open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कण्हेरगड

**कण्हेरगड** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे. नाशिक जिल्ह्यामध्ये सटाणा तालुका आहे. हा भाग पूर्वी बागलाण म्हणून ओळखला जात असे. आजही अनेकदा याचा उल्लेख बागलाण असा केला जातो.
## इतिहास
औरंगजेबाच्या आदेशावरून दिलेरखान याने मोगल सैन्यासह या किल्ल्यावर हल्ला केला होता. त्या वेळी कण्हेरगडाचे किल्लेदार रामाजी पांगेरा हे होते. गडावर सुमारे सातशे मावळे होते. गडाला मोगल सैन्याने वेढा घातला होता. या वेढ्यावर अचानक हल्ला चढवण्याची व्यूहरचना किल्लेदार रामाजी पांगेरा यांनी आखली. मदतीची वाट पाहणे शक्य होते पण मदत वेढा भेदून आत येणे अशक्य होते. मोगल सैन्य संख्येने फार जास्त होते. या शिवाय किल्ला फार उंच नव्हता. त्यामुळे मोगल सैन्याचा वेढा पूर्ण होण्याच्या आत वेढा तोडणे आणि सैन्य उधळणे हा ही हेतू त्यात होता. तसे झाले तर पळत असलेल्या मोगल सैन्याची लांडगेतोड करता आली असती.

त्यामुळे पहाटेच्या अंधारात रामाजी पांगेरा यांच्या नेतृत्वाखाली मावळ्यांनी मोगलांच्या भल्यामोठ्या सैन्यावर हल्ला केला. यावेळी फक्त ७०० मावळे रामाजींसोबत होते. अचानक पडलेल्या छाप्याने मोगल सैन्य गोंधळले. सातशे मावळ्यांनी बाराशेच्यावर मोगल कापून काढले. पण तरीही संख्याबळाच्या जोरावर दिलेरखानाने पळणारे मोगल सैन्य थांबवले. मराठ्यांनी पराक्रमाची शिकस्त केली. संख्येने कमी असूनही मराठे मागे हटले नाही. सुमारे तीन तास कण्हेरगडाच्या परिसरात हे रणकंदन सुरू होते. रामाजी आणि त्याच्या मराठ्यांनी शौर्याची कमाल केली. प्रतिहल्ला झाल्यावर कोणतीही कुमक शिल्लक नसल्याने मावळ्यांनी स्वराज्यासाठी प्राण दिले. 
सभासदाची बखर यात या लढाईविषयी लिहून ठेवलेले आहे, की "टिपरी जैसी सिमगीयाची दणाणते तैसे मराठे कडाडले.' सिमगीयाची म्हणजे शिमगा या सणात जशी टिपरी हलगीवर वारंवार कडाडते तसे मावळे तुटून पडले होते. 
## हे सुद्धा पहा 
* साल्हेर
* रवळ्या
* भारतातील किल्ले

वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
वर्ग:नाशिक जिल्हा
वडगाव (मावळ)

**वडगाव** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील मावळ तालुक्यातील एक गाव आहे.
## भौगोलिक स्थान
**वडगाव**(मावळ) हे पुण्याजवळचे एक प्रसिद्ध गाव आहे. ते पुण्यापासून सुमारे ४० कि.मी. अंतरावर आहे. येथे मराठे व इंग्रज यांच्यामधील शेवटची लढाई झाली होती.

वडगाव पुणे जिल्ह्यातील मावळ तालुक्यात येते. पुणे-लोणावळ्याहून सुटणाऱ्या लोकल रेल्वे गाड्या वडगावला थांबतात.  पुणे-निगडी-तळेगावहून सुटणाऱ्या स्थानिक बसने वडगावला जाता येते. 

## हे सुद्धा पहा
* वडगावची लढाई
* वडगाव रेल्वे स्थानक
## हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १,२५० मिमी पर्यंत असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:मावळ तालुक्यातील गावे
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
बालेआरिक समुद्र

[right|thumb|250 px|[युरोपच्या नकाशावर बालेआरिक समुद्र]]
right|thumb|250 px|बालेआरिक समुद्राचे उपग्रहाद्वारे काढलेले छायाचित्र
**बालेआरिक समुद्र** (आयबेरियन समुद्र; ) हा भूमध्य समुद्राचा एक विभाग आहे. हा समुद्र स्पेनच्या मुख्य महाद्वीप व बालेआरिक द्वीपसमूहाच्या दरम्यान स्थित आहे.

वर्ग:स्पेनचा भूगोल
वर्ग:भूमध्य समुद्र
वर्ग:समुद्र
वडगाव (यवतमाळ)

**वडगाव** हे यवतमाळ जिल्ह्यातील, यवतमाळ या शहराजवळ असणारे एक गाव आहे.

वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
पिरेनीज

right|thumb|250 px|पिरेनीजची बर्फाच्छादित शिखरे
right|thumb|250 px|पिरेनीजचा नकाशा

**पिरेनीज** (, , , ऑक्सितान: Pirenèus, अ‍ॅरागोनीज:  Perinés, बास्क: Pirinioak, Auñamendiak) ही नैऋत्य युरोपातील स्पेन व फ्रान्स देशांची नैसर्गिक सीमा ठरवणारी एक पर्वतरांग आहे. सुमारे ४९१ किमी लांबीची ही पर्वतरांग अटलांटिक महासागराच्या बिस्के उपसागरापासून भूमध्य समुद्रापर्यंत धावते. आंदोरा हा लहान देश पिरेनीजच्या कुशीत वसला आहे.

## चित्र दालन 

चित्र:Bovins estive Pic du Midi Ossau.jpg
चित्र:Gentau Pic du Midi Ossau.jpg
चित्र:Posets Viadós.jpg

## बाह्य दुवे 
* फ्रान्सचे पिरेनीज राष्ट्रीय उद्यान 

वर्ग:फ्रान्सचा भूगोल
वर्ग:स्पेनचा भूगोल
वर्ग:आंदोरा
*
वनस्पतीशास्त्रीय नावांचा उगम आणि अर्थ

वनस्पती शास्त्रातील वनस्पतींची नावे बहुधा लॅटिन आणि ग्रीक या भाषांतील शब्दांवरून ठेवलेली असतात. काही शब्द इतर देशांतील भाषांतूनही घेतलेले असतात. अनेक नावे ही वनस्पतीशास्त्रज्ञांच्या नावावरून पडलेली आहेत. त्या नावांचे अर्थ माहित असले तर ती नावे लक्षात राहण्यास मदत होते. किंवा नाव ऐकले की वनस्पती कशा प्रकारची आहे याचा कधीकधी अंदाज करता येतो. वनस्पतीशास्त्रीय नावांची खालील यादी(वाढवण्यास इतर सदस्यांनी मदत करावी.) :

* Adansonia : मायकेल अ‍ॅडसन Michel Adason(१७२७-१८०६) नावाच्या फ़्रेन्च वनस्पतीशास्त्रज्ञावरून 
* digitata : फुलाची बोटांसारखी रचना असलेले(डिजिट म्हणजे हाताचे किंवा पायाचे बोट) 
* गोरखचिंच : ज्या झाडाखाली बसून गोर(क्ष)खनाथ शिष्यांना शिकवत ते झाड
* indica=indicus : मुळात भारतीय असलेले
* Thespesia : दैवी (ग्रीक भाषेतील Thespesios या शब्दावरून)
* Azadirachta : फार्सी भाषेतल्या आज़ाद-दरख़्त या शब्दावरून
* Terminalia :  पाने कोंबाच्या टोकाशी असणारे
* tomentosa : गालिचावरील सुतांप्रमाणे तलम केस असलेले
* erecta : अगदी सरळ उभे असणारे
* suberecta : बऱ्यापैकी सरळ उभे असणारे
* lamarckii : एकोणिसाव्या शतकातील निसर्गप्रेमी फ़्रेन्च लेखक Jean Baptiste de Monet Lamarck यांच्या नावावरून
* Alengium : भारतात केरळामध्ये आढळणाऱ्या अलंगी नावाच्या झाडाप्रमाणे असलेले
* Calystegia : देठाचे पिळे घालतघालत वरवर चढणारी वेल
* Butea : वनस्पतीशास्त्रातले दर्दी John Stuart, Earl of Bute यांच्या नावावरून
* frondesa : भरपूर पाने असलेले
* Lagerstroemia : अठराव्या शतकातील स्वीडिश व्यापारी आणि वनस्पतीतज्‍ज्ञ Magnus V. Lagerstroem यांच्या नावावरून
## हेही पहा
* वनस्पतींचे नामकरण
वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
मिदी-पिरेने

**मिदी-पिरेने** हा दक्षिण फ्रान्समधील एक भूतपूर्व प्रशासकीय प्रदेश आहे. फ्रान्सच्या संलग्न २२ प्रदेशांपैकी आकाराने सर्वात मोठ्या असणाऱ्या ह्या प्रदेशाचे क्षेत्रफळ डेन्मार्क देशापेक्षाही अधिक होते. तुलूझ हे दक्षिण फ्रान्समधील महत्त्वाचे शहर मिदी-पिरेनीजची राजधानी होती. ह्या प्रांताचे नाव मिदी (अर्थ: दक्षिण फ्रान्स) व पिरेनीज (फ्रान्स व स्पेनच्या सीमेवरील पर्वतरांग) ह्या दोन शब्दांवरून पडले होते. २०१६ साली लांगूदोक-रूसियों व मिदी-पिरेने हे दोन प्रदेश एकत्रित करून ऑक्सितानी ह्या नव्या प्रशासकीय प्रदेशाची निर्मिती करण्यात आली. 

## विभाग 
मिदी-पिरेने प्रदेश खालील आठ विभागांमध्ये वाटला गेला आहे.
*आर्येज 
*अ‍ॅव्हेरों
*ओत-गारोन
*जेर
*लोत
*ओत-पिरेने
*तार्न
*तार्न-एत-गारोन

## चित्र दालन 

चित्र:Le Salat à Roquefort-sur-Garonne 1.jpg
चित्र:FR-32-Landscape6.JPG
चित्र:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|तुलूझ

## बाह्य दुवे 
*  प्रादेशिक परिषद 
* तुलूझ पर्यटन

वर्ग:फ्रान्सचे भूतपूर्व प्रदेश
वर्ग:ऑक्सितानी
सिंघम

**सिंघम** हा चित्रपट २२ जुलै, इ.स. २०११ला जगातील १५०० चित्रपटगृहांत पडद्यावर झळकलेला हिंदी भाषेतील अ‍ॅक्शन चित्रपट आहे. रोहित शेट्टी याने दिग्दर्शिलेल्या या चित्रपटात अजय देवगण आणि काजल अगरवाल ह्यांनी मुख्य भूमिका केल्या आहेत. हा चित्रपट मूळ तमिळ भाषेतील 'सिंगम (इ.स. २०१०)' ह्या चित्रपटाचा रिमेक आहे. मूळ सिंगम (इ.स. २०१०) हा तमिळ चित्रपट हरी ह्यांनी दिग्दर्शिला होता. त्यात सिंगमची भूमिका तमिळ चित्रपट सृष्टीतला आघाडीचा नायक सूर्या शिवकुमार याने केली होती. हा चित्रपट मूळचा रिलायन्स एन्टरटेनमेन्ट ह्या कंपनीने तयार केला होता. 

## हिंदी चित्रपटातील भूमिका
* बाजीराव सिंघम : अजय देवगण
* काव्या भोसले : काजल अगरवाल
* जयाकांत शिक्रे : प्रकाश राज
* प्रभू भावाळकर : अशोक सराफ
* गौतम भोसले : सचिन खेडेकर
* मेघा कदम : सोनाली कुलकर्णी
* हेमू अधिकारी
* गोविंद नामदेव
* मुरली शर्मा
* अंकुर नायर
* सुधांशू पांडे

## गाणी
ह्या चित्रपटाला अजय_अतुल ह्या मराठी संगीतकारांनी संगीत दिले आहे आणि स्वानंद किरकिरे ह्यांनी चित्रपटाची गाणी लिहिली आहेत.

## बाह्य दुवे 
* 
* 
* 
* 
* 

वर्ग:रोहित शेट्टी दिग्दर्शित चित्रपट
मलागा

**मलागा** हे स्पेनच्या  आंदालुसिया स्वायत्त संघामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर (सेबियाखालोखाल) आहे. ५,६८,५०७ इतकी  लोकसंख्या असलेले मलागा स्पेन्मधील आठव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. जिब्राल्टरच्या सामुद्रधुनीच्या १०० किमी पूर्वेस व आफ्रिकेच्या १३० किमी उत्तरेस भूमध्य समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेले मलागा हे जगातील सर्वात प्राचीन शहरांपैकी एक व युरोपातील सर्वात दक्षिणेकडील मोठे शहर आहे.

युरोपातील सर्वात उबदार हिवाळे अनुभवणारे मलागा हे एक प्रसिद्ध पर्यटनस्थळ आहे व पर्यटन हा येथील सर्वात मोठ्या उद्योगांपैकी एक आहे.

विख्यात चित्रकार व कलाकार पाब्लो पिकासो ह्याचा जन्म ह्याच शहरात झाला.

## चित्र दालन

चित्र:Teatro Romano Málaga.jpg|रोमन थिएटर
चित्र:Calle Larios, Málaga 02.jpg
चित्र:Malaga view from gibralfaro.jpg
चित्र:Playa de la Malagueta.jpg|समुद्रकिनारा

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ
* पर्यटन 
*

वर्ग:स्पेनमधील शहरे
मार्माराचा समुद्र

[right|thumb|250 px|[तुर्कस्तानच्या नकाशावर मार्माराचा समुद्र, डार्डेनेल्झ (पिवळा रंग) व बोस्फोरस (लाल रंग)]]
**मार्माराचा समुद्र** (, ) हा युरोप व आशिया ह्यांची सीमा ठरवणारा तुर्कस्तानमधील एक भूमध्य समुद्र आहे. ह्ना समुद्र काळ्या समुद्राला एजियन समुद्रासोबत (पर्यायाने भूमध्य समुद्रासोबत जोडतो. बोस्फोरस ही मार्माराच्या समुद्राला काळ्या समुद्रासोबत जोडणारी सामुद्रधुनी तर डार्डेनेल्झ ही मार्माराच्या समुद्राला एजियन समुद्रासोबत जोडणारी सामुद्रधुनी आहे.

मार्माराचा समुद्र तुर्कस्तानच्या युरोपियन व आशियाई भागांना वेगळा करतो. ह्या समुद्राच्या पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ ११,३५० चौरस किमी तर कमाल खोली १,३७० मी आहे.

## बाह्य दुवे 
* Adiyamanli.org
* एनसायक्लोपीडिया ब्रिटॅनिका

वर्ग:समुद्र
वर्ग:तुर्कस्तानचा भूगोल
फ्रान्समधील शहरांची यादी

**फ्रान्स** देशामधील शहरांची यादी:
चा नकाशा]]
, फ्रान्सची राजधानी]]
]]
]]
]]
]]
]]
]]
]]
]]
]]
]]
]]
]]

]]

*आमियां
*आव्हियों
*ओर्लेयों
*ॲंजी
*कां
*कान, फ्रान्स
*क्लेरमॉं-फेरॉं
*ग्रेनोबल
*डंकर्क
*तुर
*तुलॉं
*तुलूझ
*दिजॉं
*नॉंत
*नान्सी
*निम
*नीस
*पॅरिस
*पॉइती
*बेझॉंसों
*ब्रेस्त
*बोर्दू
*मॉंतपेलिए
*मार्सेल
*मेस
*म्युलुझ
*रेंस
*रोऑं
*ऱ्हेन
*ला आव्र
*लिमोज
*लील
*ले मां
*ल्यों
*व्हर्साय
*शालो-आं-शॉंपेन
*सेंत-एत्येन
*सेंत-देनिस
*स्त्रासबुर्ग

## हे सुद्धा पहा
*फ्रान्सचे प्रदेश
*फ्रान्सचे विभाग


वर्ग:शहरांच्या याद्या
पाने गुंडाळणारी अळी

**पाने गुंडाळणारी अळी** हा पिकांवर होणारी कीड आहे. या कीडीचा पिकावर प्रादुर्भाव झाल्यास पिकांची पाने गुंडालल्या जातात.त्याने उत्पादन घटते.

## बाह्य दुवे
* पंजाबराव कृषी विद्यापीठ अकोला, मार्फत विदर्भातील विविध किडींचे वर्णन व त्यावरील उपाययोजना
* पिकांवरील विविध किडींची चित्रे

वर्ग:पिकांवरील किडी
अभिनय देव

'''''' हे बॉलीवूड मधील चित्रपट दिग्दर्शक आहेत. अभिनय देव ह्यांचा जन्म मुंबई इथे झाला आहे.

त्यांचा पहिला चित्रपट 'गेम' (२०१०) हा होता आणि त्या नंतर त्यांनी दिल्ली बेली (२०११) हा चित्रपट दिग्दर्शित केला. हा चित्रपट १ जुलै २०११ ला प्रदर्शित झाला. अभिनय देव हे कलाकार सीमा देव आणि रमेश देव ह्यांचा मोठा मुलगा आहे. 
### दिग्दर्शक
* *दिल्ली बेली* (२०११)
* *गेम* (२०१०)
दीपनगर

**दीपनगर** महाराष्ट्र राज्याच्या जळगाव जिल्ह्यात भुसावळ या तालुक्याच्या ठिकाणाजवळ असलेले एक गाव आहे. येथे औष्णिक वीजनिर्मिती प्रकल्प आहे.

वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:वीज निर्मिती प्रकल्प असणारी गावे
दुर्गापूर (चंद्रपूर)

**दुर्गापूर** हे महाराष्ट्र राज्याच्या चंद्रपूर जिल्ह्यातील चंद्रपूर शहराजवळ असलेले एक गाव आहे. येथे औष्णिक वीजनिर्मिती प्रकल्प आहे.

वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:वीज निर्मिती प्रकल्प असणारी गावे
मांडओहळ धरण

पश्चिम महाराष्ट्रातल्या अहिल्यानगर जिल्ह्यातील कर्जुले हरेश्वर या गावाजवळ, मांडओहळ नदीवरचे एक मातीचे धरण आहे. हे धरण १९७७ ते १९८३ सालात पूर्ण करण्यात आले.

याच्या पायापासुन उंची ८८ फुट आहे तसेच लांबी २,४२४ फुट आहे. या धरणाचे जलसंधारण १४२ वर्ग किमी आहे.

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या

पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार धरणे

वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील धरणे
जैविक खते

हवेतील नत्र शोषून, साठवून नंतर पीकांना उपलब्ध करून देणाऱ्या सूक्ष्म जीवांची वाढ करून त्यापासून तयार केलेल्या अथवा अशा जीवाणूंचे संवर्धन करणाऱ्या मिश्रणाला जिवाणू खत म्हणतात. उदा. रायझोबियम, पीएसबी, अ‍ॅझोटोबॅक्टर इ.
वर्ग:खते
वर्ग:शेती
वर्ग:सेंद्रिय शेती

## बाह्य दुवा 
* परभणी : विद्यापीठाने संशोधित केलेल्या बायोमिक्सची विक्री कोटींच्या घरात (विदगारातील आवृत्ती)
स्पेनमधील शहरांची यादी

**स्पेन** देशाची लोकसंख्या ४,६७,४५,८०७ इतकी असून येथे ८,११२ महापालिका आहेत. ह्यांपैकी बार्सिलोना व माद्रिद ह्यांची लोकसंख्या १० लाखाहून अधिक असून २ लाख पेक्षा अधिक लोकसंख्येची एकूण २२ शहरे आहेत.
, स्पेनची राजधानी]]

]]
]]
]]
]]
]]
]]
]]

*आलिकांते
*आल्माझान
*ओव्हियेदो
*काडिस
*कार्ताजिना
*कोर्दोबा
*ग्रानादा
*जिजोन
*तोलेदो, स्पेन
*पाम्पलोना
*पाल्मा दे मायोर्का
*बायादोलिद
*बार्सिलोना
*बिगो
*बिल्बाओ
*मलागा
*माद्रिद
*मुर्सिया
*मेरिदा
*मेलिया
*यिविया
*ला कोरुन्या
*लास पामास दे ग्रान कनेरिया
*लोग्रोन्यो
*वालेन्सिया
*व्हितोरिया
*सांतांदेर
*सांता क्रुझ दे तेनेरीफ
*सांतियागो दे कोंपोस्तेला
*सारागोसा
*सालामांका, स्पेन
*सेउता
*सेबिया
*आल्मेरिया


वर्ग:शहरांच्या याद्या
नीलिमा मिश्रा

## पुरस्कार 
* मॅग्सेसे पुरस्कार (इ.स. २०११)
* पद्मश्री पुरस्कार (इ.स. २०१३)

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
मॅगसेसे पुरस्कार

वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म
वर्ग:मॅग्सेसे पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त महिला
रेंस

**रेंस** (, इंग्रजी उच्चारः रीम्झ) हे फ्रान्सच्या ग्रांद एस्त प्रदेशामधील एक मोठे शहर आहे. हे शहर फ्रान्सच्या उत्तर भागात पॅरिसच्या १२९ किमी ईशान्येस वसले आहे.

फ्रान्सच्या इतिहासात रेंसला विशेष स्थान आहे. हे शहर गॉल लोकांनी सुमारे इ.स. पूर्व ८० मध्ये स्थापन केले. दहाव्या शतकात रेंस फ्रान्समधील एक महत्त्वाचे सांस्कृतिक केंद्र बनले होते. फ्रान्समधील एकाधिकारशाही दरम्यान फ्रेंच सम्राटांचा राज्याभिषेक सोहळा रेंसच येथे होत असे. 

## जुळी शहरे 
*  फ्लोरेन्स
*  ब्राझाव्हिल
*  कॅंटरबरी
*  साल्झबुर्ग
*  आखन

## हे सुद्धा पहा 
*फ्रान्समधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
*अधिकृत संकेतस्थळ
*

वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
वर्ग:रेंस
विवर्तन

वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:प्रकाश
वर्ग:भौतिकशास्त्र
गुप्ती

**गुप्ती** हे चालतांना वापरावयाच्या काठीत लपविता येणारे एक धारदार हत्यार आहे.हे हत्यार लपविण्यास काठी आतुन पोकळ केलेली असते.काठीची मुठ फिरवुन हे बाहेर काढता येते.त्याचे पाते कठिण लोखंडाचे वा पोलादाचे व सुमारे २५ ते ४५ सें.मी. लांब व दुधारी असते. यास समोरच्या भागात अणकुचीदार टोक असते.

ही सुमारे एक फूट लांबीची छोटीही असते. या हत्याराचा उपयोग स्व-संरक्षणासाठी तसेच लपून-छपून कोणावर हल्ला करण्यासाठी होत असे.

वर्ग:पात्याची शस्त्रे
नांदगिरी लेणी

महाराष्ट्रात सातारा जिल्ह्यात कोरेगाव तालुक्यात कल्याणगड ऊर्फ नांदगिरीचा किल्ला आहे. किल्ल्यावरच्या लोखंडी दरवाजातून एक वाट गडाकडे जाते, तर दुसरी कड्याच्या कडेने एका गुहेत उतरते.  याच गुहेत ही लेणी आढळतात. यांत काही लेण्यांचे खोदकाम आहे. परंतु पाणी भरल्यामुळे ही लेणी जलमय झाली आहेत. पाण्यातून सुमारे ३५ मीटर चालल्यावर  पार्श्वनाथाची मूर्ती दिसते.

## लेणी 
इसवी सनाच्या नवव्या शतकात हे लेणे निर्माण झाले असावे.

### स्वरूप 
डोक्यावर सात नागांचा फणा धारण केलेले हे पार्श्वनाथ हे लेणे येथे कोरलेले आहे. सुमारे नवव्या शतकातील ही मूर्ती असावी असा अंदाज केला जातो. 

### शिलालेख
## बाह्य दुवे 
## हे सुद्धा पहा 
* कार्ले
* पांडवलेणी
* भारतीय शिल्पकला
* महाराष्ट्रातील लेण्यांची सूची
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:सातारा जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग: बौद्ध लेणी
आलिकांते

**आलिकांते** अथवा आलाकांत हे स्पेनच्या वालेन्सिया स्वायत्त संघामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर (वालेन्सियाखालोखाल), आलिकांते प्रांताची राजधानी व भूमध्य समुद्रावरील एक ऐतिहासिक बंदर आहे. २०१० साली आलिकांते शहराची लोकसंख्या ३,३४,४१८ तर स्पेनमधील आठव्या क्रमांकाच्या मोठ्या महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या ७,६९,२८४ इतकी होती.

## चित्र दालन 

चित्र:SantaBarbara2.jpg|सांता बार्बारा किल्ला
चित्र:Luceros3.jpg
चित्र:Alicante mit AIDAaura.jpg|आलिकांते बंदर
चित्र:Explanada de España.jpg

## जुळी शहरे 
*  नीस
*  कार्लोफोर्ते
*  हर्झलिया
*  ल्योन
*  मातांझास
*  ओराण
*  रिगा
*  तोयूका
*  वेंझाउ

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
* 

वर्ग:स्पेनमधील शहरे
प्रदोष

**प्रदोष** वेळ म्हणजे त्रयोदशीच्या सायंकाळी सूर्यास्तापासूनची पुढे ३ घटिकापर्यंतची (सुमारे १ तास १२ मिनिटे) वेळ होय. 

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:ज्योतिषशास्त्र
वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये
अमावास्या

इवलेसे|उजवे|अमावास्येच्या रात्रीचा चंद्र

''''''(किंवा अमावस्या) ही हिंदू पद्धतीतील चांद्रमासिक कालमापनातील तिसावी तिथी आहे. ज्यादिवशी(रात्री) पृथ्वीवरून, चंद्र दिसत नाही, ती तिथी अमावस्या असते. (अमा-सह, वस-राहणे). 'सूर्याचन्द्रमसोर्य: पर: सन्निकर्ष: सामावास्या' (=सूर्य-चंद्रांच्या परम सान्निध्याला अमावस्या म्हणावे) असे गोभिल सांगतो. म्हणजेच चंद्र सूर्याच्या अगदी जवळ असल्यामुळे तो दिवसा आकाशात असतो पण सूर्याच्या प्रकाशामुळे तो दिसत नाही. ज्या तिथीला चंद्र दिसत नाही, ती अमावस्या, अशी व्याख्या मिताक्षरेत सांगितली आहे. अमान्त पंचांग पाळणाऱ्या महाराष्ट्र-गुजरात-कर्नाटकांत अमावास्येच्या नंतर येणाऱ्या प्रतिपदेपासून पुढचा (चांद्र)महिना सुरू होतो. 

अमावस्येचा उल्लेख ऋग्वेदात आढळत नाही. पण सूर्यग्रहण अमावस्येलाच होते आणि अनेक ज्योतिर्विदांच्या मते ग्रहणाचा उल्लेख ऋग्वेदात आहे. वेदातील त्या प्रस्तुत सूक्तात सूर्याला ग्रासणाऱ्या स्वर्भानूला अत्री ऋषींनी शोधून काढले, असे म्हणले आहे. यावरून अत्रींनी सूर्यग्रहणाचे ज्योतिषशास्त्रदृष्ट्या स्पष्टीकरण केले, असे वाटते.
## अधिक माहिती
अमावास्येचे तीन प्रकार आहेत. सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत असलेल्या अमावास्येला सिनीवाली अमावास्या म्हणातात. (ऋग्वेदात सिनीवाली नामक देवतेचा निर्देश आढळतो. अपत्यप्राप्तीसाठी तिची पूजा केली जात असे. अथर्ववेदात अमावास्येलाच सिनीवाली म्हणले आहे.) सूर्योदयापासून ते सूर्यास्तापर्यंतच्या काळात अंशतः चतुर्दशी व अंशतः अमावास्या असेल तर त्या अमावास्येला दर्श अमावास्या, आणि अंशतः अमावास्या व अंशतः प्रतिपदा असेल तर कुहू अमावास्या म्हणतात. 

महाराष्ट्र, गुजरात, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशात अमावास्यान्त महिने असल्याने या प्रदेशातली प्रत्येक अमावस्या हा मध्य भारतात, पुढच्या महिन्यातल्या वद्य पक्षातला शेवटचा दिवस असतो. त्या महिन्यातला त्यांचा नंतर आलेला शुक्ल पक्ष महाराष्ट्रातल्या माहे शुक्ल पक्षाबरोबरच असतो.     

* सोमवारी येणाऱ्या अमावास्येला सोमवती अमावास्या म्हणतात.
* शनिवारी येणाऱ्या अमावास्येला शनिश्चरी अमावास्या म्हणतात. 
* भावुका अमावास्या वैशाखात असते. त्यादिवशी शनी जयंती असते.
* आषाढ महिन्यातल्या अमावास्येला हरियाली अमावास्या हे नाव आहे. आषाढी अमावास्येला सुसंस्कृत माणसे दिव्याची अमावास्या, तर अन्य लोक गटारी अमावास्या म्हणतात. या दिवशी मध्य आणि उत्तरी भारतात ती श्रावण महिन्यातली अमावास्या असते. 
* महाराष्ट्रातल्या श्रावण अमावास्येला पिठोरी अमावास्या हे नाव आहे.  याच अमावास्येला दर्भग्रहणी अमावास्या (कुशोत्पाटिनी अमावस्या) हे दुसरे नाव आहे. त्या दिवशी बैलपोळा असतो. 
* सर्वपित्री अमावास्या भाद्रपदात येते. दिवाळीत येणाऱ्या अमावास्येला लक्ष्मीपूजन असते.
* मार्गशीर्ष अमावास्येला वेळा अमावास्या हे नाव आहे. 
* मौनी अमावास्या पौषात येते.
* माघ अमावास्येला द्वापारयुगादी अमावास्या म्हणतात.

## संदर्भ 
भारतीय सांस्कृतिकोश खंड १

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
वर्ग:चंद्र
अंबा-अंबिका लेणी

**अंबा-अंबिका लेणी** ही महाराष्ट्राच्या पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यामध्ये असलेली लेणी आहे. इ.स.पू. पहिल्या शतकात ही लेणी निर्माण केलेल्या आहेत. यात बौद्ध विहार, चैत्यगृह, पाण्याची कुंडे यासारखी ३३ खोदकामे दिसून येतात.

## स्वरूप 
या लेणीत जैन क्षेत्रपाल, जैन देवी चक्रेश्वरी कोरलेली आढळते. जैनांचे प्रथम तीर्थकर, बावीसावे तीर्थकर नेमिनाथ आणि जैन देवता अंबिकेची मूर्ती येथे आहे. यातील अंबिका आंब्याच्या झाडाखाली बसलेली दाखवली आहे. या देवीवरूनच या गटाला 'अंबा-अंबिका' असे नाव मिळाले आहे. या लेणी दिगंबर जैन धर्मा संबंधित आहेत, आणि त्यांचे जतन व देखभाल दिगंबर जैन परंपरेनुसार करण्यात यावी

## शिलालेख 
शिलालेख वाचनातून या डोंगराचे मूळ नाव ‘मानमुकुड’ (संस्कृत- ‘मानमुकुट’) असावे हे लक्षात येते.

## हे सुद्धा पहा 
* भीमाशंकर लेणी
* कार्ले
* पांडवलेणी
* भारतीय शिल्पकला
* महाराष्ट्रातील लेण्यांची सूची

वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:पुणे जिल्हा
आयुष महेश खेडेकर

आयुष महेश खेडेकर हा एक भारतीय बाल कलाकार आहे. आयुष हा त्याच्या स्लमडॉग मिलियोनेर (२००८) ह्या चित्रपटातील 'जमाल मलिक' ह्या भूमिकेमुळे प्रकाशझोतात आला.

## जीवन
आयुषचा जन्म मुंबईत झाला असला तरी तो मूळचा रत्‍नागिरीचा आहे. तो मुंबईत रमाबाई बाबुभाई कनाकिया ह्या शाळेत शिकतो. आयुषची आई मराठी शाळेत शिक्षिका आहे व वडील अभियांत्रिक आहेत. आयुष हा वयाच्या ४ थ्या  वर्षापासून अभिनय करत आला आहे. ब्रिटानिया, कोलगेट, एच डी एफ सी इत्यादी कंपन्याच्या जाहिरातींत त्याने काम केले आहे.

वर्ग:इ.स. २००० मधील जन्म
गॉल

[right|250 px|thumb|[रोमन साम्राज्य|रोमन तज्ज्ञांच्या मते गॉलचे पाच भाग होते: सिलाल्पिन (आजचा उत्तर इटली); नार्बोनेन्सिस (आजचा दक्षिण फ्रान्स); आक्युतेन (आजचा नैऋत्य फ्रान्स); बेल्गिका (आजच्या नेदरलँड्स, बेल्जियम, लक्झेंबर्ग व जर्मनी देशांचे काही भाग) व सेल्टिका (आजचा फ्रान्स)]]
**गॉल** (, ) हा लोह युगादरम्यानचा पश्चिम युरोपातील एक प्रदेश होता. सध्या ह्या भूभागावर फ्रान्स, स्वित्झर्लंड, बेल्जियम, लक्झेंबर्ग, नेदरलँड्स व जर्मनी ह्या देशांचे शासन आहे. इ.स. पूर्व तिसऱ्या शतकामध्ये गॉल साम्राज्याने यशाचे शिखर गाठले. परंतु इ.स. पूर्व दुसऱ्या व पहिल्या शतकामध्ये रोमन साम्राज्याने गॉलसोबत युद्ध केले व संपूर्ण गॉल प्रदेशावर सत्ता स्थापन केली. रोमनांनी गॉलवर सुमारे ५ शतके राज्य केले.

गॉल प्रदेशामधील लोक गॉलिक भाषा (सेल्टिक भाषासमूहामधील एक लुप्त झालेली भाषा) वापरत असत.

वर्ग:युरोपचा इतिहास
ससून जनरल हॉस्पिटल (पुणे)

thumb|right|ससून जनरल हॉस्पिटल, पुणे
**ससून सर्वसाधारण रुग्णालय व बैरामजी जीजीभॉय वैद्यकीय महाविद्यालय (बी.जे.मेडिकल कॉलेज)** ह्या पुण्यातील महत्त्वाच्या संस्था आहेत. हे रुग्णालय १८६७ मध्ये सर डेव्हिड ससून यांच्या दातृत्वातून निर्माण झाले. या रुग्णालयात सुमारे १५०० खाटा आहेत.

वर्ग:पुणे
पुण्याचे महापौर

**पुण्याचे महापौर** हे पुणे शहराचे प्रथम नागरिक असतात.
* मुरलीधर मोहोळ नोव्हेंबर २०१९पासून पुण्याचे महापौर आहेत. हे भारतीय जनता पक्षाचे नगरसेवक आहेत.

## निवडक महापौरांची यादी 
## संदर्भ आणि नोंदी
*
कार्ताजिना

**कार्ताजिना** हे स्पेनच्या  मुर्सिया स्वायत्त संघामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे, (मुर्सियाच्या खालोखालचे) मोठे शहर  व भूमध्य समुद्रावरील एक बंदर आहे. २००९ साली कार्ताजिना शहराची लोकसंख्या २,११,९९६ इतकी होती.

## चित्र दालन

चित्र:CT teatro romano y catedral.jpg|रोमन थिएटर
चित्र:Calblanque09.jpg|समुद्रकिनारा
चित्र:Gran Hotel2.JPG

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:स्पेनमधील शहरे
हो चि मिन्ह

**हो चि मिन्ह** (व्हियेतनामी: Hồ Chí Minh; १९ मे १८९० - २ सप्टेंबर १९६९), जन्मनावः एंयुएन् सिन्ह कुंग (Nguyễn Sinh Cung), हे व्हियेतनामी मार्क्सवादी क्रांतीवीर व उत्तर व्हियेतनामचा पंतप्रधान व राष्ट्राध्यक्ष होता. उत्तर व्हियेतनामच्या १९४५ मधील निर्मितीमध्ये हो चि मिन्हचे महत्त्वपूर्ण योगदान होते. १९४१ सालापासून त्याने व्हियेत मिन्ह ही स्वातंत्र्य चळवळ चालवली व फ्रेंच इंडोचीनपासून स्वातंत्र्यामध्ये मोलाचा वाटा उचलला. त्याच्या नेतृत्वाखाली व्हियेत मिन्हने फ्रान्सचा पहिल्या इंडोचीन युद्धात पराभव केला. १९५४ साली जिनिव्हा करारानंतर हो चि मिन्हने उत्तर व्हियेतनाममध्ये कम्युनिस्ट सरकार स्थापन केले. मृत्यूपर्यंत हो चि मिन्ह हा उत्तर व्हियेतनामचा एक बलशाली पुढारी होता.  

सध्या देखील हो चि मिन्ह व्हियेतनाममधील सर्वात स्मरणीय नेता मानला जातो. त्याला येथील समाजात राष्ट्रपित्याचे स्थान असून आदराने *हो चाचा* (Uncle Hồ) असे संबोधले जाते. व्हियेतनामी डाँगच्या सर्व नोटांवर त्याचे चित्र आहे. व्हियेतनाममधील बव्हंशी सरकारी इमारती व शाळांमध्ये हो चि मिन्हचे पुतळे व फोटो उभारले आहेत. हो चि मिन्हची निंदा व नालस्ती व्हियेतनाममध्ये खपवून घेतली जात नाही. त्याच्या स्मरणार्थ १ मे १९७५ रोजी दक्षिण व्हियेतनाममधील सैगॉन ह्या शहराचे नाव बदलून हो चि मिन्ह सिटी असे ठेवण्यात आले.

## बाह्य दुवे 
* TIME 100: Hồ Chí Minh 
* 

वर्ग:व्हियेतनामचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:व्हियेतनामचे पंतप्रधान
वर्ग:इ.स. १८९० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील मृत्यू
एरबस ए३१८

**एरबस ए३१८** हे एरबस कंपनीने विकसित केलेले लहान पल्ल्याचे, कमी क्षमतेचे जेट विमान आहे. ए३२० परिवारामधील आकाराने सर्वात लहान असलेले ए३१८ कमाल १३२ प्रवाशांची ५,७०० किमी अंतरापर्यंत वाहतूक करू शकते.

## बाह्य दुवे 
* एरबस ए३२० समूहाचे संकेतस्थळ 

## संदर्भ 
वर्ग:प्रवासी विमाने
वर्ग:एरबस प्रवासी विमाने
महाराष्ट्रातील सण व व्रते

अनेक प्रकारचे सण व व्रते महाराष्ट्रात साजरे होतात.
त्यांची यादी मराठी महिन्यानुसार क्रमवार पुढील प्रमाणे -

## सण
१. **चैत्र** -
:* गुढी पाडवा
:* राम नवमी
:* कामदा एकादशी
:* महावीर जयंती
:* हनुमान जयंती
:* चैत्रगौर
:* वरूथिनी एकादशी

२. **वैशाख** -
:* अक्षय तृतीया
:* मोहिनी एकादशी
:* बुद्ध पौर्णिमा
:* अपरा एकादशी
:* शनैश्चर जयंती

३. **ज्येष्ठ** -
:* निर्जला एकादशी
:* वटपौर्णिमा
:* योगिनी एकादशी

४. **आषाढ** -
:* शयनी एकादशी
:* गुरुपौर्णिमा
:* कामिका एकादशी

५. **श्रावण** -
:* मंगळागौर
:* नागपंचमी
:* पुत्रदा एकादशी
:* नारळी पौर्णिमा
:* रक्षाबंधन
:* गोकुळाष्टमी
:* अजा एकादशी
:* पोळा

६. **भाद्रपद** -
:* हरितालिका
:* परिवर्तिनी एकादशी
:* गणेशोत्सव
:* गौरीपूजन
:* पितृपक्ष
:* इंदिरा एकादशी
:* सर्वपित्री अमावस्या

७. **अश्विन** -
:* नवरात्री
:* दसरा
:* पाशांकुशा एकादशी
:* कोजागिरी पौर्णिमा
:* रमा एकादशी
:* दीपावली
:** वसुबारस
:** धनत्रयोदशी
:** नरकचतुर्दशी
:** लक्ष्मीपूजन

८. **कार्तिक** -
:* बलिप्रतिपदा
:* भाऊबीज
:* प्रबोधिनी एकादशी
:* तुलसी विवाह
:* त्रिपुरी पौर्णिमा
:* उत्पत्ती एकादशी

९. **मार्गशीर्ष** -
:* नागदिवाळी
:* चंपाषष्ठी
:* मोक्षदा एकादशी
:* गीता जयंती
:* दत्तजयंती
:* सफला एकादशी

१०. **पौष** -
:* मकर संक्रात
:* पुत्रदा एकादशी
:* शाकंभरी पौर्णिमा
:* षट्‌तिला एकादशी
:* महाशिवरात्र

११. **माघ** -
:* वसंत पंचमी
:* रथ सप्तमी
:* जया एकादशी
:* विजया एकादशी
:* महाशिवरात्री

१२. **फाल्गुन** -
:* आमलकी एकादशी
:* होळी
:* धुलिवंदन
:* तुकाराम बीज
:* रंगपंचमी
:* पापमोचिनी एकादशी

वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव
वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव‎
वसुबारस

इवलेसे

दिवाळीच्या सुरुवातीला येणारा **वसुबारस** हा सण आश्विन महिन्यातल्या वद्य द्वादशी या दिवशी साजरा केला जातो.यास गोवत्स द्वादशी असेही म्हणतात. 
## स्वरूप
या दिवशी  घरातील गोधनाची पूजा केली जाते.
समुद्रमंथनाच्या वेळेस पाच कामधेनू उत्पन्न झाल्या होत्या त्यापैकी नंदा नामक धेनूस उद्देशून हे व्रत केले जाते. या दिवशी अनेक जन्मांच्या कामना पूर्ण व्हाव्यात याकरिता वासरासहित गायीची पूजा केली जाते.
ह्या दिवसापासून घरासमोर रांगोळी काढण्यास सुरुवात करतात. काही स्त्रियांचा या दिवशी उपवास असतो.घरातील गाय वासरू यांना अंघोळ घातली जाते. अंगाला हळद लावली जाते, त्यांच्या अंगावर नवी वस्त्रे घातली जातात.  ह्या दिवशी गहू, मूग खात नाहीत. स्त्रिया बाजरीची भाकरी व गवारीच्या शेंगाची भाजी खाऊन उपवास सोडतात. भरपूर कृषी उत्पादन व्हावे, आपल्या मुला-बाळांना चांगले आरोग्य मिळावे व सुख लाभावे म्हणून ही पूजा करतात.
या दिवशी संध्याकाळी घरातील तुळशीपुढे आणि दारात, परिसरात दिवाळी सणाच्या प्रारंभानिमित्त पणत्या लावून रोषणाई करण्याची पाढती आहे.

## संदर्भ
वर्ग:कृषी संस्कृती
वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव
वर्ग:आश्विन महिना
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:भारतीय सण आणि उत्सव
वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव
वर्ग:भारतीय संस्कृती
वर्ग:दिवाळी
शिंद्यांची छत्री

250px|thumb|right|शिंद्यांची छत्री
**शिंद्यांची छत्री** हे महाराष्ट्राच्या पुणे शहराजवळील वानवडी येथे बहिरोबा नाल्याच्या काठावर असलेले स्मारक आहे. हे स्मारक इ.स.च्या १८व्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील मुत्सद्दी सेनानी, महादजी शिंदे यांच्या स्मृत्यर्थ बांधले गेले आहे.

पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईनंतर महादजी शिंदे यांनी मराठा साम्राज्याला पुन्हा उभारी मिळवून देण्याचे काम केले. पहिल्या इंग्रज मराठा युद्धामध्ये त्यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा फौजांनी काही लढायांमध्ये ब्रिटिशांचा निर्णायक पराभव केला व इंग्रजांना तह करण्यास भाग पाडले. १२ फेब्रुवारी, इ.स. १७९४ रोजी वयाच्या ६७व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. 

इ.स. १७९४ सालाच्या सुमारास वर्तमान शिंद्यांच्या छत्रीच्या जागी महादजीने बांधवलेले शिवालय होते. महादजी शिंदे यांच्या मॄत्यूनंतर त्यांचे अंत्यसंस्कार याच जागेत करण्यात आले. समाधीच्या बाजूला मोठे शिवमंदिर आहे. मंदिरावर अप्रतिम नक्षीकाम व रंगकाम केलेले आहे. स्मारकाच्या पुनर्बांधणीकरिता ग्वाल्हेरच्या श्रीमंत माधवराव शिंद्यांनी देणगी दिली आहे.

ग्वाल्हेरचे सिंधिया हे महादजी शिंदे यांचे दत्तक पुत्र दौलतराव सिंधिया यांचे वंशज आहेत. त्याची देखभाल शिंदे देवस्थान ट्रस्ट, ग्वाल्हेर करते.

## संदर्भ 
वर्ग:पुण्याचा इतिहास
वर्ग:शिंदे घराणे
वर्ग:पुण्यातील इमारती व वास्तू
नायजर नदी

right|250 px|thumb|नायजर नदीचा मार्ग व पाणलोट खोरे
**नायजर** ही पश्चिम आफ्रिकेतील प्रमुख नदी आहे. ४,१८० किमी लांबीची ही नदी आफ्रिका खंडातील तिसऱ्या क्रमांकाची (नाईल व काँगो खालोखाल) मोठी नदी आहे.

वर्ग:आफ्रिकेतील नद्या
वर्ग:गिनीमधील नद्या
वर्ग:मालीमधील नद्या
वर्ग:बेनिनमधील नद्या
वर्ग:नायजेरियामधील नद्या
वर्ग:नायजरमधील नद्या
गीता जयंती

मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशी हा भगवद् गीतेच्या जयंतीचा दिवस म्हणून साजरा होतो. सुमारे ५ हजार वर्षांपूर्वी ज्या दिवशी रणभूमीवर श्रीकृष्णाने धनुर्धारी अर्जुनाला जीवनविषयक संदेश दिला, तो मार्गशीर्ष मासातील हा दिवस गीता जयंती म्हणून ओळखला जातो. तो दिवस म्हणजे भारतीय जीवनात श्रेष्ठतम म्हणावा लागेल. विश्वातील लोक भावपूर्ण अंतःकरणाने गीताजयंतीचा उत्सव दरवर्षी भक्तिभावाने साजरा करतात. एखाद्या ग्रंथाचा जन्मदिवस साजरा करणे, ही कदाचित अखिल विश्वात गीतेची आगळीवेगळी विशेषता आणि महानता प्रकर्षाने दिसून येते, म्हणूनच थोर संत विनोबाजींनी गीतेसंबंधी असे म्हणले आहे की,' माझे शरीर आईच्या दुधावर पोसले, त्यापेक्षाही माझे हृदय व बुद्धी यांचे गीतेच्या दुधावर अधिक पोषण झाले आहे गीता माझे प्राणतत्त्व होय.'

समग्र महाभारताचे नवनीत व्यासांनी भगवद्गीतेत दिले आहे. गीता ही व्यासांची मुख्य शिकवण आणि त्यांच्या मननाची संपूर्ण साठवण आहे. प्राचीन काळापासून गीतेला उपनिषदाचा नान मिळाला आहे. गीता उपनिषदांचेही उपनिषद आहे. गीतारूपी अमृत भगवंतांनी धनुर्धर अर्जुनाच्या निमित्ताने जगाला दिले आहे. जीवनाच्या विकासाला आवश्यक असलेला प्रायः प्रत्येक विचार गीतेत आहे. म्हणूनच गीता हा धर्मज्ञानाचा कोष आहे.

हजारो वर्षापासून ते आजपर्यंत ऋषी, साधू, संत, भक्त, चिंतक, योगी, कर्मवीर, ज्ञानी मग तो कोणत्याही देशातील, भूप्रदेशातील,काळातील असो कोणत्याही धर्माचा, जातीचा, पंथाचा असो, त्या सर्वांना गीतेतील अवीट माधुर्याने आणि सौंदर्याने मुग्ध केले आहे. गीतेने मानव समाजाला जगण्याची हिंमत आणि तेज दिले. जीवनाचा पुरुषार्थ दाखविला. भगवंतांनी अर्जुनाला निमित्तमात्र बनवून विश्वातील समग्र मानव जातीला गीता ज्ञानाद्वारे जीवनाभिमुख करण्याचा चिरंतन मार्ग दाखवला आहे.

पांडुरंगशास्त्री आठवले यांनी गीतेसंबंधी असे म्हणले आहे की,'वेद,उपनिषदे यांचा महान ज्ञानसागर गीतेने स्वतःच्या लहानसा घागरीत सामावून घेतलेला आहे. गीता ही सर्व शास्त्रमयी आहे. 'गीतेत सर्व शास्त्रांचा समन्वय पहायला मिळतो. गीता हा वैश्विक ग्रंथ आहे. गीता हा आमचा विश्व धर्मग्रंथ आहे. साहित्य शौकिनांची लालसा गीता पूर्ण करते. कर्मवीरांना गीता उत्साह देते. भक्तांना गीतेत भक्तीचे रहस्य आढळते. व्याकरणकारांचे हृदय गीतेतील शब्दांचे लालित्य पाहून डोलू लागते. पांडुरंगशास्त्री सांगतात की, निराशावादी मनुष्य गुलाबावरील काटे पाहतो, गीता त्याला काट्यांमध्ये गुलाब पाहण्याची दृष्टी देते. गीतेने मनुष्यमात्राला यशस्वी, सुखी, शांत आणि तृप्त जीवनाचा शाश्वत मार्ग दाखविला आहे. गीता म्हणजे भारताच्या गौरवाची शान आहे. गीता जगाकडे व जीवन मार्गाकडे पाहण्याची मूलभूत अध्यात्मपर दृष्टी देणारा ग्रंथ आहे. स्वधर्म जाणणे आणि प्राणांतीही तो न टाकणे ही एक मनाची घडण आहे. आपल्या प्राणप्रिय देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी झुंजलेले वीर, क्रांतिकारक देशभक्त, गीता हृदयाशी धरून फासावर चढले, याचाच अर्थ असा की, मृत्यूलाही हसतमुखाने सामोरे जाण्याचे आत्मिक आणि मानसिक बळ, शक्ती गीतेने दिली. लोकमान्य टिळक, योगी अरविंद, महात्मा गांधी या थोर राष्ट्रीय नेत्यांनी गीतेवर चिंतन केले आहे.

विद्या प्राप्त करावयाची असेल तर माणसांमध्ये विनम्रता, जिज्ञासा आणि सेवावृत्ती या तीन गोष्टी असल्या पाहिजेत, असा जीवनाला दृष्टी देणारा संदेश गीतेने जगाला दिला आहे. (संदर्भ?)   
      

## हे सुद्धा पहा
* जयंत्या
* भगवद्‌गीता

 

वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव
धूलिवंदन

**धुलिवंदन** हा होळीची राख व माती अंगाला लावण्याचा दिवस असून हा सण होळीच्या दुसऱ्या दिवशी ( फाल्गुन वद्य प्रतिपदेस) साजरा करतात. यास **धुळवड** असेही म्हणले जाते. या दिवशी महाराष्ट्रात सार्वजनिक सुट्टी असते. हा सण फाल्गुन कृष्ण प्रतिपदेला साजरा करतात. परंपरेप्रमाणे या दिवशी होलीका दहनाची राख एकमेकांना लावतात. कोकणात प्रत्येक गावाचे धूलिवंदन वेगवेगळ्या दिवशी असू शकते. या गावाचे धूलिवंदन सामान्यतः होळीच्या १५व्या दिवशी असते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव
वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव
वर्ग:महाराष्ट्रातील सार्वजनिक सुट्ट्या
चंद्रराव मोरे

**चंद्रराव मोरे** (जीवनकाळ: इ.स.चे १७वे शतक)राज्य जावळीच्या खोऱ्यात (वर्तमान सातारा जिल्हा, महाराष्ट्र) होती.चंद्रराव मोरे शुर मराठी सरदार होते.मोरे आडनाव नंतर अनेक आडनावात विभाजित ही झाले उदा. Darekar,दुदुस्कर, धूळूप, **गोळे** व इतर अनेक आडनावात मोरे पूर्ण हिंदुस्तान वसले.

## जीवन 
इ.स. १६५४ नंतर आदिलशहाने अफजलखानला जावळीवर चालून जाण्याचा हुकूम दिला. त्यामूळे चंद्रराव व शिवाजीराजे भोसले यांच्यानध्ये संघर्ष सुरू झाला आणि त्याचा परिणाम म्हणून शिवाजीराजे भोसले जावळीवर चालून गेले त्यानंतर चंद्रराव मोरे यांचा घातपाताने वध करण्यात आला.

j
वर्ग:आदिलशाही
वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास
उदयभान राठोड

**उदयभान राठोड** (अज्ञात - ४ फेब्रुवारी १६७०) हा‌ राजपूत सरदार होता. पुरंदरच्या तहानंतर मिर्झाराजा जयसिंह यांनी उदयभान राठोड यास सिंहगड किल्ल्याचा किल्लेदार नेमला.

## सिंहगडाची लढाई
सिंहगड किल्ला मराठा साम्राज्यात सामील करण्याच्या हेतूने छत्रपती शिवाजी महाराजांनी तानाजी मालुसरे यांस सिंहगड किल्ला जिंकण्याच्या मोहिमेवर पाठवले. ४ फेब्रुवारी 1670 रोजी तानाजी मालुसरे उदयभानशी लढताना मरण पावले.

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. १६७० मधील मृत्यू
वर्ग:मुघल साम्राज्य 
वर्ग:भारतीय राज्यकर्ते
दुर्गापूर

**दुर्गापूर** (बंगाली: দুর্গাপুর) हे भारताच्या पश्चिम बंगाल राज्याच्या बर्धमान जिल्ह्यामधील मोठे शहर आहे. दुर्गापूर हे कोलकाता व असनसोल यांच्या खालोखाल पश्चिम बंगाल मधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर व राज्यातील स्टील उद्योगाचे प्रमुख केंद्र आहे. येथील स्टील ऑथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेडचा कारखाना भारतामधील प्रमुख आहे. पश्चिम बंगालचे दुसरे मुख्यमंत्री बिधन चंद्र रॉय ह्यांनी दुर्गापूर औद्योगिक वसाहतीची संकल्पना केली होती. आज ३०१५ साली येथील औद्योगिक क्षेत्र राज्यातील सर्वात मोठ्या क्षेत्रांपैकी एक आहे. असनसोल व दुर्गापूर ही जुळी शहरे मानली जातात.

दुर्गापूर हे राष्ट्रीय महामार्ग २ वर कोलकात्याच्या १७० किमी वायव्येस असून येथील रेल्वे स्थानक देखील वर्दळीचे आहे. राष्ट्रीय प्रौद्योगिकी संस्थान, दुर्गापूर ही येथील प्रमुख उच्च शिक्षण संस्था आहे.

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील शहरे
*
विनायक चतुर्थी

कोणत्याही मराठी महिन्यात (चैत्र ते फाल्गुन), शुक्ल पक्षात येणाऱ्या चतुर्थीस **विनायक चतुर्थी** म्हणतात.

वर्ग :हिंदू पंचांग
चैत्रगौरी

**चैत्रगौरी** हा महाराष्ट्रातील एक उत्सव आहे. चैत्र महिन्यात शुक्ल पक्षात चैत्र शुक्ल तृतीयेपासून चैत्रगौर बसविली जाते. देवीला झोपाळ्यात बसवून महिनाभर म्हणजे वैशाख शुक्ल तृतीया(अक्षय्य तृतीये)पर्यंत तिची पूजा केली जाते.शिवपत्नी पार्वतीची ही गौरी रूपातील पूजा होय.
## चैत्रगौरी सोहळ्याचे स्वरुप
चैत्र महिन्यात मराठी स्त्रिया साजरा करीत असलेला एक पारंपरिक सोहळा आहे. स्त्रिया आपापल्या घरी हा समारंभ साजरा करतात. एका छोट्या पितळी पाळण्यामध्ये गौरीची स्थापना करतात, व महिनाभरातल्या कोणत्याही एका दिवशी आजूबाजूच्या स्त्रियांना हळदीकुंकवाला बोलावतात. कोकणात घरी आलेल्या स्त्रिया व कुमारिका यांचे पाय धुऊन त्यांच्या हातावर चंदनाचा लेप लावतात.भिजविलेले हरभरे आणि फळे यांनी त्यांची ओटी भरतात. तसेच कैरीचे पन्हे, कैरी घालून वाटलेली हरबऱ्याची डाळ देतात. गौरीची आरती करताना 'गौरीचे माहेर'नावाचे एक गाणे म्हणतात.ही पद्धती कोकणात दिसून येते.घरातील मुली व स्त्रिया हळदी कुंकू करतात त्यावेळी चैत्रगौरीपुढे शोभिवंत आरास मांडण्याची पद्धतही काही ठिकाणी दिसून येते.या महिन्यात गौरी आपल्या माहेरी येते अशी कल्पना आहे.

### नैवेद्य
कैरी घालून वाटलेली हरबऱ्याची डाळ, कैरीचे पन्हे, बत्तासे, टरबूज,कलिंगड यासारखी फळे ,भिजवलेले हरभरे असा नैवेद्य देवीला अर्पण केला जातो.

## चैत्रांगण
या निमित्ताने महिनाभर घराच्या अंगणात चैत्रांगण काढले जाते.

देवीची शस्त्रे म्हणजे शंख, चक्र, गदा, पद्म आणि तिची वाहने म्हणजे गाय, हत्ती, कासव, नाग, गरूड होत.
तिची सौभाग्याची लेणी म्हणजे फणी, करंडा, आरसा, मंगळसूत्र व सुवासिनींच्या ओटीचे ताट असून दारापुढे तुळशी वृंदावन, ॐ, स्वस्तिक, आंबा, श्रीफळ, उंबर- पिंपळ वगैरे पूजनीय वृक्ष ही हिंदू संस्कृतीची प्रतीके म्हणजेच रंगीत रांगोळी भरून काढलेले चैत्रांगण होय.

चैत्रांगणामध्ये चैत्रगौरीचा पाळणा, गणपती, समई, नाभी कमळ, कासव, शंख, सूर्य, चंद्र, गोपद्म, सर्प, त्रिशूळ, स्वस्तिक, कमळ, गदा, चक्र,  इ. हिंदू धार्मिक तसेच नैसर्गिक आकृत्या काढल्या जातात.यामध्ये प्रत्येक महिन्यात साज-या होणा-या विविध सण व व्रतांचे  अंकन रांगोळीच्या माध्यमातून केले जाते. मध्यभागी झोपाळ्यात बसलेल्या देवीचे चित्र, राधाकृष्ण, तुळशी अशी चित्रे चैत्रांगणात काढली जातात.

## भारतात अन्यत्र
कर्नाटक—
चैत्रगौरी ही कर्नाटकातही मांडली जाते. तिचे पूजन करून सुशोभन केले जाते.स्रियांची भिजवलेल्या हरभऱ्यांनी ओटी  भरतात.

राजस्थान—
राजस्थानात होळी पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी चैत्र महिना सुरू होतो.या दिवशी गणगौर बसवितात.होळीच्या राखेचे आणि शेणाचे १६ मुटके करतात.भिंतीवर १६ हळद आणि कुंकवाच्या टिकल्या काढतात.त्याखाली मुटके मांडतात.हे मुटके हे गौरीचे प्रतीक होय.गव्हाच्या ओंब्या,हळद यांनी पूजा करतात.
ज्वारीच्या कणसाला पांढरा दोरा बांधून गौरीच्या मुटक्यांजवळ ते कणीस ठेवतात.त्याला शंकर म्हणतात.आणखी एका कणसाला केसांचा गुंता आणि लाल पिवळा धागा बांधतात.हेही गौरीचे प्रतीक मानले जाते.या गौरीला चुरमा आणि लिंबाच्या डहाळ्यांचा नैवेद्य दाखवतात.

भारतातील आदिवासी जमातींमधेही महिला चैत्रगौरीचे पूजन करतात.

## चित्रदालन

चित्र:Chaitrangana.jpg|शेणाने सारवलेल्या जमिनीवर काढलेले चैत्रांगण 
File:चैत्रांगण.jpg|चैत्रांगण

## संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव
वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये
वर्ग:हिंदू परंपरा
वर्ग:भारतीय संस्कृती
वर्ग:हिंदू देवता
दशमी (मराठी खाद्यपदार्थ)

**दशमी** हा एक मराठी खाद्यपदार्थ आहे. हा पोळी/भाकरीचा एक प्रकार आहे. दशमी म्हणजे दुधात कालवलेल्या पिठाची पोळी किंवा भाकरी.  ही काहीकाही उपासांना चालते. प्रवासासाठी गुळाची दशमी करतात. ही पाच-सहा दिवस टिकते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ
वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख
प्रतिपदा

'''''' हा हिंदू कालमापनातील अमावास्येनंतर किंवा पौर्णिमेनंतर येणारा लगेचचा दिवस (तिथी) आहे. अमावास्येनंतर येणार्‍ऱ्याप्रतिपदेला शुद्ध किंवा शुक्ल प्रतिपदा आणि पौर्णिमेनंतर येणाऱ्या प्रतिपदेला वद्य किंवा कृष्ण प्रतिपदा म्हणातात. दक्षिणी भारतात शुक्ल प्रतिपदेच्या दिवशी नवीन महिना सुरू होतो, तर मध्य आणि उत्तर भारतात नवीन हिंदू महिन्याची सुरुवात पंधरा दिवस आधी, म्हणजे कृष्ण प्रतिपदेला होते.

प्रतिपदेला (आणि षष्ठी/एकादशीला) नंदा तिथी, म्हणजेच आनंद देणारी तिथी असे म्हणतात.

## काही महत्त्वाच्या प्रतिपदा
* आश्विन शुक्ल प्रतिपदा - शारदीय नवरात्राचा पहिला दिवस, अग्रसेन जयंती
* चैत्र शुक्ल प्रतिपदा - गुढी पाडवा
* माघ वद्य प्रतिपदा - गुरू प्रतिपदा
* फाल्गुन वद्य प्रतिपदा - धूलिवंदन (धुळवड)
* कार्तिक शुद्ध प्रतिपदा - हा दिवस बलिप्रतिपदा म्हणून पुराणातील बळीराजाच्या स्मरणार्थ साजरा होतो. तो दिवाळी पाडवा म्हणून ओळखला जातो. दिवाळीतील पाडवा हा साडेतीन मुहुर्तांपैकी एक मानला गेला आहे.

{विस्तार}}

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
चतुर्थी

'''''' ही कालमापनातील अमावास्येनंतर आणि पौर्णिमेनंतर चौथ्या दिवशी येणारी तिथी आहे.  अमावास्येनंतर सुरू होणाऱ्या शुक्ल पक्षातील चतुर्थीला विनायकी चतुर्थी आणि पौर्णिमेनंतर चौथ्या दिवशी येणाऱ्या चतुर्थीला संकष्टी चतुर्थी म्हणतात. ही कृष्ण(=वद्य) पक्षात येते. संकष्टी चतुर्थी मंगळवारी आली तर तिला अंगारकी चतुर्थी म्हणतात. संकष्टी चतुर्थीला नुसतेच 'संकष्टी' आणि अंगारकी चतुर्थीला 'अंगारकी' म्हणायचा प्रघात आहे. 

## संकष्टी चतुर्थींची विशिष्ट नावे
* चैत्रातल्या संकष्टीला विकट संकष्टी चतुर्थी, वैशाखात येणारीला एकदंत आणि ज्येष्ठ कृष्ण चतुर्थीला कृष्णपिंगल चतुर्थी अशी नावे आहेत. 
* आषाढातल्या संकष्टीला गजानन संकष्टी चतुर्थी म्हणतात.
*श्रावण कृष्ण चतुर्थीला हेरंब चतुर्थी व बहुला चतुर्थी ही नावे आहेत, तर विघ्नराज चतुर्थी भाद्रपदात येते. 
* आश्विन वद्य चतुर्थीला वक्रतुंड संकष्टी चतुर्थी.  या दिवशी करवा चौथ असतो. 
* कार्तिकातल्या संकष्टीला गणाधिप चतुर्थी हे नाव आहे.
* मार्गशीर्षात आखुरथ चतुर्थी येते. 
* पौषातल्या संकष्टीला लम्बोदर संकष्टी चतुर्थी किंवा सकट चौथ ही नावे आहेत. 
* माघात द्विजप्रिय संकष्टी तर, फाल्गुनात भालचंद्र चतुर्थी.

## विनायकी चतुर्थीची विशिष्ट नावे
* भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीला गणेश चतुर्थी म्हणतात.
* माघ शुक्ल चतुर्थीला तीळ चतुर्थी, कुंद चतुर्थी, वरद चतुर्थी वा तिलकुंद चतुर्थी म्हणतात. या दिवशी गणपतीचा जन्म झाला असे मानले जाते, म्हणून या दिवशी गणेशजयंती असते.  तिलकुंद चतुर्थीला हिंदी भाषक प्रदेशात महत्त्वाची मानतात, तिथे हिला तिलवा म्हणतात. 

चतुर्थीला (आणि नवमी/चतुर्दशीला) रिक्ता तिथी म्हणतात.

## हे सुद्धा पहा
*अंगारकी चतुर्थी
* चतुर्मास
* पंचांग
* भारतीय सौर कालगणना
*संकष्ट चतुर्थी

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
षष्ठी

'''''' ही कालमापनातील एक तिथी आहे.

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
सप्तमी

'''''' ही हिंदू कालमापनातील एक तिथी आहे. अमावस्येनंतर ही साधारणपणे ७व्या दिवशी आली तर शुक्ल सप्तमी आणि पौर्णिमेनंतर सातव्या दिवशी आली तर कृष्ण सप्तमी असते. 

## काही विशेष सप्तम्या
* चैत्र कृष्ण सप्तमी - गुरू अर्जुनदेव जयंती
* वैशाख शुद्ध सप्तमी - गंगा सप्तमी, चित्रगुप्त जयंती (कायस्थ लोक मात्र, भाऊबीजेच्या दिवशी चित्रगुप्त जयंती साजरी करतात.)
* विवस्वत सप्तमी : आषाढ शुद्ध सप्तमी
* आषाढ कृष्ण सप्तमी - शीतला सप्तमी (ओरिसा)
* श्रावण शुद्ध सप्तमी - संत तुळशीदास जयंती.  याच दिवशी  इ.स. १४९७ साली तुळशीदासांचा जन्म झाला.
* भाद्रपद शुक्ल सप्तमी - मुक्ताभरण सप्तमी, संतान सप्तमी 
* कार्तिक शुद्ध सप्तमी - सहस्रबाहू जयंती
* मार्गशीर्ष शुक्ल सप्तमी - गुरू घासीदास जयंती, नंदा सप्तमी
* पौष शुक्ल सप्तमी - गुरू गोविंददास जयंती
* पौष कृष्ण सप्तमी - रामानंदाचार्य जयंती
* माघ शुद्ध सप्तमी - रथसप्तमी. अचला सप्तमी, विधान सप्तमी किंवा (रथ)आरोग्य सप्तमी; शिवाय चंद्रभागा सप्तमी (ओरिसा), नर्मदा जयंती
* फाल्गुन कृष्ण सप्तमी - शीतला सप्तमी (ओरिसा सोडून अन्यत्र)
* रविवारी येणारी सप्तमी -  रविवार सप्तमी, भानुसप्तमी, सूर्य सप्तमी
* शुक्ल पक्षात रविवारी येणारी सप्तमी - विजया सप्तमी

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
नवमी

'''''' ही हिंदू कालमापनातील एक तिथी आहे. हिंदू महिन्यात साधारणत: दोन नवमी येतात, शुक्ल (शुद्ध) पक्षात एक आणि कृष्ण (वद्य) पक्षात एक. शनिवारी नवमी आल्यास त्यादिवशी दग्धयोग असतो. 

## काही महत्त्वाच्या नवम्या
* चैत्र शुक्ल नवमी - रामनवमी
* वैशाख शुक्ल नवमी - सीता नवमी/जानकी नवमी
* ज्येष्ठ शुद्ध नवमी - महेश नवमी (माहेश्वरी समाजाचा सण : या दिवशी माहेश्वरी समाजाची निर्मिती झाली.)
* श्रवण शुक्ल नवमी : नकुल नवमी
* श्रावण वद्य नवमी - गोगा नवमी
* आश्विन शुक्ल नवमी - महानवमी
* भाद्रपद शुद्ध नवमी - अदुःख नवमी
* भाद्रपद वद्य नवमी - अविधवा नवमी
* आषाढ शुद्ध नवमी - कांदे नवमी (चातुर्मास सुरू होण्याआधीचा कांदे-लसूण आणि कांद्याचे पदार्थ खाण्याचा शेवटचा दिवस); भडली नवमी.
* कार्तिक शुद्ध नवमी - कूष्मांड नवमी. कोहळे नवमी. (महाराष्ट्राबाहेर आवळा नवमी किंवा अक्षय नवमी. या दिवशी तिकडे आवळी भोजनाचा  (आवळ्याच्या झाडाखाली बसून तयार केलेल्या व आस्वाद घेतलेल्या जेवणाचा) कार्यक्रम असतो. (आवळा देऊन कोहळा काढण्याची म्हण यावरून निघाली असेल का?)
* माघ शुद्ध नवमी - महानंदा नवमी; गुप्त नवरात्रातला शेवटचा दिवस.
* माघ वद्य नवमी - दासनवमी

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
द्वितीया

'''''' ही हिंदू कालमापनातील एक तिथी आहे. अमावास्येनंतर दुसऱ्या दिवशी आली तर तिला शुक्ल द्वितीया आणि पौर्णिमेनंतर दुसऱ्या दिवशी आली तर वद्य द्वितीया म्हणतात.  अमावास्येनंतर आलेल्या प्रतिपदेला जर चंद्रदर्शन झाले नाही, तर ते द्वितीयेला नक्की होते, आणि नवा मुसलमानी महिना सुरू होतो. काही ठराविक महिन्यातल्या चंद्रदर्शनाच्या दुसऱ्या दिवशी ईद असते. 

द्वितीया (आणि सप्तमी/द्वादशीला) भद्रा तिथी म्हणतात.

## काही महत्त्वाच्या द्वितीया
* चैत्र शुक्ल द्वितीया - सिंधारा दूज/दोज/दौज
* चैत्र वद्य द्वितीया - आसों दोज/आशा दूज
* वैशाख वद्य द्वितीया - नारद जयंती, झुलेलाल जयंती
* आषाढ शुक्ल द्वितीया - जगन्नाथपुरीला रथयात्रेची सुरुवात. 
* कार्तिक शुक्ल द्वितीया - यम द्वितीया, भाऊबीज; (हिंदीत भाई दूज)
* पौष शुक्ल द्वितीया - नृसिंह सरस्वती जयंती
* फाल्गुन वद्य द्वितीया - तुकाराम बीज

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
त्रयोदशी

'''''' ही हिंदू कालमापनातील एक तिथी आहे. महिन्याच्या पहिल्या पंधरवड्यात शुक्ल आणि दुसऱ्या पंधरवड्यात वद्य त्रयोदशी येते. प्रत्येक त्रयोदशीला शिवरात्री हे पर्व असते. माघ वद्य त्रयोदशीला महाशिवरात्र म्हणतात. त्रयोदशीला केलेल्या उपासाला प्रदोष हे नाव आहे.. दोन्ही पक्षांत येत असल्याने या दिवसाला पक्षप्रदोष म्हणतात. त्यांना वारानुसार सोमप्रदोष, भौमप्रदोष किंवा शनिप्रदोष ही नावे आहेत. 

## काही विशेष त्रयोदश्या
* चैत्र शुद्ध त्रयोदशी - अनंग त्रयोदशी; महावीर जयंती
* ज्येष्ठ वद्य त्रयोदशी - अंगीरस ऋषी जयंती 
* आषाढ शुक्ल त्रयोदशी - मंगल तेरस
* आश्विन वद्य त्रयोदशी - धनत्रयोदशी; धन्वंतरी जयंती
* माघ शुद्ध त्रयोदशी - विश्वकर्मा जयंती 
* माघ वद्य त्रयोदशी - महाशिवरात्र
* पौष वद्य त्रयोदशी - मेरु त्रयोदशी (जैन)
*  फाल्गुन कृष्ण त्रयाॊदशी -मधुकृष्ण त्रयोदशी

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
द्वादशी

'''''' ही हिंदू कालमापनातील एक तिथी आहे. अमावास्येनंतर बाराव्या दिवशी आली तर हिला शुक्ल द्वादशी आणि पौर्णिमेनंतर बाराव्या दिवशी आली तर हिला कृष्ण द्वादशी म्हणतात.

## वर्षभरातल्या काही महत्त्वाच्या द्वादश्या
* चैत्र शुक्ल द्वादशी -  मदन द्वादशी, वामन द्वादशी (सनातन पंचांगाप्रमाणे)
* चैत्र कृष्ण द्वादशी - सेन जयंती (राजस्थान)
* ज्येष्ठ शुक्ल द्वादशी - संभाजी महाराज पुण्यतिथी
* ज्येष्ठ कृष्ण द्वादशी - निवृत्तिनाथ पुण्यतिथी
* आषाढ शुक्ल द्वादशी - वासुदेव द्वादशी
* श्रावण कृष्ण द्वादशी - संत सेना महाराज पुण्यतिथी
* भाद्रपद शुक्ल द्वादशी - श्रवण द्वादशी (त्या दिवशी श्रवण नक्षत्र असल्यास), वामनद्वादशी; वामनजयंती
* आश्विन कृष्ण द्वादशी - गोवत्स द्वादशी (वसुबारस), गुरूद्वादशी
* कार्तिक शुद्ध द्वादशी - चातुर्मास समाप्ती
* मार्गशीर्ष शुक्ल द्वादशी - अखंड द्वादशी, व्यंजन द्वादशी, धन द्वादशी (ओरिसा), मत्स्य द्वादशी
* मार्गशीर्ष कृष्ण द्वादशी - सुरूप द्वादशी
* पौष शुक्ल द्वादशी - कूर्म द्वादशी, सांबा द्वादशी (ओरिसा)
* पौष कृष्ण द्वादशी - तिल द्वादशी
* माघ शुक्ल द्वादशी - भीष्म द्वादशी  
* फाल्गुन शुक्ल द्वादशी - गोविंद द्वादशी

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
भौमप्रदोष

'''''' हे कर्जमुक्तीसाठी करण्यात येणारे एक प्रकारचे शिवाचे व्रत आहे.मंगळवारी त्रयोदशी तिथी आली असता भौमप्रदोष होतो.
## हे सुद्धा पहा 
* प्रदोष व्रत
*शनिप्रदोष
*अर्कप्रदोष
*सोमप्रदोष
*बुधप्रदोष
*बृहस्पतिप्रदोष 
*शुक्रप्रदोष
* मंगळदोष
*अंगारकी चतुर्थी
* चतुर्मास
* पंचांग
* भारतीय सौर कालगणना
* चांद्रमास
## बाह्य दुवे
*प्रदोष  - महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश

वर्ग :व्रतवैकल्ये
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग: हिंदू धर्म
वर्ग: कालक्रम
वर्ग:धार्मिक आचार
हिना रब्बानी खर

इवलेसे|250px|
**हिना रब्बानी खर** (उर्दू: حنا ربانی کھر ; रोमन लिपी: *Hina Rabbani Khar* ) (१९ नोव्हेंबर, इ.स. १९७७; मुलतान, पंजाब, पाकिस्तान - हयात) ही पाकिस्तानातील राजकारणी आहे. २० जुलै, इ.स. २०११ रोजी हिने पाकिस्तानाच्या परराष्ट्रमंत्रिपदाची सूत्रे हाती घेतली. या पदावर आरूढ झालेली हिना ही पहिली स्त्री, तसेच सर्वांत तरुण व्यक्ती आहे. तत्पूर्वी ही इ.स. २००२ व इ.स. २००८ सालांतल्या निवडणुकींत एनए-१७७ मुझफ्फरगढ-२ या मतदारसंघातून राष्ट्रीय विधिमंडळात निवडून गेली होती. हिचे वडील *गुलाम नूर रब्बानी खर* हे पाकिस्तानी राजकारणी, जमीनदार असून चुलते *गुलाम मुस्तफा खर* पंजाब प्रांताचे माजी गव्हर्नर होते.

## बाह्य दुवे 
वर्ग:पाकिस्तानी राजकारणी
वर्ग:पाकिस्तानी महिला
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एन.ए.के. ब्राऊन

**एर मार्शल नॉर्मन अनिलकुमार ब्राऊन (जन्मः डिसेंबर १५ १९५१)** भारतीय वायुसेनेचे प्रमुख आहेत. एरचीफ मार्शल पी. व्ही. नाईक यांच्याकडून ३१ जुलै २०११ रोजी एरमार्शल ब्राऊन यांनी या पदाची सूत्रे स्वीकारली.

एर मार्शल ब्राऊन १९७२ पासून वायुसेनेत कार्यरत आहेत. खडकवासला पुणे येथील राष्ट्रीय संरक्षण अकादमीचे विद्यार्थी असलेले ब्राऊन फायटर कॉंबॅट लिडर आहेत. त्यांना फ्लाईंग हंटर, सर्व प्रकारची मिग-२१, जॅग्वार आणि सुखॉय (एसयू-३०)  विमानाच्या उड्डाणांचा अनुभव आहे

वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय वायुसेना
तृतीया

'''''' ही हिंदू कालमापनातील अमावास्येनंतर तिसऱ्या दिवशी किंवा पौर्णिमेनंतर तिसऱ्या दिवशी येणारी तिथी आहे. तृतीयेला हिंदीत तीज म्हणतात. तृतीया, अष्टमी आणि त्रयोदशी ह्या तिथिसमुच्चयाला जया म्हणतात.  अमावास्येनंतर येणारी शुक्ल (किंवा शुद्ध) तृतीया असते, तर पौर्णिमेनंतर येणारी तृतीया ही वद्य (किंवा कृष्ण) तृतीया असते. 

## काही विशेष तृतीया
* अक्षय्य तृतीया (वैशाख शुक्ल तृतीया) (हिंदीत आखा तीज)
* कजरी तीज, कज्जली तीज किंवा सतवा तीज (श्रावण वद्य तृतीया)
* गौरी तृतीया (भाद्रपद शुक्ल तृतीया) (हरितालिका तृतीया); वराह जयंती
* महाराणा प्रताप जयंती (ज्येष्ठ शुक्ल तृतीया)
* हरियाली तृतीया (श्रावण शुक्ल तृतीया)

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
अष्टमी

'''''' ही हिंदू कालमापनातील एक तिथी आहे. ही पौर्णिमेनंतरच्या आणि अमावस्येनंतरच्या साधारणपणे आठव्या दिवशी असते. पौर्णिमेनंतरची अष्टमी ही वद्य अष्टमी असते, त्या अष्टमीला कालाष्टमी हे नाव आहे. अमावस्येनंतर येणारी शुक्ल अष्टमी ही दुर्गाष्टमी असते. सूर्यापासूनचे चंद्रापर्यंतचे कोनांतर (पृथ्वी-सूर्य सरळ रेषेने पृथ्वी-चंद्र रेषेशी पृथ्वीजवळ केलेल्या कोनाचे मोजमाप) जेव्हा ८५ ते ९६ अंश असते तेव्हा शुक्ल पक्षातली अष्टमी (First Quarter Phase), आणि जेव्हा ते २६५ ते २७६ अंश असते तेव्हा वद्य पक्षातली अष्टमी (Third Quarter Phase) असते.

## अष्टम्यांची काही खास नावे
* अशोकाष्टमी - चैत्र शुक्ल अष्टमी
* कराष्टमी - आश्विन वद्य अष्टमी
* कालभैरव जयंती/भैरवाष्टमी - कार्तिक वद्य अष्टमी, कालभैरव जयंती
* कालाष्टमी - कोणत्याही महिन्यातली वद्य अष्टमी
* गोपाष्टमी/गोपालाष्टमी - कार्तिक शुक्ल अष्टमी
* जन्माष्टमी/गोकुळ अष्टमी - श्रावण वद्य अष्टमी
* जानकी जयंती (सीता अष्टमी) - माघ वद्य अष्टमी
* त्रिलोचन अष्टमी - ज्येष्ठ शुक्ल अष्टमी
* दुर्गाष्टमी - कोणत्याही महिन्यात येणारी शुक्ल अष्टमी
* बुधाष्टमी - बुधवारी येणारी अष्टमी
* भीमाष्टमी - पौ़ष शुक्ल अष्टमी
* भैरवाष्टमी/कालभैरव अष्टमी - कार्तिक कृष्ण अष्टमी
* महाअष्टमी - आश्विन शुक्ल अष्टमी
* राधाष्टमी - भाद्रपद शुक्ल अष्टमी
* रुक्मिणी अष्टमी - मार्गशीर्ष कृष्ण अष्टमी
* शीतलाष्टमी/शाकाष्टका - फाल्गुन वद्य अष्टमी. या दिवशी आठ शाकभाज्या ब्राह्मणाला दान करतात.

वर्ग:हिंदू कालमापन
वर्ग:हिंदू पंचांग
वर्ग:ज्योतिष
तेजस (निःसंदिग्धीकरण)

**तेजस** या शब्दाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत :

*एच.ए.एल. तेजस हे भारतीय हवाईदलातील एक विमान आहे.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
रंजन सोढी

**रंजन सोढी** हा भारताचा डबल ट्रॅप प्रकारातील आघाडीचा नेमबाज आहे. इ.स. २०१०च्या राष्ट्रकुल स्पर्धांत त्याने दोन रजतपदके मिळवली आणि इ.स. २०१० च्याआशियाई खेळांत़ त्याने सुवर्णपदक प्राप्त केले. इंटरनॅशनल शूटिंग स्पोर्टस फेडरेशनच्या डबल ट्रॅपच्या जागतिक मानांकनात ३१ जुलै २०११ला त्याने अव्वल स्थान प्राप्त केले. 

वर्ग:भारतीय खेळाडू
मैथिली (निःसंदिग्धीकरण)

**मैथिली** शब्दाचा वापर अनेक प्रकारे होतो -

* मैथिली - रामाची पत्नी सीता. ही मिथिला शहराची असल्यामुळे तिला मैथिली हे संबोधन होते.
* मैथिली भाषा.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
ग्रेट बॅरियर रीफ

[right|thumb|250 px|[क्वीन्सलंडच्या पूर्वेकडील ग्रेट बॅरियर रीफ]]
**ग्रेट बॅरियर रीफ** हा जगातील सर्वात मोठा रीफसमूह आहे. रीफ ही समुद्रात पाण्याच्या पृष्ठभागाखाली विविध कारणास्तव तयार झालेली टेकडी होय. ग्रेट बॅरियर रीफ ऑस्ट्रेलियाच्या क्वीन्सलंड राज्याच्या पूर्व किनाऱ्याजवळ कॉरल समुद्रात स्थित असून त्यामध्ये सुमारे २,९०० रीफ व ९०० बेटांचा समावेश होतो. २,६०० किमी लांबवर पसरलेल्या ह्या रीफसमूहाने समुद्राचा ३,४४,४०० चौरस किमी इतका पृष्ठभाग व्यापला आहे. 

ग्रेट बॅरियर रीफ हे संपूर्णपणे कॉरल ह्या उथळ समुद्रात आढळणाऱ्या सुक्ष्म जंतूंनी केलेल्या कॅल्शियम कार्बोनेटच्या उत्सर्गापासून तयार झालेले आहे. हे रीफ युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान व जगातील सात नैसर्गिक आश्चर्यांपैकी एक आहे.

ह्या रीफच्या नैसर्गिक सौंदर्यामुळे स्कुबा डायव्हिंग हा पर्यटनउद्योग येथे सर्वात लोकप्रिय आहे. 

## गॅलरी 

चित्र:GreatBarrierReef-EO.JPG|उपग्रह चित्र
चित्र:Turtle06.jpg|येथे आढळणारे समुद्री कासव
चित्र:Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|ह्या रीफच्या अस्तित्वासाठी कारणीभूत असणारे कॉरल
चित्र:Blue Linckia Starfish.JPG|स्टारफिश

## बाह्य दुवे 
* 
* जागतिक वारसा स्थान
* संशोधन केंद्र 
* वर्ल्ड वाईल्ड फंड 
* नॅशनल जिऑग्राफिक

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचा भूगोल
वर्ग:प्रशांत महासागर
वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील जागतिक वारसा स्थाने