open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
माकनेर

इवलेसे|माकनेर सप्ताह दिंडी सोहळा
**माकनेर** हे महाराष्ट्र राज्यातील बुलढाणा जिल्ह्यातील मलकापूर तालुक्यातील प्रसिद्ध तीर्थ क्षेत्र असून संतांची भूमी म्हणुन प्रसिद्ध आहे. हे गाव मलकापूर वरून पूर्वेस अंदाजे ७ किमी अंतरावर निसर्गरम्य व शांत वातावरणात वसलेले आहे.

## संतभूमी आणि धार्मिक महत्त्व 
माकनेर गावात संत श्री मारोती महाराज यांचे समाधीस्थळ असून, हे गाव त्यांच्यामुळे एक प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र मानले जाते. गावात गोविंद महाराज, आनंद महाराज यांचेही भक्ती पंथातील योगदान उल्लेखनीय आहे. संत मारोती महाराजांचे परमभक्त निळोबा टाकळकर हे देखील याच गावातून होऊन गेले.

## संत श्री मारोती महाराज यांचे जीवन आणि कार्य 
**संत श्री मारोती महाराज** हे वारकरी संप्रदायातील विदर्भातील थोर संत होते. त्यांनी कीर्तन, अभंग रचना आणि आध्यात्मिक प्रवचन यांद्वारे वारकरी संप्रदायाचा वऱ्हाड व खानदेश भागात मोठा प्रचार व प्रसार केला. ते एक ब्रह्मवेत्य संत असून त्यांना अनेक आध्यात्मिक साक्षात्कार झाले होते.

### कार्य आणि योगदान 
* वारकरी संप्रदाय पुनरुज्जीवित करणे
* भक्तिमार्गाचा प्रचार
* अभंगरचना व कीर्तनाच्या माध्यमातून समाज उत्थान करणे

### समाधी मंदिर 
* त्यांच्या समाधीचे ठिकाण हेच पूर्वीचे श्रीराम मंदिर होते.
* मंदिराचा जीर्णोद्धार त्यांचे भक्त निळोबा टाकळकर यांनी केला.
* हे ठिकाण पूर्वीपासून ऋषी-मुनींच्या तपोभूमी म्हणून प्रसिद्ध होते.
* १९५८ मध्ये समाधी मंदिर बांधले गेले आणि १९६८ मध्ये सभामंडप पूर्ण झाला.

### विशेष दृष्टांत 
* आळंदी येथे अजाण वृक्षाखाली ज्ञानेश्वरी पारायण करताना, त्यांना ज्ञानेश्वर माऊलींचा साक्षात्कार झाला.
* "तू स्वयंभू ज्ञानी असून जगाला कवित्व आणि कीर्तनाच्या माध्यमातून उपदेश कर," असा साक्षात्कार त्यांना ५ वेळा झाला होता.

## उत्सव आणि सप्ताह 
गावात दरवर्षी दोन प्रमुख सप्ताह सोहळे साजरे होतात:

### १. फाल्गुन सप्ताह 
* फाल्गुन महिन्याच्या शुक्ल प्रतिपदेपासून शुक्ल अष्टमीपर्यंत
* सुमारे १२० वर्षांपूर्वी संत मारोती महाराजांनी सुरुवात केली

### २. पुण्यतिथी सप्ताह 
* भाद्रपद वद्य तृतीया ते  भाद्रपद वद्य दशमी (नारायण दशमी)
* १९४९ पासून प्रारंभ

### सप्ताहाचे स्वरूप 
* दिवसातून तीन वेळा कीर्तन (सकाळ, दुपार, रात्री)
* समाप्ती दिवशी मेणा मिरवणूक, गोपाळकाल्याचे कीर्तन, महाप्रसाद, दिंडी, भारुड आणि कीर्तन

### महाप्रसाद 
* भाजी, पोळी, गोड पदार्थ
* गावातील महिला  मंदिरातून मिळालेल्या पिठाच्या पोळ्या बनवून देतात.

### दिंडी 
* सायंकाळी सूर्यास्ताच्या सुमारास काढली जाते
* वाद्य पथक, भगवे झेंडे, पारंपरिक वेशात मुली, अब्दागिरी, चोपदार, मृदंग,  मध्ये विणेकरी  दोन रांगात टाळकरी, आणि शेवटी व्हिक्टोरिया गाडीत सिंहासनारूढ महाराजांची प्रतिमा
* ही परंपरा सुमारे ११० ते १२५ वर्षांपासून सुरू आहे

## अर्थव्यवस्था 
* मुख्यतः कृषी व दुग्धव्यवसाय

## शिक्षण 
* गावात प्राथमिक शाळा आहे.
* उच्च शिक्षणासाठी विद्यार्थी उमाळी, दताळा, मलकापूर व इतर ठिकाणी जातात.

## सण-उत्सव 
* गणेशोत्सव, पोळा, दिपावली, रामनवमी, हनुमान जयंती, तुकाराम बीज, नाथ षष्ठी, गोकुळ अष्टमी, कोजागिरी पौर्णिमा आदी सण मोठ्या भक्तीभावाने साजरे होतात.

## लोकसंख्या 
* २०११ च्या जनगणनेनुसार माकनेरची लोकसंख्या सुमारे १३९६ आहे.

## संदर्भ 
* ग्रामस्थांकडून मिळालेली माहिती
* संत मारोती महाराजांच्या भक्तगाथा व आठवणी

वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:महाराष्ट्रातील गावे
वरुण सूद

**वरुण सूद** (जन्म १ एप्रिल १९९५, कोलकाता) हा एक भारतीय अभिनेता, मॉडेल आणि माजी व्हीजे आहे. तो *एमटीव्ही रोडीज*, *एमटीव्ही स्प्लिट्सव्हिला*, *एस ऑफ स्पेस* आणि *खतरों के खिलाडी* सारख्या रिॲलिटी शोमध्ये भाग घेण्यासाठी ओळखला जातो. त्याने *रागिनी एमएमएस: रिटर्न्स* या चित्रपटातून अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
वर्ग:भारतातील पुरुष मॉडेल
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते
करण पटेल

**करण पटेल** (जन्म: २३ नोव्हेंबर १९८३) हा एक भारतीय अभिनेता आणि हिंदी दूरदर्शनवरील सूत्रसंचालक आहे.  पटेलने *ये हैं मोहब्बतेमध्ये* रमण भल्लाची प्रमुख भूमिका केली आणि *कसौटी जिंदगी की २* मध्ये ऋषभ बजाजची भूमिका केली होती. *नच बलिए ३*, *झलक दिखला जा ६* आणि *फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी १०* या रिॲलिटी शोमध्येही तो सहभागी झाला होता.

पटेल यांनी ३ मे २०१५ रोजी मुंबईत अंकिता भार्गव पटेलशी लग्न केले. त्यांच्या पहिल्या मुलाचा जन्म १४ डिसेंबर २०१९ रोजी झाला.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते
रणदीप राय

**रणदीप राय** (जन्म ८ जून १९९३)  हा एक भारतीय अभिनेता आहे. त्याने २०१४ मध्ये चॅनल व्ही वरील *ओ गुजरिया: बदले चल दुनियामध्ये* कबीर सिंधियाची भूमिका साकारून आपल्या अभिनय कारकिर्दीला सुरुवात केली. नंतर सोनी टीव्हीच्या *ये उन दिनों की बात है* मधील समीर माहेश्वरीच्या भूमिकेसाठी तो प्रसिद्ध झाला. नंतर कलर्स टीव्हीच्या *बालिका वधू २* मध्ये आनंद रावल आणि सोनी टीव्हीच्या *बडे अच्छे लगते हैं २* मध्ये राघव अरोरा या भूमिकेत तो दिसला होता.''

इवलेसे

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पल्लवी फौजदार

**पल्लवी फौजदार** (जन्म: २० डिसेंबर, १९७९) ही एक भारतीय महिला आहे जी तिच्या उंच पर्वतरांगावरील मोटारसायकल चालवण्यासाठी आणि तिच्या सामाजिक कार्यासाठी प्रसिद्ध आहे. तिच्या या कामगिरीची नोंद *लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्‌स मध्ये* अनेक वेळा झाली आहे.

## प्रारंभिक आयुष्य 
फौजदारचा जन्म २० डिसेंबर, १९७९ रोजी उत्तर प्रदेशातील आग्रा येथे झाला. तिच्या वडिलांचे नाव अशोक फौजदार असूननते िवृत्त इलेक्ट्रिकल इंजिनिअर आहेत. तिने पहिल्यांदा वयाच्या १४ व्या वर्षी तिच्या वडिलांची मोटारसायकल चालवली. इथून तिला दुचाकी चालवण्याचे वेड लागले. तिचे लग्न २००४ मध्ये झाले, तिला २ मुले आहेत आणि ती नवी दिल्लीत राहते.

## कारकिर्द 
फौजदार ने नवी दिल्लीतील एका रायडिंग ग्रुपमध्ये सामील होऊन आपल्या रायडिंग कारकिर्दीची सुरुवात केली. तिचा पहिला उल्लेखनीय पराक्रम २०१५ सालचा होता. तिने समुद्रसपाटीपासून ५६३८ मीटर (१८७७४ फूट) उंचीवर असलेल्या माना पासवर एकट्याने प्रवास केला. ही तत्कालीन जगातील सर्वात उंचीवरचीमोटार चालवतलेली खिंड होती. तिच्या या कामगिरीची नोंद लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्सने घेतली.    त्या वर्षी तिने एकाच प्रवासात ५००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीच्या आठ पर्वतीय खिंडींवर सायकल चालवून आणखी एक विक्रम प्रस्थापित केला.   त्यानंतर पल्लवीने नवीन खिंडी आणि दुर्गम मार्गांवरून पर्वतांमध्ये सायकल चालवणे सुरू ठेवले. तिने देशाच्या विविध भागात जागरूकता राईड्स काढून सामाजिक कार्य देखील केले.  २०१७ मध्ये पल्लवीने भारतातील लडाख प्रदेशात मोटारसायकल चालवली. ही ५८०३ मीटर (१९३२३ फूट) वर उमलिंग ला खिंड चढणारी राईड होती. ही खिंड चढणारी ती जगातील पहिला व्यक्ती होती.  उमलिंग ला खिंड आता जगातील सर्वात उंच मोटारने जाता येणारा खिंड आहे.  

## विक्रम 
पल्लवीकडे सध्या खालील लिम्का बुक रेकॉर्ड आहेत:

## पुरस्कार आणि सन्मान 
पल्लवीच्या कामाची आणि कामगिरीची राष्ट्रीय पातळीवर दखल घेण्यात आली आहे आणि तिला खालील पुरस्कार मिळाले आहेत:

## सामाजिक कार्य 
पल्लवीने महिला आणि मुलांच्या समर्थनासाठी महिला आणि बाल हेल्पलाइन १८१ आणि "बेटी बचाओ, बेटी पढाओ" मोहिमेची ब्रँड अँबेसेडर म्हणून गैर-सरकारी संस्था आणि उत्तर प्रदेश सरकारच्या महिला आणि बाल विभागासोबत काम केले आहे.

## दूरदर्शन 
पल्लवी नियमितपणे टेलिव्हिजनवर आणि डीडी नॅशनलसह मीडिया हाऊसेसना मुलाखती देते.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पामेला मल्होत्रा

**पामेला गेल मल्होत्रा** ही एक अमेरिकन वंशाची भारतातील प्राणी अभयारण्याची मालकीण आहे. एसएआय (SAI) अभयारण्यातील तिच्या कामासाठी तिला भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

## आयुष्य 
पामेला गेलचा जन्म सुमारे १९५२ मध्ये न्यू जर्सीमधील रेड बँक येथे झाला.  पामेला चे एक भारतीय रेस्टॉरंट मालक, डॉ अनिलकुमार मल्होत्राशी लग्न झाले. लग्ना नंतर हे जोडपे हवाई येथे मधुचंद्रासाठी गेले होते. त्यावेळी त्यांनी तिथे जमीन खरेदी करण्याचा निर्णय घेतला. ती एका औषध कंपनीत कामाला लागली, तर तर तिचा नवरा गृहकर्ज व्यवसायात कामाला लागला. पामेलच्या एकटीच्या पगारावर घर  चालवले जात होते. तर तिच्या पतीचे विक्री कमिशन हवाईमध्ये जमीन खरेदी करण्यासाठी वाचवले गेले होते. वाचणाऱ्या पैशातून दोघांनी मिळून स्वतःचे जंगल निर्माण करण्याचे ठरवले होते.

त्यांच्या अभयारण्यातील वन्यजीवांमध्ये बंगाल वाघ, तरस, रानडुक्कर, बिबट्या, सांभर आणि मलबार महाकाय खार यांचा समावेश दिसून येतो.

इवलेसे|तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणब मुखर्जी यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना

या कामासाठी २०१७ मध्ये आंतरराष्ट्रीय महिला दिनी, त्यांना नवी दिल्ली येथील राष्ट्रपती भवनात तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. पुरस्कार स्वरूपात प्रशस्तिपत्र आणि १००,००० रुपये देण्यात आले.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय निसर्ग संरक्षक
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एम. लीलावती

**मुंडनत लीलावती** (जन्म: १६ सप्टेंबर १९२७) ह्या एक मल्याळम लेखिका, साहित्यिक समीक्षक आणि शिक्षणतज्ज्ञ आहेत. थॅलेसेरी येथील सरकारी ब्रेनन कॉलेजमधून प्राचार्य म्हणून निवृत्त होण्यापूर्वी तिने केरळमधील विविध महाविद्यालयांमध्ये अध्यापन केले. तिच्या दीर्घ साहित्यिक कारकिर्दीत, तिला साहित्य अकादमी पुरस्कार आणि केरळ साहित्य अकादमी पुरस्कारासह अनेक पुरस्कार मिळाले. त्या के.एम. जॉर्ज, एस. गुप्तन नायर, एन. कृष्णा पिल्लई, पी.के. बालकृष्णन, एम.के. सानू आणि सुकुमार अझीकोड या मल्याळम भाषेतील प्रसिद्ध समीक्षकांच्या समकालीन आहेत. लीलावती यांना पद्मश्री पुरस्कार (२००८) मिळाला आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला शैक्षणिक सिद्धांतकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय शिक्षक
वर्ग:केरळमधील महिला शिक्षिका
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय शिक्षक
वर्ग:केरळमधील लेखिका
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखिका
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका
वर्ग:महाराज कॉलेज, एर्नाकुलमचे शैक्षणिक कर्मचारी
वर्ग:केरळमधील लेखक
वर्ग:मल्याळम भाषेतील लेखक
वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
गौरव खन्ना

**गौरव खन्ना** (जन्म: ११ डिसेंबर १९८१)  हा एक भारतीय टेलिव्हिजन अभिनेता आहे. स्टार प्लसवरील *अनुपमा* या मालिकेत अनुज कपाडियाच्या भूमिकेसाठी तो प्रसिद्ध आहे, ज्यासाठी त्याला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा (संपादकीय) भारतीय टेली पुरस्कार मिळाला होता. २०२५ मध्ये, त्याने *सेलिब्रिटी मास्टरशेफ इंडियाचा* पहिला सीझन जिंकला.

२०२५ मध्ये, त्याने सेलिब्रिटी मास्टरशेफवर त्याच्या रंगांधळेपणाबद्दल खुलासा केला. तो शोमध्ये एकमेव शाकाहारी स्पर्धक होता.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील पुरुष मॉडेल
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:शाकाहारी व्यक्ती
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते
वर्ग:रंगांधळे व्यक्ती
करण कुंद्रा

**करण कुंद्रा** (जन्म: ११ ऑक्टोबर १९८४) हा एक भारतीय अभिनेता आहे जो हिंदी भाषेतील दूरदर्शन आणि चित्रपटांमध्ये काम करतो. भारतातील सर्वाधिक मानधन घेणाऱ्या टेलिव्हिजन अभिनेत्यांपैकी हा एक आहे. त्याने एकता कपूरच्या लोकप्रिय टेलिव्हिजन शो *कितनी मोहब्बत है* (२००९) मधून अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले.

कुंद्रा ने *कितानी मोहब्बत है २*, *ये कहां आ गये हम*, *दिल ही तो है*, *ये रिश्ता क्या कहलाता है* आणि *तेरे इश्क में घायल* यांसारख्या अनेक दूरदर्शन  मालिकांमध्ये भूमिका केल्या आहे. त्यांनी *एमटीव्ही रोडीज*, *एमटीव्ही लव्ह स्कूल*, *डान्स दीवाने ज्युनियर्स* आणि *टेम्पटेशन आयलंड इंडिया* सारखे रिॲलिटी कार्यक्रमांचे देखील सुत्रसंचालन केले आहे. *मुबारकां*, *१९२१* आणि *तेरा क्या होगा लवली* या हिंदी चित्रपटांमध्ये त्याने काम केले आहे. २०२१ मध्ये, त्याने *बिग बॉस १५* मध्ये भाग घेतला आणि दुसरा उपविजेता झाला.

करण कुंद्रा २०२१ पासून अभिनेत्री तेजस्वी प्रकाश सोबत प्रेमसंबंधात आहे. लेडीज व्हर्सेस जेंटलमेनमध्ये काम करत असताना दोघांची भेट झाली आणि *बिग बॉस १५* च्या घरात त्यांनी डेटिंग सुरू केली.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:भारतातील पुरुष मॉडेल
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
जयंत महापात्रा

**जयंता महापात्रा** (२२ ऑक्टोबर १९२८ - २७ ऑगस्ट २०२३) हे भारतीय कवी होते. १९८१ मध्ये इंग्रजी कवितेसाठी साहित्य अकादमी पुरस्कार जिंकणारे ते पहिले भारतीय कवी आहेत. ते "इंडियन समर" आणि "हंगर" सारख्या कवितांचे लेखक होते, ज्यांना आधुनिक भारतीय इंग्रजी साहित्यात अभिजात मानले जाते. २००९ मध्ये त्यांना भारतातील चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान पद्मश्री देण्यात आला. परंतु भारतातील वाढत्या असहिष्णुतेचा निषेध करण्यासाठी त्यांनी २०१५ मध्ये हा पुरस्कार परत केला.

२७ ऑगस्ट २०२३ रोजी त्यांचे वयाच्या ९४ व्या वर्षी न्यूमोनियामुळे निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
विश्वनाथ प्रसाद तिवारी

**विश्वनाथ प्रसाद तिवारी** (जन्म १९४०, गोरखपूर) हे एक भारतीय कवी, संपादक, समीक्षक आणि साहित्य अकादमीचे माजी अध्यक्ष आहेत ज्यांनी २०१३ ते २०१८ पर्यंत या पदावर काम केले. त्यांनी हिंदीमध्ये टीका, कविता, प्रवासवर्णने, चरित्र, मुलाखती अशा विविध प्रकारांवर सुमारे ५० पुस्तके प्रकाशित केली आहे. २०१९ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप व २०२३ मध्ये पद्मश्री मिळाला.

## संदर्भ 
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:हिंदी कवी
असित राय

**असित राय** हे भारतातील दार्जिलिंग जिल्ह्यातील नेपाळी भाषेतील लेखक आणि कादंबरीकार आहेत. १९८१ मध्ये त्यांच्या *नया क्षितिज को खोज* या कादंबरीसाठी त्यांना साहित्य अकादमी पुरस्कार (नेपाळी) मिळाला होता. २०१३ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप मिळाली.

## संदर्भ 
वर्ग:नेपाळी लेखक
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
निरेंद्रनाथ चक्रवर्ती

**निरेंद्रनाथ चक्रवर्ती** (१९ ऑक्टोबर १९२४ - २५ डिसेंबर २०१८) हे एक भारतीय बंगाली कवी, कादंबरीकार आणि निबंधकार होते. त्यांची स्पष्टता आणि तीक्ष्ण शब्दरचना ही त्यांना कवितेत वेगळी ओळख मिळवून देते असे. त्यांनी *कोबितर क्लास* सारख्या पुस्तकांमध्ये बंगाली काव्यशास्त्र शिकवले आणि काल्पनिक गुप्तहेर भादुरी यांची निर्मिती केली. याशिवाय, त्यांनी हर्गेच्या *द अ‍ॅडव्हेंचर्स ऑफ टिनटिनचे* बंगालीमध्ये भाषांतर केले. ते *आनंदमेळा* या बाल मासिकाचे दीर्घकाळ संपादक होते. १९७४ मध्ये, त्यांना *उलंगा राजा*  (अर्थ - नग्न राजा) या काव्यसंग्रहासाठी साहित्य अकादमी पुरस्कार (बंगाली) मिळाला. २०१६ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप मिळाली होती.

त्यांच्या इतर प्रसिद्ध कवितांमध्ये *कोलकाताकर जिशु* (द जिजस ऑफ कोलकाता) आणि *कोलघोरे चिलेर कन्ना* (अ हॉकस वेलिंग इन द बाथरूम) यांचा समावेश आहे. सुबोध सरकार यांच्या मते, टागोरांच्या " *आफ्रिका* " आणि काझी नजरुल इस्लामच्या " *बिद्रोही* " ("द रिबेल") सोबतच*उलंगा राजा* बंगाली लोकांच्या सामूहिक स्मृतीत शिरला आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:कोलकाता येथील लेखक
वर्ग:भारतीय मासिक संपादक
वर्ग:कलकत्ता विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:बंगाली लेखक
अर्जन हासीद

**अर्जन तनवानी** (७ जानेवारी १९३० - २६ डिसेंबर २०१९), **अर्जन हासिद** या टोपणनावाने प्रसिद्ध, हा एक भारतीय सिंधी भाषेचा कवी होता ज्यांनी कविता आणि गझलांचे सात संग्रह लिहिले होते. १९८५ मध्ये त्यांच्या *मेरो सिजी* (१९८४) या गझल संग्रहासाठी त्यांना सिंधी भाषेतील साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला आणि २०१३ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमीचा सर्वोच्च सन्मान असलेल्या साहित्य अकादमी फेलोशिपने सन्मानित करण्यात आले.

## संदर्भ 
वर्ग:मुंबई विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:सिंधी साहित्यिक
चंद्रनाथ मिश्रा अमर

**चंद्रनाथ मिश्रा अमर** (२ मार्च १९२५ – १ एप्रिल २०२१) हे मैथिली लेखक आणि कवी होते. १९८२ च्या *मैथिली पत्रकारितक इतिहासासाठी* त्यांना साहित्य अकादमी पुरस्कार (मैथिली) मिळाला होता. २०१० मध्ये प्रतिष्ठित साहित्य अकादमी फेलोशिपही त्यांना मिळाली.

## संदर्भ 
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:भारतीय लेखक
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:मैथिली साहित्यिक
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
कमर डागर

**कमर डागर** ह्या एक भारतीय सुलेखनकार आहेत. त्या कलामकारी क्रिएटिव्ह कॅलिग्राफी ट्रस्टच्या संस्थापक आहेत. २०१६ मध्ये, डागर  यांना महिलांसाठीचा भारतातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार देऊन सन्मानित करण्यात आले.

## प्रारंभिक आयुष्य 
डागर यांचा जन्म नवी दिल्ली येथे शास्त्रीय ध्रुपद संगीतकारांच्या कुटुंबात झाला.   त्यांनी दिल्ली विद्यापीठातून समाजशास्त्रात पदवी प्राप्त केली.  सीएनबीसी टीव्ही १८ ने त्यांना भारतातील "सर्वात प्रसिद्ध चित्रमय सुलेखनकार" म्हटले.

डागर यांचे एकल प्रदर्शन भारत, फ्रान्स आणि अमेरिका  आदी देशांमध्ये झाले आहेत. २०१९ मध्ये, त्यांनी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्रात एका समूह प्रदर्शनात भाग घेतला होता.

कॅलिग्राफीच्या स्वतःच्या व्यावसायिक वापराव्यतिरिक्त, त्या आपली संस्था, 'कलामकारी क्रिएटिव्ह कॅलिग्राफी ट्रस्ट' च्या माध्यमातून भारतातील कलाप्रकार जतन करण्याचे काम करत असतात. स्कूल्झ द्वारे आयोजित केलेल्या सेलिब्रिटी कार्यक्रमात सूत्रसंचालक श्रीमती निधी कुमार यांच्याशी संवाद साधत असताना त्यांनी मुलांना कॅलिग्राफीबद्दल माहिती दिली.

## पुरस्कार आणि सन्मान 
२०१६ मध्ये, तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांनी डागर यांना महिलांसाठीचा भारतातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान केला.  

## संदर्भ 
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बहुभाषिकता

इवलेसे| दक्षिण भारतात आढळणाऱ्या एका ट्रेनचे नाव चार भाषांमध्ये लिहिलेले आहे: कन्नड, हिंदी, तमिळ आणि इंग्रजी. दोन किंवा अधिक राज्यांमधून जाणाऱ्या गाड्यांमध्ये अशा प्रकारचे फळे सामान्य असतात.
[इवलेसे| दुहेरी-भाषा [हिब्रू भाषा|हिब्रू आणि इंग्रजी कीबोर्ड]]
**बहुभाषिकता** म्हणजे एकापेक्षा जास्त भाषांचा वापर. जेव्हा भाषा फक्त दोन असतात तेव्हा त्याला सहसा **द्विभाषिकता** म्हणतात. असे मानले जाते की जगातील लोकसंख्येमध्ये बहुभाषिक भाषिकांची संख्या एकभाषिक भाषिकांपेक्षा जास्त आहे. अर्ध्याहून अधिक युरोपीय लोक त्यांच्या मातृभाषेव्यतिरिक्त किमान एक भाषा बोलण्याचा दावा करतात; परंतु बरेच लोक एकाच भाषेत वाचतात आणि लिहितात.

व्यापार, जागतिकीकरण आणि सांस्कृतिक मोकळेपणामध्ये सहभागी होऊ इच्छिणाऱ्या लोकांसाठी बहुभाषिक असणे फायदेशीर आहे. इंटरनेटमुळे माहिती मिळण्याच्या सोयीमुळे, व्यक्तींना अनेक भाषांमध्ये ज्ञान मिळणे शक्य झाले आहे. अनेक भाषा बोलणाऱ्या लोकांना *बहुभाषिक* असे म्हणतात.

बहुभाषिक भाषिकांनी बालपणात किमान एक भाषा आत्मसात केली आहे आणि ती टिकवून ठेवली आहे, ती म्हणजे पहिली भाषा किंवा मातृभाषा म्हणूनही ओळखली जाते व सहसा औपचारिक शिक्षणाशिवाय शिकली जाते. या सुरुवातीच्या काळात दोन भाषा मूळ भाषेत आत्मसात करणाऱ्या मुलांना एकाच वेळी द्विभाषिक म्हणतात. एकाच वेळी बोलणाऱ्या तरुण द्विभाषिकांना एका भाषेत दुसऱ्या भाषेपेक्षा जास्त प्रवीण असणे सामान्य आहे.

एकापेक्षा जास्त भाषा बोलणारे लोक एकभाषिकांपेक्षा भाषा शिकण्यात चांगले असल्याचे नोंदवले गेले आहे.

संगणकीय भाषेतील बहुभाषिकता ही आंतरराष्ट्रीयीकरण आणि स्थानिकीकरण यांच्यातील सातत्यपूर्णतेचा भाग मानली जाऊ शकते. संगणकीय क्षेत्रात इंग्रजीच्या दर्जामुळे, सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट जवळजवळ नेहमीच त्याचा वापर करते (परंतु इंग्रजी-आधारित नसलेल्या प्रोग्रामिंग भाषांच्या बाबतीत नाही).

## संदर्भ 
वर्ग:भाषा
एकभाषिकता

**एकभाषिकता** ही बहुभाषिकतेच्या विरूद्ध, फक्त एकच भाषा बोलण्यास सक्षम असण्याची स्थिती आहे. वेगळ्या संदर्भात, "एकभाषिकता" म्हणजे एखाद्या भाषेच्या धोरणाचा संदर्भ असू शकतो जे एखाद्या अधिकृत किंवा राष्ट्रीय भाषेला इतरांपेक्षा जास्त महत्त्व देते.

जगातील लोकसंख्येमध्ये बहुभाषिक भाषिकांची संख्या एकभाषिक भाषिकांपेक्षा जास्त आहे.

जागतिक व्यापार, तंत्रज्ञान आणि विज्ञान यासारख्या अनेक क्षेत्रांमध्ये इंग्रजीचे प्राबल्य असल्याने इंग्रजी भाषिक समाज सतत एकभाषिक राहण्यास कारणीभूत ठरले आहेत. ह्याचे कारण जर सर्व व्यवहार त्यांच्या मूळ भाषेत (मातृभाषेत) करता येत असतील तर दुसरी भाषा शिकण्यासाठी फारसे प्रोत्साहन मिळत नाही. हे विशेषतः युनायटेड स्टेट्समधील इंग्रजी भाषिकांसाठी आहे, विशेषतः नैऋत्य युनायटेड स्टेट्स आणि बहुतेक दक्षिण युनायटेड स्टेट्समध्ये, जिथे स्पॅनिश आणि फ्रेंच सारख्या इतर भाषांशी दररोजचा संपर्क मर्यादित असतो.

## संदर्भ 
वर्ग:भाषा
वामिका गब्बी

**वामिका गब्बी** (जन्म २९ सप्टेंबर १९९३) ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे जी प्रामुख्याने पंजाबी आणि हिंदी चित्रपट व मालिकांमध्ये काम करते. तिने आपल्या अभिनय कारकिर्दीची सुरुवात हिंदी चित्रपट जब वी मेट (२००७) मधील एका लहान भूमिकेद्वारे बालकलाकार म्हणून केली होती. त्यानंतर तिने तू मेरा २२ मैं तेरा २२ (२०१३), निक्का जैलदार २ (२०१७) आणि त्याचा पुढचा भाग निक्का जैलदार ३ (२०१९), तसेच काळी जोट्टा (२०२३) या पंजाबी चित्रपटांमध्ये मुख्य अभिनेत्री म्हणून यश संपादन केले.

गब्बीने तमिळ चित्रपट मालै नेरथु मयक्कम (२०१६) आणि मल्याळम चित्रपट गोधा (२०१७) मध्येही काम केले आहे. तिने हिंदी स्ट्रीमिंग मालिकांमध्ये केलेल्या भूमिकांमुळे ओळख मिळवली, जसे की ग्रहण (२०२१), माई: अ मदर्स रेज (२०२२) आणि मॉडर्न लव्ह मुंबई (२०२२). यापैकी शेवटच्या दोन मालिकांचे दिग्दर्शन विशाल भारद्वाज यांनी केले होते. तिच्या कारकिर्दीतील एक महत्त्वाचा टप्पा २०२३ मध्ये आला, जेव्हा तिने जुबिली या प्रशंसित काल्पनिक नाट्यमालिकेत एक उगम पावणारी अभिनेत्री आणि विशाल भारद्वाज यांच्या थरारक चित्रपट खुफिया मध्ये एका गुप्तहेराच्या पत्नीची भूमिका साकारली. या भूमिकेसाठी तिला फिल्मफेअर ओटीटी पुरस्कार मिळाला.

## सुरुवातीचे जीवन 
गब्बीचा जन्म २९ सप्टेंबर १९९३ रोजी चंदीगडमधील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिचे वडील गोवर्धन गब्बी हे लेखक असून ते हिंदी आणि पंजाबी भाषांमध्ये लेखन करतात. तिने आपले शालेय शिक्षण सेंट झेवियर्स स्कूल, चंदीगड येथे पूर्ण केले आणि डीएव्ही कॉलेज, चंदीगड येथून कला शाखेत पदवी मिळवली.

## पुरस्कार आणि नामांकने 
## संदर्भ 
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
विष्णू प्रभाकर

**विष्णू प्रभाकर** (२१ जून १९१२ - ११ एप्रिल २००९) हे एक हिंदी लेखक होते. त्यांनी  अनेक लघुकथा, कादंबऱ्या, नाटके आणि प्रवासवर्णने लिहीली आहे. प्रभाकरच्या कलाकृतींमध्ये देशभक्ती, राष्ट्रवाद आणि सामाजिक उन्नतीचे संदेश आहेत. ते हरियाणाचे पहिले साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते होते.

त्यांना १९९३ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार, १९९५ मध्ये महापंडित राहुल सांकृत्यायन पुरस्कार आणि २००४ मध्ये पद्मभूषण देऊन सन्मानित केले. २००६ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप मिळाली.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नाटककार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय चरित्रकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
गोपीचंद नारंग

**गोपीचंद नारंग** (११ फेब्रुवारी १९३१ - १५ जून २०२२) हे एक भारतीय सिद्धांतकार, साहित्यिक समीक्षक आणि विद्वान होते ज्यांनी उर्दू आणि इंग्रजीमध्ये लेखन केले. त्यांच्या उर्दू साहित्यिक टीकेमध्ये शैलीशास्त्र, संरचनावाद, उत्तर-रचनावाद आणि पूर्वेकडील काव्यशास्त्र यासह आधुनिक सैद्धांतिक चौकटींचा समावेश होता.

नारंग यांनी दिल्ली विद्यापीठातील दिल्ली कॉलेज (आता झाकीर हुसेन कॉलेज ) येथून उर्दूमध्ये पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली  आणि १९५८ मध्ये पीएचडी पूर्ण करण्यासाठी शिक्षण मंत्रालयाकडून संशोधन फेलोशिप मिळवली.

त्यांच्या भाषिक प्रवासाबद्दल नारंग म्हणाले आहेत: "उर्दूशी माझा प्रवास हा प्रेमाचा प्रवास आहे. उर्दू माझी मातृभाषा नव्हती; माझे पितृ आणि मातृ कुटुंबे सराईकी बोलत होती. पण मला कधीच जाणवले नाही की उर्दू माझी मातृभाषा नाही".

## पुरस्कार 
* १९९० - पद्मश्री पुरस्कार
* ११९५ - साहित्य अकादमी पुरस्कार (उर्दू)
* २००४ - पद्मभूषण पुरस्कार
* २००९ - साहित्य अकादमी फेलोशिप
* २०१२ - भारतीय ज्ञानपीठ मूर्तिदेवी पुरस्कार 

## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश भाषी भारतीय लेखक
वर्ग:दिल्ली विद्यापीठातील शिक्षक
वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नॉन-फिक्शन लेखक
वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
भद्रीराजू कृष्णमूर्ती

**भद्रिराजू कृष्णमूर्ती** (१९ जून १९२८ - ११ ऑगस्ट २०१२) हे द्रविड भाषांमध्ये विशेषज्ञ असलेले भारतीय भाषाशास्त्रज्ञ होते. त्यांचा जन्म ब्रिटिश भारतातील मद्रास प्रेसीडेंसीमधील ओंगोले येथे (आता आंध्र प्रदेश) झाला. ते १९८६ ते १९९३ पर्यंत हैदराबाद विद्यापीठाचे कुलगुरू होते आणि त्यांनी उस्मानिया विद्यापीठात भाषाशास्त्र विभागाची स्थापना केली, जिथे त्यांनी १९६२ ते १९८६ पर्यंत प्राध्यापक म्हणून काम केले. द्रविड भाषाशास्त्राच्या अभ्यासात त्यांचे महान ग्रंथ, *द* *द्रविडियन लॅग्वेजेस* , हे एक महत्त्वाचे पुस्तक मानले जाते.

कृष्णमूर्ती हे मरे बार्नसन एमेनो यांचे विद्यार्थी आणि जवळचे सहकारी होते. त्यांनी १९५५ आणि १९५७ मध्ये पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठातून अनुक्रमे एम.ए. आणि पीएच.डी. पदव्या मिळवल्या. २००४ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप मिळाली.

## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश भाषी भारतीय लेखक
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
कोविलन

**कांदनिसेरी वट्टमपरंबिल वेलप्पन अय्यप्पन** (९ जुलै १९२३ - २ जून २०१०) किंवा **व्ही.व्ही. अय्यप्पन**, ज्यांना त्यांच्या टोपणनाव **कोविलन** या नावाने ओळखले जाते, ते केरळमधील भारतीय मल्याळम भाषेतील कादंबरीकार आणि स्वातंत्र्यसैनिक होते. त्यांना समकालीन भारतीय साहित्यातील सर्वात विपुल लेखकांपैकी एक मानले जाते. त्यांनी एकूण ११ कादंबऱ्या, १० लघुकथा संग्रह, तीन निबंध आणि एक नाटक लिहिले आहे.

त्यांना १९७२ आणि १९७७ मध्ये केरळ साहित्य अकादमी पुरस्कार आणि १९९८ मध्ये केंद्र साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. मल्याळम साहित्यातील त्यांच्या उल्लेखनीय योगदानाबद्दल त्यांना केरळ राज्य सरकारचा सर्वोच्च साहित्यिक सन्मान एझुथाचन पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले. ते १९९७ पासून केरळ साहित्य अकादमीचे आणि २००५ पासून साहित्य अकादमीचे ते फेलो होते.

## संदर्भ 
वर्ग:केरळमधील कादंबरीकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:इ.स. २०१० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:मल्याळम साहित्यिक
रमाकांत रथ

**रमाकांत रथ** (१३ डिसेंबर १९३४ - १६ मार्च २०२५) हे एक भारतीय कवी होते ज्यांना ओडिया साहित्यातील सर्वात प्रसिद्ध आधुनिकतावादी कवींपैकी एक मानले जात असे.

टी.एस. इलियट आणि एझा पाउंड सारख्या कवींनी प्रभावित होऊन, रथ यांनी स्वरूप आणि शैलीमध्ये खूप प्रयोग केले. गूढतेचा शोध, जीवन आणि मृत्यूचे कोडे, वैयक्तिक स्वतःचे आंतरिक एकांतता आणि भौतिक गरजा आणि शारीरिक इच्छांना अधीन राहणे हे या कवीच्या आवडत्या विषयांपैकी आहेत. 

रथ यांचा जन्म ब्रिटिश भारतातील ओडिशा राज्यातील कटक येथे झाला. त्यांनी ओडिशातील रेवेनशॉ कॉलेजमधून इंग्रजी साहित्यात एमए केले. १९५७ मध्ये ते भारतीय प्रशासकीय सेवेत सामील झाले, परंतु त्यांनी लेखन कारकीर्द सुरूच ठेवली. केंद्र सरकारमध्ये भारत सरकारचे सचिव अशी अनेक महत्त्वाची पदे भूषवल्यानंतर ते ओडिशाचे मुख्य सचिव म्हणून निवृत्त झाले. त्यांना १९७७ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार (उडिया), १९९२ मध्ये सरस्वती सन्मान आणि २००६ मध्ये भारताचा तिसरा सर्वोच्च नागरी सन्मान पद्मभूषण पुरस्कार मिळाला. ते १९९३ ते १९९८ पर्यंत भारतीय साहित्य अकादमीचे उपाध्यक्ष आणि १९९८ ते २००३ पर्यंत नवी दिल्ली येथील भारतीय साहित्य अकादमीचे अध्यक्ष होते. फेब्रुवारी २००९ मध्ये, त्यांना केंद्रीय साहित्य अकादमीने साहित्य अकादमी फेलोशिप प्रदान केली, हा सन्मान मिळवणारे ते पाचवे ओडिया लेखक होते.

दीर्घ आजारानंतर, रथ यांचे १६ मार्च २०२५ रोजी ९० वर्षांचे असतान भुवनेश्वर येथील त्यांच्या निवासस्थानी निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:कटक येथील लोक
वर्ग:भारतीय नागरी सेवक
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
नागेन सैकिया

**नागेन सैकिया** (जन्म: ११ फेब्रुवारी १९३९) हे एक भारतीय लेखक आहेत. ते पूर्वी दिब्रुगड विद्यापीठाचे प्राध्यापक होते. सैकिया १९८६-१९९२ पर्यंत राज्यसभेचे सदस्य होते आणि १९९०-१९९२ पर्यंत ते वरिष्ठ सभागृहाचे उपाध्यक्ष होते. सैकिया यांनी शिक्षक म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली आणि विविध नामांकित संस्थांमध्ये विविध श्रेणींमध्ये सेवा दिली. त्यांनी अमेरिका आणि इंग्लंडसह आसामी साहित्याविषयी विविध विषयांवर व्याख्याने दिली. त्यांनी असंख्य साहित्यिक निबंध, लघुकथा, कादंबऱ्या, पुस्तके आणि लेख प्रकाशित केले आहेत. सैकिया यांना त्यांच्या *अंधात निझर मुख* या लघुकथा संग्रहासाठी १९९७ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्काराने (आसामी‌) सन्मानित करण्यात आले होते आणि १९८० मध्ये मोहन चंद्र साहित्य सभेने त्यांचा गौरव केला होता. त्यांना २०१९ मध्ये साहित्य अकादमीचा फेलो पुरस्कार प्रदान करण्यात आला, जो देशाच्या प्रतिष्ठित साहित्य संस्थेने, साहित्य अकादमीने, सर्वात प्रतिष्ठित भारतीय लेखकांना दिला जाणारा सर्वोच्च सन्मान आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:आसामी साहित्यिक
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
गोविंद चंद्र पांडे

**गोविंद चंद्र पांडे** (३० जुलै १९२३ - २१ मे २०११) हे वैदिक आणि बौद्ध काळाचे एक प्रसिद्ध भारतीय विद्वान, तत्वज्ञानी आणि इतिहासकार होते. त्यांनी जयपूर आणि अलाहाबाद विद्यापीठांमध्ये प्राचीन इतिहासाचे प्राध्यापक आणि कुलगुरू म्हणून काम केले. ते अनेक वर्षे सिमला येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ॲडव्हान्स्ड स्टडीचे अध्यक्ष, अलाहाबाद म्युझियम सोसायटीचे अध्यक्ष आणि वाराणसी येथील सेंट्रल तिबेटी सोसायटीचे अध्यक्ष होते. २००२ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप व २०१० मध्ये पद्मश्री पुरस्कार मिळाले होते.

त्यांनी "प्रोजेक्ट ऑफ हिस्ट्री ऑफ इंडियन सायन्स, फिलॉसॉफी अँड कल्चर" या पुस्तकात प्राचीन इतिहासाचे अनेक खंड संपादित केले.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय इतिहासकार
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
मनोज दास

**मनोज दास** (२७ फेब्रुवारी १९३४ - २७ एप्रिल २०२१) हे एक भारतीय लेखक होते ज्यांनी ओडिया आणि इंग्रजीमध्ये लेखन केले. २००० मध्ये त्यांना सरस्वती सन्मानाने सन्मानित करण्यात आले. साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना २००१ मध्ये पद्मश्री, भारतातील चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आणि २०२० मध्ये पद्मभूषण, भारतातील तिसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता*.*

२००६ मध्ये केंद्रीय साहित्य अकादमीने त्यांचा सर्वोच्च पुरस्कार म्हणजेच साहित्य अकादमी  फेलोशिप प्रदान केली आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:भारतीय हिंदू
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
रिंग्युइचोन वशुम

**रिंग्युइचोन वशुम** ह्या मणिपूर राज्यातील उखरुल जिल्ह्यातील एक भारतीय कार्यकर्ते आहेत. ती महिला बचत गटांच्या निर्मितीला हातभार लावते. ती सूक्ष्म कर्ज पुरवठा करण्याचे काम कते. २०१७ मध्ये तिच्या कामासाठी तिला नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

## आयुष्य 
रिंग्युइचोन वशुम ह्या मणिपूर राज्यातील *पार्टिसिपेटरी ॲक्शन फॉर सस्टेनेबल डेव्हलपमेंट ऑर्गनायझेशन*च्या अध्यक्षा आहेत. ह्या संघटनेची स्थापना १९९७ मध्ये साली करण्यात आली. २००७ मध्ये, वशुम यांनी मणिपूरच्या उत्तरेकडील उख्रुल जिल्ह्यातील, तांगखुल नागांचे वस्तीस्थान असलेल्या डोंगराळ भागातील महिलांची परिस्थिती सुधारण्यासाठी काम करण्यास सुरुवात केली.

*ईशान्य प्रदेश समुदाय संसाधन व्यवस्थापन प्रकल्पाचा* भाग म्हणून वशुम *उख्रुल जिल्हा महिला सूक्ष्म-क्रेडिट संस्थेच्या (UDWIM)* संचालक बनल्या.

२०१७ मध्ये जागतिक महिला दिनी वशुम यांना नवी दिल्ली येथील  राष्ट्रपती भवनात आमंत्रित करण्यात आले होते. तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणब मुखर्जी यांच्या हस्ते त्यांना नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. त्या वर्षी २७ महिला आणि पाच संस्थांनाही या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. वशुम यांनी १३,००० हून अधिक महिला स्वयंसहाय्यता गटांना (स्वयंमदत गटांना) सक्षम बनवण्याचे काम केले अशी प्रशस्तीपत्रावर नोंद करण्यात आली. पुरस्कार सोहळ्यात, वशुम यांनी  दुसरी पुरस्कार विजेती महिला रीमा साठे यांना मणिपूर आणि त्याच्या दुर्गम गावांना भेट देण्यासाठी निमंत्रित केले. या प्रदेशात शाश्वततेची संकल्पना कशी रुजत आहे हे पाहून साठे प्रभावित झाल्या.

## संदर्भ 
वर्ग:नागा लोक
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील जन्म
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
भोलाभाई पटेल

**भोलाभाई पटेल** (७ ऑगस्ट १९३४ - २० मे २०१२) हे एक गुजराती लेखक होते. त्यांनी गुजरात विद्यापीठात अनेक भाषा शिकवल्या आणि विविध भाषांमधील साहित्याचा तुलनात्मक अभ्यास केला. त्यांनी मोठ्या प्रमाणात भाषांतर केले आणि निबंध आणि प्रवासवर्णने लिहिली. २००८ मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

## जीवन 
पटेल यांचा जन्म ७ ऑगस्ट १९३४ रोजी गुजरातमधील गांधीनगरजवळील सोजा गावात झाला. त्यांनी १९५२ मध्ये एसएससी पूर्ण केले. त्यांनी १९५७ मध्ये बनारस हिंदू विद्यापीठातून संस्कृत, हिंदी आणि भारतीय संस्कृतीमध्ये बॅचलर पदवी मिळवली. त्यांनी गुजरात विद्यापीठातूनही शिक्षण घेतले आणि १९६० मध्ये हिंदीमध्ये पदव्युत्तर पदवी, १९६८ मध्ये इंग्रजीमध्ये बॅचलर, १९७० मध्ये इंग्रजी आणि भाषा विज्ञानात पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केली. १९७४ पासून, त्यांनी आधुनिकतावादी हिंदी लेखक सच्चिदानंद वात्स्यायन 'अज्ञेय'  यांच्यावरील पीएचडी प्रबंधावर काम करण्यास सुरुवात केली आणि १९७७ मध्ये तो पूर्ण केला. हा प्रबंध नंतर हिंदीत *अज्ञेय: एक अध्यायन* या नावाने प्रकाशित झाला. गुजराती विद्यापीठात शिकत असताना गुजराती लेखक उमाशंकर जोशी हे त्यांचे व्याख्याते होते. जोशी यांनी साहित्यिक अभिरुची आणि टीकात्मक भेदभावावर प्रभाव पाडला. त्यांनी १९७१ मध्ये जर्मनमध्ये डिप्लोमा आणि १९७४ मध्ये भाषाशास्त्रात डिप्लोमा पूर्ण केला. पटेल यांना विश्वभारती विद्यापीठाकडून फेलोशिप मिळाली जिथे त्यांनी भारतीय साहित्याचा तुलनात्मक अभ्यास केला.

पटेल यांनी ५२ हून अधिक पुस्तके प्रकाशित केली होती. ते एक बहुभाषिक होते जे गुजराती, हिंदी, बंगाली, आसामी, उडिया, जर्मन, फ्रेंच, मराठी, पुरिया आणि संस्कृत अस्खलितपणे बोलत होते. त्यांनी या भाषांमधून अनेक पुस्तकांचे गुजरातीमध्ये भाषांतर केले. त्यांनी युरोप आणि अमेरिकेतील त्यांच्या प्रवासांबद्दल साहित्यिक प्रवासवर्णने लिहिली. पटेल हे प्राचीन कवी कालिदास आणि नोबेल पारितोषिक विजेते रवींद्रनाथ टागोर यांच्या कामांचे तज्ज्ञ होते.

अहमदाबाद येथे २० मे २०१२ ला हृदयविकाराच्या झटक्यामुळे त्यांचे निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:गुजराती लेखक
वर्ग:गुजरातमधील लेखक
वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
भीष्म साहनी

**भीष्म साहनी** (८ ऑगस्ट १९१५ - ११ जुलै २००३) हे एक भारतीय लेखक, हिंदी नाटककार आणि अभिनेता होते. ते त्यांच्या *तमस*  या कादंबरी आणि भारताच्या फाळणीचे एक शक्तिशाली आणि भावनिक वर्णन असलेल्या त्याच नावाच्या दुरदर्शन मालिकेच्या पटकथेसाठी प्रसिद्ध होते. त्यांना १९९८ मध्ये साहित्यासाठी पद्मभूषण,  आणि २००२ मध्ये साहित्य अकादमी फेलोशिप देण्यात आली. ते प्रसिद्ध हिंदी चित्रपट अभिनेते बलराज साहनी यांचे धाकटे भाऊ होते.

अभिनेता म्हणून, ते अनेक चित्रपटांमध्ये दिसले, ज्यात सईद मिर्झाचा *मोहन जोशी हाजीर हो!* (१९८४), *तमस* (१९८८), कुमार शहानी यांचे *कसबा* (१९९१), बर्नार्डो बर्टोलुची यांचे *लिटिल बुद्धा* (१९९३), आणि अपर्णा सेन यांचे *मिस्टर अँड मिसेस अय्यर* (२००२) हे आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय आत्मचरित्रकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय चरित्रकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नाटककार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:दिल्ली विद्यापीठातील शिक्षक
वर्ग:भारतीय हिंदू
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:इ.स. २००३ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुरबक्ष सिंह

**गुरबक्ष सिंह** (१८९५-१९७७) हे एक भारतीय कादंबरीकार आणि लघुकथा लेखक होते ज्यांनी पंजाबी भाषेत पन्नासहून अधिक पुस्तके लिहिली होती. त्यांना आधुनिक पंजाबी गद्याचे जनक देखील मानले जाते. १९७१ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप मिळाली.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:इ.स. १८९५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील मृत्यू
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:पंजाबी साहित्यिक
कालिंदी चरण पाणिग्रही

**कालिंदी चरण पाणिग्रही** (२ जुलै १९०१ - १५ मे १९९१) हे एक प्रसिद्ध ओडिया कवी, कादंबरीकार, कथाकार, नाटककार आणि निबंधकार होते. ते त्यांच्या काव्यरचना *"मतिर मनीषा"* साठी प्रसिद्ध आहे. ओडिया साहित्यातील योगदानाबद्दल त्यांना पद्मभूषण आणि साहित्य अकादमी फेलोशिपने (१९७१) सन्मानित करण्यात आले आहे.

त्यांची मोठी मुलगी नंदिनी पाणिग्रही-सत्पथी यांचा जन्म १९३१ मध्ये झाला, ज्या नंतर ओडिशाचे मुख्यमंत्री झाल्या.

## नोंदी 
वर्ग:रेवेनशॉ विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०१ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:ओडिया लेखक
विजयदान देठा

**विजयदान देठा** (१ सप्टेंबर १९२६ - १० नोव्हेंबर २०१३), ज्यांना **बिज्जी** म्हणूनही ओळखले जाते, ते राजस्थानी साहित्याचे एक प्रसिद्ध भारतीय लेखक होते. त्यांना पद्मश्री (२००७) आणि साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९७९), साहित्य अकादमी फेलोशिप (२००४) अशे अनेक पुरस्कार मिळाले होते.

देठा यांच्याकडे ८०० हून अधिक लघुकथा आहेत, ज्या इंग्रजी आणि इतर भाषांमध्ये अनुवादित झाल्या आहेत. कोमल कोठारी यांच्यासोबत त्यांनी रूपायन संस्थानची स्थापना केली. ही संस्था राजस्थानी लोककथा, कला आणि संगीत यांचे दस्तऐवजीकरण करते. त्यांच्या साहित्यकृतींमध्ये *बातान री फुलवारी*  यांचा समावेश आहे, जो राजस्थानी बोलीभाषांमधील लोककथांवर आधारित १४ खंडांचा कथासंग्रह आहे.

त्यांच्या अनेक कथा आणि कादंबऱ्या रंगमंचावर आणि पडद्यासाठी रूपांतरित केल्या गेल्या आहेत: रुपांतरांमध्ये मणि कौलची *दुविधा* (१९७३),  हबीब तन्वीर आणि श्याम बेनेगलची *चरणदास चोर* (१९७५),  प्रकाश झा यांची *परिणती (* १९८६),  अमोल पालेकर यांची *पहेली* (२००५), पुष्पेंद्र सिंग यांचे *द ऑनर किपर* (२०१४), देदीप्य जोशीचा *कांचली लाइफ इन अ स्लॉ*  (२०२०), आणि पुष्पेंद्र सिंगचा *लैला और सत् गीत* (२०२०) आहे प्रसिद्ध आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय लोकसाहित्यकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:जोधपूरमधील लोक
वर्ग:राजस्थानी लोक
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
रामनाथ शास्त्री

**रामनाथ शास्त्री** (१५ एप्रिल १९१४ - ८ मार्च २००९) हे डोगरी भाषेच्या पुनरुज्जीवन आणि पुनरुत्थानात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावल्याबद्दल "डोगरीचे जनक" म्हणून ओळखले जाणारे लेखक होते.

१९९० मध्ये त्यांना पद्मश्री व २००१ मध्ये साहित्य अकादमी फेलोशिप देण्यात आली, जी भारताच्या राष्ट्रीय साहित्य अकादमीने, भारत सरकारद्वारे प्रदान केलेला सर्वोच्च साहित्यिक सन्मान आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नाटककार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:डोगरी लेखक
वर्ग:इ.स. १९१४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शरीयत

अल्ट=इस्लामचे दोन मुख्य स्रोत |इवलेसे|कुरआनाचे मराठी भाषांतर आणि हदीस
शरियत किंवा शरिया किंवा शरिअत (अरबीत  شريعة , इंग्रजीत shariya ) हा शब्द ‘शरा’ या अरबी शब्दापासून तयार झालेला आहे, ज्याचा अर्थ 'कायदा’ असा होतो. सृष्टिकत्याचे अंतिम प्रेषित मुहम्मद सल्लम यांच्यावर जो अंतिम ग्रंथ अवतरित केला म्हणजे ़कुरआन आणि त्यांची शिकवण आपल्या उक्ती, कृती व सहमतीद्वरारे तोच कुरआन ज्या प्रेषितांनी लोकांना समजावून सांगितला ती शिकवण (सुन्नत) या दोन स्त्रोतांवर आधारित कायदे म्हणजेच शरीयत होय. ़कुरआन किंवा हदिसग्रंथात एखाद्या विषयावर स्पष्ट मार्गदर्शन सापडले नाही, तर ‘सहाबा’ म्हणजे आदरणीय प्रेषित मुहम्मद सल्लम यांचे सहकारी (सहाबीचे अनेकवचन सहाबा) यांच्या जीवनातील प्रसंग किंवा त्यांच्या वचनांशी सुसंगत असलेली भुमिका अंगिकारली जाते, पण ़कुरआन, हदिस व सहाबांच्या जीवनाततही एखाद्याला स्पष्टपणे एखाद्या मुद्यावर काही संदर्भ सापडला नाही, काही जन ़फुकहा इस्लामी विचारवंतांनी मांडलेले मत विचारात घेतात, तर काही जन ‘अहेल बैत’ प्रेषितांच्या वंशजापैकी असलेले इमाम, इस्लामी विचारवंत यांनी मांडलेले मत विचारात घेतात, तर काही जन आदरणीय प्रेषित मुहम्मद सल्लम यांच्यानंतरच्या तीन अधिकृत पिढ्यांतील इस्लामी विचारवंतांची मते विचारात घेतात. यातही स्पष्टपणे संदर्भ लागला नाही, तर मग ती व्यक्ती स्वतःच्या सदसदविवेकबुद्धीने निर्णय घेऊ शकते, मात्र तो निर्णय उपरोक्त तीन्ही स्त्रोतांच्या मुलभूत शिकवणीशी विसंगत नको. साध्या शब्दात शरियत म्हणजे दुसरं तिसरं काहीही नसून अल्लाह व पैगंबरांची शिकवण होय. तीच शिकवण, तीच नीतीमुल्ये, तीच नियमावली, तीच संहिता जी सुफी संतांनी भारतीय उपमहाद्विपामध्ये जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवून त्यांना वर्णवादी गुलामगीरीतून मूक्त केले. त्यामुळे यापुढे आपण शरियत या शब्दाऐवजी आपण पैगंबरी नीतीनियम किंवा पैगंबरी शिकवण असे शब्दप्रयोग करू या इन्शा अल्लाह आणि तसलेच पर्यायी शब्द उपयोगात आणणे आजची गरज आहे.
विष्णुप्रसाद त्रिवेदी

**विष्णुप्रसाद रणछोडलाल त्रिवेदी** (४ जुलै १८९९ - १० नोव्हेंबर १९९१; टोपणनाव **प्रेरीत**) हे गुजराती भाषेतील साहित्य समीक्षक होते.

१९७१ मध्ये दक्षिण गुजरात विद्यापीठाने त्यांना साहित्यात डॉक्टरेट पदवी प्रदान केली.

*उपयन* (१९६१) या त्यांच्या कार्यासाठी त्यांना १९६२ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार (गुजराती) मिळाला. १९४५ मध्ये त्यांच्या *परिशीलन*  या कार्यासाठी नर्मद सुवर्ण चंद्रक पुरस्कार मिळाला. त्यांना १९४४ मध्ये रणजीतराम सुवर्ण चंद्रक आणि १९८३ मध्ये साहित्य गौरव पुरस्कारही मिळाला. १९७४ मध्ये, साहित्य अकादमीने त्यांना फेलोशिप प्रदान केली होती.

## संदर्भ 
वर्ग:गुजराती लेखक
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
टी.पी. मीनाक्षीसुंदरम

**तेनपट्टिनम पोन्नुस्वामी मीनाक्षीसुंदरम** (८ जानेवारी १९०१ - २७ ऑगस्ट १९८०) हे भारतीय विद्वान, तमिळ आणि इंग्रजी साहित्याचे लेखक होते. तेमदुराई कामराज विद्यापीठाचे संस्थापक आणि कुलगुरू होते. 

१९७५ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप आणि १९७७ मध्ये पद्मभूषण पुरस्कार मिळाले होते.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०१ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
नामवर सिंह

**नामवर सिंह** (२८ जुलै १९२६ - १९ फेब्रुवारी २०१९) हे एक भारतीय साहित्यिक समीक्षक, भाषाशास्त्रज्ञ, आणि शिक्षणतज्ज्ञ  होते.  त्यांनी बनारस हिंदू विद्यापीठातून डॉक्टरेट पदवी प्राप्त केली व त्यांनी काही काळ तिथे अध्यापन केले. त्यांनी इतर अनेक विद्यापीठांमध्ये हिंदी साहित्याचे प्राध्यापक म्हणून काम केले. ते जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाच्या भारतीय भाषा केंद्राचे संस्थापक आणि पहिले अध्यक्ष होते. 

## पुरस्कार 
* साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९७१) त्यांच्या *कविता के नये प्रतिमा*  यासाठी.  
* हिंदी अकादमी, दिल्ली तर्फे *शलाका सन्मान* 
* उत्तर प्रदेश हिंदी संस्थानतर्फे *साहित्य भूषण सन्मान* 
* राष्ट्रकवी कुवेंपू प्रतिष्ठान तर्फे *कुवेंपू राष्ट्रीय पुरस्कार* 
* *भारत भारती सन्मान* 
* डी. लिट. हैदराबाद विद्यापीठ 
* साहित्य अकादमी फेलोशिप (२०१७)

## संदर्भ 
वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जैनेंद्र कुमार

**जैनेंद्र कुमार** (२ जानेवारी १९०५ - २४ डिसेंबर १९८८) हे २० व्या शतकातील हिंदी भाषेमध्ये लिहिणारे लेखक होते. त्यांनी *सुनीता* आणि *त्यागपत्र* या कादंबऱ्या लिहिल्या. १९७१ मध्ये त्यांना पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. १९६६ मध्ये साहित्य अकादमीने त्यांच्या *मुक्तिबोध* (कादंबरी) या ग्रंथासाठी त्यांना साहित्य अकादमी पुरस्कार (हिंदी) आणि १९७९ मध्ये साहित्य अकादमी फेलोशिप या सर्वोच्च पुरस्काराने सन्मानित केले होते.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
अन्नदाशंकर राय

**अन्नदाशंकर राय** (१५ मार्च १९०४ - २८ ऑक्टोबर २००२) हे बंगाली भाषेतील एक भारतीय कवी आणि निबंधकार होते. त्यांनी काही ओडिया कविताही लिहिल्या होत्या.

त्यांनी भारताच्या फाळणीवर टीका करणाऱ्या अनेक बंगाली कविता लिहिल्या. त्यांच्या अनेक निबंधांपैकी, *"बांगलर रेनेइसन्स"* या पुस्तकात बंगालमधील सांस्कृतिक आणि सामाजिक क्रांतीचा विश्लेषणात्मक इतिहास आहे. त्यांचे सर्वात प्रसिद्ध काम म्हणजे *पथे प्रवासे*, १९३१ मधील त्यांच्या युरोप प्रवासाची डायरी आहे.

२८ ऑक्टोबर २००२ रोजी कोलकाता येथे त्यांचे निधन झाले.

त्यांना राज्य सरकारकडून विद्यासागर स्मृती पुरस्कार आणि भारत सरकार कडून पद्मभूषण पुरस्कार मिळाला. १९८९ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमीचे फेलो बनवण्यात आले.

## संदर्भ 
वर्ग:रेवेनशॉ विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:उडिया लेखक
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म
वर्ग:कोलकाता येथील लेखक
वर्ग:बंगाली लेखक
मंघाराम उधराम मलकाणी

**मंघाराम उधराम मलकानी** (२४ डिसेंबर १८९६ - १ डिसेंबर १९८०) हे सिंधी भाषेतील भारतीय समीक्षक, लेखक, नाटककार, इतिहासकार आणि प्राध्यापक होते. ते आधुनिक सिंधी नाटकांचे प्रणेते होते.

त्यांनी *सिंधी नसर जी तारीख* (सिंधी गद्याचा इतिहास) हे पुस्तक लिहिले ज्यासाठी त्यांना १९६९ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. १९७३ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप मिळाली.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय इतिहासकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नाटककार
वर्ग:मुंबईतील विद्वान
वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८९६ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
पी.टी. नरसिंहाचार

**पुरोहिता थिरुनारायणय्यंगार नरसिंहाचार** (१७ मार्च १९०५ &ndash; २३ ऑक्टोबर १९९८), सामान्यतः **पुतीना** म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या, कन्नड भाषेतील नाटककार आणि कवी होते. कुवेंपु आणि दत्तात्रेय बेंद्रे यांच्यासोबत, ते कन्नड नवोदय कवींचे सुप्रसिद्ध त्रिकूट बनवतात. १९९१ मध्ये त्यांना भारत सरकारने पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले. ते साहित्य अकादमीचे फेलो (१९९४) होते आणि १९९१ मध्ये कर्नाटक सरकारने दिलेल्या पंपा पुरस्काराचे विजेते होते.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नाटककार
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०५ मधील जन्म
वर्ग:मंड्या जिल्ह्यातील व्यक्ती
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
अमृतलाल नागर

**अमृतलाल नागर** (१७ ऑगस्ट १९१६ - २३ फेब्रुवारी १९९०)  हे प्रमुख हिंदी लेखकांपैकी एक होते.

त्यांनी लेखक आणि पत्रकार म्हणून सुरुवात केली, परंतु पुढे ७ वर्षे ते भारतीय चित्रपट उद्योगात सक्रिय लेखक बनले. डिसेंबर १९५३ ते मे १९५६ दरम्यान त्यांनी ऑल इंडिया रेडिओमध्ये नाट्यनिर्माता म्हणून काम केले.

*अमृत और विष*  यासाठी त्यांना १९६७ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. १९८१ मध्ये त्यांना भारत सरकारने पद्मभूषण पुरस्कार प्रदान केले. १९८९ मध्ये त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप मिळाली.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९९० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म
वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
के.आर. श्रीनिवास अय्यंगार

**कोडगनल्लूर रामास्वामी श्रीनिवास अय्यंगार** (१९०८-१९९९), जे **के.आर. श्रीनिवास अय्यंगार** म्हणून प्रसिद्ध होते, हे इंग्रजीतील एक भारतीय लेखक होते. ते आंध्र विद्यापीठाचे कुलगुरू (१९६६-६८) होते. १९८५ मध्ये त्यांना प्रतिष्ठित साहित्य अकादमी फेलोशिप देण्यात आली.

लीड्स विद्यापीठात त्यांनी इंग्रजीतील भारतीय लेखन या विषयावरील व्याख्यानांचे रूपांतर *"इंडियन रायटिंग इन इंग्लिश"* या पुस्तकात केले गेले.

## प्रकाशित ग्रंथ 
ऑन द मदर

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक
वर्ग:इंग्लिश भाषी भारतीय लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय इतिहासकार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय चरित्रकार
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते
वैकोम मुहम्मद बशीर

**वैकोम मुहम्मद बशीर** (जन्म २१ जानेवारी १९०८ - मृत्यू ५ जुलै १९९४), ज्यांना **बेपोर सुलतान** म्हणून ओळखले जाते, ते मल्याळम साहित्याचे लेखक, मानवतावादी आणि भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्ते होते. ते एक कादंबरीकार आणि लघुकथाकार होते जे त्यांच्या अभूतपूर्व, साधेपणाच्या लेखनशैलीसाठी प्रसिद्ध होते. 

त्यांच्या उल्लेखनीय कामांमध्ये *बाल्यकालसखी*, *शब्ददंगल*, *पथुम्मयुदे आडू*, *न्तुप्पुप्पकोरानेनदर्नू*, *मथिलुकल*, *जन्मदिनम ,* *अनारघा निमिषम* यांचा समावेश आहे आणि त्यांच्या कामांचे इतर भाषांमध्ये भाषांतर केल्याने त्यांना जगभरात प्रशंसा मिळाली आहे. १९८२ मध्ये भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री प्रदान केला. त्यांना साहित्य अकादमी फेलोशिप (१९७०), केरळ साहित्य अकादमी फेलोशिप आणि सर्वोत्कृष्ट कथेसाठी केरळ राज्य चित्रपट पुरस्कार (१९८९) देखील मिळाले.

## संदर्भ 
वर्ग:गांधीवादी
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नाटककार
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार
वर्ग:मल्याळी व्यक्ती
वर्ग:केरळमधील लेखक
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
उमा धर

राजकुमारी **डॉ. उमा धर सिंग**, WBCSC, BPSC, NET, JRF, (**जन्म**: 21 सप्टेंबर 1965) या भारतातील मानसिक तत्त्वज्ञान क्षेत्रातील तत्त्वज्ञ आहेत. त्या विद्यासागर विद्यापीठ कोलकाता येथे तत्त्वज्ञान विभागाच्या सहायक प्राध्यापक म्हणून कार्यरत आहेत आणि जाधवपूर विद्यापीठ, कोलकाता येथील संज्ञानविज्ञान स्कूलमध्ये अतिथी प्राध्यापक म्हणून काम करतात.   

धर यांनी 2003 आणि 2013 मध्ये नवी दिल्लीत इंडियन काउन्सिल ऑफ फिलॉसॉफिकल रिसर्चकडून पोस्ट-डॉक्टरल प्रकल्पांसाठी दोन सामान्य फेलोशिप प्राप्त केल्या. त्यांचा साहित्यिक ग्रंथ *अष्टांग योग इन सिनर्जी विथ मेडिकल सायन्स* त्यांच्या सन्मानार्थ प्रसिद्ध करण्यात आला: कुंतला भट्टाचार्य, मधुचंद सेन आणि स्मिता सरकार यांनी लिहिलेले *माइंड अँड कॉग्निशन- अ‍ॅन इंटरडिसिप्लिनरी शेअरिंग (अमिता चॅटर्जी यांच्या सन्मानार्थ निबंध)*.

उमा धर या मोहीनी मोहन धर आणि शैलेन्द्र सरकार यांच्या परपौत्री आहेत, शैलेन्द्र सरकार हाटखोला राजघराण्याचे सदस्य होते. त्या राजीव सिंग यांची दुसरी पत्नी आहेत, राजीव सिंग हे डोब्रा-सूर्यवंशी राजपूत घराण्याचे वंशज आहेत. त्यांना एक मुलगा आहे, विनायक सिंग ओबेरॉय.