open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नोव्हेंबर १०

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### अठरावे शतक 
### एकोणिसावे शतक
### विसावे शतक 
### एकविसावे शतक
* २००६ - श्रीलंकेतील तमिळवंशीय संसदसदस्य नादराजाह रविराजची कोलंबो येथे हत्या.

## जन्म 
* ७४५ - मुसा अल-कझीम, शिया इमाम.
* १४८३ - मार्टिन ल्युथर, जर्मन धर्मसुधारक.
* १६८३ - जॉर्ज दुसरा, इंग्लंडचा राजा.
* १८४५ - सर जॉन स्पॅरो डेव्हिड थॉम्पसन, कॅनडाचा चौथा पंतप्रधान.
* १८७१ - विन्स्टन चर्चिल, इंग्लिश लेखक.
* १८८८ - आंद्रेई तुपोलेव, सोव्हिएत आंतरिक्ष अभियंता.
* १८९५ - जॉन क्नुडसेन नॉर्थ्रोप, अमेरिकन विमान अभियंता.
* १९१८ - मार्टिन हेनली, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९१९ - मिखाइल तिमोफीविच कलाश्निकोव्ह, रशियन संशोधक.
* १९१९ - मॉइझे त्शोम्बे, कॉंगोचा पंतप्रधान.
* १९३३ - सेमूर नर्स, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७२ - नईम अशरफ, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९७३ - झहीद फझल, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९७८ - मफिझुर रहमान, बांगलादेशचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९८५ - आफताब अहमद, बांगलादेशचा क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* १४४४ - व्लादिस्लॉस तिसरा, पोलंडचा राजा.
* १५४९ - पोप पॉल तिसरा.
* १६७३ - मिकाल विस्नियोवियेकी, पोलंडचा राजा.
* १९३८ - मुस्तफा कमाल अतातुर्क, तुर्कस्तानचा संस्थापक व राष्ट्राध्यक्ष.
* १९८२ - लिओनिद ब्रेझनेव्ह, सोवियेत संघाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९९५ - केन सारो-विवा, नायजेरियाचा लेखक.
* २०००  - जाक शबान-देल्मास, फ्रांसचा पंतप्रधान (जन्म-१९१५).
* २००३ - कनान बनाना, झिम्बाब्वेचा राष्ट्राध्यक्ष.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* अतातुर्क स्मृती दिन - तुर्कस्तान.
----
नोव्हेंबर ८ - नोव्हेंबर ९ - **नोव्हेंबर १०** - नोव्हेंबर ११ - नोव्हेंबर १२ - नोव्हेंबर महिना

## बाह्य दुवे
वंगचित्रे

१९७० मध्‍ये सुप्रसिद्ध मराठी साहित्यिक पु. ल. देशपांडे 'बंगाली' शिकण्‍यासाठी शांतिनिकेतनामध्‍ये आपल्‍या पत्‍नीसह काही दिवस जाऊन राहिले होते. तेथे त्‍यांनी बंगाली भाषा शिकण्‍याचा प्रयत्‍न केला. या प्रयत्‍नांतील आनंद, तसेच बंगालमधील तत्‍कालीन सामाजिक परिस्थिती, शांतिनिकेतनचे राष्‍ट्रीयीकरण झाल्‍यानंतरची सदर संस्‍थेची परिस्थिती व तेथील लोकांची मनस्थिती, या बंगालच्‍या यात्रेत भेटलेली लक्षात राहण्‍यासारखी माणसे यांचे वर्णन पु. लं.नी 'वंगचित्रे' या पुस्‍तकात केले आहे. माझ्या माहितीप्रमाणे सदर पुस्‍तकाच्‍या विक्रीतून आलेले उत्‍पन्न काही सामाजिक कार्यासाठी (दान करण्‍यासाठी) वापरले जाते. मी वाचलेल्‍या पु. लं. च्‍या पुस्‍तकांमधील मला सर्वात जास्‍त आवडलेले हे पुस्‍तक आहे. छोट्या छोट्या वाटणा-या मात्र मानवी जीवनावर दूरगामी परिणाम करणाऱ्या गोष्‍टींवर या पुस्‍तकामध्‍ये सुंदर मार्गदर्शन मिळते. उदाहरणार्थ मुलांना त्‍यांच्‍या आवडीचे क्षेत्र निवडू द्यावे हा विषय किंवा मुलांचा मोठे होतांना विकास कसा होतो. या सर्वांचा आनंद घेण्‍यासाठी हे पुस्‍तक वाचणे गरजेचे आहे.

रविंद्रनाथ टागोरांनी लहान मुलांच्‍यासाठी लिहिलेली पुस्‍तके 'सहजपाठ'. याविषयी पु.ल. भरभरून लिहितात आणि आपल्‍या बालपणी वाचनासाठी असलेल्‍या रुक्ष धड्यांशी तूलना करतात. आपण शिकत आहोत असे मुलांना न वाटता सहज शिक्षण घडावे असा उद्देश 'सहजपाठ'चा आहे हे ते आवर्जून सांगतात. मुलांना न पेलणा-या गोष्‍टी सहजपाठामध्‍ये दिलेल्‍याच नाहीत. खाणे, गाणे, सुट्टी, शेते, पाने, फळे, फुले या बालविश्वातील आवडीच्‍या गोष्‍टी सहजपाठामध्‍ये दिलेल्‍या आहेत. सहजपाठाची जादू बंगाली जनमानसावर (पुस्‍तकाच्‍या प्रथम प्रकाशनाचे वर्ष १९७०) अजूनही कशी आहे याचा निर्वाळा पु.ल. देतात. एका कौटुंबिक समारंभामध्‍ये सहजपाठाची गाणी सुरू झाल्‍यावर लहान, मोठे सर्वजण ती गाणी उत्‍स्‍फूर्तपणे गाऊ लागले व ते दृश्‍य पाहून पु.ल. प्रभावित झाले. आपल्‍या देशाला एकतेच्‍या धाग्‍यामध्‍ये बांधण्‍यासाठी सूर, नाद यांच्‍या अनुषंगाने काही गाणी तयार करून ती सर्व प्रांतांतल्‍या मुलांना शिकवावील असे देखील पु.ल. सुचवितात.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य
ॲलन लिसेट

लिसेट, ऍलन
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एरिक ॲटकिन्सन

**एरिक सेंट एव्हाल ॲटकिन्सन** (६ नोव्हेंबर, इ.स. १९२७ - २९ मे, इ.स. १९९८) हा कडून आठ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

याचा मोठा भाऊ डेनिस ॲटकिन्स सुद्धा वेस्ट इंडीजकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळला. एरिकचा पहिला कसोटी सामना डेनिसचा शेवटचा कसोटी सामना होता.

वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ग्रेम वूड

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जोसेफ विलोबी

**जोसेफ थॉमस विलोबी** (नोव्हेंबर ७, इ.स. १८७४:ऍल्डरशॉट, हॅंपशायर, इंग्लंड - मार्च ११, इ.स. १९५२:प्लमस्टेड, केपटाउन) हा कडून १८९६ मध्ये दोन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

विलोबी, जोसेफ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नोव्हेंबर ९

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### अठरावे शतक 
### एकोणिसावे शतक
### विसावे शतक 
* १९०७ - इंग्लंडच्या राजा सातव्या एडवर्डला त्याच्या वाढदिवसानिमित्त कलिनन हीरा भेट देण्यात आला.
* १९१३ - अमेरिकेच्या ग्रेट लेक्स सरोवरांत आलेल्या वादळात १९ जहाजे बुडाली व २५०पेक्षा जास्त व्यक्ती मृत्यू पावल्या.
* १९१८ - पहिले महायुद्ध - जर्मनीच्या सम्राट विल्हेल्म दुसऱ्याने पदत्याग केल्यावर जर्मनीला प्रजासत्ताक घोषित करण्यात आले.
* १९२३ - म्युनिकमध्ये नाझी पक्षाने आयोजित केलेला बीयर उठाव पोलीस व सैन्याने चिरडून काढला.
* १९३७ - जपानने शांघाय शहर जिंकले.
* १९३८ - जर्मनीत हर्षल ग्रिंझपानने अर्न्स्ट फोन राथची हत्या केली. हे कारण पुढे करून नाझींनी ज्यूंच्या शिरकाणाला सुरुवात केली.
* १९४७ - जुनागढ भारतात विलीन झाले.
* १९५३ - कंबोडियाला फ्रांसपासून स्वातंत्र्य.
* १९६३ - जपानच्या मीके खाणीत स्फोट होउन ४५८ ठार, ८३९ दवाखान्यात. याच दिवशी जपानमध्ये योकोहामाजवळ तीन रेल्वेगाड्यांच्या अपघातात १६० ठार.
* १९८५ - अनातोली कारपोव्हला हरवून गॅरी कास्पारोव्ह सगळ्यात छोटा बुद्धिबळ जगज्जेता झाला.
* १९९० - नेपाळने नवीन संविधान अंगिकारले.
* १९९० - मेरी रॉबिन्सन आयर्लंडची पहिली स्त्री राष्ट्राध्यक्षा झाली.
* १९९४ - डार्मश्टाटियम या मूलतत्त्वाचा शोध.
* १९९८ - आपल्या गिऱ्हाइकांना एक किंमत दाखवून वेगळ्याच किमतीला रोखे विकल्याबद्दल नॅस्डॅक शेरबाजारातील दलालसंस्थांना १.०३ अब्ज अमेरिकन डॉलरचा दंड.

### एकविसावे शतक 
* २००५ - आत्मघातकी दहशतवाद्यांनी जॉर्डनच्या अम्मान शहरात बॉम्बस्फोट करून ६० व्यक्तींना ठार केले.
* २०१३ - सुपर टायफून हैयान या प्रचंड चक्रीवादळाने फिलिपाइन्सचा किनारा गाठला. ताशी ३१५ किमी वेगाने वाहणाऱ्या वाऱ्यासह तुफान पावसात शेकडो मृत्युमुखी.

## जन्म 
* १८४१ - एडवर्ड सातवा, इंग्लंडचा राजा.
* १८७७ - अल्लामा इकबाल, भारतात जन्मलेला पाकिस्तानचा राष्ट्रकवी.
* १८८२ - ज्यो हार्डस्टाफ, सिनियर, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १८८५ - आल्फ्रेड डिपर, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९०४ - एडवर्ड व्हान डेर मर्व, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९१८ - स्पिरो ऍग्न्यू, अमेरिकेचा उपराष्ट्राध्यक्ष.
* १९२३ - डोरोथी डॅन्ड्रिज, श्यामवर्णीय अमेरिकन अभिनेत्री.
* १९३१ - टॉमी ग्रीनहाउ, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९३४ - कार्ल सेगन, अमेरिकन अंतराळतज्ञ व इंग्लिश लेखक.
* १९४३ - जॉन शेफर्ड, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७५ - मॅथ्यू सिंकलेर, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* ९४९ - कॉन्स्टन्टाईन सातवा, बायझेन्टाईन सम्राट.
* ११८७ - गाओझॉॅंग, चीनी सम्राट.
* १५०४ - फर्डिनांड दुसरा, अरागॉनचा राजा.
* १९३७ - राम्से मॅकडोनाल्ड, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १९४० - नेव्हिल चेंबरलेन, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* १९५३ - अब्दुल अझीझ अल-सौद, सौदी अरेबियाचा राजा.
* १९७० - चार्ल्स दि गॉल, फ्रांसचा राष्ट्राध्यक्ष.
* २००३ - बिनोद बिहारी शर्मा, मैथिली भाषेतील लेखक, कवि.
* २००५ - के. आर. नारायणन, भारतीय राष्ट्रपती.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* स्वातंत्र्य दिन - कंबोडिया.
* अल्लामा इकबाल दिन - पाकिस्तान.
* संशोधक दिन - युरोप.
----
नोव्हेंबर ७ - नोव्हेंबर ८ - **नोव्हेंबर ९** - नोव्हेंबर १० - नोव्हेंबर ११ - नोव्हेंबर महिना

## बाह्य दुवे
टेड आर्नोल्ड

आर्नोल्ड, टेड
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप इनोसंट सातवा

thumb|right|200px|
**पोप इनोसंट सातवा** (इ.स. १३३६:सुलोम्ना, इटली - नोव्हेंबर ६, इ.स. १४०६:रोम) हा पंधराव्या शतकातील पोप होता. याचे मूळ नाव *कोसिमो दि मिग्लियोराती* असे होते. पाश्चात्य फुटीच्या काळात इ.स. १४०४ सालापासून इ.स. १४०६ साली मरण पावेपर्यंत केवळ दोन महिने तो पोपपदावर राहिला. त्याच्या कार्यकाळात विरुद्ध पक्षातील आविन्यॉन पोपशाहीवर प्रतिपोप बेनेडिक्ट तेरावा (इ.स. १३९४ - १४२३) आरूढ होता.

वर्ग:पोप
वर्ग:इटालियन पोप
वर्ग:इ.स. १३३६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १४०६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मोहम्मद मुनाफ

**मोहम्मद मुनाफ** (२ नोव्हेंबर, १९३५:महाराष्ट्र, भारत - २८ जानेवारी, २०२०:पाकिस्तान) हा कडून १९५९ ते १९६२ दरम्यान ४ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बलुतं (पुस्तक)

***बलुतं*** (१९७८) हे दया पवार (दगडू मारुती पवार) यांचे आत्मकथन आहे. या कलाकृतीचे महत्त्व म्हणजे ते मराठी भाषेतील पहिले प्रकाशित दलित आत्मचरित्र आहे. या आत्मकथनाच्या माध्यमातून भारतीय समाजातील तळागाळातील दुर्लक्षित घटकाच्या अस्तित्त्वाची जाणीव होते. अशा प्रकारच्या आत्मकथनांतून सामाजिक इतिहासाचे वास्तव दर्शन होण्यास मदत होते. पु. ल. देशपांडेंनी म्हटल्याप्रमाणे स्वतःच्याच विश्वात मग्न असणाऱ्यांसाठी हे आत्मकथन म्हणजे एकप्रकारचा आरसाच आहे. फार काळापासुन भारतीय समाज हा जात, वर्ग व लिंगभेदाने बरबटलेला असून त्यात भांडवलशाहिने जणू भरच टाकलीय; अशा काळात मुंबईसारख्या शहरांमध्ये राहणं सामान्य माणसासाठी अगदी दुरापास्त होऊन बसले आहे. ह्या सगळ्या खटाटोपींध्ये आपलं अस्तित्त्व टिकविण्यासाठी कोणकोणत्या दिव्यांचा सामना करावा लागतो याचं यथार्थ चित्रण *बलुतं*मधून बघायला मिळतं.
बलुतं हे  आत्मचरित्र दया पवार  याचे आहे.  हे मराठी साहित्यातील  पहिले आत्मचरित्र  आहे. दलित समाजातील  हळूहळू  होणारे बदल तसेच मुंबई शहर बद्दलची माहिती देखील आलेली आहे. 

त्याचबरोबर मराठी भाषेच्या दडलेल्या प्रकाराची जाणीवसुद्धा ***बलुतं*** मधुन होते.

वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:दया पवार यांचे साहित्य
स्वामी (कादंबरी)

**स्वामी** ही रणजित देसाई यांनी लिहिलेली मराठी भाषेतील ऐतिहासिक कादंबरी आहे. श्रीमंत थोरले माधवराव पेशवे यांच्या जीवनावर आधारित हे पुस्तक आहे. मेहता पब्लिशिंग हाउसद्वारे १९६२ साली कादंबरी प्रकाशित करण्यात आली होती.

ही कादंबरी वाचकांमध्ये प्रचंड लोकप्रिय आहे. मराठी भाषेतील सर्वोत्कृष्ट पुस्तकांमध्ये याची गणना होते. थोरले माधवराव पेशवे यांचे राजकीय जीवन, कर्तुत्व आणि त्यांचे वैयक्तिक जीवन यांचे अतिशय प्रभावी चित्रण पुस्तकात आहे.

१९६४ साली पुस्तकाला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. १९८७ साली "स्वामी"वर आधारित त्याच नावाची दूरचित्रवाणी मालिका तयार करण्यात आली होती.

## हे सुद्धा पहा 
* स्वामी (दूरचित्रवाणी मालिका) 

## संदर्भ 
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
वर्ग:रणजित देसाई यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
ऋतुचक्र (पुस्तक)

**ऋतुचक्र** हा दुर्गा भागवत लिखित ललित लेखसंग्रह आहे. या पुस्तकात निसर्गाच्या विविध ऋतूत बदलणाऱ्या रूपांचे वर्णन केले आहे.
या पुस्तकातील निवडक भाग शालेय अभ्यासक्रमात पाठाच्या रूपाने समाविष्ट करण्यात आलेला आहे. 

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:दुर्गा भागवत यांचे साहित्य
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
काजळमाया (कथा संग्रह)

गुरुनाथ आबाजी उर्फ जी.ए. कुलकर्णी हे एक मराठी मधील प्रसिद्ध कथाकार होते.
त्यांचा काजळमाया हा गाजलेला कथा संग्रह आहे.
जी ए एका वेगळ्याच जगात आपल्या या कथा संग्रहातून घेऊन जातात. या कथा संग्रहातील सर्वच कथा शेवटी अनपेक्षित वळणावर संपत असल्या तरी यातील अंजन ही कथा विशेष आहे.

## साहित्य
जी. ए. कुलकर्णींच्या काही कथा सुरुवातीस सत्यकथा नियतकालिकात प्रसिद्ध झाल्या. त्यांचे इतर कथासंग्रह व इतर साहित्य खालीलप्रमाणे आहे:
* निळा सावळा
* हिरवे रावे
* पारवा
* रक्तचंदन
* सांजशकुन
* पिंगळावेळ
* रमलखुणा
* एक अरबी कहाणी
* अमृतफळे
* ओंजळधारा
* वैऱ्याची रात्र
* मुग्धाची रंगीत गोष्ट
* माणसे: आरभाट आणि चिल्लर
* बखर बिम्मची

## इतर माहिती 
* समग्र जी. ए. कुलकर्णी
* जी ए आणि मी, बेळगावचे दिवस, लोकसत्ता  
* इंग्रजी विकिपीडिया वरील पान 
* काळ्या चष्म्याआडचा माणूस 

वर्ग:जी.ए. कुलकर्णी

जी.ए.कुलकर्णी

वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
वर्ग:जी.ए. कुलकर्णी यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
जॉर्ज टॅपस्कॉट

**जॉर्ज लान्सेलॉट** *डस्टी* **टॅपस्कॉट** (नोव्हेंबर ७, इ.स. १८८९:बार्कली वेस्ट, केप प्रोव्हिन्स, दक्षिण आफ्रिका - डिसेंबर १३, इ.स. १९४०:किंबर्ली, दक्षिण आफ्रिका) हा कडून १९१३मध्ये एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

जॉर्जचा भाऊ लायोनेल टॅपस्कॉट हासुद्धा दक्षिण आफ्रिकेचा कसोटी खेळाडू होता.

टॅपस्कॉट, डस्टी
टॅपस्कॉट, डस्टी
टॅपस्कॉट, डस्टी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नटसम्राट

**नटसम्राट- असा नट होणे नाही** हा एक कुसुमाग्रज यांनी लिहिलेल्या नटसम्राट या नाटकावर आधारित चित्रपट आहे. नटसम्राट या चित्रपटात नाना पाटेकर यांनी प्रमुख भूमिका साकारली आहे. हा चित्रपट १ जानेवारी २०१६ रोजी प्रदर्शित झाला असून याला लोकांचा उत्तम प्रतिसाद लाभत आहे. या चित्रपटाचे दिग्दर्शक महेश मांजरेकर आहेत. या चित्रपटात रंगमंचावरील अभिनेत्याचे दुःखद कौटुंबिक जीवन दर्शविले गेले आहे ज्यांनी अभिनयातून निवृत्त झाले आहे परंतु थिएटर आणि रंगमंचावरील त्यांच्या आवडत्या आठवणींना विसरण्यास अक्षम केले आहे.

नाना पाटेकर आणि विश्वास जोशी यांनी ग्रेट मराठा एन्टरटेन्मेंट, गजानन चित्र आणि फिनक्राफ्ट मीडिया ॲण्ड एंटरटेनमेंट प्रा. लि. हा चित्रपट २०१६ च्या नवीन वर्षात अधिकृतपणे भारतात प्रदर्शित झाला आणि सैराटने त्या जागेवर कब्जा होईपर्यंत आजपर्यंत मराठी चित्रपटसृष्टीत सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला. हा चित्रपट गुजरातीमध्ये २०१६ मध्ये या चित्रपटाचा रीमेक झाला होता आणि तेलुगू भाषेत रंगमंत्रांडाच्या रूपात पुन्हा तयार केला जात होता.

## कथासूत्र 
नटसम्राट गणपतराव बेलवलकर नाटक व्यवसायातून निवृत्ती पत्करतात. पत्नी कावेरी, मित्र राम, मुलगा, सून, मुलगी यांच्याबरोबर समारंभ साजरा करत असतानाच बेलवलकर आपलं घर मुलाच्या नावावर करण्याची घोषणा करतात आणि बाकीचे संपत्ती मुलीच्या नावावर करतात. नटसम्राट अशीच त्यांची ख्याती असते. ते शरीराने निवृत्त झाले असले तरी मनाने निवृत्त झालेले नसतात. ते नाटकातच रमलेले असतात. या गोष्टीचा त्यांच्यावर आणि सभोवतालच्या लोकांवर विपरीत परिणाम होऊ लागतो. जे होतं ते सारं मुलामुलींच्या नावे केलेलं असतं. चाळीस वर्षे रंगभूमीवर असंख्य मानसन्मान भोगलेला हा नटसम्राट गलितगात्र होतो. त्याच्या आयुष्याची एक असह्य फरफट सुरू होते.

## कलाकार 
* नाना पाटेकर  - गणपत रामचंद्र बेलवलकर / नटसम्राट / अप्पा (ऊर्फ) / बाबाच्या भूमिकेत
* मेधा मांजरेकर - कावेरी गणपत बेलवलकर, गणपत रामचंद्र बेलवलकरांची पत्नी सरकारच्या भूमिकेत 
* मृण्मयी देशपांडे - विद्या गणपत बेलवलकर, गणपत यांची मुलगी, राहुल बर्वे यांची पत्नी 
* सुनील बर्वे - राहुल बर्वे, गणपत बेलवलकरांचे जावाई
* विक्रम गोखले - रामभाऊ अभ्यंकर, गणपत बेलवलकरांचे मित्र
* अजित परब - मकरंद गणपत बेलवलकर, गणपत बेलवलकरांचा मुलगा 
* नेहा पेंडसे - नेहा मकरंद बेलवलकर, गणपत बेलवलकरांची सुन
* प्रांजल परब - मेघा मकरंद बेलवलकर, गणपत बेलवलकरांची नात
* निलेश दिवेकर -
* जितेंद्र जोशी - 
* श्रीधर लिमये -
* सविता मालपेकर - कुमुद अभ्यंकर, रामभाऊची पत्नी 
* संदीप पाठक -
* अनिकेत विलासराव -
* जयवंत वाडकर - विठ्ठलच्या भूमिकेत 
* सारंग साठे - सिद्धार्थच्या भूमिकेत
* विद्या पटवर्धन -
* महेश मांजरेकर - मेघाच्या शाळेतील शिक्षक
* प्रविण तारडे - दारु बनवणारा
* पुजा सावंत - 

## संदर्भ
युगान्त

**युगान्त** हा इरावती कर्वे यांनी लिहिलेला महाभारतातील व्यक्तिरेखांवर आधारित ग्रंथ आहे. याची पहिली आवृत्ती १९६७ साली देशमुख आणि कंपनी (पब्लिशर्स) प्रा.लि.पुणे यांनी प्रकाशित केली. २०१५ सालापर्यंत या पुस्तकाच्या २१ आवृत्त्या निघाल्या होत्या.

## संदर्भ 
वर्ग:इरावती कर्वे यांचे साहित्य
वर्ग:पुस्तके
मर्ढेकरांची कविता (पुस्तक)

लेखक - बा. सी. मर्ढेकर

वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
विश्वास पाटील

**विश्वास पाटील** (नोव्हेंबर २८, इ.स. १९५९ - ) हे मराठीतले लेखक व भारतीय प्रशासकीय सेवेत निवृत्त अधिकारी आहेत.

## साहित्य
नाग केसर मेहता प्रकाशन २०१९

## भाषांतरे
विश्वास पाटील यांच्या चंद्रमुखी, पांगिरा आणि महानायक या कादंबऱ्यांची हिदी भाषांतरे झाली आहेत. 

## पुरस्कार
* *पानिपत*ला प्रियदर्शनी पुरस्कार, गोव्याचा नाथमाधव पुरस्कार व कलकत्त्याच्या भाषा परिषदेच्या पुरस्कारांसह पस्तीसहून अधिक पुरस्कार लाभले.
* *झाडाझडती*ला १९९२चा साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.

*
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
पानिपत (कादंबरी)

**पानिपत** नावाची मराठी कादंबरी विश्वास पाटील यांनी लिहिली आहे.  ही कादंबरी मराठे - दुराणी साम्राज्यात घडलेल्या पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईवर आधारित आहे. 

वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
वर्ग:विश्वास पाटील यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
दुर्दम्य

लोकमान्य टिळक यांच्या जीवनावर गंगाधर गाडगीळ यांनी लिहिलेली कादंबरी. यातील पहिला खंड १९७०मध्ये तर दुसरा खंड १९७१मध्ये प्रकाशित झाला. 

वर्ग:गंगाधर गाडगीळ
वर्ग:गंगाधर गाडगीळ यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
नोव्हेंबर ११

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
### विसावे शतक 
* १९१८ - पहिले महायुद्ध - जर्मनीने फ्रांसमधील कॉम्पियेन्ये गावाजवळ दोस्त राष्ट्रांशी संधी केली व युद्ध संपुष्टात आणले.
* १९१८ - ऑस्ट्रियाच्या सम्राट चार्ल्स पहिल्याने पदत्याग केला.
* १९२१ - अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष वॉरेन जी. हार्डिंगने वॉशिंग्टन डी.सीमधील अज्ञात सैनिकाची समाधी राष्ट्राला अर्पण केली.
* १९२६ - अमेरिकेतील रूट ६६ या रस्त्याची आखणी करण्यात आली.
* १९३३ - अमेरिकेच्या साउथ डकोटा राज्यात प्रचंड वादळाने जमिनीवरील माती उडून गेली. डस्ट बोलची ही सुरुवात होती. यानंतर अमेरिकेतील महाभयंकर दुष्काळास सुरुवात झाली.
* १९४० - दुसरे महायुद्ध-टारांटोची लढाई - रॉयल नेव्हीने इतिहासातील सर्वप्रथम विमानवाहू नौकेवरून विमानहल्ला केला.
* १९४० - अमेरिकेत हिमवादळात १४४ ठार.
* १९६२ - कुवैतने नवीन संविधान अंगिकारले.
* १९६५ - ऱ्होडेशियाच्या (आताचे झिम्बाब्वे) श्वेतवर्णीय लघुमतीतील सरकारने राष्ट्राला स्वतंत्र जाहीर केले.
* १९६६ - जेमिनी १२ अंतराळयानाचे प्रक्षेपण.
* १९६८ - मालदीवमध्ये प्रजासत्ताक राष्ट्राची स्थापना.
* १९९२ - चर्च ऑफ इंग्लंडने स्त्रीयांना पादरी होण्याची मुभा दिली.

### एकविसावे शतक 
* २००० - ऑस्ट्रियातील कॅप्रन गावातील केबलकारला लागलेल्या आगीत १५५ स्कीयर व स्नो-बोर्डर्सचा मृत्यू.
* २००४ - यासर अराफातच्या मृत्यूनंतर महमूद अब्बास पी.एल.ओ.च्या नेतेपदी.

## जन्म 
* १०५० - हेन्री चौथा, पवित्र रोमन सम्राट.
* ११५४ - सांचो पहिला, पोर्तुगालचा राजा.
* ११५५ - आल्फोन्सो आठवा, कॅस्टिलचा राजा.
* १७४८ - कार्लोस चौथा, स्पेनचा राजा.
* १८६९ - व्हिकटर इम्मॅन्युएल तिसरा, इटलीचा राजा.
* १८७८ स्टॅनली स्नूक, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १८८२ - गुस्ताफ सहावा एडॉल्फ, स्वीडनचा राजा.
* १९२४ रुसी मोदी, भारतीय क्रिकेट खेळाडू.
* १९२८ ट्रेव्हर मील, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९४२ रॉय फ्रेडरिक्स, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९४५ - डॅनियेल ओर्तेगा, निकाराग्वाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९६४ - कॅलिस्टा फ्लॉकहार्ट, अमेरिकन अभिनेत्री.
* १९६७ सोहेल फझल, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९६९ मायकेल ओवेन्स, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९७४ - लिओनार्डो डिकॅप्रियो, अमेरिकन अभिनेता.
* १९७४ - वजातुल्लाह वस्ती, पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू.
* १९७७ बेन होलियोके, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू 
* ५३७ - पोप सिल्व्हेरियस.
* १८८० - नेड केली, ऑस्ट्रेलियन दरोडेखोर.
* १९१७ - लिलिउओकलानी, हवाईची राणी.
* १९१८ - जॉर्ज लॉरेंस प्राइस, पहिल्या महायुद्धाचा शेवटचा बळी.
* २००४ - यासर अराफात, पॅलेस्टाइनचा शासक, दहशतवादी.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* स्वातंत्र्य दिन - पोलंड, ॲंगोला.
* शस्त्रसंधी दिन - फ्रांस, बेल्जियम.
* सैनिक दिन - अमेरिका.
* स्मृती दिन - युनायटेड किंग्डम, ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा.
----
नोव्हेंबर ९ - नोव्हेंबर १० - **नोव्हेंबर ११** - नोव्हेंबर १२ - नोव्हेंबर १३ - नोव्हेंबर महिना

## बाह्य दुवे
माणदेशी माणसे

पहा : व्यंकटेश माडगूळकर

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
सनद (काव्यसंग्रह)

**सनद** हा कवी नारायण सुर्वे यांच्या मराठी भाषेतील निवडक कवितांचे संकलन आहे. इ.स. १९८२ साली हे संकलन पुस्तकरूपाने प्रकाशित झाले.

वर्ग:नारायण सुर्वे यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
रथचक्र (पुस्तक)

**रथचक्र** ही श्री.ना. पेंडसे लिखित कादंबरी आहे.

कृष्णाबाई सारखी काही पात्रे वास्तवातून आली आहेत. नायिकेच्या नियतीशी चाललेला मुकाबला हे कादंबरीचे सूत्र आहे. एका आईने आपल्या मुलाच भलं व्हावं याकरिता केलेली धडपड ही या कादंबरीचे सूत्र आहे. एका आईने आपल्या मुलाचं भलं व्हावं याकरिता केलेली धडपड ही या कादंबरीची मूळ कल्पना होती, असे पेंडसे यांनी नमूद केले आहे..

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:श्री.ना. पेंडसे यांचे साहित्य
वर्ग:मराठी पुस्तके
शास्त्रीय संगीत

vyadkj

1 भारतीय शास्त्रीय संगीत हे भारताला मिळालेले वरदान आहे.                     

             

                lk js x e x js lk

              lk js x e i e x js lk

            lk js x e i /k i e x js lk

          lk js x es i /k fu /k i e x js lk

        lk js x e i /k fu lka fu /k i e x js lk

2                     lka

                    lka fu lka

                  lka fu /k fu lka

                lka fu /k i /k fu lka

              lka fu /k i e i /k fu lka

            lka fu /k i e x e i /k fu lka

          lka fu /k i e x js x e i /k fu lka

        lka fu /k i e x js lk js x e i /k fu lka

3 vkjksg lk js x e i /k fu lka

  vojksg lka fu /k i e x js lk

4 vkjksg lklk jsjs xx ee ii /k/k fufu lkalka

  vojksg lkalka fufu /k/k ii ee xx jsjs lklk

5 vkjksg lkjslk jsxjs xex eie i/ki /kfu/k fulkafu lkajsalka

  vojksg lkajsalka fulkafu /kfu/k i/ki eie xex jsxjs lkjslk

6 vkjksg lkjsx jsxe xei ei/k i/kfu /kfulka

  vojksg lkafu/k fu/ki /kie iex exjs xjslk

7 vkjksg lkjsxe jsxei xei/k ei/kfu i/kfulka

  vojksg lkafu/ki fu/kie /kiex iexjs exjslk

8 vkjksg lkjsxei jsxei/k xei/kfu ei/kfulka

  vojksg lkafu/kie fu/kiex /kiexjs iexjslk

9 vkjksg lkjslkjsx jsxjsxe xexei eiei/k i/ki/kfu /kfu/kfulka

  vojksg lkafulkafu/k fu/kfu/ki /ki/kie ieiex exexjs xjsxjslk

10 vkjksg lkx jse xi e/k ifu /klka

   vojksg lka/k fui /ke ix ejs xlk

वर्ग:शास्त्रीय गायन
वर्ग:वादन
वर्ग:रिकामी पाने
इरावती कर्वे

**इरावती कर्वे** ( डिसेंबर १५, १९०५,म्यानमार - मृत्यु:ऑगस्ट ११, १९७०) या मराठी लेखिका होत.मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र आणि मानसशास्त्राच्या अभ्यासक असलेल्या इरावती कर्व्यांनी वैचारिक ग्रंथांबरोबर ललित लेखन देखील केले आहे. भारतीय त्याचप्रमाणे मराठी संस्कृती हा त्यांच्या जिव्हाळ्याचा विषय होता. या विषयांवर त्यांनी मराठी तसेच इंग्रजीतून लिखाण केले आहे. उच्चशिक्षित, निरीश्वरवादी, बुद्धिप्रामाण्यवादी असलेल्या इरावती कर्वे यांचे संस्कृत भाषेवर देखील प्रभुत्व होते. आधुनिक विचारांच्या असूनही आपल्या संस्कृतीबद्दल असलेली आपलेपणाची व आपुलकीची दृष्टी त्यांच्या लिखाणातून दिसून येते.नातेसंबंधांबद्दल योगदान दिले.

## शिक्षण 
इरावती कर्वे यांचे शालेय व महाविद्यालयीन शिक्षण पुणे येथे झाले. 'चित्पावन कोकणस्थ ब्राम्हण' हा विषय घेऊन त्या एम.ए झाल्या. पुढे उच्च शिक्षणासाठी त्या जर्मनीला गेल्या. 'मनुष्याच्या कवटीची नेहमीची असमप्रमाणता' या विषयावर बर्लिन विद्यापीठातून त्यांनी पी.एच.डी. प्राप्त केली. परतल्यावर काही काळ नाथीबाई दामोदर ठाकरसी विद्यापीठात कुलसचिव म्हणून त्यांनी काम पाहिले. १९३९ मध्ये पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजात मानववंशशास्त्र या विषयाच्या प्रपाठक म्हणून त्यांची नेमणूक करण्यात आली. १९५५ साली लंडन विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून एका वर्षासाठी त्यांनी पद भूषवले.

## कौटुंबिक 
इरावती कर्वे यांचा जन्म म्यानमारमधील मिंज्यान येथे डिसेंबर १५, १९०५ रोजी झाला. त्यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव इरावती करमरकर होय. प्रा. दि.धों.कर्वे यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला. धोंडो केशव कर्वे हे सासरे होते. 

त्यांना जाई, आनंद, गौरी अशी तीन अपत्ये झाली. गौरी देशपांडे या सुप्रसिद्ध लेखिका तर डॉ. आनंद कर्वे हे ॲश्डेन पारितोषिक विजेते शास्त्रज्ञ आहेत.

## प्रकाशित साहित्य 
इरावती कर्वे यांचे प्रकाशित झालेले साहित्य पुढील प्रमाणे-

### समीक्षा ग्रंथ 
* युगान्त १९७१ : महाभारतावरील समीक्षा ग्रंथ.

### ललित लेखसंग्रह 
* गंगाजल १९७२
* परिपूर्ती १९४९
* भोवरा १९६४https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE

### समाजशास्त्रीय ग्रंथ 
* आमची संस्कृती १९६०
* धर्म (पुस्तक) १९७१
* मराठी लोकांची संस्कृती १९५१
* महाराष्ट्र एक अभ्यास १९७१
* संस्कृती (पुस्तक) १९७२
* हिंदू समाज एक अन्वयार्थ १९७५
* हिंदूंची समाज रचना १९६४

याशिवाय इंग्रजी भाषेमधूनही इरावती कर्वे यांचे बारा वैचारिक ग्रंथ प्रसिद्ध झाले आहेत.

## पुरस्कार 
युगान्त या पुस्तकाला १९७२चा साहित्य अकादमी तसेच महाराष्ट्र शासनाचा पुरस्कार.

## इतर मान्यवरांचे विचार 
"जुन्यातून यशस्वीपणे बाहेर पडणे आणि व नवे यशस्वीपणे आत्मसात करणे असे दुहेरी यश इरावती कर्व्यांना लाभले आहे. ही धडपड त्यांनी एकाकीपणे केली आहे. नव्या लघुनिबंधाच्या उगमापाशी त्या उभ्या आहेत." असे इरावती कर्वे यांबद्दल डॉ.आनंद यादव म्हणतात तर 'ललितनिबंधातील खरी कलात्मकता आणि खरे लालित्य अभिव्यक्त करणाऱ्या, नव्या आणि खऱ्याखुऱ्या ललित निबंधाच्या अग्रदूत' असे प्रा.नरहर कुरुंदकरांनी संबोधले आहे.
## संदर्भ आणि नोंदी 

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७० मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्या महिला
भारतीय शास्त्रीय गायन

भारतीय शास्त्रीय गायन हे ध्वनि प्रधान आहे.
शास्त्रीय संगीतात उत्तर हिंदुस्तानी आणि कर्नाटकी अशा दोन प्रमुख शैली अस्तित्वात आहेत. त्याचप्रमाणे शास्त्रीय गायनातही या दोन शैली आहेत.

भारतीय संगीत हे प्राचीन काळापासून विकास होत आले आहे. सा रे ग म प धनी सा ह्या सप्तकात साधारणपणे गायन केले जाते. यातील प्रत्येक स्वर एका सप्तकात एकाच प्रकारे म्हणता येतो. एखादी चाल बांधली जाते तेव्हा तान घेताना, एका सुरानंतर एक सूर यावा असे ठरलेले असते. ते तसे न होता निराळाच सूर आला तर त्याला बेसुर होणे म्हणतात. यात अधिक संबद्धता आणून राग बांधलेले आहेत. रागांमध्ये ही व्यवस्था पक्की बांधलेली असते.
भारतीय शास्त्रीय संगीत आध्यात्मिकतेने प्रभावित आहे. प्राचीन शास्त्रीय वांडःमयाच्या उत्कर्षाची सुरुवात भारताच्या आध्यात्मिक ते मध्ये दिसून येते वर्ण उच्चारशास्त्र व्याकरण छंदशास्त्र यांना प्रामुख्याने वैदिक सुरतानांच्या अभ्यासामुळे चालना मिळाली उपनिषदांमध्ये चर्चिलेल्या तत्त्वज्ञान हेदेखील अध्यात्मापासून वेगळे नाही वैदिक आचार यानुसार यज्ञासाठी गायले गेलेल्या सुक्ताची रचना या काळामध्ये झाली भारतीय शास्त्रीय गायनाला एक वेगळी लयबद्धता आहे प्राचीन ग्रंथांमध्ये शास्त्रीय संगीत आणि राग या संदर्भातील लिखाण केले गेलेले आहे रामायण आणि महाभारत काळामध्ये देखील राग संगीताला महत्त्व होते याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे रावणाला अनेक रागांची उत्तम माहिती होती प्राचीन  संगीत शास्त्र आणि कलेच्या दृष्टीने देखील महत्त्वाचा काळ होता गुप्त आणि मौर्य काळामध्ये संगीताच्या संदर्भामध्ये अनेक ग्रंथ लिहिले गेले

## उत्तर हिंदुस्तानी शैलीतील समकालीन ज्येष्ठ गायक/गायिका:
* पं. भीमसेन जोशी
* पंडित जसराज
* उल्हास कशाळकर
* संजीव अभ्यंकर
* उस्ताद राशीद खान
* अजय चक्रवर्ती
* उदय भवाळकर
* अजय पोहनकर
* किशोरी आमोणकर
* मालिनी राजूरकर
* वीणा सहस्रबुद्धे
* अश्विनी भिडे-देशपांडे
* प्रभा अत्रे

## शास्त्रीय संगीताचे शास्त्र 
चांगला आशय असलेली मराठी किंवा हिंदी चित्रपटेगीते जर भारतीय शास्त्रीय संगीतातल्या रागावर आधारलेली असतील, तर ती अजरामर होण्याची दाट शक्यता असते. एका गाण्यात अनेक रागांच्या छटा असतात, परंतु खालील यादीत दिलेल्या रागाची छटा त्या गाण्यात प्रामुख्याने आढळेल.  हिंदी चित्रपटांची अशी काही रागाधारित गाणी :-

वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायन
गणपती अथर्वशीर्ष

**श्री गणेश अथर्वशीर्ष** हे एक नव्य उपनिषद आहे. ते अथर्ववेदाशी संबंधित आहे.यामध्ये गणेशविद्या सांगितलेली असून गणेशाच्या उपासकांमध्ये या उपनिषदाला विशेष महत्त्व आहे. श्री गणपती अथर्वशीर्ष हे श्री गणक ऋषी यांनी लिहिले आहे.

## अर्थ
थर्व म्हणजे चंचल आणि अथर्व म्हणजे स्थिर. शीर्ष म्हणजे मस्तक. ज्याच्या पठणामुळे बुद्धीला स्थिरता येते असे उपनिषद म्हणजे अथर्वशीर्ष होय असा याचा अर्थ लावला जातो. 

## वर्ण्यविषय
यामध्ये प्रथम गणपतीच्या सगुणब्रह्माची उपासना सांगून शेवटी तो गणपती म्हणजे परब्रह्म होय असे त्याचे उदात्तीकरण केले आहे.गणपती हा तीन देहांच्या पलीकडचा असला तरी "गं" हे त्याचे तांत्रिक शरीर आहे आणि तोच त्याचा महामंत्रही आहे. गणपती हा विश्वाचा आधार असून तो ज्ञान आणि विज्ञानमय आहे. व्रातपती, शिवाच्या गणांचा अधिपती असा असलेल्या गणपतीला यामध्ये नमस्कार केलेला आहे. यानंतर याची फलश्रुती सांगितलेली आहे. या उपनिषदाचे एक सहस्र वेळा पठण केल्याने जे हवे ते प्राप्त होईल असे म्हणले आहे.

## फलश्रुती
या अथर्वशीर्षाचे जो अध्ययन करतो तो ब्रह्मरूप होतो. त्याला कोणत्याच विघ्नांची बाधा होत नाही. तो सर्व बाजूंनी सुखांत वाढतो. (हिंसा, अभक्ष्यभक्षण, परदारागमन, चौर्य व पापसंसर्ग) या पांचही महापापांपासून मुक्त होतो. संध्याकाळी पठण करणारा दिवसा (अजाणपणे) केलेल्या पापाचा नाश करतो. सकाळी पठण करणारा रात्री (नकळत) केलेल्या पापांचा नाश करतो. संध्याकाळीं व सकाळी पठण करणारा पाप (प्रवृत्ती) रहीत होतो. सर्व ठिकाणी (याचे) अध्ययन करणारा विघ्नमुक्त होतो. धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष मिळवितो. हे अथर्वशीर्ष (अनधिकारी) शिष्य-भाव नसलेल्या माणसाला सांगू नये. जर कोणी अशा अनधिकाऱ्यास मोहाने देईल तर तो मोठाच पापी होतो. या अथर्वशीर्षाच्या सहस्र आवर्तनांनी जी जी कामना मनुष्य करील ती ती या योगे सिद्ध होईल. ॥११॥

या अथर्वशीर्षाने जो गणपतीला अभिषेक करतो, तो उत्तम वक्ता होतो, चतुर्थीच्या दिवशी कांही न खाता जो याचा जप करतो तो विद्यासंपन्न होतो, असे अथर्वण ऋषींचे वाक्य आहे. (याचा जप करणाऱ्याला) ब्रह्म व आद्या (म्हणजे माया) यांचा विलास कळेल. तो कधीच भीत नाही. ॥१२॥
जो दुर्वांकुरांनी हवन करतो तो कुबेरासम होतो. जो साळीच्या लाह्यांनी हवन करतो, तो यशस्वी सर्वंकष बुद्धिमान होतो. जो सहस्र मोदकांनी हवन करतो, त्याला इष्टफल प्राप्त होते. जो घृतयुक्त समिधांनी हवन करतो त्याला सर्व मिळते, अगदी सर्व काही प्राप्त होते. ॥१३॥

आठ ब्राह्माणांना योग्य प्रकारे (याचा) उपदेश केल्यास, करणारा सूर्यासारखा तेजस्वी होतो. सूर्यग्रहणांत, महानदीच्या काठी किंवा गणपती प्रतिमेजवळ जप केल्यास हा मंत्र सिद्ध होतो. (असा मंत्र सिद्ध करणारा) महाविघ्नापासून मुक्त होतो. महादोषापासून मुक्त होतो. महापापापासून मुक्त होतो. तो सर्वज्ञ होतो. तो सर्वसंपन्न होतो, जो हे असे जाणतो. असे हे उपनिषद आहे. ॥१४॥

## हे सुद्धा पहा
*गणपती
*अष्टविनायक
*पंचायतन पूजा
*अक्षरारंभ
*गणेश उत्सव

## संदर्भ 
वर्ग:स्तोत्रे
वर्ग:धार्मिक साहित्य
वर्ग:उपनिषदे
रॉन हार्ट

**रोनाल्ड टेरेन्स हार्ट** (नोव्हेंबर ७, इ.स. १९६१:लोअर हट, न्यू झीलँड - ) हा कडून एक एकदिवसीय सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि ऑफ ब्रेक गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मर्फी सुआ

**मर्फी लोगो सुआ** (७ नोव्हेंबर, इ.स. १९६६:व्हांगागुई, न्यू झीलँड - ) हा  कडून १३ कसोटी आणि १२ एकदिवसीय क्रिकेट सामने खेळलेला खेळाडू आहे.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जेम्स फ्रँकलिन

**जेम्स एडवर्ड चार्ल्स फ्रॅंकलिन** (७ नोव्हेंबर, इ.स. १९८०:वेलिंग्टन, न्यू झीलँड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.

फ्रॅंकलिन, जेम्स
वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वेन एन. फिलिप्स

फिलिप्स, वेन
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉन गार्नर

**जॉन नॅन्स गार्नर** (२२ नोव्हेंबर, १८६८:रेड रिव्हर काउंटी, टेक्सास, अमेरिका - ७ नोव्हेंबर, १९६७:उव्हाल्डे, टेक्सास, अमेरिका) हा अमेरिकेचा ३२वा उपराष्ट्राध्यक्ष होता.

याला *कॅक्टस जॅक* असे टोपणनाव होते.

वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाचे सदस्य
वर्ग:अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाचे सभापती
वर्ग:डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:इ.स. १८६८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नोव्हेंबर १३

## ठळक घटना आणि घडामोडी
### अठरावे शतक
### एकोणिसावे शतक
### विसावे शतक
* १९९५ - सौदी अरेबियाच्या रियाध शहरात दहशतवाद्यांनी घडवून आणलेल्या ट्रक-बॉम्बस्फोटात पाच अमेरिकन व दोन भारतीय ठार.

### एकविसावे शतक
## जन्म
* १३१२ - एडवर्ड तिसरा, इंग्लंडचा राजा.
* १७६० - जियाकिंग, चिनी सम्राट.
* १८४८ - आल्बर्ट पहिला, मोनॅकोचा राजा.
* १८५० - रॉबर्ट लुई स्टीवन्सन, स्कॉटिश लेखक.
* १८५८ - पर्सी मॅकडोनेल, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* १८७३ - बॅरिस्टर मुकुंद रामराव जयकर, पुणे विद्यापीठाचे प्रथम कुलगुरू, भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक.
* १८९९ - इस्कंदर मिर्झा, पाकिस्तानचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष.
* १९०१ - जेम्स नेब्लेट, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९४० - जॅक बर्केनशॉ, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९४४ - केन शटलवर्थ, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* १९५४ - स्कॉट मॅकनीली, सन मायक्रोसिस्टम्सचा सर्वोच्च अधिकारी.
* १९५४ - क्रिस नॉर्थ, अमेरिकन अभिनेता.
* १९५५ - व्हूपी गोल्डबर्ग, अमेरिकन अभिनेत्री.

## मृत्यू
* ८६७ - पोप निकोलस पहिला.
* १०९३ - माल्कम तिसरा, स्कॉटलंडचा राजा.
* ११४३ - फल्क, जेरुसलेमचा राजा.
* १७७० - जॉर्ड ग्रेनव्हिल,युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.

## प्रतिवार्षिक पालन
नोव्हेंबर ११ - नोव्हेंबर १२ - **नोव्हेंबर १३** - नोव्हेंबर १४ - नोव्हेंबर १५ - नोव्हेंबर महिना

## बाह्य दुवे
थोरला ज्यो हार्डस्टाफ

हार्डस्टाफ सिनियर, ज्यो
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मृत्यू
तनवीर मेहदी

**तनवीर मेहदी** (नोव्हेंबर ७, इ.स. १९७२:लाहोर, पाकिस्तान - ) हा कडून १९९२मध्ये एक आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट सामना खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती गोलंदाजी आणि फलंदाजी करीत असे.

वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आल्फ्रेड डिपर

**आल्फ्रेड अर्नेस्ट डिपर** (नोव्हेंबर ९, इ.स. १८८५:ऍपर्ली, ग्लाउस्टरशायर, इंग्लंड - नोव्हेंबर ७, इ.स. १९४५:लंडन, इंग्लंड) हा कडून एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

डिपर, आल्फ्रेड
डिपर, आल्फ्रेड
डिपर, आल्फ्रेड
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
टॉमी ग्रीनहाउ

**थॉमस** *टॉमी* **ग्रीनहाउ** (नोव्हेंबर ९, इ.स. १९३१ - सप्टेंबर १५, इ.स. २००९) हा  कडून चार कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
ग्रीनहाउ, टॉमी
ग्रीनहाउ, टॉमी
ग्रीनहाउ, टॉमी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्पिरो ॲग्न्यू

thumb|right|स्पायरो ॲग्न्यू
**स्पिरो थियोडोर ॲग्न्यू** (Spiro Theodore Agnew; , बॉल्टिमोर, मेरीलँड - ) हा एक अमेरिकन राजकारणी व अमेरिकेचा ३९वा उपराष्ट्राध्यक्ष होता. रिपब्लिकन पक्षाचा सदस्य असलेला ॲग्न्यू १९६९ ते १९७३ दरम्यान राष्ट्राध्यक्ष रिचर्ड निक्सन ह्याच्या प्रशासनामध्ये उपराष्ट्राध्यक्षपदावर होता. 

भ्रष्टाचाराच्या आरोपावरून राजीनाम देणारा ॲग्न्यू हा आजवरचा एकमेव अमेरिकन उपराष्ट्राध्यक्ष आहे.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत व्यक्तिचित्र

वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी
वर्ग:मेरीलँडचे गव्हर्नर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉन शेफर्ड

शेफर्ड, जॉन
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
मॅथ्यू सिंकलेर

**मॅथ्यू स्टूअर्ट सिंकलेर** (९ नोव्हेंबर, १९७५:ऑस्ट्रेलिया - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.

वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
किशोरी आमोणकर

**किशोरी आमोणकर** या (एप्रिल १०, इ.स. १९३१ - एप्रिल ३, इ.स. २०१७) ह्या हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत गायिका होत्या. त्या जयपूर घराण्याच्या शैलीत गायन करत असत. त्या एक श्रेष्ठ गायिका होत्या व आदराने त्यांना 'गानसरस्वती' असे संबोधले जात असे.

## पूर्वायुष्य
किशोरीताईंचा जन्म मुंबई येथे इ.स. १९३१ मध्ये झाला. त्यांच्या आई म्हणजे प्रख्यात गायिका मोगूबाई कुर्डीकर व वडील माधवदास भाटिया. किशोरीताईंनी आपल्या आईकडून संगीताचे ज्ञान तर घेतलेच, शिवाय विविध संगीत घराण्यांच्या गुरूंकडूनही मार्गदर्शन घेतले.  त्या मुंबईच्या एलफिन्स्टन कॉलेजमध्ये शिकल्या. त्यांचे पती रवी आमोणकर हे अध्यापन क्षेत्रात होते. इ.स. १९९२ मध्ये त्यांचे निधन झाले. किशोरीताईंना दोन मुले आहेत. त्या श्री राघवेंद्र स्वामींच्या भक्त होत्या.

## सांगितिक कारकीर्द
किशोरीताईंनी इ.स. १९५०चे दरम्यान आपल्या व्यावसायिक कारकिर्दीस प्रारंभ केला. हिंदी चित्रपट 'गीत गाया पत्थरोंने' (इ.स. १९६४) साठी त्यांनी पार्श्वगायन केले आहे.   इ.स. १९९१ मध्ये प्रसारित झालेल्या 'दृष्टी' ह्या हिंदी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शनही त्यांनी केले आहे. किशोरीताई त्यांच्या शास्त्रीय तसेच उपशास्त्रीय गायनासाठी प्रसिद्ध आहेत. ख्याल गायकी बरोबरच त्या ठुमरी, भजन इत्यादी गायन प्रकारांना प्रभावीपणे सादर करतात. कंठसंगीतावर वर्षानुवर्षे कठोर परिश्रम, सराव आणि अंगभूत प्रतिभेमुळे किशोरीताईंचे गाणे कसदार होते व रसिकांच्या हृदयाचा ठाव घेते. त्यांनी आजवर देशोदेशी आपले संगीत कार्यक्रम केले असून भारतातील प्रमुख संगीत महोत्सवांत त्यांना आपली कला सादर करण्यासाठी सन्मानपूर्वक बोलावले जाते. त्यांनी 'स्वरार्थरमणी - रागरससिद्धान्त' हा संगीतशास्त्रावरील ग्रंथ लिहिला आहे. शास्त्रीय संगीतातील भावप्रधान गायकीचा प्रकार त्यांनी पुनरुज्जीवित केला असे मानले जाते.

किशोरीताईंच्या सांगीतिक कारकिर्दीवर अमोल पालेकर आणि संध्या गोखले यांनी भिन्न षड्ज हा माहितीपट दिग्दर्शित केला आहे.

किशोरी अमोणकर यांना ’गानसरस्वती” या उपाधीने ओळखले जाते.

## शिष्य
देवकी पंडित, माणिक भिडे, पद्मा तळवलकर, अरुण द्रविड, सुहासिनी मुळगांवकर, रघुनंदन पणशीकर, मीरा पणशीकर, मीना जोशी, नंदिनी बेडेकर, विद्या भागवत, माया उपाध्याय, किशोरीताईंची नात तेजश्री आमोणकर, व्हायोलिन वादक मिलिंद रायकर यांसह अनेक कलावंत किशोरीताईंच्या शिष्यवर्गांत मोडतात.

## पुरस्कार व सन्मान
* किशोरी अमोणकर यांच्या स्मरणार्थ दरवर्षी ’गानसरस्वती महोत्सव’ नावाचा गायन-वादन-नृत्य असा ३ दिवसांचा संगीताचा कार्यक्रम होतो. 
* संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, इ.स. १९८५
* पद्मभूषण पुरस्कार, इ.स. १९८७
* संगीत सम्राज्ञी पुरस्कार, इ.स. १९९७
* पद्मविभूषण पुरस्कार, इ.स. २००२
* संगीत संशोधन अकादमी पुरस्कार, इ.स. २००२
* संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप, इ.स. २००९
* भारतरत्न पंडित भीमसेन जोशी जीवनगौरव पुरस्कार (२०१२)

## गानसरस्वती किशोरी अमोणकर यांच्या नावाचे पुरस्कार
दरवर्षी नाट्यसंपदा प्रतिष्ठानतर्फे किशोरी अमोणकर यांच्या नावाचे पुरस्कार दिले जातात. हा पुरस्कार मिळालेले कलावंत :-
* भीमसेन जोशी यांना अनेक वर्षे टाळवादनाची साथ करणारे माऊली टाकळकर यांना (२०१८)

## ध्वनिमुद्रिकांची यादी
* राग
* मल्हार मालिका
* म्हारो प्रणाम
* घट घट में पंछी बोलता
* प्रभात
* समर्पण
* संप्रदाय
* बॉर्न टु सिंग
* लाइव्ह इन लंडन

## बाह्य दुवे
* आयटीसी संगीत संशोधन अकादमी संस्थळ (इंग्लिश मजकूर)
* इंडिया नेट झोन संस्थळ (इंग्लिश मजकूर)
* तराणा

वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:हिंदुस्तानी गायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जॉन स्पॅरो डेव्हिड थॉम्पसन

इवलेसे|उजवे|जॉन स्पॅरो डेव्हिड थॉम्पसन
**जॉन स्पॅरो डेव्हिड थॉम्पसन** कॅनडाचे चौथे पंतप्रधान होते.

वर्ग:कॅनडाचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८४५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९४ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एडवर्ड व्हान डेर मर्व

**एडवर्ड अलेक्झांडर व्हान डेर मर्व** (९ नोव्हेंबर, इ.स. १९०३:रस्टेनबर्ग, ट्रान्सव्हाल, दक्षिण आफ्रिका - २६ फेब्रुवारी, इ.स. १९७१:ऑकलंड पार्क, ट्रान्सव्हाल, दक्षिण आफ्रिका) हा कडून १९२९ आणि १९३५-३६ साली प्रत्येकी एक कसोटी सामना खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मॉइझे त्शोम्बे

इवलेसे|मॉइझे त्शोम्बे
**मॉइझे कापेंडा त्शोम्बे** (नोव्हेंबर १०, इ.स. १९१९ - जून २९, इ.स. १९६९) हा काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताकचा पंतप्रधान होता.

त्शोम्बे, मॉइझे
त्शोम्बे, मॉइझे
त्शोम्बे, मॉइझे
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चिदंबरम सुब्रमण्यम

(३० जानेवारी १९१०- ७ नोव्हेंबर २०००)

चिदंबर सुब्रमण्यम यांचा जन्म ३० जानेवारी १९१० मध्ये कोइंबतूर जिल्ह्यातील सेनगुट्ट पलयम येथे झाला. शालेय शिक्षण संपवून ते उच्च शिक्षणासाठी मद्रासमध्ये दाखल झाले. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी व पंडित नेहरु या नेत्यांचा प्रभाव त्यांच्यावर पडला व स्वातंत्र्यलढयात त्यांनी भाग घेतला. १९४२ मध्ये महात्मा गांधींनी सुरू केलेल्या 'चले जाव' चळवळीत त्यांनी भाग घेतला.

तत्कालीन मद्रास प्रांतात १९५२ मध्ये ते आमदार म्हणून निवडून आले व राज्यमंत्रिमंडळातही त्यांची निवड झाली. तमिळनाडूत राजगोपालाचारी, के. कामराज व भक्तवत्सलम आदी नेत्यांबरोबर त्यांनी काम केले व कुशल, कर्तबार व कडक शिस्तीचा प्रशासक म्हणून छाप पाडली. राज्यातील सर्व प्रश्न सोडवण्यासाठी शिक्षण हिच गुरुकिल्ली आहे, या भावनेने सुब्रमण्यम यांनी सर्वासाठी मोफत शिक्षण असूनही भयंकर दारिद्य, भूक यामुळे मुले शाळेत येत नसल्याचे लक्षात आाल्यानंतर त्यांनी या मुलांना एक वेळचे जेवण मोफत देण्यास प्रारंभ केला व देशभर त्यांच्या या योजनेचे कौतुक झाले.

केंद्रीय मंत्री म्हणून श्री. सुब्रमण्यम यांचे काम अनन्यसाधारण आहे. ज्येष्ठ नेते कृषी खाते सांभाळण्यास तयार नसताना पंतप्रधान लालबहादूरशास्त्रींनी त्यांना हे खाते सोपविले. अन्नधान्याच्या बाबतीत देशाला स्वयंपूर्णकडे नेण्यासाठी विविध योजना राबवून श्री. सुब्रमण्यम यांनी शास्त्रीजींचा विश्वास सार्थ ठरविला. देशोदेशीचे उत्कृष्ट बियाणे वापरण्यास त्यांनी शेतकऱ्यांना प्रवृत्त केले व १९७२ मध्ये भारतात गव्हाचे सर्वाधिक पीक निघाले आणि ही हरितक्रांतीची नांदी ठरली. या त्यांच्या कृषिविषयक नव्या धोरणामुळे 'आधुनिक कृषी धोरणाचे शिल्पकार' अशी त्यांची ओळख झाली.

स्वातंत्र्योत्तर काळात देश घडवण्यासाठी भरलेल्या खऱ्या व ज्येष्ठ देशभक्तांच्या परिषदेचे त्यांनी प्रतिनिधित्व केले. सुब्रमण्यम यांनी घटना परिषदेवरही काम करून घटना निर्मीतीत मोलाची साथ दिली.

पन्नास वर्षे सक्रिय राजकारणात असणाऱ्या सुब्रमण्यम यांनी १९७७ मध्ये निवृत्ती जाहीर केली. परंतु वेळोवेळी राजकीय व विकासाच्या दृष्टीने मार्गदर्शनासाठी आपल्या अनुभवांचा ठेवा त्यांनी उपलब्ध करून दिला.

१५ फेब्रुवारी १९९० मध्ये ते महाराष्ट्र्राचे राज्यपाल झाले हे पद सोडल्यानंतर भारतीय विद्या भवन या अग्रगण्य शैक्षणिक संस्थेच्या कार्यात स्वतःला झोकून दिलेे. केंद्र सरकारच्या एरोनॉटिक्स उद्योग, समितीचे अध्यक्ष, राष्ट्रीय कृषी आयोगाचे अध्यक्ष, नियोजन मंडळाचे उपाध्यक्ष इ. महत्त्वाची पदेही त्यांनी संभाळली. वॉर ऑन पॉवर्टी . 'सम कंट्रीज हिच आय व्हिजिटेड राऊंड द्र वर्ल्ड'', 'द्र इंडिया ऑफ माय ड्रीम' इत्यादी पुस्तके त्यांनी लिहिली.

देश वर्षानुवर्षे अन्नधान्य आयात करत असतानाच सुब्रमण्यम यांच्यामुळे झालेल्या कृषी क्षेत्रातील क्रांतीने संपूर्ण जगभर त्यांचे कौतुक झाले. तसेच अर्थमंत्री असतांना विभागीय ग्रामीण बँका' सुरू करून बँकांचे जाळे ग्रामीण भागापर्यंत पोचवून या भागाला बँकिंग सेवा उपलब्ध करून देण्याचे मोलाचे कार्य त्यांनी केले.

भारत हा कृषीप्रधान देश आहे. त्यामुळे सुब्रमण्यम यांनी शेतकऱ्यांसाठी व ग्रामीण भाग विकसित करण्यासाठी केलेले कार्य अविस्मरणीय आहे. भारत सरकारने विविध क्षेत्रांतून निरंतर देशसेवा करणाऱ्या या नेत्याला १९९८ मध्ये 'भारतरत्न ' पुरस्कार देऊन त्यांचा गौरव केला.

सुब्रमणियम्, चिदंबरम्
वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य
वर्ग:भारतीय कृषीमंत्री
वर्ग:भारतीय संरक्षणमंत्री
वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल
वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य
वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य
वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू
नईम अशरफ

**नईम अशरफ** (उर्दू:نعیم اشرف) (नोव्हेंबर १५, इ.स. १९७२:लाहोर, पाकिस्तान - ) हा कडून १९९५मध्ये दोन एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.

अशरफ, नईम
अशरफ, नईम
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सेमूर नर्स

सेमूर मॅकडोनाल्ड नर्स (नोव्हेंबर १०, इ.स. १९३३ - ६ मे, २०१९) हा कडून १९६० आणि १९६९ दरम्यान २९ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मफिझुर रहमान

रहमान, मफिझुर
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आफताब अहमद

**आफताब अहमद चौधरी** (बंगाली:আফতাব আহেমদ চৌধুরী; १० नोव्हेंबर, इ.स. १९८५:चट्टग्राम, बांगलादेश - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व मध्यमगती गोलंदाजी करायचा.

वर्ग:बांगलादेशचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पापलेट

thumb|right|upright|पापलेट
**पापलेट** (Pomfret) या प्रकारचा मासा आशिया खंडातील लोक खातात. खाऱ्या पाण्यातील हा मासा हिंदी महासागरात, अटलांटिक महासागरात आणि प्रशांत महासागरात आढळतो.

## माहिती
thumb|पापलेट
पापलेटचे शास्त्रीय नाव *ब्रामा ब्रामा* असे आहे.मासळीच्या बाजारात पॉँफ्रेट मासे पापलेट या सामान्य मराठी नावाने ओळखले जातात. पापलेट हा पाँफ्रेट या शब्दाचाच अपभ्रंश आहे. पाँफ्रेट मासे तीन प्रकारचे असतात – करडा किंवा रुपेरी पाँफ्रेट, पांढरा पाँफ्रेट आणि काळा पाँफ्रेट. करडा आणि पांढरा पॉंफ्रेट हे स्ट्रोमॅटिइडी या मत्स्यकुलातले असले, तरी दोन वेगळ्या वंशांचे आहेत. करडा पाँफ्रेट स्ट्रोमॅटियस वंशाचा व पांढरा कॉंड्रोप्लायटिस वंशातला आहे. काळा पाँफ्रेट फोर्मिओनिडी मत्स्यकुलातला असून फोर्मिओ वंशाचा आहे. करड्या अथवा रुपेरी पाँफ्रेटचे शास्त्रीय नाव स्ट्रोमॅटियस अर्जेंटियस, पांढऱ्याचे कॉंड्रोप्लायटिस चायनेन्सिस आणि काळ्याचे फोर्मिओ नायजर आहे. व्यापारी दृष्टीने फोर्मिओ नायजर या माशाला जरी पाँफ्रेट म्हणत असले, तरी तो खरा पॉंफ्रेट नव्हे. या काळ्या पाँफ्रेटला इंग्रजीत ब्राऊन पाँफ्रेट म्हणतात. 

## प्रकार
*रुपेरी पॉंफ्रेट
*पांढरा पॉंफ्रेट
*काळा पॉंफ्रेट
## संदर्भ
वर्ग:जलचर प्राणी
वर्ग:मासे
पुणे शहराची जैवविविधता

येथे पुणे शहर डाकघरापासून २५ कि.मि.च्या त्रिज्येतील परिसराचा विचार केला आहे.एवढ्या परिसरात सपुष्प वनस्पतीन्च्या सुमारे १००० प्रजाति आहेत. सस्तन प्राण्यांच्या ६४, पक्ष्यांच्या ३३० व फुलपाख्रांच्या १०४ प्रजाति आहेत.

वर्ग:पुणे
चार्ल्स दि गॉल

**चार्ल्स आंद्रे जोसेफ मरी दि गॉल** (फ्रेंच: *Charles André Joseph Marie de Gaulle* ;) (नोव्हेंबर २२, इ.स. १८९० - नोव्हेंबर ९, इ.स. १९७०) हा फ्रांसचा सेनापती आणि राष्ट्राध्यक्ष होता. दुसऱ्या महायुद्धात फ्रांस पराभूत झाल्यानंतर दि गॉलने मुक्त फ्रांसच्या सैन्याचे नेतृत्व केले व नंतर फ्रांसचे पाचवे प्रजासत्ताक स्थापन केले. हा इ.स. १९५९ ते इ.स. १९६९पर्यंत राष्ट्राध्यक्षपदी होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १८९० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जमुगा

**जमुगा** हा चंगीझ खानाचा एके काळाचा जीवलग मित्र होता. पुढे दोघांचे बिनसल्याने आपापसात लढाया झाल्या. अशाच एका लढाईत जमुगाला बंदिवान करण्यात आले. चंगीझने झाले गेले सर्व विसरून पुन्हा आपल्या टोळीत येण्याचे आमंत्रण जमुगाला दिले. यावर भावुक होऊन जमुगाने त्याला विनंती केली की मी जरी टोळीत सामील झालो आणि झाले गेले विसरून जायचा प्रयत्न केला, तरी ते वाटते तितके आपल्या दोघांनाही सोपे जाणार नाही. जिवंत राहून एकमेकांच्या आयुष्यात अधिक दुःख आणण्यापेक्षा मी मरण पत्करतो.

मंगोलियन रिवाजाप्रमाणे माणसाचे रक्त जमिनीवर सांडणे अपशकुनी मानले जाई; म्हणून जमुगाने आपल्या रक्ताचा एकही थेंब जमिनीवर न सांडता मृत्यू मिळावा अशी इच्छा प्रकट केली. त्याप्रमाणे त्याला चंगीझने गुदमरवून मृत्यू दिला व इमानाने त्याचा अंत्यविधी केला.

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
वांग खान

**वांग खान** हा मंगोलियाच्या प्रमुख आणि शक्तिमान टोळ्यांपैकी किरेयीड या एका महत्त्वाच्या टोळीचा टोळीप्रमुख होता. चंगीझ खानाच्या वडिलांशी त्याची घनिष्ट मैत्री होती व त्याने चंगीझला वडिलांच्या मृत्यूनंतर आपल्या टोळीत घेऊन मदत केली. चंगीझच्या मदतीने त्याने अनेक लढाया एकत्र लढून आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले.

पुढे चंगीझ आपल्याला डोईजड होतो आहे असे वाटल्याने त्याने विश्वासघाताने चंगीझचा काटा काढायचे ठरवले. याप्रकाराचा सुगावा लागताच चंगीझने वांग खानाच्या टोळीवर हल्ला केला व त्याला परागंदा होण्यास भाग पाडले. त्याच अवस्थेत वांग खानाचा मृत्यू झाला.

वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
मुस्तफा कमाल अतातुर्क

**मुस्तफा कमाल अतातुर्क** किंवा **केमाल पाशा** (जन्म : (मान्यतेनुसार) १९ मे १८८१,  - १० नोव्हेंबर १९३८) हे ओस्मानी व तुर्कस्तानी लष्करातील अधिकारी, लेखक व तुर्कस्तानचे पहिले राष्ट्रपती होते. केमाल पाशा हा जरी हुकुमशहा असला, तरी त्याचे धोरण लोकशाही, राष्ट्रवाद आणि धर्मनिरपेक्षतेवर आधारलेले होते. त्याने तुर्कस्तानचे आधुनिकीकरण घडवून आणले. तुर्कस्तानची जनता प्रेमाने त्याला ‘अतातुर्क’ म्हणजे ‘तुर्कांचा पिता’ असे संबोधू लागली.

## केमाल पाशावरील मराठी पुस्तके
* केमाल पाशा (सदाशिव आठवले)

पाशा,केमाल
वर्ग:इ.स. १८८१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील मृत्यू
प्रवीण ठिपसे

**प्रवीण महादेव ठिपसे** (ऑगस्ट १२, इ.स. १९५९ - ) हे ग्रॅंडमास्टर किताब मिळवणारे पहिले भारतीय बुद्धिबळ खेळाडू आहेत. त्यांनी हा किताब १९८४ साली मिळवला. यांची पत्नी भाग्यश्री साठे ठिपसे ही महिला इंटरनॅशनल मास्टर आहे.

## बाह्य दुवे
*Praveen Thipsay - Articles - New In Chess

वर्ग:भारतीय बुद्धिबळपटू
वर्ग:भारतीय ग्रँडमास्टर
वर्ग:मराठी ग्रँडमास्टर
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
वर्ग:छत्रपती पुरस्कार विजेते
दिब्येंदु बरुआ

इवलेसे|दिब्येंदु बरुआ
**दिब्येंदु बरुआ** (२७ ऑक्टोबर, इ.स. १९६६:कोलकाता, पश्चिम बंगाल, भारत - ) भारताचा बुद्धिबळ खेळाडू आहे. हा विश्वनाथन आनंद नंतरचा दुसरा भारतीय ग्रॅंडमास्टर आहे.

वर्ग:भारतीय ग्रँडमास्टर
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते
हिरा

**हिरा** एक प्रकारचे खनिज आहे. हा एक अत्यंत कठीण आणि किंमती पदार्थ आहे.
right

हिरा हा कार्बन या मूलद्रव्याचेच एक रूप आहे. त्यानुसार कोळसा व हिरा हे दोन्हीही रासायनिक दृष्ट्या समान आहेत. कार्बनचे अणू एका विशिष्ट संरचनेत आले की हिरा तयार होतो.

हिरा जगातील सर्वात कठीण असलेल्या पदार्थापैकी असून याचा उपयोग अनेकदा काच कापण्यासाठी करण्यात येतो.

इ.स. १८९६ पर्यंत केवळ भारतातच हिरे निर्माण होत होते हे अमेरिकन रत्नसंस्थेने मान्य केले आहे.

हिरा हा शब्द ग्रीक  मधून आला असून त्याचे अर्थ नामोड नारा (उन्ब्रेअकब्ले) आहे हिरा हा मोल्वान आहे. हिरा अपारदर्शक आहे.

वर्ग:रत्‍ने
मार्टिन हेनली

**मार्टिन अँड्रु हेनली** (१० नोव्हेंबर, १९१८:दक्षिण आफ्रिका - २ जून, २०००:केपटाउन, दक्षिण आफ्रिका) हा कडून १९४९ मध्ये १ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

इ.स. १९४९ साली तो दक्षिण आफ्रिकेकडून एकमेव आंतरराष्ट्रीय कसोटी खेळला. तो प्रामुख्याने उजव्या हाताने ऑफब्रेक गोलंदाजी करत असे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डिसेंबर २५

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* इ.स. १९२७ - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी मनुस्मृतीचे समारंभपूर्वक जाहीरपणे दहन केले.
* १९७६ - आय.एन.एस. विजयदुर्ग ही युद्धनौका भारतीय नौदलात सामील
* १९९० - वर्ल्ड वाइड वेबची (www) पहिली यशस्वी चाचणी
* १९९१ - मिखाईल गोर्बाचेव्ह यांनी सोविएत संघराज्याच्या USSR) अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला. याच्या दुसऱ्याच दिवशी संघराज्याचे विघटन करण्यात आले आणि जनमत चाचपणीच्या आधारे सर्वप्रथम युक्रेन हा देश संघराज्यातुन बाहेर पडला.

### एकविसावे शतक 
## जन्म 
* १८६१ - पंडीत मदनमोहन मालवीय भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी.बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयाचे एक संस्थापक
* १८७६ - मुहम्मद अली जीना, पाकिस्तानचे संस्थापक.
* १९१४ - माधव गोविंद काटकर, मराठी कवी.
* १९१४ - डॉ. चिं.श्री. कर्वे, मराठी विज्ञानलेखक.
* १९१९ - नौशाद भारतीय संगीतकार.
* १९२४ - अटलबिहारी वाजपेयी, भारताचे माजी पंतप्रधान.भारतीय जनता पक्षाचे नेते, असामान्य संसदपटू, अलौकिक वक्ते व उत्तुंग प्रतिभेचे ओजस्वी कवी, पद्मविभूषण
* १९२६ - डॉ. धर्मवीर भारती, हिंदी लेखक, कवी, नाटककार, पत्रकार व ’धर्मयुग’ साप्ताहिकाचे संपादक.
* १९२६ - चित्त बसू, फॉरवर्ड ब्लॉकचे सरचिटणीस.
* १९२७ - राम नारायण.
* १९३२ - प्रभाकर जोग, व्हायोलिनवादक, संगीत संयोजक व संगीतकार.
* १९४० - रा.रं. बोराडे, मराठी लेखक.
* १९४६ - डॉ. एस. राधाकृष्णन - मुंबई उच्च न्यायालयाचे माजी न्यायमूर्ती.  राज्य घटना आणि प्रशासकीय कायद्यांशी संबंधित दिवाणी प्रकरणे न्यायमूर्ती राधाकृष्णन यांनी वकिली करत असताना प्रामुख्याने लढवली.
* १९४९ - मियाँ नवाझ शरीफ, पाकिस्तानचे १२ वे पंतप्रधान.

## मृत्यू 
* ७९५ - पोप एड्रियान पहिला.
* १९५७ - श्री.म. माटे, मराठी साहित्यिक.
* १९७२ - चक्रवर्ती राजगोपालाचारी, भारताचे शेवटचे गव्हर्नर जनरल, मद्रास इलाख्याचे मुख्यमंत्री, स्वातंत्र्यसैनिक, लेखक.
* १९७७ - चार्ली चॅप्लीन विनोदी नट.अभिनेता, दिग्दर्शक आणि संगीतकार.
* १९९४ - ग्यानी झैलसिंग भारताचे माजी राष्ट्रपती.भारताचे ७ वे राष्ट्रपती, पंजाबचे मुख्यमंत्री, केंद्रीय गृहमंत्री
* १९९८ - दत्तात्रय गोविंद तथा दत्ता खेबुडकर, मराठी नाटककार व दिग्दर्शक.
* २००५ - म.म. देशपांडे, मराठी कवी.
* २०११ - सत्यदेव दुबे, भारतीय हिंदी भाषक नाट्य-अभिनेते, दिग्दर्शक व निर्माते.
* २०१५ - साधना, हिंदी चित्रपट अभिनेत्री.
* २०२१ - बिशप डेसमंड टुटु, दक्षिण आफ्रिकेचा बिशप.

## प्रतिवार्षिक पालन 
* नाताळ – येशू ख्रिस्ताचा जन्मदिवस
* मनुस्मृती दहन दिन

## बाह्य दुवे
----
डिसेंबर २३ - डिसेंबर २४ - **डिसेंबर २५** - डिसेंबर २६ - डिसेंबर २७ - (डिसेंबर महिना)

वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख