तागे रीटा

**तागे रीटा ताखे** या झिरो व्हॅलीतील (झिरो खोरे) एक कृषी अभियंता असून त्या भारताच्या पहिल्या 'किवी' फळापासून वाईन बनवणाऱ्या उत्पादक आहेत. २०१८ मध्ये, संयुक्त राष्ट्रसंघ आणि नीती आयोग यांच्याद्वारे आयोजित 'वुमन ट्रान्सफॉर्मिंग इंडिया' पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले होते.

## बालपण आणि शिक्षण 
तागे रीटा ताखे यांचा जन्म अरुणाचल प्रदेश मधील झिरो व्हॅली (झिरो खोरे) येथे झाला. त्या अपातानी जमातीच्या आहेत.
त्यांनी अरुणाचल प्रदेशातील निर्जुली येथील 'नेरिस्ट' (नॉर्थ ईस्टर्न रिजनल इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी - NERIST) मधून कृषी अभियंता म्हणून शिक्षण आणि प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे..

## कारकीर्द 
२०१७ मध्ये, रिता यांनी नाआरा आबा या बुटीक वाईनरीमध्ये गुंतवणूक केली. याद्वारे त्यांनी एका स्थानिक समस्येवर उपायही शोधला. त्या राहतात त्या खोऱ्यात 'किवी' हे फळ मुबलक प्रमाणात उपलब्ध होते, त्यापासून त्यांनी वाईन तयार करण्यास सुरुवात केली. त्यांनी त्यांच्या स्वतःच्या बागेतून आणि अरुणाचल प्रदेशातील 'किवी ग्रोअर्स को-ऑपरेटिव्ह सोसायटी'कडून सेंद्रिय फळे मिळवली. यामुळे शेती क्षेत्राला हक्काचे खरेदीदार मिळाले. त्यांच्या वाईन बनवण्याची प्रक्रिया पारंपारिक पद्धतीनुसार आहे. योग्य प्रक्रिया आणि अचूक मिश्रण तयार करण्यासाठी त्यांना सहा वर्षांचे संशोधन आणि नियोजन करावे लागले.

२०१७ पासून या वाईनरीची क्षमता २०,००० लिटरवरून आता १६ टाक्यांद्वारे ६०,००० लिटर वाईन उत्पादनापर्यंत वाढली आहे. वाईन उत्पादनाच्या पहिल्याच वर्षात ३०० शेतकऱ्यांना आधार मिळाला, कारण त्यांनी सुमारे २० मेट्रिक टन (२०,००० किलो) किवी वाईनरीला विकले आणि ते पुन्हा किवीच्या बागांकडे वळले. कच्चा माल क्रश (दळणे) करण्यापासून ते बाटलीबंद करण्यापर्यंत या प्रक्रियेला सुमारे चार महिने लागतात. ही वाईन सहा ते आठ अंश सेल्सिअस तापमानाला सर्वात चविष्ट लागते.

## पुरस्कार आणि ओळख 
२०२२ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त, त्यांना राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते २०२० चा नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. बदल घडवून आणणाऱ्या किंवा बदलासाठी प्रेरणा देणाऱ्या महिलांचा गौरव करण्यासाठी महिला आणि बाल विकास मंत्रालय दरवर्षी हा पुरस्कार आयोजित करते. भारतातील कोव्हिड-१९ महामारीमुळे हा सोहळा पुढे ढकलण्यात आला होता. या सोहळ्यामध्ये लसीकरणाच्या कामात उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या ७२ महिला लसीकरण कार्यकर्त्यांचाही समावेश होता.
त्यांना मिळालेले इतर प्रमुख पुरस्कार आणि सन्मान खालीलप्रमाणे आहेत:
* ईशान्य उद्योजक पुरस्कार 
* वुमन ट्रान्सफॉर्मिंग इंडिया  पुरस्कार २०१८: संयुक्त राष्ट्र आणि नीती आयोग यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित.
* विशेष सत्कार: २६ ऑक्टोबर २०१८ रोजी अरुणाचल प्रदेशचे माननीय राज्यपाल ब्रिगेडियर (निवृत्त) डॉ. बी. डी. मिश्रा यांच्या हस्ते गौरव आणि प्रशस्तीपत्र.
* वसुंधरा पुरस्कार (२०१७): श्रीमंत शंकर मिशन (SSM), गुवाहाटी यांच्याकडून प्राप्त.
* झिरोच्या प्रवर्तक महिला उद्योजक: अरुणाचल प्रदेशातील लोअर सुबनसिरी जिल्ह्यातील झिरोमधील कार्यासाठी 'हेल्पिंग हँड्स' (दिल्लीस्थित स्वयंसेवी संस्था) कडून गौरव (२०१७).
* इनोव्हेटिव्ह एंटरप्रेन्योर (नाविन्यपूर्ण उद्योजक) २०१७: झिरो व्हॅलीतील 'स्माईल झिरो' या संस्थेकडून गौरव.
* प्रशस्तीपत्र (२०२०): महिला आणि बाल विकास विभाग, अरुणाचल प्रदेश सरकार यांच्याकडून सन्मान.
* विशेष ओळख: आंतरराष्ट्रीय महिला दिन २०१९ निमित्त 'CNBC-18' या वृत्तवाहिनीने त्यांच्या कार्यावर आधारित एक लघुकथा प्रसारित केली होती.
* प्रशस्तीपत्र (२०२०): भारतीय जनता युवा मोर्चा यांच्याकडून गौरव.
* AYA पुरस्कार (२०१८): झिरो व्हॅलीतील ४० वर्षां जुन्या 'अपातानी युथ असोसिएशन' कडून सन्मान.
* ANNYO पुरस्कार (२०१९): सामाजिक सलोखा आणि वन्यजीव संरक्षणासाठी काम करणाऱ्या ग्रामीण युवा संघटनेकडून सन्मान.
* १३ वा राष्ट्रीय महिला उत्कृष्टता पुरस्कार (२०२०): 'इंडो युरोपियन चेंबर ऑफ कॉमर्स' द्वारे नामांकन.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते