open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मीनाक्षी

**मीनाक्षी ** ही एक एक हिंदू देवता आहे. नायक वंशातील राजांनी बांधलेले सतराव्या शतकातील तिचे विख्यात मंदिर तमिळनाडूमधील मदुराई येथे आहे. या मंदिरात तिची द्विभुज व पूर्वाभिमुख मूर्ती आहे. या मंदिराच्या उत्तरेला सुंदरेश्वराचे म्हणजे शंकराचे मंदिर आहे. 

thumb|right|मीनाक्षी मंदिर मदुराई
मीन म्हणजे मासा. मीनाक्षी म्हणजे माशासारखे सुंदर डोळे असलेली. तिचे डोळे सुंदर असल्यामुळे तिला हे नाव देण्यात आले, अशी कथा आहे. मीन हे मदनाचे प्रतीक असल्यामुळे प्रणययुक्त डोळे असलेली ती मीनाक्षी, असाही या नावाचा अर्थ करण्यात आला आहे. तिच्या अंगाला माशाच्या वासासारखा वास येत होता, हा कथाभागही तिचा माशाशी संबंध जोडतो. ती कुबेरकन्या असल्यामुळे तिला यक्षिणी म्हणले जाई, अशीही एक कथा आढळते. जन्म, विवाह इत्यादींविषयीच्या विविध कथांपैकी एका कथेनुसार ती मलयध्वज नावाच्या पांड्य राजाला नवसाने झालेली मुलगी होती. तिच्या छातीवर तीन स्तन होते. आपल्याबरोबरच्या युद्धात जो अजिंक्य ठरेल, त्याला पती म्हणून निवडावयाचे, अशी तिची प्रतिज्ञा होती. तिने अनेक राजांना जिंकल्यावर कैलासावर स्वारी करण्याचा निर्णय घेतला, परंतु शंकर तिच्यासमोर उभा राहताक्षणीच ती लज्जित झाली, तिचा तिसरा स्तन गळून पडला आणि तिच्या अंगाला असलेला माशाचा वासही नाहीसा झाला. त्यामुळे तिने शंकराला वरले.

सांस्कृतिक देवाणघेवाणीच्या ओघात मूळची द्राविड शक्तिदेवता असलेल्या मीनाक्षीला पार्वती आणि छोक्कलिंगम या द्राविड देवाला शंकर मानण्यात आले असे दिसते. दरवर्षी चैत्र महिन्यात या दोघांच्या विवाहाचा सोहळा साजरा केला जातो. हा सोहळा ऐतिहासिक दृष्टीनेही महत्त्वाचा मानला जातो. कारण, राजा तिरूमल नायक याने शैव, वैष्णव व शाक्त संप्रदायांमधील कटुता कमी करण्यासाठी हा सोहळा सुरू केला, असे म्हणले जाते. विष्णूचा अवतार मानलेल्या अलगर या देवाला मीनाक्षीचा भाऊ बनविण्यात आले आणि तो दरवर्षी मीनाक्षी व सुंदरेश्वर यांचा विवाह लावून देण्यासाठी मदुराईला येतो, अशी कल्पना करण्यात आली.

## उत्सव 
मदुराई येथे दरवर्षी आषाढ महिन्यात मीनाक्षीची विशेष पूजा होते. शंकराने मीनाक्षीबरोबर केलेल्या ६४ लीलांचा स्मरणोत्सव श्रावणात केला जातो; तसेच, पौष पौर्णिमेला मीनाक्षीची रथयात्रा निघते.

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदू दैवते
गेशा

जपानमधील मोठमोठ्या सार्वजनिक उपाहारगृहांतून, विशेषतः मेजवान्यांच्या प्रसंगी, स्त्रियांशी घरगुती सलगीने व पुरुषांशी सौम्य शृंगारिक रीत्या वागून नृत्यगायनाने किंवा चतुर संभाषणाने मनोरंजन करण्याचे कार्य ज्या स्त्रिया करतात, त्यांना ‘गेशा’ म्हणतात. गेशा म्हणजे कलाकार किंवा कलावंतीण. बहुतेक गेशा संभाषणचतुर असतात. त्यांचे मुख्य कार्य वातावरण उल्हसित व सुखद करण्याचे असते.

त्यांचा पोशाख अत्यंत आकर्षक व नीटनेटका असतो. त्यांना सर्व गावगप्पांची माहिती असते. गेशाविषयक शिक्षण देणाऱ्या संघटना असून त्या मुलींना लहान वयापासूनच विविध प्रकारचे शिक्षण देतात. त्याबद्दल मुलींच्या पालकांकडून शुल्क आकारले जाते. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर उद्योगात पैसे कमवून गेशा त्याची भरपाई करते. एका नृत्याचा मोबदला म्हणून अनुभवी गेशा शेकडो डॉलर घेतात तर नव्याने व्यवसायास लागलेल्यांना तासाचे काही डॉलरच मिळतात.

गेशांच्या नाट्यसृष्टीशीही नेहमी संबंध येतो व कधीकधी त्यांना नायिकेचेही काम मिळते. विवाह केल्यास गेशा व्यवसायातून निवृत्त होतात अन्यथा सर्वसाधारणपणे उतारवयात त्या उपाहारगृहांची मालकी पत्करतात. नृत्य व गायन शिकविणे अथवा नवीन गेशा तयार करणे, हे व्यवसायही त्या करतात.

जपानी साहित्यात शृंगारिक कथेची नायिका बहुधा गेशाच असते. जपानी जीवनात ‘गेशा’ ही संस्था बरीच वर्षे असूनही, तिच्यामुळे जपानी कौटुंबिक जीवनाला काहीच धक्का पोहोचलेला नाही, हे विशेष आहे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
वर्ग:जपानी संस्कृती
गोदावरीच्या उपनद्या

कोकणात किंवा सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरून वाहणाऱ्या गोदावरी-तापीच्या उपनद्यांत चोंदी, कावेरी, सासू किंवा तान, मान किंवा बामती, नार, पार, बारीक, दमणगंगा, वाल, वैतरणा व भीमा या प्रमुख नद्या आहेत. त्यांपैकी काही नद्या जिल्ह्यांच्या किंवा राज्याच्या सीमेवरून काही अंतर वाहतात. त्या तीव्र उताराच्या आणि बऱ्याच लहान आहेत. वैतरणा नदीने दारणेच्या खोऱ्यात नदी अपहरण केले असल्याची शक्यता आहे. 

तापीच्या खोऱ्यातून ईशान्य दिशेस वाहणाऱ्या नद्यांत गिरणा व बोरी या नद्या प्रमुख आहेत व त्या स्वतंत्रपणे तापीस मिळतात. गिरणा नदी सह्याद्रीमध्ये हातगडपासून ८ किमी. नैर्ऋत्येस, चेराई गावाच्या दक्षिणेस उगम पावते व कळवण, सटाणा व मालेगाव तालुक्यांतून वाहत जाऊन जळगाव जिल्ह्यात शिरते. 

नाशिक जिल्ह्यात गिरणेस तांबडी, पुनंद, आराम, मोसम व पांझण या प्रमुख उपनद्या मिळतात. मन्याड ही गिरणेची उपनदी या जिल्ह्यात उगम पावते आणि गिरणेस जळगाव जिल्ह्यात मिळते. पांझण आणि मन्याड या खोल, अरुंद दऱ्यांतून व उंच दरडींमधून वाहत असल्यामुळे जलसिंचनास फारशा उपयुक्त नाहीत; परंतु गिरणा व तिच्या बाकीच्या उपनद्या मात्र त्या दृष्टीने चांगल्या उपयोगी पडतात. या जिल्ह्यात गोदावरी ही दक्षिण भारतातील सर्वांत मोठी नदी, नाशिकपासून जवळच गंगाद्वार (त्र्यंबकेश्वर) येथे उगम पावते. तिला १४ कि. मी.वर किकवी मिळते. 

काश्यपी (कास)–गोदावरी संगमापासून जवळच गंगापूर धरण बांधले आहे व तेथून दहा किमी. अंतरावर नाशिक शहर आहे. जलालपूरजवळ आळंदी नदी गोदावरीस मिळाल्यानंतर काही अंतरावर गोदावरी अरुंद, खडकाळ पात्रातून जाऊन सुमारे १० मी.खोल उडी घेते व तोच दूधस्थळी धबधबा होय. नाशिक शहरात प्रवेश करण्यापूर्वी ती सुमारे दोन मी.ची छोटीशी उडी घेते. तिच्या काठी अनेक देवळे असून पात्रात अनेक कुंडले बांधलेली आहेत. नाशिक व निफाड या दोन तालुक्यांतील गोदावरीचा ९६ किमी. प्रवाह या जिल्ह्यातून वाहतो. 

दारणा ही गोदावरीची या जिल्ह्यातील प्रमुख उपनदी होय. ती इगतपुरीच्या आग्नेयेस १३ किमी.वर सह्याद्रीमध्ये उगम पावते. दारणेवर नांदगावजवळ धरण बांधण्यात आले आहे व त्यामुळे लेक बीले हा जलाशय निर्माण झाला आहे. दारणेस वाकी, उंदुलोह व वालदेवी या प्रमुख उपनद्या मिळतात व त्यांसह दारणा निफाड तालुक्यात गोदावरीस मिळते. या पूर्ववाहिनी नद्या बऱ्याच उथळ असून वर्षातून सहा ते आठ महिने कोरड्या असतात. दारणेशिवाय गोदावरीस या जिल्ह्यात देव, झाम, बाणगंगा, काडवा व गुई या प्रमुख नद्या मिळतात. गोदावरी व तिच्या उपनद्या यांचा जिल्ह्याला सिंचनाच्या दृष्टीने बराच उपयोग होतो.

गोदावरी नदी
गायत्री सहस्रनाम

**गायत्री सहस्रनाम**  हे  हिंदू धर्मातील संस्कृत स्तोत्र असून  गायत्री देवीची उपासना करताना वापरले जाते.

## गायत्री देवी आणि गायत्री मंत्र
गायत्री देवी ही एक हिंदू धर्मातील आराध्य देवता असून गायत्री मंत्राला अतिशय शक्तिशाली मंत्राचा दर्जा दिला जातो. हिंदू धर्मातील मान्यतेनुसार महर्षि विश्वामित्रांंनी गायत्री देवीची कठोर तपस्या केली आणि गायत्री मंत्राची रचना केली. 

:**गायत्री मंत्र -**
 (ऋग्वेद ३,६२,१०)

:'''ॐ अर्थात 'प्रणव' सहित गायत्री मंत्र -**

:**गायत्री महामंत्र -'*

अधिक माहितीसाठी 

## सहस्रनाम/सहस्त्रनाम
(शाब्दिक अर्थ - हजार नावे) संस्कृत साहित्यात सहस्रनाम ही एक स्तोत्र मंत्राची विशिष्ट रचना असून यात आपल्या आराध्य दैवताच्या एक हजार नावांचा समावेश असतो. जसे की विष्णू सहस्रनाम, *ललितासहस्रनाम*, *गणेश सहस्रनाम*, *शिव सहस्रनाम*, *बटुकभैरव सहस्रनाम*  इत्यादी. अशाच प्रकारे *गायत्री सहस्रनाम''  स्तोत्रात गायत्री देवीच्या एक हजार नावांचा उल्लेख आढळतो.

## श्री गायत्री सहस्रनाम स्तोत्र
**गायत्री सहस्रनाम स्तोत्र** किंवा **गायत्री सहस्रनामावली** मध्ये गायत्री देवीच्या एक हजार नावांचा उल्लेख असून प्रत्येक नाव हे गायत्री देवीशी संबंधित असून त्यात गायत्री देवीचे एक एक वैशिष्ट्य दिसून येते.

'श्री गायत्री सहस्रनाम स्तोत्र' किंवा 'गायत्री सहस्रनामावली' संस्कृत विकिस्रोत वर उपलब्ध आहे.

## हे सुद्धा पहा
* विष्णुसहस्रनाम
* गायत्री मंत्र
* गायत्री देवी
* स्तोत्र

## संदर्भ
वर्ग:हिंदू ग्रंथ
वर्ग:हिंदू दैवते
जन्न

(तेरावे शतक, पूर्वार्ध). कर्नाटकातील एक प्रसिद्ध जैन कवी, त्याचा जन्म हळेबीडजवळील द्वारसमुद्र येथे एका पंडित कुळात झाला. मातापित्यांची नावे अनुक्रमे गंगा व शंकर (सुमनोबाण). होयसळ राजा दुसरा नरसिंह बल्लाळ (कार. १२२०–३४) याच्या दरबारात जन्न राजकवी व दंडाधिकारी असून त्याला ‘कविचक्रवर्ती’ असा किताब होता. *काव्यावलोकन*  ग्रंथाचा कर्ता दुसरा नागवर्मन् (११४५) याचे शिष्यत्त्व पतकरून जन्न काव्यशास्त्रात पारंगत झाला.

रामचंद्रदेव मुनींद्र हे जनाचे धर्मगुरू. जन्नाने अनेक जैन मंदिरे उभारली असावीत. तो कुशल प्रशासक म्हणूनही प्रसिद्ध होता. *यशोधरचरिते*  (१२०९) व *अनंतानाथ पुराण*  (१२३०) ही त्याची प्रसिद्ध काव्ये. *यशोधरचरिते* हे ३१० पद्यांचे लघुकाव्य असून ते चार अवतारांत (सर्गांत) विभागलेले आहे.गुणदृष्ट्या हे काव्य सरस उतरले आहे. कंद नावाच्या छंदात त्याची ही रचना असून कंदछंदप्रचुर असे कन्नडमधील ते पहिलेच काव्य मानले जाते. जैन परंपरे *यशोधरचरिते*ची कथा विशेष प्रसिद्ध असून संस्कृत-प्राकृत ग्रंथांतही ती आलेली आहे. वादिराज सूरीच्या संस्कृत *यशोधरकाव्य*  (१०२४) या ग्रंथावर जन्नाचे काव्य आधारित असले, तरी काव्यगुणांत ते मूळ काव्यापेक्षाही सरस आहे. मानसिक हिंसाही जीवास जन्मजन्मांतरी नडते, असे बिंबवून जन्नाने जीवदयेचे महत्त्व ह्या धार्मिक काव्यात प्रतिपादिले आहे. त्याच्या कल्पनाविलासाचा, सौंदर्यदृष्टीचा व मार्मिकतेचा त्यात प्रत्यय येतो.

*अनंतनाथ पुराणा*त चौदाव्या तीर्थंकराचे चरित्र चौदा आश्वासांत व चंपू शैलीत जन्नाने वर्णिले आहे. ह्या चंपू काव्यात जैन तत्त्वांचे विवरण आहे. या काव्यातील चंडशासन ह्या खलपुरुषाने वसुषेण या आपल्या मित्राच्या पत्नीस फसवून तिच्यावर केलेल्या अत्याचाराची व परिणामतः उभयतांच्या मृत्यूची तसेच वसुषेणाच्या विरक्तीचा कथा उल्लेखनीय आहे. कन्नड साहित्यातील एक दर्जेदार शोकांतिका म्हणून ती ओळखली जाते. अभिजात महाकाव्याच्या सर्व लक्षणांनी युक्त अशा *अनंतनाथ पुराणा*ला कन्नड साहित्यात आगळे स्थान आहे. *अनुभव–मुकुर*  किंवा *स्मरतंत्र*  ही कामशास्त्रावरील कृतीही जन्नाचीच असून ती अलीकडेच उपलब्ध झाली आहे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
वर्ग:कन्नड कवी
चिलिका

आधुनिक ओडिया काव्याचे प्रवर्तक ⇨*राधानाथ राय* (१८४८–१९०८) यांच्या एका खंडकाव्याचे *चिलिका*  हे नाव असून पुस्तकरूपाने ते १८९२ मध्ये प्रसिद्ध झाले. पुरी व गंजाम जिल्ह्यांतील किनारी प्रदेशात असलेल्या चिलिका (चिल्का) सरोवराचे सौंदर्य त्यांनी त्यात वर्णिले आहे.  निसर्गसौंदर्याचे वेड असलेल्या ह्या कवीने भारताच्या व ओरिसाच्या सर्व भागात भ्रमण केले तथापि या सरोवराच्या ठिकाणीच त्यांना प्रियकराच्या उत्कटतेने निसर्गाशी एकरूपता साधल्याचा अनुभव आला.

*चिलिका*त  कवीचे जीवनविषयक तत्त्वज्ञान तसेच गहिरा निराशावाद व ज्वलंत देशभक्ती यांचा खराखुरा व कलात्मक आविष्कार झाला. त्यांचे हे काव्य म्हणजे असामान्य प्रतिभेच्या कवीने निसर्गाला उद्देशून लिहिलेली आदर्श उद्देशिकाच होय. पारंपरिक खंडकाव्याच्या तंत्रमंत्राचा त्यात अभाव असला, तरीही ते एक उत्कृष्ट खंडकाव्य मानले जाते. *चिलिका*तील  निसर्गच ह्या काव्याची नायिका असून त्यातील विविध कथांच्या केंद्रस्थानीही ह्या निसर्गाचेच नायिका म्हणून दर्शन घडते. राधानाथांची शैली अकृत्रिम, साधी, सरळ, आणि हृदयाचा ठाव घेणारी आहे. अमूर्त भावनांची स्वाभाविक व सहजसुंदर अभिव्यक्ती हा त्यांचा विशेष होय.

राधानाथांचा पिंडच मुळी निसर्गावर विशुद्ध आणि उत्कट प्रेम करणाऱ्याचा होता. त्यांच्या वृत्तीतील ह्या गुणविशेषामुळेच ओडिया काव्याला खरीखुरी नवता प्राप्त झाली. त्यांच्या ह्या विशुद्ध निसर्गप्रेमाला महान आध्यात्मिक मूल्य प्राप्त झाले. राधानाथ हे निःसंशयपणे ओडियातील सर्वश्रेष्ठ निसर्गकवी होत.

*चिलिकां*चा आदर्श समोर ठेवून अनेक ओडिया कवींनी आपली निसर्गकाव्ये लिहिण्याचा व त्यांद्वारे मातृभूमीचे गुणगान करण्याचा प्रयत्न केला. साहित्य अकादेमीने सर्व आधुनिक भारतीय भाषांत अनुवाद करण्यासाठी राधानाथांच्या *चिलिका*ची निवड केला आहे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
जयधवला

गुणधरकृत कषायप्राभृत  ह्या दिगंबर जैन सिद्धांतग्रंथावर वीरसेन व जिनसेन (नववेशतक) ह्या गुरुशिष्यांनी ६०,००० गाथांत लिहिलेली संस्कृत-प्राकृत मिश्रित टीका. ह्या ग्रंथाच्या पहिल्या २०,००० गाथा लिहून झाल्यावर वीरसेन निधन पावला. त्यानंतर ४०,००० गाथा लिहून जिनसेनानेही टीका पूर्णकेली. ह्या टीकेत कषायप्राभृतावर ⇨ यतिवृषभाने  लिहिलेली चूर्णिसूत्र, उच्चारण आणि बप्पदेव ह्यांनी लिहिलेली उच्चारणवृत्ति  इ. टीकांचा अंतर्भावकेला आहे. दिगंबर जैन तत्त्वज्ञानावरील गोम्मटसार  वगैरे प्रख्यात जयधवलेच्या आधारे लिहिण्यात आले आहेत.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
राष्ट्रीय महामार्ग ३६१

**राष्ट्रीय महामार्ग ३६१** हा महाराष्ट्रातील महामार्ग आहे. हा महामार्ग तुळजापूर पासून बुटीबोरी(नागपूर) पर्यंत आहे.या महामार्गाची एकूण लांबी ५४८ कि.मी. आहे.हा महाराष्ट्रातील अनुक्रमे उस्मानाबाद,लातूर,नांदेड,यवतमाळ,वर्धा आणि नागपूर या ६ जिल्ह्यांतून जातो.हा मराठवाडा आणि विदर्भ या दोन विभागातून जातो.या महामार्गावरील शहरे तुळजापूर,औसा,लातूर,चाकुर,अहमदपूर, लोहा,कारेगाव,नांदेड,उमरखेड,पुसद,यवतमाळ,वर्धा आणि बुटीबोरी हे आहेत.

वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग
वर्ग:चित्र हवे
नंदि तिम्मन्ना

(सोळावे शतक). प्रख्यात तेलुगू कवी. हा कृष्णदेवराय (कार. १५०६—३०) याच्या दरबारातील अष्टदिग्गजांपैकी एक कवी होय. पेद्दनाच्या खालोखाल त्याला महत्त्व आहे. तिम्मांबा व सिंगनामात्य हे त्याचे माता-पिता. त्याला ‘मुक्‍कु तिम्मना’ आणि ‘अरणमु तिम्मना’ अशी दोन अर्थपूर्ण नावे आहेत. ‘मुक्‍कु’ म्हणजे नासिका. ‘चंपकपुष्पाने स्वतःभोवती भ्रमरांचा गुंजारव होत नाही म्हणून कठोर तपस्या केली. तिचे फल म्हणून चाफेकळीला सुंदर स्त्रीच्या नासिकेचे रूप प्राप्त झाले आणि तिच्या दोन्ही बाजूंना नेत्रांच्या रूपाने भ्रमरयुग्म येऊन बसले’, अशी रम्य कल्पना तिम्मन्ना (ना) ने एका पद्यात मांडली. तिच्यावरूनच त्याचे हे नाव पडले. कवी म्हणून राजसभेत आणि राणी चित्रांबा हिच्या माहेरच्या ‘अरणमु’ (हुंडा) बरोबर भेट म्हणून आलेला असल्यामुळे त्याला अंतःपुरातही मान होता. 

पारिजातापहरण ही त्याची एकमेव काव्यरचना मनुचरित्राहून लहान, पण गुणाने तितक्याच तोलाची आहे. हे एक श्रेष्ठ प्रबंधकाव्य (महाकाव्य) असून त्यात पाच आश्वास आहेत. संस्कृत हरिवंशातून घेतलेल्या कथानकाला त्याने कल्पनारम्य जोड दिली आहे. एकदा चित्रांबा आणि कृष्णदेवराय यांच्यात केवळ गैरसमजाने कलह निर्माण झाला. तेव्हा दोघांची पुन्हा मनमिळवणी करण्याच्या अप्रत्यक्ष हेतूने, सत्यभामा आणि श्रीकृष्ण यांच्यातील अशाच प्रसंगावर हे शृंगाररसप्रधान काव्य तिम्मन्नाने लिहिले. यातील सत्यभामेचा स्त्रीसुलभ राग आणि प्रियकर श्रीकृष्णाचे आर्जवी सांत्वन यांचे वर्णन कवीने मोठ्या बहारीने केले आहे. या काव्याच्या शेवटी सत्यभामेने नारदाला श्रीकृष्णाचे दान करून टाकल्यामुळे त्याला दास्य पतकरावे लागले आणि नारदाच्या वीणेपासून मालेपर्यंत सर्वच वस्तूंचा भार उचलावा लागला, या वर्णनातील नाट्यात्मता, विनोद आणि कल्पकता ही वैशिष्ट्ये उल्लेखनीय आहेत. आशयाप्रमाणेच अभिव्यक्तीचे सौंदर्यही या काव्यात आढळते. नासिकेविषयीच्या वर वर्णन केलेल्या कल्पनेसारख्याच कितीतरी काव्यात्म कल्पना लालित्यपूर्ण, मृदू व नादमधूर शैलीत कवीने व्यक्त केल्या आहेत.

‘मुक्‍कु तिम्मन्नार्यु मद्‌दु पल्‌कु’ (म्हणजे नासिकायुकेत तिम्मन्नाची मधुर वाणी) या शब्दांत समीक्षकांनी त्याच्या मृदुमधुर शैलीचे वर्णन केले आहे. अष्टदिग्गजांपैकी भट्टमूर्तीने तर नासिकेबद्दलच्या त्याच्या कल्पनेचे अनुकरण करून ती आपल्या काव्यातही समाविष्ट केली.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
जुझेप्पे पारिनी

( २२ किंवा २३ मे १७२९ -१५ ऑगस्ट १७९९). इटालियन कवी. जन्म बोसीसीओ या गावी. शिक्षण मिलानला बार्नबाइट पंथाच्या शिक्षणसंस्थेत झाले. (१७४० – ५२ ). १७५२ मध्ये त्याच्या कवितांचा बोलबाला मिलानच्या वाङमयीन वर्तुळांत झालेला होता. १७५४ मध्ये धर्मगुरू म्हणून दीक्षा घेतल्यानंतर ड्यूक गाब्रिओ सेर्बेल्लोनी ह्याच्या घरात तो शिक्षक म्हणून काम करू लागला. तेथे तो आठ वर्षे होता. त्या निमित्ताने इटलीतील उमरावी जीवन त्याला अगदी जवळून निरखता आले. ड्यूकच्या घरात पारीनीला मिळणारी वागणूकही फारशी चांगली नवती. तथापि ह्या काळात त्याने उत्तम काव्यलेखन केले. त्यात काही सुंदर उद्देशिकांचा समावेश होता. 

*ll Giorno* (इं. शी. द डे ) ह्या आपल्या सर्वश्रेष्ठ दीर्घकाव्याची रचना त्याने ह्याच काळात सुरू केली. १७६२ मध्ये ड्यूकच्या नोकरीतून तो मुक्त झाला. त्यानंतर मिलानमधील एक ऑस्ट्रियन मंत्री काउंट फर्मिआन ह्याच्या आश्रयाने *Gazzetaa di Milano* ह्या नियतकालिकाचे त्याने संपादन केले. मिलान येथे वक्तृत्व शास्त्राचा प्राध्यापक म्हणूनही त्याने काम केले ( १७६९ – ९९). १७९६ मध्ये नेपोलियनने ऑस्ट्रियनांना इटलीतून हुसकावून लावून इटलीवर फ्रांसचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. एका सामान्य कुटुंबातून आलेल्या व श्रीमंत, उमराव वर्गांतील मंडळींबद्दल मनात अढी असलेल्या पारीनीने मिलानमध्ये घुसणाऱ्या फ्रेंच फौजांना मुक्तिदूत मानले. त्यानंतर तो मिलानच्या नगरपरिषदेचा ( टाऊन कौन्सिल )सदस्य होता परंतु फ्रेंचांबद्दल त्याचा लवकरच भ्रमनिरास झाला आणि नगरपरीषेदेतून त्याला दूर व्हावे लागले (१७९९). मिलान येथे तो निधन पावला. उपर्युक्त *ll Giorno* ह्या दिर्घकाव्यावर पारीनीची कीर्ती मुख्यत्वेकरून अधिष्ठित आहे. चार भागांच्या ह्या उपरोधप्रचुर काव्यात एका तरुण उमरावाच्या दैनंदिन जीवनाचे वर्णन केलेले आहे.  उमराव वर्गातील मंडळींचे पोकळ, भ्रष्ट जीवन ह्या काव्यातून परखडपणे उघड करण्याचा पारीनीचा हेतून होता तसेच गरीब आणी श्रीमंत ह्यांच्यातील विषमताही त्याला दाखवून द्यावयाची होती. पारीनीची शैली साधी पण प्रभावी आणि डौलदार अशी आहे. इटालियन साहित्यातील श्रेष्ठ दीर्घकाव्यांत ह्या काव्याची गणना होते. 

ह्या काव्याचे पहिले दोन भाग अनुक्रमे १७६३ आणि १७६५ मध्ये प्रसिद्ध झाले, तर नंतरचे दोन १८०१ मध्ये प्रकाशित झाले. पारीनीच्या काव्यातील प्रभावी उपरोध लक्षात घेऊन त्याला ‘ इटलीचा अलेक्झांडर पोप ‘ असेही म्हणले जाते.

वर्ग:इटालियन कवी
वर्ग:इ.स. १७२९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७९९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अनुरूपा देबी

**अनुरूपादेवी** ह्या एक बंगाली कादंबरीकर्त्या होत्या. त्यांच्या वडिलांचे नाव राय मुकुंददेव मुखोपाध्याय होते. प्रसिद्ध शिक्षणतज्ज्ञ व लेखक भुदेव मुखोपाध्याय हे त्यांचो आजोबा होते. पतीचे नाव शेखरनाथ बंदोपाध्याय होते.

घरातील अनुकूल वातावरणामुळे प्रथमपासून त्यांना साहित्याची आवड होती. शरच्चंद्र चतर्जी यांच्या काळी लेखक-लेखिकांची जी एक प्रभावळ निर्माण झाली, तीत अनुरूपादेवींचे स्थान बरेच वरचे होते. त्यांनी कथा व कादंबऱ्या लिहिल्या असल्या, तरी मुख्यत्वेकरून कादंबरीकर्त्या म्हणूनच त्या प्रसिद्ध आहेत.

*पोष्यपुत्र*, *मंत्रशक्ति*, *मा*, *महानिशा* इ. कादंबऱ्या त्यांनी लिहिल्या. त्यांच्या कादंबऱ्या लोकप्रिय झाल्या आणि त्यांना ‘उपन्यास सम्राज्ञी’ म्हणूनच वाचक ओळखू लागले.  

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
आन्नालेस

**आन्नालेस** हे एक लॅटिन इतिहासग्रंथ होत. ऑगस्टसच्या मृत्यूपासून गॅल्बच्या राज्यप्राप्तीपर्यंत (इ.स. १४-६८) लिहिलेला रोमच्या राज्यकर्त्यांचा इतिहास. हा ð ***टॅसिटसने*** इ. स. ११५ -११७ च्या सुमारास लिहिला.

या ग्रंथामुळे त्याला ताबडतोब प्रसिद्धी मिळाली.या इतिहासाचे एक ते चार हे खंड पूर्णतः उपलब्ध आहेत पाचवा व सहावा खंड अंशतःच उपलब्ध आहे. अकराव्या खंडाची सुरुवात व सोळाव्या खंडाचा शेवट सोडून अकरा ते सोळा हे खंड संपूर्णपणे उपलब्ध आहेत. त्याची लेखनशैली साक्षेपी, परंतु काही ठिकाणी दुर्बोध आहे.

उपरोधपूर्ण, मार्मिक आणि चटकदार म्हणी वापरून त्याने आपले लेखन सजविले आहे.  आपण निःपक्षपाती आणि वस्तुनिष्ठ आहोत असा टॅसिटसचा दावा असला, तरी त्याच्या या ग्रंथातून त्याचा तत्कालीन रिपब्लिकन पक्षाकडे असलेला ओढा स्पष्टपणे दिसून येतो.

या ग्रंथात काही उत्तम वर्णने आलेली आहेत. उदा., व्हेअरस या सेनापतीवर ओढवलेल्या अरिष्टानंतर त्या ठिकाणी झालेले रोमन सैन्याचे आगमन आणि इ. स. ६४ मधील रोमच्या भीषण आगीचे वर्णन.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
वर्ग:लॅटिन साहित्य
झां आनुईय

एक अर्वाचीन फ्रेंच नाटककार होत. त्यांचा जन्म बॉर्दो येथे झाला. लुई जुव्हे या प्रसिद्ध प्रयोगशील नाट्यनिर्मात्याकडे सचिव या नात्याने काम करताना नवीन नाट्यप्रयोगांचे निरीक्षण करण्याची व नाट्यतंत्राचा अभ्यास करण्याची त्याला संधी मिळाली. ð *इऱ्हीरोदूच्या Siegfried* या नाटकाने आनुईयला नाट्यलेखानाची प्रेरणा दिली. *L’Ermine* (१९३२) हे आनुईयचे पहिले यशस्वी नाटक. त्याच्या नाटकांवर म्यूसे, मारीव्हो, तसेच शॉ व पीरांदेल्लो यांच्या नाटकांची छाप दिसते.

आनुईयने आपली नाटके समर्पक शीर्षके देऊन चार विभागांत संकलित केली आहेत : 

# आनंदपर्यवसायी किंवा ‘गुलाबी’  नाटके
# दुःखपर्यवसायी किंवा ‘काळी’ नाटके
# संमिश्र, झगमगीत नाटके
# कटुभीषण नाटके

यांपैकी'''*Voyageur sans bagages* (१९३७), *La Sauvage* (१९३८), *Eurydice* (१९४१), *Antigone* (१९४४) आणि *Ardele* (१९४८)'* ही काही प्रमुख नाटके होत.

मानवी स्वभावातील विसंगती आणि परस्परविरोधी प्रवृत्ती आनुईयने अतिशय प्रभावीपणे रेखाटल्या आहेत. आनुईयच्या मते सामाजिक, आर्थिक व सांस्कृतिक भिन्नता प्रेमपूर्तीच्या व सुखाच्या आड येते (*La Sauvage*). प्रौढ माणसांच्या व्यवहारी, दांभिक, मतलबी व खोट्या जगात तरुणांच्या निखळ आवेगाला व आदर्श मूल्यांना वाव नाही शुद्ध प्रेमाला मृत्यूशिवाय अन्य पर्याय राहत नाही (*Ardele*). सुख माणसाच्या अधःपाताला कारणीभूत होते, हे जाणून ‘आंतिगॉन’ ने सुखासाठी तडजोडीवर आधारलेले मानवी जीवनच नाकारले आहे. स्वातंत्र्याचे आश्वासन देऊ शकेल, अशी एकच गोष्ट आहे आणि ती म्हणजे मृत्यू. जर्मन आक्रमणाच्या पार्श्वभूमीवर आनुईयचा प्रतीकवाद अधिक उठून दिसतो. काव्यमय भाषाशैली, कल्पनाविलास, नर्मविनोद हे सर्व जमेस धरूनसुद्धा आनुईयच्या नाटकांवर गाढ नैराश्याची स्पष्ट झाक दिसते.

आनुईयच्या हल्लीच्या नाटकांपैकी झ्यान दार्कच्या जीवनावर आधारित *L’Alouette* (१९५३), *Becket ou 1′ honneurde Dieu* (१९५९), *La Grotte'' (१९६१) या नाटकांचा उल्लेख करावा लागेल. समर्थ आशय व अत्यंत परिणामकारक नाट्यतंत्राचा वापर करूनसुद्धा भावनिक एकात्मतेच्या अभावी व उपरोधिक व छद्मी भाषाशैलीच्या हव्यासामुळे आनुईयची नाटके शोकात्मिकेची उंची गाठू शकत नाहीत. या लेखकाची बहुसंख्य नाटके अन्य भाषांतून अनुवादित झाली आहेत.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
पेद्दना

प्राचीन तेलुगू महाकवी. अल्लसानी पेद्दना हा कडप्पा जिल्ह्यातील पेद्दनापाडूचा राहणारा. चोक्कनामात्य हे त्याच्या पित्याचे आणि शठकोपस्वामी हे त्याच्या गुरूचे नाव. शठकोपस्वामीच्या हाताखाली संस्कृत आणि तेलुगूचा अभ्यास केल्यावर पेद्दनाला उदरनिर्वाहासाठी राजाश्रय शोधावा लागला.⇨कृष्णदेवराय (सु. १४८९-१५२९) याचे औदार्य आणि कलाप्रेम त्याला ऐकून ठाऊक होते. त्याने कृष्णदेवरायाचा महामंत्री तिम याची भेट घेतली आणि त्याच्या साहाय्याने कृष्णदेवरायाच्या विद्वत्‌सभेत स्थान मिळविले. पेद्दनाचे शीघ्रकवित्व आणि युद्धकौशल्य यांमुळे त्याच्यावर कृष्णदेवरायाची विशेष मर्जी होती. राजसभेत येणाऱ्या नवनव्या पंडितांची परीक्षा घेण्याचे कामही पेद्दनाकडे असे. कृष्णदेवरायाच्या मृत्यूनंतर पेद्दनाला गुणग्राहक आश्रयदात्याची उणीव प्रकर्षाने जाणवत होती, असे त्याच्या काही काव्योद्‍गारांवरून दिसून येते.

स्वारोचिष मनुसंमवमु (मनुचरित्रमु), हरिकथासारमु आणि गुरूस्तुति या पेद्दनाच्या काव्यरचना होत. यांपैकी दुसरे काव्य अद्यापि अप्रकाशित आणि तिसरे अनुपलब्ध आहे.⇨मनुचरित्र वा मनुचरित्रमु हे त्यांचे प्रबंधकाव्य तेलुगू पंचमहाकाव्यांत गणले जाते.

मनुचरित्रची कथा पेद्दनाने मार्कंडेयपुराणातून घेतली असून चौदा मनूंतील दुसरा जो स्वारोचिष मनू त्याच्या जन्माशी ती निगडित आहे. मनुचरित्रचे कथानकही मानवसृष्टीच्या प्रारंभकाळाशी संबंधित आहे. पेद्दनाने मूळ कथेचा विस्तार सहा आश्वासांत (सर्गांत) विभागलेल्या सहाशे पद्यांतून केलेला आहे. प्रबंधकाव्याची सर्व वैशिष्ट्ये त्यात प्रकट झाली आहेत. शृंगार व शांत रसांचा त्यात मनोज्ञ संगम आढळतो. संस्कृत साहित्यात शुक-रंभा यांना जे स्थान आहे, तेच तेलुगु साहित्यात मनुचरित्रमधील प्रवर आणि वरूथिनी यांना कवीने प्राप्त करून दिले आहे. रम्य कल्पना, रचनाकौशल्य, जिवंत व्यक्तिरेखा व नाट्यपूर्ण संवाद यांमुळे या काव्याला महाकाव्याची भव्यता प्राप्त झाली आहे. यातील वरूथिनीचे वासनामय प्रेम आणि प्रवराचे विरक्त पावित्र्य यांच्यामधील सूक्ष्म संघर्षाचे चित्रण प्रभावी असून ते विदग्ध शैलीत आहे. त्याच्या काव्यरचनेवर प्रसन्न होऊन कृष्णदेवरायाने त्याला ‘आंध्रकविता-पितामह’ ही पदवी आणि ‘गंगेपंडेरम’ म्हणजे सोन्याचे पादभूषण देऊन गौरविले.

पेद्दनाचे अनुकरण अनेकांनी केले, पण त्याची मौलिकता आणि सुश्लिष्ट काव्यशैली कोणालाच साधली नाही. तेलुगू महाभारत व भागवताच्या खालोखाल आंध्र प्रदेशात मनुचरित्रला लोकप्रियता लाभली.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
आलावाडी

**आलावाडी** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील सातारा तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे. साताऱ्यातील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
फ्रांस्वा द क्यूरेल

(१० जून १८५४ – २५ एप्रिल १९२८). फ्रेंच नाटककार. जन्म मेट्स येथे. स्थापत्य अभियांत्रिकीचे शिक्षण त्याने घेतले होते. आंद्रे-लेऑनार आंत्वान ह्या पुरोगामी नाट्यनिर्मात्याने त्याची *L’ Envers d’ une Sainte* (इं. भा. *अ फॉल्स सेंट*, १९१६) आणि *Les Fossiles* (इं. भा. *द फॉसिल्स*, १९१५) ही दोन नाटके प्रथम रंगभूमीवर आणली (१८९२). यांपैकी पहिल्या नाटकात मानवी मनोविकारांचे सूक्ष्म विश्लेषण आहे आणि दुसऱ्या नाटकात आधुनिक जगात जुन्या सरंजाम शाहीतील व्यक्तींना जाणवणारी किंकर्तव्यमूढता चित्रित केलेली आहे. त्याच्या इतर नाटकांपैकी *Le Repas du lion* (१८९७) मध्ये मालक-कामगार संघर्ष दाखविला आहे. वैज्ञानिक शक्तीला आवश्यक असलेल्या नैतिक बंधनाची समस्या *La Nouvelle idole* (१८९९) मध्ये मांडलेली आहे. *Terre inhumaine* (१९२२, इं. शी. इन ह्यूमन वर्ल्ड) हे त्याचे लोकप्रिय झालेले एक नाटक.

दोन शत्रुराष्ट्रांतील व्यक्ती प्रेमभावनेने एकत्र येऊ इच्छितात. त्यातून निर्माण होणारा भावनिक संघर्ष त्यात रंगविलेला आहे. विध्वंसक युद्धाचे मानवी संस्कृतीवर होणारे परिणाम ह्या नाट्यकृतीतून सूचित होतात. क्यूरेलची नाटके मुख्यतः वैचारिक स्वरूपाची असून त्यांची दखल समीक्षकांनी घेतली असली, तरी सर्वसाधारण प्रेक्षकांचा त्याला फारसा प्रतिसाद मिळाला नाही. पॅरिसमध्ये तो निधन पावला.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
आनाबासिस

**आनाबासिस** हा झेनोफन या ग्रीक इतिहासकाराचा एक ग्रंथ आहे.

दुसऱ्या डरायसच्या मृत्यूनंतर त्याचा मुलगा किरॉस द यंग याने आर्टक्सर्क्सीझ या आपल्या भावाला राज्यपदावरून खाली खेचण्यासाठी जी मोहीम आरंभिली, तिचा इतिहास या ग्रंथात सांगितलेला आहे. काही राजकीय कारणांमुळे झेनोफनला हा ग्रंथ सिसिलीमधील सिराक्यूस येथे थेमिस्टॉगेनिझ याच्यामार्फत प्रसिद्ध करावा लागला असे दिसते. या ग्रंथाचे एकूण सात भाग आहेत.

किरॉस द यंगचा विषय त्यांतील पहिल्याच भागात असून उरलेल्या भागांत ग्रीक लष्करासंबंधी माहिती आहे. किंबहुना हाच त्याच्या ग्रंथाचा मुख्य विषय होय. पर्शियन लष्करापेक्षा ग्रीक लष्कर श्रेष्ठ होते, असे झेनोफनने या ग्रंथात दाखविले आहे.

***आरिआनॉस***ने (सु. ९५ – सु. १७५) अलेक्झांडरविषयी लिहिलेल्या आपल्या इतिहासग्रंथासही *आनाबासिस* हेच नाव दिले आहे कारण आपला हा ग्रंथ झेनोपनच्या *आनाबासिस*चा उत्तरार्धच होय, असे त्याचे मत होते.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
लूटव्हिक आन्त्सेनग्रूबर

**लूटव्हिक आन्त्सेनग्रूबर** हे एक ऑस्ट्रियन नाटककार होत. त्याचा जन्म व्हिएन्ना येथे झाला. त्याने काही काळ रंगभूमीवर नट म्हणून काम केले. त्याने जर्मन भाषेत सुमारे वीस बोधप्रद नाटके लिहिली असून त्यांत ऑस्ट्रियातील ग्रामीण जीवनाचे वास्तववादी चित्रण आढळते.

आपल्या नाट्यलेखनासाठी त्याने बोलीभाषेचा चांगला उपयोग करून घेतला. त्याचे तंत्र लोकनाट्यात्मक आणि विचारसरणी पुरोगामी होती. त्याच्या काही नाटकांतून निसर्गवादाची चाहूल लागते.
Der Pfarrer von Kirchfeld (१८७०, इंग्रजी - शी प्रीस्ट ऑफ कर्कफील्ड) व Das Vierte Gebot (१८७७, इंग्रजी -  शी द फोर्थ कमांडमेंट) ही त्याची काही विशेष महत्त्वाची नाटके आहेत.. याशिवाय त्याने काही कथा-कांदबऱ्याही लिहिल्या.

व्हिएन्ना येथे तो निधन पावला.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
आंतेरु द क्यँताल

(१८ एप्रिल १८४२–११ सप्टेंबर १८९१). एक श्रेष्ठ पोर्तुगीज कवी व तात्त्विक प्रवृत्तीचा गद्यलेखक. जन्म अझोर्समधील पाँता देल्गादा ह्या शहरी. १८६४ मध्ये त्याने कोईंब्रा विद्यापीठातून कायद्याची पदवी घेतली. *सोनेतुश* (इं. शी. सॉनेट्स) हा पहिला सुनीत संग्रह १८६१ मध्ये प्रसिद्ध झाला.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
वर्ग:पोर्तुगीज साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १८४२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८९१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
उमास्वाति

**उमास्वाति** हे एक जैन आचार्य होत. जैन धर्मातील श्वेतांबर आणि दिगंबर हे दोन्ही पंथ त्यांना आपले मानतात. श्वेतांबर पंथ त्यांना उमास्वाती या नावाने ओळखतो, तर दिगंबर पंथात ते उमास्वाती आणि उमास्वामी अशा दोन्ही नावांनी ओळखले जातात. 

श्वेतांबर परंपरेप्रमाणे ते *प्रज्ञापनासूत्र*कार श्यामाचार्यांचे गुरू होत, तर दिगंबर परंपरेप्रमाणे ते *कुंदकुंदाचार्यां*चे शिष्य होत. त्यांना श्वेतांबर ‘पूर्ववित’ व दिगंबर ‘श्रुतकेवलिदेशीय’ असे म्हणतात. ते स्वतः आपला निर्देश ‘वाचक’ असा करतात. त्यांनी लिहिलेल्या *तत्त्वार्थाधिगमसूत्र*  या ग्रंथावरील भाष्य त्यांचे स्वतःचेच आहे असे मानल्यास, त्यांच्यासंबंधी पुढील चरित्रविषयक तपशील उपलब्ध होतात : त्यांचा जन्म न्यग्रोधिका या गावी झाला. त्यांच्या पित्याचे नाव स्वाती असून मातेचे वात्सी असे होते. घोषनंदी हे त्यांच्या गुरूचे नाव. *तत्त्वार्थाधिगमसूत्र* हा ग्रंथ त्यांनी कुसुमपुर नगरात (पाटणा शहरी) लिहून पूर्ण केला.

उमास्वातींनी पाचशे ग्रंथ लिहिले असे श्वेतांबर संप्रदाय मानतो तथापि त्यांच्या नावावर मोडणारे काही थोडे ग्रंथच आज उपलब्ध आहेत. उदा., *तत्त्वार्थाधिगमसूत्र* व त्यावरील भाष्य, *पूजाप्रकरण*, *सावयपण्णत्ति* आणि *प्रशमरति*. या ग्रंथांपैकी *तत्त्वार्थांधिगमसूत्र* हा ग्रंथ निश्चितपणे उमास्वातींचा असून *प्रशमरति* हा ग्रंथही त्यांचाच असावा, असा विद्वानांचा तर्क आहे.

***तत्त्वार्थाधिगमसूत्र*** हा ग्रंथ संग्रहात्मक स्वरूपाचा असून त्यात जैन आगामातील ज्ञान, ज्ञेय, आचार, भूगोल, खगोल यांसारखे महत्त्वाचे विषय सूत्ररूपाने आले आहेत. जैन आगमातील एकही महत्त्वाचा विषय त्यांच्या नजरेतून सुटलेला नाही. जैनांच्या अकरा अंगांविषयीच्या त्यांच्या श्रुतज्ञानाची या ग्रंथावरून उत्तम साक्ष पटते, तसेच वैशेषिक, न्याय, योग, बौद्ध इ. जैनेतर दर्शनांचा व्यासंगही प्रत्ययास येतो. ह्या ग्रंथाच्या प्रारंभी असलेल्या कारिका पाहता उमास्वाती हे उत्तम गद्याप्रमाणे प्रसन्न पद्यही लिहू शकत होते, असे दिसून येते. हेमचंद्राच्या मते ते एक सर्वोत्कृष्ट संग्रहकार होते. उमास्वाती हे संस्कृतमध्ये ग्रंथरचना करणारे पहिले जैन आचार्य होत.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
वर्ग:जैन धर्मगुरू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय गणितज्ञ
सिंधुदुर्ग विमानतळ

**सिंधुदुर्ग विमानतळ** किंवा **चिपी विमानतळ** हे महाराष्ट्राच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या कोकण समुद्र किनाऱ्यावरील मालवण आणि वेंगुर्ला या शहरांदरम्यान, चिपी-परुळे गावानजीकचे विमानतळ आहे. हे  विमानतळ परुळे गावातील 'चिपी वाडी'मध्ये उभारले आहे. हा विमानतळ मुंबई -गोवा महामार्गापासून २७ किलोमीटर, आणि मालवणपासून १२ किलोमीटर अंतरावर आहे. २०१८ च्या उत्तरार्धात या विमानतळाचे बांधकाम पूर्ण झाले  आणि ५ मार्च२०१९ रोजी विमानतळाचे औपचारिक उद्घाटन झाले.  ९ ऑक्टोबर २०२१ रोजी व्यावसायिक उड्डाणे सुरू झाली  

या विमानतळावर २,५०० मीटर लांबीचा रनवे असून त्यावर रुंदीने कमी असलेली एरबस ए३२० आणि बोईंग ७३७ सारखी विमाने उतरू शकतात.  विमानतळाची इमारत सुमारे ४०० विमान प्रवाशांची सोय करू शकते.

## विमानसेवा व गंतव्यस्थान 
## संदर्भ 
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विमानतळ
मारी कोरेली

**मारी कोरेली** ही एक इंग्रज कादंबरी लेखिका होती. तिचा जन्म लंडनमध्ये झाला. तिचे खरे नाव **मेरी मकाय**. ती आधी पियानोवादक होती. त्यानंतर तिने कादंबरीलेखनास वाहून घेतले.

तिच्या काही **कादंबऱ्या** खालीलप्रमाणे आहेत:

* *अ रोमान्स ऑफ टू वर्ल्ड्‌स* (१८८६)
* *बरॅब्बस* (१८९३)
* *रोज ऑफ सेटन* (१८९५)
* *द माय्टी ॲटम* (१८९६)
* *द मास्टर ख्रिश्चन*  (१९००)
* *टेंपोरल पॉवर* (१९०२)
* *द यंग डायना* (१९१७ )
* *द सिक्रेट पॉवर* (१९२१)

आलंकारिक पण कृत्रिम भाषा, भडक वर्णने, संविधानकाची अतिनाट्यात्मक मांडणी, नैतिकता आणि धर्मभावनेचे भरपूर प्रदर्शन ह्या सर्वसाधारण वैशिष्ट्यांमुळे व्हिक्टोरियन कालखंडाच्या उत्तरार्धातील मध्यमवर्गीयांच्या मनाची पकड ह्या कादंबऱ्यांनी घेतली व कोरेलीला त्या काळी अमाप कीर्ती मिळाली.

*बरॅब्बस*  व *सॉरोज ऑफ सेटन*  ह्या कादंबऱ्या विशेष लोकप्रिय ठरल्या. 

स्ट्रॅटफर्ड येथे ती निधन पावली.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
उवएसमाला

**उवएसमाला** हा महाराष्ट्रीतील एक जैन धार्मिक ग्रंथ आहे. या ग्रंथाच्या कर्त्याचे नाव धर्मदासगणी आहे. परंपरा त्याला महावीराचा समकालीन मानते. तथापि हे असंभवनीय दिसते कारण उवएसमालेची भाषा उत्तरकालीन वाटते.

धर्मदासगणी इसवी सनाच्या चौथ्या-पाचव्या शतकात होऊन गेला असावा. या ग्रंथाचे ४ विश्राम (भाग) असून एकूण गाथा ५४४ आहेत. दृष्टांतादाखल ब्रह्मदत्त, जंबूस्वामी, कालकाचार्य, गोशाल, श्रेणिक, जमाली, चाणक्य इ. पौराणिक व ऐतिहासिक पुरुषांच्या कथा सांगून या ग्रंथात वैराग्याचा उपदेश केला आहे.

कथांमध्ये जागोजाग उपदेशपर सुभाषिते आहेत. या ग्रंथावर जयसिंह, सिद्धर्षी, रामविजय आणि रत्नप्रभसूरी यांनी टीका लिहिल्या आहेत. प्रस्तुत ग्रंथाने प्रभावित होऊन त्याच्या धर्तीवर अनेक कथाग्रंथ लिहिले गेले. उदा., मलधारी हेमचंद्रकृत उपदेशमाला, जयकीर्तिकृत सीलोवएसमाला (शीलोपदेशमाला) इत्यादी.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
वर्ग:जैन धर्म
भांबावळी

**भांबावळी** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील सातारा तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे.येथील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
हैदर कुर्रतुल ऐन

**हैदर, कुर्रतुल ऐन** : (२० जानेवारी १९२७–२१ ऑगस्ट २००७). एक श्रेष्ठ भारतीय उर्दू लेखिका आणि ज्ञानपीठ पुरस्काराच्या मानकरी. ‘ऐनी आपा’ या नावानेही त्यांना संबोधले जात होते. त्यांचाजन्म अलीगढ (उत्तर प्रदेश) येथे वाङ्मयीन पार्श्वभूमी असलेल्या एका सुशिक्षित कुटुंबात झाला. त्यांचे वडीलस ज्जा द हैदर हे उर्दू साहित्यातील प्रसिद्ध कथाकार होते, तर आई नझर सज्जाद हैदर या नामवंत लेखिका होत्या. कुर्रतुल ऐन यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण अलीगढ मध्ये झाले. पुढे त्यांनी लखनौ विद्यापीठातून इंग्रजी साहित्यांत एम्.ए. ही पदवी मिळवली (१९४७). १९४७ मध्ये भारत-पाकिस्तान फाळणीनंतर त्यांनी आपल्या कुटुंबासमवेत पाकिस्तानात स्थलांतर केले.
वर्ग:लेखिका
शेखर कपूर

**शेखर कपूर** हे एक भारतीय अभिनेते, दिग्दर्शक आणि निर्माते आहेत. यांचा जन्म ५ डिसेंबर १९४५ रोजी झाला. यांनी सुप्रसिद्ध  *मासूम* (१९८३), *मिस्टर इंडिया* (१९८७), *बँडिट क्वीन* (१९९४), *एलिझाबेथ* (१९९८) हे चित्रपट दिग्दर्शित केले आहे.

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
काळूबाईच्या नावानं चांगभलं

**काळूबाईच्या नावानं चांगभलं** हा २००४चा मराठी चित्रपट आहे.

## कलाकार 
• अलका कुबल - आठले
• प्रसाद ओक
• मकरंद अनासपुरे 
• कुलदीप पवार
• स्वप्निल राजशेखर
• नंदा शिंदे
• समिरा गुजर
• सुहासिनी देशपांडे
• माया जाधव
• सेवा मोरे
• अशोक सराफ
• सुरेखा कुडची
• छाया सांगावकर

## गाणी 
# येग येग तु काळूबाई
# पाझर फुटुदे
# काळुबाईचा महामंत्र
# माझ्या काळुला जाग आली
# रामाच्या पार्ह्यामधी
# आग ते शालु
# ही कसली दैवगती

## संदर्भ
वर्ग:इ.स. २००४ मधील मराठी चित्रपट
गंगाजळी

**गंगाजळी** भविष्यकाळात फेडावी लागणारी देणी निश्चितपणे देता यावीत म्हणून प्रतिवर्षीच्या नफ्यातून बाजूस काढून ठेवलेल्या रकमांचा निधी. हा निधी व त्यावरील व्याज ह्यांतून विवक्षित काळी फेडावयाच्या दायित्वाची संपूर्ण फेड करता यावी, अशी व्यवस्था उद्योगसंस्था करीत असतात. दहा–पंधरा वर्षांनंतर आवश्यक त्या यंत्रांच्या नूतनीकरणासाठी, ऋणपत्रे फेडण्यासाठी किंवा अन्य कारणांसाठी करण्यात येणारे राखीव निधी व गंगाजळी ह्यांमध्ये फरक आहे. अशा राखीव निधींची व्यवस्था करणे, ही उद्योगसंस्थांच्या दृष्टीने एक ऐच्छिक बाब समजली जाते. अशा निधींसाठी लागणाऱ्या रकमा संस्थांच्या नफातोटापत्रकांत खर्च  म्हणून दाखवितात व त्या संस्थामध्येच खेळत्या भांडवलाच्या रूपात वापरल्या तरी चालते परंतु गंगाजळीची रक्कम बाजूस काढून ठेवून तिचा संस्थेच्या धंद्याबाहेर सुरक्षित विनियोग करण्यात येतो कारण ठराविक वेळी संस्थेचे संपूर्ण विवक्षित दायित्व फेडण्यासाठी ती उपलब्ध होणे, संस्थेच्या दृष्टीने अनिवार्य असते. गंगाजळीची रक्कम नफातोटापत्रकात खर्च म्हणून न दाखविता नफ्याचे वाटप या रूपाने दाखवावी लागते.

वर्ग:अर्थशास्त्र
क्लाडनी एर्न्स्ट फ्लोरेन्स फ्रीड्रिख

**क्लाडनी, एर्न्स्ट फ्लोरेन्स फ्रीड्रिख**  **(३० नोव्हेंबर १७५६–३ एप्रिल १८२७)** जर्मन भौतिकीविज्ञ. ध्वनिशास्त्रात महत्त्वाचे कार्य. त्यांचा जन्म विटनबर्ग येथे झाला. लाइपसिक विद्यापीठातून १७८२ मध्ये कायदेशास्त्राची पदवी त्यांनी मिळविली.  परंतु संगीताच्या आवडीमुळे पुढे ते ध्वनिशास्त्राकडे वळले.

पदार्थातील ध्वनीच्या कंपनांचा मार्ग ठराविक गणितीय सूत्रानुसार असतो, असे त्यांनी सिद्ध केले. त्याकरिता त्यांनी एक नवीन दृश्य पद्धत शोधून काढली. कंप पावणाऱ्या तबकड्यांवर बारीक वाळू पसरली असता त्या वाळूच्या विशिष्ट आकृत्या (क्लाडनी आकृत्या) बनतात व त्यांवरून कंपनांचा मार्ग ठरविता येतो, असे त्यांना आढळून आले. तारा, सळया, तबकड्या यांसारख्या घन पदार्थांच्या कंपनांचा व लंबकाच्या पिळाकार कंपनांचाही त्यांनी अभ्यास केला. हवेव्यतिरिक्त इतर वायूंतील ध्वनीच्या वेगाचे मापन त्यांनी ऑर्गन पाइपच्या (ऑर्गनमधील ध्वनी निर्माण करणाऱ्या नलिकेच्या) साहाय्याने केले. यांशिवाय त्यांनी युफोनियम व क्लॅव्हीसिलिंडर ही नवीन वाद्ये तयार केली. त्यांनी आपल्या ध्वनिविषयक प्रयोगांबद्दल व वाद्यांविषयी दोन ग्रंथ लिहिले होते. उल्का या पृथ्वीबाहेरील उद्‌गमांपासून येतात असा विचार त्यांनी मांडला होता. ते ब्रेस्लौ येथे मृत्यू पावले.
कादवा नदी

महाराष्ट्रातल्या नाशिक जिल्ह्यातली कादवा नदी ही एक छोटी नदी असली तरी गोदावरी नदीची एक महत्त्वाची उपनदी आहे. तिचा उगम आणि प्रवास दिंडोरी तालुक्यातून होतो.

## उगम 
सह्याद्री पर्वताच्या सातमाळा डोंगररांगेच्या कोपऱ्यातून ही नदी दिंडोरी तालुक्याच्या वायव्य भागातून आग्नेयेकडे धावते.  तिचा किनारा आणि तळ खडकाळ असला तरी नदी बरीच रुंद आहे. ज्या भागातून ती वाहते त्या भागाच्या मानाने वाहणाऱ्या पाण्याचे प्रमाण थोडे आहे. नदीवर महत्त्वाचे जलसिंचन प्रकल्प आहेत. ही नदी जेथे गाोदावरीला मिळते तेथे पाणी उचलून धरणारा एक जलग्रहण बंधारा बांधला आहे. त्यामुळे नांदूर माध्यमेश्वर जलाशयाची निर्मिती झाली आहे. जलाशयाच्या मागे सरकलेल्या पाण्यामुळे त्या भागात भरपूर वनस्पती उगवतात आणि तेथील झाडांमुळे पक्ष्याची चांगली सोय होते. येथेच 'नांदूर माध्यमेश्वर पक्षी अभयारण्य' आहे.   

नदीची उगमापासून ते धरणापर्यंतची लांबी ७४ किमी आणि एकूण पात्रविस्तार १६६४ चौरस किमी आहे.  

## उपनद्या
कादवा नदीच्या उत्तर आणि पश्चिम किनाऱ्याला सातमाळाच्या डोंगरावरून वहात आलेले अनेक ओढे मिळतात. उनंदा, कोळवण आणि धामण हे त्यांतले महत्त्वाचे ओढे होत. 

उनंदा : या ओढ्याचा सातमाळाला समांतर असलेला प्रवास बरेच अंतर कापत जातो. या अंतरात त्याला अनेक छोटे ओहोळ येऊन मिळतात. त्यांपैकी वणीच्या जवळून वाहणारी देव नदी ही एक. पाराशरी ह्या दुसऱ्या नदीवर तिसगाव नावाचे एक छोटे धरण आहे. त्यांचे पाणी शेतीसाठी सोडतात. पाराशरी नदी ही पिंपळगाव बसवंत गावातून वाहते. ही निफाड तालुक्यातील शिरसगावजवळ कादवा नदीला मिळते. वडनेर जवळचा नेत्रावती नाला वैनता नदीला मिळाल्यावर वडाली नदी बनते. वडाली नदी ही वडाली भोई व शेलू गावांजवळून वाहते. उनंदा नदीवर ओझरखेड बांध आहे.

कोळवण ही नदी सह्याद्रीच्या दक्षिण भागातून उगम पावते. नदीवर वाघाड येथे वाघाड धरण आहे. धरणातून निघालेल्या पाण्याचा वाघाड तलाव बनतो. त्याचे पाणी शेतीसाठी उपयोगी पडते. हिला धामण नदी येऊन मिळते. संगमानंतर ह्या नद्या दिंडोरीजवळून वाहत वाहत दोन किमी अंतरावर राजापूर येथे कादवा नदीला मिळतात. 

## धरणे
कादवा नदीवर करंजवन आणि पालखेड ही धरणे आहेत.

वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या
महिलांचा राजकारणातील सहभाग

महिलांचा राजकारणातील सक्रीय भाग हा नेहमीच चर्चेचा विषय आहे.भारतात अगदी आर्यांच्या काळापासून स्त्रियांना समाजात महत्त्वाचे स्थान आहे. ऋग्वेदात महिलांना राजकारणात स्थान असल्याचेही दर्शविले आहे. उपनिषद, पुराणकाळात ते कायम होते. परकीय आक्रमणानंतरही काही स्त्रिया राजकारणात दिसतात. स्वातंत्र्यपूर्व व स्वातंत्रोत्तर काळात अनेक भारतीय स्त्रियांनी अनेक क्षेत्रात आपल्या कामाने ठसा उमटविला आहे. भारताच्या इतिहासात महिलांचा राजसत्तेत जसा सहभाग होता तसा तो स्वातंत्र्याच्या लढाईतही त्यानंतर भारतीय स्वातंत्र्यानंतर अनेक महिलांनी राजकारणातील अनेक महत्त्वाची पदे भूषवली आहेत. प्राचीन भारतात अनेक गणराज्ये होती व त्यांचा कारभार स्वतंत्र होता. राजेशाहीभोवतीच त्यांचे राजकारण केंद्रित होते. हीच प्रथा नंतरच्या काळातही चालू राहिली. इसवी सन बाराव्या शतकानंतर अधूनमधून राज्यकारभाराची सूत्रे महिलांच्या हाती गेल्याचे आपण पाहतो. वयाच्या अवघ्या तेराव्या वर्षीच निष्णात लढवय्यी म्हणून रझियाने लौकिक प्राप्त केला.इसवी सन १५२४ ते १५६४ या काळात गोंडवाना संस्थानची महाराणी असलेल्या दुर्गावतीचे नावही इतिहासात कोरले गेले आहे. सोळाव्या शतकातील आणखी एक ठळक नाव म्हणजे चांदबिबी. सतराव्या शतकात प्रत्यक्ष राज्यकारभार न करताही राजकारणाला एकूणच नवी दिशा देणारी राजमाता म्हणून नाव घेतले जाते ते जिजाबाईंचे. जिजाऊंनंतर ठळकपणे दिसते ते नाव करवीरवासिनी ताराऊंचे. इसवी सन १७६६ ते १७९५ या काळात आपल्या कार्यकर्तृत्वाने झळाळून उठली होती इंदूरची पुण्यश्‍लोक अहिल्याबाई होळकर.इसवी सन १७७८ ते १८२९ हा काळ कर्नाटकातील कित्तूरची राणी चन्नम्मा. स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतीय राजकारणातील स्त्री नेत्या म्हणून इंदिरा गांधी, सोनिया गांधी, ममता बॅनर्जी, मायावती, जयललिता, प्रतिभा पाटील, सुषमा स्वराज, शालिनीताई पाटील, सुप्रिया सुळे, शीला दिक्षीत , वसुंधराराजे सिंदिया ही नावे सुपरिचित आहेत. गेल्या वीस सुविधा, स्वच्छतागृहे, बचतगट, महिला सुरक्षितता, िलगनिदान करून स्त्री-भ्रूूणहत्या, स्वच्छता, यांसारख्या प्रश्नांवर लक्ष वेधले गेले.  शहरांसोबतच गेल्या दहा वर्षांत ग्रामीण भागातही महिला सरपंचांपकी काहींनी दारूबंदीच्या लढाईलाही मूर्तस्वरूप दिले. ग्रामसभा घेतल्या, दारूबंदीचे ठराव विजयी केले व गावपातळीवर समाज सुधारायचा प्रयत्न केला. महिला आत्मविश्वासाने बोलताहेत, काहीतरी करून दाखवण्याची महिलांमधील  जिद्द वाढली आहे.  स्त्रीच्या राजकारणातील सहभागाविषयीच्या वाढणाऱ्या प्रतिकूलतेला स्त्रियांनी एक शक्ती बनवण्यात यश मिळवले आहे. स्त्रियांनी राजकारणाविषयी नकारात्मकता न बाळगता, राजकारणात आलं पाहिजे. महिला चळवळीने कात टाकून केवळ समाजकारण - समाजकारण न करता राजकीय आरक्षणासाठी लढले पाहिजे. आणि स्त्रियांचं प्रतिनिधित्व करण्यासाठी समाजभान असलेल्या - चांगल्या महिला राजकारणात धाडल्या पाहिजेत. महिला राजकीय क्षेत्रात सक्रीय होताहेत हे अत्यंत महत्त्वाचे असुन त्यातून येणारा काळ नक्कीच बदललेला असेल. शेवटी, राजकारणात येऊनच चांगलं समाजकारण करता येतं ! शिवाय महिला राजकीय आरक्षणाचं जे विधेयक गेल्या अनेक वर्षांपासून रखडून आहे ते येणाऱ्या संसदीय अधिवेशनात महिला खासदारांनी संसदेत मांडावे. आणि ते सर्वांनी एकमताने पास करावे. हे विधेयक येणाऱ्या संसदीय अधिवेशनात मांडल्या गेलं तर, परिस्थिती बदलू शकते. कारण, सर्वसमावेशक लोकशाही ही समान राजकीय सहभागाशिवाय निर्माण होऊच शकत नाही !  
## संदर्भ
मुखत्यार

**मुखत्यार** : एखाद्या व्यक्तीने आपली शेतजमीन, वास्तू, व्यवसाय इ. मालमत्तेसंबंधी आपले काम पाहण्यासाठी दुसऱ्या एखाद्या इसमास कायदेशीररीत्या प्राधिकृत केल असेल, तर कायद्याच्या परिभाषेत अशा इसमास सामान्यपणे ‘मुखत्यार’ असे म्हणतात. इंग्रजी मध्ये त्याला ‘अटर्नी’ किंवा ‘एजंट’ म्हणतात.

जेव्हा ‘अ’ हा इसम ‘ब’ ह्या दुसऱ्या इसमास मुखत्यार म्हणून नेमतो, तेव्हा ज्या दस्तान्वये मुखत्यार नेमला जातो, त्यास ‘मुखत्यारपत्र’ किंवा इंग्रजीत ‘पॉवर ऑफ अटर्नी’ म्हणतात. मुखत्यारपत्र कायदेशीर दस्तऐवज असतो. त्याला योग्य तो मुद्रांक लावावा लागतो. जो व्यक्ती मुखत्यारपत्र देते, त्या व्यक्तीने मुखत्यारपत्रावरची आपली सही, दंडाधिकारी, लेखप्रमाणक (नोटरी) किंवा इतर अधिकृत अधिकाऱ्यासमोर करावी लागते. त्या व्यक्तीने मुखत्यारपत्रावरची आपली सही, दंडाधिकारी, लेखप्रमाणक (नोटरी) किंवा इतर अधिकृत अधिकाऱ्यासमोर करावी लागते. मुखत्यार म्हणून नेमलेल्या इसमास कोणत्या प्रकारची कामे करण्याचे अधिकार दिले आहेत, ते मुख्यत्यापत्रवरून समजते. मुखत्यार या अधिकाराने त्या इसमाने जर मुखत्यारकर्त्याचे येणे वसूल केले व त्याबद्दल पावती दिली, तर कायदेशीर रीत्या ऋणको कर्जमुक्त होतो. मुखत्यारपत्रान्वये जे अधिकार दिलेले असतात, ते मुखत्यार व्यक्तीने तंतोतंत पाळावयाचे असतात. मुखत्यार करीत असलेली सर्व कामे जर मुखत्यारपत्राप्रमाणेच केलेली असतील, तर ती कामे जर मुखत्यारपत्रकर्त्यावर बंधनकारक असतात. ती कामे आपण स्वतः केली नव्हती, असे त्याला म्हणता येत नाही . त्याचप्रमाणे मुखत्यार म्हणून काम करत असता संबंधित मुखत्याराला काही नुकसान पोहोचले अगर तोशीस लागली, तर त्याची भरपाई मुखत्यारपत्रकर्त्याला द्यावी लागते.

मुखत्यारपत्र दोन प्रकारचे असते : (१) सर्वसामान्य व (२) विशिष्ट. ज्यावेळी विशिष्ट कामाकरिताच मुखत्यारास अधिकार दिला असेल, त्यावेळी मुखत्याराने तेवढे विशिष्ट कामच करावयाचे असते. उदा., एखाद्या दस्तावर सही करणे किंवा त्याची नोंदणी करणे. त्याव्यतिरिक्त इतर कामे केल्यास त्यास मुखत्यार वैयक्तिकरीत्या जबाबदार राहतो मुखत्यारपत्रकर्ता जबाबदार रहात नाही. एखादे विशिष्ट काम न देता जर सामान्यतः सर्व कामे दिली असतील, तर त्याला सर्वसामान्य मुखत्यारपत्र म्हणतात. उदा. ‘ब’ला ‘अ’ तर्फे न्यायालयात दावा लावायचा असेल तर, सर्वसामान्य मुखत्यारपत्राची जरुरी असते. मुखत्यारपत्राच्या आधारे जर स्थावर मिळकतीवर काही  *बोजा* निर्माण करावयाचा असेल किंवा स्थावर मिळकतीसंबंधी काही व्यवहार करावयाचा असेल, तर असे मुखत्यारपत्र नोंदणी अधिकाऱ्याकडे नोंदवावे लागते.

सार्वजनिक संस्थेचे विश्वस्त हे त्या संस्थेचे मुखत्यार असतात  विश्वस्तपद्धति]. याच कल्पनेप्रमाणे कायद्यामध्ये वकील हा पक्षकाराचा मुखत्यार मानला जातो. कायद्यात वकिलाला अटर्नी अथवा अटर्नी ॲट लॉ म्हणतात. वकिलास पक्षकार जे वकीलपत्र देतो, ते वास्तविक एकप्रकारचे मुखत्यापरत्रच असते. अर्थात वकिली व्यवसायास नियंत्रण करणारे इतरही काही कायदे आहेत परंतु मूळ कल्पना म्हणजे वकील हा पक्षकाराचा मुखत्यार अशीच आहे.
दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२०-२१

दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघाने मार्च २०२१ दरम्यान पाच महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने (महिला वनडे) आणि तीन महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने खेळण्यासाठी भारताचा दौरा केला. सर्व सामने लखनौमधील अटल बिहारी स्टेडियमवर खेळविण्यात आले. दक्षिण आफ्रिकन संघ भारतात २६ फेब्रुवारी रोजी दाखल झाला. त्यानंतर संपूर्ण संघ ६ दिवस विलगीकरणात होता.

महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका दक्षिण आफ्रिका महिलांनी ४-१ अशी जिंकली. १ला आणि २रा महिला ट्वेंटी२० सामना जिंकत दक्षिण आफ्रिका महिलांनी भारतावर ऐतिहासिक पहिला महिला ट्वेंटी२० मालिका विजय संपादन केला. ट्वेंटी२० मालिकेतील शेवटचा सामना भारतीय महिलांनी ९ गडी राखत जिंकला. परिणामी दक्षिण आफ्रिका महिलांनी महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका २-१ ने जिंकली.
## महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका
### १ला सामना
### २रा सामना
### ३रा सामना
### ४था सामना
### ५वा सामना
## महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका
### १ला सामना
### २रा सामना
### ३रा सामना
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील क्रिकेट
वर्ग:दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचे भारत दौरे
भारत
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघाचे भारत दौरे
ज्युलियां ग्राक

अतिवास्तववादी फ्रेंच कादंबरीकार व कवी. मूळ नाव लुई प्वार्ये. जन्म सँ. फ्लॉरां ल व्ह्ये येथे इतिहासाचा पदवीधर होऊन शिक्षक झाला. दुसऱ्या महायुद्धात जर्मनांच्या हाती सापडून १९४o-४१ च्या दरम्यान त्यांच्या कैदेत होता. ओ शातो दार्गोल (१९३८) ही त्याची पहिली कादंबरी. सूचक व वेधक अशी शैली वापरून त्याने ह्या कादंबरीत एका भयंकर स्वप्नाचे वातावरण निर्माण केले आहे. त्याच्या इतर कादंबऱ्या अशा : अं बो तेनेब्र (१९४५), ल् रिव्हाज दे सीर्त (१९५१), अं  बाल्काँ  आं  फॉरॅ (१९५८), लेत्रीन (१९६७). ह्यांखेरीज लिबॅर्‌ते ग्रांद (१९४६) हे गद्यकाव्य, ल् र्‌वा पॅशर (१९४८) हे नाटक, आंद्रे ब्रताँवरील समीक्षणात्मक प्रबंध (१९४७), प्रेफेरांस (१९६१) हा टीकालेखसंग्रह असे लेखन त्याने केले आहे.

ग्राकचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याने आपल्या कादंबरीलेखनात संगीत व चित्रकला ह्यांचे तंत्र वापरले. त्याचप्रमाणे आपली कलासृष्टी व वाचक ह्यांच्यामध्ये बुद्ध्याच अंतर राखण्याचा प्रयत्न केला आहे त्यामुळे वाचकाला अतिशय जागृत राहून शोधकाची भूमिका घ्यावी लागते.

ल् रिव्हाज दे सीर्त  ह्या कादंबरीला मिळालेले गाँकूर पारितोषिक ग्राकने स्वीकारले नाही.

वर्ग:फ्रेंच लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नानासाहेब पानसे

**नानासाहेब पानसे** हे एक प्रसिद्ध पखावजवादक. मूळ नाव नारायण थारपे. त्यांचा जन्म वाईजवळील बावधन या गावचा. वाईस पानसे ह्या कीर्तनकारांच्या साथीला मृदंग वाजवत म्हणून त्यांना ‘पानशांचा नाना’ म्हणू लागले.

त्यांचे सुरुवातीचे थोडे शिक्षण त्या काळातील प्रसिद्ध पखावजवादक वाईचे चौंडे महाराज यांच्याकडे झाले. पुढे जोरवरसिंगाच्या परंपरेतील ज्योतिसिंग (जोधसिंग) नावाच्या राजपूत ब्राह्मणाकडे सु. बारा वर्षे काशीस त्यांचा मृदंगवादनाचा अभ्यास झाला. पराकाष्ठेच्या मेहनतीमुळे त्यांच्या वादनात अतिशय नरमाई आली. त्यांच्या घराण्याचे म्हणून जे काही बोल उपलब्ध आहेत, त्यांत लयकारीच्या अतिमनोहारी खाचाखोचा जाणवतात. तबलावादन आणि नृत्यकला ह्यांतही त्यांनी प्रावीण्य संपादन केले. शिकविण्याचा सरलसुलभ पद्धतीमुळे त्यांना मोठा शिष्यवर्ग लाभला. बळवंतराव पानसे आणि सखारामपंत आंगले ह्यांना त्यांनी पखावज आणि वामनराव पानसे आणि सखारामपंत आंगले ह्यांना त्यांनी पखावज आणि वामनराव चांदवडकर यांना तबला शिकविला. ‘सुदर्शन’ ह्या नावाचा नवीन ठेका त्यांनी बांधला.

इंदूर सरकारचा त्यांना राजाश्रय होता. इंदूर येथे त्यांचे निधन झाले.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
वर्ग:तबलावादक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हार्ली ग्रॅन्‌व्हिल-बार्कर

इंग्रज नाट्यसमीक्षक, नट, नाट्यनिर्माता आणि नाटककार. जन्म लंडनमध्ये. वयाच्या तेरा-चौदाव्या वर्षांपासून त्याचा रंगभूमीशी नट म्हणून आणि पुढे व्यवस्थापक, निर्माता, नाटककार ह्या नात्यांनी संबंध आला. परिणामतः रंगभूमीच्या विविध तांत्रिक अंगांचे उत्तम ज्ञान त्याला प्राप्त झाले आणि नाट्यकृतींच्या आस्वाद-मूल्यमापनासंबंधीचा त्याचा एक निश्चित दृष्टिकोण विकसित झाला. इब्सेन, माटरलिंक, शॉ, गॉल्झवर्दी इ. आधुनिक नाटककारांची नाटके, तसेच गिल्बर्ट मरीने इंग्रजीत अनुवादिलेल्या प्राचीन ग्रीक नाट्यकृती त्याने यशस्वी रीत्या रंगभूमीवर सादर केल्या. शेक्सपिअरची नाटके— विशेषतः द विंटर्स टेल  आणि द ट्‍वेल्‌फ्‌थ नाइट  त्याने अभिनव पद्धतीने सादर केली.

विसाव्या शतकातील इंग्रजी रंगभूमीवरील शेक्सपिअरची नाटके सादर करण्याच्या पद्धतीवर ग्रॅन्‌व्हिल-बार्करच्या दृष्टीचा मोठा प्रभाव पडला. द व्हॉय्‌सी इन्‌हेरिटन्स (१९o५), वेस्ट (१९o७), द मद्रास हाउस (१९१o) ह्यांसारखी स्वतंत्र नाटकेही त्याने लिहिली.

पहिल्या महायुद्धानंतरच्या इंग्रजी रंगभूमीशी त्याला फारसे जमवून घेता आले नाही. तो पॅरिसमध्ये स्थायिक झाला. तेथे असतानाच शेक्सपिअरसमीक्षेत मोलाची भर घालणारी  ‘प्रेफसिस टू शेक्सपिअर’ (१९२७—४८) ही ग्रंथमाला त्याने लिहिली. रंगभूमीचे सखोल ज्ञान आणि रसिक पण चिकित्सक वाङ्‌मयीन दृष्टिकोण ह्या दोहोंचा प्रत्यय त्या ग्रंथमालेतून येतो. पॅरिस येथे तो निधन पावला.