टी.एस. सुंदरम

**टी.एस. सुंदरम रामचंद्रन** (१८ ऑगस्ट १९०४ - २१ ऑक्टोबर १९८४) ही एक भारतीय डॉक्टर, समाजसुधारक आणि राजकारणी होती. ती भारतातील सर्वात मोठ्या औद्योगिक समूहांपैकी एक असलेल्या टीव्हीएस ग्रुप ऑफ कंपनीजचे संस्थापक टी.व्ही. सुंदरम अय्यंगार यांची कन्या होती. १९१८ मध्ये वयाच्या अवघ्या १४ व्या वर्षी तिचे लग्न झाले होते. तिचे पती सौंदर्यराजन यांनी तिला शिक्षणासाठी प्रोत्साहित केले. पण जेव्हा ती किशोरावस्थेत असताना त्यांचे निधन झाले तेव्हा तिच्या पालकांनी तिला तिचा अभ्यास सुरू ठेवण्याचा आग्रह केला. दिल्लीतील लेडी हार्डिंग मेडिकल कॉलेजमध्ये तिने वैद्यकीय पदवी घेतली.

## स्वातंत्र्यलढा आणि पुनर्विवाह 
दिल्लीतील महाविद्यालयीन काळात, तिची सुशीला नायरशी मैत्री झाली आणि तिच्यामुळे ती गांधींना भेटली. १९३६ मध्ये जेव्हा ती डॉक्टर म्हणून पदवीधर झाली तेव्हा ती ३२ वर्षांची होती. त्यानंतर तिने स्वातंत्र्यलढ्यात मनापासून स्वतःला झोकून दिले आणि गांधींद्वारे तिची भेट केरळमधील जी. रामचंद्रन यांच्याशी झाली, जे हरिजन चळवळीत सक्रिय होते. ते प्रेमात पडले आणि लग्न करण्याचा निर्णय घेतला, परंतु तिच्या पालकांचा याला तीव्र विरोध होता. गांधींनी त्यांना एक वर्ष एकमेकांशी संपर्क न ठेवण्याचा सल्ला दिला. त्या विभक्ततेनंतर, जेव्हा त्यांना अजूनही एकमेकांबद्दल असेच वाटत होते, तेव्हा गांधींनी त्यांना आशीर्वाद दिले व ७ नोव्हेंबर १९४० रोजी त्यांनी विवाह केला.

टी.एस. सुंदरम आणि त्यांचे पती लवकरच भारत छोडो चळवळीत होते, परंतु स्वातंत्र्य जवळ येताच गांधींना वाटले की राजकारणात न सहभागी होऊन ती भारताची चांगली सेवा करू शकेल. त्यांनी तिला कस्तुरबा गांधी राष्ट्रीय स्मारक न्यासाचे दक्षिण भारतातील प्रतिनिधी म्हणून नियुक्त केले आणि ग्रामीण भागात एक संस्था स्थापन करण्याची जबाबदारी सोपवली जी गरिबांचे जीवनमान सुधारेल. अशाप्रकारे गांधीग्रामची कल्पना जन्माला आली, जिथे ग्रामस्थांना कौशल्ये शिकवली जात होती आणि ग्रामीण उद्योग आणि ग्रामीण समुदायाच्या अर्थव्यवस्थेला पुनरुज्जीवित करण्यासाठी मदत केली जात होती. टी.एस. सुंदरम यांनी आजूबाजूच्या ग्रामीण समुदायांमध्ये आरोग्यसेवा, शिक्षण, आर्थिक विकास आणि सामाजिक कल्याण यावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या या प्रकल्पात स्वतःला पूर्णपणे झोकून दिले.

## सामाजिक कार्य 
१९४७ मध्ये, सुंदरम यांनी मदुराई-दिंडीगुल महामार्गावरील चिन्नलपट्टी येथील एका घरात दोन खाटांचे क्लिनिक म्हणून कस्तुरबा रुग्णालय सुरू केले. डॉ. सुंदरम यांच्या दूरदर्शी नेतृत्वाखाली, रुग्णालयाने ग्रामीण आरोग्य आणि कुटुंब कल्याणात अनेक पावले उचलली. आता ते २२० खाटांचे रुग्णालय आहे. त्यांचे पती जी. रामचंद्रन यांच्यासोबत, त्यांनी १९४७ मध्ये राष्ट्रीय देणग्यांच्या निधीतून महात्मा गांधींच्या दिवंगत पत्नी कस्तुरबा गांधी यांच्या स्मारक म्हणून गांधीग्राम ग्रामीण संस्था स्थापन केली.

१९७६ मध्ये गांधीग्राम ग्रामीण संस्था अभिमत विद्यापीठ बनली.

## राजकीय जीवन 
सुंदरम तत्कालीन मद्रास राज्यातून दोनदा विधानसभेच्या सदस्या म्हणून निवडून आल्या, पहिल्यांदा १९५२ मध्ये अथूर विधानसभा मतदारसंघातून आणि १९५७ मध्ये वेदसांदूर विधानसभा मतदारसंघातून. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या सुंदरम नंतर १९६२ मध्ये दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या खासदार होत्या. 

दिल्लीला परतल्यानंतर, त्यांना केंद्रीय शिक्षण उपमंत्री म्हणून नियुक्त करण्यात आले. उपमंत्री असताना त्यांनी संपूर्ण भारतात मोफत प्राथमिक शिक्षण सुरू केले. त्यांनी राष्ट्रीय सेवा योजना (एनएसएस) सुरू करण्यास देखील मदत केली, ज्यामध्ये अजूनही ग्रामीण सेवांचा एक मजबूत घटक आहे. १९६२ मध्ये सामाजिक कार्यातील योगदानाबद्दल त्यांना पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. १९६७ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघातून सुंदरम  यांचा एक लाखाहून अधिक मतांनी पराभव झाला, त्यानंतर त्या पुन्हा सामाजिक कार्यात परतल्या आणि राजकारणातून निवृत्त झाल्या.

२ ऑक्टोबर २००५ रोजी तिच्या स्मरणार्थ एक टपाल तिकिट जारी करण्यात आले.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय शिक्षक
वर्ग:लोकसभेच्या महिला सदस्य
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला वैद्यकीय डॉक्टर
वर्ग:तमिळनाडूतील शिक्षक
वर्ग:तमिळनाडूतील महिला शिक्षिका
वर्ग:तमिळनाडूतील सामाजिक कार्यकर्ते
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला राजकारणी
वर्ग:तमिळनाडूतील महिला शास्त्रज्ञ
वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:तमिळनाडूचे खासदार
वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय वैद्यकीय डॉक्टर
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख