open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अर्चना (अभिनेत्री)

**अर्चना** (जन्म नाव **सुधा**) ही एक भारतीय अभिनेत्री आणि कुचीपुडी आणि कथ्थक नृत्यांगना आहे, जी तेलुगू, तमिळ, मल्याळम आणि कन्नड चित्रपटांमधील तिच्या कामांसाठी ओळखली जाते. तिच्या अभिनयासाठी भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक महान अभिनेत्री म्हणून ती ओळखली जाते. तिला दोन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाले आहेत.

## कारकीर्द 
१९८० च्या दशकात, अर्चनाने तिच्या चित्रपट कारकिर्दीची सुरुवात विविध छोट्या भूमिकांनी केली, सुरुवातीला तमिळ आणि तेलगू चित्रपटांमध्ये. तमिळ मधील *थाई पोंगल* (१९८०), *थुनिव्ह थोझान* (१९८०) आणि तेलुगू मधील *मधुरा गीतम* (१९८१) हे तिचे सुरुवातीचे काही चित्रपट होते ज्यात ती छोट्या  भुमीकांमध्ये दिसली होती.

१९८६ च्या तेलुगू चित्रपट *निरीक्षणा*  मध्ये ती एका आदिवासी महिलेची भूमिका साकारते जी भानू चंदरने साकारलेल्या वन अधिकाऱ्याच्या प्रेमात पडते. एका पोलिस अधिकाऱ्याला चुकून मारल्याबद्दल चंदरला जन्मठेपेची शिक्षा होते. पण अर्चना त्याचे प्रेम परत येण्याची वाट पाहते. या चित्रपटासाठी तिला नंदी स्पेशल ज्युरी पुरस्कार मिळाला. तमिळ चित्रपट *वीडू* (म्हणजे घर) मध्ये अर्चना एका अविवाहित तरुणीची भूमिका साकारते, जी स्वतःसाठी, तिच्या धाकट्या बहिणीसाठी आणि वृद्ध आजोबांसाठी घर बांधण्याची योजना आखते. बऱ्याच नोकरशाहीच्या संघर्षानंतर, कामगार आणि कंत्राटदारांचे व्यवस्थापन केल्यानंतर, नैसर्गिक आणि वैयक्तिक समस्यांनंतर, ती बांधकाम पूर्ण करू शकते. पण अखेर दुसऱ्या सरकारी संस्थेने ती जमीन त्यांची असल्याचा दावा केला. या अभिनयासाठी तिला राष्ट्रीय सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. या चित्रपटासाठी तिला दक्षिण - तमिळ फिल्मफेर पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कारही मिळाला. पुढच्या वर्षी लगेचच, तिला *दासी* या तेलुगू चित्रपटासाठी तोच पुरस्कार मिळाला. तिने १९२० च्या दशकात एका गुलाम महिलेची भूमिका साकारली होती, जिला घरातील सर्व कामे करावी लागतात तसेच ती ज्या कुटुंबात काम करते त्या कुटुंबातील पुरुष आणि पाहुण्यांच्या लैंगिक इच्छा पूर्ण कराव्या लागतात. 

बुद्धदेव दासगुप्ता दिग्दर्शित, *बाघ बहादूर* (१९८९) या हिंदी चित्रपटात तिने मुख्य अभिनेत्रीची भूमिका केली होती, ज्याला सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला होता.

### चित्रपटांची यादी 
; तमिळ 

; तेलगू 

; मल्याळम 

; कन्नड 

### दूरदर्शन 
२०२२ ते २०२३ अर्चनाने *मीनाक्षी पोननुंगा*  (अर्थ - मीनाक्षीच्या मुली) या झी तमिळवरील टीव्ही मालिकेत मीनाक्षीची मुख्य भूमिका साकारली. ही तिची पहिली दूरदर्शन मालिका होती. पण तिला कार्यक्रमाचा आशय आवडला नाही आणि म्हणूनच एप्रिल २०२३ मध्ये तिने मालिका सोडली आणि तिच्या जागी अभिनेत्री श्रीरंजनी आली.

## पुरस्कार 
## संदर्भ 
वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मुमताज काझी

[इवलेसे|मुमताज काझी [नारी शक्ती पुरस्कार स्विकारताना (२०१७)]]
**मुमताज मकसूद अहमद काझी** किंवा **मुमताज एम. काझी** ह्या एक भारतीय रेल्वे अभियंता आहेत. मुमताज यांना डिझेल इंजिन रेल्वे चालवणारी पहिली भारतीय महिला म्हणून ओळखले जाते. खरं तर, सुरेखा यादव ह्या आशियातील पहिली महिला लोकोमोटिव्ह ड्रायव्हर आहेत. यादव ने १९८८ मध्ये मुंबईतील उपनगरी रेल्वे चालक म्हणून काम सुरू केले होते. मार्च २०१७ मध्ये आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणब मुखर्जी यांच्या हस्ते मुमताज यांना प्रतिष्ठित नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

## प्रारंभिक आयुष्य 
काझी यांचा जन्म आणि वाढ महाराष्ट्र राज्याची व्यावसायिक राजधानी असलेल्या मुंबईत झाली.  त्यांचे  कुटूंब मूलगामी मुस्लिम परंपरा पाळणारे आहे. काझी  यांनी १९८९ मध्ये सांताक्रूझमधील सेठ आनंदीलाल रोडर हायस्कूलमधून पदवी प्राप्त केली. त्यांचेवडील अल्लारखू इस्माईल काठवाला हे भारतीय रेल्वेमध्ये कर्मचारी होते. मुमताजने आपल्या वडिलांच्या पावलावर पाऊल ठेवून पूर्णवेळ ट्रेन ड्रायव्हर म्हणून कारकिर्दिस सुरुवात केली. प्रारंभी त्यांच्या वडिलांनी रेल्वे विभागात नोकरी करण्यास विरोध केला. त्यांनी मुमताजला मेडिकल लॅबोरेटरी टेक्नॉलॉजीचा कोर्स पूर्ण करायला सांगितले. परंतु मुमताज यांनी आपल्या वडिलांचे मत परिवर्तन करून रेल्वे चालकचे काम करण्यास परवानगी मिळवली.

## कारकिर्द 
१९८९ मध्ये पदवी प्राप्त केल्यानंतर, त्याच वर्षी मुमताज यांनी इंजिन चालक पदासाठी अर्ज केला. १९९१ मध्ये त्यांनी वयाच्या २० व्या वर्षी ट्रेन चालवायला सुरुवात केली आणि १९९५ मध्ये *लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्सने* मुमताजला पहिल्या आशियाई महिला लोकोमोटिव्ह ड्रायव्हर म्हणून मान्यता दिली.

२००५ मध्ये मुमताज यांना एएलपी-डिझेलमधून दुसरी मोटरवुमन म्हणून बढती देण्यात आली. तेव्हापासून मुमताज भारतातील सर्वात गर्दीच्या रेल्वे मार्गावर, छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस - ठाणे विभागात लोकल ट्रेन चालवतात.

मुमताज यांना २०१७ साली भारत सरकारने नारी शक्ती पुरस्कार दिला. हा पुरस्कार भारतात दरवर्षी महिलांच्या कामगिरीची दखल घेऊन दिला जातो. 

मुमताजच्या पतीचे नाव मकसूद काझी असून ते इलेक्ट्रिकल इंजिनिअर आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
नंदिनी भक्तवत्सला

**नंदिनी भक्तवत्सला** (जन्म नाव **प्रेमा** )  ही कन्नड चित्रपट उद्योगात काम करणारी एक भारतीय अभिनेत्री आहे. १९७३ मध्ये *काडू* या कन्नड चित्रपटासाठी तिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. तिचे लग्न चित्रपट निर्मात्या भक्तवत्सलाशी झाले आहे.

## चरित्र 
नंदिनीचा जन्म मद्रास प्रेसिडेन्सीच्या तेलिचेरी येथे प्रेमा म्हणून झाला. तिचे कुटुंब म्हैसूरला गेले जिथे तिचे वडील, प्राध्यापक ओ.के. नंबियार हे महाराजा कॉलेजमध्ये इंग्रजी आणि इतिहास शिकवत होते. त्यानंतर, प्राध्यापक नंबियार सेंट्रल कॉलेजमध्ये कामावर बदली झाल्यावर कुटुंब बंगळुरला गेले. तिने माउंट कार्मेल कॉलेज आणि महाराणी कॉलेज म्हैसूरमधून पदवी प्राप्त केली. प्रेमा यांची कन्नड चित्रपट उद्योगातील मूला भक्तवत्सला सोबत भेट झाली आणि त्यांच्याशी लग्न केले, जे कर्नाटक फिल्म चेंबरचे अध्यक्ष देखील होते. त्यांना तीन मुले आहेत.

गिरीश कर्नाड यांच्या *काडू* चित्रपटातील नंदिनीच्या भूमिकेमुळे तिला त्या वर्षीचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार मिळाला. *काडू* चित्रपटात, नंदिनी एका ग्रामीण भागातील एकाकी पत्नीची भूमिका साकारते, जिचा नवरा (अमरीश पुरी) तिच्याशी विश्वासघात करतो. ती त्याला परत आणण्यासाठी जादूटोण्याची मदत घेते आणि काही घटनांमध्ये ती त्याला परत मिळवून आणते.

## संदर्भ 
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
लक्ष्मी प्रिया चंद्रमौली

**लक्ष्मी प्रिया चंद्रमौली** ही एक राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार विजेती भारतीय अभिनेत्री आहे जी प्रामुख्याने तमिळ चित्रपटांमध्ये काम करते. मद्रास स्कूल ऑफ सोशल वर्कमधून मानव संसाधन व्यवस्थापनात पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केलेल्या त्या चित्रपटांमध्ये येण्यापूर्वी इंग्रजी नाट्य कंपनी इव्हममध्ये पूर्णवेळ कर्मचारी म्हणून रुजू झाल्या. ती माजी राष्ट्रीय स्तरावरील क्रिकेट खेळाडू आणि राष्ट्रीय अल्टीमेट फ्रिसबी चॅम्पियन देखील आहे.

## सुरुवातीचे जीवन 
लक्ष्मी प्रिया चंद्रमौली यांचा जन्म तामिळ कुटुंबात झाला. मद्रास स्कूल ऑफ सोशल वर्कमधून मानव संसाधनात तज्ज्ञ असलेल्या सामाजिक कार्यात पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केल्यानंतर, तिने एका कॉर्पोरेट कंपनीत एचआर व्यावसायिक म्हणून काम केले. तिने ते "एक उत्तम व्यासपीठ म्हटले जिथे मी कागदावरून नाटक कसे बनते हे सहजपणे शिकू शकली". ज्यासाठी तिला स्टंट देखील करावे लागले होते. तिच्या भूमिकेबद्दल तिने सांगितले की ते "सुस्पष्ट आणि शक्तिशाली पात्र" होते आणि "भावनिकदृष्ट्या खूप मजबूत" होते. एका निवृत्त अभिनेत्रीची तिची भूमिका होती, ज्याचे वर्णन बरद्वाज रंगन यांनी चित्रपटातील "सर्वात आकर्षक, ताजेतवाने पात्र" असे केले होते. याचे समीक्षकांनी कौतुक केले व *सिफी*ने म्हटले की "लक्ष्मी प्रिया या भूमिकेत चमकते". तिने *यागावरायनुम ना काक्का*,  *कलाम* आणि *माया* यांसारख्या चित्रपटांमध्येही उल्लेखनीय भूमिका साकारल्या आहेत. २०१८ चा तमिळ चित्रपट *शिवरंजिनीयुम इनुम सिला पेंगलम*, साठी तिला राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री मिळाला.

## संदर्भ 
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:तमिळ दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म
वर्ग:तमिळ अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सॅमसंग एसजीएच-डी मालिकेतील भ्रमणध्वनी

**सॅमसंग एसजीएच-डी** हे सॅमसंग कंपनीने विकलेले भ्रमणध्वनी आहेत.

## प्रकार 
### एसजीएच-डी 
* डी१००
* डी१०८
* डी३००
* डी३०७
* डी३४७
* डी३५७
* डी४०७
* डी४१०
* डी४१५
* डी४१८
* डी४२८
* डी४५०
* डी५००
* डी५२०
* डी५२८
* डी५५०
* डी६००
* डी७०० (एपिक ४जी)
* डी७१०
* डी७२०
* डी७३०
* डी७८८
* डी८००
* डी८०६
* डी८०७
* डी८३०
* डी८३६
* डी८४०
* डी८८०
* डी९००
* डी९१०
* डी९८० (ड्युओस)
* डी९९०

### इतर 
डी-एसजीएच
नंदिता शाह

**नंदिता शाह** (१५ फेब्रुवारी, १९५९) ह्या एक भारतीय होमिओपॅथिक डॉक्टर आणि लेखिका आहेत. त्यांनी १९८१ मध्ये वैद्यकीय व्यवसाय सुरू केला आणि २००५ मध्ये सॅन्क्युअरी फॉर हेल्थ अँड रिकनेक्शन टू ॲनिमल्स अँड नेचर (SHARAN) ही गैर-सरकारी संस्था स्थापन केली. २०१६ साली त्यांना यासाठी नारी शक्ती पुरस्कार सन्मान प्रदान करण्यात आला.

## प्रारंभिक आयुष्य 
नंदिता शाह यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९५९ रोजी मुंबईत झाला. त्यांनी मुंबईतील सीएमपी होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेजमधून होमिओपॅथीमध्ये डॉक्टर म्हणून विशेषज्ञता पात्रता मिळवली आणि १९८१ पासून त्या होमिओपॅथी मध्ये प्रॅक्टिस करत आहेत. शाह १९८५ पासून शाकाहारी आहेत. १९९९ मध्ये ऑरोविलला जाण्यापूर्वी त्यांनी न्यू यॉर्कमधील वॉटकिन्स ग्लेन येथील फार्म सॅन्क्युअरी या प्राण्यांच्या निवारा केंद्रात इंटर्न म्हणून काम केले.

२०१६ चा नारी शक्ती पुरस्कार मिळवणाऱ्या तमिळनाडूतील चार महिलांपैकी शाह एक होत्या. हा पुरस्कार नवी दिल्ली येथे राष्ट्रपती भवनात भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणब मुखर्जी यांनी प्रदान केला. शाह ह्या *"रिव्हर्सिंग डायबिटीज इन २१ डेज"* या पुस्तकाच्या लेखिका आहेत. २०२० पर्यंत, त्या ऑरोव्हिलमध्ये राहत होत्या.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
हनुमान मंदिर (प्रयागराज)

**हनुमान मंदिर**, ज्याला **लेटे हनुमान जी मंदिर** किंवा **श्री बडे हनुमान जी मंदिर** असेही म्हटले जाते, हे प्रयागराज, उत्तर प्रदेश, भारतातील त्रिवेणी संगमाजवळ वसलेले एक प्रसिद्ध हिंदू मंदिर आहे. हे मंदिर त्याच्या अद्वितीय झोपलेल्या हनुमानाच्या मूर्तीसाठी प्रसिद्ध आहे, जी पावसाळ्यात अंशतः पाण्याखाली जाते. हे वैशिष्ट्य, त्याच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वासह, दरवर्षी लाखो भाविकांना आकर्षित करते, विशेषतः कुंभमेळ्यादरम्यान. 

## संदर्भ 
वर्ग:प्रयागराज
वर्ग:हिंदू मंदिरे
वर्ग:हनुमान मंदिरे
बोपदेव घाट

**बोपदेव घाट** हा महाराष्ट्रातील पुणे व सासवड शहरांच्यामधील छोटा घाट आहे. दिवे घाटाला पर्यायी मार्ग असलेला हा घाट पुणे जिल्ह्यातील भिवरी आणि पुणे महानगरातील चांबळी भागांच्या दरम्यान आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील घाटरस्ते
बहरैन क्रिकेट संघाचा सिंगापूर दौरा, २०२४-२५

**बहरैन क्रिकेट संघाने २८ फेब्रुवारी ते ५ मार्च २०२५ या काळात ५ टी२०आ खेळण्यासाठी सिंगापूरचा दौरा** केला. बहरैनने मालिका ३-० अशी जिंकली.

## आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका
### १ला सामना
### २रा सामना
### ३रा सामना
### ४था सामना
### ५वा सामना
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
* ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ

वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट
वर्ग:बहरैन क्रिकेट संघाचे सिंगापूर दौरे
२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक गट फेरी

२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक गट फेरी चार संघांच्या दोन गटांमध्ये खेळवली जात आहे, ज्यामध्ये एकूण १२ सामने खेळले जातील. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीमध्ये प्रवेश करतील.

## संघ 

## ठिकाणे 
डिसेंबर २०२२ मध्ये, पाकिस्तान सरकारने पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डाला या स्पर्धेसाठी इस्लामाबादमध्ये नवीन क्रिकेट स्टेडियम बांधण्यासाठी मान्यता दिली. २८ एप्रिल २०२४ रोजी, पाकिस्तानने या कार्यक्रमासाठी तीन ठिकाणे प्रस्तावित केली होती. कराची, लाहोर आणि रावळपिंडी ही ती ठिकाणे आहेत. भारताचे सर्व सामने लाहोरमध्ये होणार होते, परंतु सुरक्षेच्या कारणास्तव भारताने पाकिस्तानमध्ये खेळण्यास नकार दिला. त्यामुळे भारताचे सर्व सामने आता दुबईला खेळवले जातील.

## गट अ 
### गट अ क्रमवारी
#### गट अ सारांश 
### पाकिस्तान वि न्यू झीलंड 
### बांगलादेश वि भारत 
### पाकिस्तान वि भारत
### बांगलादेश वि न्यू झीलंड 
### पाकिस्तान वि बांगलादेश
### भारत वि न्यू झीलंड 
## गट ब 
### गट ब क्रमवारी 
#### गट ब सारांश 
### अफगाणिस्तान वि दक्षिण आफ्रिका
### ऑस्ट्रेलिया वि इंग्लंड
### ऑस्ट्रेलिया वि दक्षिण आफ्रिका
### अफगाणिस्तान वि इंग्लड
### अफगाणिस्तान वि ऑस्ट्रेलिया
### इंग्लंड वि दक्षिण आफ्रिका
## संदर्भयादी
## बाह्यदुवे 
* 

## नोंदी
गट फेरी
डॅरिन मरे

**डॅरिन जेम्स मरे** (जन्म ४ सप्टेंबर १९६७) हा न्यू झीलंडचा माजी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
२०२५ प्रयाग महाकुंभमेळा

**२०२५ प्रयाग महाकुंभमेळा** हा कुंभमेळ्याचा एक धार्मिक आणि सांस्कृतिक , सामाजिक मेळा मनाला जातो .६६ कोटी (६६ कोटी) पेक्षा जास्त लोकांनी या विशिष्ट कुंभ मेळ्यात स्नान केले आहे .

## ज्योतिष शास्त्रीय महत्व 
सूर्याभोवती गुरू ग्रहाची पूर्ण कक्षीय क्रांती दर्शविली. ते १३ जानेवारी ते २६ फेब्रुवारी २०२५ या कालावधीत उत्तर प्रदेशातील प्रयागराज येथील त्रिवेणी संगम येथे संपन्न झाला.  हा जगातील सर्वात मोठा मेळावा होता. या घटनेने १२ वर्षांचा कुंभमेळा पूर्ण झाला आणि ४५ दिवस चालणाऱ्या या कार्यक्रमाला अधिकृतपणे महाकुंभमेळा असे नाव देण्यात आले.

## वैशिष्ट्य
कुंभमेळा संपन्न होण्याचे तीन प्रकार मानले जातात-
 
*दर बारा वर्षांनी येणारा पूर्ण कुंभ 

*दर सहा वर्षांनी येणारा अर्ध कुंभ 

*दर १४४ वर्षांनी येणारा महा कुंभ 

२०२५ साली आलेला कुंभमेळा हा १४४ वर्षांनी असलेल्या खगोलशास्त्रीय ग्रहस्थितीमुळे महाकुंभ योग असल्याने याचे महत्व विशेष असल्याचे मानले गेले आहे.

## प्रयागराज
दर बारा वर्षांनी या ठिकाणी कुंभमेळा साजरा होतो. या ठिकाणाचे जुने नाव अलाहाबाद असे आहे. येथे गंगा, यमुना आणि सरस्वती या नद्यांचा संगम होत असल्याने या ठिकाणाला तीर्थक्षेत्र म्हणून मान्यता मिळालेली आहे. महाकुंभ पर्वणीनिमित्त या ठिकाणी विशेष व्यवस्था करून तात्पुरत्या नगररचनेची व्यवस्था करण्यात आली. यामुळे या स्थानाकडे विशेष आकर्षणाने पाहिले गेले आहे.

## चित्रदालन

File:Kumbhamela 2025.jpg|स्नान करणारी भाविक
File:Gathering of Devotees at Kumbha Mela 2025.jpg|प्रयागराज येथील महाकुंभ स्नान 
File:Sellers at Kumbh Mela.jpg|विक्रेते 
File:Devotees at Kumbh Mela.jpg|महाकुंभातील भाविक

## संदर्भ 
वर्ग:कुंभमेळे
वर्ग:प्रयागराज
वर्ग:इ.स. २०२५
कृष्णा चक्रवर्ती

**कृष्णा चक्रवर्ती** (जन्म - ७ डिसेंबर १९४३, हावडा, प.बंगाल, मृत्यू - १३ सप्टेंबर २०२२)  इंग्लिश व बंगाली भाषेत लेखन करणाऱ्या लेखिका

## जीवन 
कृष्णा चक्रवर्ती या न्यायमूर्ती संतोष कुमार चक्रवर्ती आणि बोकुल राणी यांच्या द्वितीय कन्या. कृष्णा यांचे प्राथमिक शिक्षण महाकाली बालिका विद्यालयात झाले. मोठी बहिण रत्ना, धाकटी बहिण रिना आणि भाऊ सुबीर असा यांचा परिवार होता. १९५७ साली बोकुल राणी आणि सुबीर हे दोघे आश्रमवासी झाले आणि न्यायमूर्ती चक्रवर्ती त्यांच्या निवृत्तीनंतर १९७२ मध्ये आश्रमवासी झाले.

कृष्णा चक्रवर्ती १९५६ मध्ये, आपल्या दोन बहिणींबरोबर पाँडिचेरी येथील श्रीअरविंद आश्रमात राहू लागल्या.  त्यांचे शिक्षण श्रीअरविंद इंटरनॅशनल सेंटर ऑफ एज्युकेशन मध्ये झाले. १९६६ मध्ये त्यांनी आपले शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर त्या आश्रमाच्या मध्यवर्ती कार्यालयात रुजू झाल्या. १९९२ नंतर कालांतराने त्या मध्यवर्ती कार्यालयाच्या प्रमुख झाल्या आणि शेवटपर्यंत त्या तेथे कार्यरत होत्या.

२०१० मध्ये ओवरमॅन फाउंडेशनची स्थापना झाली. कृष्णा त्याच्या संस्थापक-सदस्यांपैकी एक होत्या.

## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश लेखिका
वर्ग:बंगाली साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुभा वारियर

**सुभा वारियर** ह्या एक भारतीय अंतराळ अभियंता आहेत. भारतीय उपग्रह प्रक्षेपणांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या चित्रफित प्रणालीमध्ये त्यांनी विशेष प्राविण्य मिळवले आहे. २०१७ मध्ये एकाच वेळी १०४ उपग्रहांचे विक्रमी प्रक्षेपण करण्यात आले होते. यात वारियर देखील सहभागी होत्या. या कामासाठी त्यांना महिलांसाठीचा भारतातील सर्वोच्च पुरस्कार, नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

इवलेसे|सुभा वारियर
वारियर अलापुझा येथे लहानाच्या मोठ्या झाल्या. पुढे त्यांनी त्रिवेंद्रम येथील अभियांत्रिकी महाविद्यालयातून वैद्युत संचरण व दूरसंचार अभियांत्रिकीमध्ये पदवी प्राप्त केली.

१९९१ मध्ये त्या भारतीय अंतराळ संशोधन संघटनेत रुजू झाल्या. १५ फेब्रुवारी २०१७ रोजी १०४ उपग्रह सूर्य-समकालिक कक्षेत स्थापित करण्याचे उद्दिष्ट होते. हे उपग्रह अमेरिका, जर्मनी, इस्रायल, कझाकिस्तान, नेदरलॅंड, स्वित्झर्लंड आणि फ्रांस अशा वेगवेगळ्या राष्ट्रांचे होते आणि प्रत्येक उपग्रह दुसऱ्या उपग्रहाला स्पर्श न करता प्रक्षेपित करायचे होते. याच सोबत, याचा पुरावा म्हणून याची थेट चित्रफित देखील बनवायची होती. प्रक्षेपणाची चित्रफित सुस्थितीत असायला हवी होती आणि हे काम वारियरला देण्यात आले होते. प्रत्येक पुरस्कार विजेत्याला प्रशस्तिपत्र आणि १००,००० रुपये देण्यात आले.

[इवलेसे|सुभा वारियर [प्रणब मुखर्जीच्या 
हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्विकारताना]]
वारियर आणि त्यांचा पती रघु यांना दोन मुले आहेत. त्यांचे पती देखील VSSC मध्ये काम करतात. हे कुटुंब कौडियार जवळील अंबालमुक्कु येथे राहते.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभियंते
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभियंते
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला अभियंता
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
निकिता ठुकराल

**निकिता ठुकराल** (जुलै ६, १९८१) ही एक भारतीय अभिनेत्री आणि मॉडेल आहे, जिने प्रामुख्याने कन्नड आणि तेलुगू चित्रपटांसोबत काही तमिळ आणि मल्याळम चित्रपटांमध्ये देखील काम केले आहे.

ठुकरालचा जन्म एका पंजाबी हिंदू कुटुंबात झाला तिचा जन्म आणि संगोपन मुंबईत झाले. तिने मुंबईच्या किशनचंद चेलाराम कॉलेजमधून अर्थशास्त्रात एमए पूर्ण केले. जुहू येथील एका हॉटेलमध्ये जेवताना निर्माते डी. रामानायडू यांनी तिला पाहिले. त्यांनीतिला आपल्या आगामी '''है'' ' (२००२) या तेलुगू चित्रपटात भूमिका देऊ केली.

ठुकराल ने ९ सप्टेंबर २००२ रोजी झी टीव्ही वाहिनीवर प्रसारित झालेल्या लोकप्रिय टेलिव्हिजन नाटक मालिकेतील "आती रहेंगी बहरें" च्या टीम सोबत काम केले. त्यानंतर ती *है* या तेलुगू चित्रपटातून पदार्पण करून दक्षिण चित्रपटसृष्टीत आली. *है* या तेलुगू चित्रपटानंतर, ठुकरालने फहद फाजील सोबत त्याच्या पदार्पणाच्या *कैयेथुम दूरथ* या मल्याळम चित्रपटात काम केले. हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर फारसा यशस्वी झाला नाही, परंतु तिला *कुरुम्बू* आणि *सांबरम* सारख्या तमिळ आणि तेलुगू चित्रपटांमध्ये अतिरिक्त भूमिका मिळाल्या. २००५ मध्ये, तिने सुदीप किच्चाच्या *महाराजा* द्वारे कन्नड चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला. त्यानंतर ठुकराल पुन्हा एका तमिळ चित्रपटात काम करू लागली आणि वेंकट प्रभू यांच्या मल्टीस्टारर *सरोजा* चित्रपटात संपत राज यांनी साकारलेल्या गुंडाची उपपत्नी कल्याणीची भूमिका तिने साकारली. तिच्या या भूमिकेसाठी तिने समीक्षकां कडून प्रशंसा मिळवली. "कोडाना कोडी" या गाण्यातील तिच्या भूमिकेचे कौतुक झाले कारण हे गाणे लोकप्रिय झाले होते, तर चित्रपटातील तिच्या भूमिकेमुळे तिला आयटीएफएचा सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कारही मिळाला.

अभिनयाव्यतिरिक्त, ठुकरालने डिझायनर रूपा वोहरा यांच्यासाठी मॉडेलिंगचे काम देखील केले आहे. तिने बिग बॉस कन्नड या वास्तव प्रदर्शनीच्या पहिल्या सीझनमध्ये देखील भाग घेतला होता. हा कार्यक्रम हिंदी बिग बॉसची कन्नड आवृत्ती आहे. तिने बिग बॉस होममध्ये ९९ दिवस पूर्ण केले आणि शोची दुसरी रनर-अप झाली.

## संदर्भ 
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री  चरित्रलेख
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
धनवंती नागदा

**धनवंती नागदा** - (जन्म - ११ जानेवारी १९३४, मृत्यू - १ ऑगस्ट २०२३) चित्रकार, शिक्षिका, लेखिका, अनुवादक 

## जीवन व कार्य 
पूर्वाई आणि विसांजी नागदा यांचे धनवंती हे दुसरे अपत्य. कुसुम हे पहिले अपत्य. वडील विसांजी  हे जैन धर्माचे अभ्यासक होते. पत्नी व दोन्ही मुलींना घेऊन ते १९३५ साली श्रीअरविंद व श्रीमाताजी यांच्या दर्शनास प्रथम आले होते.

१९४३ साली धनवंती या श्री अरविंद आश्रमात वास्तव्यास आल्या. १९४३ साली श्रीमाताजींनी जेव्हा श्री अरविंद इंटरनॅशनल सेंटर ऑफ एज्युकेशन ची स्थापना केली तेव्हा त्याच्या पहिल्या बॅचमध्ये कुसुम व धनवंती या भगिनी शिक्षण घेऊ लागल्या.

शिक्षण चालू असतानाच, १९५४ साली त्या  श्री अरविंद इंटरनॅशनल सेंटर ऑफ एज्युकेशन येथे अध्यापनाचे काम करू लागल्या. नवीन येणाऱ्या विद्यार्थ्यांना फ्रेंच (शिक्षणाचे माध्यम) शिकविण्याचे काम धनवंती यांच्यावर सोपविण्यात आले. १९५५ पासून त्या गणित, कला, विज्ञान आणि इंग्रजी या विषयांचे अध्यापनदेखील करू लागल्या. १९६३ सालपर्यंत त्या अध्यापन करत होत्या. पोर्ट्रेट पेंटिंग्ज हा त्यांच्या जिव्हाळ्याचा विषय होता.

१९५८ साली धनवंती आपल्या आईवडील आणि भाऊ प्रवीण याच्या सहित आश्रमवासी झाल्या. १९६४ साली धनवंती श्री. अभय सिंग नहार यांच्याबरोबर आश्रमाच्या अटेलियर (वर्कशॉप) विभागात काम करू लागल्या. १९६४ ते १९७७ या कालावधीत त्यांनी या विभागात काम केले.
* सिलेक्टेड पोएम्स ऑफ सुंदरम (२००१) अनुवादक - धनवंती 

## पूरक 
धनवंती नागदा यांच्या मुलाखती

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय चित्रकार
वर्ग:भारतीय शिक्षिका
वर्ग:इंग्लिश लेखिका
वर्ग:भाषांतरकार
रेहाना सुलतान

**रेहाना सुलतान** ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे जी १९७० च्या प्रशंसित *दस्तक* या हिंदी चित्रपटातील तिच्या पदार्पणाच्या भूमिकेसाठी प्रसिद्ध आहे ज्याने तिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार जिंकून दिला.

पुणे येथील फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (FTII) मधून पदवीधर असलेल्या रेहाना यांनी *चेतना* (१९७०) या चित्रपटातील आणखी एका धाडसी भूमिकेसाठी ओळखल्या जातात, ज्याने तिच्या चित्रपट कारकिर्दीचा शेवट केला, जरी त्याची सुरुवात आशादायक असली तरी.

रेहाना सुल्तानने १९८४ मध्ये लेखक-दिग्दर्शक बी.आर. इशारा यांच्याशी लग्न केले,

## चरित्र 
रेहाना सुलतानचा जन्म १९ नोव्हेंबर १९५० रोजी झाला आणि ती अलाहाबादमध्ये बहाई कुटुंबात वाढली. तिने १९६७ मध्ये हायस्कूलमधून पदवी प्राप्त केली आणि त्याच वर्षी तिची FTII मध्ये अभिनयाचा अभ्यास करण्यासाठी निवड झाली. विश्वनाथ अय्यंगार यांच्या *शादी की पहली सालगिराह* (१९६७) या डिप्लोमा चित्रपटात एका सेक्सी भूमिकेसह पदवी प्राप्त केल्यानंतर, तिला राजिंदर सिंग बेदी यांच्या *दस्तक* (१९७०) या चित्रपटात संधी मिळाली, ज्यामुळे ती चित्रपट उद्योगात मुख्य भूमिका साकारणारी भारतीय चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी संस्थेतील पहिली अभिनेत्री बनली. *दस्तक* (१९७०) या चित्रपटातील भूमिकेसाठी तिला राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. त्याच वर्षी तिने '''चेतना'* या चित्रपटातही मुख्य भूमिका साकारली, जो *'दस्तक'च्या* चित्रीकरणासोबत २८ दिवसांत चित्रित झाला. तो चित्रपट वेश्यांच्या पुनर्वसनाबद्दल होता आणि तिच्या भूमिकेने हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सेक्स वर्कर्सचे चित्रण बदलून टाकले.

२०१२ मध्ये *द टेलिग्राफ (कलकत्ता)* वृत्तपत्राला दिलेल्या मुलाखतीत, तिने मुस्लिम असल्याचा सामान्य जनतेचा गोंधळ दूर करण्याचा प्रयत्न केला. "रेहाना सुलतान" हे नाव जरी मुस्लिम वाटत असले तरी ती बहाई असल्याचे स्पष्ट केले. तिने सांगीतले की "सर्वप्रथम, मी मुस्लिम आहे हा समज चुकीचा आहे. मी बहाई आहे. माझा नवरा (बी. आर. इशारा) पक्का ब्राह्मण आहे".

ती शत्रुघ्न सिन्हा सोबत पंजाबी चित्रपट *पुत जट्टन दे* (१९८१) मध्ये देखील दिसली आहे. तिच्या आघाडीच्या भूमिकांमुळे तिला यश मिळाले पण भविष्यातील चित्रपटांमध्ये तिच्या निवडी मर्यादित राहिल्या. तिच्या काही प्रसिद्ध चित्रपटांमध्ये *हार जीत* (१९७२), *प्रेम परबत* (१९७३) आणि राजकीय व्यंगचित्र *किस्सा कुर्सी का* (१९७७) यांचा समावेश आहे. विजय आनंदचा *हम रहें ना रहें'' (१९८४)  मध्ये तिने शबाना आझमी सोबत भूमिका साकारली होती.

## चित्रपटांची यादी 
## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
स्नेहलता नाथ

**स्नेहलता नाथ** (डिसेंबर २७, १९६५ -  हयात) ह्या एक भारतीय कार्यकर्त्या आहेत, ज्या निलगिरी पर्वतरांगा परिसरातील कार्यासाठी ओळखल्या जातात. त्या जमनालाल बजाज पुरस्कार आणि नारी शक्ती पुरस्काराच्या प्राप्तकर्त्या आहेत.

## कारकिर्द 
नाथ ह्या १९९३ मध्ये स्थापन झालेल्या कीस्टोन फाउंडेशनच्या संस्थापक संचालिका होत्या. या फाउंडेशनने निलगिरी पर्वतरांग परिसरातील लोकांमधील गरिबी दूर करण्यासाठी काम केले. या फाउंडेशनने कोटागिरी येथे आपले मुख्यालय स्थापन केले.

१९९८ मध्ये, नाथ यांनी नॉन-टिम्बर फॉरेस्ट प्रॉडक्ट्स - एक्सचेंज प्रोग्रामची सह-स्थापना केली. ही संस्था गैर-सरकारी असून, आग्नेय आशिया आणि दक्षिण आशियात कार्यरत आहे. या संस्थेत नाथ यांनी २० वर्षांहून अधिक काळ त्यांच्या भारतातील कार्यालयासाठी काम केले. ही संस्था लाकूड विरहित उत्पादनांना प्रोत्साहन देते.

जंगली वनस्पती आधारित घटकांसाठी एक शाश्वत आणि निष्पक्ष व्यापार प्रणाली तयार करण्यासाठी २००८ मध्ये फेअरवाइल्ड फाउंडेशनची स्थापना करण्यात आली. नाथ या फाउंडेशनच्या सल्लागार समितीवर काम करतात.

 यांच्या हस्ते जमनालाल बजाज पुरस्कार स्विकारताना]]

* २०१९ मध्ये नाथ यांना नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवनात आमंत्रित करण्यात आले होते. तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च नागरी सन्मान, नारी शक्ती पुरस्कार मिळवणाऱ्या ४१ महिलांपैकी त्या एक होत्या. नाथ ह्या २६ वर्षांपासून निलगिरी बायोस्फीअर रिझर्व्हमध्ये पर्यावरण-विकास आणि शाश्वततेवर काम करत होत्या.
 यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्विकारताना]]

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री  चरित्रलेख
बीना देवी

**बीना देवी** ह्या एक भारतीय महिला राजकारणी आहेत. यांनी आपल्या परिसरातील महिलांना मशरूम लागवडीद्वारे उद्योजक बनण्यास प्रेरित केले. मशरूम लागवड लोकप्रिय केल्याबद्दल त्यांना 'मशरूम महिला' असे टोपणनाव लाभले. आणि याच कारणाने त्या पाच वर्षांसाठी तेतियाबांबर ब्लॉक मधील धौरी पंचायतीच्या सरपंच बनल्या. त्यांनी शेतकऱ्यांना मशरूम, सेंद्रिय शेती, गांडूळ खत उत्पादन आणि सेंद्रिय कीटकनाशके तयार करण्याचे प्रशिक्षण दिले.

 यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्विकारताना (२०१९)]]

९ मार्च २०२० रोजी, देवी यांना तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

## प्रारंभिक आयुष्य 
बीना देवी ह्या तिलकरी नावाच्या एका छोट्या गावाच्या रहिवासी असून त्यांचा जन्म सन १९७७ मध्ये झाला.

## कारकिर्द 
सुरुवातीला देवीने स्वतःच्या घरी पलंगाखाली थोडेसे मशरूम वाढवले. यामुळे त्यांना ही एक फायद्याची बाब असल्याचे जाणवले.

[इवलेसे| २०२० मध्ये [नारी शक्ती पुरस्कार विजेत्यांसह पंतप्रधान नरेंद्र मोदी]]
डिजिटल साक्षरता पसरवण्यात देवीचा सहभाग होता. टाटा ट्रस्ट्स कडून निधीत मिळालेला मोबाईल फोन  कसा वापरायचा याचे त्यांनी ७०० महिलांना प्रशिक्षण दिले. त्यांनी एसआरआय पद्धतीच्या पीक शेतीचे २,५०० शेतकऱ्यांना प्रशिक्षण दिले आहे आणि बचत गट तयार करण्यास प्रवृत्त केले.

९ मार्च २०२० रोजी, देवी यांना तत्कालीन राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

इवलेसे| बीना देवी त्यांचे प्रमाणपत्र दर्शवताना
इवलेसे| बीना देवी आणि त्यांच्या शेतातील मशरूम
मशरूम शेती बद्दल बोलताना देवी म्हणतात: "या शेतीमुळे मला आदर मिळाला. मी बिहारमधील धौरी पंचायतीची सरपंच झाले. माझ्यासारख्या महिलांना यातून प्रशिक्षण घेण्याची संधी मिळत आहे ही माझ्यासाठी आनंदाची गोष्ट आहे."

अलिकडेच देवी यांना बिहारमधील मुंगेर येथे झालेल्या मातृशक्ती संमेलनात 'प्रतिभा सन्मान' देऊन सन्मानित करण्यात आले. २५ डिसेंबर २०२३ रोजी मुंगेर येथील लखीसराय येथे हा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता.

## संदर्भ 
वर्ग:बिहारचे व्यक्ती
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री  चरित्रलेख
सुदीप्ता चक्रवर्ती

**सुदीप्ता चक्रवर्ती** ही एक भारतीय चित्रपट आणि दूरदर्शन अभिनेत्री आहे जी बहुधा बंगाली चित्रपटांमध्ये काम करते. *बारीवाली*  या चित्रपटासाठी तिला सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला होता.

तिच्या मोठ्या बहिणी बिदिप्ता चक्रवर्ती आणि बिदिशा चक्रवर्ती देखील लोकप्रिय अभिनेत्री आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:कोलकाता येथील अभिनेत्री
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:केंद्रीय विद्यालयाचे माजी विद्यार्थी
प्रीती दास गुप्ता

**प्रीती दास गुप्ता** - चित्रकार, लेखिका

## जीवन 
प्रीती दास गुप्ता या एप्रिल १९४४ मध्ये आई बिभावती (व्हायोलेट-दी) आणि धाकटा भाऊ मनोज दास गुप्ता यांच्या समवेत श्रीअरविंद आश्रमात कायमच्या वास्तव्यास आल्या. कालांतराने त्यांचे वडील नरेंद्रनाथ दास गुप्ता सुद्धा आश्रमवासी झाले. क्रांतिकारक चळवळीमध्ये त्यांचा सहभाग होता. या कार्यात जतीन्द्रनाथ मुखर्जी हे त्यांचे मार्गदर्शक होते. नरेंद्रनाथ दास व काही सहकारी यांनी मिळून आर्य पब्लिशिंग हाउसची स्थापना केली. श्रीअरविंद यांचा द लाईफ डिव्हाईन हा ग्रंथ प्रथम या हाउसतर्फे प्रकाशित झाला. प्रीती आणि त्यांची बहिण तपती दास गुप्ता या दोघी आश्रमाच्या छापखान्यात काम करत असत. 

## प्रकाशित लेखन 
* अबिस्मरणीय मुहूर्त (ओरिया) - प्रकाशक - श्री मीरा ट्रस्ट, आय.एस.बी.एन: 978-81-86413-45-6
* अविस्मरणीय स्मृतिओ (गुजराथी) - प्रकाशक - श्रीअरविंद केंद्र, वीसनगर
* मोमेंट्स इटर्नल (२००९)  (मूळ पुस्तक बंगालीमध्ये आहे.) - इंग्रजी अनुवाद मौरिस शुक्ला यांनी केला आहे. श्री मीरा ट्रस्ट, पाँडिचेरी यांच्यातर्फे प्रकाशित करण्यात आलेला आहे. आय.एस.बी.एन: 978-81-86413-53-1 

## पुस्तके वाचनासाठी उपलब्ध 
* अबिस्मरणीय मुहूर्त (ओरिया)
* मोमेंट्स इटर्नल

## चित्रे 
प्रीती यांची चित्रे

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय चित्रकार
वर्ग:भारतीय लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आयदा अल-काशेफ

**आयदा अल-काशेफ** ही एक स्त्रीवादी  इजिप्शियन चित्रपट निर्माती आणि अभिनेत्री आहे. तिच्या अभिनय कामांमध्ये *शिप ऑफ थिसियस* आणि *वलाद डब्ल्यू बेंट*  या चित्रपटांचा समावेश आहे.

## सामाजिक कार्य 
अल-काशेफ २०१०-११ च्या तहरीर चौकातील निदर्शनांमध्ये सहभागी होती, जिथे तिने अरब स्प्रिंगच्या घटनांचे चित्रीकरण केले होते. ती तहरीर वर कब्जा करणाऱ्या पहिल्या निदर्शकांपैकी एक होती जिथे तिने तंबू उभारला होता. अनेकदा स्वतःची वैयक्तिक सुरक्षा धोक्यात घालून तिने निषेधांदरम्यान झालेल्या महिलांवरील आक्रमक हल्ल्यांचे दस्तऐवजीकरण देखील केले होते.

अल-काशेफने बनवलेले महिलांवरील लैंगिक अत्याचार करणारे पुरुषांचे चित्रपट जगभर दाखवण्यात आले आणि अल-काशेफ आणि तिच्या मैत्रिणींनी संरक्षणासाठी इलेक्ट्रिक यंत्रे आणि चाकू घेऊन लढण्याची शपथ घेतली आहे. "नागरिकांसाठी लष्करी खटले नको" या निषेधात सहभागी झाल्यामुळे तिला अटक करण्यात आली आणि ताब्यात घेण्यात आले. निषेधांचा आणखी एक पैलू म्हणजे कैरोमधील झेनहोम शवागृहवर त्यांच्या प्रियजनांना शेवटचे भेटण्यासाठी छापा टाकणाऱ्या कुटुंबातील सदस्यांच्या दुःखाचे चित्रीकरण करण्यात तिचा सहभाग होता.

## चित्रपट 
२००८ मध्ये अल-काशेफने *रॅप्सोडी इन ऑटम* नावाचा एक लघुपट बनवला होता. अल-काशेफने २०१२ मध्ये आलेल्या हिंदी/इंग्रजी भारतीय चित्रपट *शिप ऑफ थिसियस* मध्ये काम केले होते, ज्याचे लेखन आणि दिग्दर्शन आनंद गांधी यांनी केले होते. त्यात नीरज काबी आणि सोहम शाह यांनीही मुख्य भूमिका साकारल्या होत्या. ती एका इजिप्शियन छायाचित्रकाराची भूमिका साकारत आहे, जी दृष्टीदोष आहे. कॉर्निया प्रत्यारोपणानंतर तिची दृष्टी परत येते. पण आता तिला तिच्या नवीन दृष्टीशी जुळवून घेण्यात अडचण येत आहे आणि त्यामुळे तिच्या छायाचित्रणाशी ती असमाधानी आहे. २००८ मध्ये अम-काशेफ आणि दिग्दर्शन आनंद गांधी यांची भेट हॅनोव्हर चित्रपट महोत्सवात झाली होती, जेथे अल-काशेफचा *रॅप्सोडी इन ऑटम* प्रदर्शित होत होता. त्यांनी सोबत अजून कही काम केले व नंतर गांधींनी अल-काशेफला ही भूमीका साकारण्यास दिली. चित्रपट प्रसिद्धीआधी अल-काशेफ इजिप्टमध्ये निषेध करत असताना भारतात *शिप ऑफ थिसियसच्या* प्रमोशनला चुकली. २०१४ मध्ये, एल-काशेफला *शिप ऑफ थिसियसमधील* तिच्या भूमिकेसाठी भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमधून सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. सोबतच तिला सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पणचा स्क्रीन पुरस्कार देखील मिळाला. २०१२ मध्ये *शिप ऑफ थिसियसमधील* तिच्या भूमिकेसाठी तिने दुबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात मुहर आशिया आफ्रिका फीचर श्रेणीसाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार जिंकला.

## संदर्भ 
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इजिप्तच्या व्यक्ती
वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते
वर्ग:स्क्रीन पुरस्कारविजेते
जनिना स्ट्रोका

**जनिना स्ट्रोका** - (जन्म - १८ जुलै १९०९, पोलंड, मृत्यू - १७ जुलै १९६४ पाँडिचेरी) पोलिश गूढवादी आणि चित्रकार, कवयित्री, पूर्णयोगाच्या साधिका म्हणून जनिना यांचा परिचय आहे. त्या श्रीअरविंद आश्रमाच्या सदस्य होत्या.

## जीवन व कार्य 
त्यांचे वडील जॅन स्ट्रोका अभियंता होते, तर आई जाडविगा क्रॅसुस्का शिक्षिका होती. झाकोपेनमधील माध्यमिक शाळेच्या परीक्षेनंतर जनिना यांनी क्राको विद्यापीठात प्रवेश घेतला आणि १९३३ मध्ये अध्यापनशास्त्र आणि मानसशास्त्रात एम.ए. पदवी प्राप्त केली. पुढील सहा वर्षांत त्यांनी शिक्षक प्रशिक्षण महाविद्यालयात शिक्षिका म्हणून काम केले. 

१९३९ मध्ये, जेव्हा नाझींनी पोलंडवर आक्रमण केले, तेव्हा बुद्धिजीवी वर्गाला देश सोडण्याचा सल्ला देण्यात आला. या निर्गमनात सामील झालेल्यांमध्ये जनिना यांचा देखील समावेश होता. तीस किंवा त्याहून अधिक लोकांच्या गटासह जनिना यांचा प्रवास सुरू झाला, पुढे दिवस जसे जसे जात होते तसतसे अतिकष्टामुळे अनेक सहप्रवासी मागे राहिले. जेव्हा ते टाट्रीमध्ये स्लोव्हाकिया सीमेजवळ आले तेव्हा जनिना यांच्या बरोबर फक्त एकच साथीदार उरला होता. तो सुद्धा डोंगरावर चढत असताना अचानक कोसळला. कालांतराने जनिना एकट्याच सीमा ओलांडून पार जाऊ शकल्या.  १९५७ ते जीवनाच्या अखेरीपर्यंत म्हणजे १९६४ पर्यंत त्या आश्रमात राहत होत्या.  श्रीमाताजी जेव्हा श्रीअरविंद यांच्या सिंथेसिस ऑफ योगचे फ्रेंच भाषेत भाषांतर करत असत त्या वर्गास उपस्थित राहण्याची परवानगी जनिना यांना मिळाली होती. 

## चित्रकलेचा विकास 
१७ डिसेंबर १९५७ मध्ये त्या पाँडिचेरी येथे आल्या. श्रीमाताजी यांनी त्यांना नर्सिंग विभागाच्या प्रमुख म्हणून नियुक्त केले. येथे फावल्या वेळात त्यांनी चित्रे काढायला सुरुवात केली. त्यांच्या आंतरिक जीवनाचे प्रतिबिंब त्या चित्रांमध्ये उमटलेले दिसत असे. त्यांनी चित्रकलेतील स्टीप्लिंग हे तंत्र आत्मसात केले. अध्यात्मजीवनातील वेगवेगळ्या संकल्पना घेऊन त्यावर त्यांनी चित्रे काढली. आत्म्याचे साहस, दिव्य लीला, निर्मितीची कहाणी अशा काही संकल्पना वानगीदाखल सांगता येतील. साडेसहा वर्षांच्या कालावधीत त्यांनी तीनशेहून अधिक पेंटिंग्ज केली. १९६१ पासून त्यांनी सिमेंटच्या आधारे काही शिल्पकामास सुरुवात केली. 

## प्रकाशित लेखन 
अ कॅप्टिव ऑफ हर लव (१९९८) - जनिना यांच्या पत्रांचा, पेंटिंग्जचा आणि कवितांचा समावेश या पुस्तकात आहे.

## पूरक 
* जनिना यांची पेंटिंग्ज
* [जनिना यांच्या पूर्वायुष्याविषयी प्रमिला देवी यांनी सांगितलेल्या आठवणी](https://wiki.auroville.org.in/wiki/Pramila_Sen#:~:text=(Sunayana%20Panda:)%20%E2%80%9CPramila%20Devi%20(Pramila%20Sen)%20was%20born%20in%20the&text=There%20used%20to%20be%20a%20centre%20of%20the%20Sri%20Aurobindo%20Ashram%20in%20Chittagong)

## संदर्भ 
वर्ग:चित्रकार
वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
वर्ग:गूढवादी
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील मृत्यू
वर्ग:इंग्लिश कवयित्री
पद्माकर शिवलकर

**पद्माकर काशिनाथ शिवलकर** (१४ सप्टेंबर, १९४० - ३ मार्च, २०२५) हे भारतीय प्रथम श्रेणी क्रिकेट खेळाडू होते. त्यांचा जन्म १४ सप्टेंबर १९४० रोजी झाला. डावखुरा पारंपरिक गोलंदाज म्हणून शिवलकर २० वर्षांहून अधिक काळ बॉम्बे क्रिकेटसंघाकडून खेळले. विशेष म्हणजे, शिवलकर हे संघाचे आतापर्यंतचे सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज म्हणून ओळखले जातात. निवृत्त झाल्यावर ते जवळजवळ ५० वर्षांचे होते. २०१६ मध्ये, त्यांना सीके नायडू जीवनगौरव पुरस्कार मिळाला. हा पुरस्कार बीसीसीआय कडून माजी खेळाडूला दिला जाणारा सर्वोच्च सन्मान आहे.

दुर्दैवाने शिवलकर यांची भारतीय कसोटी संघात निवड झाली नाही, परंतु त्यांची कारकीर्द बिशनसिंग बेदी यांच्या कारकिर्दीशी जुळली. १९७३-७४ मध्ये त्यांनी भारतीय संघासह श्रीलंकेचा दौरा केला, श्रीलंका क्रिकेटसंघा विरुद्ध दोन्ही सामन्यात ते खेळले आणि त्यांनी चार बळी घेतले.

१९७२-७३ मध्ये रणजी करंडकच्या अंतिम सामन्यात त्यांनी तामिळनाडू क्रिकेट संघाविरुद्ध मुंबई क्रिकेट संघाकडून १६ धावांत ८ आणि १८ धावांत ५ बळी घेतले. ही त्याची सर्वोत्तम गोलंदाजी होती.  यापूर्वीच्या हंगामाच्या उपांत्य फेरीत त्यांनी म्हैसूर क्रिकेट संघाविरुद्ध १९ धावांत ८ आणि ३१ धावांत ५ बळी घेतले होते. 

पद्माकर शिवलकर यांचे ३ मार्च, २०२५ रोजी वयाच्या ८४व्या वर्षी निधन झाले.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मंजुला कंवर

**मंजुला कंवर** ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे जी ओडिया चित्रपटसृष्टीतील तिच्या कामासाठी ओळखली जाते. तिने दोन चित्रपटांमध्ये काम केले आहे: *भंगाळा सिलाटा* (१९९८) आणि *राजू आवारा* (२०१२). *भंगाळा सिलाटा* या चित्रपटातील तिच्या अभिनयासाठी तिला सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला होता.

## संदर्भ 
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:ओडिया अभिनेत्री
लतिका ठुकराल

**लतिका ठुकराल** (जन्म :१९६७ ) ही एक भारतीय बँकर आहे जिने तिच्या शहराचा, विशेषतः गुरगावमधील अरावली जैवविविधता उद्यानाचा कायापालट केला. इथे तिने 'आयएमगुरगाव' या गटाच्या सहकार्याने दहा लाख स्थानिक झाडे लावली. या कामासाठी तिला२०१५ मध्ये भारताच्या राष्ट्रपतींनी नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित केले.

## जीवन 
ठुकरालचा जन्म सुमारे १९६७ मध्ये झाला.  तिने दिल्ली विद्यापीठातून मार्केटिंगमध्ये पदवी प्राप्त केली. तिने प्रथम आयटीसी हॉटेल्समध्ये दोन वर्षे काम केले. नंतर सिटी बँकेत १८ वर्ष काम केले, जिथे ती वरिष्ठ उपाध्यक्ष बनली.

डावे|इवलेसे| लतिका ठुकराल राष्ट्रपतींकडून नारी शक्ती पुरस्कार स्विकारताना
ती १९९६ मध्ये गुडगाव शहरात राहायला आली होती. हे शहर कोणत्याही नगररचना नियोजनाशिवाय अस्ताव्यस्त वाढलले होते. ती एका मध्यमवर्गीय लोकांच्या परिसरात राहत होती. इथे एका उद्यानाकडे तिचे लक्ष वेधले गेले. तिने १९९९ मध्ये 'आयएमगुरगांव' ही मोहीम सुरू केली.

२०१० मध्ये प्रजासत्ताक दिनी हरियाणा सरकारने तिचा पुरस्कार देऊन सन्मान केला. 'आयएमगुरगाव' स्थानिक सरकारसोबत काम करत आहे आणि त्यांच्या प्रकल्पांना कॉर्पोरेट कंपन्यांकडून पाठिंबा मिळाला आहे.

२०१५ मध्ये तिच्या नेतृत्व आणि कामगिरीसाठी तिला  नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. हा पुरस्कार आंतरराष्ट्रीय महिला दिनी तत्कालीन भारतीय राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांच्या हस्ते देण्यात आला होता.

२०२० मध्ये कोरोना विषाणूच्या उद्रेकादरम्यान, 'आयएमगुरगाव' हा गट शहरातील गरीब कुटुंबांना शिजवलेले अन्न पुरवण्याच्या कामात मोठ्या प्रमाणात सहभागी होता. एप्रिलमध्ये ठुकराल यांनी असा अंदाज आला होता की त्यांना किमान दोन महिने तरी सामान्य नागरिकांना अन्न पुरवठा करावा लागेल. यासाठी प्रत्येक कुटुंबासाठी दरमहा ३,२५० रुपये खर्च करावा लागणार होता आणि अंदाजे पंधरा ते वीस हजार कुटुंबे होती.

## संदर्भ 
वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
संस्थात्मकीकरण रद्द (अनाथाश्रम आणि बालसंस्था)

अनाथाश्रम आणि बालगृह बंद करून त्यामध्ये सध्या राहणाऱ्या मुलांसाठी नवीन पर्याय शोधणे आणि संस्थागत व्यवस्थेत नसणाऱ्या असुरक्षित कुटुंबांना आधार देण्यासाठी पर्यायी सेवा उपलब्ध करून देत संस्थात्मकीकरण रद्द करणे ही बाल संगोपन प्रणालींमध्ये सुधारणा प्रक्रिया आहे.

युद्धोत्तर काळात अनेक विकसित देशांमध्ये ते सामान्य ठिकाण बनले होते.
स्मृती रेखा चकमा

**स्मृती रेखा चकमा** (जन्म: २० सप्टेंबर १९६४) या त्रिपुरा राज्यातील एक प्रख्यात लॉईनलूम विणकाम कलाकार आणि सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. त्या चकमा या स्थानिक जमातीच्या असून, त्यांनी पारंपरिक विणकामाला पर्यावरणपूरक पद्धतीने नवे आयाम दिले आहेत. त्यांनी नैसर्गिक साहित्यापासून रंग तयार करून कापड विणण्याचे कौशल्य विकसित केले आणि "उजिया जाधा" संस्थेच्या माध्यमातून ग्रामीण महिलांना आर्थिक स्वावलंबन मिळवून दिले. 

त्यांच्या या कार्यासाठी त्यांना राष्ट्रीय पुरस्कार (२०००), संत कबीर पुरस्कार (२०१८) आणि पद्मश्री (२०२४) यांसारखे प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळाले आहेत. त्यांनी आपल्या कलेला देश-विदेशात प्रदर्शनांसाठी नेले आणि चकमा समाजाच्या सांस्कृतिक वारशाला जागतिक ओळख मिळवून दिली.

## शिक्षण 
स्मृती रेखा चकमा यांचे औपचारिक शिक्षण फारसे झाले नाही. त्यांनी प्राथमिक स्तरापर्यंत शाळेत शिक्षण घेतले, परंतु त्यांचे खरे शिक्षण हे हस्तकलेतून आणि त्यांच्या आजींकडून मिळाले. त्यांनी लॉईनलूम (एक प्राचीन विणकाम यंत्र) वापरून विणकामाची कला आत्मसात केली. याशिवाय, त्यांनी नैसर्गिक रंगांचा वापर करून कापड रंगविण्याचे कौशल्य स्वतःहून विकसित केले. त्यांचे हे शिक्षण पुस्तकांऐवजी प्रत्यक्ष अनुभव आणि परंपरेवर आधारित होते.

## कार्य 
स्मृती रेखा चकमा यांनी आपल्या आयुष्यात लॉईनलूम विणकामाला नवे आयाम दिले. त्यांनी पर्यावरणपूरक पद्धतीने, म्हणजेच भाज्यांपासून आणि नैसर्गिक साहित्यापासून (जसे की मुळे, बिया, पाने, आणि झाडांची साल) रंग तयार करून, पारंपरिक नमुन्यांचे कापड विणले. त्यांनी या कलेला आधुनिक स्वरूप देताना तिचा सांस्कृतिक वारसा जपला. त्यांनी "उजिया जाधा" नावाची एक सामाजिक-सांस्कृतिक संस्था स्थापन केली, ज्याद्वारे त्यांनी ग्रामीण आणि आदिवासी महिलांना विणकामाचे प्रशिक्षण दिले. या कार्याने अनेक महिलांना आर्थिक स्वावलंबन मिळवून दिले आणि चकमा समाजाच्या परंपरेला नवसंजीवनी मिळाली. त्यांनी आपले कापड देश-विदेशात प्रदर्शनांसाठी नेले, ज्यात ढाका (२००९), यांगून (२०१४) येथील कार्यक्रमांचा समावेश आहे. त्यांच्या या कार्यामुळे पारंपरिक हस्तकलेला जागतिक ओळख मिळाली.

## पुरस्कार 
स्मृती रेखा चकमा यांना त्यांच्या उत्कृष्ट कार्यासाठी अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत:

*राष्ट्रीय पुरस्कार (२०००): नैसर्गिक रंगांनी विणलेल्या शालीसाठी त्यांना हा पुरस्कार मिळाला.
*संत कबीर पुरस्कार (२०१८): विणकामातील त्यांच्या योगदानासाठी हा प्रतिष्ठित पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
*पद्मश्री (२०२४): भारतातील चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान असलेला हा पुरस्कार त्यांना पर्यावरणपूरक लॉईनलूम कलेतील योगदानासाठी आणि ग्रामीण महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी मिळाला. ९ मे २०२४ रोजी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
याशिवाय, त्यांना दिल्ली क्राफ्ट्स कौन्सिलचा "सुत्रकार सन्मान" (२०१८) आणि इतर अनेक मानसन्मान मिळाले.

## संदर्भ
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
हेलन गिरी स्यिएम

## जन्म 
हेलन गिरी स्यिएम यांचा जन्म ७ फेब्रुवारी १९४४ रोजी मेघालय, भारत येथे झाला. त्या मेघालयच्या खासी समुदायातून आल्या, ज्याचा सांस्कृतिक वारसा त्यांच्या संगीत आणि इतिहासाच्या कार्यात प्रतिबिंबित होतो. त्यांच्या कुटुंबीयांनी त्यांना स्थानिक खासी संगीत आणि परंपरांकडे आकर्षित केले, ज्याने त्यांच्या कारकीर्दीला दिशा दिली.

## शिक्षण 
हेलन यांनी मेघालयमधील शैक्षणिक संस्थांमध्ये प्रारंभिक शिक्षण घेतले. त्यानंतर त्या नॉर्थ इस्टर्न हिल विद्यापीठात (एनईएचयू), शिलॉंग येथे संगीतशास्त्र आणि इतिहासाच्या अभ्यासात दाखल झाल्या. त्या या विद्यापीठात शिक्षक म्हणूनही कार्यरत होत्या. त्यांनी खासी संगीताच्या परंपरा आणि इतिहासाचा सखोल अभ्यास केला, ज्याने त्यांच्या संगीत संवर्धनाच्या कार्याला बळ दिले.

## कार्य 
हेलन गिरी स्यिएम या खासी संगीत परंपरेच्या संवर्धनासाठी प्रसिद्ध आहेत. त्या संगीतशास्त्रज्ञ आणि इतिहासकार म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी पारंपरिक खासी वाद्यांचे पुनर्स्थापन केले आणि मेघालयातील ३५ पारंपरिक संगीत संस्थांची स्थापना केली. त्या मार्टिन ल्यूथर ख्रिश्चन विद्यापीठ, शिलॉंग येथे खासी संगीताच्या प्रचारासाठी शिष्यवृत्ती निधी सुरू केला. त्या अखिल भारतीय रेडिओच्या उच्च श्रेणीच्या लोकगीत गायिका होत्या, ज्यामुळे खासी संगीत राष्ट्रीय पातळीवर पोहोचले. त्या संगीत नाटक अकादमीच्या कार्यकारी समितीच्या सदस्य होत्या आणि संगीत महोत्सवांचे आयोजन केले. शिवाय, त्यांनी शारीरिकदृष्ट्या अक्षम मुलांच्या पुनर्वसनासाठीही काम केले. त्यांचे पुस्तक ‘खासी अंडर ब्रिटिश रुल, १८२४-१९४७’ हे खासी समुदायाच्या स्वातंत्र्यपूर्व जीवनाचे ऐतिहासिक वर्णन आहे.

## पुरस्कार 
हेलन यांच्या उल्लेखनीय योगदानासाठी भारत सरकारने २००८ मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले, जो चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान आहे. २०२३ मध्ये, त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार मिळाला  , जो मेघालयच्या लोक आणि पारंपरिक संगीतातील त्यांच्या कार्यासाठी दिला गेला. या पुरस्कारांमुळे त्यांच्या संगीत संवर्धनातील प्रयत्नांना अधिक उंची मिळाली.

## संदर्भ
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
किशोर कवठे

**किशोर नामदेव कवठे** (जन्म ९ डिसेंबर १९७८) त्यांचे जन्मस्थान विरूर स्टेशन या गावात झाला आहे. ते मराठी कवी, स्तंभलेखक, लघुकथा लेखक आहेत. फेब्रुवारी २०२४ मध्ये त्यांनी गोंडवाना विद्यापीठ, गडचिरोली तर्फे आयोजित केलेल्या पहिल्या युवा साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषवले. आणि २०२५ च्या राज्यस्तरीय युवा साहित्य संमेलन चे हे प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित होते. ते एक चांगले कथालेखक आणि व्याख्याते आहेत. ग्रामीण साहित्य आणि विचारांवर त्यांची पकड आहे. त्यांनी विविध विचारांच्या साहित्य चळवळीच्या कवी संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषवले आहे.

किशोर कवठे यांचे कवितासंग्रह जसे की *पसरत गेलेली शाई*, *गावसूक्त*, *दगान*, *विराणी, अरण्यदीक्षा*  हे व्यापकपणे प्रसिद्ध आहेत. त्यांनी *ऐसा चेतला अभंग* हे अभंग पुस्तक संपादित केले आहे. *दिशा अंधारल्या जरी*  या ललितसंग्रहासाठी प्रसिद्ध आहे.

## साहित्य लेखन
किशोर कवठे यांची खालील पुस्तके प्रसिद्ध झालेली आहेत.

### कविता संग्रह 
* पसरत गेलेली शाई
* गावसूक्त
* दगान

### संपादित 
* ऐसा चेतला अभंग

### ललितसंग्रह 
* दिशा अंधारल्या जरी

## संदर्भ
लक्ष्मी विश्वनाथन

**लक्ष्मी विश्वनाथन** (जन्म: १९४४ - मृत्यू: २९ ऑक्टोबर २०२३) या भरतनाट्यम क्षेत्रातील एक प्रख्यात नृत्यांगना, कोरिओग्राफर, नृत्य समीक्षक आणि लेखिका होत्या. त्यांचा जन्म चेन्नई (तत्कालीन मद्रास) येथे झाला आणि त्या सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध कुटुंबात वाढल्या. त्यांनी भरतनाट्यममध्ये मंदिरनृत्य आणि देवदासी परंपरांचा समन्वय साधून स्वतःची अनोखी शैली विकसित केली. त्यांनी अनेक नृत्यप्रदर्शने, नृत्यनाट्ये आणि कोरिओग्राफिक कार्ये सादर केली, ज्यांना भारतात आणि परदेशात प्रशंसा मिळाली. 

त्यांच्या योगदानासाठी त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९९८), कालामामणी आणि नृत्यरत्ना चूडामणी यांसारखे पुरस्कार मिळाले. त्या ‘द हिंदू’मध्ये नृत्य समीक्षक म्हणून कार्यरत होत्या आणि त्यांनी नृत्याच्या इतिहासावर पुस्तकेही लिहिली. २०२३ मध्ये त्यांचे निधन झाले, परंतु त्यांचा वारसा आजही कायम आहे.

## जन्म 
लक्ष्मी विश्वनाथन यांचा जन्म १९४४ मध्ये चेन्नई (तत्कालीन मद्रास) येथे झाला. त्या एका सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध कुटुंबात वाढल्या, ज्याने त्यांना नृत्य आणि कलेकडे आकर्षित केले. त्यांच्या आईने आणि गुरूंनी, विशेषतः श्रीमती अलमेलू विश्वनाथन यांनी, त्यांच्या नृत्यप्रवासाला प्रारंभिक प्रेरणा दिली. दिल्लीत राहताना त्यांनी नृत्याचे शिक्षण सुरू ठेवले, जिथे त्यांनी भारतीय शास्त्रीय कलेत रुची निर्माण केली.

## शिक्षण 
लक्ष्मी यांनी चेन्नईमधील कर्नाटक संगीत व नृत्य अकादमीत भरतनाट्यमचे औपचारिक शिक्षण घेतले. त्यांच्या गुरू श्रीमती अलमेलू विश्वनाथन यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी मंदिरनृत्य आणि देवदासी परंपरांचा अभ्यास केला. त्या वेळी त्यांनी नृत्याच्या तांत्रिक आणि अभिनय (अभिनय) पैलूंवर प्रभुत्व मिळवले. त्यांच्या शिक्षणात संगीताचे ज्ञान आणि साहित्याचा अभ्यास समाविष्ट होता, ज्याने त्यांच्या नृत्याला गती आणि अर्थपूर्णता दिली.

## कार्य 
लक्ष्मी विश्वनाथन यांनी भरतनाट्यममध्ये स्वतःचा अनोखा शैलीचा विकास केला. त्यांनी मंदिरनृत्य, देवदासी परंपरा आणि अभिनय यांचा समन्वय साधत, भरतनाट्यमला नवीन आयाम दिला. त्यांनी अनेक नृत्यप्रदर्शने, नृत्यनाट्ये आणि कोरिओग्राफिक कार्ये सादर केली, ज्याने भारतात आणि परदेशात प्रशंसा मिळवली. त्या ‘द हिंदू’सारख्या प्रकाशनांत नृत्य समीक्षक म्हणूनही कार्यरत होत्या. त्यांनी पुस्तके लिहिली, ज्यात नृत्याच्या इतिहास आणि परंपरांचा समावेश आहे. त्यांच्या कार्यशाळा आणि व्याख्याने नृत्याच्या जतनासाठी महत्त्वाची ठरली. २०२३ मध्ये त्यांचे निधन झाल्यावरही त्यांचा वारसा कायम आहे.

## पुरस्कार 
लक्ष्मी यांच्या उल्लेखनीय कार्यासाठी त्यांना अनेक पुरस्कार मिळाले. १९९८ मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार मिळाला, जो भरतनाट्यममधील त्यांच्या योगदानाची पावती आहे. तसेच, त्यांना तमिळनाडू सरकारकडून कालामामणी आणि श्री कृष्णा गाना सभेकडून नृत्यरत्ना चूडामणी पुरस्कार मिळाले. त्यांच्या संपूर्ण कारकीर्दीत त्यांना भरतनाट्यमच्या विकासासाठी सन्मानित करण्यात आले.

## संदर्भ
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
विठ्ठलराव लंघे

विठ्ठलराव वकीलराव लंघे हे एक भारतीय राजकारणी आहे आणि ते 2024 च्या विधानसभा निवडणुकीत शिवसेनेच्या तिकिटावर नेवासा विधानसभा मतदारसंघातून  आमदार म्हणून निवडून आले आहेत.

वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी
वर्ग:नेवासाचे आमदार
वर्ग:महाराष्ट्राच्या १५ व्या विधानसभेचे सदस्य
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लीला वेंकटरामन

***लीला वेंकटारामन*** (जन्म: १९३६, चिक्कमगलूर, कर्नाटक) एक भारतीय शास्त्रीय नृत्य समीक्षक, लेखक आणि नृत्यदिग्दर्शक आहेत. त्या भारतीय कला आणि नृत्य क्षेत्रातील एक मान्यवर व्यक्तिमत्त्व मानल्या जातात, ज्यांनी भरतनाट्यम, कुचिपुडी आणि इतर नृत्यप्रकारांवर उल्लेखनीय योगदान दिले आहे.

## जन्म आणि शिक्षण
लीला वेंकटारामन यांचा जन्म १९३६ साली चिक्कमगलूर, कर्नाटक येथे झाला. त्यांनी आग्रा विद्यापीठातून कला शाखेतून पदवी प्राप्त केली. नृत्य शिक्षण त्यांनी बंगळुरूच्या श्री सोहन लाल यांच्या जयपूर घराण्याकडून आणि श्री एच.आर. केशव मूर्ती यांच्या मार्गदर्शनाखाली घेतले.

## कार्य
गेल्या तीन दशकांपासून लीला वेंकटारामन भारतीय नृत्य आणि कला क्षेत्रात समीक्षक आणि लेखक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी "द हिंदू", "नॅशनल हेराल्ड" आणि "पेट्रियट" यासारख्या प्रसिद्ध वृत्तपत्रांमध्ये नृत्य आणि कलेसंबंधी लेखन केले आहे. त्यांच्या पुस्तकांमध्ये "डान्स इन ट्रान्शिशन" आणि "स्टेप बाय स्टेप भरतनाट्यम" यांचा समावेश आहे, जे नृत्याच्या विकासावर प्रकाश टाकतात. त्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सक्रिय राहिल्या असून, शिकागो, वॉशिंग्टन, मलेशिया आणि फ्रान्समधील नृत्य फेस्टिव्हल्स आणि कार्यशाळांमध्ये सहभागी झाल्या आहेत (रंगनाथन, २०१५; नार्तकी, २०१०).

## पुरस्कार आणि सन्मान
त्यांच्या उल्लेखनीय योगदानाबद्दल २००९ साली त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले, जो भारतीय कला क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कारांपैकी एक आहे. याशिवाय, त्यांना लाइफटाइम अ‍ॅचिव्हमेंट अवॉर्ड (कर्नाटक कला अकादमी, मायसूर, २००३), देहा प्रसाद डान्स इन्स्टिट्यूट (२००६), नृत्य शिरोमणि गौरव (आईपीएआर, यू.एस.ए., २००४) आणि शैला सुदा अकादमी फॉर एक्सलन्स (२००९) यासारखे पुरस्कार मिळाले आहेत (सिन्हा, २०१५).

## सांस्कृतिक प्रभाव
लीला वेंकटारामन यांच्या लिखाण आणि समीक्षेमुळे भारतीय नृत्याला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळाली आहे. त्या नृत्य संवर्धन आणि नव्या पिढीला प्रेरणा देण्यासाठी समर्पित राहिल्या आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बाळासाहेब मुरकुटे

बाळासाहेब उर्फ दादासाहेब दामोदर मुरकुटे हे एक भारतीय राजकारणी आहे. आणि ते 2014 च्या विधानसभा निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाच्या तिकिटावर नेवासा विधानसभा मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले होते. आणि त्यांनी नेवासा तालुक्याचा खूप मोठा विकास केला.