open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
शारदा मेहता

**शारदा मेहता** (२६ जून १८८२ - १३ नोव्हेंबर १९७०) या एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या, महिला शिक्षणाच्या समर्थक आणि गुजराती लेखिका होत्या. त्या आताच्या आधुनिक गुजरात राज्यातील पदवीधर झालेल्या पहिल्या दोन महिलांपैकी एक होत्या. त्यांनी महिला शिक्षण आणि महिला कल्याणासाठी संस्था स्थापन केल्या. त्यांनी अनेक निबंध आणि आत्मचरित्र लिहिले तसेच काही कामांचे भाषांतर केले.

## सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण 
[इवलेसे|१९२० मध्ये अहमदाबाद येथील महिला विद्यालयात [महात्मा गांधी (डावीकडे) आणि रवींद्रनाथ टागोर (मध्यभागी) यांच्यासोबत शारदा मेहता (उजवीकडे).]]
शारदा यांचा जन्म २६ जून १८८२ रोजी अहमदाबाद येथे एका समाजसुधारक कुटुंबात झाला. ती न्यायिक अधिकारी गोपीलाल मणिलाल ध्रुव आणि नागर ब्राह्मण कुटुंबातील बालाबेन यांची मुलगी होती. ती समाजसुधारक आणि कवी भोलानाथ दिवेटिया यांची पणती होती.

## वैयक्तिक जीवन 
१८९८ मध्ये तिने सुमंत मेहता यांच्याशी लग्न केले. त्यावेळी तो वैद्यकीय विद्यार्थी होता आणि तिच्यापेक्षा चार वर्षांनी मोठा होता.

## कारकीर्द 
### सामाजिक कार्य 
मेहता यांनी सामाजिक सुधारणांसाठी काम केले आणि शिक्षण, महिला सक्षमीकरण, जातीच्या बंधनांना विरोध, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि भारतीय स्वातंत्र्याला पाठिंबा दिला. त्यांच्यावर महात्मा गांधींचा प्रभाव होता. १९०६ पासून त्यांनी स्वदेशी (घरगुती) वस्तू आणि खादीच्या कपड्यांना प्रोत्साहन दिले. १९१७ मध्ये त्यांनी करारबद्ध गुलामगिरी ( गिरमिती ) विरुद्ध निषेध आयोजित केला.  त्यांनी दैनिके आणि मासिकांमध्ये सामाजिक विषयांवर निबंध लिहिले. या कामात १८८२ ते १९३७ या कालावधीचा समावेश आहे आणि त्यात सामाजिक, ऐतिहासिक आणि राजकीय परिस्थिती आणि महिलांचे प्रबोधन समाविष्ट केले आहे. 

तिच्या बहिणीसोबत, मेहता यांनी रोमेश चंद्र दत्त यांच्या बंगाली कादंबरी *संसार* (*द लेक ऑफ पाम्स*, १९०२) चे अनुवाद *सुधाहासिनी* (१९०७) असे केले. द महाराणी ऑफ बडोदा (चिमनाबाई द्वितीय) यांच्या *पोझिशन ऑफ वुमन इन इंडियन लाइफ* (१९११) याचे *हिंदुस्तानमा स्त्रीओनु सामाजिक स्थान* (१९१५) नावाने अनुवादन केले. तिने अण्णाभाऊ साठेंच्या कादंबरीचा *वर्णाने कंठे* या नावाने अनुवादही केला.

१३ नोव्हेंबर १९७० रोजी वल्लभ विद्यानगर, आणंद जिल्हा, येथे त्यांचे निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:गुजराती लेखिका
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:गांधीवादी
वर्ग:भारतीय आत्मचरित्रकार
वर्ग:भारतीय महिला गैर-काल्पनिक लेखक
वर्ग:भारतीय महिला चरित्रकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय चरित्रकार
वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखक
वर्ग:भारतीय समाज सुधारक
वर्ग:इ.स. १९७० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:Pages with unreviewed translations
जोधइया बाई बैगा

**जोधइया बाई बैगा** (१९३८ - १५ डिसेंबर, २०२४) या एक भारतीय चित्रकार होत्या. त्या बैगा समाजातील होत्या आणि मध्य प्रदेशमधील उमरिया जिल्ह्यातील लोढा गावात राहत होत्या. त्यांनी आपले जवळजवळ पूर्ण आयुष्य गरिबी आणि हलाखीत व्यतीत केले.

त्यांचा जन्म १९३८ मध्ये झाला. लहानपणीच त्यांच्या माता-पित्यांचे निधन झाले होते, त्यानंतर त्यांच्या तीन भावांनी त्यांचा सांभाळ केला आणि त्यांचे लग्न लावून दिले. वयाच्या अवघ्या ४० व्या वर्षी त्यांच्या पतीचे निधन झाले. त्यावेळी त्यांना दोन मुले होती आणि त्या ६ महिन्यांच्या गर्भवती होत्या. पतीच्या निधनानंतर कुटुंबाची संपूर्ण जबाबदारी त्यांच्या खांद्यावर आली. कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी त्यांनी अनेक दशके मजुरी केली, जंगलातून लाकडे आणि महुआ गोळा करून विकला आणि स्थानिक दारू बनवण्यासारखी कामेही केली. त्या माती आणि अभ्रकापासून बनवलेल्या कच्च्या घरात राहत असत. त्यांना दोन मुले आणि एक मुलगी आहे. त्यांची मुलेही मजुरीचे काम करतात. त्यांचे नातूही त्यांना कलाक्षेत्रात मदत करत असत, जसे की मुखवटे बनवणे ज्यावर त्या पेंटिंग करायच्या. त्या जंगलातील लाकूड, रानमेवा आणि खत विकून उदरनिर्वाह करत असत.वयाच्या ६९-७० व्या वर्षी उमरिया येथील प्रसिद्ध कलाकार आशिष स्वामी यांच्याशी त्यांची भेट झाली. स्वामी यांनी त्यांच्यातील प्रतिभा ओळखली आणि त्यांना त्यांच्या 'जनगणान्वर' स्टुडिओमध्ये चित्रकलेचे प्रशिक्षण दिले. त्यांच्या कलाशैलीची तुलना गोंड कलाकार जंगगड सिंह श्याम यांच्या शैलीशी केली जाते.

## कलेचे वैशिष्ट्य 
त्यांच्या चित्रांमध्ये बैगा संस्कृती, निसर्ग, प्राणी आणि जंगलातील जीवन यांचे दर्शन घडते. त्या प्रामुख्याने मोह (Mahua) वृक्षाला आपल्या चित्रांचे केंद्रस्थान मानत असत, कारण बैगा जमातीमध्ये या झाडाला देव मानले जाते. सुरुवातीला त्या केवळ भिंतींवर (भित्तीचित्रे) काम करत होत्या, परंतु नंतर त्यांनी कॅनव्हास, कागद, लाकूड आणि अगदी मातीच्या भांड्यांवरही चित्रे काढण्यास सुरुवात केली. त्यांचे नातू मुखवटे बनवत असत, ज्यावर त्या रंगकाम करत. 

## आंतरराष्ट्रीय ओळख 
त्यांच्या कलाकृती भारतात भोपाळ, दिल्ली आणि इतर काही ठिकाणी, तसेच इटलीची राजधानी मिलान आणि फ्रान्समधील पॅरिस येथे प्रदर्शित करण्यात आल्या. ८० वर्षांच्या एका आदिवासी महिलेची कला सातासमुद्रापार पोहोचणे ही त्यांची जमेची बाब ठरली.

## मृत्यू 
१५ डिसेंबर २०२४ रोजी दीर्घ आजाराने उमरिया जिल्ह्यातील लोढा येथे वयाच्या ८६ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू
वर्ग:महिला चित्रकार
वर्ग:भारतीय चित्रकार
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त महिला
वर्ग:मध्य प्रदेशातील व्यक्ती
मार्गारेट कझिन्स

**मार्गारेट एलिझाबेथ कझिन्स** (पुर्वाश्रमीच्या **गिलेस्पी**; ७ नोव्हेंबर १८७८ - ११ मार्च १९५४), **ग्रेटा कझिन्स** म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या, एक आयरिश-भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ, मताधिकारवादी आणि थियोसोफिस्ट होत्या, ज्या अखिल भारतीय महिला परिषद  ची स्थापना आणि महिला भारतीय संघटनाची सह-संस्थापक म्हणून ओळखल्या जातात.

भारतीय राष्ट्रगीत *जन गण मनाचे* सूर जपण्याचे श्रेय कझिन्सना जाते आणि ते १४ ऑगस्ट १९४७ रोजी संविधान सभेला राष्ट्रध्वज सादर करणाऱ्या ध्वज सादरीकरण समितीचे सदस्य होते.

## सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण 
मार्गारेट एलिझाबेथ गिलेस्पीचा जन्म ७ नोव्हेंबर १८७८ रोजी बॉयल, काउंटी रोसकॉमॉन येथे एक लहान सत्र क्लर्क जोसेफ गिलेस्पी आणि मार्गारेट ॲनी गिलेस्पी (नी शेरा) यांच्या घरी झाला होता.

१८९४ मध्ये, कझिन्सना डेरी येथील व्हिक्टोरिया हायस्कूल फॉर गर्ल्समध्ये शिक्षण घेण्यासाठी शिष्यवृत्ती देण्यात आली. १८९८ मध्ये, कझिन्स डब्लिनला गेले आणि रॉयल आयर्लंड अकादमी ऑफ म्युझिकमध्ये संगीताचा अभ्यास केला आणि त्यानंतर रॉयल युनिव्हर्सिटी ऑफ आयर्लंडमध्ये प्रवेश घेतला. कझिन्सने १९०२ मध्ये संगीतात पदवी प्राप्त केली.

## सक्रियता 
### आयर्लंड 
१९०३ मध्ये जेम्स कझिन्सशी लग्न केल्यानंतर, कझिन्सने अर्धवेळ संगीत शिक्षिका म्हणून काम केले. या महिलांनी राजकीय कैद्यांप्रमाणे वागणुकीची मागणी केली आणि सुटका मिळवण्यासाठी उपोषण केले.

१ मार्च १९५४ रोजी मद्रास राज्यातील (सध्याचे चेन्नई, तामिळनाडू) अड्यार येथे ७५ वर्षांच्या वयात कझिन्सचे निधन झाले.

## प्रकाशने 
* 
* 
* 
* 

## संदर्भ 
वर्ग:महिला भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्त्यां
वर्ग:चेन्नईचे लोक
वर्ग:भारतीय महिला हक्क कार्यकर्ते
वर्ग:भारताचे नैसर्गिकीकृत नागरिक
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८७८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:Pages with unreviewed translations
इला लोध

डॉ. **इला लोध** (२९ नोव्हेंबर, १९४२ - १९ जुलै, २०२१) या भारतातील त्रिपुरा राज्यातील एक प्रख्यात प्रसूती तज्ज्ञ आणि स्त्रीरोग तज्ज्ञ होत्या. त्यांनी त्रिपुरा राज्याच्या आरोग्य सेवा संचालिका म्हणूनही काम पाहिले होते. महिलांच्या आरोग्यासाठी त्यांनी दिलेल्या योगदानाबद्दल त्यांना मरणोत्तर 'नारी शक्ती पुरस्कार' (२०२०) देऊन गौरवण्यात आले.

## कारकीर्द 
इला लोध यांचा जन्म त्रिपुरातील खोवाई येथे झाला. त्यांनी त्रिपुरा आरोग्य सेवेमध्ये (त्रिपुरा हेल्थ सर्विस) दीर्घकाळ सेवा दिली आणि १९९० ते २००० या काळात त्या त्रिपुराच्या आरोग्य सेवा संचालिका होत्या. त्या 'हिपॅटायटीस फाऊंडेशन ऑफ त्रिपुरा'च्या संस्थापक देखील होत्या.
१९ जुलै २०२१ रोजी कोलकाता येथील एका खासगी रुग्णालयात हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले.

## पुरस्कार आणि सन्मान 
वैद्यकीय क्षेत्रातील त्यांच्या उत्कृष्ट सेवेबद्दल भारत सरकारने त्यांना २०२० सालचा नारी शक्ती पुरस्कार मरणोत्तर जाहीर केला. ८ मार्च २०२२ रोजी जागतिक महिला दिनानिमित्त आयोजित कार्यक्रमात, तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते हा पुरस्कार त्यांचा मुलगा देबांजन लोध यांनी स्वीकारला.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय महिला स्त्रीरोगतज्ज्ञ
वर्ग:त्रिपुरामधील व्यक्ती
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मासुमा बेगम

**मासुमा बेगम** (८ ऑक्टोबर १९०२ - २ मार्च १९९०) या एक भारतीय राजकारणी, सामाजिक कार्यकर्त्या आणि स्त्रीवादी होत्या. त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाच्या सदस्य होत्या, व पक्षाच्या आंध्र प्रदेशात उपनेत्या म्हणून काम करत होत्या. त्या आंध्र प्रदेशाच्या राजकारणात सक्रिय होत्या. १९६० मध्ये त्या राज्याच्या मंत्रिमंडळाच्या सदस्य झाल्या. १९६२ मध्ये त्या अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या अध्यक्षा होत्या आणि आंतरराष्ट्रीय स्त्रीवादी संघटनांशी संपर्क निर्माण करण्यासाठी, कुटुंब नियोजनाचे समर्थन करण्यासाठी आणि हैदराबादमधील सामाजिक कल्याणकारी संस्थांसोबत काम करण्यासाठी त्यांनी काम केले.

भारतीय महिलांच्या सामाजिक एकांतवास (पडदा) समाप्तीसाठी त्या सुरुवातीच्या सार्वजनिक वकिल होत्या. १९७४ मध्ये त्यांना भारताच्या सर्वोच्च नागरी सन्मानांपैकी एक पद्मश्री पुरस्कार मिळाला होता.

## सुरुवातीचे जीवन 
बेगम यांचा जन्म १९०२ मध्ये हैदराबाद येथे झाला. ती आणि तिच्या बहिणी महबूबिया कन्या शाळेत शिकल्या.

## कारकीर्द 
बेगम यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात हैदराबादमध्ये धर्मादाय कार्याने केली आणि नंतर त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षात सामील झाल्या. १९५२ मध्ये त्यांनी हैदराबाद मतदारसंघातून आंध्र प्रदेश विधानसभेत पहिली निवडणूक जिंकली. १९५७ मध्ये त्यांना काँग्रेस पक्षाच्या उपनेत्या म्हणून नियुक्त करण्यात आले, आणि १९६० मध्ये त्या आंध्र प्रदेश सरकारमध्ये समाज कल्याण आणि धार्मिक देणग्या मंत्री झाल्या.

बेगम १९२७ पासून महिला हक्क आणि हितांसाठी समर्पित असलेल्या ऑल इंडिया वुमेन्स कॉन्फरन्स (AIWC) या स्त्रीवादी संघटनेत सहभागी होत्या आणि दोनदा तिच्या उपाध्यक्षा म्हणून काम पाहिले. १९५७ मध्ये, त्यांनी AIWC च्या आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि पोहोच विभागाची जबाबदारी स्वीकारली आणि १९६२ मध्ये, त्यांची AIWC च्या अध्यक्षा म्हणून नियुक्ती झाली. भारतातील बालविवाहाच्या प्रथेला गुन्हेगार ठरवणाऱ्या सारडा कायद्याचे समर्थन करणाऱ्या अनेक मुस्लिम नेत्यांपैकी त्या एक होत्या.

हैदराबादमध्ये, बेगम अनेक सामाजिक कल्याणकारी संस्थांशी जवळून संबंधित होत्या. त्यांना हैदराबादमधील केंद्रीय सामाजिक कल्याण मंडळाच्या अध्यक्षपदी नियुक्त करण्यात आले, ही एक सरकारी संस्था होती आणि त्यांनी रेड क्रॉस, लेडी हैदरी क्लब आणि मुस्लिम महिलांसाठी शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू केलेल्या अंजुमन-ए-खवतीन यासारख्या अनेक गैर-सरकारी संस्थांच्या मंडळांवरही काम केले.

## वैयक्तिक जीवन 
बेगमने तिचा चुलत भाऊ हुसेन अली खानशी लग्न केले, ज्याने ऑक्सफर्डमध्ये शिक्षण घेतले आणि नंतर उस्मानिया विद्यापीठाचे प्रमुखपद भूषवले. जरी ती अशा घरात वाढली जिथे महिला पडद्यामध्ये होत्या, तरी तिच्या पतीने तिला पडदा प्रथा सोडून देण्यास प्रोत्साहित केले आणि ती हळूहळू तसे करत गेली आणि त्या विरोधात एक समर्थक बनली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, तिने बुरखा घालणे किंवा पडदा ठेवणे पूर्णपणे बंद केले. त्या फारसी, उर्दू आणि इंग्रजी अस्खलितपणे बोलू आणि वाचू शकत होत्या.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९०२ मधील जन्म
वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला राजकारणी
वर्ग:भारतीय महिला हक्क कार्यकर्ते
वर्ग:इ.स. १९९० मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
धनवंती रामा राव

**धनवंती रामा राव** (१८९३ &#x2013; १९८७) या फॅमिली प्लॅनिंग असोसिएशन ऑफ इंडिया आणि इंटरनॅशनल प्लँड पॅरेंटहूड फेडरेशनच्या संस्थापक आणि अध्यक्षा होत्या. १९४६ मध्ये त्या अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या अध्यक्षा होत्या. त्यांचे पती सर बेनेगल रामा राव होते, जे एक प्रसिद्ध नागरी सेवक होते. त्या लेखिका संथा रामा राव यांच्या आई होत्या.

## सुरुवातीचे जीवन 
धनवंती यांचा जन्म एका काश्मीरी ब्राह्मण (पंडित) कुटुंबात धनवंती हंडू म्हणून झाला. त्यांचा जन्म आणि संगोपन हुबळी (आता कर्नाटक) येथे झाले आणि त्यामुळे त्यांना कन्नड भाषेचे ज्ञान होते. हुबळीमध्ये शालेय शिक्षण घेतल्यानंतर, त्या प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये प्रवेश घेण्यासाठी मद्रासला गेल्या, जिथून त्यांनी कला विषयात पदवी प्राप्त केली आणि त्यांना इंग्रजीमध्ये ग्रिग्ज सुवर्णपदक मिळाले.

मद्रासमध्ये, ती चित्रपूर सारस्वत ब्राह्मण आणि एका प्रतिष्ठित  दक्षिण भारतीय कुटुंबातील, प्रतिष्ठित अर्थशास्त्रज्ञ आणि राजनयिक सर बेनेगल रामा राव यांना भेटली आणि त्यांच्याशी लग्न केले.

## कारकीर्द 
तिने मद्रासच्या क्वीन मेरी कॉलेजमध्ये सहाय्यक प्राध्यापक म्हणून तिच्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.

१९५२ मध्ये, यांनी मार्गारेट सेंगर यांच्यासमवेत आंतरराष्ट्रीय नियोजित पालकत्व महासंघाची सह-स्थापना केली आणि त्याचे संयुक्त अध्यक्ष म्हणून काम केले.

## पुरस्कार 
महिला संघटनांसोबतच्या कामासाठी ब्रिटिश सरकारने कैसर-ए-हिंद पुरस्काराचे सुवर्णपदक त्यांना दिले होते. १९७७ मध्ये राव यांच्या आठवणी *अ‍ॅन इनहेरिटन्स : द मेमॉयर ऑफ धनवंती रामा राव* या शीर्षकाखाली प्रकाशित झाल्या आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला शैक्षणिक सिद्धांतकार
वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:काश्मिरी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८९३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रजनी रजक

**रजनी रजक** या एक छत्तीसगढी लोकगायिका आणि सांस्कृतिक दूत आहेत, ज्यांची कारकीर्द चार दशकांहून अधिक काळ पसरलेली आहे. एका छोट्या गावातून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास राष्ट्रपती भवनापर्यंत पोहोचला आहे. २०१८ सालचा महिलांसाठीचा भारतातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार त्यांना भारत सरकार तर्फे प्रदान करण्यात आला आहे.

## सुरुवातीचे जीवन आणि कारकिर्द 
छत्तीसगडमधील दुर्ग जिल्ह्यातील उतई ग्रामीण भागात जन्मलेल्या आणि वाढलेल्या रजनी रजक यांनी १९८० मध्ये आपल्या संगीत प्रवासाला सुरुवात केली. १९८० ते १९८४ या काळात त्यांनी आकाशवाणी रायपूरसाठी नियमित सादरीकरण करण्यास सुरुवात केली आणि तिथूनच त्या खऱ्या अर्थाने जनमानसात प्रसिद्ध झाल्या. या काळात त्यांनी छत्तीसगढी संस्कृतीचा आत्मा असलेल्या पारंपारिक लोककला प्रकारांमध्ये नैपुण्य मिळवले.

आपल्या संगीत कारकिर्दीसोबतच, रजनी रजक यांनी भिलाई स्टील प्लांट (BSP) मधील 'स्टील ऑथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेड' (SAIL) मध्ये एक प्रतिष्ठित व्यावसायिक जीवन व्यतीत केले आहे. कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी (CSR) विभागात 'डेव्हलपमेंट असिस्टंट' म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळताना त्यांनी आपली कला जोपासली आहे.

## कलात्मक योगदान 
रजक यांनी विविध लोककला प्रकारांवर प्रभुत्व मिळवून ग्रामीण कथांना मुख्य प्रवाहातील प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवले आहे. त्यांच्या गायन प्रकारांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो.:
* कर्मा आणि ददरिया: छत्तीसगढमधील आदिवासी आणि शेतकरी समुदायातील ही अत्यंत महत्त्वाची लोकगीते आहेत.
* सुवा गीत: विशेषतः दिवाळीच्या काळात महिलांद्वारे गायली जाणारी पारंपारिक "पोपट गाणी".
* जस गीत आणि देवी गीत: स्थानिक देवी-देवतांना समर्पित भक्तीगीते.
* ढोला मारू: संगीताच्या माध्यमातून कथा सांगण्याची त्यांची कला या लोककथात्मक गाण्यांमधून दिसून येते.

आजवर त्यांनी ४,००० हून अधिक स्टेज शो केले आहेत. दिल्ली, नागपूर, भोपाळ, सिमला आणि डेहराडून यांसारख्या प्रमुख शहरांमध्ये त्यांनी सादरीकरण करून छत्तीसगढी बोलीभाषेतील गोडवा आणि बारकावे जपले आहेत.

## पुरस्कार आणि सन्मान
* नारी शक्ती पुरस्कार: महिला सक्षमीकरण आणि संस्कृतीमधील त्यांच्या असामान्य योगदानाबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते त्यांना हा प्रतिष्ठित पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
* स्पेशल ऑलिम्पिक वर्ल्ड गेम्स २०२३: जून २०२३ मध्ये, बर्लिन (जर्मनी) येथे झालेल्या स्पेशल ऑलिम्पिक वर्ल्ड गेम्समध्ये SAIL चे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी 'सन्माननीय अतिथी' म्हणून त्यांची निवड झाली. असे निमंत्रण मिळवणाऱ्या त्या भिलाई स्टील प्लांटच्या पहिल्या महिला कर्मचारी ठरल्या.
* रजक विभूषण: कला आणि समाजसेवेसाठी त्यांच्या आजीवन समर्पणाबद्दल त्यांना हा सन्मान मिळाला.

## वारसा 
छत्तीसगढी संगीत उद्योगात रजनी रजक यांचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ८० च्या दशकात त्यांनी लोकप्रिय केलेली 'लोकगीते' आजही सावन (Saavn) आणि गाना (Gaana) सारख्या डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे नवीन पिढीलाही या कलेचा आस्वाद घेता येत आहे. एका ग्रामीण गायिकेपासून ते राष्ट्रीय स्तरावरील कलाकार आणि CSR व्यावसायिक असा त्यांचा जीवनप्रवास पारंपारिक वारसा आणि आधुनिक व्यावसायिकता यांच्यातील एक महत्त्वाचा दुवा आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:छत्तीसगढमधील लोकगायक
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय महिला लोक गायिका
शरीफा हमीद अली

**शरीफा हमीद अली** (१८८३ - १९७१), ज्यांना **बेगम हमीद अली** म्हणूनही ओळखले जाते, त्या एक भारतीय स्त्रीवादी, राष्ट्रवादी, अधिवक्ता आणि राजकीय व्यक्तिमत्त्व होत्या. त्या १९३५ मध्ये अखिल भारतीय महिला परिषदेच्या अध्यक्षा होत्या मानवी हक्कांच्या सार्वत्रिक घोषणेमध्ये लिंग समावेशक भाषेवर त्यांनी चर्चा केली होती.

## वैयक्तिक जीवन 
बेगम शरीफा हमीद अली यांचा जन्म १२ डिसेंबर १८८३ रोजी गुजरातमधील बडोदा (आता वडोदरा म्हणून ओळखले जाते) येथील एका प्रगतीशील मुस्लिम कुटुंबात झाला. ती भारतीय कार्यकर्ते आणि राजकारणी बद्रुद्दीन तय्यबजी यांचे पुतणे अमीना तय्यबजी आणि अब्बास जे. तय्यबजी यांची कन्या होती. तिचे वडील, अब्बास जे. तय्यबजी, बडोदा राज्याचे मुख्य न्यायाधीश आणि महात्मा गांधींचे अनुयायी होते. तिच्या पालकांनी तिला आणि तिच्या बहिणींना पडद्याच्या बंधनांना न जुमानता शाळेत पाठवून त्यांच्या शिक्षणाला पाठिंबा दिला होता. बेगम हमीद अली यांनी उर्दू, गुजराती, फारसी, मराठी, इंग्रजी आणि फ्रेंच या सहा भाषा बोलायला शिकल्या. तिने चित्रकला आणि संगीतासाठी देखील आपला वेळ दिला. वयाच्या पंचवीस व्या वर्षी तिने तिचा चुलत भाऊ आणि भारतीय नागरी सेवा अधिकारी हमीद अलीशी लग्न केले. लग्नानंतर, ते भारतातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सी प्रांतात गेले. ती सामाजिक कार्यात सहभागी राहिली आणि तिच्या आवडी जोपासत राहिली. तिने सिंधमधील मुस्लिम महिलांना संबोधित केले आणि त्यांचा पाठिंबा मिळवण्यासाठी तिच्या स्वतःच्या अनुभवाचे उदाहरण दिले. सात मुलींची आई म्हणून, अलीने दावा केला की त्यापैकी दोन मुली "या प्रथेला बळी पडल्या आहेत."

१९३९ मध्ये राष्ट्रीय नियोजन समितीच्या महिला उपसमितीवर अली यांची नियुक्ती करण्यात आली होती.

भारत सरकारने त्यांना संयुक्त राष्ट्रांच्या महिलांच्या स्थितीवरील आयोगात भारतीय प्रतिनिधी म्हणून नियुक्त केले. त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या राष्ट्रीय नियोजन आयोगाच्या आणि हिंदुस्तान पाठ्यपुस्तक समितीच्या सदस्या देखील झाल्या.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी
वर्ग:वडोदरामधील लोक
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८८३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय मुस्लिम व्यक्ती
अनसूयाबाई काळे

**अनुसयाबाई काळे** (पुर्वाश्रमीच्या **भाटे**; १८९६ - १९५९) या एक भारतीय राजकारणी आणि सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या. १९५२ मध्ये त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या सदस्या म्हणून नागपूर येथून भारतीय संसदेच्या कनिष्ठ सभागृह लोकसभेवर निवडून गेल्या. १९५७ मध्ये त्या दुसऱ्या लोकसभेच्या सदस्या म्हणून पुन्हा निवडून आल्या.

## कारकीर्द आणि काम 
लोकसभेवर निवडून येण्यापूर्वी, काळे मध्य प्रांत आणि बेरार विधानसभेच्या सदस्य होत्या, ज्यासाठी त्यांना १९२८ मध्ये नामांकन मिळाले होते. १९३० मध्ये त्यांनी राजीनामा दिला आणि अस्पृश्यतेविरुद्ध मोहीम राबविण्यासाठी त्यांनी महात्मा गांधींसोबत मध्य प्रांतांमध्ये प्रवास केला. आदिवासी लोकांच्या कल्याणासाठी त्यांनी काम केले. १९३५ मध्ये त्या नागपूर काँग्रेस समितीच्या अध्यक्षा होत्या. १९३६ मध्ये त्यांनी मोहपा येथे झालेल्या मध्य प्रांत हरिजन परिषदेचे अध्यक्षपद भूषवले. १९३७ मध्ये, त्या पुन्हा मध्य प्रांत आणि बेरार विधानसभेवर निवडून आल्या आणि या कार्यकाळात त्यांनी उपसभापती म्हणूनही काम केले. 

## वैयक्तिक जीवन 
त्या औंध राज्यातील दिवाणाच्या वंशज होत्या आणि चित्पावन ब्राह्मण कुटुंबातून आल्या होत्या. त्यांचे वडील सदाशीवराव भाटे हे बेळगांव येथे वकील होते. त्यांचे शिक्षण पुण्यातील हुजुरपागा हायस्कूल आणि फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये झाले आणि नंतर बडोद्यातील बडोदा कॉलेजमध्ये झाले. नाशिकमधील वाघेरे येथील काळे यांच्या कॅडेट शाखेत त्यांचा विवाह झाला. १९१६ मध्ये त्यांनी पुरुषोत्तम बालकृष्ण काळे यांच्याशी लग्न केले, जे एक विधुर होते. त्यांना तीन मुले आणि दोन मुली होत्या.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील मृत्यू
वर्ग:नागपूर मधील राजकारणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील लोकसभा सदस्य
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला राजकारणी
वर्ग:लोकसभेच्या महिला सदस्य
वर्ग:फर्ग्युसन कॉलेजचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:महाराष्ट्रातील भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे राजकारणी
वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य
वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८९६ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी
आरती राणा

**आरती राणा** (जन्म साधारणत: १९७६) या एक भारतीय सामाजिक उद्योजिका आहेत. त्या आपल्या सहकारी थारू महिलांना हस्तकला वस्तू बनवण्यासाठी आणि त्यांची विक्री करण्यासाठी गट स्थापन करण्यास मदत करतात. २०२२ मध्ये, त्यांना महिलांसाठीचा भारतातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

## कारकीर्द 
राणा यांचा जन्म साधारण १९७६ मध्ये झाला. त्या थारू समुदायाच्या असून, नेपाळच्या सीमेजवळील तराई भागात दुधवा व्याघ्र प्रकल्पाजवळ राहतात. नॅशनल  रुरल लाइव्हलीहूड मिशन (राष्ट्रीय ग्रामीण जीवनोन्नती अभियानांतर्गत), त्यांनी गालीचे, टोपल्या आणि पिशव्या यांसारख्या वस्तू बनवण्यासाठी 'गौतम स्वयंरोजगार' गटाची स्थापना केली.

इवलेसे|'थारू हाथकरगा घरेलु उद्योग' गटाचे सदस्य
२०१६ सालापर्यंत राणा यांनी सुमारे ८०० थारू महिलांना प्रशिक्षित केले होते. पुढे हा व्यवसाय विस्तारत गेला आणि २०२२ पर्यंत त्यांनी शेकडो महिलांना हस्तकला क्षेत्रात रोजगार मिळवून दिला. २०१९ मध्ये, दुधवा व्याघ्र प्रकल्पात पर्यटकांना थारू संस्कृतीची माहिती देण्यासाठी आणि स्थानिक उत्पादनांच्या विक्रीसाठी एक 'व्हिजिटर सेंटर' उभारण्याची घोषणा करण्यात आली; या प्रकल्पाच्या समन्वयाची जबाबदारी राणा यांच्याकडे होती.

## पुरस्कार आणि गौरव 
राणा यांच्या उद्योजकतेची दखल घेऊन २०१६ मध्ये त्यांना 'राणी लक्ष्मीबाई शौर्य पुरस्कार' आणि 'ग्राम स्वराज्य पुरस्कारा'ने सन्मानित करण्यात आले.
## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय उद्योगिनी
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
चतुर मुले आणि ऑलिव्हची फळे (लोककथा)

थोडा वेगळ्या पद्धतीने विचार केला तर समस्येवर तोडगा कसा निघू शकतो हे सांगणारी ही कथा.

## कथेचा आशय 
इटलीमधील एका व्यापाऱ्याची ही गोष्ट आहे. तो आपल्या शेजाऱ्याला म्हणाला, "मी प्रवासाला निघालो आहे. मी कधी परत येईन हे मला माहीत नाही. माझी ही मोठी बरणी तू तुझ्याकडे सांभाळून ठेव; मी परत आल्यावर ती तुझ्याकडून परत घेईन." काही काळ लोटल्यानंतर, त्या शेजाऱ्याला ती बरणी उघडून पाहण्याचा मोह झाला. त्याने ती उघडली आणि धुळीच्या एका जाड थराखाली त्याला काही सोन्याची नाणी आढळली! 

हा त्याच्यासाठी एक मोठा मोह होता आणि तो विचार करू लागला, "इतक्या वर्षांत परतला नाही त्याअर्थी कदाचित माझ्या मित्राचे निधन झाले असेल, कदाचित तो आता परत येणार नाही. हे सर्व पैसे या बरणीत असेच ठेवून काय उपयोग? आणि मला तर पैशांची नितांत गरज आहे!" म्हणून त्याने काही नाणी घेतली, उरलेली परत होती तशीच ठेवून दिली. पुन्हा काही दिवस गेले. पुन्हा एकदा त्याला पैशाची निकड निर्माण झाली. परत त्याला आठवण झाली त्या बरणीतील नाण्यांची. या वेळी त्याने फारसा विचार न करताच काही नाणी काढली. जेव्हा जेव्हा त्याला आता निकड निर्माण होत असे तेव्हा तो सरळ बरणी काढायचा आणि त्यातील नाणी काढून वापरायला लागायचा. असे करता करता बरणीतील सर्व सोने संपून गेले. सोने दिसू नये म्हणून त्याच्यावर जी ऑलिव्हची फळे ठेवली होती ती आता कुजायला लागली होती, म्हणून त्याने ती फेकून दिली.

एक दिवस तो व्यापारी परत आला आणि आपल्या शेजाऱ्याला म्हणाला, "माझी बरणी मला परत दे." काही दिवसांनंतर, त्या शेजाऱ्याने ती बरणी परत केली; ती पुन्हा धुळीने माखलेली होती, अगदी आधी होती तशीच. व्यापाऱ्याने ती बरणी उघडली, तेव्हा त्याला आत केवळ काही ताजी ऑलिव्हची फळेच आढळली. सर्व सोने गायब झाले होते. तो न्यायाधीशांकडे गेला आणि त्याने घडलेला सर्व प्रकार त्यांना सांगितला.

पण न्यायाधीश म्हणाले, "तू खरे बोलत आहेस याची मला खात्री कशी पटेल? कदाचित तुझा शेजारीच खरे बोलत असेल." त्यांच्यात वाद झाला, पण त्यांना काहीच तोडगा सापडला नाही. विचार करकरून डोके भणाणले पण काय करावे ते व्यापाऱ्याला सुचेना. काय केले म्हणजे न्यायाधीश महोदयांची खात्री पटेल ते त्याला कळेना. शेवटी मोकळ्या हवेवर फिरायला जाऊ या असा विचार त्याने केला. मग तो शहरात हिंडू लागला.

अचानक त्याला काही मुले खेळताना दिसली. त्यांच्याकडे एक बरणी होती आणि त्या खेळात एक व्यापारी, एक शेजारी आणि एक न्यायाधीशही होता! तो न्यायाधीश त्या शेजाऱ्याला म्हणाला, "ही बरणी उघड. पण मला तर यात केवळ ताजी ऑलिव्हची फळेच दिसत आहेत! त्या व्यापाऱ्याला जाऊन आता किती काळ लोटला आहे?" "अडीच वर्षे." "खरोखर? मग तू ही ऑलिव्हची फळे इतक्या दीर्घकाळापर्यंत ताजी कशी काय ठेवू शकलास? असे तर झाले नाही ना, की तू बरणीतील जुनी फळे काढून त्या जागी काही ताजी फळे भरली असशील?" हे ऐकताच तो शेजारी खजील झाला आणि लबाडी मान्य केली. 

व्यापाऱ्याने मनात विचार केला, "अरे व्वा! ही मुले माझ्यापेक्षा कितीतरी अधिक हुशार आहेत; त्यांनी तर या समस्येवर लगेचच तोडगा शोधून काढला." असे म्हणून तो आपल्या शेजाऱ्याकडे परत गेला आणि त्याने त्याला तेच प्रश्न विचारले; आणि साहजिकच त्या शेजाऱ्याकडे सांगण्यासारखे आणखी काहीच नव्हते आणि त्याला झालेल्या गोष्टीची कबुली देणे भागच पडले.

## तात्पर्य 
सद्भावना असेल आणि मार्ग काढण्याची प्रामाणिक इच्छा असेल तर मार्ग सापडतोच, हे या कथेमधून लक्षात येते.

## संदर्भ 
वर्ग:लोककथा
वर्ग:इटलीतील लोककथा
अप्रणयी अलैंगिक

thumb|अप्रणयी अलैंगिक स्वाभिमान ध्वज 

**अप्रणयी अलैंगिक** (बोलचालीत इंग्रजीत संक्षिप्त केलेले *Aroace* किंवा *Aro-Ace*) हे प्रणयी आणि लैंगिक कल आहे ज्यामध्ये अशा व्यक्तींना प्रणयी आणि लैंगिक आकर्षणाचा अनुभव कमी असतो किंवा अजिबात नसतो. हे नाव दोन आकर्षण अल्पसंख्याक, अप्रणयत्व आणि अलैंगिकता, आणि विभाजित आकर्षण प्रतिमान वापरून एकत्रित संज्ञा तयार करण्यापासून आले आहे.   

२०२० च्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की २६% अलैंगिक लोक स्वतःलाअप्रणयी म्हणून देखील ओळखतात. 

अप्रणयी अलैंगिक ध्वजात पाच आडव्या पट्ट्या आहेत, ज्यामध्ये निळ्या रंगाच्या दोन छटा, पांढरा, पिवळा आणि केशरी असे रंग आहेत. टंब्लर वापरकर्ता अ‍ॅरोएएसफ्लॅग्स यांनी ध्वजाची रचना केली आहे,  असे म्हटले आहे की निळ्या रंगाचे दोन छटा "अप्रणयी अलैंगिक ओळख तसेच विविध अप्रणयी अलैंगिक ओळख आणि अनुभवांचे वर्णपट" दर्शवतात. पांढरा रंग संपूर्णतेचे प्रतिनिधित्व करतो, पिवळा रंग प्रेम आणि अशा नातेसंबंधांचे प्रतिनिधित्व करतो जे प्रणयी आणि लैंगिक संबंधांच्या पारंपारिक कल्पनांच्या बाहेर अस्तित्वात आहेत आणि केशरी समुदायाचे प्रतिनिधित्व करतो. 

## संदर्भ 
वर्ग:प्रणयी कल
वर्ग:अलैंगिकता
वर्ग:अप्रणयत्व
वर्ग:डाटा रो नसलेले माहितीचौकट साचे वापरणारे लेख
संभाजी ससाणे

**संभाजी ससाणे** हे मराठी आणि हिंदी चित्रपट तसेच वेब मालिका क्षेत्रात कार्य करणारे भारतीय अभिनेते आहेत. मराठी चित्रपट *Rubaab* मधील सूरज ही भूमिका आणि भाडिपा (BhadiPa) निर्मित *B.E. Rojgaar* या वेब मालिकेतील पापड्या या भूमिकेमुळे ते प्रामुख्याने ओळखले जातात.

## कारकीर्द 
संभाजी ससाणे यांनी आपल्या अभिनय कारकिर्दीची सुरुवात रंगभूमीपासून केली. सुरुवातीच्या काळात त्यांनी पुणे आणि मुंबई येथील विविध नाट्यगटांसोबत काम केले आणि प्रयोगशील नाट्यप्रयोगांमध्ये सहभाग घेतला. या काळात त्यांना रंगभूमीवरील अभिनय तसेच रंगमंचाच्या मागील कामकाजाचा अनुभव मिळाला.

त्यानंतर त्यांनी मराठी डिजिटल माध्यमांमध्ये काम करण्यास सुरुवात केली. भाडिपा (BhadiPa) निर्मित *B.E. Rojgaar* या वेब मालिकेत त्यांनी साकारलेल्या पापड्या या भूमिकेमुळे त्यांना व्यापक प्रसिद्धी मिळाली.

२०२६ मध्ये ते शेखर राणखांबे दिग्दर्शित *Rubaab* या मराठी चित्रपटात सूरज या भूमिकेत दिसले.

या चित्रपटातील अ‍ॅक्शन दृश्यांबद्दल बोलताना त्यांनी *The Times of India* ला दिलेल्या मुलाखतीत चित्रीकरणादरम्यान काही प्रसंगी प्रत्यक्ष मार सहन करावा लागल्याचे सांगितले.

## चित्रपटसृष्टी 
### चित्रपट 
### वेब मालिका 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
*
चँटल गोंडांग

**चँटल गोंडांग** ही एक कॅमेरूनियन नृत्यांगना, नृत्यदिग्दर्शक, नृत्य शिक्षिका आणि कलात्मक दिग्दर्शिका आहे.

## चरित्र 
चँटल गोंडांग हिचा जन्म कॅमेरूनमध्ये झाला. ती १९८२ मध्ये १८ वर्षांची असताना फ्रान्समध्ये स्थायिक झाली. तिच्या कुटुंबाने त्यांच्या मुलीला डॉक्टर किंवा अभियंता बनताना पाहण्याची इच्छा व्यक्त केली होती तरीही, ती नृत्यांगना म्हणून करिअर करण्यासाठी फ्रान्समध्ये गेली. फ्रान्समध्ये, चँटल गोंडांगने हाऊस ऑफ युथ अँड कल्चर्स येथे प्रशिक्षण घेतले. बॅले, जॅझ आणि लॅटिन नृत्य शैलींचा अभ्यास तिने केला. एप्रिल २००१ मध्ये, तिने चँटल गोंडांग नावाच्या कंपनीची स्थापना केली,

२०१३ मध्ये कामेरूनला परतल्यानंतर, या कंपनीने जर्मनीतील म्युनिक येथील गोएथे-इन्स्टिट्यूटमध्ये पोलंडमधील युरोपियन कंटेम्पररी डान्स फेस्टिव्हलमध्ये; फ्रान्समधील माँटपेलियर येथील बिएनाले युरो-आफ्रिकामध्ये; फ्रान्समधील कार्टुचेरी डी पॅरिसमध्ये ; आणि माम गॅलरी येथे नृत्याचे सादरीकरण केले आहे.

२०१९ मध्ये, गोंडांगने संगीतमय कॉमेडी लेस को-पॉसेस ( द को-वाइव्हज ) चे नृत्यदिग्दर्शन केले. ते नृत्य बिग्ना गावातील मॅग्वे नावाच्या एका विधवा आई आणि तिच्या मुला न्सेमेनची कथा सांगते. मॅग्वे ने न्सेमेनवर चार सह-पत्नी लादण्याचा प्रयत्न करते, जी त्याऐवजी केतुरा नावाच्या एका बंडखोर मुलीच्या प्रेमात पडते. ही कथा कॅमेरूनच्या वेगवेगळ्या प्रदेशातील पारंपारिक नृत्यांमधून सांगितली जाते, ज्यामध्ये आधुनिक नृत्याचा समावेश आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:नृत्यरचनाकार
वर्ग:आफ्रिकन नर्तकी
वर्ग:फ्रान्समधील कॅमेरूनियन स्थलांतरित लोक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म
धंदासमाप्तीमधील अडथळे

एखाद्या उद्योगातून, व्यवसायातून किंवा बाजारातून **एखाद्या कंपनीला बाहेर पडताना येणाऱ्या आर्थिक, कायदेशीर किंवा तांत्रिक अडचणींना निर्गमनातील अडथळे** असे म्हणतात. यामुळे उद्योग तोट्यात असतानाही कंपन्यांना त्या उद्योगातून सहजपणे बाहेर पडता येत नाही.

## मुख्य प्रकार 
# भांडवली गुंतवणूक (Sunk Cost)  – यंत्रसामग्री, कारखाने इत्यादींमध्ये केलेली गुंतवणूक परत मिळत नाही.
# **करार व कायदेशीर बंधने** – कामगार करार, पुरवठा करार किंवा सरकारी नियम.
# **कामगार व सामाजिक जबाबदाऱ्या** – कामगारांना भरपाई, निवृत्ती लाभ देणे
# **विशेषीकृत मालमत्ता** – काही यंत्रे किंवा साधने दुसऱ्या उद्योगात उपयोगी पडत नाहीत.
# **प्रतिष्ठा व ब्रँड मूल्य** – उद्योग सोडल्यास कंपनीची प्रतिमा खराब होऊ शकते.

## **परिणाम :** 
* तोट्यातील कंपन्या उद्योगातच राहतात.
* बाजारात **स्पर्धा टिकून राहते** पण नफा कमी होतो.
* उद्योगातील संसाधनांचे **पुनर्वाटप उशिरा होते**.

उद्योग किंवा बाजारातून **सहज बाहेर पडण्यास अडथळा आणणाऱ्या आर्थिक, कायदेशीर किंवा तांत्रिक कारणांना निर्गमनातील अडथळे म्हणतात.**

वर्ग:व्यापार
वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
भैरवी ब्राह्मणी

**भैरवी ब्राह्मणी** (१८६१ ते १८७३) ही एक बंगाली हिंदू तपस्वी, गुरू आणि योगेश्वरी होती. तिने हिंदू गूढवादी रामकृष्ण यांना सूचना दिली आणि त्यांना वैष्णव तंत्राची दीक्षा दिली.

## जीवन 
भैरवी ब्राह्मणीचा जन्म बंगालमधील जेसोर जिल्ह्यातील एका ब्राह्मण कुटुंबात झाला. हा भाग सध्या बांगलादेशात आहे. गौडीय वैष्णव धार्मिक चळवळीतील ग्रंथ आणि तांत्रिक साहित्यात ती पारंगत होती. त्यांच्यात आई-मुलाचे नाते निर्माण झाले. यादरम्यान तिने आपला अहंकार तिच्या स्वाधीन केला. तिच्या मार्गदर्शनाखाली, रामकृष्णांनी चौसष्ट प्रमुख तांत्रिक साधना एकामागून एक घेतल्या. ज्या १८६३ मध्ये पूर्ण झाल्या. सर्व चौसष्ट साधनांसाठी, त्यांना पूर्ण करण्यासाठी फक्त तीन दिवस लागले. तिला वाटले की तो इतका सिद्ध झाला आहे की तिने त्याला अवतार (पृथ्वीवरील देवाचा अवतार) घोषित केले.

भैरवी ब्राह्मणी दक्षिणेश्वर काली मंदिराजवळील आर्यदह येथे राहत होती. रामकृष्णांना सोडून गेल्यानंतरच्या तिच्या हालचाली आणि तिच्या मृत्यूची तारीख आणि ठिकाण अज्ञात आहे.

## लोकप्रिय संस्कृतीत प्रतिनिधित्व 
इ.स. २०२१ मध्ये, अदिती चॅटर्जीने टेलिव्हिजन पौराणिक नाटक मालिका करुणामयी राणी रश्मोनीमध्ये ब्राह्मणीची भूमिका केली.

## संदर्भ 
वर्ग:बंगाली हिंदू लोक
वर्ग:भारतीय हिंदू आध्यात्मिक शिक्षक
वर्ग:शाक्त पंथ
वर्ग:रामकृष्ण परमहंस
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ममंग दई

**ममंग दई** (जन्म: २३ फेब्रुवारी १९५७) ही अरुणाचल प्रदेशातील इटानगर येथील एक भारतीय कवी,  आणि पत्रकार आहे. त्यांना २०१७ मध्ये त्यांच्या 'द ब्लॅक हिल' या कादंबरीसाठी साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.

## जीवन प्रवास 
ममंग दई यांचा जन्म २३ फेब्रुवारी १९५७ रोजी पूर्व सियांग जिल्ह्यातील पासीघाट येथे मतीन दई आणि ओडी दई यांच्या पोटी झाला. त्यांचे कुटुंब आदी जमातीतले आहे. त्यांनी मेघालयातील शिलाँग येथील पाइन माउंट स्कूलमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यांनी आसाममधील गुवाहाटी विद्यापीठातून इंग्रजी साहित्यात पदवी प्राप्त केली. पत्रकार म्हणून काम करताना, तिने द टेलिग्राफ, हिंदुस्तान टाईम्स आणि द सेंटिनेलमध्ये योगदान दिले. तिने रेडिओ, तसेच टीव्ही-एआयआर आणि डीडीके, इटानगरमध्ये देखील काम केले आहे. या ठिकाणी तिने अँकर म्हणून काम केले आणि मुलाखती घेतल्या.

तिला वर्ल्डवाइड फंड फॉर नेचर, ज्याला डब्ल्यु.डब्ल्यु.एफ. म्हणून ओळखले जाते, येथे प्रोग्राम ऑफिसर म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते. जिथे तिने पूर्व हिमालय जैवविविधता हॉटस्पॉट्स कार्यक्रमात काम केले. ती इटानगर प्रेस क्लबची माजी सचिव होती. ती अरुणाचल प्रदेश युनियन ऑफ वर्किंग जर्नलिस्ट्स (ए पी यु डब्ल्यु) ची अध्यक्षा होती. २०११ मध्ये, तिला अरुणाचल प्रदेश राज्य लोकसेवा आयोगाची सदस्य म्हणून नियुक्त करण्यात आले.

## साहित्यकृती 
ममंग दई हिची अ-काल्पनिक कामे खालीलप्रमाणे आहेत:
* अरुणाचल प्रदेश: द हिडन लँड (२००३)
* माउंटन हार्वेस्ट: द फूड ऑफ अरुणाचल प्रदेश (२००४)

तिची चित्ररूपातील लोककथा पुस्तके खालीलप्रमाणे आहेत:

* द स्काय क्वीन
* वन्स अपॉन अ मूनटाइम (२००३)

तिची कादंबरी मालिका खालीलप्रमाणे आहे:

* द लेजंड्स ऑफ पेन्सम (२००६)
* स्टुपिड क्यूपिड (२००८)
* द ब्लॅक हिल (२०१४)
* एस्केपिंग द लँड (२०२१)

तिची कविता संग्रह खालीलप्रमाणे आहेत:

* रिव्हर पोएम्स (२००४)
* द बाम ऑफ टाइम (२००८)
* हम्ब्रील्मैज लूम (२०१४)
* मिडसमर सर्व्हायव्हल लिरिक्स (२०१४)

याव्यतिरिक्त, द बाम ऑफ टाइम हे पुस्तक असमी भाषेत एल बाल्सामो डेल वाईटीएमपीओ म्हणून देखील प्रकाशित झाले आहे.

जेव्हा तिने लिहायला सुरुवात केली, तेव्हा तिने रोमँटिक कविता आणि कथा लिहिल्या. त्यानंतर ती स्वतःच्या थीमपासून दूर जाऊन एका मोठ्या वास्तवावर लक्ष केंद्रित करते. ती दुर्गम शहरे आणि खेड्यांमध्ये राहणाऱ्या एका जवळच्या समुदायाच्या भावनेवर प्रतिबिंबित करते.

तिने अरुणाचल प्रदेश साहित्यिक संस्थेच्या सरचिटणीस, ईशान्य लेखक मंचाच्या सदस्या आणि साहित्य आणि संगीत नाटक अकादमीच्या जनरल कौन्सिल सदस्या अशा काही पदांवर काम केले आहे. 

## पुरस्कार 
त्यांना भारत सरकारच्या वतीने २००११ मध्ये पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त झाला. अरुणाचल प्रदेश सरकारने त्यांच्या 'अरुणाचल प्रदेश: द हिडन लँड' या पुस्तकासाठी २०१३ मध्ये त्यांना वार्षिक वेरियर इल्विन पुरस्कार प्रदान केला. त्यांना त्यांच्या 'द ब्लॅक हिल' या उपन्यासासाठी २०२०१७ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* थानल ऑनलाइन मध्ये मुलाखत
* कविता आणि ईशान्य: नशिबाचा शोध
* स्मृती वापरून बदलाची वाटाघाटी करणे

वर्ग:भारतीय नागरी सेवक
वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म
वर्ग:अरुणाचल प्रदेशातील लेखक
वर्ग:इटानगरमधील लोक
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते (इंग्लिश)
वर्ग:आदिवासी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
भांडवलाचे संचारण

एखाद्या देशातील किंवा अर्थव्यवस्थेतील भांडवल (पैसा, गुंतवणूक, उत्पादन साधने) एका क्षेत्रातून दुसऱ्या क्षेत्रात किंवा एका उद्योगातून दुसऱ्या उद्योगात ज्या प्रक्रियेद्वारे प्रवाहित होते, त्या प्रक्रियेला भांडवलाचे संचारण असे म्हणतात.

### स्पष्टीकरण : 
अर्थव्यवस्थेत नफा जास्त मिळणाऱ्या क्षेत्रांकडे भांडवल आपोआप वळते. ज्या उद्योगात नफा कमी किंवा तोटा होतो, त्या उद्योगातून भांडवल बाहेर पडून अधिक लाभदायक उद्योगात गुंतवले जाते. त्यामुळे भांडवल सतत विविध क्षेत्रांमध्ये फिरत राहते.

### भांडवलाच्या संचारणाची कारणे : 
नफ्यातील फरक – ज्या क्षेत्रात नफा जास्त असतो तिकडे भांडवल जाते.

तंत्रज्ञानातील बदल – नवीन तंत्रज्ञानामुळे गुंतवणूक दुसऱ्या क्षेत्रात वळते.

सरकारी धोरणे – कर, अनुदान किंवा प्रोत्साहनामुळे भांडवलाचे दिशानिर्देश बदलतात.

बाजारातील मागणी – ज्या वस्तूंची मागणी वाढते त्या क्षेत्रात गुंतवणूक वाढते.

### महत्त्व : 
अर्थव्यवस्थेतील संसाधनांचा कार्यक्षम वापर होतो.

नवीन उद्योग व उत्पादन वाढीस मदत होते.

आर्थिक विकासाची गती वाढते.

भांडवल एका उद्योगातून किंवा क्षेत्रातून दुसऱ्या उद्योगात किंवा क्षेत्रात नफ्याच्या संधींनुसार होणाऱ्या प्रवाहाला भांडवलाचे संचारण म्हणतात.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
वर्ग:अर्थव्यवस्था
बुद्धाचे अर्थशास्त्र

बुद्धाचे अर्थशास्त्र (Economics of Buddha) ही संकल्पना बौद्ध अर्थशास्त्र म्हणून ओळखली जाते. हा विचार पारंपरिक अर्थशास्त्रापेक्षा वेगळा, मानवी मूल्ये, संयम आणि तर्कशुद्ध निर्णयावर आधारित दृष्टिकोन मांडतो.

## परिचय 
‘बौद्ध अर्थशास्त्र’ हा शब्द १९५५ मध्ये जर्मन सांख्यिकी तज्ज्ञ इ. एफ. शुमाकरांनी आपल्या शोधनिबंधात प्रथम वापरला.

त्यानंतर १९७३ मध्ये त्यांनी “Small Is Beautiful” या प्रसिद्ध पुस्तकातही हा संज्ञा वापरली.

भारतीय बौद्ध सम्राट अशोक काळात बौद्ध धोरणे आर्थिक विकासासाठी प्रथम लागू झाली, अशी नोंदी विश्वकोशात दिसते.

## उद्देश व तत्त्वे 
बौद्ध अर्थशास्त्राचे मुख्य तत्त्व पुढीलप्रमाणे आहे:

तर्कशुद्ध निर्णय: आर्थिक निर्णय तोच न्याय्य आहे, जो तर्काने आधारलेला असेल आणि ज्यामुळे निरर्थक वागणूक निर्माण होणार नाही.

मानवी शक्तींचा आधार: परंपरागत आध्यात्मिक तत्त्वांना वगळून बुद्धाचे अर्थशास्त्र बुद्धिमत्ता, सहानुभूती आणि संयम या मानवी शक्तींवर आधारित आहे.

समस्या‑आधारित दृष्टिकोन: हे अर्थशास्त्र नैतिकता आणि तर्क यांच्या चौकटीतून मानवाच्या आर्थिक समस्यांचे निराकरण करण्याचा वैज्ञानिक दृष्टिकोन सांगते.

व्यक्तिगत आणि सामाजिक कल्याण: बुद्धाचे अर्थशास्त्र आर्थिक व्यवहाराला सामाजिक, वैयक्तिक आणि पर्यावरणीय क्षमतेच्या सामान्य उद्दिष्टापर्यंत नेण्यासाठी मार्गदर्शक ठरते.

## विशेष बाजू 
पारंपरिक भौतिक समृद्धीपेक्षा मानवी चेतना, नैतिकता आणि संतुलनाला जास्त महत्त्व दिले जाते.

संपत्तीचा अभ्यास व्यक्ती आणि समाज या दोहोंच्या सामूहिक कल्याणासाठी केला जातो, फक्त नफा वाढविण्यापुरता नव्हे.

बुद्धाचे अर्थशास्त्र हा एक वैज्ञानिक आणि मानवकेंद्रित आर्थिक दृष्टिकोन आहे, जो तर्कशुद्ध निर्णय, संयम, सहानुभूती आणि सामाजिक कल्याण यांना आधार देतो.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
वर्ग:अर्थशास्त्र
वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञान
वंचितता निर्देशांक

एखाद्या प्रदेशातील किंवा समाजातील लोक **मूलभूत गरजांपासून किती प्रमाणात वंचित आहेत** हे मोजण्यासाठी वापरला जाणारा निर्देशांक म्हणजे **वंचितता निर्देशांक** होय. वंचितता म्हणजे व्यक्तीला जीवनासाठी आवश्यक गोष्टी (उदा. शिक्षण, आरोग्य, निवास, रोजगार) मिळण्यात असमर्थता असणे.

**मुख्य उद्देश :**

समाजातील किंवा प्रदेशातील विकासातील असमानता ओळखणे

लोक कोणत्या बाबतीत किती प्रमाणात वंचित आहेत हे मोजणे

शासनाला धोरणे व विकास कार्यक्रम आखण्यासाठी माहिती देणे

**महत्त्वाचे घटक** :वंचितता निर्देशांक काढताना सामान्यतः खालील घटकांचा विचार केला जातो:

शिक्षण – शिक्षणातील कमतरता

आरोग्य – आरोग्यसेवा व आरोग्य स्थिती

राहणीमान – निवास, पाणी, वीज, सुविधा

उत्पन्न व रोजगार – आर्थिक साधनांची उपलब्धता

कौशल्य व प्रशिक्षण – कौशल्य विकासाच्या संधी

उदाहरण (भारांक पद्धती):
काही अभ्यासांमध्ये घटकांना विशिष्ट भार दिले जातात, जसे की:

उत्पन्न व रोजगार – २२.५%

आरोग्य व अपंगत्व – १३.५%

शिक्षण, कौशल्य व प्रशिक्षण – १३.५%

गृहनिर्माण व सेवा – ९.३%

पर्यावरण व सुविधा – ९.३%

गुन्हेगारी – ९.३%

**महत्त्व :**

समाजातील गरीबी व सामाजिक विषमता समजते

कोणते गट (मुले, तरुण, वृद्ध) जास्त वंचित आहेत हे कळते

विकास कार्यक्रम योग्य दिशेने राबविण्यास मदत होते

वंचितता निर्देशांक हा समाजातील लोकांच्या जीवनातील आवश्यक गोष्टींच्या अभावाचे मोजमाप करणारा सामाजिक-आर्थिक निर्देशांक आहे.
केंब्रिज संप्रदाय

“Cambridge संप्रदाय” अर्थशास्त्रातील एक विद्वत्ता‑परंपरा आहे, जी मुख्यतः इंग्लंडच्या University of Cambridge या विद्यापीठात विकसित झाली. या संप्रदायाचा इतिहास आणि विशेषता पुढीलप्रमाणे आहे:

## उत्पत्ती व पार्श्वभूमी 
हा संप्रदाय **१९०३ मध्ये नेपियाई अर्थशास्त्रज्ञ Alfred Marshall यांनी **Cambridge आर्थिक विभागाची स्थापना करून प्रारंभ केला. त्याने अर्थशास्त्राला एक स्वतंत्र शास्त्र म्हणून मान्यता दिली आणि व्यवहारातील यथार्थ अर्थव्यवस्थेचे विश्लेषण करण्याची पद्धत अंगीकारली.

पुढे John Maynard Keynes आणि त्याच्या अनुयायांनी या परंपरेचा पुढचा विकास करून आधुनिक अर्थशास्त्राच्या महत्वपूर्ण विचारांना योगदान दिले.

## मुख्य वैशिष्ट्ये 
संपूर्ण केंब्रिज संप्रदायात शेअर केलेली काही मुख्य विचारधारे:

इतिहास आणि व्यवहार यांना अर्थशास्त्रात महत्त्व: चे शिक्षणात इतिहास, संस्था, सामाजिक संदर्भ आणि व्यवहारातील वास्तवाचा अभ्यास महत्त्वाचा समजला जातो.

अर्थशास्त्राचे उद्दीष्ट: सिद्धांतांच्या मागे समाजाच्या वास्तविक परिणामांचे विश्लेषण केले जाते — म्हणजे थोडक्यात “अर्थशास्त्र केवळ गणित/मॉडेलिंग नव्हे, तर समाजाच्या समस्यांचे विश्लेषण व समाधान शोधण्याचे शास्त्र”.

विविध धारांमधील समन्वय: या संप्रदायात अनेक विचारधारा/शाळा अस्तित्वात आहेत जसे Marshallian, Keynesian आणि Post‑Keynesian ज्यांनी वेगवेगळ्या पद्धतीने आधुनिक अर्थशास्त्रावर प्रभाव टाकला.

## महत्व 
Cambridge संप्रदायाने आधुनिक अर्थशास्त्राच्या मूलभूत कल्पनांना आकार दिला, जसे की राजकीय अर्थशास्त्र, वितरण, आर्थिक वाढ आणि सामाजिक कल्याण यांचे अभ्यास.

Keynes आणि त्याच्या अनुयायांना जगभर आधुनिक आर्थिक धोरणे आणि अर्थव्यवस्थेवरील विचारसरणीवर प्रभाव मिळाला.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
अधिकोषण आयोग, १९७२

भारतातील बँकिंग व्यवसायाचा सर्वांगीण अभ्यास करून राष्ट्रीय विकासासाठी शिफारशी करण्यासाठी नेमण्यात आलेला आयोग म्हणजे अधिकोषण आयोग (१९७२) होय. हा आयोग आर. जी. सरैया यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापन करण्यात आला.

### स्थापना : 
२९ जानेवारी १९६९ रोजी भारत सरकारने आयोगाची स्थापना केली.

आयोगाने आपला अंतिम अहवाल १९७२ मध्ये सादर केला, म्हणून त्याला “१९७२ चा अधिकोषण आयोग” असे म्हटले जाते.

## मुख्य उद्देश : 
भारतातील बँकिंग व्यवस्थेचा सखोल अभ्यास करणे.

बँकिंग व्यवस्थेला राष्ट्रीय विकासाशी जोडणे.

वित्तीय मध्यस्थ संस्था व बँकिंग प्रक्रियेवर नियंत्रण व सुधारणा सुचवणे.

देशातील पतपुरवठा व्यवस्था सुधारण्यासाठी उपाय सुचवणे.

### महत्त्वाच्या शिफारशी : 
बँकिंग व्यवस्थेची कार्यक्षमता वाढविणे.

व्यापारी बँका आणि सहकारी बँकांमध्ये समन्वय वाढवणे.

बिगर-बँक वित्तीय संस्थांवर नियंत्रण ठेवणे.

चिटफंड व्यवहारांवर नियंत्रणासाठी एकसारखा कायदा करण्याची शिफारस.

### महत्त्व : 
भारतातील बँकिंग व्यवस्थेतील कमतरता व समस्या स्पष्ट केल्या.

ग्रामीण भागातील कर्जपुरवठा आणि बँकिंग विकासावर लक्ष वेधले.

पुढील काळातील बँकिंग सुधारणा व कायद्यांसाठी मार्गदर्शन मिळाले.

भारतातील बँकिंग व्यवस्थेचा अभ्यास करून सुधारणा सुचवण्यासाठी आर. जी. सरैया यांच्या अध्यक्षतेखाली नेमलेला आयोग म्हणजे अधिकोषण आयोग, १९७२.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था
वैज्ञानिक पद्धति

**वैज्ञानिक पद्धति** म्हणजे *ज्ञान प्राप्त करण्याची आणि निसर्गातील घटना कारणान्वेषण करून सत्य शोधण्याची एक पद्धतशीर प्रक्रिया*. आधुनिक विज्ञानाचे वेगळेपण आणि त्याची श्रेष्ठता या पद्धतीमध्ये आहे. विज्ञान हा केवळ अनुभवावर किंवा अनुमानावर अवलंबून न राहता **तार्किक, निरीक्षणीय आणि पुनरावृत्तीक्षम प्रक्रियेचा उपयोग करतो**, आणि या प्रक्रियेस वैज्ञानिक पद्धति म्हणतात.

प्राचीन आणि मध्ययुगीन काळात विज्ञान आणि इतर ज्ञानशाखांमध्ये फारसा फरक नव्हता; सर्व ज्ञान निगामी तर्कशास्त्रावर अवलंबून होतं. परंतु १६व्या–१७व्या शतकात युरोपमध्ये आधुनिक विज्ञानाची सुरुवात झाली आणि वैज्ञानिक पद्धतीचे स्वरूप विकसित झाले.

वैज्ञानिक पद्धतीमध्ये निरीक्षण, प्रयोग, मोजमाप, विश्लेषण, उपपत्ती किंवा सिद्धांताची निर्मिती आणि त्या सिद्धांताची पुनरावृत्ती करून सत्यापन असा क्रम असतो. हा क्रम त्रुटीपूर्ण अंदाज आणि अयशस्वी निरीक्षणे वगळून सर्वात संभाव्य आणि तार्किक निष्कर्षाकडे नेतो.

या पद्धतीवरील विचार अनेक तत्त्ववेत्त्यांनी केले आहेत. उदाहरणार्थ:

डेकार्त आणि फ्रान्सिस बेकन यांनी ज्ञानाचे स्रोत आणि तर्कशक्तीवरील विचार मांडले.

गॅलिली व न्यूटन यांनी निरीक्षण-प्रयोग व गणिती भाषा यांना वैज्ञानिक पद्धतीचा मुख्य आधार मानले.

आइन्स्टाइन आणि प्लांक यांनी सापेक्षता आणि क्वांटम सिद्धांतांद्वारे विज्ञानाच्या पुढील टप्प्यांवर विचार केला.

१९व्या आणि २०व्या शतकात वैज्ञानिक पद्धतीबद्दल विशेष तात्त्विक आणि ऐतिहासिक विचारदेखील मांडले गेले. काही तत्त्ववेत्ते म्हणतात की विज्ञानाची पद्धत केवळ तार्किक प्रक्रियाच नाही; त्यामध्ये वैचारिक, इतिहासात्मक आणि मानसशास्त्रीय घटकही असतात.

वैज्ञानिक पद्धति ही ज्ञानशास्त्रातील सर्वांत आदर्श आणि प्रमाणित प्रक्रिया मानली जाते, जी निरीक्षण, प्रयोग, विश्लेषण, सिद्धांत मांडणी आणि सत्यापन यांच्या अनुक्रमे चालते. ही पद्धत निर्णयक्षम, तर्कशुद्ध आणि पुनरावृत्तीक्षम ज्ञान निर्माण करते, ज्यामुळे विज्ञानाने जगातील निसर्ग व घटनांचे यथार्थ स्वरूप उलगडले आहे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
पत्रलेखन

**पत्रलेखन** म्हणजे असे लेखन स्वरूप जे लिखित पद्धतीने विचार, भावना, माहिती, विनंती व संवाद व्यक्त करण्यासाठी वापरले जाते. प्रत्यक्ष बोलून जे कळवता येत नाही, ते लिखित रूपात कळविण्याच्या उद्देशाने जे लेखन केले जाते, तेच पत्रलेखन म्हणतात.

पत्रलेखनाच्या प्रमुख घटकांमध्ये पत्राचा लेखक, पत्राचा वाचक आणि पत्राचा मजकूर हे येतात. आजच्या आधुनिक काळात पत्र पुरवण्यासाठी प्रगत टपालयंत्रणा अस्तित्वात आहे, ज्याद्वारे पत्र पत्रवहनाद्वारे व वाहतुकीच्या विविध पद्धतींनी दिले जाते.

### पत्रलेखनाचे उद्दीष्ट व स्वरूप 
पत्रलेखनाचा मुख्य हेतू ऐकण्याइतकं स्पष्ट बोलता येत नाही किंवा प्रत्यक्ष भेट घेता येत नाही, ते लिखित स्वरूपात सांगणे हा आहे. पत्रव्यवहार हे साधारणपणे दोन मुख्य प्रकारात विभागले जातात:

खाजगी पत्रलेखन (Personal/Informal): मित्र, नातेवाईक किंवा परिचितांसाठी लिहिलेली पत्रे.

व्यावसायिक / औपचारिक पत्रलेखन (Formal): शासकीय, व्यवसायिक किंवा औपचारिक हेतूसाठी लिहिली जाणारी पत्रे.

खाजगी पत्रलेखन हे संभाषणासारखे असते आणि त्यात निवेदनाळू, मनोमोकळे विचार दिसतात. याउलट व्यावसायिक पत्रलेखन हे साधारणपणे औपचारिक असते ज्यात अर्ज, तक्रार, सूचना व इतर प्रशासनिक संवाद यांचा समावेश होतो.

## पत्रलेखनाची रचना 
कोणतेही पत्र लिहिताना खालील गोष्टींचा समावेश केला जातो:

# पत्रशीर्ष: लेखकाचे नाव, पत्ता आणि दिनांक.
# संबोधन: पत्रवाचकाला संबोधित करण्याची ओळ (उदा., “महोदय/महोदया”, “प्रिय …”).
# मसुदा/मजकूर: पत्राचा मुख्य आशय स्पष्ट करण्याचा भाग.
# समाप्तीचा मायना: पत्राचा निष्कर्ष किंवा वंदन (उदा., “आपला विश्वासू …”).
# स्वाक्षरी: पत्राच्या शेवटी लेखकाची सही.

पत्रलेखन हे केवळ माहिती देण्याचे माध्यम नव्हे, तर व्यक्तिमत्व व भावना व्यक्त करण्याचे, संवाद साधण्याचे आणि औपचारिक व्यवहार करण्याचे महत्वाचे साधन आहे. यामुळे अभिव्यक्ती, विचारक्षमता आणि भाषा कौशल्य वाढते.

पत्रलेखन हे लिहून संवाद साधण्याची कला आहे, ज्यातून विचार, भावना किंवा माहिती लक्ष्यित वाचकापर्यंत पोहोचवली जाते. याचे स्वरूप खाजगी आणि व्यावसायिक असा विविध प्रकारांमध्ये दिसून येते आणि यासाठी विशिष्ट रचनात्मक संकेतांचे पालन आवश्यक असते.

वर्ग:साहित्य
युरोपियन समुदायाचा मास्ट्रिख्ट करार

युरोपियन समुदायाचा मास्ट्रिख्ट करार हा युरोपियन संघाच्या (European Union) स्थापनेचा पाया ठरलेला करार आहे. हा करार १९९२ मध्ये नेदरलँड्सच्या मास्ट्रिख्ट शहरात स्वाक्षरीला गेला. या कराराचा उद्देश सदस्य राष्ट्रांमध्ये आर्थिक, राजकीय आणि सामाजिक एकात्मता वाढवणे हा होता. करारामुळे युरोपियन समुदायाची संकल्पना अधिक सुस्पष्ट झाली आणि पुढे युरोपियन युनियन (EU) ची अधिकृत स्थापना झाली.

## उद्दिष्टे 
मास्ट्रिख्ट कराराचे मुख्य उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे होती:

सदस्य राष्ट्रांमध्ये एकत्रित आर्थिक धोरणे व चलन नीती तयार करणे.

राजकीय समन्वय वाढवणे, विशेषतः परराष्ट्र धोरण आणि संरक्षण धोरणात.

सदस्य राष्ट्रांमध्ये सामाजिक क्षेत्रातील समन्वय वाढवणे, जसे की रोजगार, शिक्षण, आरोग्य आणि सामाजिक सुरक्षा.

युरो (Euro) चलन स्वीकारण्याची तयारी करणे आणि आर्थिक स्थिरता सुनिश्चित करणे.

## महत्वाचे घटक 
आर्थिक एकात्मता: एकच चलन, वित्तीय नियमांची समन्वयित रचना, दरवाढीचे नियंत्रण.

राजकीय समन्वय: बाह्य धोरण, संरक्षण धोरण आणि कायदेशीर समन्वय.

सामाजिक समन्वय: सामाजिक सुरक्षा, शिक्षण, आरोग्य व रोजगार क्षेत्रात सदस्य राष्ट्रांमध्ये समन्वय.

युरोपियन युनियनची स्थापना: करारामुळे पुढे EU ची निर्मिती शक्य झाली आणि जागतिक स्तरावर संघटित युनियन म्हणून युरोपची ओळख झाली.

## परिणाम 
मास्ट्रिख्ट करारामुळे युरोपियन समुदायात आर्थिक आणि राजकीय दृष्ट्या मजबूत एकात्मता निर्माण झाली. सदस्य राष्ट्रांमध्ये चलन व आर्थिक धोरणांची सुसंगती वाढली. राजकीय व सामाजिक समन्वय अधिक दृढ झाला, तसेच युरो (Euro) चलनाचा वापर सुरू करण्याचे मार्ग मोकळे झाले. युरोपियन संघाला जागतिक स्तरावर सशक्त आर्थिक आणि राजकीय संघटना म्हणून मान्यता मिळाली.

### निष्कर्ष 
मास्ट्रिख्ट करार हे युरोपियन एकात्मतेचे अत्यंत महत्त्वाचे टप्पे ठरले. या करारामुळे आर्थिक, सामाजिक आणि राजकीय एकात्मतेसाठी पायाभूत धोरणे तयार झाली आणि युरोपियन युनियनची निर्मिती साकार झाली. हा करार युरोपियन इतिहासातील सर्वात महत्वाचा दस्तऐवज मानला जातो आणि आजही त्याचे परिणाम जागतिक स्तरावर अनुभवले जातात.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
सथुपति प्रसन्ना श्री

प्राध्यापक **सथुपति प्रसन्ना श्री** (जन्म : २ सप्टेंबर १९६४) या एक भारतीय भाषातज्ज्ञ आणि शिक्षणतज्ज्ञ आहेत. त्यांनी आदिवासी भाषांच्या संवर्धनासाठी आपले जीवन समर्पित केले आहे. त्या सध्या 'आदिकवि नन्नया विद्यापीठाच्या' कुलगुरू म्हणून काम करतात. त्या आंध्र प्रदेशातील पहिल्या आदिवासी महिला कुलगुरू आहेत.

## प्रारंभिक आयुष्य 
प्रसन्ना श्री यांचा जन्म १९६४ मध्ये एका तेलगू भाषिक कुटुंबात झाला, परंतु आयुष्याच्या उत्तरार्धात त्यांना स्वतःच्या आदिवासी मुळांचा शोध लागला. या जाणीवेने त्यांच्या मनात उपेक्षित भाषा आणि संस्कृतींचे जतन करण्याची ओढ निर्माण केली. त्यांनी इंग्रजी साहित्यात डॉक्टरेट मिळवली आणि पुढे त्या आंध्र विद्यापीठात प्राध्यापक झाल्या.

## कारकीर्द 
प्रसन्ना श्री या आंध्र विद्यापीठात इंग्रजी विषयाच्या प्राध्यापिका आणि 'बोर्ड ऑफ स्टडीज'च्या अध्यक्षा आहेत. त्यांच्या संपूर्ण कारकिर्दीत त्यांनी भारतातील अल्पसंख्याक आदिवासी भाषांचे जतन करण्यासाठी आणि आदिवासी भाषांसाठी नवीन लेखन लिपी तयार करण्यासाठी कार्य केले आहे.
### आदिवासी भाषांमधील कार्य 
अनेक आदिवासी भाषा नामशेष होण्याच्या धोक्यात असल्याचे ओळखून, प्रसन्ना श्री यांनी त्यांचे दस्तऐवजीकरण आणि पुनरुज्जीवन करण्यासाठी आपली कारकीर्द समर्पित केली. त्यांनी आंध्र प्रदेशातील विविध आदिवासी समुदायांसोबत राहून त्यांच्या भाषा आणि सांस्कृतिक पद्धतींचा सखोल अभ्यास करण्यात अनेक वर्षे घालवली.
श्री यांनी कुपिया, कोया, पर्जा, जटापू, कोलाम कोंडा-डोरा, गडाबा, गोंडी, कोटिया, सांवरा, कुरु, बंजारा भाषा, गौडू, मुखधोरा आणि राणा या भाषांसाठी लेखन लिपी विकसित केल्या आहेत. त्यांना आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचे औचित्य साधून, २०२२ मध्ये तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:तेलुगू व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय भाषाशास्त्रज्ञ
अंबरखान हुसेन

**अंबरखान हुसेन** (१६०३ – १६५३) हे एक **मुसलमान संतकवी** होते आणि त्यांना **अंबरहुसेनी** या नावानेही ओळखले जाते. त्यांच्या **अंबरहुसेनी** या भगवद्गीतेवरील टीकालेखनामुळे ते मराठी वाङ्मयात महत्त्वाचे स्थान ठेवतात.

## जन्म व पार्श्वभूमी 
अन्य ऐतिहासिक नोंदींच्या आधारे, अंबरखान हे एक अंबरखान घराण्यातले होते. त्यांच्या कुटुंबाची परंपरा पुढील प्रमाणे आहे — अंबर अंबरखान, याकुत अंबरखान आणि त्यांचा पुत्र हुसेन अंबरखान. त्यामुळे त्यांच्या कुलपरंपरेचा एक सांस्कृतिक वारसा दिसून येतो.

त्यांच्या घराण्याचे सदस्य कदाचित दौलताबाद येथे निजामशाहीच्या सेवेत होते. इतिहासकार रा. चिं. ढेरे यांच्या मतानुसार, त्यांच्या वडिलांचा पदरी नौकरीचा संबंध उस क्षेत्राशी होता आणि अशा पारमार्थिक वातावरणातच हुसेन अंबरखान यांचे पालन‑पोषण झाले असावे.

## अंबरहुसेनी — भगवद्गीतेवरील टीका 
अंबरखान हुसेन यांनी भगवद्गीतेवर ओवीस (कवितेच्या रूपात) आधारित टीका लिहिली, ज्याला त्यांनी अंबरहुसेनी असे नाव दिले. ही टीका गीतेचा भावार्थ स्पष्ट करण्यासाठी रचली गेली. त्यांनी गीतेतील मूळ संस्कृत शब्दार्थ सोप्या मराठी ओवींमध्ये रूपांतरित करून ते वाचकांसाठी सुलभ केले.

गीतेतील एका ओवीतील उदाहरणातून त्यांचे भाष्य स्पष्ट होते —
“मेलासि तरी स्वर्ग पावसी, जिंकोनि तरि पृथ्वी भोगिसी…” — या ओवीमधून त्यांच्या टीकात्मक सामर्थ्याची जाणीव होते

ते आपल्या टीकेच्या रचनाकालाचे वर्णन शके पंधराशे पंचहत्तर्यासी विजय नाम संवत्सरी अश्विन शुद्ध दशमी सोमवारि असे करून दाखवतात, ज्यावरून हे साहित्य त्या काळात पूर्ण झाल्याचे दिसून येते.

## धर्म व सामाजिक संदेश 
अंबरखान हुसेन यांची टीका फक्त भाष्य नाही, तर विविध धर्मांच्या तत्त्वज्ञानातील साम्य आणि मानवी सद्भावना यावर आधारित विचारांचे प्रतीक आहे. समीक्षक रा. चिं. ढेरे यांच्या मते, त्यांचा हा ग्रंथ मराठी संत‑साहित्यिक परंपरेतील दार्शनिक दृष्टिकोन प्रकट करतो आणि धार्मिक भेदाभेद दूर करणाऱ्या अद्वैतधर्माच्या आधारावर उभा आहे.

अंबरखान हुसेन हे १७व्या शतकातील एक महत्वाचे मुसलमान मराठी संतकवी व टीकाकार होते. भगवद्गीतेवरील त्यांच्या अंबरहुसेनी टीकालेखनाने संस्कृतभावार्थ सहज मराठीतील वाचकांपर्यंत पोहोचले. त्यांच्या कार्यामुळे धार्मिक, सामाजिक आणि दार्शनिक दृष्टिकोनातून महाराष्ट्रातील संतपरंपरेतील संपन्नतेचा एक महत्त्वाचा भाग निर्माण झाला.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२६
वर्ग:संतकवी
वर्ग:इ.स. १६०३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६५३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख