२०२५ महाराष्ट्र नगरपालिका व नगर पंचायत निवडणूक

२०२५ साली डिसेंबरच्या महिन्यात २ टप्प्यांमध्ये महाराष्ट्र राज्यातील एकूण २४६ नगरपालिका (किंवा नगर परिषद) आणि ४२ नगर पंचायतींच्या निवडणूका पार पडल्या. महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगातर्फे घेण्यात आलेल्या या निवडणूकींचे मतदान दोन टप्प्यात - २ डिसेंबर व २० डिसेंबर रोजी झाले तर सर्व मतमोजणी व निकाल २१ डिसेंबर २०२५ रोजी लागले. 

=पार्श्वभूमी=
राज्यातील नगरपरिषद, नगरपंचायत, जिल्हा परिषद व पंचायत समित्यांच्या निवडणुका संविधानाच्या २४३ यू आणि २४३ ई कलमानुसार ठरावीक कालावधीत घेणे बंधनकारक आहे. तथापि, २०२१ नंतर स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील ओबीसी आरक्षण, प्रभागरचना, लोकसंख्या आकडेवारी आणि आरक्षणाचा ५० टक्के मर्यादेचा प्रश्न यामुळे निवडणुका वारंवार पुढे ढकलल्या गेल्या. नगरपरिषद निवडणुकांमध्ये अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST) आणि इतर मागासवर्गीय (OBC) यांच्यासाठी दिले जाणारे आरक्षण काही ठिकाणी ५० टक्क्यांपेक्षा जास्त झाल्याचा मुद्दा उपस्थित झाला. सर्वोच्च न्यायालयाने यापूर्वीच अनेक निकालांत आरक्षणाची एकूण मर्यादा ५० टक्क्यांपर्यंत ठेवणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट केले आहे.

२०२५ च्या निवडणुकांदरम्यान राज्य निवडणूक आयोगाने काही नगरपरिषद व नगरपंचायतींमध्ये आरक्षण मर्यादा ओलांडली असल्याचे मान्य केले. याविरोधात विविध याचिका दाखल करण्यात आल्या.
## सर्वोच्च न्यायालयाचे हस्तक्षेप
सर्वोच्च न्यायालयाने संपूर्ण स्थानिक स्वराज्य निवडणूक प्रक्रियेला स्थगिती देण्यास नकार दिला. निवडणुका वेळेत होणे हे लोकशाहीसाठी आवश्यक असल्याचे नमूद करत, निवडणूक प्रक्रिया सुरू ठेवण्याची परवानगी देण्यात आली. मात्र, ज्या ठिकाणी आरक्षणासंबंधी त्रुटी आहेत, त्या निकालांचे भवितव्य अंतिम न्यायनिर्णयावर अवलंबून राहील, असे स्पष्ट करण्यात आले. काही उच्च न्यायालयीन आदेशांमुळे मतमोजणीच्या तारखांबाबत संभ्रम निर्माण झाला होता. या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने हस्तक्षेप करून मतमोजणी ठरावीक तारखेलाच (डिसेंबर २०२५) घेण्याचे निर्देश दिले आणि उच्च न्यायालयाच्या आदेशास दुजोरा दिला. महाराष्ट्रातील सर्व प्रलंबित स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका पूर्ण करण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने राज्य सरकारला ३१ जानेवारी २०२६ पर्यंतची अंतिम मुदत दिली.
## आरक्षण मर्यादेचे उल्लंघन
नगरपरिषद व नगरपंचायत निवडणुकांचा दुसरा टप्पा आयोजित करताना राज्य निवडणूक आयोगास आरक्षणाच्या ५० टक्के मर्यादा उल्लंघनाचा प्रश्न अधिक तीव्रतेने सामोरा जावा लागला. या टप्प्यातील अनेक नगरपरिषदांमध्ये अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती व इतर मागासवर्गीय यांच्यासाठी निश्चित केलेले आरक्षण एकत्रितपणे संविधानाने मान्य केलेल्या मर्यादेपेक्षा जास्त असल्याचे निदर्शनास आले. या पार्श्वभूमीवर काही राजकीय पक्ष, उमेदवार आणि नागरिकांनी निवडणूक प्रक्रियेला आव्हान देणाऱ्या याचिका उच्च न्यायालय व सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केल्या. यामुळे दुसऱ्या टप्प्यातील निवडणुकांबाबत संभ्रम निर्माण झाला आणि काही ठिकाणी मतदान व मतमोजणी प्रक्रियेवर परिणाम झाला. राज्य निवडणूक आयोगाने न्यायालयात सादर केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, काही नगरपरिषदांमध्ये आरक्षणाची गणना करताना ५० टक्क्यांची मर्यादा ओलांडली गेल्याचे मान्य केले. तथापि, लोकशाही प्रक्रिया थांबविणे योग्य नसल्याचा मुद्दा मांडण्यात आला. 

*दुसऱ्या टप्प्याशी संबंधित प्रकरणांमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने पुढील निरीक्षणे नोंदवली—
**संपूर्ण निवडणूक प्रक्रिया स्थगित करणे हे संविधानाच्या भावनेला धरून नसल्याचे नमूद करण्यात आले.
**ज्या नगरपरिषदांमध्ये आरक्षण मर्यादा उल्लंघन झाल्याचा आरोप आहे, तेथे निवडणुका घेण्यास परवानगी देण्यात आली; मात्र त्या ठिकाणचे निकाल अंतिम न्यायनिर्णयाच्या अधीन राहतील, असे स्पष्ट करण्यात आले.
**आरक्षण मर्यादा हा गंभीर घटनात्मक मुद्दा असून, भविष्यात अशा चुका टाळण्यासाठी राज्य निवडणूक आयोग व राज्य सरकारने योग्य कार्यपद्धती विकसित करावी, असे निर्देश देण्यात आले.
## मतदान स्थगिती व पुनर्निर्धारण
महाराष्ट्र नगरपरिषद व नगरपंचायत निवडणुकांच्या पहिल्या टप्प्यादरम्यान आरक्षण मर्यादेच्या मुद्द्यावरून निर्माण झालेल्या कायदेशीर वादांमुळे निवडणूक प्रक्रियेत व्यत्यय आला. काही नगरपरिषदांमध्ये अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती व इतर मागासवर्गीय आरक्षण एकत्रितपणे ५० टक्क्यांपेक्षा अधिक झाल्याचा आक्षेप घेण्यात आला. या पार्श्वभूमीवर काही उमेदवार आणि राजकीय पक्षांनी उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केल्या, ज्यामुळे पहिल्या टप्प्यातील काही निवडणुकांवर तात्पुरती स्थगिती आली. न्यायालयीन आदेशांमुळे राज्य निवडणूक आयोगाला संबंधित नगरपरिषदांमधील मतदान प्रक्रिया तात्पुरती थांबवावी लागली. नंतर सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांच्या आधारे, राज्य निवडणूक आयोगाने या स्थगित झालेल्या किंवा अडथळा आलेल्या काही नगरपरिषदांच्या निवडणुका २० डिसेंबर २०२५ रोजी पुन्हा घेण्याचा निर्णय जाहीर केला. यामुळे निवडणूक वेळापत्रकात बदल करण्यात आला आणि पहिल्या टप्प्यातील अपूर्ण राहिलेली प्रक्रिया दुसऱ्या तारखेला पूर्ण करण्यात आली. सर्वोच्च न्यायालयाने या प्रकरणात स्पष्ट केले की, निवडणूक प्रक्रिया शक्य तितकी पूर्ण करणे हे घटनात्मक कर्तव्य आहे, आणि आरक्षणासंदर्भातील अंतिम कायदेशीर प्रश्न निवडणुका झाल्यानंतर निकाली काढता येऊ शकतात. त्यामुळे मतदानाला परवानगी देण्यात आली; मात्र संबंधित निकाल न्यायालयीन निर्णयाच्या अधीन ठेवण्यात आले.

या स्थगिती व पुनर्निर्धारणामुळे निवडणूक प्रक्रियेत काही प्रमाणात विलंब झाला, परंतु राज्यभरातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका पूर्ण करण्याच्या दिशेने हा तोडगा काढण्यात आला.
=वेळापत्रक=
**पहिला टप्पा (२ डिसेंबर)**

महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाने ४ नोव्हेंबर २०२५ रोजी २४६ नगरपालिका (किंवा नगर परिषद) आणि ४२ नगर पंचायतींच्या निवडणूकींचे वेळापत्रक प्रसिद्ध केले. 

**दुसरा टप्पा (२० डिसेंबर)**

आरक्षणाची मर्यादा ओलांडल्याने काही नगरपरिषद व पंचायतींच्या निवडणूका पुढे ढकलण्यात आला. तत्पश्चात महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाने २९ नोव्हेंबर २०२५ रोजी उर्वरीत नगर परिषद आणि पंचायतींच्या निवडणूकींचे वेळापत्रक प्रसिद्ध केले. 

=एकूण निकाल व पक्षीय बलाबल=
*माहिती भरणे चालू आहे*
=प्रभागनिहाय निकाल=
सर्व नगर पालिका व पंचायतींची नगराध्यक्ष व प्रभागनिहाय निकालांची माहिती खालीलप्रमाणे
## नगरपालिका/परिषद
### अकोला जिल्हा
#### आकोट
* नगराध्यक्ष*संकेतस्थळावर माहिती प्रकाशित झाली नाही

* **टीप : उर्वरीत प्रभागांचे निकाल महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर प्रकाशित झालेले नाहीत, जसे होतील तसे इथे माहिती भरली जाईल**
#### बाळापूर
* नगराध्यक्ष*संकेतस्थळावर माहिती प्रकाशित झाली नाही*

* **टीप : उर्वरीत प्रभागांचे निकाल महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर प्रकाशित झालेले नाहीत, जसे होतील तसे इथे माहिती भरली जाईल**
#### मुर्तिजापूर
* नगराध्यक्ष 

**संख्याबळ**

#### हिवरखेड
* नगराध्यक्ष 

#### तेल्हारा
* नगराध्यक्ष 

### अमरावती जिल्हा
#### अचलपूर
* नगराध्यक्ष*संकेतस्थळावर माहिती प्रकाशित झाली नाही*

* **टीप : उर्वरीत प्रभागांचे निकाल महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर प्रकाशित झालेले नाहीत, जसे होतील तसे इथे माहिती भरली जाईल**
#### अंजनगाव-सुर्जी
* नगराध्यक्ष*संकेतस्थळावर माहिती प्रकाशित झाली नाही*
* सभागृह*संकेतस्थळावर माहिती प्रकाशित झाली नाही''
* **टीप : उर्वरीत प्रभागांचे निकाल महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर प्रकाशित झालेले नाहीत, जसे होतील तसे इथे माहिती भरली जाईल**
#### चांदूरबाझार
* नगराध्यक्ष 

#### चांदूर रेल्वे
* नगराध्यक्ष 

#### चिखलदरा
* नगराध्यक्ष 

#### दर्यापूर
* नगराध्यक्ष 

वर्ग:इ.स. २०२५ मधील भारतीय निवडणुका
वर्ग:महाराष्ट्र नगरपालिका व नगर पंचायत निवडणुका