open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
जैव वैद्यकीय कचरा

जैव वैद्यकीय कचरा असा कचरा जो रुग्णालयात व प्रयोगशाळा उत्पन होतो तसेच जो आपल्याला घातक ठरू शकतो. जैव वैद्यकीय कचरा स्थायी स्वरूपी व द्रव स्वरूपी असतो उदाहंनार्थ खराब रक्त.सुया, आवरण पट्टी ,काढलेले शरीराचे अवयव, प्राण्यांचे व मानवी शरीराचे अवयव.

वर्ग:कचरा
वर्ग:पर्यावरणीय धोके
कारखान्यातील सुरक्षा

कारखान्यात काम करणारे जे लोक आहेत त्यांना सुरक्षा प्रधान करणे हे कारखाना मालकाने त्यांना मिळवून दिले पहिजे आणि ते कामगार वर्गाचे हक़ आहे. काम करताना लोकांना इजा होता कामा नये ह्याची काळजी मालकाने घेतली पहिजे. त्यासाठी मालकाने त्याच्या कार्म्चर्यांचा मागण्या पूर्ण केले पहिजे.
हवा गुणवत्ता

महाराष्ट्रातील १० जिल्ह्यातील १५ शहरामधील ४५ स्टेशनवरून हवेच्या गुणवत्तेची देखरेख करणारे केंद्र MPCB चालवते . ज्या संस्था परस्पर SPCBला अहवाल देतात अशा स्वतंत्र संस्था राष्ट्रीय हवा देखरेख कार्यक्रमाचा एक भाग म्हणून कार्य केले जाते .नुकतेच असे आढळून आले कि अशा केंद्राकडून  हवेच्या गुनाव्तेबाबाद्तची माहिती MPCB तयार स्वरूपात उपलब्ध होत नाही .राज्यातील महत्त्वाची शहरे, औद्योगिक क्षेत्रे आणि संवेदनशील क्षेत्रे या बाबतची माहिती जमविण्यासाठी एम पी सी बीला ए ए क्यु एम स्टेशन्सची आवश्यकता आहे. संपूर्ण महाराष्टाचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी सध्याचे ए ए क्यु एमच्या ४५ स्टेशन्सचे नेटवर्क हे पुरेसे नाही.या सर्व विविध गोष्टींचा विचार करून, हवेची गुणवत्ता वाढीचे संपूर्ण नेटवर्क मध्ये वाढ व्हावी यासाठी, आम्ही सी पी सी बीला असे प्रस्तावित केले आहे की सध्या मान्यताप्राप्त असलेली एन ए एम पीची सर्व स्टेशन्सचे व्यस्थापन एम पी सी बी ने करावे. या वाढीच्या आणि मजबुतीकरणाच्या प्रक्रीयेमध्ये एन ए एम पीच्या अखत्यारीत असलेल्या शहरांमध्ये काही नवीन स्टेशन्स वाढविली जातील आणि काही नवीन शहरांचा / औद्योगिक क्षेत्रे देखरेखी खाली आणली जातील.

हवेची गुणवत्ता व सार्वजनिक आरोग्य यांचा घनिष्ठ संबंध आहे.
हवामान शास्त्र विभाग

हवामानशास्त्र विभाग हवामानाबद्दल माहिती आणि हवामानाचे पूर्वानुमान नेहमीच देत असतो .गेल्या काही वर्षांमध्ये लोकांच्या आरोग्याशी संबंधीत गोष्टींकडेही या विभागाने लक्ष वळवले आहे. मध्य भारतात आणि उत्तर भारतातील काही ठिकाणी उष्ण लहरींमुळे अनेकांच्या आरोग्याला धोका पोहोचलेला आढळून आला आहे. याचा विचार करून हवामान शास्त्र  विभागाने एचएपी ही योजना राबवायला सुरुवात केली. ही योजना सध्या नागपूर, अहमदाबाद आणि सुरत या शहरांमध्ये राबवली जाते. उष्ण लहरींमध्ये प्राणहानी टाळावी म्हणून लोकांना हवामानाचे पूर्वानुमान देत त्यासाठी काय काळजी घ्यावी हे या योजनेंअंतर्गत दिली जाते. ही योजना महाराष्ट शासनाशी जोडली गेली आहे.
तेल गळती

**तेल गळती** म्हणजे मानवी क्रियाकलापांमुळे द्रव पेट्रोलियम हायड्रोकार्बन वातावरणात, विशेषतः सागरी परिसंस्थेत सोडणे होय. हे एक प्रदूषणाचे रूप आहे. हा शब्द सामान्यतः सागरी तेल गळतीसाठी वापरला जातो, जिथे तेल समुद्रात किंवा किनारपट्टीच्या पाण्यात सोडले जाते, परंतु जमिनीवरही गळती होऊ शकते. टँकर, ऑफशोअर प्लॅटफॉर्म, ड्रिलिंग रिग आणि तेल विहिरींमधून कच्च्या तेलाच्या बाहेर पडण्यामुळे तेल गळती होऊ शकते. त्यामध्ये पेट्रोल आणि डिझेल इंधन यासारख्या शुद्ध पेट्रोलियम उत्पादनांचे तसेच त्यांच्या उप-उत्पादनांचे गळती देखील असू शकते. याव्यतिरिक्त, मोठ्या जहाजांद्वारे वापरले जाणारे जड इंधन, जसे की बंकर इंधन, किंवा कोणत्याही तेलकट कचरा किंवा टाकाऊ तेलाचे गळती, अशा घटनांना कारणीभूत ठरतात. या गळतीचे गंभीर पर्यावरणीय आणि आर्थिक परिणाम होऊ शकतात.

तेल सांडल्याने पक्ष्यांच्या पिसाराच्या रचनेत आणि सस्तन प्राण्यांच्या फरमध्ये प्रवेश होतो, ज्यामुळे त्यांची इन्सुलेट करण्याची क्षमता कमी होते आणि त्यांना तापमानातील चढउतारांना अधिक असुरक्षित बनवते आणि पाण्यात ते कमीवेळ राहू शकतात. तेल सांडल्यानंतर स्वच्छता आणि पुनर्प्राप्ती करणे कठीण असते आणि ते अनेक घटकांवर अवलंबून असते, ज्यामध्ये सांडलेल्या तेलाचा प्रकार, पाण्याचे तापमान (बाष्पीभवन आणि जैवविघटन प्रभावित करणे), आणि कोणत्या प्रकारचे किनारे आणि समुद्रकिनाऱ्यांचा समावेश आहे. सांडलेल्या पाण्याला साफ करण्यासाठी आठवडे, महिने किंवा वर्षे देखील लागू शकतात.

Oiled bird 3.jpg|२००७ च्या सॅन फ्रान्सिस्को खाडीतील तेल गळतीमुळे तेलाने माखलेला सर्फ स्कॉटर पक्षी.
File:Turtle and Oil Spill (905).jpg |मेक्सिकोच्या बीपी आखातात तेल गळती झाल्यानंतर एक पशुवैद्य तेल लागलेल्या केम्प्स रिडले कासवाला स्वच्छ करण्याची तयारी करत आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:जलप्रदूषण
पंचगंगा नदी घाट

अल्ट=पंचगंगा घाट परिसर|इवलेसे|पंचगंगा घाट परिसर
कोल्हापूरची ओळख या पंचगंगेच्या घाटाने होते. पंचगंगा घाट हा शिवाजीपूल यावर वसलेला आहे.

वर्ग:कोल्हापूर
सांडपाण्याची विल्हेवाट

घराभोवती, रस्त्यात आणि गटारीत तुंबलेले सांडपाणी आरोग्यास घातक असते. तसेच त्याचा घाण वास येतो, रस्त्यावर त्या पाण्याने चिकचिक होऊन घसरडे होते आणि डासांना अंडी घालायला जागा मिळते. हे डास चावल्याने लोकांना मलेरियासारखे रोग होतात. अशा सांडपाण्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी जमिनीत सांडपाणी जिरण्यासाठी परसबाग किंवा शोषखड्डा करता येतो.

**परसबागेकडे पाणी वळवणे** -
हातपंप विहिरीजवळील सांडपाण्याची विल्हेवाट लावण्यास एक उत्तम मार्ग म्हणजे परसबाग निर्माण करणे. ह्या परसबागेतल्या भाज्यांचा वापर घरात खाण्यासाठी केल्यामुळे कुटुंबाचे पिषण होण्यास मदत होते.

**शोषखड्डे तयार करणे** -
घरातील सांडपाण्याची योग्य पद्धतीने केलेली विल्हेवाट म्हणजे शोषखड्डा होय. सांडपाणी मुद्दाम तयार केलेल्या शोषखड्डयात सोडावे, तेथून ते जमिनीत मुरते. आंघोळीच्या मोरीतील, धुण्याभांडीच्या पाण्याचीही विल्हेवाट शोषखड्ड्याद्वारे होऊ शकते. वाळु असलेल्या, मुरमाड जमिनीत ह्या पाण्याचा चांगला निचरा होतो. पण चिकणमाती असलेल्या जमिनीत मात्र याचा फारसा उपयोग होत नाही. अशावेळी चर खणून पाण्याला दूर न्यावे लागते. त्यामुळे रस्त्यावरून वाहणाऱ्या पाण्यास आळा बसेल व त्यापासून रोगराई टाळण्यास मदत होते. त्यामुळे शोषखड्डे तयार करणे उपयोगाचे ठरते.

वर्ग:नगरनियोजन
लक्ष्मी हार

हा एक गळ्यात घालायचा  पारंपरिक लोकप्रिय दागिना आहे. ह्या दागिन्यात असणाऱ्या विविध पदकांवर लक्ष्मीदेवीचे चित्र कोरलेले असते. लक्ष्मीहार हा संपूर्ण सोन्यापासून बनलेला असतो. याचा आकार गोल आणि त्याला सोन्याची साखळी असते.  

वर्ग:दागिने
वर्ग:महिला
वर्ग:भारतीय संस्कृती
न्यू कूच बिहार जंक्शन रेल्वे स्थानक

**न्यू कूच बिहार रेल्वे स्थानक** हे भारताच्या पश्चिम बंगाल राज्यातील कूच बिहार जिल्ह्याच्या कूच बिहार शहरातील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. ईशान्य भारताचे प्रवेशद्वार असलेले कूच बिहार न्यू जलपाईगुडी-गुवाहाटी मार्गावर स्थित असून ईशान्य भारताकडे जाणाऱ्या सर्व गाड्या कूच बिहारमार्गेच धावतात.

१९०१ साली कूच बिहार संस्थानाचे राजे नृपेंद्र नारायण ह्यांनी नॅरोगेजवर चालणाऱ्या कूच बिहार रेल्वेचे उद्घाटन केले. १९१० साली हा मार्ग मीटर गेजमध्ये रूपांतरित करण्यात आला. १९४७ सालच्या भारताच्या फाळणीनंतर बांगलादेशाच्या भूभागातून धावणारे अनेक मार्ग बंद पडले व ह्या भागतील रेल्वे व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडली. भारत सरकारने स्वातंत्र्यानंतर नवे रेल्वेमार्ग बनवले व १९६६ साली न्यू कूचबिहार स्थानक कार्यान्वित झाले.

## प्रमुख गाड्या
*दिब्रुगढ राजधानी एक्सप्रेस
* हावडा-गुवाहाटी सराईघाट एक्सप्रेस 
* सियालदाह-आगरताळा कांचनगंगा एक्सप्रेस
* हावडा-दिब्रुगढ - कामरूप एक्सप्रेस
*दिब्रुगढ–कन्याकुमारी विवेक एक्सप्रेस
*ब्रह्मपुत्रा मेल
*अवध आसाम एक्सप्रेस

## बाह्य दुवे
*माहिती

वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:कूच बिहार जिल्हा
पाणी शुद्धीकरण

पाणी शुद्धीकरण करणे हे मानवासाठी मुलभूत गरज आहे . कारण जीवसृष्टी साठी शुद्ध पाणी मिळणे गरजेचे  आहे. त्याचप्रकारे कारखान्यांतून बाहेर पडणारे पाणी हे दुषित असते आणि ते पाणी कारखान्यातून निघून नदी मध्ये मिसळेले पाहायला मिळते. त्यामुळे पाणी शुद्धीकरण हे खूप गरजेचे आहे.प्रत्येक गावमध्ये पाणी शुद्धीकरण घटक राबविले पाहिजे.
## बाह्य दुवे 
*शेवगा बियांच्या साह्याने पाणी शुद्धीकरण झाले सोपे

वर्ग:जलप्रक्रिया
वर्ग:जलप्रदूषण
वर्ग:पाणी तंत्रज्ञान
वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख
सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग (महाराष्ट्र शासन)

**सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग** हा महाराष्ट्र शासनाचा एक विभाग आहे. या विभागाअंतर्गत विविध सामाजिक कामे केली जातात.

## अंतर्गत विभाग 
*सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग
*सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग
*ई-शिष्यवृत्ती विभाग
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संशोधन व प्रशिक्षण संस्था
*महात्मा फुले मागासवर्ग विकास महामंडळ मर्यादित
*आम आदमी बीमा योजना
*महाराष्ट्र राज्य अपंग, वित्त व विकास महामंडळ
*इतर मागासवर्ग विकास महामंडळ
*संत रोहिदास चर्मोद्योग व चर्मकार विकास महामंडळ मर्या.
*वसंतराव नाईक विमुक्त जाती व भटक्या जमाती विकास महामंडळ
*लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे विकास महामंडळ मर्यादित

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्र सरकार
* महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सामाजिक न्याय भवन

## अधिकृत संकेतस्थळ 
वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
पारवडी

**पारवडी** हे पुणे जिल्ह्यातल्या मावळ तालुक्यातील २५५.१२ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आहे.
## भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या 
पारवडी हे पुणे जिल्ह्यातल्या मावळ तालुक्यातील २५५.१२ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ६४ कुटुंबे व एकूण ३७९ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर तळेगाव दाभाडे १६ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये १८७ पुरुष आणि १९२ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ३८ आहेत.ह्या गावाचा जनगणना स्थल निर्देशांक ५५५९३२  आहे.

## साक्षरता 
* एकूण साक्षर लोकसंख्या: २४६ (६४.९१%)
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: १४७ (७८.६१%)
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ९९ (५१.५६%)

## शैक्षणिक सुविधा 
﻿गावात १ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आहे.
﻿गावात १ शासकीय प्राथमिक शाळा आहे.
सर्वात जवळील कनिष्ठ माध्यमिक शाळा (कान्हेफाटा) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
सर्वात जवळील माध्यमिक शाळा (वडगाव) ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.
सर्वात जवळील उच्च माध्यमिक शाळा (वडगाव) ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.

## वैद्यकीय सुविधा (शासकीय) 
सर्वात जवळील सामूहिक आरोग्य केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
सर्वात जवळील प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.

## पिण्याचे पाणी 
गावात शुद्धीकरण केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.
गावात न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.
गावात नदी / कालव्याच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.

## स्वच्छता 
गावात गटारव्यवस्था उपलब्ध आहे. .
सांडपाणी थेट जलनिस्सारण केंद्रात सोडले जाते.
या क्षेत्राचा संपूर्ण स्वच्छता अभियानात समावेश आहे.
गावात सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध आहे.

## संपर्क व दळणवळण 
गावात दूरध्वनी उपलब्ध आहे.
गावात सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
गावात मोबाईल फोन सुविधा उपलब्ध आहे.
गावात इंटरनेट सुविधा उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील इंटरनेट सुविधा १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
जिल्यातील मुख्य रस्ता गावाला जोडलेला नाही.सर्वात जवळील जिल्यातील मुख्य रस्ता ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
जिल्ह्यातील दुय्यम रस्ता गावाला जोडलेला नाही.सर्वात जवळील जिल्ह्यातील दुय्यम रस्ता ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.
सर्वात जवळील डांबरी रस्ता ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.

## बाजार व पतव्यवस्था 
गावात रेशन दुकान उपलब्ध आहे.
गावात आठवड्याचा बाजार भरत नाही.सर्वात जवळील आठवड्याचा बाजार १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
गावात कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.

## आरोग्य 
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे.
गावात अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे.
गावात इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आहे.
गावात आरोग्य आशा स्वयंसेविका उपलब्ध आहे.
गावात क्रीडांगण उपलब्ध आहे.
गावात वृत्तपत्र पुरवठा उपलब्ध आहे.
गावात जन्म व मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आहे.

## वीज 
प्रतिदिवस १२ तासांचा वीजपुरवठा सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे.

## जमिनीचा वापर 
पारावाडी ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
* वन: २७.६४
* बिगरशेती वापरात असलेली जमीन: २
* ओसाड व लागवडीला अयोग्य जमीन: ६.३५
* लागवडीयोग्य पडीक जमीन: २८.४८
* पिकांखालची जमीन: १९०.६५
* एकूण बागायती जमीन: १९०.६५

:

वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
बुगुन लिओचिकला

**बुगुन लिओचिकला** (इंग्रजी: Bugun Liocichla; शास्त्रीय नाव: Liocichla bugunorum; *लिओचिकला बुगुनोरम*) हा सातभाई पक्ष्याच्या कुळातील एक छोटा पक्षी आहे. त्याला सर्वात पहिल्यांदा १९९५ मध्ये ईगलनेस्ट अभयारण्यामध्ये पाहण्यात आले होते आणि २००६ मध्ये नवीन त्याला पक्ष्यांची नवीन प्रजात घोषित करण्यात आले. या पक्ष्यांची संख्या अतिशय कमी असल्यामुळे त्यांचा नमुना घेण्यात आला नाही. या पक्ष्यांची स्थिती अतिशय चिंताजनक असून २००६ मध्ये या प्रजातीचे फक्त १४ पक्षी अस्तित्त्वात होते. त्याचबरोबर त्यांच्या अधिवासाच्या भागामध्ये होणाऱ्या विकासकामांमुळे त्यांना धोका निर्माण झाला आहे.

## वर्णन 
बुगुन लिओचिकला एक लहान (२२ सेंमी) सातभाई कुळातील पक्षी आहे. त्याचा पिसारा पिवळट-हिरवट-राखाडी रंगाचा आहे आणि डोक्याचा वरचा भाग काळा आहे. त्याच्या चेहऱ्यावर नारंगी-पिवळ्या रेषा आणि पंखांवर पिवळे, लाल, पांढरे पट्टे आहेत. शेपूट काळी असून तिचं टोक लाल रंगाचे आहे. त्याचे पाय गुलाबी रंगाचे आहेत तर चोच तोंडापाशी काळ्या रंगाची असून टोकाकडे पांढऱ्या रंगाची होते.

## वितरण आणि अधिवास 
हा पक्षी अतिशय दुर्मीळ आहे. हा पक्षी फक्त भारतातील अरुणाचल प्रदेश राज्यातल्या ईगलनेस्ट अभयारण्यामध्ये लामा आणि बोम्डीला या भागात समुद्रसपाटीपासून २००० मीटर उंचीवर सापडतो. तो प्रामुख्याने सदाहरित जंगलाचे किनारे, बांबूच्या रांजी, डोंगरउतारावरील झाडोरा अशा ठिकाणी वास्तव्य करतो. २००६ च्या जानेवारीमध्ये त्यांचा एक थवा दिसला होता आणि मे २००६ मध्ये एक नर-मादेची जोडी दिसली होती, तर त्यांची एकूण संख्या १४ वर्तवण्यात आली होती. या पक्ष्याच्या शोधानंतर त्यांच्या संवर्धनाचे प्रयत्न सुरू झाले. आता त्यांची संख्या ५०-२५० च्या आसपास असावी, असे पक्षीशास्त्रज्ञांचे अनुमान आहे.

बुगुन लिओचिकला ईगलनेस्ट अभयारण्याबरोबरच अरुणाचल प्रदेशातील इतर भागात आणि शेजारील भूतानमध्ये सापडण्याची शक्यता आहे.

## शोध 
खगोलशास्त्रज्ञ रमणा अत्रेय यांना २००५ मध्ये भारतातील अरुणाचल प्रदेश राज्यातील ईगलनेस्ट अभयारण्यामध्ये हा पक्षी आढळल्यावर त्यांनी याचे शास्त्रीयदृष्ट्या वर्णन केले. हा पक्षी पहिल्यांदा १९९५ साली दिसला होता. रमणा अत्रेय यांना २००५ मध्ये पुन्हा दिसेपर्यंत मधली दहा वर्ष तो पुन्हा दिसला नव्हता. हा नवीन प्रजातीचा पक्षी आहे याची खात्री करण्यासाठी त्यांनी या प्रजातीच्या दोन पक्ष्यांना पकडून त्यांचा अभ्यास केला आणि २००६ साली नवीन पक्ष्याची प्रजात सापडल्याचे घोषित केले. पक्षीशास्त्रात नवीन पक्षी शोधण्याची घटना अतिशय दुर्मीळ आहे, कारण प्राणीशास्त्रात आतापर्यंत पक्ष्यांचा अभ्यास सर्वात जास्त झाला आहे असे समजले जाते.

या पक्ष्याला त्याचे नाव तिथे राहणाऱ्या बुगुन जमातीच्या नावावरून देण्यात आले आहे.

## धोका आणि संवर्धन 
या पक्ष्याचा रंग आणि आवाज इतका विशिष्ट आहे, की तो अभ्यासकांच्या नजरेतून सुटणे कठीण आहे. त्यामुळे याचे अस्तित्त्व लपून राहू शकत नाही. याचा दुसरा अर्थ असा होतो की, हा पक्षी निसर्गत: दुर्मीळ आहे. त्यामुळेच त्यांच्या वास्तव्याच्या भागात होणारी विकासकामे, विशेषतः त्यांच्या मुख्य अधिवास क्षेत्रातून जाणाऱ्या महामार्गाच्या प्रस्तावामुळे त्यांना धोका निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

अलीकडे रमणा अत्रेय आणि काही संस्था स्थानिक बुगुन जमातीच्या सहाय्याने हा पक्षी आणि तिथले जंगल वाचवण्याचे प्रयत्न करत आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:पक्षी
वन विभाग (महाराष्ट्र शासन)

**महाराष्ट्र वन विभाग** हे महाराष्ट्र शासनचे एक मंत्रालय आहे. महाराष्ट्र राज्यातील वनांच्या विकासासाठी वार्षिक योजना तयार करण्याची जबाबदारी आहे.

मंत्रालयाचे नेतृत्व कॅबिनेट स्तरावरील मंत्री करतात. मा.ना. गणेश नाईक हे सध्या वन विभाग कॅबिनेट मंत्री आहेत.

## प्रमुख कार्यासन 
## कॅबिनेट मंत्र्यांची यादी
# D.S. पळस-पगार
# शंकरराव चव्हाण
# **नानाभाऊ** एंबडवार
# गणेश नाईक
# सुरुपसिंह नाईक
# पतंगराव कदम
# बबनराव पाचपुते
# सुधीर मुनगंटीवार
# संजय राठोड
# उद्धव ठाकरे
# सुधिर मुनगंटीवार
# गणेश सुमित्रा रामचंद्र नाईक

## राज्यमंत्र्यांची यादी
# वामनराव गड्डमवार
# श्री. रामु पटेल
# सुधीर मुनगंटीवार
# विजय वडेट्टीवार
# दत्ता(मामा) भरणे

## प्रधान सचिवांची यादी
# वेणुगोपाल रेड्डी
# मिलिंद म्हैसकर

## अंतर्गत विभाग 
* वन विभाग (६७) 
* महाराष्ट्र वन विकास महामंडळ (FDCM) 
* सामाजिक वनीकरण
* वन्यजीव मंडळे
* जलसंधारण

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्र सरकार
* महाराष्ट्र शासनाचे विभाग

## अधिकृत संकेतस्थळ 
वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
कृषी, पशुसंवर्धन, दुग्ध व मत्स्य व्यवसाय (महाराष्ट्र शासन)

'''''' हा महाराष्ट्र शासनाचा एक विभाग आहे.
## अंतर्गत विभाग
* पशुसंवर्धन विभाग
* दुग्धव्यवसाय विकास विभाग
* मत्स्योद्योग विभाग
* महाराष्ट्र मत्स्योद्योग विकास महामंडळ

## संदर्भ आणि नोंदी 
## हे ही पहा 
* महाराष्ट्र सरकार
* महाराष्ट्र शासनाचे विभाग

वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
नगरविकास विभाग (महाराष्ट्र शासन)

**नगर विकास मंत्रालय ** हे महाराष्ट्र शासनचे एक मंत्रालय आहे . महाराष्ट्र राज्याच्या विकासासाठी वार्षिक योजना तयार करण्याची जबाबदारी आहे.

मंत्रालयाचे नेतृत्व कॅबिनेट स्तरावरील मंत्री करतात. एकनाथ शिंदे हे सध्या नगर विकास मंत्री आहेत. आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री.
 

## कार्यालय
## कॅबिनेट मंत्र्यांची यादी
## राज्यमंत्र्यांची यादी
## प्रधान सचिवांची यादी
## अंतर्गत विभाग 
*नगर विकास विभाग
*संचालक, नगर रचना, महाराष्ट्र राज्य
*महाराष्ट्र अग्नीशमन सेवा
*महाराष्ट्र शहर औद्योगिक विकास महामंडळ
*मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरण

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्र सरकार
* महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
## अधिकृत संकेतस्थळ 
वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वर्ग:१२ जानेवारी मंत्रालय कार्यशाळा
शृंगाश्व

**शृंगाश्व** हा खगोलीय विषुववृतावरील एक अंधुक तारकासमूह आहे. त्याला इंग्रजीमध्ये Monoceros (*मोनोसेरस*) म्हणतात, जो युनिकॉर्न या अर्थाचा ग्रीक शब्द आहे. त्याच्या पश्चिम सीमेला मृग, उत्तरेला मिथुन, दक्षिणेला बृहल्लुब्धक आणि पूर्वेला वासुकी हे तारकासमूह आहेत. लघुलुब्धक, शशक आणि अरीत्र हे इतर तारकासमूह सुद्धा शृंगाश्वच्या सीमेला लागून आहेत.

## वैशिष्ट्ये 
डावे|इवलेसे|305x305अंश|नुसत्या डोळ्यांनी दिसणारे शृंगाश्वमधील तारे

### तारे 
मोजके चौथ्या दृश्यप्रतीचे तारे असणारा शृंगाश्व नुसत्या डोळ्यांनी सहज दिसत नाही. आल्फा मोनोसेरोटिसची आभासी दृश्यप्रत ३.९३ आहे, ३.९८ दृश्यप्रतीच्या गॅमा मोनोसेरॉटिस पेक्षा थोडा जास्त तेजस्वी.

बीटा मोनोसेरोटिस एक त्रैती तारा आहे. त्रिकोण बनवणारे तीन तारे स्थिर वाटतात. ताऱ्यांची दृश्यप्रत ४.७, ५.२ आणि ६.१ आहे.

एप्सिलॉन मोनोसेरॉटिस स्थिर द्वैती तारा आहे. त्यातील ताऱ्यांची दृश्यप्रत ४.५ आणि ६.५ आहे.

एस मोनोसेरॉटिस किंवा १५ मोनोसेरॉटिस निळसर-पांढरा चलतारा आहे आणि तो एनजीसी २२६४च्या केंद्रस्थानी आहे. त्याच्या दृश्यप्रतीमधील बदल लहान आहे (४.२–४.६) 

व्ही८३८ मोनोसेरॉटिस एक लाल महाराक्षसी चलतारा आहे ज्यामध्ये ६ जानेवारी २००२ रोजी स्फोटक उद्रेकाची सुरुवात झाली. त्या वर्षीच्या फेब्रुवारीमध्ये त्याची प्रखरता एका दिवसात १०,००० पटींनी वाढली. उद्रेक संपल्यानंतर हबल दुर्बिणीने प्रकाश प्रतिध्वनी पाहिला, ज्याने ताऱ्याच्या आसपासच्या धुळीला उजळून टाकले होते.

शृंगाश्वमध्ये प्लास्केटचा तारादेखील आहे जो एक प्रचंड वस्तुमानाचा द्वैती तारा आहे. त्याच्यातील ताऱ्यांचे एकत्रित वस्तुमान सुमारे १०० सूर्यांच्या वस्तुमानाएवढे आहे.

### परग्रह 
शृंगाश्वमध्ये एका ग्रहमालेमध्ये दोन महापृथ्वी श्रेणीचे परग्रह आहेत: COROT-7b आणि COROT-7c. COROT-7bचा शोध COROT उपग्रहाने लावला आणि COROT-7cचा शोध HARPS ने लावला. COROT-7bचा व्यास पृथ्वीच्या व्यासाच्या १.५८ पट आहे.

### दूर अंतराळातील वस्तू 
शृंगाश्वमध्ये अनेक तारकागुच्छ आणि तेजोमेघ आहेत.
* एम५० एक खुला तारकागुच्छ
* रोसेट तेजोमेघ (एनजीसी २२३७, २२३८, २२३९, आणि २२४६) एक विखुरलेला तेजोमेघ आहे. त्याची सरासरी दृश्यप्रत ६.० आहे आणि तो पृथ्वीपासून ४९०० प्रकाश-वर्ष अंतरावर आहे. त्याचा व्यास १०० प्रकाश-वर्षांपेक्षा जास्त आहे.
Sfn1Levy22005p104Sfn1Levy22005p104Sfn1Levy22005p104Sfn1Levy22005p104
* ख्रिस्तमस झाड तारकागुच्छ (एनजीसी २२६४) आणखी एक खुला तारकागुच्छ आहे. त्याचे नाव त्याच्या ख्रिस्तमस झाडासारख्या आकारामुळे देण्यात आले आहे. त्याची सरासरी दृश्यप्रत ३.९ असून तो पृथ्वीपासून २४०० प्रकाश-वर्ष अंतरावर आहे.
Sfn1Levy22005pp82-83Sfn1Levy22005pp82-83Sfn1Levy22005pp82-83Sfn1Levy22005pp82-83
* शंकू तेजोमेघ (एनजीसी २२६४), अतिशय अंधुक तेजोमेघ आहे ज्यामध्ये गडद शंकूच्या आकाराची रचना आहे.
Sfn1Levy22005p83Sfn1Levy22005p83Sfn1Levy22005p83Sfn1Levy22005p83
* एनजीसी २२५४ हा सरासरी ९.७ दृश्यप्रतीचा खुला तारकागुच्छ आहे. तो पृथ्वीपासून ७,१०० प्रकाश-वर्ष अंतरावर आहे. त्यामध्ये ५०हून कमी तारे आहेत. त्यातील तारे मध्यम प्रखरतेचे आहेत.
Sfn1Levy22005p85Sfn1Levy22005p85Sfn1Levy22005p85Sfn1Levy22005p85
* हबलचा चल तेजोमेघ (एनजीसी २२६१) हा १० दृश्यप्रतीचा, पृथ्वीपासून २,५०० प्रकाश-वर्ष अंतरावरील तेजोमेघ आहे. आर मोनोसेरॉटिस हा तरुण चलतारा या तेजोमेघाला उजळवतो.
Sfn1Levy22005pp105-106Sfn1Levy22005pp105-106Sfn1Levy22005pp105-106Sfn1Levy22005pp105-106

## संदर्भ 
*
जलसंधारण व रोजगार हमी योजना (महाराष्ट्र शासन)

'''''' हा महाराष्ट्र शासनाचा एक विभाग आहे. रोजगार हमी योजनाचे जनक  वसंतराव नाईक यांनी ही योजना आकारास आणली. मुख्यमंत्री असताना नाईक यांनी या योजनेच्या माध्यमातून लाखो लोकांना रोजगार उपलब्ध करून दिला. रोजगार उपलब्ध करून देेणारी ही महत्त्वाकांक्षी योजना  पुढे  केंद्र सरकारने अमलात आणली.   

जलसंधारण विभाग पहिल्यांदाच निर्माण करणारा महाराष्ट्र हा पहिलाच राज्य असून या विभागाची निर्मिती तत्कालीन मुख्यमंत्री व जलसंधारणाचे जनक  सुधाकरराव नाईक यांनी केली.  
## अंतर्गत विभाग 
*जलसंधारण विभाग
*रोजगार हमी योजना

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्र सरकार
* महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
## अधिकृत संकेतस्थळ 
वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
उत्पत्ती

नवीन जीवाचे निर्माणास उत्पत्ती असे म्हणतात.

वर्ग:जीवशास्त्र
कृषी विभाग (महाराष्ट्र शासन)

**कृषी विभाग** हा महाराष्ट्र शासनाचा एक विभाग आहे. महाराष्ट्र राज्यातील शेतीशी संबंधित नियम आणि कायदे आणि कायदे तयार करणे आणि प्रशासन करणारे महाराष्ट्र शासनाचे विभाग आहे. 	श्री. दत्तात्रय भरणे विद्यमान कृषी मंत्री

मंत्रालयाचे नेतृत्व कॅबिनेट स्तरावरील मंत्री करतात. धनंजय मुंडे हे सध्या कृषी कॅबिनेट मंत्री आहेत.
वाढत्या लोकसंख्येला अन्नधान्याचा पुरवठा करण्यासाठी शेतीच्या उत्पादनवाढीची गरज १९ व्या शतकात जाणवायला लागली. सन १८८१ च्या फ़ेमीन कमीशनने शिफ़ारस केल्यानुसार जुलै १८८३ मध्ये कृषि खात्याची स्थापना करण्यात आली. शेतीशी निगडीत सर्व विभागांचा त्यात समावेश करून ग्रामीण भागात शेतीमधे उत्पादनवाढीसाठी शासनस्तरावरून आवश्यक ती मदत करण्याच्या उद्देशाने कामाला सुरुवात झाली. सन १९०७ पर्यंत कृषि व भुमी अभिलेख ही खाती एकत्रितरित्या कार्यरत होती. सन १९१५-१६ मधे तत्कालीन कृषि संचालक श्रीयुत किटींग यांनी जमिनीची धुप थांबवण्यासाठी केलेल्या प्रयोगाचे आशादायक निष्कर्ष आल्यानंतर सन १९२२ पासून मृद संधारणाची कामे सुरू केली.

सन १९४२ मध्यें संमत झालेला जमीन सुधारणा कायदा १९४३ मध्यें अंमलात आल्यापासून जमीन सुधारणांची विविध कामे कृषि खात्यामार्फत राबविण्यांत येवू लागली. सन १९४३ मध्यें तत्कालीन सरकारने कृषि व इतर पूरक क्षेत्रातील समस्यांचा विचार करून शेतीकरता प्रथमच सर्वंकष कृषि धोरण आखले. या धोरणानुसार कृषि उत्पादनासाठी पाण्याचा सिंचन म्हणून उपयोग करण्यास सुरुवात झाली.

## कार्यालय
## कॅबिनेट मंत्र्यांची यादी
# धनंजय मुंडे
# अब्दुल सत्तार
# माणिकराव कोकाटे
# दत्ता मामा भरणे

## राज्यमंत्र्यांची यादी
## प्रधान सचिवांची यादी
## अंतर्गत विभाग 
*कृषीविभाग
*कृषी व पदुम विभाग
*महाराष्ट्र राज्य कृषी व पणन मंडळ
*महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ
*राष्ट्रीय कृषी व ग्रामिण विकास बँक
*महाराष्ट्र कृषी उद्योग विकास महामंडळ

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्र सरकार
* महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
* महाराष्ट्र शासन
## अधिकृत संकेतस्थळ 
वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
पंचचुली

**पंचचुली** ही हिमालय पर्वतातील कुमाऊच्या पूर्वेकडे स्थित पर्वत रांग आहे. ही भारतातील उत्तराखंड राज्यात आहे. यात पाच शिखरे असून सगळ्यात उंच शिखराची उंची ६,३३४ मिटर आहे. पांडवांच्या *पाच चुली* अशा नावाने ही शिखरे ओळखली जातात.
हिमालयात ज्या ठिकाणी गिरीभ्रमणास जातात त्यापैकी हे एक ठिकाण आहे.

वर्ग:हिमालय
वर्ग:उत्तराखंड
नोटबंदी

**नोटबंदी** म्हणजे चलनात असणाऱ्या नोटा ठराविक कालावधी नंतर चलन बाह्य ठरवणे. त्या कालावधी नंतर चलन म्हणून वापरता येत नाही.

८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी रात्री ८.३० वाजता भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण निर्णय जाहीर केला कि *रात्री १२ नंतर ५०० व हजाराच्या नोटा चलनातून बाद केल्या जातील*. ३० डिसेंबर २०१६ पर्यंतच बँक खात्यात हे चलन भरता येईल.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:चलने
लॉर्ड वेव्हेल

**आर्चिबाल्ड पर्सिव्हाल वेव्हेल**(५ मे, इ.स. १९८३ - २४ मे,इ.स. १९५०) हे ब्रिटिश भारताचे गव्हर्नर जनरल होते.

कारकीर्द- १ ऑक्टोबर ,इ.स. १९४३ ते २१ फेब्रुवारी इ.स. १९४७ 
ऑक्टोबर, १९४३ मध्ये लॉर्ड वेव्हेलने व्हाइसरॉय पदाची सूत्रे घेतली. वेव्हेलच्या काळात द्वितीय महायुद्ध समाप्त झाले. वेव्हेलने राजकीय पेचप्रसंग  सोडविण्यासाठी जून १९४५ मध्ये सर्वपक्षीय बठक सिमला येथे बोलवली. इंग्लंडच्या मजूर पक्षाने भारतात १९४६ मध्ये कॅबिनेट मिशन पाठविले. कॅबिनेट मिशनच्या शिफारशीने निवडणुका होऊन २ सप्टेंबर, १९४६ रोजी नेहरूंचे हंगामी सरकार स्थापन झाले. भारतात घटना समितीच्या बैठकांस सुरुवात झाली. आझाद हिंदी सेनेच्या सनिकांच्या फाशीच्या शिक्षा जनमताच्या दबावामुळे व्हाइसरॉय वेव्हेलला रद्द कराव्या लागल्या. पंतप्रधान अ‍ॅटलीने भारताच्या स्वातंत्र्याची घोषणा केली. भारतीय घटनात्मक पेचप्रसंग सोडविण्याच्या वादात वेव्हेलला राजीनामा द्यावा लागला.

वर्ग:भारताचे गव्हर्नर जनरल
वर्ग:इ.स. १८८३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९५० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भाताच्या जाती

तांदूळ पिकाला कृषी संदर्भात *भात* असे संबोधतात. याच्या अनेक जाती आहेत.

## पश्चिम घाटात
* आंबेमोहोर
* इंद्रायणी
* ताम साळ
* वरगळ 
*दप्तरी
*आर् २४ 
*कोलपी

वर्ग:पिके
ऊर्जा विभाग (महाराष्ट्र शासन)

**ऊर्जा विभाग मंत्रालय ** हे महाराष्ट्र शासनचे एक मंत्रालय आहे . महाराष्ट्र राज्याच्या विकासासाठी वार्षिक योजना तयार करण्याची जबाबदारी आहे.

मंत्रालयाचे नेतृत्व कॅबिनेट स्तरावरील मंत्री करतात. देवेंद्र फडणवीस हे सध्या ऊर्जा विभाग मंत्री आहेत. आणि महाराष्ट्राचे उप मुख्यमंत्री.

## कार्यालय
## कॅबिनेट मंत्र्यांची यादी
## राज्यमंत्र्यांची यादी
## प्रधान सचिवांची यादी
==अभा शुक्ला उर्जा विभाग महाराष्ट्र शासन===

## अंतर्गत विभाग 
*महाराष्ट्र राज्य विद्युत मंडळ
*महाराष्ट्र उर्जा विकास अभिकरण
*महाराष्ट्र राज्य विद्युत नियामक आयोग
*महाराष्ट्र राज्य विद्युत वितरण कंपनी मर्या.
*महाराष्ट्र राज्य विद्युत निर्मिती कंपनी मर्या.
*महाराष्ट्र राज्य विद्युत पारेषण कंपनी मर्या.

## हे सुद्धा पहा 
* महाराष्ट्र सरकार
* महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
## अधिकृत संकेतस्थळ 
वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
शेण

भारतात सहसा, गाय व म्हैस वर्गातील जनावरांच्या विष्ठेस **शेण** म्हणतात. या शेणाचे अनेक उपयोग आहेत.

ओले म्हणजे ताजे शेण व वाळलेले शेण दोन्हीही वापरता येते. शेणाचा शेतासाठी खत म्हणून वापर करताना, त्याला किमान सहा महिने कुजवून शेणखत बनवले जाते. ही प्रक्रिया अधिक गतीमान करण्यासाठी गांडूळाचा वापर केल्यास त्याला गांडूळ खत म्हणतात. जर नुसतेच कुजवले तर शेणखत म्हणतात. हे शेण नैसर्गिक पद्धतीने नुसते कुजवण्याचे काम ज्या जागेत जेथे होते त्या ठिकाणाला शेणखाई असे म्हणण्याची पश्चिम महाराष्ट्रात पद्धत आहे.अशा प्रकारे तयार झालेले खत हे सेंद्रिय शेती साठी वापरण्यात येते. 

## शेणाचे अन्य उपयोग
* ग्रामीण भागातले पारंपारिक घर सारवायला शेण वापरले जाते.
* शेण थापून वाळवून 'गोवरी' करून चुलीत इंधन म्हणून जाळली जाते.ग्रामीण भाषेत यांना 'शेण्या' असेही म्हणतात.रानात गाईम्हशी चरतांना त्यांनी विष्ठात्याग केल्यावर, तेथेच नैसर्गिकरित्या वाळलेल्या गोवऱ्यांना 'रानगोवऱ्या' म्हणतात. 
* गायीच्या शेणाच्या बनवलेल्या गोवऱ्या धार्मिक कार्यात वापरल्या जातात.धार्मिक कार्यात वापरण्यात येणाऱ्या गोवऱ्यांना 'शोभण्या' म्हणण्याची पद्धत आहे.
* हिंदू धर्मात मृताचे अंत्येष्टीचे वेळी गोवऱ्या वापरण्याची पद्धत आहे. दहनसंस्काराचे वेळी अग्नी हा गोवऱ्या वापरून प्रज्वलीत केल्या जातो.
* शेणाचा उपयोग, बायोगॅस संयंत्र वापरून बायोगॅस निर्मितीसाठीही होतो.हा निर्माण झालेला बायोगॅस जळण व इंधन म्हणून वापरण्यात येतो.
*शेण व गांडूळ यांचा वापर करून उत्तम असे गांडूळखत तयार करता येते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
# शेणखत स्लरी ड्रिप मधून

वर्ग:खते
वर्ग:पशु विज्ञान
वर्ग:शेती
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
लिद

घोडा किंवा गाढवाच्या विष्ठेस **लिद** म्हणतात.

पारंपारिक पद्धतीने कुंभार काम करताना मातीत लिद मिसळले जाते.

सेंद्रिय खत बनवतानाही लिद वापरता येते.

वर्ग:खते
पारंपारिक वाण (बियाणे)

स्वतः शेतात पिकवलेल्या पिकातील काही भाग बियाणासाठी राखून पुढील वर्षात पेरणीसाठी वापरणे म्हणजे शेतात **पारंपारिक वाण** वापरणे होय. असे वाण (बियाणे) कुठलीही रासायनिक प्रक्रिया न करता किंवा किरणोत्सर्गी प्रक्रिया न करता पुनरुत्पादन करण्यासाठी वापरले जाते.

वर्ग:पिके
सिलचर रेल्वे स्थानक

**सिलचर रेल्वे स्थानक** हे भारताच्या आसाम राज्याच्या सिलचर शहरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. २०१४ साली येथील रेल्वेमार्गाचे पूर्णपणे ब्रॉडगेज मध्ये रूपांतर झाल्यानंतर सिलचर भारताच्या इतर भागासोबत जोडले गेले.

## प्रमुख गाड्या
* पूर्वोत्तर संपर्क क्रांती एक्सप्रेस
* कांचनगंगा एक्सप्रेस

## बाह्य दुवे
*माहिती

रे
वर्ग:आसाममधील रेल्वे स्थानके
वर्ग:काछाड जिल्हा
गौरी कुलकर्णी

**गौरी कुलकर्णी** या मराठी अभिनेत्री आहेत, १७ फेब्रुवारी २०१७ रोजी प्रदर्शित झालेल्या रांजण या चित्रपटात त्यांनी मुख्य भूमिका साकारली आहे, गौरी कुलकर्णी यांनी अगदी बालवयापासूनच अनेक राज्यस्तरीय नृत्य स्पर्धेतुन पारितोषिक मिळवली आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री
भारतातील गव्हर्नर-जनरलांची यादी

भारतात **गव्हर्नर-जनरल** पदाची निर्मिती रेग्युलेटिंग अ‍ॅक्ट १७७३ कायद्यानुसार झाली. त्यावेळी बंगाल प्रांत असल्याने न्यायालयाने नियुक्त संचालक मंडळाने अर्थात, ईस्ट इंडिया कंपनीच्या न्यायालयाने गव्हर्नर जनरल या पदाची निर्मिती केली.

Chater Act(सनदी कायदा) १८३३ या  शीर्षकासह 'गव्हर्नर-जनरल ऑफ इंडिया' नेमला गेला.

१७७३ च्या नियमन अधिनियमाने फोर्ट विल्यम ऑफ प्रेसीडेंसीचे गव्हर्नर जनरल किंवा बंगालचे गव्हर्नर जनरल या उपाधीने ईस्ट इंडिया कंपनी (ईआयसी)च्या कोर्टाचे संचालक नियुक्त करण्यासाठी हे कार्यालय तयार केले. न्यायालयाचे संचालक नियुक्त केले गेले. गव्हर्नर जनरलला मदत करण्यासाठी फोर कौन्सिल ऑफ इंडिया (jsjjndjदेचा निर्णय बंधनकारक होता.

सेंट हेलेना अ‍ॅक्ट १८३३. (किंवा भारत सरकारचा कायदा १८३३) यांनी या कार्यालयाला नव्याने नियुक्त केलेले गव्हर्नर-जनरल ऑफ इंडिया.

१८५७ च्या भारतीय विद्रोहानंतर कंपनीचा अंमल संपुष्टात आला, परंतु ब्रिटिश भारत व इतर राज्ये यांच्याबरोबरच ब्रिटिश राजवटीच्या थेट अंशाखाली आली. भारत सरकार अधिनियम १८५८ मध्ये भारताचे राज्य सचिव कार्यालय तयार केले गेले.  १८५८ च्या भारताच्या कारभारावर देखरेख करण्यासाठी, १५ सदस्यांसह (लंडनमधील) नवे कौन्सिल ऑफ इंडियाने सल्ला दिला.  विद्यमान चारचे कौन्सिल ऑफ इंडियाचे गव्हर्नर जनरल ऑफ इंडिया ऑफ इंडिया किंवा एक्झिक्युटिव्ह कौन्सिल ऑफ इंडिया असे औपचारिकपणे नाव बदलण्यात आले.  नंतर भारत सरकार अधिनियम १९३५ ने भारतीय परिषद रद्द केली.

१८५८ च्या भारत सरकारचा कायदा लागू केल्यावर, मुकुटचे प्रतिनिधित्व करणारे गव्हर्नर जनरल व्हायसरॉय म्हणून ओळखले जाऊ लागले. 'व्हायसरॉय' हा पदनाम बहुधा सामान्य भाषेत वापरला जात असला तरी त्याला वैधानिक अधिकार नव्हते आणि संसदेत कधीच कार्यरत नव्हते.  १८५८ च्या घोषणेने लॉर्ड कॅनिंगला "पहिला व्हायसराय आणि गव्हर्नर जनरल" म्हणून संबोधिले, परंतु १८५८ च्या घोषित घोषणेने भारत सरकारची सत्ता स्वीकारण्याची घोषणा केली, परंतु त्याचे वारसदार म्हणून नियुक्त केलेल्या वॉरंटपैकी कोणीही त्यांना 'व्हायसराय' आणि पदवी म्हणून संबोधले नाही.  प्राधान्याने वागणाऱ्या वॉरंटमध्ये आणि सार्वजनिक सूचनांमध्ये वारंवार वापरला जात असे, मुळात सार्वभौम प्रतिनिधीच्या राज्य आणि सामाजिक कार्याशी संबंधित एक समारंभ होता.  गव्हर्नर-जनरल हे मुकुटचे एकमेव प्रतिनिधी म्हणून कार्यरत राहिले आणि भारत सरकारच्या गव्हर्नर जनरलच्या नियुक्त्यांची नियुक्ती ब्रिटिश मुकुट यांनी भारतीय राज्यसचिव यांच्या सल्ल्यानुसार केली.  अनुक्रमे १९५० आणि १९५७ मध्ये प्रजासत्ताक राज्यघटना लागू न होईपर्यंत गव्हर्नर जनरल यांचे कार्यालय नवीन राज्यांत प्रत्येक औपचारिक पदाच्या रूपात अस्तित्वात राहिले.

## गव्हर्नर-जनरल यांची यादी
नोंदी :

## हे सुद्धा पहा
* बंगाल प्रांताच्या गव्हर्नरची यादी
* भारतीय परिषद
* भारतमंत्री
* भारताच्या राष्ट्रपतींची यादी
* गव्हर्नर-जनरल

## संदर्भ
वर्ग:ब्रिटिश भारत
वर्ग:ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
गणकीयशास्त्र संकुल

हे स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठातिल एक अग्रगण्य शैशनिक संकुल आहे.

याची स्थापना १९९४ मधे झाली होती.सुरुवातिला हे संकुल जैवतंत्रशास्त्र संकुलामधे कार्यरत होते. १९९५ मधे या संकुलाचे गणित, संख्याशास्त्र आणि गणिकीयशास्त्र संकुल असे नाव होते. कालांतराने या संकुलाचे नाव गणकीयशास्त्र संकुल असे नामांकरन करण्यात आले.
पूनम घाडगे

**पूनम घाडगे** या मराठी-हिंदी चित्रपट सृष्ंटीतील एक अभिनेत्री आहेत. जाहिरात, मॉडेलिंग, अभिनय या क्षेत्रात त्या कार्यरत आहेत, तुझ्या विना या गीतसंग्रहात त्यांनी अभिनय केला आहे, त्याचप्रमाणे पुणे फेस्टिवल, सलाम पुणे पुरस्कार अश्या अनेक सोहळ्यामध्ये त्यांनी अनेक नामवंत कलाकारांसोबत नृत्याविष्कार सादर केला आहे.

## अभिनय कारकीर्द 
* तुझ्या विना (मुख्य अभिनेत्री - गीतसंग्रह)
* वंदे मातरम (गीतसंग्रह)
* सजन घर आओ रे (गीतसंग्रह)

## जाहिरात 
* झील कॉलेज 
* एस के व्हिजन

## लघू चित्रपट 
* इट्स न्याचरल 
* जागो ग्राहक

## प्रायोगिक नाटक 
* त्याची परीकथा

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
भारतातील सर्वात उंच पुतळ्यांची यादी

उंचीनुसार '''''' खालीलप्रमाणे आहे.

## पेक्षा जास्त 
## पेक्षा कमी 
## बांधकाम चालू / नियोजन 
## बाह्य दुवे
## संदर्भ 
वर्ग:शिल्पकला

वर्ग:याद्या
वर्ग:कला
आई समजून घेताना

**आई समजून घेताना** हे उत्तम कांबळे या यांचे आत्मचरित्र आहे. हे मराठीतील आंबेडकरी लेखक आहेत.

आई समजून घेताना' हे उत्तम कांबळेंचे पुस्तक वाचताना आणखी एका आईची ओळख होते. वयाच्या पन्नासाव्या वर्षी आठवणी ताणत लिहिलेले हे पुस्तक. जसे आठवत गेले तसे लिहित गेल्यामुळे आठवणींना अनुक्रमणिका नाहीत. लेखकाच्या आयुष्यात प्रकाशवाटा घडविण्यासाठी आयुष्यभर राबलेली लेखकाची 'अक्का' स्वतःसाठी वर्तमान घडवू शकली नाही ही लेखकाची तक्रार. स्वतः अतिशय कष्ट घेऊन मुलांच्या वारेमाप खर्चामुळे अस्वस्थ होणारी आई...'तुझ्या लहानपणी आपन दोघं रोजगाराला गेलो आणि दिवसभर राबलो तर फक्त चार-पाच रुपये मिळायचे. इथं तुझं पोरगा तर दहा रुपयाच्या चॉकलेटचा एकच घास करतो. तुला मागचं दिवस कसं आठवत नाहीत' लेखकाला वारंवार भूतकाळात नेणारी लेखकाची आई. भाकरीच्या तुकड्यासाठी लहाणपणाची लाचारी आठवायला लावायची, तोंडातून लाळ गळेपर्यंत विनवण्या आठवायला लावायची. माणसाच्या दुखा:चे कारण इच्छाच असते हे तत्त्वज्ञान सांगणारी आईच असते....लेखक आणि त्यांच्या आईचा संवाद सतत तुसड्यासारखा दिसतो. उदा. लेखकाने विचारले 'जेवलीस का?' ती म्हणायची, 'ढकलंलं दोन तुकडं पोटात'. 'कशी आहेस?' असे विचारल्यावर म्हणायची 'कसंचं काय, मरण जवळ आलंय'. 'डॉक्टरांकडे जाऊया का? 'डॉक्टर का कुणाचं मरण कायमचं रोखतो?' असे संवाद पुस्तकात जागोजागी दिसतात. अर्थात ती असे का बोलते त्याचा शोध लेखक घेतांना त्यांना जाणवते की, आईने अपार घेतलेले कष्ट...तिच्यासमोर आजच्या सुखात भूतकाळातील भाकरी मिळवण्याची युद्धगाणी आठवायची आणि लेखक 'आई' ने घेतलेल्या कष्टाच्या आठवणीत रमून जातो. पैसे नसल्यामुळे डोक्याच्या केसांचा पुंजका विकुन मिळालेल्या पैशातून बुड्ढी के बाल (मिठाई ) मुलांना देणारी आई. फ्लॅट मधे राहत असल्यामुळे लेखकाच्या आईला बोलण्यासाठी जेव्हा कोणी मिळत नाही तेव्हा रस्त्यावर कोणत्याही बाईमाणसाशी गप्पा मारणारी लेखकाची आई. असे करतांना ऑकवर्ड वाटणारा लेखक. टी. बी. झाल्याचे कळलेले पाहून स्वतःहून नातवंडापासून दूर राहणारी लेखकाची आई. या आणि अशा कितीतरी प्रसंगातून 'आई समजून घेताना' लेखकाची दमछाक होते.

## प्रकाशन
लोकवाङमय गृह

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
ललित गोल्फ आणि स्पा रिसोर्ट

**ललित गोल्फ आणि स्पा रेसोर्ट** हे रेसोर्ट ललित सुरी हॉस्पिटॅलिटी ग्रुपच्या मालकीचे आहे.

ललित सुरी हॉस्पिटॅलिटी ग्रुप हा भारतातील सगळ्यात मोठी आणि वेगाने वाढणारी हॉटेल कंपनी भारत हॉटेल्स लिमिटेडचा उपक्रम आहे.

हॉटेलच्या लॉबीमध्ये केलेले पोर्तुगीज शैलीचे नक्षीदार काम असलेले ललित गोल्फ आणि स्पा रेसोर्ट दक्षिण गोवाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील ८६ एकरात पसरलेले ५ स्टार हॉटेल आहे. लोकांच्या म्हणण्यानुसार हे हॉटेल आरामासाठी तसेच बिजनेस ट्रीपसाठीसुद्धा योग्य आहे. सूर्यास्त बघण्यासाठी खाजगी नौका, डॉल्फिन्स बघण्यासाठी तसेच आरामासाठी हॉटेलकडून पुरविण्यात आलेले क्रुज ही काही खास वैशिष्टे.

राजबाग बीचवर असलेले हे हॉटेल पालोलेम बीच पासून हे रेसोर्ट ड्राईव्ह करत अवघ्या १५ मिनिटांच्या अंतरावर आहे. कोलवा आणि बेनौलीम बीच रेसोर्टपासून ४० कि.मी.च्या अंतरावर आहे. मनोरंजक पर्यटन आकर्षणे जसे सहकारी मसाल्याचे फार्म्स आणि पोंडा मंदिरे म्हाळसा आणि मंगुयेशी अनुक्रमे ४० आणि ६० कि.मी. अंतरावर आहेत. कोतीगाव अभयारण्य हे अवश्य भेट द्यावी असे ठिकाण आहे.

विमानतळ: ६३ कि.मी. / १ तास ३० मिनिटे.
मारगोवा रेल्वे स्थानक: ३१.७ कि.मी. / ३५ मिनिटे.

## वैशिष्टे:
रेजुवा, हा एक समग्र स्पा असून तेथे सुगंधी, आयुर्वेदिक आणि हर्बल चिकित्सा उपलब्ध आहेत. गोल्फ शौकिनांसाठी ४० एकराच्या विस्तीर्ण परिसरात असलेले ९ होल गोल्फ कोर्स उपलब्ध आहे. फिटनेसच्या बाबतीत दक्ष असणाऱ्यांसाठी उत्तम असा फिटनेस क्लब आहे तसेच त्यांच्यासाठी स्विमिंग, टेनिस, स्क्वाश आणि जॉगिंगचीही सुविधा आहे. येथे असलेला बँक्वेट हॉलची ५५० लोकांची आसनव्यवस्था असून रेसोर्टकडून लग्नाच्या इतर आवश्यक सुविधाही पुरविल्या जातात. येथे असलेल्या शॉपिंग सेंटरमधून लोक भेटवस्तू विकत घेऊ शकतात. ग्राहकांच्या सुविधेसाठी येथून विमानतळापर्यंत शटल सेवा पुरविण्यात येते.

## खोल्या
रेसोर्टमध्ये २५५ वातानुकुलीत खोल्या, २३८ समुद्रदर्शनी आणि बगिच्यादर्शनी सूट्स, १४ आलिशान सूट्स आणि ३ प्रेसिडेन्शिअल सूट्स आहेत. सगळ्या खोल्यांमध्ये मिनी बार, खाजगी बाथरूम, रंगीत टीव्ही, टेलिफोन, फ्रीज, हेअर ड्रायर, आणि वृत्तपत्र असतात.

## संदर्भ
वर्ग:गोव्यामधील होटेल
फर्न ट्री

फर्न ट्री (fern tree) 
हा मध्यम उंचीचा सदाहरित वृक्ष त्याच्या आदिम सौदर्यामुळे फार आवडीने उद्यानात लावण्यासारखा सरळ खोड आणि नेच्याच्या पानाच्या आकारच्या रुंद संयुक्त पानांमुळेडौलदार दिसणारे हे झाड तसेच फारसे दिसत नाही. *फर्न ट्री * म्हटलं तरी हे खर नेच नाही हे झाड मुंबईत तसे फारसे लावलेले दिसत नाही 'फर्न ट्री' म्हटलं तरी हे खर नेच नाहीच या झाडाला फेब्रुवारी एप्रिल मध्ये नगन्य वाढणारी पाढरी फुले घोसात येतात. मूळ पूर्व आफ्रिकामधून आलेले हे झाड जिजामाता उद्यान, साग उपवन या दोन्ही बागात आहेत मात्र एस्सेल वर्ल्डमध्ये खऱ्या अर्थाने 'फर्न ट्री' चं प्रसन्न दर्शन होत गोराई जेट्टीवरून गेल्यानंतर रत्याच्या डावीकडून असलेल्या उतारावर रागेने फर्न ट्री लावलेले आहेत आणि अगदी हिरव्यागार भरपूर पर्ण संभाटाने शोभत आहेत पुढे थोड्या अतरावर व त्याच्या धुतार्फाही फर्न ट्री डौलात वाढत आहे.

वर्ग:वनस्पती
हैदराबाद मुक्तिसंग्राम (स्वातंत्र्य सैनिकांच्या मौखिक नोंदी)

**हैद्राबाद मुक्तीसंग्राम (स्वातंत्र्य सैनिकांच्या मौखिक नोंदी)** हा नांदेड येथील स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ यांनी प्रकाशित केलेला ग्रंथ आहे. यांचे संपादन डॉ. प्रभाकर देव यांनी केले आहे. हा ग्रंथ १९९९ साली प्रकाशित करण्यात आला.

या ग्रंथाची एकूण पृष्ठे ४९६ असून ३५० रुपये किंमत आहे.

विद्यापीठाच्या हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम संशोधन साधन प्रकल्प अंतर्गत हा ग्रंथ संपादित करण्यात आला आहे. गोविंदभाई श्रॉफ, जनार्दन वाघमारे आणि गो. रा. म्हैसेकर या प्रकल्पाचे सल्लागार होते. 

ग्रंथामध्ये खालील स्वातंत्र्य सैनिकांच्या प्रत्यक्ष मुलाखती आहेत.

गंगाप्रसादजी अग्रवाल,
रामकृष्ण अनादुरकर,
विजयेंद्र काबरा,
देवराव कांबळे,
खंडेराव कुलकर्णी,
भुजंगराव कुलकर्णी,
ए. मा. कुलकर्णी,
श्रीधरराव कुलकर्णी,
बाबुराव कुंटूरकर, 
पुरुषोत्तम चपळगावकर,
करुणा चौधरी,
देवीसिंह चौहान, 
बाबुराव जाधव, 
रतिलाल जरीवाला,
काशिनाथराव जोशी, 
सुनंदा जोशी, बेळूर्गीकर, 
आण्णाराव टाकलगव्हाणकर, 
माणिकराव टाकलगव्हाणकर, 
अनंतराव नागापूरकर, 
माधवराव नांदेडकर, 
ताराबाई परांजपे, 
सीताराम पप्पू, 
भीमराव पिंगळे,
साहेबराव बारडकर, 
वैद्य तात्यासाहेब महाजन, 
विमलाबाई मेलकोटे,
गो. रा. म्हैसेकर, 
दत्तुगीर तोंडचीरकर, 
गंगुबाई देव,
आर डी देशपांडे, 
दत्तोपंत देशापांडे  जाफराबादकर, 
गो. बा. देशमुख, 
भगवानराव देशमुख, 
विष्णूपंत देशमुख, 
अमृतराव देशमुख, 
कुसुमाकर देसाई, 
वि. पा. देऊळगावकर, 
विठ्ठलराव रत्नाळीकर,
रघुनाथराव रांजणीकर, 
पद्माकर लाठकर, 
नारायणराव लोहारेकर, 
सुमित्रादेवी वाघमारे, 
चंद्रशेखर वाजपेयी,
प्रभाकर वाईकर, 
प्रतिभा वैश्न्पायन, 
भालचंद्र व्याहालकर,
किशोर शहाणे, 
दगडाबाई शेळके, 
गोविंदभाई श्रॉफ,
यशवंतराव सायगावकर,    
विश्वंभरराव हराळकर, 
शंकरराव चव्हाण, 
ग्रंथाच्या आरंभी गोविंदभाई श्रॉफ, जनार्दन वाघमारे, प्रभाकर देव यांचे मनोगत असून  शेवटी चार परीशिष्ट्ये दिली आहेत.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
वर्ग:हैदराबाद मुक्तिसंग्राम
वर्ग:हिंदूंचा छळ
कौशी

**कौशी** या वृक्षाला मराठीमध्ये **खवस** असेही म्हणतात. कौशी हा वृक्ष मार्च-एप्रिल महिन्यात केशरी फुलांनी सजलेला दिसतो. पानगळीच्या मोसमात बघवत नाही असं किरटं झाड एकदा पानांनी डबरलं किंवा फुलांनी बहरलं की किती देखण दिसतं... पानगळीच्या जंगलात या झाडाची बहार मनोरम दिसते. पळस-पांगारा-सावरीच्या बहरायला साजेशी बहार असते खवशीची. याची फळंही अजबचं! पातळ हिरव्या पानांसारख्या फॉलिकलच्या दोन कडांवर याच्या टपोऱ्या चवळीएवढ्या बिया चिकटून असतात. असलं फळ क्वचितच कुठल्या झाडाला येतं. लांब देठाच्या हस्ताकृती पानांनी एरवी शोभणारं राखी रंगाच्या खवल्या खवल्यांच्या खोडाच खवशीच झाड खूप छान दिसत. 

## संदर्भ
वृक्षराजी मुंबईची
प्रकाशक:मुग्धा कर्णिक

वर्ग:वनस्पती
कनक चंपा

चंपाच फुल हे एखादे नाजूक केळ सोलून सालीसकट तसच ठेवलं –त्यावर  त्याचं फुलात रूपांतर केलं तर कसं दिसेल तसे असते चंपाच फुल .या पाकळ्यांना अतिशय सुगंध असतो आणि पाकळ्या सावलीत वळवल्या तर तो सुगंध टिकतोहि . याची पानेही छान पंचकोनी लांबट ,बुरकठ तपकिरी मखमली लव असलेली असतात .चंपाच भव्य झाड सदाहरित सदसुंदर .काही जुनी झाड मोजकीच आहे .त्याच्या जराशा अनियमित आकाराच्या हिरव्या मोठ्या पानामुळे आणि पानाखालच्या पंदरात लवेमुळे खालची बाजू पांढरट दिसत असल्यामुळे झाड एकदा कळले कि सहज ओळखता येते जिजामाता उद्यान ,सागर उपवन मंत्रालयाशेजारचे एच पी उदान येतेही चाफा आहे .पूर्वेला हायवेवर लॅन्दमार्क या लाल्चुठक इमारतीच्या समोर एक जुने चाम्पाचे झाड आहे .ते कधीच फुललेल नाही आणि कधीच फुलनारही नाही कारण ते कापून टाकले आहे .हा फुल एक चान फुल आहे.

## संदर्भ
मुंबईची वृक्षराजी 

वर्ग:औषधी वनस्पती
मलबार आलमंड

मलबार आलमंड

मलबार आलमंड या झाडाला देशी बदाम असेही म्हणतात.या वनस्पतीचे कूल कॉम्ब्रीटेसी आहे. देशी बदामाच्या झाडाची गळती होताना पानं लाल होतात, पिवळी होतात. असा अखेरचा शृंगार करून मग छानपैकी निरोप घेतात. रस्तोरस्ती, अनेक वसाहतींमध्ये, शिस्तीने चक्राकार फांद्यांच्या रचनेने शोभणारी देशी बदामाची झाडे चाळीस ते पन्नास फुट उंची सहज गाठतात. नवी, तरुण झाडे तर अगदीच शिस्तबद्ध असतात. फांद्या खालच्या बाजूला लांबसडक तर वरवरच्या जरा जरा आखूड होणाऱ्या असल्यामुळे झाडाला पॅगोडाचा आकार येतो. पण एकदा झाडं जुनी झाली की ही शिस्त जग गुंडाळून ठेवून डेरेदार होऊ लागतात.
बदामाची फुलं नाजूक असतात. फुलांना उग्रर वास येतो.मंजिऱ्यावर फुलणाऱ्या या पांढरट हिरव्या नाजूक फुलांतून जवळ जवळ अंड्याएवढं मोठं फळ मिळतं. या फळांचे हिरवे गूच्छही खूपच छान दिसतात. पिकल्यावर किरमिजी लाल होणारी ही फळं चवीला तुरट गोड लागतात.या फळांमध्ये प्रथिनांचे प्रमाण फार असते. आतली बी म्हणजे खरचं देशी बदाम हे नाव सार्थ करणारी चवदार चीज असते.हा बदाम सुकामेवा बदाम यांपेक्षा वेगळा असतो .
पानगळीला रंगतदार करणारं हे झाड फार काळ निष्पर्ण रहात नाही. दहा पंधरा दिवसाच्या आतच हिरव्या पर्णकळ्यांनी उमलून येत हा नखरेदार वृक्ष हिरवाकंच नटून बसतो.
 हा वृक्ष मलाया किनारपट्टीवर आढळतो.

## संदर्भ
वृक्षराजी मुंबईची
डॉ.मुग्धा कर्णिक 

वर्ग:वनस्पती
ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)

ब्लॅक बीनस्
इंग्रजी नाव –castanospermum austraie A.Cunn  fabaceae

हे झाड ३०-४०असून त्या मानाने छोटे आहे.या छोट्या झाडाच्या फांद्यांवर लाल –पिवळ्या रंगाची फुले येतात.या झाडाचे शास्रीय नाव कॅस्टनोस्पर्मम ऑस्ट्राले. 'ब्लॅक बीनस' किंवा 'मोरेटॉन–बे चेस्टनट' म्हणून सुपरिचित असलेला हा वृक्ष ऑस्ट्रेलियामधील सदाहरित पर्जन्यमय जंगलात तर सापडतोच पण त्याची समुद्रकिनाऱ्यालगतच्या प्रदेशातही मोठ्या प्रमाणात लागवड केली जाते. भारतात हा वृक्ष शोभिवंत वृक्ष म्हणून काही शहरामधून रस्त्याच्याकडेला लावलेला आढळतो. कोलकत्ता, लखनौ , बेंगलोर या शहरांमधील उद्यानानमध्ये याची थोडी झाडे आढळतात. जिजामाता उद्यान येथेही एक झाड आहे.सदाहरित वर्गामध्ये मोडणारा हा वृक्ष शहरांमध्ये ५०-६० फुट उंच वाढतो. जंगलात याची वाढ १३० फुट झाल्याची नोंद आहे. झाडांची पाने गडद पण चमकदार हिरव्या रंगाची असून ‘संयुक्तपर्णी ‘ गटात मोडतात. फांद्या आसुपालवसारख्या .याची फुले खोडावर येतात व फांद्यांवरील पानांमुळे झाकली गेल्यामुळे सहसा दुरून दिसत नाही. फुले लाल पिवळ्या रंगाची असून पाकळ्या गडद व लाल रंगाच्या असतात. पुंकेसर सुरुवातीला लाल व नंतर पांढरे दिसतात. ओस्ट्रेलियामध्येहा वृक्ष सप्टेंबर ते डिसेंबरमध्ये तो फुलतो. मुंबईत मात्र एप्रिलच्या पहिल्या आठवड्यात फुले येतात. फुलांमध्ये मध असून पक्षांमार्फत परागनाचे कार्य पार पाडते. ओस्ट्रेलियामध्ये मार्च-एप्रिलमध्ये झाडाला शेंगा येतात. हा वृक्ष शोभिवंत म्हणून लावला जात असला तरी त्याच्या मूळ देशात त्याचा पुरेपूर वापर करतात.झाडांची पाने व बिया दोन्हीही गाई-म्हशींना अपायकारक आहे.ओस्ट्रेलियातील आदिवासी बिया फोडून १० दिवस वाहत्या पाण्यात भिजत ठेवतात.असे केल्यामुळे त्यातील ‘सॅपोनीन ‘ नावाचे हानिकारक द्रव्य पाण्यात विरघळते. १० दिवसानंतर सॅपोनीनचा पूर्ण नायनाट करण्याकरिता बिया भाजून घेतात व नंतर त्याची भुकटी बरेच दिवस साठवून ठेवता येते.या भुकटीपासून नंतर केक बनवून खाल्ला जातो. या बियांमध्ये ‘कॅस्टनोस्परमाइन’ नावाचे अल्कलॉईड आहे. सध्या त्यावर HIV-AIDSच्या दृष्टीने महत्त्वाचे संशोधन सुरू आहे.HIV विषाणूची इतरांवर मारा करण्याची क्षमता या कॅस्टनोस्परमाइनमध्ये आढळून आली आहे.
   
## संदर्भ
वृक्षराजी मुंबईची 
डॉ. मुग्धा कर्णिक

वर्ग:वनस्पती
पायमोज्याच झाड

मुंबईत ‘पेरू बालसम’ किंवा सॅन्टाॅस महाॅगनी हा वृक्ष बऱ्याच वर्षापासून स्थायिक झाला आहे. डॉ. शरदिनी डहाणूकरांनी या वृक्षाचे नाव ‘पायमोज्याचे झाड’ असे ठेवले आहे.. त्याची पायमोज्याच्या आकाराची शेंग या नामकरणाला कारणीभूत आहे. मायरोक्झायलॉन बालसासम असे शास्त्रीय नाव लाभलेला हा मध्यम उंचीचा वृक्ष करंज, पळस, पांगारा यांच्या गटातला आहे. लॅटिन अमेरिकेतील पेरू या देशाचा मूळ रहिवासी असलेला हा वृक्ष भारतात काही ठिकाणी स्थिरावला आहे. हा वृक्ष भारतात बंगलोर येथील लालबाग उद्यान, निलगिरी हिल्समधील कलगार उद्यान व दक्षिण भारतातील काही उंचीवरील ठिकाणे येथे शोभेसाठी लावण्यात आला आहे.

साधारण १२०० ते २८०० फुटापर्यंत पायमोज्याच्या झाडाची चांगली वाढ झाल्याचे आढळले आहे. पेरू आणि आजूबाजूचे देश व्हेनिझुएला, ब्राझील, साल्व्हाडोर या देशांच्या पर्जन्यमय जंगलांत या वृक्षाची वाढ १२० फुटापर्यंत होऊ शकते. इतर ठिकाणी मात्र तो ६०-७५  फुटांपेक्षा जास्त उंच होत नाही.
सदाहरित वर्गात मोडणारा हा वृक्ष असून पाने संयुक्त असतात. झाडाचे खोड हे रेझीनयुक्त असून खोडाला छेद दिल्यानंतर तुळशीच्या पानांसारखा सुगंध येतो. एप्रिल-मे महिन्यात पिवळी पांढरी फुले येतात. फुले आकाराने करंजाच्या फुलांएवढी असतात. साधारण मे महिन्याच्या शेवटी झाडाला पायमोज्याच्या आकारासारख्या चपट्या शेंगा येतात.शेंगेच्या टोकाला एकच चपटी बी असते. शेंगेला दोन्ही कडेला चपटे पंख असल्यासारखा वाढीव भाग असतो. शेंग जमिनीवर पडून कुजल्यानंतरच बी बाहेर पडते. झाडाची लागवड ही मुख्यत्वे बीपासूनच होते.
साधारण वीस-पंचवीस वर्षे जुन्या झाडाच्या खोडाला छेद करून त्यातून बाहेर येणारा सुगंधी, तपकिरी, पिवळा, चिकट द्रव कालांतराने कठीण आणि नंतर ठिसूळ बनतो. भारतीय फार्माकोपियामधेही या बालसमचा औषधी उपयोग दिला आहे. हा सुगंधी बालसम ॲन्टीसेप्टिक असून उत्तेजक आहे. कफ सिरपमधेही त्याचा वापर होतो. जखमेवर आणि त्वचारोगांवर लावण्यासाठी बालसम वापरला जातो. खोडापासून सुगंधी तेल तयार केले जाते. हे तेल परफ्युम बनवण्यासाठी मोठया प्रमाणात वापरले जाते. वेगवेगळ्या सौंदर्य-प्रसाधनांमध्ये आणि साबणामध्ये या तेलाचा वापर केला जातो.
दक्षिण अमेरिकेतील काही देशांमध्ये या वृक्षास सॅंन्टोस महोगनी असेही संबोधतात. याचे लाकूड हे खऱ्या महोगनीपेक्षाही गडद रंगाचे असून साल्वाडोर, व्हेनिझुएला इ. देशात सॅंन्टोस महोगनीला खऱ्या महोगनीपेक्षाही जास्त किंमत मिळते. लाकडाचा उपयोग घरातील जमिनीसाठी, फर्निचरसाठी व पॅनेलिंगसाठी होतो. लाकूड सहसा कुजत नाही.

## संदर्भ
वृक्षराजी मुंबईची 
डॉ.मुग्धा कर्णिक 

वर्ग:वनस्पती
रतनगुंज

रतनगुंज

रतनगुंज, वालगुंज
 
शिस्तबद्ध वाढणाऱ्या झाडांच्या घोळक्यात ज्याच्या बेशिस्त वाढीमुळे ओळखता येईल असे झाड म्हणजे रतनगुंज. एक झाड दुसऱ्यासारखं दिसत नाही. कोणाचेही लक्ष वेधून घेण्यासारखे या वृक्षात तसे काहीच नाही. या झाडाच्या लाल चुटूक गुंज बिया जेव्हा झाडाखाली पडलेल्या असतात तेव्हा कोणीही वाकून त्या उचलतोच. 
चीन मलायाचा हा मूळ रहिवासी वृक्ष. भारतात कुठेच आढळत नाही. जे काही वृक्ष आहेत, ते बागेत किंवा रस्त्याच्या कडेला लावलेले आहेत. साधारणत: ३० ते ५० फुट उंच वाढणारा हा वृक्ष. पाने संयुक्त, फुले लंब तुऱ्यात सोनेरी रंगाची, फारशी आकर्षक नसलेली. लांब चपट्या शेंगा घोसात येतात. त्या बियांच्या जागी टपोऱ्या व इतर ठिकाणी चपट असतात. शेंगा सुकल्यावर गुंडाळल्या जातात आणि त्यातील बिया काही काळ तशाच राहून मग खाली पडतात.
झाडाचे लाकूड टणक असते आणि गाभा लालसर रंगाचा असतो. म्हणून त्याला लाल चंदन म्हणून संबोधले जाते. खऱ्या रक्तचंदनात भेसळ करण्यासाठी कधी कधी याचा उपयोग केला जातो. जिजामाता उद्यान, सागर उपवन, हॅंगिंग गार्डन या ठिकाणी हा वृक्ष आपल्याला बघायला मिळतो. त्याचप्रमाणे  मुंबई येथे मेयो रोडवरील विज्ञान संस्थेच्या कोपऱ्यात एक झाड आहे.

## संदर्भ
वृक्षराजी मुंबईची 
डॉ.मुग्धा कर्णिक 

वर्ग:वनस्पती
ठाणे येथे वसंत विहार हायस्कूलच्या जवळ देखील हे झाड आहे.

अंधेरी एम.आय.डी.सी. सिप्झ येथील लेक गार्डन मधे देखील हे झाड आहे.
ओवी गाऊ विज्ञानाची

**ओवी गाऊ विज्ञानाची** हा डॉ. पंडित विद्यासागर यांनी लिहिलेले पुस्तक आहे. यात ओवीबद्ध रचनेतून विज्ञान समजावले आहे. हे पुस्तक पुण्यातील डायमंड पब्लिकेशन्सनी मे २०१३ मध्ये प्रकाशित केले.

वर्ग:मराठी साहित्य यादी
माधव कदम

माधव नारायणराव कदम

जनम -१८ -९-१९३५ होळसमुदर ता. औराद बा. जि. बिदर ५८५४१७

साहितय   १- क्षितिज फिरे गरगरा १९७० 

२- मळा  १९८० 

३ - पाटाच पाणी २००१ 

४ - मातीचा ओलावा २००२ 

५ - माझया कविता २०१० 

६ - परसथान २०१६ 

७ - मनातलया गोषटी २०१६ 

कादंबरी--   ८ - खुरूप २००६

वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
करुणा जमदाडे

माहिती
साहित्यी क. डॉ. करुणा भिमराव  जमदाडे यांची  माहिती
संपूर्ण नाव 	– डॉ करुणा भिमराव जमदाडे
जन्मर 		– 17 सप्टेंकबर १९६६.
प्रकाशीत पुस्त के – 	१ चरित्रात्मंक कांदबरी ‘’ रमा ‘’ 
			२ चरित्रात्मकक कादंबरी ‘’ यशोधरा ‘’
			3 चरित्रात्कक कांदबरी ‘’ अथांग’’ 
इतर लेखण 	– चरित्रात्कबकांदबरी सोबतच वैचारिक लेखन, निबंध, लेखन, पत्र लेखन, सामाजिक, 
राजकिय, स्त्रीा विषयक, जीवनविषयक, या विषयी ही जमदाडे यांनी लेखन  केले व तसेच कविताही लिहीलेल्या् आहेत. 
शिक्षण 	– इयत्ता10 वी 1983 मध्येा मेरीट पास व नंतर बी.ए.एम.एस  2011 मध्येा एम.ए. सायकॉलॉजी २०१५ ते १६ च्या   दरम्या8न कॉन्ी् व लिंग इन सायकॉलाजी पाजी डिप्लो्मा 
पुरस्काजर 	- इ.स 2002 मध्येा 
1.	रमाई कांदबरीस महाराष्ट्र  शासनाच्याच उत्क3.ष्टी वाड्मयी पुरस्काॉर 
2.	इ.स. 2008 मध्येच ‘’ यशोधरा’’ कांदबरीस उत्की.ष्टई वाड्रमयी पुरस्का र 
3.	इ.स. 2008 मध्येध  ‘’ यशोधरा’’ कांदबरीस शिवाजी सावंत कांदबरी पुरस्काकर 
4.	इ.स. 2008 मध्येध ‘’ यशोधरा कांदबरीस रोहीनी वाकडे स्म .ती वाड्रमय पुरस्कारर 
5.	इ.स. 2009 मध्येध ‘’ दैनिक व.त्तीरत्नश सम्राटच्या वतीने ‘’ साहित्यी सम्राट’’ पुरस्काजर प्राप्तह 
6.	इ.स. 2010 मध्येध महाराष्ट्र’ शासनाचा सामाजिक सेवामध्येर आहिल्याबाई होळकर पुरस्काजर 
7.	मराठवाडा विभागीय शिक्षक परीषदामध्येय साहित्यर रत्न  पुरस्कार प्राप्त् 
8.	इ.स. 2017  मध्येे महिला भुषण पुरस्का र व तसेच इतरही सन्माेनचिन्हांबनी सन्माकनित सर्वच क्षेत्रात पुरस्कायर प्राप्तीह 
इतर माहिती 	- डॉ. करुणा भिमराव जमदाडे या साहित्य  क्षेत्रातील महत्तइवाच्याआ असणा-या एका लेखिका 
आहेत. मुळात डॉक्टेरी पेश्याभमध्ये  असणा-या या वाङ्मयीन क्षेत्रातही उंतुंग भरारी घेणा-या लेखिका	म्हॉणुनही ओळख्ला जातात स्वयभावात सौम्या, साध्यां सरळ पण ध्येेयवेड्या व जिद्द चिकाटी परिस्थीाती नुसार सावरून त्या परिस्थमतीवर मात करत असणा-या या लेखिका  आहेत. अशा एक समाजात वेगळी प्रतिष्ठाही असणा-या लेखिका आहेत. 
जश्या  साहित्यट क्षेत्रात डॉक्टळरी क्षेत्रात  तसेच राजकारणातही  अव्वल असणार व्य क्ती मत्वि यांचे आहे. कुणालाही न घाबणा-या व आव्हाणणात्मअक गोष्टय स्वीेकारण्यारची तयारी असणा-या लेखिकाही आहेत विविध क्षेत्रातील गोष्टीुवर लेखणही यांनी केलेले आहे. यांना आलेल्याह अडचणीमध्येर प्रत्येहक परिस्थीलतीत मात करण्या‍ची तयारी दाखणा-या लेखिका जममदाडे या लेखिकेने आपल्याला टोकणा-या म्हवणजेच प्रत्येेक पावलावर असणा-या अडचणींना या गोष्टीचचा स्वीेकार केलेला आहे. हे वैशिष्ट्र ये महत्तववाचे आहे. 
	

वर्ग:चित्र हवे
पंडित विद्यासागर

प्रा.डॉ. **पंडित भालचंद्र विद्यासागर** हे नांदेड येथील स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठचे माजी कुलगुरू आहेत. त्यांनी जैवभौतिकशास्त्र आणि वैद्यकीय भौतिकशास्त्र या विषयांवर संशोधन केले आहे. विद्यासागर हे मराठीत विज्ञानसाहित्यही लिहितात. *सुपरक्लोन* आणि *आंतराळी* या त्यांच्या विज्ञान काल्पनिका प्रसिद्ध आहेत. ओवी गाऊ विज्ञानाची या त्यांच्या ग्रंथास अनेक पुरस्कार मिळाले.

स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठात त्यांनी कुलगुरू पदावर असताना एक शिक्षक एक कौशल्य आणि श्वास या योजना सुरू केल्या. श्वास या योजनेद्वारे दुष्काळी भागातील विद्यार्थ्यांना अर्थसहाय्य देण्यात येते.

ते भारत सरकारचा विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग, मराठी विज्ञान परिषद, तसेच लोकविज्ञान संघटना या संस्थांनी आयोजित केलेल्या कामांमध्ये सहभाग घेतात.

वर्ग:स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पांथस्थ (वनस्पती)

पांथस्थ (Ravenala madagascariensis) हे एक केळीच्या कुळाशी जवळचा संबंध असलेले झाड आहे. परंतु याचे खोड केळीप्रमाणे नसून ताड-माडाच्या झाडाप्रमाणे खडबडीत असते. पांथस्थच्या झाडाचे मूळ जन्मस्थान मादागास्कर असून याची केळीच्या पानांसारखी पाने पंख्याच्या आकारात रचल्यासारखी दिसतात. प्रत्येक पानाला लांबलचक देठ असतो. ४० फूट उंच वाढू शकणाऱ्या या झाडाला एकेका दांड्यावर होडीच्या आकाराची फुले येतात.  दोन पानांमधून वाट काढत हा फुलोरा येतो. फुलांतील बिया निळसर आणि सहज रुजून येणाऱ्या असतात.

पांथस्थच्या डौलदार आकारामुळे हे झाड अनेक उद्योग समूहांच्या उद्यानांत लावलेले दिसते.

## संदर्भ
मुंबईची वृक्षराजी (पुस्तक, लेखिका - मुग्धा कर्णिक)

वर्ग:वनस्पती