open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
दूर शिक्षण

## दूर शिक्षण
भारतातील स्थिती : सन १९६१  मध्‍ये भारत सरकारच्‍या शिक्षणविषयक केंद्रीय सल्‍लागार मंडळानं केलेल्‍या शिफारशींनुसार भारतात दूरशिक्षण सुरू झालं. शिक्षणतज्‍ज्ञ डॉ. डी. एस. कोठारी यांच्‍या अध्‍यक्षतेखाली नेमण्‍यात आलेल्‍या आयोगानं या शिफारशींवर विचार केला. १९६२  मध्‍ये विद्यापीठ अनुदान आयोगाच्‍या सल्ल्‍यानुसार दिल्‍ली विद्यापीठानं पत्राचार अभ्‍यासक्रम आणि दूरशिक्षण संचालनालय सुरू केलं. पुढे त्‍याचं नाव स्‍कूल ऑफ करस्‍पॉंडन्स कोर्सेस ॲण्ड डिस्‍टन्स एज्‍युकेशन असं करण्‍यात आलं. बराच कालावधी लोटल्‍यानंतर म्‍हणजे १९८३  मध्‍ये आंध्र प्रदेशात मुक्‍त विद्यापीठ स्‍थापन करण्‍यात आलं, जे आज डॉ. बी. आर. आंबेडकर मुक्‍त विद्यापीठ या नावानं ओळखलं जातं. दूरशिक्षण क्षेत्रात क्रांतिकारी परिवर्तन झालं ते १९८५ मध्‍ये. या वर्षी दिल्‍ली येथे इंदिरा गांधी राष्‍ट्रीय मुक्‍त विद्यापीठ स्‍थापन झालं. हे विद्यापीठ दूरशिक्षण देणा-या भारतातील सर्वोच्‍च दहा मुक्‍त विद्यापीठांमध्‍ये पहिल्‍या क्रमांकावर आहे. येथे कमी खर्चाचे आणि जवळपास सर्व विषयांचे अभ्‍यासक्रम आहेत. 
बहुमाध्‍यमं, माहिती आणि संवाद : विद्यापीठ पातळीवरील अभ्‍यासक्रमाची दारं ज्‍यांना उघडी नव्‍हती किंवा ज्‍यांना तिथपर्यंत जाता येत नव्‍हतं अशांना मुक्‍त विद्यापीठानं खुलं निमंत्रण दिलं. दूरशिक्षणाला १९९०  पासून मोठ्या प्रमाणावर कलाटणी मिळाली आणि या शिक्षणाचा अधिक विस्‍तार झाला. तो बहुमाध्‍यम आणि माहिती, संवाद आणि तंत्रज्ञानाचा विस्‍तार यांच्‍यामुळे. सामाजिकदृष्‍टया कमकुवत घटकांसाठी तर हे शिक्षण एक पर्वणीच ठरलं आहे. या शिक्षणाचा विस्‍तार बघितला तर असं दिसतं की, भारतात एक राष्‍ट्रीय मुक्‍त विद्यापीठ, १४  राज्‍य स्‍तरावरील विद्यापीठं आणि १००हून अधिक संस्‍था दूरशिक्षणाला वाहिलेल्‍या आहेत. इग्‍नू, दिल्‍ली, अन्‍नामलई, उस्‍मानिया, सिक्कीम, मणिपाल, नालंदा, सिम्बॉएसि‍स, मद्रास विद्यापीठ, महात्‍मा गांधी विद्यापीठ, कोट्टायम, कर्नाटक राज्‍य मुक्‍त विद्यापीठ आणि आयसीएफएआय विद्यापीठ, त्रिपुरा ही दूरशिक्षण देणारी नामांकित विद्यापीठं आहेत.

वर्ग:भारतातील विद्यापीठे
कुर्दिस्तान

**कुर्दिस्तान** (रोमन: *Kurdistan*) किंवा **बृहद्कुर्दिस्तान** (इंग्लिश: *Greater Kurdistan*) हा मध्य पूर्वेमधील एक ढोबळ व्याख्या असलेला असा भौगोलिक प्रदेश आहे, ज्यात कुर्द वंशाचे लोक मोठ्या संख्येने वसले आहेत आणि जिथे ऐतिहासिक काळापासून कुर्दी भाषा, संस्कृती आणि राष्ट्रकत्वाच्या जाणिवेचा फैलाव आहे. भौगोलिक दृष्ट्या तोरोस पर्वतरांगांच्या पूर्वेपासून झाग्रोस पर्वतरांगांच्या वायव्येपर्यंत कुर्दिस्तानाचा विस्तार मानला जातो. 

वर्तमान भू-राजकीय संदर्भात पाहिल्यास तुर्कस्तानाचा आग्नेय भाग, इराकचा उत्तर भाग, सीरियाचा ईशान्य भाग व इराणचा वायव्य भाग या चार भागांमध्ये *बृहद्कुर्दिस्तान* विभागला गेला आहे. कुर्द लोकांमध्ये स्वतंत्र राष्ट्रीयत्वाची प्रबळ भावना असून स्वतंत्र कुर्दी राष्ट्रासाठी किंवा स्वायत्ततेसाठी येथे सतत संघर्ष सुरू आहे. सध्या इराक देशामधील कुर्दिस्तानी भागाला स्वायत्तता आहे. इराण देशामध्ये देखील कुर्दिस्तान प्रांत आहे परंतु तो स्वायत्त नाही.

आर्बिल व सुलेमानिया ही उत्तर इराकमधील दोन मोठी शहर कुर्दिस्तानचा भाग आहेत.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे 
वर्ग:कुर्दिस्तान
वर्ग:आशिया खंडामधील भौगोलिक प्रदेश
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
व्हेस्तोनीस

स्थान]]

**व्हेस्तोनीस** हे चेक प्रजासत्ताकातील पावलॉव टेकड्यांच्या पायथ्याशी असलेले पुरातत्त्वीय उत्खनन स्थळ आहे.

## पुरातत्त्व 
याठिकाणी उत्तर-पुराश्मयुगीन काळात मानवाने बांधलेल्या झोपड्यांचे अवशेष मिळाले. या झोपड्या पाण्याच्या झर्याजवळ उभारलेल्या होत्या. यातील एका झोपडीची जमीन चुनखडी टाकून केलेली होती. याच झोपडीत मधोमध खोलगट खड्ड्याभोवती दगड ठेवून पाच चुली मांडलेल्या होत्या. येथील झोपड्यांच्या छताचे पुरावे मिळाले नाहीत. झोपड्यात शेकडो दगडी व हाडाची हत्यारे त्याचप्रमाणे हाडाची आभूषणे मिळाली. 

याठिकाणीच आढळलेल्या दुसऱ्या दोन झोपड्या गोल आकाराच्या होत्या. या झोपडीभोवती चुनखडी आणि मातीची सहा मीटर लांबीची भिंत बांधलेली आढळून आली. या झोपड्यांच्या मध्यभागीही खड्डा खोदून भट्टी केलेली होती. या भट्टीच्या कडा भाजून लाल झालेल्या होत्या व तिच्यात काजळी जमलेली होती. या भट्टीत मातीचे गोळे, प्राण्यांच्या मूर्ती व स्त्रीमूर्तीही भाजलेल्या स्वरूपात आढळल्या. त्यापैकी काहींवर मानवी बोटांचे ठसेही उमटलेले होते.  

येथे झर्याच्याकाठावर रेनडियर, घोडा आणि कोल्हा या प्राण्यांची हाडे टाकून दिलेली आढळली. एका झोपडीजवळ एका चाळीस वर्षाच्या स्त्रीचे दफन केलेले होते. एका उथळ खड्ड्यात तिचे प्रेत ठेवून त्याभोवती दगडी हत्यारे ठेवलेली होती आणि तिचे प्रेत प्रचंड हत्तीच्या हाडांनी झाकून टाकलेले होते. 

व्हेस्तोनीसच्या झोपड्यात सापडलेला कोळसा कोनीफेरस झाडाचा असून त्यावरून व प्रण्यांच्या अवशेषांवरून उत्तर-पुराश्मयुगात येथे अत्यंत थंड हवामान होते असा निष्कर्ष तज्ञांनी काढलेला आहे.  

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:चेक प्रजासत्ताकमधील पुरातत्त्वीय स्थळे
रमा मराठे

*डॉ*. **रमा रविकिरण मराठे** (पूर्वाश्रमीच्या *मेधा वसंत मुळ्ये*) या एक मराठी लेखिका आहेत. मराठे यांनी मानसिक दुखणी आणि त्यामुळे उद्‌भवणाऱ्या सांसारिक अडचणी यांविषयी सल्ला देणारी अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतली बहुतेक पुस्तके औरंगाबादच्या साकेत प्रकाशनाने प्रसिद्ध केली आहेत.

या व्यवसायाने होमिओपॅथीच्या मानसोपचार तज्ञ डॉक्टर आहेत. तर त्यांचे पति रविकिरण मराठे हे बालरोगतज्‍ज्ञ असून त्यांचे रुग्णालय बेळगावमध्ये आहे.

## पुस्तके
* असे घडवू या मुलांचे व्यक्तिमत्त्व (मार्गदर्शनपर)
* औषधाविना आरोग्य (सहलेखक :डॉ. रवी मराठे)
* चॅम्पियन व्हा (बालवाचकांसाठी मार्गदर्शनपर)
* तुमच्या डॉक्टरांचे आहारतत्त्वांविषयीचे अज्ञान तुमच्यासाठी प्राणघातक ठरू शकते
* तो आणि ती (भाषांतरित)
* तो दोघं (कथासंग्रह)
* ब्रेन प्रोग्रॅमिंग (मेहता प्रकाशन)
* मनगंगेच्या काठावरती (आठवणी)
* रंग सुखाचे (मार्गदर्शनपर)
* रहस्य (कथासंग्रह)
* स्वभावाला औषध आहे 
* हसत जगावं

## हे सुद्धा पहा
* मराठीतील साहित्यिक डॉक्टर

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आशाकिरणवाडी

*आशाकिरणवाडी*(इंग्रजी-Ashakiranwadi) या गावाचे पूर्वीचे नाव *वैतागवाडी* होते..  माजी राष्ट्रपती ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांच्या शिफारसीनुसार या गावाचे नाव बदलून आशाकिरणवाडी असे झाले.

## स्थान
आशाकिरणवाडी हे नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यातील आदिवासी लोकवस्ती असलेले एक गाव आहे. ह्या गावाच्या पूर्वेला मालुंजे पश्चिमेला वाघेरे दक्षिणेला मोगरे तर उत्तरेला धोंगडेवाडी अशी गावे आहेत.

## इतिहास
ह्या गावचे लोक मुळचे धोंगडेवाडीचे पण तेथील काही लोक नेहमी आजारी पडत असत.म्हणून या आजाराला वैतागून त्यांनी धोंगडेवाडी पासून १ किमी अंतरावर एक वस्ती वसवली तिला वैतागवाडी असे नाव दिले होते. पण भारतीय अ‍ॅग्रो-इंडस्ट्रीज फाऊंडेशन (बाएफ)(BAIF)च्या उपक्रमाअंतर्गत येथे एका कार्यक्रमासाठी भारताचे माजी राष्ट्रपती ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांनी १५ ऑक्टोंबर २००५ रोजी या गावाला भेट दिली होती. त्या वेळी त्यांनी गावाला *आशाकिरणवाडी* हे नवीन नाव दिले.

## लोकसंख्या
जनगणना इ.स.२०११ नुसार आशाकिरणवाडीत ४५० लोक राहतात.  त्यांतले  बहुसंख्य महादेव कोळी समाजाचे लोक आहेत.

## शाळा
आशाकिरणवाडीत जिल्हा परिषदेची इयत्ता पहिली ते चौथी पर्यंत वर्ग असलेली प्राथमिक शाळा आहे. १४ एप्रिल १९८५ रोजी ही शाळा सुरू झाली.

वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:इगतपुरी तालुक्यातील गावे
एआयएक्स कनेक्ट

**एर एशिया इंडिया प्रा.लि.** ही भारतामधील एक कमी दरात विमानसेवा पुरवणारी कंपनी आहे. एरएशिया, टाटा समूह आणि टेलेस्ट्रा ट्रेडप्लस या तीन कंपन्यांच्या माध्यामातून संयुक्त उदयम म्हणून एर एशिया इंडिया ही कंपनी 19 फेब्रुवारी 2013 रोजी स्थापन करण्यात आली.  एकूण गुंतवणूकीमध्ये एर एशियाचा 49 %,  टाटा समूहाचा 30%, आणि टेलेस्ट्रा ट्रेडप्लसचा 21% वाटा आहे.  या कंपनीद्वारे साठ वर्षानंतर टाटांनी विमान वाहतूक सेवेमध्ये नव्याने प्रवेश केलेला आहे.

भारतामध्ये  1.25/प्रति किलोमीटर इतक्या स्वस्त दराने विमानसेवा पुरविणारी ही पहिली सहाय्यकारी परकीय कंपनी आहे.  यासाठी आवश्यक असणा-या इंधनाचा साठा या कंपनीकडे आहे आणि प्रत्येक अर्ध्या तासानंतर सेवा देण्याचा त्यांचा मानस आहे.  एर एशियाकडे सध्या एरबस ए३२० बनावटीची तीन विमाने आणि 200हून अधिक कर्मचारीवर्ग आहे.

## इतिहास
ज्यावेळेस भारताबाहेर स्वस्त दरात विमान सेवा पुरविण्या-या कंपनीसाठी हवाई वाहतूक आणि त्यावरील करप्रणाली अनुकूल होती त्या वेळेस ऑक्टोबर 2012 मध्ये या मूळ मलेशियन कंपनीने हवाईसेवा सुरू करण्याचा विचार केला.  भारतीय सरकारने त्याच दरम्यान 49 % पर्यंतच्या परकीय गुंतवणूकीस परवानगी दिलेली होती. त्यावेळी एर एशियाने भारतामध्ये विमान वाहतूक करण्याचा प्रस्ताव परकीय गुंतवणूक प्रोत्साहन मंडळासमोर ठेवला आणि  एप्रिल 2013 मध्ये परकीय  गुंतवणूक प्रोत्साहन मंडळाने एर एशियाच्या गुंतवणूक प्रस्तावाला मान्यता दिली होती. त्यावेळी एरएशियाने टाटा समूह आणि टेलेस्ट्रा ट्रेडप्लेस यांच्याबरोबर संयुक्त करार करून कंपनी स्थापन केल्याचे घोषित केले.  एर एशियाच्या मंडळामध्ये टाटा समूहाच्या दोन एक्झिक्यूटिव्ह डायरेक्टरांचा समावेश आहे.  चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून त्यांची विमान वाहतूक सेवा सुरू झाली.  त्यांची सेवा सुरू झाल्यानंतर भारतातील विमान सेवेची समीकरणे बदलण्याची शक्यता असल्याचे जोरदार मत हवाई क्षेत्रात व्यकत केले जात आहे.

एरएशिया यांनी हवाई वाहतूकीध्ये सुरुवातीस 50 दशलक्ष यू.एस.डॉलरची गुंतवणूक केलेली आहे.  भारतामध्ये आपले स्थान बळकट करण्यासाठी त्यांनी ऑनलाईन आणि ऑफलाईन तिकीट विक्री एजन्टांशी संपर्क साधून बोलणी चालू केलेली आहे. यापूर्वी भारतामध्ये कमी तिकीट विक्री झाल्यामुळे विमानसेवेवर विपरीत परिणाम झाल्याची अनेक उदाहरणे आहेत आणि हे टाळण्यासाठी  सर्वतोपरी प्रयत्न या कंपनीकडून केले जात आहेत.

3 मार्च 2013 रोजी परकीय गुंतवणूक प्रोत्साहन मंडळाने एरएशियाला विमाने भाडयाने/‍लीझवर पुरविण्यास आणि माल वाहतूक करण्यास परवानगी दिली.  त्यानंतर सदर कंपनीस प्रवासी वाहतूक करण्यास परवानगी देण्याचा प्रस्ताव सदर मंडळाने 6 मार्च 2013 रोजी मान्य केलेला आहे.  विमानवाहतूक सुरू करण्याचा निर्णय जाहिर केल्यानंतर फार कमी कालावधीमध्ये संयुक्त उदयम म्हणून एर एशिया इंडिया प्रा.लि. ही कंपनी अस्तित्वात आली.  एप्रिल 2013 मध्ये विमानामध्ये काम करण्यासाठी आवश्यक अधिकारी/कर्मचा-यांची निवड प्रकीया सुरू करण्यात आली आणि बंगलोर येथे इच्छूक वैमानिक व इतर अधिका-यांच्या ऑनलाईन मुलाखती घेण्याच्या प्रकीयेस सुरुवात झाली.

## व्यवस्थापन
कंपनीचा प्रमुख टॉनी फर्नांडीस यांनी रतन टाटा यांना सुरुवातीस कंपनीचे सचिव म्हणून घेण्याचे निश्चित केले होते.  परंतु नंतर रतन टाटांना कंपनीच्या व्यवस्थापन मंडळाचा प्रमुख सल्लागार म्हणून नियुक्त केले गेले. 15 मार्च 2013 रोजी मित्तू चांडिल्य यांची व्यवस्थापकीय सल्लागार म्हणून व 17 जून 2013 रोजी एस.रामदुराई यांची सचिवपदी नियुक्ती केली गेली.

## गंतव्यस्थाने
## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
एडन ब्लिझार्ड

**एडन क्रेग ब्लिझार्ड** (२७ जून, इ.स. १९८४:शेपार्टन, व्हिक्टोरिया, ऑस्ट्रेलिया - ) हा ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू आहे.
एचएमएस रॉयल ओक (०८)

इवलेसे|right|180px|एच.एम.एस. रॉयल ओक

**एच.एम.एस. रॉयल ओक** ही रॉयल नेव्हीची रिव्हेंज वर्गाची युद्धनौका होती. ही नौका इ.स. १९१४ ते १९१६ दरम्यान बांधण्यात आली. पहिल्या महायुद्धाच्या जुटलॅंडच्या लढाईत हीने भाग घेतला होता. त्यानंतर ही नौका अटलांटिक ताफा, गृह ताफा तसेच भूमध्य ताफ्यांचा भाग होती. १९२८मध्ये यावरील अधिकाऱ्यांचा रॉयल नेव्हीच्या उच्चाधिकाऱ्यांशी झालेल्या किरकोळ वादाचे पर्यवसान रॉयल ओकच्या अधिकाऱ्यांच्या कोर्ट मार्शलमध्ये झाले. ऑक्टोबर १४, इ.स. १९३९ रोजी स्कॉटलॅंडच्या स्कॅपा फ्लो बंदरात जर्मन पाणबुडी यु-४७ने घातलेल्या छाप्यात ही नौका बुडाली. तिच्याबरोबर ८३३ खलाशी, अधिकारी व मुले मृत्यू पावली.

आपल्या २५ वर्षांच्या कारकिर्दीत रॉयल ओकचे अनेक वेळा नवीनीकरण करण्यात आले परंतु मुळात मंदगतीने चालणारी ही नौका दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुरुवातीसच इतर लढाऊ नौकांच्या मानाने जुनाट ठरली होती.

वर्ग:रॉयल नेव्हीच्या युद्धनौका
वर्ग:रिव्हेंज वर्गाच्या युद्धनौका
वर्ग:दुसऱ्या महायुद्धात बुडलेल्या युद्धनौका
जॉन मार्शल

right|thumb|200px|जॉन मार्शल
**सर जॉन मार्शल** (१९ मार्च, इ.स. १८७६ - १७ ऑगस्ट, इ.स. १९५८) हे एक ब्रिटिश पुरातत्त्वज्ञ असून इ.स. १९०१ ते इ.स. १९३१ पर्यंत भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण खात्याचा महानिदेशक होता. याने अनेक प्राचीन अवशेषांची नोंद केली. हडप्पा आणि मोहेंजोदडो येथे पुरातत्त्वीय उत्खनने करून सिंधु संस्कृती प्रकाशझोतात आणण्याच्या कामासाठी तो ओळखला जातो. याशिवाय पाटणा, श्रावस्ती, तक्षशिला येथील उत्खननेही यानेच त्याच्या कार्यकाळात केली. दया राम साहनी यांचे शिष्य होते.

## कार्य
ग्रीस, तुर्कस्थान आणि क्रिट येथील उत्खनन आणि संशोधनाचा मोठा अनुभव असल्याने ब्रिटिश भारताचा व्हाईसरॉय लॉर्ड कर्झन याने सर जॉन मार्शल याची भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण खात्याच्या महानिदेशकपदी नियुक्ती केली. आपल्या कारकिर्दीत त्याने पुरातन अवशेषांच्या जतनाबरोबरच उत्खननाचा मोठा कार्यक्रम अमलात  आणला. ते एका ठिकाणी म्हणतात की," मोहनजोदडोच्या अवशेषात उभे राहिले असता आपणास जणूकाही लॅऺकेशावर सारख्या आधुनिक पण उध्वस्त झालेल्या शहरात वावरतो आहोत असे वाटते". नागरी संस्कृतीच्या अभ्यासाची आवड असल्याने प्राचीन भारतीय वाङ्मयात उल्लेखिलेल्या प्राचीन नगरींचे प्रमाण केवळ उत्खननाद्वारेच ठरविता येईल असे त्याचे मत होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:ब्रिटिश पुरातत्त्वज्ञ
वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील मृत्यू
कांजुर मार्ग

**कांजुर मार्ग** ही मुंबईच्या पूर्व उपनगरातील एक परिसर आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* कांजुर मार्ग रेल्वे स्थानक

वर्ग:मुंबईची उपनगरे
क्लीव्हलँड प्लेन डीलर

इवलेसे
**क्लीव्हलॅंड प्लेन डीलर** हे अमेरिकेच्या क्लीव्हलॅंड शहरातील प्रमुख वृत्तपत्र आहे. मार्च २००१अखेरच्या आकडेवारीप्रमाणे याचा रोजचा खप २,५४,३७२ तर रविवारच्या आवृत्तीचा खप ४,०३,००१ इतका आहे. हा ओहायो राज्यात सर्वाधिक आहे तसेच याची गणना अमेरिकेतील सर्वोच्च खपाच्या २० वृत्तपत्रांत होते.

या वृत्तपत्राने व्हियेतनाम युद्धातील माय लाईची कत्तल सर्वप्रथम उघड केली.

## संदर्भ आणि नोंदी 
प्लेन डीलर
वर्ग:अमेरिकेमधील वृत्तपत्रे
गणिताचा इतिहास

गणिताचा इतिहास ह्या अभ्यासप्रकारात गणितातले शोध कसे लागले ह्याचा मुख्य तपास केला जातो व काही अंशी पुर्वीच्या काळात गणिती पद्धती व गणिताचे संकेतन कसे केले जात होते ह्याचाही शोध घेतला जातो.

आधुनिक काळापुर्वी व विद्येचा प्रसार जगभर झाला नव्हता तेव्हा गणिताच्या प्रगतीची लेखी उदाहरणे काही थोड्याच स्थानांतून उपलब्ध झालेलि आहेत. सर्वात जुने गणितावरील लिखाण म्हणजे प्लिंप्टन ३२२ (बॅबिलोनमधले गणित, ख्रिस्तपुर्व १९०० वर्षे काळातले), र्हाइंड मॅथेमॅटिकल पॅपिरस (इजिप्तमधले गणित, ख्रिस्तपुर्व २००० ते १८०० वर्षे काळातले) व मॉस्को मॅथेमॅटिकल पॅपिरस (एजिप्तमधले गणित, ख्रिस्तपुर्व १८९० वर्षे काळातले). ही सर्व लिखाणे पायथागोरसच्या नियमाविषयी आहेत. प्राथमिक अंकगणित व भुमिती यानंतर पायथागोरस नियम ही त्याकाळची व बरीच प्रसारित झालेली प्रगती असावी.

गणिताचा इतिहास हा स्वतंत्र अभ्यासप्रकार म्हणून इसवीसनापुर्वी ६०० वर्षापासून सुरू होतो जेव्हा पायथागोरस व त्यांचे अनुगामी यांनी ग्रीक शब्द मॅथेमा (शिक्षणाचा विषय) पासून मॅथेमॅटीक्स ही संज्ञा तयार केली. ग्रीक गणितज्ञांनी गणिती शिस्त व गणितात निगमन तर्कपद्धती आणून गणिताचा बराच विस्तार केला. चीनी गणितज्ञांनी ह्यात जागा-मुल्य ही कल्पना मांडून सुरुवातीलाच भर घातली. हिंदू-अरब संख्या पद्धत, त्याचे नियम व त्यावर करता येणाऱ्या क्रिया, जी आज आपण जगभर वापरतो, ती बहुतेक इसवीसनाच्या पहिल्या सहस्त्रात भारतात विकसीत झाली व मुसलमानी गणिताद्वारे पश्चिम जगात पोचली असावी. मुसलमानी गणितकारांनीही त्यात मोलाची भर घालून गणिताचा विकास केला. बऱ्याच ग्रीक व अरब गणिती ग्रंथांचा अनुवाद मग लॅटिनमध्ये केला गेला व त्यामुळे मध्ययुगीन गणिती प्रगती शक्य झाली.

## इतिहासपुर्व गणित
## बॅबिलिनमधले गणीत
## इजिप्तमधले गणीत
## ग्रीक गणित
## चीनी गणित
ऱ्ही==भारतीय गणित==

## मुसलमानी गणित
## मध्ययुगीन गणित
## प्रभोधनयुगीन गणित
## वैज्ञानिक क्रांतीकाळातले गणित
### १७वे शतक
### १८वे शतक
## आधुनिक गणित
### १९वे शतक
### २०वे शतक
### २१वे शतक
## गणिताचा भविष्यकाळ
## हेहि बघा
## संदर्भ यादी
## बाह्य दुवे
वर्ग:गणित
जॉर्जियन सोव्हिएत साम्यवादी गणराज्य

**जॉर्जियन सोव्हिएत साम्यवादी गणराज्य** (; जॉर्जियन: საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა) हे भूतपूर्व सोव्हिएत संघाच्या १५ गणराज्यांपैकी एक गणराज्य होते. 

१९१७ सालच्या रशियन क्रांतीनंतर रशियन साम्राज्याचा अस्त झाला व जॉर्जियाने जॉर्जियाचे लोकशाही प्रजासत्ताक नावाच्या स्वतंत्र देशाची घोषणा केली. परंतु १९२० साली रशियाने केलेल्या यशस्वी आक्रमणानंतर हे राष्ट्र पुन्हा रशियाच्या अधिपत्याखाली आले व सोव्हिएत संघाचे गणराज्य बनवण्यात आले. २५ डिसेंबर १९९१ रोजी सोव्हिएत संघाचे विघटन झाले व सोव्हिएत जॉर्जियाचे पुन्हा स्वतंत्र जॉर्जिया देशामध्ये रूपांतर झाले.

सो
वर्ग:सोव्हिएत संघाची गणराज्ये
चंद्रभागा नदी (अमरावती जिल्हा)

**चंद्रभागा नदी (अमरावती जिल्हा)** ही पुर्णा नदीची उपनदी आहे. ही नदी महाराष्ट्राच्या अमरावती जिल्ह्यातून वाहते.

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
वर्ग:अमरावती जिल्हा
जॉर्ज बेली

thumb|जॉर्ज बेली
**जॉर्ज जॉन बेली** (सप्टेंबर ७, इ.स. १९८२:लॉन्सेस्टन, तास्मानिया, ऑस्ट्रेलिया - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. याने एकदिवसीय तसेच टी२० सामन्यांमध्ये ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्वही केले आहे. हा तास्मानिया क्रिकेट संघाकडून शेफील्ड शील्ड सामने खेळतो. इंडियन प्रीमियर लीग स्पर्धेत बेली चेन्नई सुपर किंग्सकडून तर बिग बॅश लीगमध्ये मेलबर्न स्टार्सतर्फे खेळतो.

बेलीने आपल्या पहिल्याच आंतरराष्ट्रीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले. ऑस्ट्रेलियाच्या सर्वप्रथम सामन्यात संघनायक असणाऱ्या डेव्ह ग्रेगरीनंतर असे करणारा तो पहिलाच ऑस्ट्रेलियन खेळाडू आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
वर्ग:चेन्नई सुपर किंग्स माजी खेळाडू
एचएमएस रॉयल ओक

**एच.एम.एस. रॉयल ओक** या नावाच्या रॉयल नेव्हीच्या आठ लढाऊ नौका होत्या.

* एच.एम.एस. रॉयल ओक (१६६४) - ७६ तोफा असलेली सेकंट रेट नौका. १६६७ मधील मेडवेवरील छाप्यात डच आरमाराने बुडविली.
* एच.एम.एस. रॉयल ओक (१६७४) - ७० तोफा असलेली थर्ड रेट नौका. १६७४मध्ये बांधलेल्या या नौकेची १६९०, १७१३ आणि १७४१मध्ये पुनर्बांधणी करण्यात आली.
* एच.एम.एस. रॉयल ओक (१७६९) - ७४ तोफा असलेली थर्ड रेट नौका. १८०५मध्ये हीचे एच.एम.एस. असिस्टन्स असे पुनर्नामकरण करण्यात आले.
* एच.एम.एस. रॉयल ओक (१८०९) - ७४ तोफा असलेली थर्ड रेट नौका. मुख्यत्वे बंदराच्या आसपास सेवारत.
* एच.एम.एस. रॉयल ओक (१८६२) - आयर्नक्लॅड फ्रिगेट.
* एच.एम.एस. रॉयल ओक (१८९२) - रॉयल सॉव्हरेन वर्गाची युद्धनौका.
* एच.एम.एस. रॉयल ओक (०८) - १९१४मध्ये बांधण्यात आलेली रिव्हेंज वर्गाची युद्धनौका दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुरुवातीस १९३९मध्ये स्कॅपा फ्लो येथे नांगरलेली असताना बुडविली गेली.

वर्ग:रॉयल नेव्ही
इराणी भाषासमूह

300 px|इवलेसे|जगाच्या नकाशावर इराणी भाषासमूहामधील भाषांचे वितरण
**इराणी** हा इंडो-युरोपीय भाषासमूहामधील इंडो इराणी ह्या गटामधील एक उप-भाषासमूह आहे. ह्या भाषासमूहामध्ये अंदाजे ८७ भाषा असून त्या प्रामुख्याने पश्चिम आशिया प्रदेशामध्ये वापरात आहेत. २००८ च्या अदाजानुसार १५-२० कोटी व्यक्ती या भाषासमूहातील भाषा बोलतात. पैकी अंदाजे ७.५ कोटी व्यक्ती फारसी, ५ कोटी पश्तो ३.२ कोटी कुर्दी तर २.५ कोटी व्यक्ती बलुची भाषा वापरतात.

## प्रमुख इराणी भाषा
*फारसी भाषा - इराण, अफगाणिस्तान (दारी ह्या नावाने) व ताजिकिस्तान (ताजिक ह्या नावाने)
*पश्तो भाषा - अफगाणिस्तान व पाकिस्तान
*कुर्दी भाषा - कुर्दिस्तान, इराक
*बलुची भाषा - इराण (सिस्तान व बलुचिस्तान प्रांत) व पाकिस्तान (बलुचिस्तान)
*अवेस्तान भाषा - झोराष्ट्रियनमधील अवेस्ता ग्रंथाची भाषा
*ओसेटिक भाषा - रशिया (उत्तर ओसेशिया-अलानिया) व दक्षिण ओसेशिया)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंडो-इराणी भाषासमूह
सुवर्ण मंदिर (श्रीपुरम)

**श्रीपुरम** हे स्थान वेल्लूरपासून  ८ किमी. आणि चेन्नईपासून १७५ किमी. अंतरावर आहे. येथे महालक्ष्मीचे सुवर्णमंदिर आहे.  मलाईकोडी टेकड्यांच्या पायथ्याशी असलेल्या या मंदिराचे बांधकाम सन २००१ साली सुरू झाले.  दि. २४ ऑगस्ट २००७ला मंदिर जनतेसाठी खुले करण्यात आले. हे मंदिर १०० एकर जागेवर वसलेले असून त्याचे बांधकाम ५५०० चौरस फुटांचे आहे.  मंदिराच्या बांधकामात ४५ ते ५० टन तांब्याचा तसेच १.५ टन सोन्याचा वापर करण्यात आला आहे.

## संदर्भ
वर्ग:तमिळनाडू राज्यातील शहरे व गावे
वर्ग:हिंदू मंदिरे
नांदगाव (निःसंदिग्धीकरण)

नांदगाव  नावाची भारतात अनेक गावे आहेत एकट्या महाराष्ट्रात ७२ गावे आहेत.

* नांदगाव  (तालुका नांदगाव) - जिल्हा नाशिक
* नांदगाव सदो (तालुका  इगतपुरी) जिल्हा नाशिक
* नांदगाव बुद्रुक (तालुका इगतपुरी) जिल्हा नाशिक
* नांदगाव बुद्रुक (तालुका  निफाड) जिल्हा नाशिक
* नांदगाव बुद्रुक (तालुका  मालेगाव) जिल्हा नाशिक
* नांदगाव बुद्रुक  (तालुका  महाड) जिल्हा रायगड 
*नांदगाव (तालुका जव्हार) जिल्हा पालघर 
*नांदगाव (तालुका सुधागड) जिल्हा रायगड 
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
अष्टमासिद्धी (तीर्थस्थान)

अमरावती जिल्ह्यातील अचलपूर या तालुक्यातील महानुभाव पंथीय तिर्थस्थळ आहे.

येथे एक विहीर असुन त्या विहिरीत अष्टमासिद्धींचा वास असल्याची आख्यायीका आहे. या विहीरीच्या पाण्यानी आंघोळ केल्यास रोग, विकार दुरस्त होतात असे म्हणले जाते. आसपासच्या परिसरातून येथे लोक लहान मुलांना आंघोळीसाठी आणतात.

वर्ग:महानुभावपंथीय चरणांकित तीर्थस्थाने
स्टीफन बॅचेलर

**स्टीफन बॅचेलर** (७ एप्रिल, इ.स. १९५३) हा बौद्ध धर्माचा अभ्यासक आणि ब्रिटिश लेखक आहे. पाली भाषेतील ऐतिहासिक दस्तऐवजांचा अभ्यास करून बौद्ध धर्माविषयीची त्याची नऊ पुस्तके प्रकाशित झालेली आहेत. यापैकी "कन्फेशन ऑफ ए बुद्धिस्ट एथिस्ट" ("एका बुद्धविचाराच्या नास्तिकाचा कबुलीजबाब") हे पुस्तक बुद्धाच्या शेवटच्या दिवसाविषयी बॅचेलरने मांडलेल्या संशोधनासाठी ओळखले जाते.

## प्रकाशित पुस्तके 
* बॅचेलर, स्टीफन (संपादक). *द ज्वेल इन द लोटस: ए गाईड टू द बुद्धिस्ट ट्रेडीशन्स ऑफ तिबेट*. विस्डम पब्लिकेशन्स,  १९८६. ISBN 0-86171-048-7.
* बॅचेलर, स्टीफन. *द तिबेट गाईड*. प्रस्तावना दलाई लामा. विस्डम पब्लिकेशन्स, १९८७. ISBN 0-86171-046-0.
* बॅचेलर, स्टीफन. *द फेथ टू डाऊट: ग्लिम्प्सेस ऑफ बुद्धिस्ट अनसर्टन्टी*. पार्लाक्स प्रेस, १९९०. ISBN 0-938077-22-8.
* बॅचेलर, स्टीफन. *अलोन विथ अदर्स: ॲन एक्झिस्टेन्शियल ॲप्रोच टू बुद्धिझम*. ISBN 0-8021-5127-2.
* बॅचेलर, स्टीफन. *द अवेकनिंग ऑफ द वेस्ट: द एनकाऊंटर ऑफ बुद्धिझम अँड वेस्टर्न कल्चर* प्रस्तावना दलाई लामा. इको पॉईंट बुक्स अँड मेडिया, २०११. ISBN 0-9638784-4-1.
* बॅचेलर, स्टीफन. *बुद्धिझम विदाऊट बेलिफ्स*. रीवरहूड बुक्स, १९९७. ISBN 1-57322-058-2.
* बॅचेलर, स्टीफन. *लिविंग विथ द डेव्हिल: ए मेडिटेशन ऑन गुड अँड इव्हिल*. २००५. ISBN 1-59448-087-7.
* बॅचेलर, स्टीफन. *कन्फेशन ऑफ ए बुद्धिस्ट एथिस्ट*. रॅन्डम हाऊस, २०१०. ISBN 0-385-52706-3.

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग: ब्रिटिश व्यक्ती
वर्ग:ब्रिटिश बौद्ध
वर्ग: ब्रिटिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१३

## कसोटी मालिका
### १ला कसोटी सामना 
### २रा कसोटी सामना 
## एकदिवसीय मालिका
### १ला एकदिवसीय सामना 
### २रा एकदिवसीय सामना 
### ३रा एकदिवसीय सामना 
## संदर्भयादी
## बाह्यदुवे
*मालिका मुख्यपान - इएसपीएन क्रिकइन्फो

वर्ग:इ.स. २०१३ मधील क्रिकेट
२०१३
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे
अख्तर हुसेन

**अख्तर हुसेन** (उर्दू:اختر حسی) मार्च इ.स. १९०२ - जुलै १५, इ.स. १९८३) एक उच्चपदस्थ ज्येष्ठ राजकारणी व्यक्ती आणि पाकिस्तानी नागरी सेवक होता. त्यांनी सप्टेंबर १९५७ मध्ये पश्चिम पाकिस्तानातील राज्यपाल नियुक्ती आणि नंतर एप्रिल १९६० पर्यंत जनरल मुहम्मद अयुब खान यांचे सरकार दरम्यान कार्यालयात सुरू होते.

वर्ग:इ.स. १९०२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील मृत्यू
नकाशा

## व्याख्या 
भुपृष्ठाचे किंवा त्यावरील एखाद्या भागाचे सपाट कागदावर प्रमाणानुसार केलेले आरेखन म्हणजे नकाशा होय. नकाशा हा एखाद्या जागेचे वा प्रांताचे दृश्य सादरीकरण असते. ज्यात,त्या प्रांतातली ठिकाणे व नैसर्गिक खुणांचा एकमेकांशी संबंध दाखविलेला असतो. बहुतेक नकाशे हे तिन मिती जागेचे स्थिर दोन मिती, भौमितिकरित्या अचूक (वा जवळजवळ अचूक) असे प्रदर्शन करतात. पण आजकालच्या संगणकीय युगात नकाशे हे अंतक्रियाशील (interactive) व तिन मितीही असू शकतात. नकाशे मुख्यत: भुगोलासाठी वापरले जातात पण इतरही प्रदेशांचे उदाहरणार्थ मेंदु, आंतरिक्ष यांचेही नकाशे असू शकतात.

सर्वात जुने सापडलेले नकाशे आकाशाचे (त्यातील तारे व ग्रह यांचे) असले तरी, भुगोलासाठी प्रदेशाचा नकाशा वापरण्याची प्रथा प्राचीनकाळापासून चालत आलेली आहे. नकाशासाठी इंग्रजी शब्द मॅप हा मुळ लॅटिन मधल्या मॅप्पा मुंडी म्हणजे कागदावर किंवा कपड्यावर साकारलेले जग ह्यावरून आलेला आहे. जाधवनगर  बलवडी  ता.खाणापूर जि. सांगली  जगु  आण्णा

## भौगोलिक नकाशे
### चित्र नकाशाची दिशा
दिशा ही नकाशाची दुसरी महत्त्वाची बाब आहे. पूर्वीच्या काळी या बाबीला फारसे महत्त्व नसे. अंशतः याच कारणामुळे इसवीसनाच्या तेराव्या शतकापर्यंत नकाशात अचूक दिशा दाखविण्याचा प्रयत्‍न झाला नाही. पुढे होकायंत्राचा शोध लागला, तेव्हा नकाशात अचूक दिशा दाखविणे शक्य झाले.

### मापनश्रेणी व अचूकता
*उद्देशात्मक नकाशे
**टिंब पद्धत
**क्षेत्रघनी पद्धती
**समघनी पद्धती

### इलेक्ट्रॉनिक नकाशे
## संकेतमान्य खुणा
### चिन्हे
## अभौतिक नकाशे
## अवकाश नसलेले नकाशे
## नेहमीच्या वापरातले नकाशे
## नकाशाचे प्रकार 
१.वितरणात्मक नकाशे- एखाद्या भौगोलिक घटकाचे वितरण दाखवण्यासाठी जे नकाशे तयार केले जातात त्यांना वितरणात्मक नकाशे असे म्हणतात.
वितरणात्मक नकाशांचे दोन प्रकार पडतात.
१) गुणात्मक नकाशे २) संख्यात्मक नकाशे
१)गुणात्मक नकाशात माहिती केवळ गुणधर्मावर आधारित असते त्यात अचूकता नसते शिवाय अंदाजे ही माहिती वर्तवलेली असू शकते, त्यामुळे या नकाशांच्या आकृत्या काढणे अवघड जाते शिवाय यात जरी माहिती दर्शवली तरी ती अचूक नसते, उदा, एखाद्या गावातील पावसाचा अंदाज....
 यात अचूकता नसल्याने सरासरी रंगछटा वापराव्या लागतात.
२) संख्यात्मक नकाशे- या नकाशांमध्ये भौगोलिक घटकांची घनता लक्षात घेऊन त्याचे क्षेत्रीय वितरण दर्शविलेले असते, त्या मुळे या नकाशात चढ उतार किंवा बदल हे चांगल्या प्रकारे दाखवता येतात.
ही माहिती अचूक असते म्हणून याचे नकाशे काढने सोपे जाते.
संख्यात्मक नकाशांचे तीन प्रकार पडतात.
१) क्षेत्रमूल्य नकाशे.
२) सममुल्य नकाशे.
३) टिंब पद्धती नकाशे. 

याशिवाय प्रवाहरेशा नकाशा,रंग पद्धती नकाशा हे ही प्रकार वापरले जातात.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
वर्ग:भूगोल
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
गाजर गवत

मे‍‍‍‍क्सिको,अमेरिका हे गाजर गवताचे उगमस्थान आहे. आपल्या देशात १९५५ मध्ये प्रथम पुणे येथे हे गवत निदर्शनास आले. अशी माहिती अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाचे कुलसचिव डॉ. व्ही एम. भाले यांनी दिली. १९६० च्या दशकातील देशातील अन्न कमतरतामुळे आयात झालेल्या मिलो ज्वारी, गव्हाच्या माध्यमातून गाजर गवताचे बी आपल्याकडे आले. हवेच्या प्रवाहासह ते सर्वत्र पसरले आणि गाजर गवत पक्के ठाण मांडून बसले.

हे गाजर गवत, आम्लयुक्त, अर्कयुक्त जमिनीवर कमी पाऊस पडला तरीही उगवते. पिकाची नासाडी, ॲलर्जी, चर्मरोग, श्वसनाचे आजार उद्भवतात. त्यामुळे हे गवत उपद्रवी आहे मानले जाते.

## प्रतिबंधात्मक उपाययोजना
आपल्याकडे गाजर गवत इतके फोफावत आहे. त्यामुळे त्याचा झटपट नायनाट होणार नाही परंतु टप्प्याटप्प्याने सामूहिकरित्या मोहिम, उपक्रम घेण्यात आले तर ते शक्य आहे.

गाजर गवताचे निर्मूलन करणे अत्यावश्यक असून. जैविक नियंत्रण पद्धतीनुसार मेस्किकेन भुंग्याद्वारे या गवतांवर नियंत्रण ठेवता येते. कारण विद्यापीठात करण्यात आली आणि त्याचे परिणामही अनुकूल दिसून आले.

या गवताच्या नायनाटासाठी तणनाशके महागडी असल्याने परवडत नाही. गवत विषारी असल्यामुळे मजूर काम करत नाहीत त्यामुळे प्रतिबंधात्मक उपाययोजनांसाठी संशोधन सूरु झाले. या गवतावर २२ प्रकारच्या कीडी तात्पुरत्या स्वरूपात आढळतात. १९८३ मध्ये मेक्सीको भुंगा हा उत्तम प्रकारे नियंत्रक करु शकतो ही बाब संशोधनातून समोर आली. परभणी येथे कृषी विद्यापीठात या भुंग्याचे प्रजनन करण्यात येते.

नव्या जागेत हे भुंगे सोडण्याची प्रक्रिया, शेतात प्रती हेक्टरी ५०० भुंगे सोडले पाहिजेत. हे भुंगे एका सच्छिद्र पॉलीथीन पिशवीतून आणून सोडावेत. प्रती भुंगा एक रुपया अशी त्याची किंमत आहे.

याशिवाय १०० लिटर पाण्यात २० किलो जाडे मिठ घालून केलेले द्रावण गाजर गवतावर फवारावे तसेच तरोटा ही वनस्पती सुद्धा गाजर गवताला नियंत्रित करु शकते त्यामुळे ऑक्टोंबर महिन्यात तरोट्याच्या बिया गोळा कराव्यात आणि या बियाची एप्रिल, मे महिन्यात गाजर गवताच्या पसिरात धूळफेक करावी.

गाजर गवत निर्मूलनासाठी, नागरिक, शाळा महाविद्यालयातील विद्यार्थी यांच्या सहकार्याने संबंधित यंत्रणांनी मोहिम हाती घेणे गरजेचे आहे.

## संदर्भ
वर्ग:शेती
वर्ग:वनस्पती
वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
विक्रम मारवाह

''''''( जन्म:४ जून, १९२५ - मृत्यू:६ नोव्हेंबर, २०१३) हे पद्मश्री पुरस्कारप्राप्त व नागपूरच्या वैद्यकीय व्यवसायातील एक गणमान्य व्यक्तिमत्त्व होते. मृत्यूसमयी त्यांचे वय ८९ वर्षांचे होते. त्यांना सन २००२ मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.

## प्रारंभीचे जीवन
प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण जबलपूरला झाल्यावर ते नागपूरच्या विज्ञान महाविद्यालयात शिकले. त्यांनी कोलकाता येथून आर जी. कार मेडिकल कॉलेजमधून एमबीबीएसची पदवी प्राप्त केली. त्यांनी आझाद हिंद फौजेसाठी डॉक्टर म्हणून आपली सेवा दिली. इंग्लंडमधून एफआरसीएस केल्यावर त्यांनी गरीब लोकांवर उपचार करण्यात आपले शिक्षण कामी लावले. ते नागपूरच्या मेडिकल कॉलेजमध्ये अधिष्ठाता या पदावरही होते. त्यांनी गरीब लोकांवर उपचारासाठी सुमारे १५० शिबिरे घेतली.

महात्मा गांधी यांच्या विचारांचा त्यांच्यावर प्रभाव होता.

त्यांचे पंजाबी,बंगाली, मराठी, हिंदी व इंग्रजी या भाषांवर प्रभुत्व होते.

## लेखन
त्यांनी 'मां किसकी बिमार थी' या पुस्तकाचे लेखन केले.

## संदर्भ
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:हिंदी लेखक
वर्ग:भारतीय डॉक्टर
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नागरी युद्ध

नागरी युद्ध म्हणजे सिव्हिल वाॅर. नागरी युद्धात एकाच देशातल्या संघटित गटांमध्ये युद्ध होते. उदा० संयुक्त राष्ट्रामधल्या एका देशाचे विभाजन झाल्यावर निर्माण झालेल्या दोन नवीन देशामधले युद्ध.. युद्धामधल्या एका पक्षाला मूळ देशावर किंवा देशाच्या काही भागावर नियंत्रण मिळवायचे असते, मूळ देशापासून स्वतंत्र व्हायचे असते किंवा देशाचे धोरण बदलवायचे असते. लॅटिनमध्ये पहिल्या शतकातल्या रोमन कॅथॉलिक गणराज्यात झालेल्या नागरी युद्धाला बेल्लम सिव्हिल असे संबोधिले गेले. असे. त्यावरूनच नागरी युद्ध ह्या संज्ञेची निर्मिती झाली.         

नागरी युद्ध मोठे व तीव्र संघर्षाचे असू शकते.  ते संघटित असते व दीर्घकाळ चालू शकते. त्यात बऱ्याचदा सैन्याचा वापर होतो, आणि बऱ्याच जणांचा जीव जाऊ शकतो. या युद्धासाठी बरीच साधने व खूप पैसा खर्च होऊ शकतो.

पहिल्या महायुद्धापूर्वीच्या १९०० ते १९४४ काळात नागरी युद्धे सरासरी दीड वर्षे चालत. पण त्यानंतरची नागरी युद्धे चिघळलेली झाली असून त्यांची सरासरी बरीच दीर्घ होऊन ४ वर्षावर जाऊन पोचली आहे. नागरी युद्धांची संख्या दुसऱ्या महायुद्धानंतर कमी झाली असली तरी त्यांच्या दीर्घ काळामुळे एका वेळेस चाललेल्या नागरी युद्धांच्या संख्येत वाढ झाली आहे. उदहरणार्थ, २०व्या शतकाच्या पहिल्या ५० वर्षात एका वेळेस पाचापेक्षा जास्त नागरी युद्धे झाली नाहीत, तेच शीतयुद्धाच्या अखेरीस (१९८० च्या दशकात) तोच आकडा २० च्या पलीकडे जाऊन पोचला होता. १९४५ नंतर झालेल्या नागरी युद्धांत अडीच कोटीहून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे, व त्यापेक्षा कितीतरी अधिक लोकांना विस्थपित व्हावे लागले आहे. नागरी युद्धामुळे देश आर्थिक डबघाईला आलेले आहेत. सोमालिया प्रजासत्ताक, ब्रम्हदेश (म्यानमार), युगांडा व अंगोला हे देश नागरी युद्धाने पोखरून निघण्याआधी त्यांचे आर्थिक भवितव्य आशेचे आहे असे म्हणले जात असे.

## वर्गवारी
## कॉलिएर-होफलर प्रतिमानात नागरी युद्धाची कारणे
## इतर कारणे
## नागरी युद्धाचा कालावधी
### एकोणीसाव्या शतकात व विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला
### १९४५ नंतरची नागरी युद्धे
### शीतयुद्धाचा परिणाम
## हे सुद्धा पहा
## संदर्भा
## ग्रंथसूची
## बाह्यदुवे
वर्ग:युद्ध
गोवारी स्मारक (नागपूर)

२३ नोव्हेंबर इ.स. १९९४ रोजी नागपूर येथे महाराष्ट्र राज्य विधानमंडळाचे हिवाळी अधिवेशन चालू असतांना, गोवारी समाजातील लोकांचा शिक्षण आणि सरकारी नोकऱ्यांमध्ये आरक्षणाची मागणी करण्यासाठी मोर्चा निघाला. त्यात चेंगराचेंगरी होऊन १२३ लोक मृत्यूमुखी पडले. त्यांच्या शिष्टमंडळाची **आदिवासी कल्याण मंत्री** श्री. मधुकर पिचड यांनी वेळेत भेट न घेतल्यामुळे चेंगराचेंगरीची दुर्दैवी घटना घडली असाही आरोप झाला. तद्नंतर राज्य विधानसभेसाठी फेब्रुवारी-मार्च १९९५ दरम्यान निवडणूका झाल्यात. त्यावेळी शिवसेना-भाजप युतीचे सरकार  राज्यात आले.

या घटनेबद्दल सहानुभूती म्हणून नागपूर येथे (0 Mile) शून्य मैलाचे दगडाशेजारी युती सरकारद्वारा गोवारी स्मारक बांधण्यात आले.

मखराम पवार यांनी आमदार पदाचा राजीनामा दिला.

## संदर्भ
वर्ग:नागपूर
प्रकाश पवार

**डॉ. प्रकाश रामचंद्र पवार** ( जन्म:१६ जून १९६९ - हयात) हे शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे  राज्यशास्त्र अधिविभाग प्रमुख आहेत.  'यशवंतराव चव्हाण स्कूल ऑफ रुरल डेव्हलपमेंटचे संचालक २०२२ पर्यंत होते. महात्मा गांधी अध्यासन केंद्राचे समन्वयक) २०२२ पासून) आहेत. कॉम्रेड दत्ता देशमुख अध्यासनाचे  प्रमुख.  राजकीय विश्लेषक आणि लेखक आहेत.

## व्यक्तिगत जीवन
### शिक्षण आणि संशोधन
प्रकाश पवार यांनी १९९२ साली पदवी (BA) १९९४ साली पदव्यूत्तर १९९६ साली एम.फील. आणि २००६ साली पी.एच.डी. प्राप्त केली.२००९ साली विद्यापीठ अनुदान आयोगाकरीता Neo Hinduism in Maharashtra या विषयावर  तसेच पुणे विद्यापिठाच्या BCUD विभागाकरीता 'विधानसभा मतदारसंघाची पुर्नरचना आणि नवे राजकारण या विषयावर लघूसंशोधन प्रकल्प सादर केले.विकास अध्ययन केंद्र मुंबई या संस्थेच्या Dalit Development Index - Maharashtra (DDI) करीता संशोधन सहाय्यक म्हणून काम पाहिले. राजमाता जिजाऊं यांच्या विचारांची नव्याने मांडणी. 
छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या राजकीय इतिहासाचे संकल्पनात्मक विवेचन.
सकलजनवाद या सिद्धांताची मांडणी.

## कारकीर्द
१९९४ मध्ये पुणे विद्यापीठाच्या राज्यशास्त्र विभागाकरीता "महाराष्ट्रातील पचांयती राज" या विषयावर सर्वेक्षण केले.१९९५,१९९६,१९९९,२००४ या वर्षात सेंटर फॉर डेव्हेलपींग सोसायटीज (CSDS) दिल्ली या संस्थेकरता निवडणूक सर्वेक्षणे केली.१९९५ साली सर्वोत्कृष्ट फिल्डवर्ककरता CSDS ने सन्मानीत केले.१९९७ साली पुणे विद्यापठाच्या राज्यशास्त्र विभागात प्रकल्प सहाय्यक ही जबाबदारी पार पाडली. १९९५ ते २०१३ या कालावधीत, पुणे जिल्हा शिक्षण मंडळाची प्रा.आर.एम. महाविद्यालय आणि अण्णासाहेब मगर महाविद्यालय,पुणे येथे महाविद्यालयीन अध्यापन केले.त्यातील सप्टेंबर २००२  ते ऑगस्ट २००६ या कालावधीत प्रा.आर.एम. महाविद्यालयाच्या राष्टीय सेवा योजना  कार्यक्रम अधिकारी हा पदभार सांभाळला.
 
जानेवारी २०१३ पासून शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक  म्हणून रुजू झाले.

## साहित्य  लेखन आणि ग्रंथ
डॉ.प्रकाश पवार वृत्तमाध्यमातून राजकीय विश्लेषण आणि लेखन करतात.' 

::ग्रंथलेखन 

*  *समकालीन राज्यशास्त्र* - राज्यशास्त्राच्या उपविद्याशाखा आणि अभ्यासपद्धती , 
*  *सार्वजनिक धोरण*- संकल्पना, सिद्धांत आणि भारतीय सार्वजनिक धोरणाचा आढावा'
*  *महाराष्ट्राच्या नव्या राजकारणाची पुर्नरचना* - मतदार संघांची पुनर्रचना 
*  *समकालीन राजकीय चळवळी* - नवहिंदूत्व व जात संघटना
*  भारतीय राजकारण नेतृत्वाची वाटचाल: (सकलजनवादी नेतृत्व हा नवीन सिद्धांत मांडला आहे) 
* काँग्रेसच्या ऱ्हास आणि भाजपाचा उदय (भाजप वर्चस्वशाली पक्ष हा सिद्धांत मांडला आहे) 
* भारतीय राज्यसंस्था आणि सामाजिक न्याय ( भारतीय राज्यसंस्था आणि नागरी समाजचा सिद्धांत मांडला आहे 
* भारत (२०२३) आधुनिक भारत महान सिद्धांत मांडला आहे
* सकलजनवादी क्रांतीच्या शिल्पकार : राजमाता जिजाऊ
* सकलजनवादी छत्रपती शिवराय 

## पुरस्कार
*समकालीन राजकीय चळवळी - नवहिंदूत्व व जात संघटना,*  या ग्रंथास महाराष्ट्र शासनाचा महाराष्ट्र साहित्य संस्कृती मंडळ,  डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर राज्य वाङ्मय पुरस्कार (२०११-१२)( विभागून )  दिला गेला.

भारतीय राजकारण नेतृत्वाची वाटचाल या ग्रंथास महाराष्ट्र शासनाचा महाराष्ट्र साहित्य संस्कृती मंडळ, डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर राज्य वाङ्मय पुरस्कार (२०१2-१3) दिला गेला.

भारतीय राजकारण नेतृत्वाची वाटचाल या ग्रंथास दैनिक लोकमतचा पुरस्कार मिळाला आहे. (२०१४-१५)
भारतीय राज्यसंस्था आणि सामाजिक न्याय या पुस्तकास यशवंतराव चव्हाण साहित्य पुरस्कार, मराठवाडा साहित्य परिषदेचा पुरस्कार, औरंगाबाद.

## संदर्भ
वर्ग:लेखक
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म
गोवारी आदिवासी

'*** हा समाज मुख्यत्वेकरून महाराष्ट्र राज्याच्या पूर्व भागात विदर्भात आढळून येतो. या समाजातील लोकांचे मुख्य काम गायी राखणे असते. ते गायींना दररोज चरावयास घेउन जातात.

## आरक्षण प्रश्न 
यासाठीच मखराम पवार यांनी आमदारपद त्यागले.

* गोवारी हा सध्या १९९५पासून विशेष मागास प्रवर्ग (२%) यातून फक्त नोकरीसाठी आरक्षणासाठी पात्र आहे.

## परंपरा 
गोवर्धन पूजनाचे दिवशी ते **गाय-गोधनाचा*' सण साजरा करतात. त्यांना (गुरे राखतो तो)गुराखी देखील म्हणतात. विदर्भातील जवळपास ४५०० गावात हा सण साजरा होतो. 
* गोवारी पुरुष या दिवशी गोहळा-गोहळी नृत्य करतात. तसेच *ढालपूजन* करतात. येथे ढाल म्हणजे एका बासावर नवीन फडकी गुंडाळणे. 
यात गोहळा म्हणजे पुरुष व **गोहळी म्हणजे स्त्रीरूप घेतलेला इसम**. 
* डफ,बासरी ढोल वाजवत संपूर्ण गावातून चांगल्या तऱ्हेने सजविलेल्या गायींची/जनावरांची मिरवणूक काढण्यात येते. यात विविध गाणेही म्हणण्यात येतात. 
पुढे ही ढालीची मिरवणूक गावातील सुताराचे घरी जाते. तेथे ढालीला पाणी पाजण्यात येते. नंतर विसर्जन होते.

## संदर्भ
वर्ग:आदिवासी जमाती
शेवगेडांग

**शेवगेडांग** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सियसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २०५० मि.मी.पर्यंत असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## सामाजिक सलोखा
हे नाशिक जिल्ह्यातील गाव असून  शेवगेडांग (ता. इगतपुरी) या ठिकाणी दलित वस्तीवर हल्ला झाल्याने सध्या चर्चेत आहे.

## बौद्ध वस्तीवर जातीयवादी हल्ला
येथील बौद्ध वस्तीवर झालेला जातीयवादी हल्ला म्हणजे दुसरी खैरलांजी !! या गावात गेल्या अनेक वर्षांपासून असे जाती वर्चस्वाचे खटके उडताहेत. तीनेक वर्षांपूर्वी या गावातील स्वतःला उच्चवर्णीय समजणाऱ्या जातीयवादी काही मराठा समाजातील तरुणांनी निळ्या झेंड्याची विटंबना केल्यापासून या घटनांना जास्त पेव फुटला आहे. सध्या या प्रकरणाला सुरुवात झाली ती एका किरकोळ भांडणातून. एक जीप कलंडल्याने जखमी झालेल्या एका स्त्रीच्या व मुलाच्या औषधोपचाराचा अर्धा खर्च जीप ड्रायव्हरने उचलावा या मागणीचे पर्यवसन भांडणात झाले जे पोलिसांनी मिटवले.यानंतर रविवारी २० तारखेंला जातीयवादी काही मराठा समाजातील १९ तरुणांनी दुपारी चारच्या सुमारास गाव बेसावध गाठून गावातील बुद्ध बांधवांच्या घरावर जोरदार दगडफेक केली. ट्रॅक्टर भरून दगड आणल्याचे प्रत्यक्षदर्शी सांगतात. बेसावध तरुण जबरी जखमी झाले, गाड्या फोडण्यात आल्या. दगडाच्या मार्याने घाबरलेल्या स्त्रिया व लहान मुलं लपून बसले. बुद्ध वस्तीतील १० जखमी तरुणांना नाशिक सिव्हील येथे नेण्यात आले, त्यातील एका तरुणाच्या डोक्याला जबर मार लागल्याने त्याला न्युरोसर्जरीसाठी केईएम येथे नेण्यात आले. या घटनेत अनेक घरातील वस्तू दरवाजे दरवाजांच्या चौकटी कवले सिमेंटचे पत्रे दुचाक्या इ.ची प्रचंड हानी झाली. बाबासाहेबांच्या फोटोंची विटंबना केली गेली.नाशिक जिल्ह्यात शेवगेडांग (ता. इगतपुरी) ह्या खेडे गावात जातीयवादातून बौद्ध वस्तीवर हल्ला करून तेथील तरुणांना सळ्यांनी आणि गजीने चोप दिला. तेथील आपल्या आया-बहिणी सध्या भयभीत अवस्थेत आहेत. हा हल्ला इतका भयंकर होता कि जातीयवाद्यांनी लहान मुले, स्त्रिया, वायोवृद्धांना देखील सोडले नाही. नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यात शेवगेडांग गावी गावातीलच काही जातीयवादी गुंडांनी बौद्ध वस्तीवर शसस्त्र हल्ला केला. या हल्यामध्ये दहा बांधव गंभीर रित्या जखमी आहेत. गावगुंडानी केलेला हल्ला अतिशय भयानक होता, दगड, विटा,कोयते, तलवारी,लाठ्याकाठ्या,¬लोखंडी गज आदि प्राणघातक शस्त्रांचा वापर करण्यात आला होता. गावगुंडांनी बौद्धवस्तीत आपल्या घरासमोर असलेल्या दुचाकी, टीव्ही, संसारपयोगी साहित्य तसेच तथागत बुद्ध व डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या प्रतिमांची ही मोडतोड केलेली आहे.

## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 
वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:इगतपुरी तालुक्यातील गावे
शिवाजी महाराजांची सैन्य रचना

**छत्रपति शिवाजी महाराजांची सैन्य रचना**  साधारणपणे खालील प्रकारची होती.
## पायदळ
* ९ शिपायांवर (पावलोक) -१ नाईक
* १० नाईकांवर - १ हवालदार
* ३ हवालदारांवर - १ जुमलेदार
*१० जुमलेदारांवर - १  हजारी मनसबदार
*७ एक हजारी मनसबदारांवर - सप्त हजारी मनसबदार
वरील सर्वांचा अधिकारी- सरनोबत/सरसेनापती

## घोडदळ
यात दोन प्रकार असत. एक 'बारगीर' आणि 'शिलेदार'. बारगीर म्हणजे सरकारी घोडेस्वार.यास सर्व सामान शिवाजी महाराजांतर्फे दिल्या जायचे शिलेदार म्हणजे ज्याच्याकडे स्वतःचा घोडा व आवश्यक सामान आहे तो.
त्यात तैनाती फौज व राखीव फौज असे दोन प्रकार होते.तैनाती फौजेत बारगीर तर राखीव फौजेत शिलेदार असत.घोड्यांची निगा राखणारे-मोतद्दार. दर २ माणसांमागे तीन घोडे ठेवल्या जात होते.
* २५ घोडेस्वारांवर - १ नियंत्रक (हवालदार)
*  ५ हवालदारांवर - १ जमादार
* १० जमादारांवर - १ अधिकारी (एक हजारी मनसबदार) 
* ५ एक हजारी मनसबदारांवर -  १ पंच हजारी मनसबदार
* सर्व पंच हजारी मनसबदारांचा अधिकारी - १ सरनोबत(सर्वोच्च अधिकारी)

## गुप्तहेर
## अंगरक्षक
## संदर्भ व नोंदी
वर्ग: शिवाजी महाराज
शिवाजी महाराजांचा जीवनक्रम

छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जीवनक्रम थोडक्यात खाली दिलेला आहे:-
* शोध - सर्वप्रथम भारतीय नौदलाचा शोध.
* १९ फेब्रुवारी १६३० - शिवाजी महाराज यांचा जन्म.
* १९ मार्च १६३७          - जिजाऊंनी शिवाजींना पुणे येथे आणले.
* १६ मे १६४०       - शिवाजी व सईबाई निंबाळकर यांचा विवाह.
* २७ एप्रिल १६४५    - किल्ले रायरेश्वर येथे स्वराज्य स्थापनेची शपथ.
* २८ जानेवारी १६४५ - स्त्रियांची अब्रू लुटणाऱ्या गुजर पाटलाला कडक शासन.
* ७ मार्च १६४७       - कानंद खोऱ्यातील तोरणा किल्ला जिंकुन स्वराज्याचे तोरण उभारले.
* इ.स. १६४७        - कोंढाण्यावर विजय. मुरुंबदेवाचा डोंगर जिंकुन त्याचे नाव राजगड ठेवले.
* इ.स. १६४८        - पुरंदर किल्ला जिंकला.
* इ.स. १६४९        -  जिंजी येथून शहाजी रावांची व कान्होजी जेधेंची सुटका
* इ.स. १६५६        -  त्यांचे जेष्ठ बंधू संभाजीराजे यांचे कनकगिरी येथे तोफेचा गोळा लागुन निधन.
* ३० एप्रिल १६५७ - जुन्नर या ठाण्यावर छापा. पुष्कळ मालमत्ता हस्तगत.
* १४ मे १६५७        - महाराणी सईबाईच्या पोटी शंभूराजांचा जन्म.
*२४ ऑक्टोबर १६५७ - दुर्गाडी किल्ल्याची पायाभरणी. अपार द्रव्यसाठा सापडला. पुरंदरचे किल्लेदार नेताजी पालकर यांना सरसेनापती पदावर बढती.
* ५ मार्च १६५९ - ३०० होनात पोर्तुगालची तलवार विकत घेतली.
* ५ सप्टेंबर १६५९ -  पत्नी सईबाईंचे निधन. 
* १० नोव्हेंबर १६५९ - अफजलखान वध.
* २ मार्च १६६०  - सिद्धीचा पन्हाळगडास वेढा. 
* ५ एपिल १६६३ - पुण्याच्या लालमहालावर छापा.
* २३ जानेवारी १६६४ -  शहाजी महाराजांचे कर्नाटकात होदीगरे येथे निधन.
* १४ एप्रिल १६६५ - पुरंदरची लढाई
* १३ जून १६६५ - पुरंदरचा तह 
* ४ फेब्रुवारी १६७० - गड आला पण सिंह गेला. 
* ६ मार्च १६७३ - कोंडाजी फर्जंदांनी पन्हाळा फत्ते केला.
*२४ फेब्रुवारी १६७०- सोयराबाईच्या पोटी राजाराम यांचा जन्म. 
* ६ जून १६७४ - शिवरायांचा राज्याभिषेक. 
* १७ जून १६७४ - जिजाऊंचे निधन. (वयाचे ७७व्या वर्षी) 
* २४ सप्टेंबर १६७४ - शाक्य पद्धतीने छत्रपती शिवाजी महाराजांचा (दूसरा) राज्याभिषेक. 
*३ एप्रिल १६८० - शिवरायांचे निधन. 

वर्ग: जीवनक्रम
जी
वर्ग: याद्या
एलीनॉर कॅटन

**एलिनॉर कॅटन** (सप्टेंबर २४, इ.स. १९८५ –) ही न्यू झीलंडची एक लेखिका व कादंबरीकार आहे.

कॅटनच्या दुसऱ्या कादंबरी द ल्युमिनारीझला २०१३चा मॅन बूकर पुरस्कार देण्यात आला.

वर्ग:इंग्लिश लेखक
वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
गोवर्धन परिक्रमा

'''''' म्हणजे उत्तर प्रदेशात असलेल्या मथुरा शहराजवळच्या गोवर्धन पर्वतास प्रदक्षिणा घालणे होय.  या पर्वतास कृष्णाने आपल्या करंगळीवर उचलला होता अशी आख्यायिका आहे. त्याने हा पर्वत उचलून त्याखाली गोकुळातील प्रजाजनांना आश्रय दिला व मुसळधार पावसापासून त्यांना आठवड्यापर्यंतच्या काळासाठी वाचविले होते.  असे केल्याने पाऊस पाडणाऱ्या इंद्राचा तेव्हा गर्व उतरला होता.   

मथुरा व वृंदावन या प्रदेशास व्रजभूमी असेही नाव आहे.

यमुना नदी व गोवर्धन पर्वत यामुळे तेथील लोकांचे जीवन समृद्ध झाले आहे अशी त्या परिसरातील लोकांची श्रद्धा आहे.  त्यांना समृद्ध करणाऱ्या गोवर्धन पर्वतास परिक्रमा करून तेथील लोक त्याचे आभार मानतात.

## परिक्रमेचे तीन प्रकार
* १. चौऱ्यांशी कोसी परिक्रमा 
* २. गोवर्धन पर्वताची पायी परिक्रमा(सुमारे २१ कि.मी.)
* ३. वृंदावन परिक्रमा (सुमारे ११ कि.मी)
## संदर्भ
वर्ग:उत्तर प्रदेश
युद्धनौका

[इवलेसे|right|180px|[युएसएस आयोवा या युद्धनौकेवरील प्रचंड तोफखान्याच्या माऱ्याने खालील समुद्राचे पाणी हादरले आहे.]]
**युद्धनौका** (इंग्लिश:Battleship) प्रचंड आकाराची चिलखती नौका लढाऊ नौका आहे. यावर मोठ्या आकार व पल्ल्याचा तोफखाना असतो. याशिवाय यांवर छोट्या तोफा व विमानविरोधी तोफाही असू शकतात. एकोणिसाव्या शतकाअखेर तसेच विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस युद्धनौका कोणत्याही आरमाराचा मुख्य भाग असायच्या. दुसऱ्या महायुद्धात त्यांची जागा विमानवाहू नौकांनी घेतली. १९९० च्या दशकात शेवटच्या युद्धनौकांना निवृत्ती देण्यात आली. नौकेच्या नियंत्रण कक्षाला ब्रिज असे म्हणतात. नौका चालवायला अनेक  लोकांची आवश्‍यकता असते. हेलिकॉप्टर उतरू शकतील, असे हेलिपॅड असते..
*सागरावरून सागरावर हल्ला करता येणारे क्षेपणास्त्र 
*विमानविरोधी क्षेपणास्त्र 
*सागरावरू जमिनीवर मारा करता येणारे क्षेपणास्त्र 
* पाणबुड्यांचा विनाश करणारे टॉर्पेडो 
* मीडियम फ्रिक्वेन्सी सोनार - या यंत्रणेद्वारे सागरतळ परिसर पाहून त्यात काही धोकादायक गोष्ट आहे, का याची सूचना दिली जाते. 
* विद्युत, आण्विक अथवा डिझेल इंजिने वापरली जातात
* वेगाने जाऊ शकते 
वर्ग:आरमारी नौका
वर्ग:युद्धनौका
वर्ग:नौदलाची जहाजे
डॉइचलांड वर्गाची क्रुझर

[180px|right|[डॉइचलांड (क्रुझर)|डॉइचलांडचे जलावतरण|इवलेसे]]
**डॉइचलांड वर्गाची क्रुझर** किंवा **पॉकेट बॅटलशिप** (जर्मन भाषा:*पॅंझरशिफ*) ही जर्मनीने विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस बांधलेल्या तीन चिलखती क्रुझरा होत्या. व्हर्सायच्या तहातील कलमानुसार जर्मनीला १०,००० लॉंगटनांपेक्षा जास्त वजन असलेल्या मोठ्या युद्धनौका बांधण्यास अटकाव होता म्हणून युद्धनौकेसारख्याच त्याहून हलक्या तरी तहानुसार जास्तीतजास्त वजन असू शकणाऱ्या या लढाऊ नौका १०,६०० ते १२,३४० लॉंगटनाच्या होत्या.

डॉइचलांड, ॲडमिरल ग्राफ स्पी, आणि ॲडमिरल शीयर अशी नावे असलेल्या या जहाजांमध्ये वजनाची बचत करण्यासाठी अनेक क्लृप्त्या वापरलेल्या होत्या. यांच्या बांधणीत वेल्डिंगचा वापर केलेला होता तसेच यांची इंजिने पूर्णपणे डीझेलवर चालणारी होती. या नौकांवर ११ इंच व्यासाचे गोळे फेकू शकणाऱ्या प्रत्येकी सहा तोफा होत्या. यामुळे त्यांना छोट्या युद्धनौका (*पॉकेट बॅटलशिप*) असेही नामाभिधान मिळाले.

वर्ग:युद्धनौका
वर्ग:क्रुझर
वर्ग:डॉइचलांड वर्गाची क्रुझर
वर्ग:राइक्समरीनची लढाऊ जहाजे
कादंबरीकार

कादंबरी लेखन करणाऱ्या लेखकास कादंबरीकार असे संबोधले जाते. मराठी भाषेत अनेक थोर कादंबरीकार होऊन गेले. कादंबरीकार हे आपल्या लेखणीच्या बळावर वाचकाला काल्पनिक विश्वात घेऊन जातात, व कादंबरीतील व्यक्तींना जाणवणाऱ्या भावविश्वाची ओळख करून देतात. 

## इतिहास
इ.स.पूर्व सातव्या शतकात दशकुमारचरित हे लेखन दंडी या संस्कृत लेखकाने केले. दहा कुमारवयीनांचे जीवन दर्शवणारी ही जगातली पहिली कादंबरी आहे असे काही इतिहास तज्ज्ञ मानतात. तसेच सॅतिरिकॉन हे इ.स पूर्व ५० मध्ये लिहिलेली रोमन काव्य कादंबरीही आद्य कादंबरी मानली जाते. मात्र कथावस्तू असलेली, सातव्या शतकात बाणभट्ट लिखित कादंबरी नावाचा ग्रंथ हीच पहिली कादंबरी मानली जावी असे अनेकांचे मत आहे. 

या 'कादंबरी' ग्रंथावरून मराठीत काल्पनिक अनेक प्रकरणे असलेल्या  लेखनास कादंबरी हे नाव पडले. हिंदी भाषेत या लेखन प्रकारास उपन्यास म्हणतात, तर गुजराथीत नवलकथा.  

जपानी लेखिका मुरासाकी शिकिबू याही एक आद्य कादंबरीकार मानल्या जातात. त्यांनी अकराव्या शतकात गेंजी मोनोगातरी नावाची पहिली कादंबरी लिखित स्वरूपात निर्माण केली. 

लक्ष्मणशास्त्री मोरेश्वर हळबे हे मराठी भाषेतील आद्य कादंबरीकार मानले जातात. इ.स. १८६१ मध्ये त्यांनी लिहिलेली 'मुक्तामाला' ही कादंबरी मराठीतील पहिली कादंबरी होती.

बाबा पद्मनजी यांनाही त्यांच्या यमुनापर्यटन या लेखनामुळे काही इतिहासतज्ज्ञ आद्य कादंबरीकार मानतात.   

नेमीचंद्र हा कानडी भाषेतील आद्य कादंबरीकार मानला जातो. त्याने *लीलावती* ही कादंबरी चंपूपद्धतीत लिहिलेली आहे. 

## मराठी भाषेतील प्रमुख कादंबरीकार
*रणजित देसाई
*शिवाजी सावंत
*विष्णू सखाराम खांडेकर
*ना. सी. फडके
*जयवंत दळवी
*श्री. ना. पेंडसे
*भालचंद्र नेमाडे
*भा. रा. भागवत
*राजेंद्र खेर
*शरच्चंद्र मुक्तिबोध
*बाबा कदम
*अरुण साधू
*गोनीदा
*विश्राम बेडेकर
*सुहास शिरवळकर
*मधु मंगेश कर्णिक
*दि. बा. मोकाशी
*भाऊ पाध्ये
*विलास सारंग
*मिलिंद बोकील
*गंगाधर गाडगीळ
*रंगनाथ पठारे
*रमेश इंगळे
*व. पु. काळे
*प्रभाकर पेंढारकर
*व्यंकटेश माडगुळकर
*उद्धव ज. शेळके
*कैलास दौंड
*ना. सं. इनामदार
*अंबरीश मिश्र
*देवदत्त पाटील
*आशा बगे
*गौरी देशपांडे
*कविता महाजन
*माधुरी शानभाग
*शांता गोखले
*अंबिका सरकार 
*दशरथ यादव 
* बाबाराव मुसळे

वर्ग: लेखन
वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:साहित्य
वर्ग:कादंबरीकार
देनपसार

**डेनपासार** तथा **कोट डेनपासार** हे इंडोनेशियाच्या बाली प्रांताची राजधानी व सगळ्यात मोठे शहर आहे. बाली बेटावरील हे शहर मोठे पर्यटनस्थळ आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ७,८८,४४५ आहे तर महानगराची लोकसंख्या २० लाखांपेक्षा अधिक आहे.

डेनपासारचे नाव बाली भाषेतील *डेन* (उत्तर)  आणि *पासार* (बाजार) या दोन नावांची जोड आहे.

## इतिहास
डेनपासार बाडुंग राज्याची राजधानी होते. इ.स. १९०६मध्ये नेदरलॅंड्सनी केलेल्या हल्ल्यात बाडुंग राज्याचा नाश झाला व डेनपासार डच आधिपत्यात आले. त्यावेळी डचांनी केलेल्या जाळपोळीत राजमहालासह शहराचा मोठा भाग नष्ट झाला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंडोनेशियामधील शहरे
वर्ग:बाली
हैयान चक्रीवादळ

**चक्रीवादळ हैयान** (इंग्लिश: *Super Typhoon Haiyan*, *सुपर टायफून हैयान*; फिलिपाइन्समध्ये **टायफून योलांडा**) हे प्रशांत महासागरातील इ.स. २०१३ साली तयार झालेले एक चक्रीवादळ आहे. हे २०१३ मोसमातील १३वे नामांकित चक्रीवादळ असून आत्तापर्यंत झालेल्या सगळ्यां प्रचंड चक्रीवादळांतील एक आहे.

हे वादळ कमी दाबाच्या पट्ट्याच्या स्वरूपात नोव्हेंबर २, इ.स. २०१३च्या सुमारास पोहनपैजवळ तयार झाले. तेथून पश्चिमेकडे सरकत हे वादळ नोव्हेंबर ९ रोजी फिलिपाइन्सवर धडकले. तोपर्यंत त्याला सुपर टायफूनचा दर्जा दिला गेलेला होता. फिलिपाइन्सच्या घीवान शहराजवळ जमिनीवर येताना या वादळात ताशी ३१५ किमी (१९५ मैल प्रतितास) वेगाचे वारे होते. शेकडो मृत्यूंना कारणीभूत ठरल्यावर हे वादळ फिलिपाइन्सच्या आरपार दक्षिण चीन समुद्रात घुसले आणि तेथून मकाऊ, व्हियेतनाम आणि चीनकडे सरकले.

वर्ग:चक्रीवादळ
वर्ग:२०१३ मधील नैसर्गिक आपत्ती
वर्ग:फिलिपिन्सवरील नैसर्गिक आपत्ती
ॲडमिरल ग्राफ स्पी (क्रुझर)

right|180px|ॲडमिरल ग्राफ स्पीचे १९३६ मधील छायाचित्र|इवलेसे
**ॲडमिरल ग्राफ स्पी** ही जर्मनीची डॉइचलांड वर्गाची क्रुझर होती. ही लढाऊ नौका राइक्समरीनच्या तीन अशा क्रुझरांपैकी एक होती.

हीची बांधणी ऑक्टोबर १९३२ ते जानेवारी १९३६ दरम्यान विल्हेमहाफेन येथील राइक्समरीनवेर्फ्टमध्ये झाली. १०,००० लॉंगटनाची रचना असलेल्या या नौकेचे अखेरचे वजन १६,०२० लॉंगटन भरले. ग्राफ स्पीला ताशी २८ नॉट (५२ किमी, ३२ मैल) इतका वेग होता व त्याकाळच्या बहुतांश लढाऊ नौकांना ग्राफ स्पीला गाठणे शक्य नव्हते. त्यावर ११ इंची व्यासाच्या सहा तोफा प्रत्येकी तीनच्या समूहात बसविण्यात आल्या होत्या. एखाद्या जलद नौकेने ग्राफ स्पीला गाठलेच तर या प्रचंड तोफा तिचे बारा वाजविण्याचे काम चोख करीत.

ग्राफ स्पीने स्पॅनिश यादवीमध्ये पाच गस्ती घातल्या तसेच मे १९३७ मध्ये इंग्लंडचा राजा सहाव्या जॉर्जच्या राज्याभिषेकास ती हजर होती. दुसरे महायुद्ध सुरू होताना तिला दक्षिण अटलांटिक महासागरात व्यापारी जहाजांच्या मागावर पाठविण्यात आले होते. सप्टेंबर आणि डिसेंबर १९३९ दरम्यान ग्राफ स्पीने ५०,०८९ टन वजनाच्या नऊ जहाजांना जलसमाधी दिली. त्यानंतर ब्रिटिश क्रुझरांनी तिला गाठले. त्यांच्याशी झुंज देताना ग्राफ स्पीचे मोठे नुकसान झाले व तिने उरुग्वेचे मॉंटेव्हिडियो बंदर गाठले. तटस्थ बंदरात शिरून ब्रिटिशांनी ग्राफ स्पीवर हल्ला चढविला नाही परंतु त्यांनी बंदराबाहेर ठिय्या देउन ग्राफ स्पीचा रस्ता रोखून धरला. दरम्यान ब्रिटिशांचा मोठा तांडा मॉंटेव्हिडियोजवळ चालून येत असल्याची आवई उठलेली होती. यावर विश्वास ठेवून ग्राफ स्पीच्या कॅप्टन हान्स लॅंगडॉर्फने मॉंटेव्हिडियो बंदराच्या मुखात आपल्या नौकेला समाधी दिली.

या नौकेला ॲडमिरल मॅक्सिमिलयन फोन स्पीचे नाव देण्यात आले होते.

वर्ग:डॉइचलांड वर्गाची क्रुझर
वर्ग:दुसरे महायुद्ध
हाले

**साले नदीवरील हाले** () हे जर्मनी देशाच्या जाक्सन-आनहाल्ट ह्या राज्यातील एक मोठे शहर आहे. हे शहर जर्मनीच्या पूर्व भागात साले नदीच्या काठावर वसले आहे. २०११ साली येथील लोकसंख्या सुमारे २.३३ लाख होती. भूतपूर्व पूर्व जर्मनीमधील एक महत्त्वाचे आर्थिक व शैक्षणिक केंद्र असलेल्या हालेमधील विद्यापीठ जाक्सन-आनहाल्टमधील सर्वात मोठे व जुने आहे.

## हे सुद्धा पहा
*जर्मनीमधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
* 

वर्ग:जर्मनीमधील शहरे