विज्ञान

विश्वातील घटना व घडामोडी यांचे बुद्धिनिष्ठ, कार्यकारणाधिष्ठित असे आकलन होण्यासाठी मानवाने केलेल्या क्रिया व त्यांचे फलित म्हणजे **विज्ञान** (Science) होय. 
विज्ञान ही एक पद्धतशीर व कठोर शिस्त असलेली ज्ञानशाखा आहे. विज्ञानात चाचणी करण्यायोग्य गृहितके तपासून ती स्वीकारण्या योग्य वाटल्यास या गृहितकाच्या आधारावर वास्तवात आणखी काय आढळू शकते याचे भाकित करून जगा बाबतचे ज्ञान विकसित केल्या जाते. आधुनिक विज्ञान सामान्यत: तीन प्रमुख शाखांमध्ये विभागले गेले आहे: नैसर्गिक विज्ञान (उदा., भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि जीवशास्त्र), ज्यात  भौतिक जगाचा अभ्यास करतात; सामाजिक विज्ञान (उदा. अर्थशास्त्र, मानसशास्त्र आणि समाजशास्त्र) ज्यात व्यक्ती आणि समाज यांचा अभ्यास करतात; आणि औपचारिक विज्ञान (उदा. तर्कशास्त्र, गणित आणि सैद्धांतिक संगणक विज्ञान), ज्यात स्वयंसिद्ध प्रमेये आणि नियम यांच्या आधारावर औपचारिक प्रणालींचा अभ्यास केल्या जातो. औपचारिक विज्ञान हे वैज्ञानिक विषय आहेत की नाही याबाबत मतभेद आहेत कारण ते प्रायोगिक पुराव्यांवर अवलंबून नाहीत. उपयोजित विज्ञानाच्या अनेक शाखा आहेत ज्या वैज्ञानिक ज्ञानाचा वापर व्यावहारिक हेतूंसाठी करतात, जसे की अभियांत्रिकी आणि आयुर्विज्ञान इत्यादि.
विज्ञानात ज्ञान निर्मिती होते तथापि, सर्वच प्रकारच्या ज्ञानाला विज्ञान म्हणले जात नाही -
उदा. अध्यात्म.

## व्युत्पत्ती
ग्रीकांनी केलेल्या चिंतनाला उजाळा देऊन ते चिंतन आणि इस्लामिक विचार विश्वाला पडलेले प्रश्न व त्याची त्यांनी शोधलेली उत्तरे याची जी सांगड पश्चिम युरोपमधे  10व्या ते 13व्या शतकात घातल्या गेली त्यामुळे "नैसर्गिक तत्त्वज्ञान" पुनरुज्जीवित केले गेले.  परंतु हे नंतर 16व्या शतकात सुरू झालेल्या वैज्ञानिक क्रांतीने बदलले.  पूर्वीच्या ग्रीक संकल्पना आणि परंपरांपेक्षा  नवीन कल्पना आणि शोध हे पूर्णपणे वेगळे असल्याने हे झाले. वैज्ञानिक पद्धतीने लवकरच ज्ञान निर्मितीमध्ये मोठी भूमिका बजावली आणि 19व्या शतकापर्यंत विज्ञानाची अनेक संस्थात्मक आणि व्यावसायिक वैशिष्ट्ये आकार घेऊ लागली, तसेच "नैसर्गिक तत्त्वज्ञान" हे "नैसर्गिक विज्ञान" झाले. 
लॅटिन भाषेतील Scientia (सायन्शिया) या शब्दावरून इंग्रजीतील ‘सायन्स’ हा शब्द तयार झालेला आहे.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Science

## वैशिष्ट्ये 
विज्ञानाची प्रमुख वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत –

### वस्तुनिष्ठ सत्याचा शोध
विज्ञानाचा उगम मानवी जिज्ञानेतून झाला आहे. ज्ञानासंबंधीचे विशुद्ध प्रेम ही विज्ञानाची प्रेरणा आहे. वस्तुनिष्ठ सत्याचा शोध घेणे हे विज्ञानाचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य मानले जाते. विज्ञान हे सत्यसंशोधनासाठी प्रयत्नशील असते; परंतु वैज्ञानिक सत्य हे विशेष स्वरूपाचे असते. विज्ञानाला अभिप्रेत असलेले सत्य हे व्यक्तिगत स्वरूपाचे नसते, तर ते वैचारिक स्वरूपाचे असते. वैज्ञानिक सत्य हे वास्तवतेवर आधारित असते. एखादी व्यक्ती कितीही महान असली आणि धर्म, राजकारण, तत्त्वज्ञान इत्यादी क्षेत्रांतील तिचा अधिकार कितीही मोठा असला तरी त्या व्यक्तीला प्रत्ययाला आलेल्या सत्यावर, स्वतःच्या अनुभूतीवर किंवा साक्षात्कारावर विज्ञान विश्वास ठेवू शकत नाही. विज्ञान हे प्रयोगातून सिद्ध करून दाखविते. विज्ञान हा प्रगतीचा स्रोत आहे.
जगाविषयी कुतूहल आणि समस्या सोडवण्याच्या इच्छेने प्रेरित शास्त्रज्ञांच्या संशोधनामुळे विज्ञानातील नवीन ज्ञान हे  विकसित होते.  समकालीन वैज्ञानिक संशोधन हे सहयोगी पद्धतीने केले जाते आणि ते सहसा शैक्षणिक आणि संशोधन संस्था,सरकारी संस्था आणि कंपन्यांमधील संघांद्वारे केले जाते. त्यांच्या कार्याच्या व्यावहारिक परिणामामुळे विज्ञान धोरणे उदयास आली आहेत. या धोरणांमुळे  वैज्ञानिक उपक्रमांवर प्रभाव टाकल्या जातो व नैतिक विकासाला प्राधान्य देऊन  व्यावसायिक उत्पादने, शस्त्रास्त्रे, आरोग्य सेवा, सार्वजनिक पायाभूत सुविधा आणि पर्यावरण संरक्षण यांच्यात अग्रक्रम ठरविल्या जातो. 
### व्यवस्थीकरण
### सामान्यीकरण
## साधने
वस्तुनिष्ठ निरीक्षणे, प्रयोग, बुद्धिप्रामाण्यवाद आणि विश्वासार्ह माहितीची देवाण-घेवाण.

**आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स** च्या साहाय्याने मानवाने **काॅम्प्यूटर सिस्टम, रोबोटिक सिस्टम** तयार केल्या आहेत. मोटर कार्स, एरोप्लेन, बुलेट ट्रेनमध्ये त्यांचा वापर होतो. त्यामुळे प्रवास अधिक जलद झाला आहे. विज्षानाधरित रेडिओ, टीव्ही, व्हीडिओ गेम्स, मोबाईल, इंटरनेट यांचा उपयोग मनोरंजनासाठी केला जातो.

## कार्ये
वस्तुस्थितीच्या घटकांचे वर्गीकरण व विश्लेषण करणे, त्यांतील परस्परसंबंधांचे सार्वत्रिक नियम शोधणे, अशा नियमांच्या साहाय्याने अमुक घटना निश्चित अमुक वेळी होणारच असे वर्तविणे, या अज्ञानापासून मानवी जीवनाच्या साफल्यासाठी उपयोगी ठरेल अशी तंत्रविद्या निर्माण करणे इत्यादी विज्ञानाची कार्ये समजण्यात येतात.
 

विज्ञानाचे सर्वात प्रमुख कार्य म्हणजे सृष्टीतील संगती जाणणे, तिचे रहस्य उलगडणे हे होय. वस्तुस्थितीतील सुटयासुटया घटकांची माहिती होणे याला फारसे महत्त्व नाही; महत्त्व आहे ते या घटकांतील परस्परसंबंधांविषयीचे नियम सापडण्याला. असे नियम सापडणे म्हणजे सृष्टीतील घटकांचा व घटनांचा अर्थ लावणे होय. कोणतीही घटना समजणे म्हणजे ती कोणत्या सृष्टिनियमानुसार होते हे कळणे. काय केले असता काय होईल हे कळले म्हणजे विज्ञानाचे कार्य संपले असे नाही. विज्ञानाचा रोख जे घडते ते कोणत्या सृष्टिनियमानुसार घडते व कसे घडते हे शोधून काढण्यावर असतो. सृष्टीचे रहस्य जाणणे हे विज्ञानाचे ध्येय असते. , निरंजन घाटे, जयंत नारळीकर आदींनी त्या रंजकतेने लोकप्रिय केल्या.

## विज्ञान या विषयावरील पुस्तके
* विज्ञानवाटा (लेखसंग्रह, लेखक - जोसेफ तुस्कानो)
* वेध अनंताचा (विज्ञानलेख संग्रह, लेखक - सुनील जोगळेकर)
* दुर्बिणींचे विश्व (दुर्बिणींचा समग्र इतिहास, लेखक - सुनील जोगळेकर)
* जगाचा भार (विज्ञान कथा संग्रह)
* कृष्णमेघ (विज्ञान कादंबरी, मूळ लेखक सर फ्रेड हॉईल; अनुवाद उल्हास देवधर)
* गुणवत्ता आणि निसर्गमैत्री (लेखक - जोसेफ तुस्कानो)
* विज्ञानातील किस्से (लेखक - सुनील जोगळेकर)
* कौल (विज्ञानकथा संग्रह, लेखक - मुकुंद जोगळेकर)

## संदर्भ
## हे सुद्धा पहा
*शास्त्र


वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा