अभयारण्य - अभयारण्य
* चिखलदरा - थंड हवेचे ठिकाण
* तोतलाडोह - पर्यटनस्थळ
* अकोला किल्ला -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* गाविलगड - ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* अंबागड -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* पवनीचा किल्ला -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* सानगडीचा किल्ला -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* सिताबर्डीचा किल्ला -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* गोंड राजाचा किल्ला -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* नगरधन -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* भिवगड -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* बल्लारशा -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* किल्ले चंद्रपूर -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* गोंदियाचा प्रतापगड -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* नरनाळा किल्ला -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* बाळापूर किल्ला -  ऐतिहासिक स्थळ- किल्ला
* रामटेक - रामाचे पूरातन मंदिर
* मार्कंडा- कला व तीर्थस्थळ
* आदासा - विदर्भातील अष्टविनायक
* अष्टदशभूज (रामटेक) - विदर्भातील अष्टविनायक
* केळझर - विदर्भातील अष्टविनायक
* चिंतामणी (कळंब) - विदर्भातील अष्टविनायक
* भृशुंड (मेंढा) - विदर्भातील अष्टविनायक
* वरदविनायक (भद्रावती) - विदर्भातील अष्टविनायक
* सर्वतोभद्र (पवनी) - विदर्भातील अष्टविनायक
* सिताबर्डी (नागपूर) - विदर्भातील अष्टविनायक
* शेगाव - गजानन महाराजांचे देउळ
* महाकाली-चंद्रपूर येथे असलेले एक देवीचे मंदिर.

वर्ग:विदर्भ
वर्ग:पर्यटन स्थळे
भिंड

**भिंड** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर भिंड जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
बडवानी

**बडवणी** गाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील परभणी जिल्ह्यातील गंगाखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.  ते मराठवाड्यातील आहे.  येथे मराठी आणि आंध या प्रमुख भाषा बोलल्या जातात.  तो औरंगाबाद विभागांतर्गत येतो.  हे परभणीपासून दक्षिणेस ५८ किमी अंतरावर आहे.  गंगाखेडपासून 11 किमी अंतरावर आहे.  राज्याची राजधानी मुंबईपासून हे 473 किमी अंतरावर आहे.

## बडवणीला लागून असलेली गावे 
कोद्री (2 किमी), उंडेगाव (3 किमी), बोर्डा (4 किमी), डोंगरजळा (4 किमी), वागदरी (6 किमी) ही बडवणीच्या जवळपासची गावे आहेत. बडवाणीला उत्तरेला सोनपेठ तहसील, प्राली देखील लागून आहे. पश्चिमेला तहसील, पूर्वेला अहमदपूर तहसील, पूर्वेला पालम तहसील.

## लोकसंख्या 
बडवाणी स्थानिक भाषा मराठी आहे. बडवणी गावाची एकूण लोकसंख्या 2623 आहे. आणि घरांची संख्या 565 आहे. महिलांची लोकसंख्या ४८.५% आहे. ग्रामीण साक्षरता दर 62.5% आणि महिला साक्षरता दर 25.3% आहे.

## बडवानी जवळची नगरे 
परळी, लोहा, लातूर, परभणी बडवणी ही जवळपासची शहरे आहेत.

## गॅलरी 
## संदर्भ 
https://parbhani.gov.in/about-district/
वर्ग:विकिडाटामध्ये गुणक अनुपलब्ध
राजगढ जिल्हा

*हा लेख राजगढ जिल्ह्याविषयी आहे. राजगढ शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**राजगढ जिल्हा** हा भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे. या  जिल्ह्याला 'राजगढ (ब्यावरा)' या नावानेही ओळखले जाते. राजगढमधून 'नेवज' नदी वाहते. हिला प्राचीन काळी  'निर्विंध्या' म्हणत. या नदीच्या किनारी अत्रि ऋषींचा आश्रम होता.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
बऱ्हाणपूर

बुरहानपुर हे मध्य प्रदेश राज्यातील मध्य आकाराचे शहर आहे. हे बुरहानपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. तो ताप्ती नदीच्या उत्तर किनारपट्टीवर, भोपाळच्या 340 कि.मी. (211 मैल) आणि मुंबईच्या 540 कि.मी. (336 मैल) वर स्थित आहे. शहराकडे एक महानगरपालिका आहे आणि मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा मुख्यालय देखील आहे.
*
* इतिहास
753–982 पासून राष्ट्रकूट राजवटीत बुर्हानपुर हे एक महत्त्वाचे शहर होते. ताप्ती नदी आणि असिर्गगळ किल्ल्यातील खोदकामामुळे अनेक नाणी, देवी मूर्ति आणि प्रागैतिहासिक काळापासून मंदिरे सापडली आहेत. तथापि, मध्ययुगीन काळामध्ये बुर्हानपुरचा  उल्लेख प्रामुख्याने आला.

1388 मध्ये, खान्देशच्या फरुकी राजवंश सुल्तान मलिक नासीर खान यांनी शेख जैनुद्दीन यांच्या आज्ञाने आणि प्रसिद्ध मध्ययुगीन सूफी संत बुरहान-उद-दीन यांच्या नावाने बुरहानपुर असे नाव बदलले. बुर्हानपुर खानदेश सल्तनतीची राजधानी बनली. नंतर, मिरन आदिल खान दुसरा (इ.स. 1457-1501) या राजघराण्याचा एक सुलतान याने बुरहानपूरमधील एक राजवाडा आणि अनेक राजवाडे बांधले. आपल्या दीर्घकाळादरम्यान, बुरहानपूर हे व्यापार आणि कापड उत्पादनाचे एक प्रमुख केंद्र बनले.

1601 मध्ये, मुगल सम्राट अकबरने खानदेश वर कब्जा केला आणि बुर्हानपुर मुघल साम्राज्यातील तीन नवीन उच्चस्तरीय प्रांतांपैकी एक, खान्देशाची राजधानी बनले, प्रारंभिक अकबराचा पुत्र दानियल याचा नावावरून  खानदेशचे नामकरण दानेश असे केले होते (1609). 1609 मध्ये, मुघल सम्राट जहांगीर यांनी दख्खनच्या मुघल प्रांताचे राज्यकारभारास आपला दुसरा पुत्र परविज नियुक्त केला आणि राजाने त्याचे मुख्यालय आणि त्यांचे निवासस्थान म्हणून बुरहानपुरला निवडले.

बुर्हानपुर एक सुंदर शहर बनले आणि अनेक ऐतिहासिक स्मारके त्याच्या अंतरावरच टिकून राहिली, प्रामुख्याने मुगल शासक शाहजहांप्रमाणे बुऱ्हाणपूर एक महत्त्वाचा मुघल चौकी होता. शाहजहांमुळे या शहरामध्ये बराच वेळ घालवला, आणि शाही किलांना मदत केली. शाही किला ही बुद्धानगरमधील एक भव्य राजवाडा आहे, ताप्ती नदीच्या पश्चिमेला आहे. दिवाण-ए-आम आणि दिवाण-इ-खास  हे किल्लाच्या टेरेसवर बांधलेले होते. आज कालिला अवशेषांमध्ये  आहेत . तथापि, अजूनही उज्ज्वल शिल्पाकृती आणि कोरीव काम असलेल्या या राजवाड्यावरील भाग. राजवाड्यात मुख्य आकर्षण हमाम  किंवा शाही बाथ आहे.हे विशेषतः शाहजहांची पत्नी बेगम मुमताज महल यांच्यासाठी बनविले गेले होते, जेणेकरून ते आल्हाददायक स्नान करू शकतील. असे म्हणले जाते की तिच्या चौदाव्या मुलाला जन्म देताना ती तिथेच मरण पावली. आजही, छतावर अनेक जटिल चित्रे आहेत. यातील एक पेंटिंग एक स्मारक आहे जी ताजमहालची प्रेरणा आहे असे म्हणले जाते. बेगम मुमताजला ताजमहालl स्थानांतरित कारण्याआधी सहा महिने येथेच पुरण्यात आले होते.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:बऱ्हाणपूर जिल्हा
देवास

**देवास** हे भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यामधील एक शहर व देवास जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. देवास मध्य प्रदेशच्या पश्चिम भागातील माळवा भौगोलिक प्रदेशात भागात इंदूरच्या ३७ किमी ईशान्येस तर उज्जैनच्या ३५ किमी आग्नेयेस वसले आहे. भारताच्या स्वातंत्र्यापूर्वी ब्रिटिश राजवटीदरम्यान देवास हे एक स्वतंत्र मराठा संस्थान होते. सध्या २.९ लाख लोकसंख्या असलेले देवास मध्य प्रदेशातील सहाव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. देवास मध्य प्रदेश राज्याचे औद्योगिक नगर आहे. भारत सरकारचे **बैंक नोट मुद्रणालय** देवास नगरात स्थित आहे.

देवास शहराला त्याचे नाव शहरात स्थित **चामुण्डा** पर्वतामूळे प्राप्त झाले, ह्या पर्वताला **टेकरी** (३०० फिट उंची) ह्या नावाने ओळखले जाते. पर्वतावर देवीचे मन्दिर असल्या मुळे *देवी वासिनी* आणि ह्याच्या पासून *देवास* (देव-वास) हे नाव प्राप्त झाले असू शकते. शहराचे संस्थापक **देवासा बनिया** यांच्या नावा पासूनही शहराला त्याचे नाव प्राप्त झाले असू शकते.

## इतिहास
पूर्वी देवास हे नगर इंग्रज शासित भारताच्या दोन राघराण्यांची राजधानी होती. मूळ देवास राज्याची स्थापना अठराव्या शतकाच्या पूर्वार्धात झाली. मराठांच्या पंवार (पुआर) कुळातल्या तुकाजी राव (वरिष्ठ) आणि जिवाजी राव (कनिष्ठ) ह्यांनी ह्याची स्थापना केली.

## वाहतूक
***रेल्वे** - भारताच्या सर्वच प्रमुख स्थानांसाठी रेल्वे उपलब्ध आहे. पश्चिम रेल्वेच्या अखत्यारीखालील देवास रेल्वे स्थानक एक वर्दळीचे स्थानक असून येथे अवंतिका एक्सप्रेस, माळवा एक्सप्रेस, नर्मदा एक्सप्रेस इत्यादी अनेक रोज धावणाऱ्या गाड्यांचा स्थांबा आहे.
***रस्ता** - मुंबई ते आग्रा दरम्यान धावणारा राष्ट्रीय महामार्ग ३ देवासमधूनच जातो. 
***वायुमार्ग** - सर्वात जवळचा विमानतळ देवास पासून ३५ किमी दूर इन्दौर ह्या शहरात आहे.

## हे सुद्धा पहा
*देवास (लोकसभा मतदारसंघ)

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
कटनी

**कटनी** हे भारताच्या मध्य प्रदेश राज्याच्या कटनी जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र व प्रमुख शहर आहे. कटनी शहर मध्य प्रदेशच्या पूर्व भागात कटनी नदीच्या काठावर वसले असून ते जबलपूरपासून ९० किमी अंतरावर आहे. २०११ साली कटनीची लोकसंख्या सुमारे २.२१ लाख होती.

पश्चिम मध्य रेल्वे क्षेत्रातील कटनी रेल्वे स्थानक भारतातील सर्वात वर्दळीच्या रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
खरगौन

**खरगोन** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर खरगोन जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
राजगढ

**राजगढ** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर राजगढ जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. राजगढ शहरात रेल्वे स्थानक नाही. ब्यावरा-राजगढ (Biaora-Rajgarh) हे सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक २४ किमी वर आहे. 

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
पन्ना

**पन्ना** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे. हे एकेकाळी संस्थान होते. त्या संस्थानची स्थापना छत्रसाल बुंदेला याने केली. 

पन्ना शहरात पन्ना जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे.

पन्ना परिसरात हिऱ्याच्या खाणी आहेत.  जगप्रसिद्ध कोहिनूर हिरा हा पन्नाच्या खाणीत सापडला. 

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:पन्ना जिल्हा
सागर (मध्य प्रदेश)

**सागर** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर सागर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
शिवनी

**शिवनी** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे. ते नागपूर जबलपूर मार्गावर वसलेले आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १३,७९,१३१ होती. हे शहर शिवनी जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
शाहडोल

**शाहडोल** हे भारतातील मध्य प्रदेश राज्याच्या शाहडोल जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र व प्रमुख शहर आहे. शाहडोल मध्य प्रदेशाच्या पूर्व भागात वसले असून २०११ साली येथील लोकसंख्या ८६,६८१ इतकी होती. 

शाहडोल रेल्वे स्थानक दक्षिण पूर्व रेल्वेच्या कटनी-बिलासपूर रेल्वेमार्गावर असून येथे दररोज अनेक एक्सप्रेस गाड्यांचा थांबा आहे.

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:शाहडोल जिल्हा
खांडवा

**खांडवा** (हिंदीत खंडवा, बोलीभाषेत खंडुआ) हे भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील खांडवा जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. खांडवा शहर हे त्या राज्याच्या दक्षिण भागात इंदूरच्या १३० किमी दक्षिणेस तर भोपाळच्या २८० किमी नैर्ऋत्येस वसले आहे. २०११ साली खांडव्याची लोकसंख्या २,००,७३८ इतकी होती.

खांडवा रेल्वे स्थानक हे जंक्शन भारतीय रेल्वेच्या वर्दळीच्या स्थानकांपैकी एक आहे. हावडा-अलाहाबाद-मुंबई रेल्वेमार्ग हा भारतामधील प्रमुख रेल्वेमार्ग खांडवामधून जातो. खांडवा रेल्वे स्थानक मध्य रेल्वे क्षेत्राच्या अखत्यारीत येते.

वर्ग:खांडवा जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:खांडवा
खरीप पिके

पावसाच्या पाण्यावर घेण्यात येणारी पिके. महाराष्ट्रात सर्वात जास्त खरिपाचे क्षेत्र अकोला जिल्ह्यात तर सर्वात कमी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात आहे

उदाहरणार्थ - कापूस, मका, बाजरी, ज्वारी, तांदूळ, तूर, सोयाबीन.

वर्ग:शेती
वर्ग:पिके
विदिशा

**विदिशा** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर विदिशा जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

## प्रेक्षणीय स्थळे
### हेलिओडोरसचा स्तंभ
विदिशा हे सांचीपासून ९ किलोमीटरवर व भोपाळपासून ५४ किलोमीटरवर आहे. या गावात इंडो-ग्रीक राजा अ‍ॅन्टिअल्किडास याचा राजदूत हेलिओडोरस याने बांधलेला स्तंभ आहे. हेलिओडोरस हा शुंग राजा भागभद्र याच्या दरबारात होता. तो विष्णूभक्त होता असे समजले जाते. भारतात मंदिर स्थापत्य हे गुप्त काळापासून म्हणजे इसवी सनाच्या चौथ्या शतकापासून पाहायला मिळते. परंतु या स्तंभावर असलेल्या उल्लेखानुसार इ.स.पूर्व पहिल्या शतकातदेखील इथे विष्णूमंदिर होते असे सिद्ध होते. या स्तंभाला इथले लोक खंबाबाबा असे म्हणतात. 

### उदयगिरी लेण्या
विदिशाहून चार किलोमीटरवर बेस नदीच्या काठी उदयगिरी लेणी आहेत. त्या गुंफांत असलेली शिल्पे वैशिष्ट्यपूर्ण आहेत. इसवी सनाच्या पाचव्या शतकात, गुप्‍तकाळात या गुंफा खोदल्या गेल्या. इथे असलेले भूवराहाचे शिल्प अतिशय देखणे आहे. भूदेवीला पाताळातून बाहेर आणणारा हा विष्णूचा वराह अवतार इथे अतिशय ठसठशीतपणे आणि रेखीव असा कोरलेला आहे. डावा पाय किंचित दुमडून शेषावर ठेवलेला आणि उजवा पाय ताठ असलेल्या अशा आसनात हा वराह उभा असून डाव्या खांद्यावर भूदेवी दिसते. पाठीमागील भिंतीवर या वराहाचे अभिवादन करणाऱ्या विविध देवदेवता कोरलेल्या आहेत.  

या गुंफांजवळच गुप्‍त सम्राट दुसरा चंद्रगुप्‍त आणि कुमारगुप्‍त यांचे शिलालेख आहेत.

वर्ग:विदिशा जिल्हा
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:मध्य प्रदेशातील लेणी
रब्बी पिके

पावसाळयानंतर पडणाऱ्या थंडीत दवबिंदूंचा आधार घेऊन (सध्याच्या काळात बहुधा कृत्रिम सिंचनाचा  वापर करून घेण्यात येणाऱ्या पिकांना रब्बी पिके म्हणतात. 
हिवाळ्यात जे पिक घेतले जाते ते म्हणजे रब्बी पिक होय.
हे पिक ऑक्टोबर-नोव्हेंबर मध्ये पेरले जाते. (पेरणी हंगाम)
उन्हाळा लागण्याच्या वेळेस अर्थात मार्च-एप्रिलला हे पिक काढले जाते.(कापणी हंगाम)
आलू, जव, सरसो, कांदे, लसुण, राई, मटर असे रब्बी पिक मध्ये समावेश आहेत.
बाजरी, ज्वारी, नाचणी, दादर, गहू, चने आणि इतर पाले भाजी यांचा ही समावेश आहे
टीकमगढ

**टीकमगढ** हे भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यामधील एक शहर व टीकमगढ जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. भारताच्या बुंदेलखंड भौगोलिक प्रदेशात असलेले टीकमगढ भारताच्या स्वातंत्र्यापूर्वी ओरछा संस्थानाचा भाग होते. टीकमगढ उत्तर प्रदेशच्या झाशीपासून ९८ किमी तर भोपाळपासून २७० किमी अंतरावर स्थित आहे. २०११ साली टीकमगढची लोकसंख्या सुमारे ७९ हजार होती. 

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
वर्ग:टीकमगढ जिल्हा
वेधशाळा

हवामानाचा अभ्यास करण्यासाठी आणि नजीकच्या काळात हवामान कसे असेल याचा अंदाज घेण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रयोगशाळेला **वेधशाळा** म्हणतात.
लेखक रोहित मोहिते

## महाराष्ट्रातील वेधशाळा
महाराष्ट्रात हवामानविषयक अंदाज टिपण्यासाठी २० वेधशाळा कार्यरत आहेत.
* कुलाबा वेधशाळा

वर्ग:हवामानशास्त्र
वर्ग:भौतिकशास्त्र
नगदी पिके

ज्या पिकांची विक्री करून शेतकऱ्यास रोख रक्कम (नगद) मिळते त्या पिकांस **नगदी पिके** असे म्हणतात.

## उदाहरणे 
* मिरची
* काजू
* कापूस
* ऊस
* तंबाखू

वर्ग:पिके
इ.स.पू. ८६

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
* मार्च १ - लुसियस कोर्नेलियस सुलाच्या नेतृत्वाखाली रोमन सैन्य अथेन्समध्ये घुसले व तेथील राज्यकर्ता ऍरिस्टियोनला पदच्युत केले.

## जन्म
## मृत्यू
## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ८६
वर्ग:इ.स.पू.चे ८० चे दशक
वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक
वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
मंदसौर

**मंदसौर** हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.

यह शहर मंदसौर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र है। मंदसौर भारताच्या मध्यप्रदेश प्रान्त मध्ये स्थित एक प्रमुख शहर आहे. मंद्सौरचे प्राचिन नाव दशपुर होते. पुरातात्त्विक आणि ऐतिहासिक वारसाने समरू्द्ध उत्तरी मध्य प्रदेशचा मंदसौर हा एक ऐतिहासिक जिल्हा आहे. हे 5530 वर्ग किलोमीटर एवढ्या क्षेत्रात पसरले आहे. स्वतंत्रताच्या पहिले हे ग्वालियर सियासतीचा हिस्सा होता. मंदसौर हिन्दू आणि जैन मंदिरांसाठी खास लोकप्रिय आहे. पशुपतिनाथ मंदिर, बाही पारसनाथ जैन मंदिर आणि गांधी सागर बांध येथील मुख्य दर्शनीय स्थळ आहेत. या जिल्हयात अफीमचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन होते. मंदसौर राजस्थानच्या चित्तौड़गढ़, कोटा, भीलवाड़ा, झालावाड़ आणि मध्यप्रदेशातील रतलाम जिल्ह्याने वेढलेले आहे. 

प्रमुख आकर्षण
पशुपतिनाथ मंदिर
हे मंदिर मंदसौर जिल्ह्यातील प्रमुख आकर्षण आहे. संभवतः पूर्ण विश्वाची एकमात्र अष्टमुखी भगवान शिवची प्रतिमाचे पशुपतिनाथ मंदिर शिवना नदीच्या काठावर स्थित आहे. चारी दिशांमध्ये मंदिराचे दरवाजे आहेत. प्रवेश द्वार केवळ पश्चिम दिशेतच उघडते. मंदिर मध्ये 7.5 फीट ऊंचीचा शिवलिंग स्थापित केले गेले आहे. प्रतिमेच्या वरचे चार मुख शिवच्या बाल्यकाल, युवावस्था, अधेडवस्था, वृधावस्थाला प्रदर्शित करते. शिवच्या दर्शनाकरीता लांबून येथे भक्तांचे ये जा चालू राहते. दर वर्षी श्रावण महिन्यात मंदिर परिसरात मनोकामना अभिषेक होते. जे सम्पूर्ण भारतात कोणत्याही शिव मंदिरात होत नाही. 

श्री वही तीर्थ
इस लेख में संदर्भ या स्रोत नहीं दिया गया है।
कृपया विश्वसनीय संदर्भ या स्रोत जोड़कर इस लेख में सुधार करें। स्रोतहीन सामग्री ज्ञानकोश के उपयुक्त नहीं है। इसे हटाया जा सकता है। (जून 2016)
Quick facts

वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
बाष्पीभवन

उजवे|इवलेसे|319x319अंश|या आकृतीमध्ये वेगवेगळ्या टप्पे संक्रमणाचे नाव दर्शविले आहे.
उष्णतेमुळे पाण्याची वाफ होणे या प्रक्रियेला “**बाष्पीभवन**” असे म्हणतात.

घटक किंवा कंपाऊंडची बाष्पीकरण म्हणजे द्रव टप्प्यापासून वाफ एक चरण संक्रमण आहे. बाष्पीकरण दोन प्रकारचे असते: बाष्पीभवन आणि उकळणे. बाष्पीभवन एक पृष्ठभागावर होणारी क्रिया आहे आणि उकळणे ही क्रिया घटकात सर्वत्र होत असते. 

बाष्पीकरण हे द्रव टप्प्यापासून वाफेपर्यंतचे एक चरण संक्रमण आहे जे उष्मांक तापमानाच्या जवळ दिलेल्या दबावाने तापमानात येते. बाष्पीभवन केवळ तेव्हाच होते जेव्हा एखाद्या पदार्थाच्या वाफेचे आंशिक दाब संतुलित संतुलनास वाफ दाबापेक्षा कमी असते.

बाष्पीभवन हे फक्त द्रवाच्या वरील भागावर होते. उकळने या प्रकियेपेक्षा बाष्पीभवन हे मूलभूत तत्त्व मुले वेगळे आहे , उकळण्याची प्रकिया द्रवाच्या सर्व भागात होते , तर बाष्पीभवन हे फक्त वरील भागावर होते. 

बाष्पीभवन करण्यासाठी द्रवाच्या रेणूंसाठी ,ते पृष्ठभागाजवळ असले पाहिजेत, त्यांना योग्य दिशेने वाटचाल करावी लागेल,आणि द्रवाच्या आण्विक बलावर मात करण्यासाठी पुरेशी गतीशील उर्जा असली पाहिजे.जेव्हा रेणूंचा थोडासा भाग या निकषांवर अवलंबून असतो, तेव्हा बाष्पीभवन दर कमी असतो. 

बाष्पीभवन हा जलचक्राचा एक आवश्यक भाग आहे.सूर्य (सौर ऊर्जा) समुद्र, तलाव, जमिनीतील ओलावा आणि पाण्याचे इतर स्त्रोतांमधून पाण्याचे बाष्पीभवन करतो.पाण्याचे बाष्पीभवन जेव्हा द्रवाची पृष्ठभाग उघडकीस येते तेव्हा रेणू बाहेर पडतात आणि पाण्याची वाफ तयार करतात;ही वाफ नंतर वर येऊन ढग तयार करू शकते.पुरेशी उर्जा असल्यास, द्रव वाफेत बदलते.

## ऊत्कलन बिंदू
जर द्रव्य उत्कलन बिन्दुच्या वर गेले तरच त्याचे बाष्पीभवन होण्यास सुरुवात होते.  
ज्या तापमानास दिलेल्या पदार्थाचे द्रवावस्थेतून वायू अवस्थेत रूपांतरण होते, त्या तापमानास त्या पदार्थाचा "'क्वथनबिंदू"' असे म्हणतात, यालाच उत्कलनांक अथवा उत्कलनबिंदू म्हणूनही ओळखले जाते.आसपासच्या वातावरणाच्या दाबानुसार द्रवाच्या उत्कलन बिंदूमध्ये बदल होतो.जेव्हा द्रव वातावरणातील दाबांवर असते.  तेव्हापेक्षा अंशतः निर्वात पोकळीमध्ये द्रवाचा उत्कलन बिंदू कमी असतो.वातावरणीय दाब असलेल्या द्र्वापेक्षा  पेक्षा उच्च दाब असलेल्या द्रवाचा उत्कलन बिंदू जास्त असतो.उदाहरणार्थ, समुद्राच्या पातळीवर 100 डिग्री सेल्सियस तापमानात पाणी उकळते ,परंतु 1,795 मीटर उंचीवर 93.4 डिग्री सेल्सियसला पाणी उकळते.दिलेल्या दाबासाठी,  वेगवेगळे पातळ पदार्थ भिन्न तापमानात उकळतात.

## परिणामी घटक 
### तापमान
जेवढे तापमान जास्त असेल, तेवढे बाष्पीभवणाचे प्रमाण जास्त असते.
कमी तापमानस कमी बाष्पीभवन होते.

### आकारमान 
द्रव्याचे आकारमान जेवढे अधिक, तेवढा द्रव्याचा बाष्पीभवनचा दर वाढतो. 

वर्ग:ऊष्मगतिकी
वर्ग:भौतिकशास्त्र
कोलार

**कोलार** भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर कोलार जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:कोलार जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
उडुपी

**उडुपी** भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर उडुपी जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

उडुपीतील कृष्णाचे मंदिर प्रसिद्ध आहे. उडुपी खाण्याला या शहराचे नाव दिलेले आहे. उडुपी हे कृष्ण मंदिर, तुळू, अष्टमठासाठी उल्लेखनीय आहे आणि लोकप्रिय उडुपी पाककृतींवरून त्याचे नाव देण्यात आले आहे.  हे भगवान परशुराम क्षेत्र म्हणूनही ओळखले जाते, आणि कनकना किंडीसाठी प्रसिद्ध आहे.  तीर्थक्षेत्राचे केंद्र, उडुपी हे रजता पीठ आणि शिवली (शिबलेल) म्हणून ओळखले जाते.  हे मंदिराचे शहर म्हणूनही ओळखले जाते.  मणिपाल हे उडुपी शहरातील एक परिसर आहे.  Udui औद्योगिक केंद्र मंगळुरूपासून सुमारे 60 किमी उत्तरेस आणि राज्याची राजधानी बेंगळुरूपासून सुमारे 422 किमी उत्तरेस रस्त्याने स्थित आहे.

वर्ग:उडुपी जिल्ह्यातील शहरे व गावे
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे

भारत देशाच्या आंध्र प्रदेश राज्यात २६ जिल्हे आहेत. जून २०१४ मध्ये आंध्र प्रदेशाचा उत्तर व पश्चिम भूभाग विभागून तेलंगणा हे नवे राज्य निर्माण केले गेले. मूळ आंध्र प्रदेशामधील १० जिल्हे तेलंगणामध्ये समाविष्ट करण्यात आले. आंध्रप्रदेशचे मुख्यमंत्री जगमोहन रेड्डी यांनी २०२२ मध्ये नवीन १३ जिल्हे निर्माण केले.

## यादी
## बाह्य दुवे
*
वर्ग:भारतामधील जिल्हे
बेळ्ळारी

**बेल्लारी** हे भारताच्या कर्नाटक राज्यातील बेल्लारी जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. बेल्लारी शहर कर्नाटकच्या मध्य-पूर्व भागात बंगळूरच्या ३०६ किमी उत्तरेस कर्नाटक-आंध्र प्रदेश सीमेजवळ वसले आहे. २०११ साली बेल्लारीची लोकसंख्या ४.११ लाख होती.

## हे सुद्धा पहा
* बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघ

वर्ग:बेळ्ळारी जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
धारवाड

**धारवाड** भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर धारवाड जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. 1962 मध्ये हुबलीमध्ये विलीन होऊन हुबली-धारवाड ही जुळी शहरे निर्माण झाली.

2016 मध्ये, हुबळी-धारवाडची सोलर सिटी/ग्रीन सिटी मास्टर प्लॅनसाठी निवड करण्यात आली.

## संदर्भ 
वर्ग:धारवाड जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
*
मंगळूर

**मंगळूर**, मॅंगलोर,  किंवा मंगलोर हे भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे. (मंगलौर नावाचे एक गाव उत्तराखंडमध्ये हरिद्वार जिल्ह्यात आहे).

हे शहर दक्षिण कन्नड जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. मंगळूराचे नाव मंगळूरु (किंवा मॅंगालूरु) करण्याचे घाटत आहे. मंगळूरात तूळू व कोंकणी भाषा बोलल्या जातात.

या गावात तयार होणारी मंगलोरी कौले भारतभर प्रसिद्ध आहेत.

वर्ग:दक्षिण कन्नड जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
वर्ग:मंगळूर
संप्लवन

पदार्थाचे स्थायुरूपातून थेट वायुरूपात रूपांतर होण्याच्या प्रक्रियेला **संप्लवन** असे म्हणतात.

## संप्लवनशील पदार्थ
* कापूर
* आयोडिन
* कार्बन डायऑक्साइड
* नॅप्थालीन (डांबराच्या गोळ्या)
* कॅडमियम (कमी दाबामध्ये)

## संप्लवनाचे उपयोग
# रंगकामामध्ये स्थायू रंगद्रव्यांचे संप्लवन करून कागद किंवा ईतर माध्यमांवर त्यांचा थर चढवला जातो. या प्रक्रियेत विविध रंगघटकावर व्यवस्थीत नियंत्रण ठेवता  येते. व उत्तम दर्जाचे रंगकाम करता येते.

वर्ग:ऊष्मगतिकी
वर्ग:भौतिकशास्त्र
हासन

**हसन** भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर हसन जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
वर्ग:हासन जिल्हा
विजापूर

**विजापूर** भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर विजापूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. विजापूरचे नाव आता विजयपूर असे करण्यात आले आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* गोल घुमट
* मुलुख मैदान
* पर्यटन स्थळ आहे.
* एक रम्य आणि पाहण्या सारखे ठिकाण 

वर्ग:विजापूर जिल्हा
वर्ग:विजापूर
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
फास्ट ब्रीडर अणुभट्टी

फास्ट ब्रीडर अणुभट्टीत(द्रुतगती न्युट्रॉन इंधन जनक) ही अणुऊर्जा प्रकल्पामधे (वीज निर्मितीसाठी) वापरली जाणारी अणुभट्टी आहे. या अणुभट्टीत भंजन प्रक्रिया द्रुतगती न्युट्रॉन द्वारे घडवून आणली जाते.

## इतिहास 
जगातील पहिली फास्ट ब्रीडर अणुभट्टी ही अमेरिकेने इ.स. १९५१ मधे कार्यान्वित केली.

## बाह्य दुवे 
इसकाळ : http://www.esakal.com/20060301/sampvish5.html 

वर्ग:अणुऊर्जा
आदिलाबाद जिल्हा

येथील ज्ञान सरस्वती मंदिर]]
**आदिलाबाद** हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी आदिलाबाद जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. आदिलाबाद येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.
हा दक्षिण आणि मध्य भारताचा प्रवेशद्वार जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. जिल्ह्याच्या सीमा आसिफाबाद, निर्मल जिल्ह्यांसह आणि महाराष्ट्राच्या राज्याच्या सीमेसह आहेत.
## प्रमुख शहरे
*आदिलाबाद
## लोकसंख्या 
भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या आदिलाबाद जिल्ह्याची लोकसंख्या ७०८,९७२ आहे, ज्याचे प्रमाण ९८९ स्त्रिया आणि १००० पुरुष आहेत. साक्षरता दर ६३.४६% आहे. अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती लोकसंख्येच्या अनुक्रमे १४.०२% आणि ३१.६८% आहेत. जिल्ह्यात, ३६.५०% लोकसंख्या तेलुगू, १९.६७% मराठी, १७.२३% गोंडी, १०.२३% उर्दू, ७.००% लंबाडी, २.९२% कोलामी आणि २.०५% हिंदी भाषा बोलतात.

## मंडळ (तहसील) 
खालील तक्त्यामध्ये जिल्ह्यातील १८ मंडळांचे  त्यांच्या संबंधित महसूल विभागांमध्ये वर्गीकरण केले आहे:

## हे सुद्धा पहा 
* तेलंगण
* तेलंगणामधील जिल्हे
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

## संदर्भ 

वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
अनंतपूर जिल्हा

**अनंतपूर** हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यामधील एक जिल्हा आहे. अनंतपूर येथे अनंतपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. 

## चतुःसीमा
अनंतपूर जिल्हा आंध्र प्रदेशच्या दक्षिण भागातील रायलसीमा प्रदेशात स्थित असून त्याच्या पश्चिमेस कर्नाटक तर उर्वरित दिशांना आंध्र प्रदेशची इतर राज्ये आहेत. राष्ट्रीय महामार्ग ७ अनंतपूर जिल्ह्यातून धावतो.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 


वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
चित्तूर जिल्हा

*हा लेख चित्तूर जिल्ह्याविषयी आहे. चित्तूर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**चित्तूर जिल्हा** (), हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील रायलसीमा भागातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र चित्तूर येथे आहे. भारताच्या २०११ च्या जनगणनेनुसार याची लोकसंख्या ४१,७०,४६८ आहे.  चित्तूर जिल्ह्यात तिरुपती, श्रीकलाहस्ती आणि कानिपकम आणि इतर मंदिरांचा समावेश आहे. हा चेन्नई-मुंबई महामार्गाच्या चेन्नई - बेंगळुरू विभागातील दक्षिणेकडील आंध्र प्रदेशच्या पोनि नदी खोऱ्यात आहे. आंबे, धान्य, ऊस आणि शेंगदाणे या बाजारपेठेचे प्रमुख केंद्र आहे. या जिल्ह्यातील सत्यवेद मंडल एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आहे. हे चित्तूर जिल्ह्यासह संपूर्ण आंध्रप्रदेशातील प्रमुख केंद्र मानले जाते. 

## व्युत्पत्ती
चित्तूर जिल्ह्याचे नाव त्यात असणाऱ्या चित्तूर शहरावरून पडले आहे. 

## इतिहास
१९४७ मधील भारतीय स्वातंत्र्यानंतर चित्तूर हे पूर्वीच्या मद्रास राज्याचा एक भाग बनवले गेले. सध्याचा चित्तूर जिल्हा पूर्वी उत्तर आर्कोट जिल्हा होता, जो १९ व्या शतकात ब्रिटिशांनी स्थापन केला होता. चित्तूर हे त्याचे मुख्यालय होते. पूर्वीचा चित्तूर जिल्हा १ एप्रिल १९११ रोजी सध्याच्या चित्तूर जिल्हा आणि उत्तर आर्कोट जिल्ह्यात विभागला गेला. १ एप्रिल १९११ रोजी चित्तूर जिल्हा, तत्कालीन मद्रास राज्याच्या उत्तर आर्कोट जिल्ह्यातील चट्टूर, पालामेनेरू, चंद्रगिरी आणि कडप्पा व पुंगनूर येथील वैलपडु, श्री कालाहस्ती, चित्तूर जिल्ह्यातील जमींदारी तहसीलमधील कर्वेतीनगर जिल्हा एकत्रित करून बनविला गेला. १९६० मध्ये मा. पो.सि. आणि इतर नेत्यांच्या मागण्यांमुळे चित्तूर जिल्ह्यात ३१९ गावे समाविष्ट करण्यात आली. ती गावे तमिळनाडूच्या तत्कालीन कांचीपुरम जिल्हा आणि तिरुवल्लूर जिल्ह्यातील होती. 
चंद्रगिरी हे तिरुपतीचे एक उपनगर आहे. हा भाग विजयनगर साम्राज्याची चौथी राजधानी होती.

## भौगोलिक स्थिती
चित्तूर हा आंध्र प्रदेशातील रायलसीमेचा भाग आहे.  जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ  आहे. या जिल्ह्याच्या वायव्येकडे अनंतपूर जिल्हा, उत्तरेस कडपा जिल्हा, ईशान्येकडे नेल्लूर जिल्हा, दक्षिणेस तामिळनाडू राज्यातील कृष्णागिरी जिल्हा, वेल्लोर जिल्हा, तिरुपत्तूर जिल्हा व  तिरुवल्लूर जिल्हा आणि पश्चिमेस कर्नाटक राज्यातील कोलार जिल्हा आहे. चित्तूर जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या दक्षिणेस जवळजवळ १२°३७′ - १४°८′ उत्तर अक्षांश आणि ७८°३′ - ७९°५५′ पूर्व रेखांश या दरम्यान आहे. जिल्ह्यातील एकूण भूभागापैकी तीस टक्के भाग जंगलांनी व्यापलेला आहे.  चित्तूर शहराभोवती आंबा आणि चिंच यांची झाडे आहेत. तसेच या जिल्ह्यात गुरे-ढोरे भरपूर आहेत. जिल्ह्यातील मातीत लाल चिकट ५७%, लाल वालुकामय ३४% आणि उर्वरित ९% काळी चिकणमाती, काळी वाळू आणि लाल मातीने बनलेली आहे.  चित्तूर चेन्नईपासून , बंगळुरूपासून  आणि हैदराबादपासून  अंतरावर आहे.

## संदर्भ
वर्ग:चित्तूर जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
गुंटुर जिल्हा

]]
**गुंटुर अमरावती** हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यामधील एक जिल्हा आहे. गुंटुर येथे गुंटुर जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. कृष्णा नदी गुंटुर जिल्ह्याच्या उत्तरेकडून वाहते.

गुंटुर जिल्हा आंध्र प्रदेशमधील कृषी उद्योगाचे प्रमुख केंद्र असून तांदूळ, तंबाखू व मिरची ही येथील मुख्य पिके आहेत. आंध्र प्रदेशाची नवी राजधानी अमरावती गुंटुर जिल्ह्यामध्येच असेल असा अंदाज व्यक्त केला गेला आहे.

## चतुःसीमा
गुंटुर जिल्ह्याच्या पश्चिमेस तेलंगणाचा नालगोंडा जिल्हा, दक्षिणेस बंगालचा उपसागर तर उर्वरित दिशांना आंध्र प्रदेशची इतर राज्ये आहेत.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
हैदराबाद जिल्हा

]]
**हैदराबाद** हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी हैदराबाद जिल्हा हा आंध्र प्रदेश राज्याचा भाग होता. हैदराबाद शहर हे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. हैदराबाद महानगरपालिकेचा भाग ह्या जिल्ह्यामध्ये येतो. हा तेलंगणा राज्यातील सर्व जिल्ह्यांमध्ये सर्वात लहान जिल्हा आहे, परंतु लोकसंख्या घनता जिल्ह्यांमध्ये सर्वाधिक आहे.

## इतिहास 
ऑपरेशन पोलोनंतर १९४८ मध्ये अत्राफ-ए-बाल्दा जिल्हा आणि बाघाट या हैदराबाद संस्थानातील जिल्ह्यांचे विलीनीकरण करून हैदराबाद जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. १९७८ मध्ये हैदराबाद जिल्ह्याचे नंतर हैदराबाद शहरी जिल्हा आणि हैदराबाद ग्रामीण जिल्हा असे विभाजन करण्यात आले. हैदराबाद ग्रामीण जिल्ह्याचे नंतर रंगारेड्डी जिल्हा असे नामकरण करण्यात आले.

## प्रमुख शहर
*हैदराबाद	
## भूगोल 
हैदराबाद जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ २१७ चौरस किलोमीटर (८४ चौरस मैल) आहे. हैदराबाद जिल्ह्याला रंगारेड्डी आणि मेडचल-मलकाजगिरी जिल्ह्याच्या सीमा आहेत.	
	
## लोकसंख्या 
२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या हैदराबाद जिल्ह्याची लोकसंख्या   आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९५४ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ८३.२५% आहे. एकूण लोकसंख्येच्या १००% शहरी भागात राहतात.	

२०११ च्या जनगणनेत हैदराबाद जिल्ह्याची धार्मिक रचना अशी होती: 	
	

## मंडळ (तहसील) 
हैदराबाद जिल्ह्या मध्ये १६ मंडळे आहेत:	

## हे सुद्धा पहा 
* तेलंगणामधील जिल्हे
* तेलंगणा
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 
	
	
	
## संदर्भ 
	
वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
कडप्पा जिल्हा

**कडप्पा** हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यामधील एक जिल्हा आहे. कडप्पा येथे कडप्पा जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री वाय.एस. राजशेखर रेड्डीच्या मृत्यूनंतर कडप्पा जिल्ह्याचे नाव बदलून **वाय.एस.आर. कडप्पा जिल्हा** असे ठेवण्यात आले.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 


वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
करीमनगर जिल्हा

**करीमनगर** हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी हा जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. करीमनगर येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. निजाम काळात, सय्यद करीमुद्दीन नावाच्या एलगंडाला किलादाराने गावास करीमनगर हे नाव दिले होते. करीमनगर हे एक प्रमुख नागरी समूह आणि राज्यातील पाचवे मोठे शहर आहे.	
	
## प्रमुख शहर
*करीमनगर
## भूगोल 
करीमनगर जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ २,१८८ चौरस किलोमीटर (८२२ चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा उत्तरेला जगित्याल आणि पेद्दपल्ली जिल्हा, दक्षिणेला हनमकोंडा जिल्हा आणि सिद्दिपेट जिल्हा, पूर्वेला राजन्ना सिरिसिल्ला जिल्हा आणि पश्चिमेला जयशंकर भूपालपल्ली जिल्‍ह्यांसह आहेत.
	
## लोकसंख्या 
२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या करीमनगर जिल्ह्याची लोकसंख्या १०,०५,७११ आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९९३ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ६९.१६% आहे. जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्येच्या ३०.७२% लोक शहरी भागात राहतात. करीमनगर जिल्हा प्रामुख्याने ग्रामीण स्वरूपाचा असून तो भारतामधील २५० सर्वात गरीब जिल्ह्यांपैकी एक आहे.

## मंडळ (तहसील) 
करीमनगर जिल्ह्या मध्ये १६ मंडळे आहेत: 	करीमनगर आणि हुजुराबादा ही दोन महसूल विभाग आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* तेलंगणामधील जिल्हे	
* तेलंगणा	

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ
*

वर्ग:करीमनगर जिल्हा
वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
खम्मम जिल्हा

इवलेसे|पामुलापल्लीजवळील रथम टेकड्या
**खम्मम** हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी हा जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. खम्मम येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. 
	
## प्रमुख शहर
*खम्मम	
## भूगोल 
खम्मम जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ४,३६१ चौरस किलोमीटर (१,६८४ चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा सूर्यापेट, महबूबाबाद, भद्राद्री कोठगुडम जिल्ह्यांसह आणि आंध्र प्रदेश राज्यासह आहेत. जिल्ह्याचा मध्य व पूर्व भाग प्रामुख्याने डोंगराळ आहे. गोदावरी ही येथून वाहणारी प्रमुख नदी आहे.	
	
## लोकसंख्या 
२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्याखम्मम जिल्ह्याची लोकसंख्या १४,०१,६३९ आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९९७ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ६५.९५% आहे. जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्येच्या २२.६% लोक शहरी भागात राहतात.  

खम्मम जिल्हा प्रामुख्याने ग्रामीण स्वरूपाचा असून तो भारतामधील २५० सर्वात गरीब जिल्ह्यांपैकी एक आहे. 
	
## मंडळ (तहसील) 
खम्मम जिल्ह्या मध्ये २१ मंडळे आहेत: खम्मम आणि कल्लूरु ही दोन महसूल विभाग आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* तेलंगणामधील जिल्हे	
* तेलंगणा	

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ


वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
कुर्नूल जिल्हा

*हा लेख कुर्नूल जिल्ह्याविषयी आहे. कुर्नूल शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**कुर्नूल** भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र कुर्नूल येथे आहे.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
वर्ग:कुर्नूल जिल्हा
महबूबनगर जिल्हा

**महबूबनगर** हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी हैदराबाद जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. महबूबनगर येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. 	
महबूबनगर हा निजामाच्या अधिपत्याखालील हैदराबाद राज्याचा दक्षिणेकडील जिल्हा होता. महबूबनगर हे शहर हैदराबादपासून ९६ किमी अंतरावर आहे. हे ठिकाण पूर्वी “रुक्मम्मापेटा” आणि “पलामूरू”(दुधाची जमीन) म्हणून ओळखले जात असे. हैदराबादचा निजाम (१८६९-१९११) मीर महबूब अली खान असफ जाह सहावा यांच्या सन्मानार्थ ४ डिसेंबर १८९० रोजी हे नाव बदलून महबूबनगर करण्यात आले. महबूबनगर हे १८८३ पासून ह्या जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे.

## प्रमुख शहर
*महबूबनगर
## भूगोल 
महबूबनगर जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ २,७३८ चौरस किलोमीटर (१,०५७ चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा पूर्वेला नागरकुर्नूल जिल्हा, पश्चिमेला नारायणपेट जिल्हा,  उत्तरेला रंगारेड्डी जिल्हा, दक्षिणेला वनपर्ति आणि जोगुलांबा गदवाल जिल्‍ह्यांसह आहेत. दक्षिणेला कृष्णा नदीच्या सीमेवर आहे. कृष्णा, तुंगभद्रा, वेंडी, पेद्दवागु आणि चिन्नवागु  ह्या जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या आहेत.
	
## लोकसंख्या 
२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या महबूबनगर जिल्ह्याची लोकसंख्या ९,१९,९०३ आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९३४ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ६३.३४% आहे. जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्येच्या ३७.२% लोक शहरी भागात राहतात.  महबूबनगर जिल्हा प्रामुख्याने ग्रामीण स्वरूपाचा असून तो भारतामधील २५० सर्वात गरीब जिल्ह्यांपैकी एक आहे. 	
	
## मंडळ (तहसील) 
महबूबनगर जिल्ह्या मध्ये १५ मंडळे आहेत:	

## हे सुद्धा पहा 
* तेलंगणामधील जिल्हे	
* तेलंगणा	
	
	
	

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

## संदर्भ 
	
वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
मडिकेरी

**मडिकेरी** (याचे पूर्वीचे नाव मेर्करा होते) भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे. हे एक थंड हवेचे ठिकाण आहे. हे शहर कोडागु जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

## व्युत्पत्ती
मडिकेरी पूर्वी मुद्दू राजा केरी म्हणून ओळखले जात असे. याचा अर्थ मुद्दुराजाचे शहर असा होतो. इ.स. १६३३ ते १६८७ दरम्यान कोडागूवर राज्य करणाऱ्या प्रख्यात हलेरी राजा मुद्दुराजा यांच्या नावावरून या गावाला हे नाव देण्यात आले आहे. इ.स. १८३४ पासून, जुलमी ब्रिटिश राजवटी दरम्यान, याचे नाव मेर्करा असे ठेवण्यात आले. स्वातंत्र्यानंतर त्याचे नाव म्हैसूर सरकारने मडिकेरी असे ठेवले.

## इतिहास
मडिकेरीचा इतिहास कोडगूच्या इतिहासाशी संबंधित आहे. इ.स. दुसऱ्या ते सहाव्या शतकापर्यंत कोडगूच्या उत्तर भागावर कादंबस राजवंश राज्य करीत होते. कोडगूच्या दक्षिणेकडील भागावर चौथ्या ते अकराव्या शतकापर्यंत गंगास राजवंशाने राज्य केले. ११ व्या शतकात गंगास राजवंशाला पराभूत केल्यानंतर चोलास राजे कोडगूचे राज्यकर्ते बनले. १२ व्या शतकात चोलास राजे होयसलास कडून पराभूत झाले आणि कोडगूवर होयसलास राजवंशाचे राज्य आले. १४ व्या शतकात कोडगु विजयनगर राजांकडे आला. त्यांच्या पतनानंतर, कर्णमभु (पालेगार) सारख्या स्थानिक सरदारांनी थेट त्यांच्या प्रदेशांवर राज्य करण्यास सुरुवात केली. त्यांचा हलेरी राजवंश संस्थापक वीरराजूंनी पराभव केला. हे इककेरी सदाशिवा नायक यांचे पुतणे जे तालकडु गंगा राजवंशाचे वंशज होते. इ.स. १७०० मध्ये केकेरी सोमशेखर नायक यांनी तुल्यनाडूच्या पुट्टूर आणि अमारा सुलिया मॅग्नेस हलेरी राजांना भेट दिली. हलेरी राजवंश म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या वीरराजूच्या वंशजांनी कोडगुवर इ.स. १६०० ते १८३४ पर्यंत राज्य केले. हलेरी राजा मुद्दुराजाने मडीकेरी येथे किल्ला बांधला आणि त्यांची राजधानी म्हणून घोषित केली. मुद्दुराजा हे हलेरी राजवंशातला तिसरे राजा होते. त्यांनी मडिकेरीच्या भोवतालची जमीन सपाट करण्यास सुरुवात केली आणि इ.स. १८८१ मध्ये किल्ला बांधला. मडीकेरी किल्ला जो मूळतः चिखलाने बांधलेला होता. नंतर ती जागा टीपू सुलतान याने जिंकली. इ.स. १८३४ नंतर कोडगुवर ब्रिटिशांची जुलमी राजवट चालु झाली. इ.स. १९४७ नंतर भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यावर हा भाग भारतात शामिल झाला.

## लोकसंख्याशास्त्र
२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार मडीकेरीची लोकसंख्या ३३,३८१ होती.  यात पुरुषांची टक्केवारी ५७.२% आणि महिलांची टक्केवारी ४२.८% आहे. मडीकेरीचा सरासरी साक्षरता दर ८५% होता, जो राष्ट्रीय सरासरी प्रमाण ५७.२%च्या तुलनेत जास्त होती. पुरुष साक्षरता ८३% आणि महिला साक्षरता ८०% होती. ११% लोकसंख्या ६ वर्षाखालील होती.

## भूगोल आणि हवामान
हे शहर समुद्र सपाटीपासून  उंचीवर आहे. येथे उष्णकटिबंधीय डोंगराळ प्रदेशाचे हवामान आहे. मडीकेरी  येथे स्थित आहे. मडिकेरी पश्चिम घाटात स्थित आहे आणि एक लोकप्रिय थंड हवेचे ठिकाण आहे. उत्तरेस हसन, पश्चिमेला मंगलुरु आणि पूर्वेस मयसूरू ही सर्वात जवळची शहरे आहेत. जानेवारीत सरासरी दैनंदिन किमान तापमान ११ सेल्सियस असते. उन्हाळ्यात कमाल तापमान २४ अंश सेल्सियस ते २७ अंश सेल्सियस पर्यंत असते. नैऋत्य मॉन्सूनला सुरुवात झाल्यानंतर तापमानात जूनमध्ये घट होते आणि हवामान थंड होते. ४.५ अंश सेल्सियस हे सर्वात कमी नोंदविले तापमान आहे.

## संदर्भ
## बह्यदुवे
* 
* Madikeri.org: मडिकेरी आणि कुर्गचे पोर्टल 
* मडिकेरी: इतिहास आणि आर्किटेक्चर 

वर्ग:कोडागु जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
नेल्लोर जिल्हा

*हा लेख नेल्लोर जिल्ह्याविषयी आहे. नेल्लोर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**नेल्लोर** भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र नेल्लोर येथे आहे.

## चतुःसीमा 
नेल्लोर जिल्ह्याच्या पूर्वेस बंगालचा अखात, दक्षिणेस तामिळनाडू, पश्चिमेस कडप्पा जिल्हा आणि उत्तरेस प्रकासम जिल्हा आहेत.

## तालुके 
वर्ग:नेल्लोर जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे