open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
विटी-दांडू

विटी -दांडू  हा मराठी मातीतील पूर्वीपासून खेळला जाणारा एक खेळ आहे. हा खेळ छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळातही खेळला जाई. प्रामुख्याने हा खेळ खेडोपाडी खेळला जातो. यामध्ये एक लाकडी दांडू असतो व लाकडापासून तयार केलेली विटी असते.

विटीदांडू हा खेळ पारंपारिक असून खूप मजेशीर खेळ आहे. या खेळामध्ये झाडाचे लाकूड दांडू स्वरूपात वापरले जाते याशिवाय विटी साठी झाडाच्या लाकडाचा छोटासा भाग घेऊन त्याला दोन्ही बाजूने टोक केले जाते.

खेळाचे स्वरूप :

खेळात खूप खेळाडू सहभागी होऊ शकतात. हा खेळ वैयक्तिक आणि सांघिक दोन्ही पद्धतीने खेळता येतो. 

ओलीसुकी (टॉस) करून राज्य कुणावर ते ठरवलं जातं. एखाद्या चपटय़ा खापरीला एका बाजूला थुंकी लावून ओलीसुकी केली जाते. जो ओलीसुकी जिकंतो तो पहिल्यांदा विटी उडवतो. 

जमिनीवर छोटासा खड्डा खोदून (विटी साठी केलेल्या खड्ड्याला गल किंवा गली म्हणतात) त्यावर विटी ठेवली जाते.

एक खेळाडू खड्यामधून विटी दांडूने दूर ढकलतो त्या वेळेस बाकीचे सर्व खेळाडू मैदानात विटी झेलण्यासाठी उभे असतात. त्यावेळेस जर कोणत्याही खेळाडूने विटी झेलली तर विटी मारणारा खेळाडू बाद होतो. विटीचा झेल घेता आला नाही, तर मग त्या गलवर दांडू आडवा ठेवायचा. मग प्रतिस्पर्धी खेळाडू त्याला विटीने मारण्याचा प्रयत्न करतात. जर दांडूला विटी लागली तर खेळाडू बाद. तो बाद झाला नाही तर मग त्याने विटीने गुण मिळवायचे.

यासाठी विटीच्या एका टोकावर दांडू मारून ती विटी हवेत उडवायची आणि जमिनीवर पडू न देता वरच्यावर उडवायची. विटी केवळ दांडूच्या सहाय्याने हवेत उडवणं हे या खेळातलं सगळ्यात मोठं कसब असतं. 

त्यानंतर दांडूच्या सहाय्याने विटी बॅटने बॉल मारतो त्याप्रमाणे दूर भिरकवायची. ती जिथे पडेल तिथे जाऊन पुन्हा ती दूर भिरकवायची. तिथुन पुन्हा त्या खेळाडुंनी विटी फेकायची जर विटी दांडूला लागली तर खेळाडू बाद होतो. 

हा खेळाडू विटी घेऊन जाईल तिथून त्याने पार केलेल्या अंतराच्या प्रमाणात अंक मोजले जातात. विटी एकदाच मारली, तर हे अंतर दांडूने मोजलं जातं. विटी हवेत एकदा हलकेच उडवून मारली असेल तर अर्ध्या दांडूने हे अंतर मोजलं जातं आणि जर हवेतल्या हवेत दोनवेळा विटीला उडवलं असेल तर विटीने मोजायचं. साहजिकच ज्याचं कौशल्य जास्त असेल त्याचे गुण जास्त होतात.
वर्ग:खेळ
माली राष्ट्रीय क्रिकेट संघ

**माली राष्ट्रीय क्रिकेट संघ** हा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये मालीचे प्रतिनिधित्व करणारा संघ आहे.

## इतिहास
## क्रिकेट संघटन 
## महत्त्वाच्या स्पर्धा
## माहिती
## बाह्य दुवे
क्रिकेट संघटना
वर्ग:रिकामी पाने
सेंट हेलेना राष्ट्रीय क्रिकेट संघ

**सेंट हेलेना क्रिकेट संघ** आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये सेंट हेलेना या लहान आणि दुर्गम ब्रिटिश बेटाचे प्रतिनिधित्व करतो.

## इतिहास
## क्रिकेट संघटन 
## महत्त्वाच्या स्पर्धा
## माहिती
## बाह्य दुवे
वर्ग:रिकामी पाने
साहिबजादा अजित सिंह नगर

**साहिबजादा अजित सिंह नगर** (जुने नाव: मोहाली) हे भारताच्या पंजाब राज्यातील एक शहर आहे.

वर्ग:पंजाबमधील शहरे
वर्ग:साहिबजादा अजित सिंह नगर
जॉन मॅकलीन

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वेण्णा नदी

**वेण्णा नदी** महाराष्ट्रातील एक नदी आहे. महाबळेश्वर तालुक्यातील श्रीक्षेत्र महाबळेश्वर येथून कृष्णा, वेण्णा, कोयना, गायत्री व सावित्री या पाच नद्यांचा उगम झालेला आहे. जिल्ह्यातील नद्या प्रामुख्याने सह्याद्रीत उगम पावून पूर्व व दक्षिणेकडे वाहणाऱ्या आहेत. वेण्णा नदी ही पश्चिम महाराष्ट्रासाठी वरदान ठरली आहे.

नागपूर जिल्ह्यात वेगळी वेण्णा नदी आहे.

पहा :जिल्हावार नद्या

वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
केव्हिन राइट

राइट,केव्हिन
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉन डायसन

**जॉन डायसन** (जून ११, इ.स. १९५४ - कोगाराह, न्यू साउथ वेल्स - ) हा ऑस्ट्रेलियाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.

डायसन सध्या वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाच्या प्रशिक्षकपदी आहे.

डायसन,जॉन
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ट्रेव्हर चॅपल

चॅपल, ट्रेव्हर
चॅपल, ट्रेव्हर
चॅपल, ट्रेव्हर
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्रेंच क्रिकेट

**फ्रेंच क्रिकेट** हा प्रामुख्याने मुले, कुटुंबे आणि मेजवानीच्या प्रसंगी खेळला जाणारा क्रिकेट खेळाचा एक मनोरंजक आणि अनौपचारिक प्रकार आहे. या खेळाचे स्वरूप पारंपारिक क्रिकेटपेक्षा वेगळे असून तो अतिशय कमी जागेत आणि कमी साहित्यात खेळता येतो. यात फलंदाज मध्यभागी उभा राहतो आणि त्याचे पाय हेच *विकेट* किंवा *स्टंप्स* म्हणून मानले जातात. इतर खेळाडू फलंदाजाच्या भोवती उभे राहून चेंडू फेकून त्याला बाद करण्याचा प्रयत्न करतात. जर चेंडू फलंदाजाच्या गुडघ्याखाली लागला, तर तो बाद मानला जातो. हा खेळ विशेषतः इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड मध्ये लोकप्रिय असून, क्रिकेटची मूलभूत कौशल्ये आणि चपळता विकसित करण्यासाठी हा एक उत्तम सराव मानला जातो.

## संदर्भ 
वर्ग:क्रिकेटचे प्रकार
ग्लेन ट्रिंबल

**ग्लेन सॅम्युएल ट्रिंबल** (१ जानेवारी, इ.स. १९६३:हर्स्टन, क्वीन्सलॅंड, ऑस्ट्रेलिया - ) हा कडून २ एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पीटर टेलर

टेलर,पीटर
टेलर,पीटर
टेलर,पीटर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अँड्रु झेसर्स

झेसर्स,अँड्रु
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जेमी सिडन्स

सिडन्स,जेमी
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इयान हीली

thumb|इयान हीली
**इयान हीली** (३० एप्रिल, इ.स. १९६४:ब्रिस्बेन, क्वीन्सलॅंड, ऑस्ट्रेलिया - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी करायचा व यष्टिरक्षक स्थानावर क्षेत्ररक्षण करायचा.

याची पुतणी अलिसा हीली कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळते.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म
मार्क टेलर

टेलर,मार्क
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्रेग मॅकडरमॉट

क्रेग यांचा पुत्र बेन मॅक्डरमॉटसुद्धा ऑस्ट्रेलियाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळतो.

मॅकडरमॉट,क्रेग
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पॉल रायफेल

**पॉल रॉनल्ड रायफेल** (१९ एप्रिल, १९६६:बॉक्स हिल, व्हिक्टोरिया, ऑस्ट्रेलिया - ) हे कडून ३५ कसोटी आणि ९२ एकदिवसीय सामने खेळलेले क्रिकेट खेळाडू आहेत.  हे १९९९ विश्वचषक विजेत्या संघाचा तसेच १९९६ च्या उपविजेत्या संघाचा भाग होते. खेळाडू म्हणून निवृत्ती घेतल्यावर रायफेल क्रिकेट पंच झाले. हे आयसीसीच्या एलीट पॅनलचे सदस्य आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ब्रेंडन जुलियन

जुलियन, ब्रेंडन
जुलियन, ब्रेंडन
जुलियन, ब्रेंडन
जुलियन, ब्रेंडन
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
डेमियन फ्लेमिंग

**डेमियन विल्यम फ्लेमिंग** (२४ एप्रिल, १९७० - ) हा कडून २० कसोटी आणि ८८ एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि जलद-मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.

खेळाडू म्हणून निवृत्ती घेतल्यानंतर फ्लेमिंग दूरचित्रवाणीवर क्रिकेट सामन्यांचे समालोचन करतो.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अँडी बिकेल

**अँड्र्यू जॉन बिकेल** हा ऑस्ट्रेलियाकडून एकदिवसीय व कसोटी क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.

बिकेल, अँडी
बिकेल, अँडी
बिकेल, अँडी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बेन हिल्फेनहौस

वर्ग:चेन्नई सुपर किंग्स माजी खेळाडू
हिल्फेनहौस,बेन
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लागुमॉट हॅरिस

**लागुमॉट गागीमेम निमिडेरे हॅरिस** (इ.स. १९३८ - सप्टेंबर ६, इ.स. १९९९) हा नौरूचा राष्ट्राध्यक्ष होता.

याचा चुलतभाऊ रेने हॅरिस सुद्धा नौरूचा राष्ट्राध्यक्ष होता.

वर्ग:नौरूचे राष्ट्राध्यक्ष
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इंडियन ओशन (बँड)

## सदस्य 
## आल्बम  
**इंडियन ओशन* (१९९३)
**डेझर्ट रेन* (१९९७)
**कंदिसा* (२०००)
**झिनी* (२००४)
**ब्लॅक फ्रायडे* (२००४) (ब्लॅक फ्रायडे चित्रपटासाठी)
**१६/३३० खजूर रोड* (२०१०)

## माहिती 
## बाह्य दुवे 
*
----
वर्ग:संगीतकार
सिल्क रूट (बँड)

**सिल्क रूट** हा एक भारतीय संगीतसमूह होता.

## सदस्य 
## आल्बम 
## माहिती 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:संगीतकार
स्ट्रिंग्स (संगीतसमूह)

150px|right|thumb|स्टेजवर
**स्ट्रिंग्स** हा एक कराचीस्थित पाकिस्तानी पॉप रॉक संगीतसमूह आहे.

## सदस्य 
## आल्बम  
## माहिती 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:संगीतसमूह
वर्ग:रिकामी पाने
यवतेश्वर

**यवतेश्वर** हे साताऱ्या जवळील डोंगराच्या कुशीत वसलेले छोटे गाव आहे. येथे पुरातन शिवमंदीर आहे.

**यवतेश्वर** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील सातारा तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
## हवामान
हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे. साताऱ्यातील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
व्यवहार आणि पद्धती आसने

शरीर शास्त्राच्या नियमानुसार जे स्त्री पुरुषांना म्हणजेच नायक नायिकेस योग्य असेल तेच खरे आसन होय. कामशास्त्रात महत्त्वाची आसने अशी.....
१.
ऑस्ट्रेलियाच्या कसोटी क्रिकेट खेळाडूंची यादी

**ऑस्ट्रेलियाकडून कसोटी क्रिकेट खेळलेल्या खेळाडूं**ची ही नामसूची आहे.  ज्या क्रमाने हे खेळाडू ऑस्ट्रेलियन संघात शामिल झाले त्याच क्रमाने ही यादी केलेली आहे. ज्याप्रसंगी एकाच सामन्यात एकाहून जास्त खेळाडूंनी पदार्पण केले तेथे अशा खेळाडूंच्या आडनावाप्रमाणे त्यांना क्रमांक देण्यात आला आहे.

## खेळाडू
५ जानेवारी २०२५ पर्यंतची आकडेवारी बरोबर आहे.

## हे देखील पहा
* कसोटी क्रिकेट
* ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ
* ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट कर्णधारांची यादी
* ऑस्ट्रेलियाच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी
* ऑस्ट्रेलियाच्या ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी

## नोंदी 
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
*हाउस्टॅट
*क्रिकेट.ऑर्ग

वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील क्रिकेट
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:क्रिकेट नामसूची
वर्ग:ऑस्ट्रेलियन लोकांच्या नामसूची
मृत ज्वालामुखी

ज्या ज्वालामुखीचा अनेक शतके उद्रेक झालेला नाही व भविष्यात तशी शक्यता नाही, त्या ज्वालामुखीला **मृत ज्वालामुखी** म्हणतात.

वर्ग:भूशास्त्र
वर्ग:ज्वालामुखी
सम्राट श्यानफंग

**सम्राट श्यानफंग** (देवनागरी लेखनभेद : **शियानफंग**, **स्यानफंग**, **सियानफंग**; सोपी चिनी लिपी: 咸丰; पारंपरिक चिनी लिपी: 咸豐; फीनयीन: xiánfēng ; उच्चार:  सियाऽऽन-फऽऽऽङ्ग) (जुलै १७, १८३१ - ऑगस्ट २२, १८६१) हा मांचू छिंग राजवंशातला आठवा आणि १८५० ते १८६१ सालांदरम्यान चीनवर राज्य करणारा चौथा छिंगवंशीय सम्राट होता. 

वर्ग:चिनी सम्राट
वर्ग:इ.स. १८३१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १८६१ मधील मृत्यू
प्रतापसिंह भोसले

हा लेख साताऱ्याचे राजे श्रीमंत छत्रपती प्रतापसिंह महाराज यांच्याबद्दल आहे. हे शाहू राजांचे ज्येष्ठ पुत्र होते.

साताऱ्याचे छत्रपती हे मराठय़ांच्या साम्राज्याचे खरे धनी. युगपुरुष शिवाजी महाराजांचे वंशज वंशपरंपरेने साताऱ्याच्या गादीवर होते. तथापि, पेशवाईचे महत्त्व वाढल्याने साताऱ्याचे छत्रपती केवळ नामधारी राहिले. सन १७९३ च्या सुमारास छत्रपती प्रतापसिंहांचा जन्म झाला. साताऱ्याचे छत्रपती दुसरे शाहू सन १८०८ च्या सुमारास मृत्यू पावल्यावर प्रतापसिंह छत्रपती झाले.

तथापि छत्रपतींनी इंग्रजांशी संधान साधले म्हणून दुसऱ्या बाजीरावाने त्यांना आपल्यासोबतच ठेवले. तसेच छत्रपतींच्या हितचिंतकांची तुरुंगात रवानगी केली. १८१७ च्या सुमारास इंग्रजांशी झालेल्या लढाईत बाजीरावाचा पराभव झाला. तेव्हा बाजीराव पळाला आणि छत्रपती इंग्रजांच्या हाती सापडले. सन १८१८ला दुसऱ्या बाजीरावाचा पूर्ण पराभव करून इंग्रजांनी पेशवाई बुडवली. तथापि, छत्रपतीच्या घराण्याचा आपडौल काय आहे याची इंग्रजांना जाण असल्याने त्यांनी छत्रपतींशी तह करून त्यांना मांडलिक बनवले. सातारा आणि आजूबाजूचा प्रदेश या छोट्याशा राज्यातही छत्रपतींनी काही सुधारणा केल्या. त्या इग्रजांच्या डोळ्यात खुपल्या.

पुढे विविध कारणांवरून त्यांचे इंग्रजांशी खटके उडू लागले. स्वाभिमानी असलेल्या छत्रपतींना इंग्रजांची बंधने आता बोचू लागली. अखेर छत्रपतींवर इंग्रजांनी राजद्रोहाचा आरोप ठेवला. आरोप कबूल केल्यास गादीवर ठेवू अन्यथा राज्यास मुकाल, असा तिढा त्यांना टाकला. या गोष्टीस छत्रपतींनी बाणेदारपणे नकार दिला. तेव्हा त्यांना गादीवरून दूर करून त्यांची रवानगी काशी येथे केली गेली. तत्कालिन गव्हर्नर जनरलपुढे त्यांनी आपली बाजू मांडली. पण काही उपयोग झाला नाही. तेव्हा आपला स्वामीनिष्ठ वकील रंगो बापूजी यास आपली कैफियत मांडण्यासाठी त्यांनी इंग्लंडला पाठवले. ‘‘राज्य जाईल अशी धमकी कशाला देता? मी राज्याची हाव कधीच धरली नाही.’’ असे बाणेदार उत्तर त्यांनी इंग्रजांना दिले होते. पण अखेर १४ ऑक्टोबर १८४७ रोजी प्रतापसिंह भोसले यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनानंतर त्यांच्या काही वारसांना इंग्रजांनी गादीवर बसवते. परंतु पुढे दत्तक वारस नामंजूर करून १८४८ च्या सुमारास सातारचे राज्य खालसा करण्यात आले.

प्रतापसिंह भोसले
प्रतापसिंह भोसले
प्रतापसिंह भोसले
शिवाजीराव अनंतराव भोसले

**शिवाजीराव अनंतराव भोसले** (जुलै १५, १९२७ - जून २९, २०१०) हे मराठी वक्ते, लेखक होते.

## बालपण आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी 
भोसल्यांचा जन्म साताऱ्यातील कलेढोण (ता. खटाव) येथे जुलै १५, १९२७ रोजी झाला. त्यांचे वडील अनंतराव भोसले हे प्राथमिक शिक्षक होते. त्यांच्या आईचे नाव अनसूयाबाई होते. 
#भोसल्यांचे थोरले भाऊ लष्करी अधिकारी,
# तर दुसऱ्या क्रमांकावरील थोरले बंधू प्राथमिक शिक्षक आणि 
#त्यानंतरचे बंधू बॅरिस्टर बाबासाहेब भोसले हे महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री होते. 

विटा या लहान गावात शिवाजीरावांनी प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले. पुढे सातारा न्यू इंग्लिश स्कूल, पुण्यातील वाडिया कॉलेज आणि कोल्हापूरच्या राजाराम कॉलेजमध्ये त्यांचे माध्यमिक आणि कॉलेजचे शिक्षण झाले. राजर्षि शाहू महाराजांच्या बोर्डिंगाच्या 'कमवा शिका' योजनेचा लाभही त्यांनी घेतला. कायद्याची पदवी त्यांनी पुण्याच्या आयएलएस लॉ कॉलेजातून घेतली. थोरले भाऊ बाबासाहेब भोसले यांच्याबरोबर साताऱ्यात त्यांनी काही काळ वकिलीही केली.

## अध्यापकीय कारकीर्द
फलटणच्या मुधोजी कॉलेज येथे तर्कशास्त्र, मानसशास्त्र आणि तत्त्वज्ञान हे विषय शिकवण्यास १९५७ मध्ये त्यांनी प्रारंभ केला. अत्यंत कठीण असणारे हे विषय सहज, सोपे करून शिकवण्यात त्यांचा हातखंडा होता. याच कॉलेजमध्ये त्यांनी सुमारे २५ वर्षे प्राचार्यपदाची धुरा सांभाळली. 

१९८८-९१ या काळात त्यांनी छ्त्रपती संभाजीनगरच्या मराठवाडा विद्यापीठाचे कुलगुरुपद सांभाळले.

## वक्तृत्व
शिवाजीराव भोसले एक सुपरिचित व्याख्याते होते. भारतीय तत्त्वज्ञान, भारतीय समाजसुधारक, योगी अरविंद, स्वामी विवेकानंद, छत्रपती शिवाजी महाराज, मराठी संत, तर्कशास्त्र, मानसशास्त्र, साहित्य इत्यादी विषयांवर ते अभ्यासपूर्ण व्याख्यान देत. त्यांपैकी काही व्याख्यानमाला अशा :-

वसंत व्याख्यानमाला, पुणे आकाशवाणी व्याख्यानमाला, श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती ट्रस्ट व्याख्यानमाला,  वगैरे. कन्याकुमारी येथे विवेकानंद शिला स्मारक उभारण्यासाठी शीला स्मारक समितीच्या वतीने शिवाजीराव भोसले यांनी देशभर व्याख्यानमालांचे आयोजन केले होते..

## स्मृती पुरस्कार
पुण्याची प्राचार्य शिवाजीराव भोसले स्मृती समिती दर वर्षी १५ जुलै रोजी त्यांच्या नावाचा स्मृती पुरस्कार प्रदान करते. आजवर हा पुरस्कार मिळालेल्या व्यक्ती :-. शिवशाहीर बाबासाहेब पुरंदरे (इ.स. २०१२), शास्त्रज्ञ डॉ. रघुनाथ माशेलकर (२०१३), साहित्यिक प्रा. द.मा. मिरासदार (२०१४), सामाजिक कार्यकर्त्या सिंधूताई सपकाळ (२०१५), डॉक्टर ह.वि. सरदेसाई (२०१६). फादर फ्रान्सिस दिब्रिटो (२०१७), माजी न्यायमूर्ती नरेंद्र चपळगावकर (२०१८) , संतसाहित्याचे आणि लोकसाहित्याचे अभ्यासक व प्रसिद्ध वक्ते डॉ. रामचंद्र देखणे (२०१९)..

## साहित्य
* कथा वक्तृत्वाची
* चिंतन
* जागर (खंड १ आणि २)
* जीवनवीध
* दीपस्तंभ
* देशोदेशींचे दार्शनिक
* प्रेरणा
* मुक्तिगाथा महामानवाची 
* यक्षप्रश्न
* स्वामी विवेकानंद चरित्र
* हितगोष्टी

## संदर्भ
## बाह्यदुवे
*लोकसत्ता 

वर्ग:मराठी लेखक
कोरेगाव तालुका

**कोरेगांव तालुका** हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. कोरेगांव तालुक्याला मोठी ऐतिहासिक, सामाजिक व शैक्षणिक पार्श्वभूमी लाभली आहे. या तालुक्याने भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात व सामाजिक जडणघडणीत फार मोठे योगदान दिले आहे. आधुनिक भारतातसुद्धा कोरेगांव तालुक्याने आपला वेगळा ठसा उमटवला आहे.

कोरेगांव हे शहर या तालुक्याचे मुख्य ठिकाण आहे.

## गावे
प्रमुख शहरे -: 
* कोरेगाव 
* रहिमतपूर 
* सुर्ली

कोरेगांव तालुक्यातील गावे.
कोरेगाव,शिरढोण, 
कोरेगांव - कुमठे, 
सातारारोड, 
सोनके, 
देऊर, 
पिंपोडे बु., 
वाघोली, 
दहिगाव, 
करंजखोप, 
रणदुल्लाबाद, 
सोळशी, 
नायगाव, 
नांदवळ, 
सर्कलवाडी, 
चवणेश्वर, 
भावेनगर, 
विखळे, 
खोलवडी, 
पळशी, 
अनपटवाडी, 
चौधरवाडी, 
खामकरवाडी, 
खेड कोरेगाव, 
साप कोरेगाव, 
वेळू, 
चिमणगाव, 
भोसे, 
तळिये, 
बनवडी, 
तडवळे, 
अंबवडे, 
पिंपोडे खु., 
वाठार, 
रुइ, 
आजादपुर, 
आसनगाव, 
किनई, 
भक्तवाडी, 
देऊर, 
भाकरवाडी, 
जळगाव, कोरेगाव तालुका, 
सुर्ली

अशी ही मोजकी प्रसिद्ध गावे आहेत.

## चतुःसीमा
कोरेगाव तालुक्‍याच्‍या उत्‍तरेस खंडाळा व फलटण हे तालुके तर पश्चिमेस वाई सातारा हे तालुके दक्षिणेस कराड तालुका पूर्वेस खटाव तालुका.हेत.

## प्रसिद्ध व्यक्ती
कोरेगाव तालुक्यातल्या कुमठे गावचे कानाने बहिरे असलेले कुस्तीगीर भरत जगदाळे यांनी बल्गेरियात मार्च २०१४मध्ये झालेल्या १७व्या जागतिक कुस्ती स्पर्धेत भाग घेतला होता.

## पाहण्यासारखी ठिकाणे
जरंडेश्वर

हरेश्वर                                 

कल्याणगड (नांदगिरी चा किल्ला )

## संदर्भ साप गावचे अमोल कुलकर्णी
फोन नंबर 

## बाह्य दुवे 
* कोरेगांव तालुक्याचा नकाशा

वर्ग:सातारा जिल्हा
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील तालुके
वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
जोसेफ लुई लाग्रांज

**जोसेफ लुई लाग्रांज** (जानेवारी २५, १७३६:तुरिन, इटली - एप्रिल १०, १८१३:पॅरिस, फ्रांस) हा गणितज्ञ व गणितीय भौतिकशास्त्रज्ञ होता.

याचेच मूळ नाव *ज्युसेप्पे लोडोव्हिको लाग्रांजिया* असे होते.

अतिशय तल्लख असलेला लाग्रांज वयाच्या विसाव्या वर्षी तुरिनच्या आर्टिलरी स्कूल मध्ये प्राध्यापकपदावर पोचला. लियोनार्ड ऑयलर व ड'अलॅम्बर्टच्या भलावणीवरून त्याला बर्लिनच्या प्रशियन विज्ञान अकादमीचा निदेशक म्हणून नेमण्यात आला. या पदावर वीस वर्षे राहून लाग्रांजने सखोल संशोधन करून ते प्रसिद्ध केले.

लाग्रांज, जोसेफ, लुई
लाग्रांज, जोसेफ, लुई
लाग्रांज, जोसेफ, लुई
लाग्रांज, जोसेफ, लुई
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चार्ल्स बॅनरमन

**चार्ल्स बॅनरमन** (३ जुलै, इ.स. १८५१ - २० ऑगस्ट, इ.स. १९३०) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता. बॅनरमनने सर्वप्रथम कसोटी सामन्यात खेळताना पहिले शतक ठोकले.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ब्रॅन्स्बी कूपर

कूपर,ब्रॅन्स्बी
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
टॉम होरान

होरान,टॉम
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्रेड स्पॉफ्फोर्थ

स्पॉफ्फोर्थ, फ्रेड
स्पॉफ्फोर्थ, फ्रेड
वर्ग:इ.स. १८५३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉर्ज अलेक्झांडर (क्रिकेट खेळाडू)

अलेकझांडर,जॉर्ज
अलेकझांडर,जॉर्ज
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
थॉमस ग्रूब

ग्रूब,थॉमस
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वॉशिंग्टन पोस्ट

**वॉशिंग्टन पोस्ट** हे वॉशिंग्टन डी.सी. येथून प्रसिद्ध होणारे अमेरिकन दैनिक आहे. अमेरिकेची राजधानी वॉशिंग्टन डी.सी. भागातील सर्वाधिक खपाचे हे दैनिक आहे., याच्या वॉशिंग्टन, डी.सी., मेरीलँड आणि व्हर्जिनिया साठीच्या छापील आवृत्त्या आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:अमेरिकेमधील वृत्तपत्रे
वर्ग:वॉशिंग्टन, डी.सी.
अन्वर (गायक)

हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक.

वर्ग:पार्श्वगायक
राजकुमार (अभिनेता)

'''''' (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) हे हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक  आहेत.

राजकुमार,डॉ.
हरिचरन

'''''' (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) हे लोकप्रिय हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक आहेत.

## पूर्वायुष्य 
## सांगीतिक कारकीर्द 
## संगीत ध्वनिमुद्रिका 
## पुरस्कार व सन्मान
्ग:गायक]]
पार्श्वगायक

**पार्श्वगायक** हा तो गायक असतो ज्याचा आवाज रेकॉर्ड करून चित्रपटात वापरतात. त्याचा गाण्यांवर कलाकार ओठ हलवुन ते गाण त्यांनीच म्हणल आहे असा अविर्भाव करतात.

## पुरुष पार्श्वगायक
* सचिन देव बर्मन
* अभिजीत
* अन्वर (गायक)
* डॉ. राजकुमार ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* हरिचरन
* हरिहरन ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* जयाचंद्रन ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* किशोर कुमार
* के.जे.येसुदास( ७ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* के.एल.सैगल
* कुमार सानु
* मधु बालक्रिष्णन
* मन्ना डे( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* मनो
* एम.जी. श्रीकुमार( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* मोहम्मद रफी( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* मुकेश( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* प्रदिप सोमासुंदरन
* शान
* सोनु निगम ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* एस.पी. बालसुब्रमण्यम ( ६ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* तलत महेमूद
* उदित नारायण ( ३ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* सुधीर फडके
* रविंद्र साठे
* सी. रामचंद्र
* रामदास कामत
* श्रीधर फडके

## महिला पार्श्वगायिका
* अलिशा चिनॉय
* अलका याज्ञिक( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* आशा भोसले( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* चित्रा सिंग
* गायत्री अशोकन
* गीता दत्त
* जसपींदर नरूला
* ज्योत्सना राधाकृष्णन
* कविता सुब्रमण्यम
* के.एस.चित्रा( २ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* लता मंगेशकर ( ३ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* पी. सुशिला ( ५ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* राजकुमारी
* साधना सरगम( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* क्षेया घोशाल ( १ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* एस. जानकी ( ४ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* सुजाथा मोहन
* सुनिधी चौहान
* वनी जयरामन ( ३ वेळा राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते)
* वसुंधरा दास
* सुमन कल्याणपूर
* उषा मंगेशकर
* सुलोचना चव्हाण
वर्ग:गायन 
वर्ग:कलाकार
वसुंधरा राजे शिंदे

**वसुंधरा राजे शिंदे** (राजस्थानी : वसुंधरा राजे सिंधिया;  ८ मार्च १९५३) ह्या भारतामधील राजस्थान राज्याच्या विद्यमान मुख्यमंत्री आहेत. ह्यापूर्वी डिसेंबर २००३ ते डिसेंबर २००८ दरम्यान त्या ह्या पदावर होत्या. त्या राजस्थानच्या पहिल्या महिला मुख्यमंत्री आहेत.

## बालपण आणि शिक्षण
वसुंधरा राजेंचा जन्म ८ मार्च १९५३ रोजी मुंबईमध्ये झाला. विजयाराजे शिंदे आणि ग्वाल्हेरचे महाराजा जिवाजीराव शिंदे यांच्या कन्या आहेत. ग्वाल्हेरच्या मराठा राजघराण्याच्या त्या वारसदार आहेत. त्यांचे शालेय शिक्षण प्रेझेंटेशन कॉन्व्हेंट, कोडाईकॅनल,तामिळनाडू येथे झाले. मुंबईच्या सोफिया कॉलेजमधून अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्र या विषयात पदवी शिक्षण घेतले.

## राजकीय कारकीर्द 
१९८२ मध्ये वसुंधरा राजेंचा सक्रिय राजकारणात प्रवेश झाला. त्यांच्या राजकारणातील सहभागात त्यांची माता विजयाराजे सिंधिया यांची निर्णायक भूमिका होती. भारतीय जनता पक्षात अनेक संघटनात्मक पदे सांभाळल्यानंतर १९८५ मध्ये त्या राजस्थानच्या विधानसभेवर निवडून गेल्या. १९८९ पासून सलग चार वेळा झालावाड, राजस्थान मतदारसंघातून लोकसभेत निवडून गेल्या.

## वैयक्तिक आयुष्य 
पूर्व राजस्थानमधील ढोलपूरच्या राजघराण्यातील हेमंत सिंग यांच्यासोबत १७ नोव्हेंबर १९७२ रोजी त्यांचा विवाह झाला. विवाहपश्चात एका वर्षातच त्या विभक्त झाल्या.आपल्या निवडणुक प्रचारादरम्यान अनेकदा ढोलपूरच्या जाट राजघराण्यासोबत असलेल्या संबंधांचा त्यांनी उल्लेख केला आहे. मुख्यमंत्री पदाची धुरा हाती घेतल्यानंतर त्यांच्या रिक्त झालेल्या लोकसभेच्या झालावाड मतदारसंघातून त्यांचे पुत्र दुष्यंत सिंग निवडून आले.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:राजस्थानचे मुख्यमंत्री
वर्ग:भारतीय राजकारणी
वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी‎
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
के.जे. येशुदास

**के. जे. येशुदास** (पूर्ण नाव **कट्टासेरी जोसेफ येसुदास**) (जन्म:१० जानेवारी, १९४०) एक भारतीय पार्श्वगायक आणि संगीतकार आहेत. येसुदास जो भारतीय शास्त्रीय, भक्ती आणि चित्रपट गीते गातो. येसुदास यांनी आपल्या सहा दशकांच्या कारकिर्दीत मल्याळम, तमिळ, कन्नड, तेलुगु, तुळू, हिंदी, ओडिया, बंगाली, मराठी तसेच अरबी, यासह विविध भारतीय भाषांमध्ये तसेच इंग्रजी, लॅटिन आणि रशियन भाषांत ५०,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केल्याचा अंदाज आहे. त्यांना अनेकदा गानगंधर्वन म्हणून संबोधले जाते. येसुदास यांनी एकाच दिवसात विविध भाषांमध्ये ११ गाणी गाण्याचा विक्रम केला आहे. त्यांनी 1970 आणि 1980 च्या दशकात अनेक मल्याळम चित्रपट गीते देखील रचली आहेत.

## संदर्भ 
येसुदास,के.जे.
येसुदास,के.जे.
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
मुकेश

'''''' माथुर  (जन्मदिनांक : २२ जुलै १९२३; मृत्यः २७ ऑगस्ट १९७६) हे  हिंदी चित्रपटसृष्टीतील लोकप्रिय पार्श्वगायक होते. मुंबईतील चौपाटी परिसरात राहणाऱ्या श्रीमंत व्यक्ती रायचंद त्रिवेदी यांची कन्या सरला ही मुकेश यांची पत्नी होती. अठरा वर्षाच्या सरलाने पूजेसाठी देवळात जाण्याचे निमित्त काढले आणि देवळातून निघून थेट मुकेशबरोबर पळून जाऊन लग्न केले(२२-७-१९४६).  मुकेश तेव्हा बेघर होते आणि तत्कालीन प्रसिद्ध नट मोतीलाल याच्याकडे रहात होते.  लग्नाच्याच दिवशी मुकेशचा २२वा वाढदिवस होता. पुढे त्यांना ऋता (जन्मतारीख -२४-४-१९४८) ही कन्या आणि नितीन (जन्मतारीख - २७-६-१९५०) हा मुलगा झाला. मुलांच्या जन्मांनंतर मुकेशच्या कारकिर्दीला बहर आला आणि त्यांची भरपूर गाणी ध्वनिमुद्रित होऊ लागली.

## हिंदी चित्रपट गीते 
मुकेशने गायलेली सुप्रसिद्ध हिंदी चित्रपट गीते (कंसात चित्रपटाचे नाव आणि संगीत दिग्दर्शक) पुढील प्रमाणे आहेत.
* (निर्दोष) (१९४१)
* दिल जलता है तो जलने दे (पहेली नजर; ... ) (१९४५)
* जिंदा हूॅं इस तरह कि गम-ए-जिंदगी नही (आग; शंकर जयकिशन) (१९४८)
* (अनोखा प्यार)
* (अनोखी अदा)
* (मेला) (१९४८)
* अब डरने की कोई बात नही, अंग्रेजी छोरा चला गया (मजबूर; गुलाम हैदर)
* गोकुल की इक नार छबेली, जमुना तट पर आयी रे (मजबूर; गुलाम हैदर)
* ये मेरा दीवानापन है (यहुदी; ...)
* (अंदाज) (१९४९)
* (बरसात) (१९५०)
* मेरा जूता है जापानी  (आवारा) ( १९५१)
* सब कुछ सीखा हमने न सीखी होशियारी (अनाडी,   ) (१९५९)
* कई बार यूॅं भी देखा है (रजनीगंधा, .... ) (१९७४)

## संदर्भ 
(अपूर्ण)

वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॅक ब्लॅकहॅम

ब्लॅकहॅम,जॅक
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तलत मेहमूद

'''''' (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) हे लोकप्रिय हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक होते

मेहमूद,तलत
मेहमूद,तलत
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
उदित नारायण

**उदित नारायण झा** (जन्म : बायसी गोठ, सुपौल जिल्हा, बिहार, १ डिसेंबर १९५५) :- ) हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील नेपाळी पार्श्वगायक आहे. हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील अतिशय प्रसिद्ध व्यक्तींपैकी एक असून त्यांनी अनेक हिंदी चित्रपटांतील गाण्यांना आपला आवाज दिला आहे. विशेषतः शाहरूख खानचे गाणे उदित नारायणच गायचे.

## संदर्भ
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:हिंदी गायक
वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
अलिशा चिनॉय

हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक.

चिनॉय,अलिशा
चिनॉय,अलिशा
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एस.पी. बालसुब्रमण्यम

**एस.पी. बालसुब्रमण्यम /श्रीपती पंडितराद्युला बालसुब्रमण्यम** (तेलुगू: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల) ( ४ जून १९४६, - २५ सप्टेंबर २०२०) हे तमिळ, तेलुगु, कानडी, मल्याळम आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक होते. २५ सप्टेंबर २०२० रोजी कोविड-१९ ग्रस्त झाल्यानंतर चेन्नई येथे त्यांचे निधन झाले.

### बालपण 
एस.पी. बालसुब्रमण्यम यांचा जन्म  मद्रास इलाख्यातील (तत्कालीन) (सध्या तामिळनाडूतील तिरुवल्लूर जिल्हा) कोनेटमपेट या गावी झाला. त्यांचे पिता हरिकथा निरुपणकार होते. संगीताचा वारसा त्यांना बालपणापासून लाभला.शालेय वयात त्यांनी संगीताचा अभ्यास सुरू केला आणि संगीत स्पर्धांमध्ये सहभाग घेतला. एका स्पर्धेत त्यांना प्रथम क्रमांकाचे पारितोषिक प्राप्त झाले.

## सांगीतिक कारकीर्द
गंगाई अमरन,इलयाराजा, अनिरुद्ध , भास्कर या आपल्या संगीत क्षेत्रातील मित्रांसह त्यांनी एका बँडची स्थापना केली. त्यांची मातृभाषा तेलगू होती आणि  एस. पी. कोदंडपाणी यांनी चित्रपटासाठी पार्श्वगायक म्हणून  त्यांना  तेलगू चित्रपटासाठी गायनाची  प्रथम संधी दिली. एम. जी. रामचंद्रन, एम. जी. विश्वनाथन, शिवाजी गणेशन,जेमिनी गणेशन, या दाक्षिणात्य दिग्दर्शकांच्या चित्रपटांमध्ये गायक म्हणून काम करण्याची संधी त्यांना  भविष्यात  मिळाली आणि चित्रपटसृष्टीत पार्श्वगायक म्हणून त्यांचे नाव प्रसिद्ध झाले.
हिंदी चित्रपट सृष्टीतील अभिनेता सलमान खान यांच्या आवाजाशी  साम्य असल्याने त्याच्या चित्रपटातील त्याच्या गीतांना  पार्श्वगायन करण्याची संधी सुब्रमण्यम यांना मिळाली. ही गाणी समाजात  लोकप्रिय ठरली आहेत.

## जागतिक विक्रम
संगीत क्षेत्रात एकाच व्यक्तीने ४०,००० गीते गायल्याचा विक्रम त्यांच्या नावावर गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड यामध्ये नोंदविला गेला आहे. उपेंद्रकुमार या कानडी संगीतकारासाठी १९८१ साली  त्यांनी बारा तासात २१ गाण्यांचे ध्वनिमुद्रण केलेले आहे.
*भारत सरकारकडून दिल्या जाणाऱ्या पद्मश्री  (२००१), पद्मभूषण (२०११) आणि पद्मविभूषण (२०२०) या सर्वोच्च बहुमानाचे प्राप्तकर्ता होते. इ.स. २०२०चा पद्मविभूषण पुरस्कार त्यांना मरणोत्तर दिनांक ८ नोव्हेंबर २०२१ रोजी भारताचे राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते त्यांच्या कुटुंबियांना प्रदान करण्यात आला.
*२०१२ मध्ये, त्यांना भारतीय चित्रपटातील योगदानाबद्दल राज्य एनटीआर राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
*२०१६ मध्ये,त्यांना त्या वर्षीचे भारतीय चित्रपट व्यक्तिमत्त्व म्हणून रौप्य मयूर पदक देऊन गौरविण्यात आले.
*कन्नड, तेलगू, तामिळ आणि हिंदी या चार वेगवेगळ्या भाषांमधील कामांसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायकासाठी सहा राष्ट्रीय चित्रपट मिळाले  जिंकले
*आंध्र प्रदेश राज्य तेलुगू चित्रपटातील त्यांच्या कार्यासाठी नंदी पुरस्कार आणि कर्नाटक आणि तामिळनाडूमधील इतर अनेक पुरस्कार त्यांना दिले गेले होते.
*या व्यतिरिक्त, त्यांनी फिल्मफेर पुरस्कार , आणि सहा फिल्मफेर अवॉर्ड्स दक्षिणमध्ये जिंकले होते.

## संदर्भ 
बालसुब्रमण्यम, एस.पी.
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
मनो

**नागूर साहेब** (टोपण नाव मनो) हे एक भारतीय पार्श्वगायक, व्हॉईस-ओव्हर कलाकार, अभिनेता आणि संगीतकार आहेत.

मनो यांनी चित्रपटातील आणि खाजगी विविध तेलुगू, तमिळ, बंगाली, कन्नड, मल्याळम, हिंदी, तुलु, कोकणी आणि आसामी अशी २४,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत. त्यांनी संपूर्ण खंडांमध्ये ३००० हून अधिक थेट मैफिली सादर केल्या आहेत. मुथु (१९९५) या तेलुगू चित्रपटापासून रजनीकांतसाठी डबिंग कलाकार म्हणूनही त्यांनी काम केले आहे.

मनो यांचे लग्न जमीलाशी १९८५ मध्ये झाले. या दोघांना शाकीर नावाचा एक मुलगा आहे. शाकीर हा एक चित्रपट अभिनेता असून त्याने नांगा (२०१२) मध्ये काम केले आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चित्रा सिंग

'''''' (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) या लोकप्रिय हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायकआहेत.

## पूर्वायुष्य 
## सांगीतिक कारकीर्द 
## संगीत ध्वनिमुद्रिका 
## पुरस्कार व सन्मान
[वर्ग:हिंदी गायक|सिंग,चित्रा]]
सिंग,चित्रा
वर्ग:पंजाबी व्यक्ती
शंतनू मुखर्जी

इवलेसे|शंतनु मुखर्जी उर्फ शान (२०१३)
**शान** (जन्मनाव: **शंतनु मुखर्जी**  ३० सप्टेंबर १९७२) हा एक भारतीय पार्श्वगायक आहे. शानने आजवर स्वतःचे अनेक आल्बम काढले आहेत तसेच अनेक बॉलिवूड चित्रपटांमध्ये पार्श्वगायन केले आहे.

## पूर्वायुष्य 
## सांगीतिक कारकीर्द 
## संगीत ध्वनिमुद्रिका 
## पुरस्कार व सन्मान
*फिल्मफेअर पुरस्कार
**सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक - २००७ - फना मधील *चांद सिफारिश*
**सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक - २००८ - सावरिया मधील *जब से तेरे नैना*

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:भारतीय गायक
गीता दत्त

**गीता दत्त** (पूर्वाश्रमीची *गीता घोष रॉय चौधरी*) (नोव्हेंबर २३, इ.स. १९३० - जुलै २०, इ.स. १९७२) हिंदी चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायिका होती. तिने अनेक बंगाली गीतेही गायली आहेत.

### जीवनपट
गीता दत्तचा जन्म बंगालमधील जमीनदार घराण्यात झाला. तिचे वडील देवेंद्रनाथ घोष रायचौधरी आणि आई अमियादेवी होते. गीता दत्तने १९४६ मध्ये भक्त प्रल्हाद या चित्रपटातील गीतापासून आपल्या पार्श्वगायनाच्या कारकिर्दीचा प्रारंभ केला. दिग्दर्शक गुरू दत्त यांच्याशी तिने विवाह केला. या दांपत्याला तीन मुले झाली.

### कारकीर्द
आपल्या कारकिर्दीत गीता दत्त हिने सुमारे बाराशे गीते गायली. संगीतकार एस.डी. बर्मन, ओ.पी. नय्यर, हेमंतकुमार यांच्याकडे तिने पार्श्वगायन केले.

दत्त, गीता
दत्त, गीता
दत्त, गीता
दत्त, गीता
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
अलका याज्ञिक

**अलका याज्ञिक** ( २०० मार्च १९६६) ही एक भारतीय गायिका व लोकप्रिय बॉलिवूड पार्श्वगायिका आहे. सुमारे ३ दशके हिंदी सिनेमामध्ये कार्यरत राहिलेली याज्ञिक भारतामधील सर्वात यशस्वी पार्श्वगायिकांपैकी एक आहे. तिला आजवर फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कारासाठी विक्रमी ३५ नामांकने व एकूण ७ फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले आहेत. तसेच तिला दोनवेळा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार बहाल करण्यात आला.

कोलकात्यामध्ये जन्मलेल्या याज्ञिकने वयाच्या ६व्या वर्षापासून शास्त्रीय गायनाचे धडे घ्यायला सुरुवात केली. १९७२ पासून ती आकाशवाणीच्या कोलकाता केंद्रासाठी भजने म्हणत असे. वयच्या दहाव्या वर्षी मुंबईमध्ये दाखल झालेल्या याज्ञिकने १९८० सालच्या लावारिस ह्या हिंदी चित्रपटामधील तिने म्हटलेले गाणे गाजले होते. परंतु तिला १९८८ सालच्या तेजाब चित्रपटामधील माधुरी दीक्षितवर चित्रित झालेल्या *एक दो तीन* ह्या गाण्यामुळे खरी प्रसिद्धी मिळाली. ह्या गाण्यासाठी तिला पहिला फिल्मफेर पुरस्कार देखील मिळाला. त्यानंतर तिने १९९० व २००० च्या दशकांमध्ये अनेक गाणी गायली जी लोकप्रिय झाली. अलका यज्ञिकने एकूण १,११४ हिंदी चित्रपटांमध्ये २,४८२ गाणी गायली आहेत. सर्वाधिक गाणी म्हटणाऱ्या बॉलिवूड गायकांमध्ये आशा भोसले, लता मंगेशकर, महम्मद रफी व किशोर कुमार खालोखाल तिचा पाचवा क्रमांक लागतो.

अलका याज्ञिकने हिंदी व्यतिरिक्त गुजराती, अवधी, उडिया, आसामी, मणिपुरी, नेपाळी, राजस्थानी, बंगाली, भोजपुरी, पंजाबी, मराठी, तेलुगू, तमिळ, मल्याळी व इंग्लिश ह्या भाषांमध्ये गाणी गायली आहेत.

अलका याज्ञिकने कल्याणजी-आनंदजी, आर.डी. बर्मन, लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल, राजेश रोशन, नदीम-श्रवण, जतिन-ललित, अनू मलिक, ए.आर. रहमान, आनंद-मिलिंद, हिमेश रेशमिया, शंकर-एहसान-लॉय, इस्माईल दरबार इत्यादी सर्व आघाडीच्या संगीत दिग्दर्शकांसोबत काम केले आहे. तिची बव्हंशी युगुलगीते कुमार सानू, उदित नारायण व सोनू निगम ह्य सहपार्श्वगायकांसोबत आहेत.

## प्रमुख पुरस्कार
### फिल्मफेअर पुरस्कार
### राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
ह्या व्यतिरिक्त अलका याज्ञिकला झी सिने पुरस्कार, स्क्रीन पुरस्कार, आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार इत्यादी अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत.

## बाह्य दुवे
* 

वर्ग:भारतीय गायिका
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायक
राजकुमारी (गायिका)

**राजकुमारी दुबे** (१९२४-२०००, ज्या फक्त **राजकुमारी** म्हणुन ओळखल्या जातात), ह्या हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक होत्या.

## संदर्भ 
वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू
वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एस. जानकी

'''''' (एप्रिल २३, इ.स. १९३८ - हयात) या लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायिका आहेत. मुुुख्यत्वे त्या दक्षिणात्य संंगीत गातात.

जानकी, शिष्ट श्रीराममूर्ती
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
सुजाता मोहन

**सुजाता मोहन** (मल्याळम: സുജാത മോഹന്‍) (मार्च ३१, १९६० - हयात) ही मल्याळी पार्श्वगायिका आहे. तिने मल्याळम, तमिळ व हिंदी भाषांमधील चित्रपटांसाठी पार्श्वगायन केले आहे.

## बाह्य दुवे 
* आयएमडीबी.कॉम -  (इंग्लिश मजकूर)
* सुजातेची गाजलेली गाणी (इंग्लिश मजकूर) 

वर्ग:पार्श्वगायक
वर्ग:मल्याळी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म
श्रेया घोषाल

**श्रेया घोषाल** (जन्म : मार्च १२, १९८४) ही हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक आघाडीची पार्श्वगायिका आहे. तिने मराठी, कन्नड, तमिळ, मल्याळम , तेलुगू, बंगाली, आसामी इत्यादी प्रादेशिक भाषांमधूनही पार्श्वगायन केले आहे.

श्रेयाने सा रे ग म प ही दूरदर्शनवरील गाण्याची स्पर्धा प्रौढ गटातून जिंकल्यानंतर तिची कारकीर्द सुरू झाली. तिने देवदास या हिंदी चित्रपटातून पार्श्वगायिका म्हणून पदार्पण केले. या चित्रपटातील गायनासाठी तिला राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार,  सर्वात्कृष्ट पार्श्वगायिकेसाठीचा फिल्मफेअर पुरस्कार  तसेच फिल्मफेअर आर.डी. बर्मन पुरस्कार मिळाले. तेव्हापासून तिने सुमारे २०० चित्रपटांमध्ये गाणी म्हटली आहेत ज्यासाठी तिला एकूण ४ राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, ५ फिल्मफेअर पुरस्कार व ७ दक्षिणेमधील फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले आहेत.

## सुरुवातीचे जीवन 
श्रेया मार्च १२, १९८४ रोजी दुर्गापूर येथील बंगाली  कुटुंबात मुर्शिदाबाद जिल्हा, पश्चिम बंगालमध्ये  जन्मली. ती रावतभाटा या राजस्थानातील छोट्या गावात वाढली. तिचे वडील बिश्वजीत घोषाल हे भारतीय आण्विक ऊर्जा महामंडळात प्रकल्प अभियंता म्हणून काम करतात आणि आईने साहित्यात पदव्युत्तर शिक्षण घेतले आहे.

चार वर्षांची असल्यापासून श्रेयाने आईला पेटीवर साथ देण्यास सुरुवात केली. तिने हिंदूस्थानी संगीताचे प्रशिक्षण कोट्यातील महेशचंद्र शर्मा यांच्याकडून घेतले.

तिने खास लहान मुलांसाठी असलेली सा रे ग म ही झी टीव्हीवरील स्पर्धा जिंकली. या स्पर्धेत परीक्षक म्हणून असलेल्या कल्याणजी यांनी तिच्या पालकांना मुंबईत येण्याबद्दल सांगितले. मुंबईत कल्याणजी यांच्याकडे १८ महिने अभिजात संगीताचे प्रशिक्षण घेतले व नंतर मुक्ता भिडे यांच्याकडे ते सुरू ठेवले."धीरे जालना" पाहेली (२००५) साठी, "ये इश्क है" जब वी मेट (२००७) साठी, आणि "फेरी सोम" या गाण्यासाठी एक पुरस्कार अंतहीन (२००८) या बंगाली चित्रपटासाठी आणि जोगवा (२००८) या मराठी चित्रपटासाठी "जीव रंगला". तिने सात फिल्मफेर पुरस्कार जिंकले आहेत: नवीन संगीत प्रतिभेसाठी एक आरडी बर्मन पुरस्कार, आणि देवदास (२००२)च्या “डोला रे डोला” साठी सर्वोत्कृष्ट महिला प्लेबॅक सिंगर प्रकारातील सहा पुरस्कार, गुरूसाठी "बारसो रे" (२००८), सिंग इज किंग (२००८) साठी "तेरी ओर", "दिवानी मस्तानी" बाजीराव मस्तानी (२०१६ ) व पद्मावत (२०१९) साठी "घुमार". आत्तापर्यंतच्या सर्वोत्कृष्ट महिला प्लेबॅक सिंगरसाठी घोषालने फिल्मफेर  ॲवॉर्ड्‌स्  (अवॉरड्स्) साऊथ देखील जिंकले आहेत.

## बाह्य दुवे
* 
* 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय गायिका
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वाणी जयराम

**वाणी जयराम** (३० नोव्हेंबर, १९४५ - ४ फेब्रुवारी, २०२३) या हिंदुस्तानी गायिका आणि पार्श्वगायिका होत्या. त्यांनी मराठी गाणी देखील गायलेली आहेत.

### गायलेली गाणी 
'ऋणानुबंधांच्या जिथून पडल्या गाठी' हे 'देव दीनाघरी धावला' या नाटकातील पद.

### पुरस्कार 
इ.स. २०२३ मध्ये भारत सरकारचा पद्मभूषण पुरस्कार

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
सुनिधी चौहान

**सुनिधी चौहान** ( ऑगस्ट १४, १९८३) ही एक भारतीय गायिका व बॉलिवूड चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायिका आहे. सुनिधीने वयाच्या चौथ्या वर्षापासून गायला सुरुवात केली. 'मेरी आवाज सुनो' नावाच्या दूरचित्रवाणीवरील स्पर्धात्मक गाण्याच्या मालिकेत सुनिधी विजेती ठरली व त्यातून तिला हिंदी चित्रपटांमध्ये पार्श्वगायनाची संधी मिळाली.

दिग्दर्शक रामगोपाल वर्मांच्य *मस्त* चित्रपटासाठी पार्श्वगायन केल्याने सुनिधी प्रकाशझोतात आली. फिल्मफेर पुरस्कारांसाठी तिला चौदा वेळा नामांकन मिळाले त्यापैकी तीन वेळा तिने पुरस्कार जिंकला. हिंदी चित्रपटसंगीताप्रमाणेच मराठी, तमिळ, कन्नड, तेलुगू, बंगाली, गुजराती आणि आसामी भाषेतील गीतेही सुनिधीने गायली आहेत.

ग्रॅमी पुरस्कार विजेते अमेरिकन गायक एनरिकसोबत सुनिधीने गीत गायले आहे. 'वेस्टर्न युनियन'च्या 'वर्ल्ड ऑफ बेटर' या सामाजिक उपक्रमातून तिला अनेक परदेशी गायकांबरोबर गाण्याची संधी मिळाली आहे.

## बाह्य दुवे 
* सुनिधीचौहान.कॉम (इंग्लिश मजकूर)
*  

वर्ग:भारतीय गायिका
वर्ग:बॉलिवूड पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
राष्ट्रप्रमुख

**राष्ट्रप्रमुख** हा देश अथवा राष्ट्रामधील सर्वात उच्च स्थानावरील व्यक्ती आहे. राजा, सम्राट, राजतंत्रप्रमुख, राष्ट्राध्यक्ष, राष्ट्रपती ही राष्ट्रप्रमुखाची काही नावे आहेत. प्रत्येक देशामध्ये राष्ट्रप्रमुखाचे अधिकार वेगवेगळे असतात. साधारणपणे जगातील देशांमध्ये खालील चार प्रकारचे राष्ट्रप्रमुख असतात.

## प्रकार
### पदहीन राष्ट्रप्रमुख
हा राष्ट्रप्रमुखांचा असा प्रकार आहे ज्यांचे पद संपूर्णपणे शोभेचे असून त्यांना संविधानिक रित्या काहीही अधिकार नाहीत.

### सांसदीय पद्धत
, ही जगातील सर्वात प्रसिद्ध राष्ट्रप्रमुखांपैकी एक आहे.]]
सांसदीय लोकशाही असणाऱ्या देशांमध्ये राष्ट्रप्रमुख नाममात्र असून त्यांना मर्यादित संविधानिक अधिकार असतात. राष्ट्रकुल परिषदेची राणी एलिझाबेथ दुसरी ही राष्ट्रप्रमुख असली तरीही तिचे पद शोभेपुरतेच आहे. भारत, जर्मनी, इस्रायल ह्या प्रजासत्ताक देशांमध्ये राष्ट्रप्रमुखाला राष्ट्रपती अथवा तत्सम नावे आहेत. राष्ट्रपती संविधानिक रित्या सर्वोच्च स्थानावर असला तरीही त्याचे अधिकार अत्यंत मर्यादित आहेत व त्याचे पद शोभेचे (ceremonial) आहे. ह्या देशांमध्ये सरकारप्रमुखाला पंतप्रधान असे असून देशाचा राज्यकारभार सांभाळण्याची जबाबदारी त्याच्यावर व मंत्रीमंडळावर असते.

*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Timor-Leste)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### अर्ध-अध्यक्षीय पद्धत
ने फ्रान्समध्ये अर्ध-अध्यक्षीय प्रजासत्ताक स्थापन केले.]]
अर्ध-अध्यक्षीय पद्धतीच्या देशांमध्ये राष्ट्रप्रमुख व संसदेला समान अधिकार असतात. प्रगत देशांमध्ये फ्रान्स हा देश अर्ध-अध्यक्षीय पद्धत वापरतो.

*
*
* (Ivory Coast)
* (Congo-Kinshasa)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Taiwan)
*
*
*
*

### अध्यक्षीय पद्धत
अध्यक्षीय प्रजासत्ताक पद्धतीमध्ये राष्ट्रप्रमुख हा लोकशाही मार्गाने निवडून आलेला असतो व तोच सरकारप्रमुख देखील असतो. अमेरिका, मेक्सिको, ब्राझिल इत्यादी देशांमध्ये अध्यक्षीय लोकशाही पद्धत अस्तित्वात आहे.
#### पंतप्रधान नसलेले देश
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (to some degree)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

##### पंतप्रधान असलेले देश
*
*
*
*
*
*
* (Guinea-Conakry)
*
*
*
*
*
*
*
* (Congo-Brazzaville)
*
*
*
*
*
*
*

## संदर्भ
## हे सुद्धा पहा
*जगातील देशांच्या राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुखांची यादी

वर्ग:नागरिकशास्त्र
वर्ग:राष्ट्रप्रमुख
जसपींदर नरूला

हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक.

नरूला,जसपींदर
वसुंधरा दास

**वसुंधरा दास** ही एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. प्रमुख कार्यक्षेत्र **तमिळ चित्रपट**. (कॉलीवूड)
## व्यक्तिगत परिचय
## पार्श्वभूमी व चित्रपटांतील पदार्पण
## चित्रपट कारकीर्द
* Ugly Aur Pagli [2008] Hindi.
* Ek Dastak [2005] Hindi.
* Aegan Tamil
* Kushi Tamil
* Boys Tamil
* Kanda Naal Mudhal Tamil
* Anniyan Tamil
* Manmadhan Tamil
* Kudiyon Ka Hai Zamana [2005] Hindi.
* Pathar Bezubaan [2004] Hindi.
* Filmstar [2003] Hindi.
* Lankesh Patrike (film) [2002] Kannada.
* Yaadein [2001] Hindi
* Ravanaprabhu [2001] Malayalam.
* Citizen [2001] Tamil.
* Monsoon Wedding [2000] Hindi.
* Hey Ram [1999] Tamil & Hindi.

## हे सुद्धा पहा
* तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
* तमिळ चित्रपट अभिनेते
* कॉलीवूड
## संदर्भ दुवे
## बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
आंतरजाल प्रत्यय

जगातील देशांच्या **आंतरजाल प्रत्ययांची** यादी:

वर्ग:इंटरनेट
सकल राष्ट्रीय उत्पादन

‘सकल राष्ट्रीय उत्पादन’(ग्रॉस डोमेस्टिक प्रॉडक्ट) अर्थात जीडीपी हे कोणत्याही देशाच्या अर्थव्यवस्थेची स्थिती मोजण्याचे एक मापक आहे. एखाद्या देशाचा जीडीपी म्हणजे त्या देशाने त्या वर्षी देशांतर्गत उत्पादन केलेल्या वस्तू आणि सेवांची एकत्रित किंमत होय.

## जगातील देशांची वार्षिक सकल उत्पन्नानुसार यादी
|

|

|- valign="top"
|
|
|}

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:अर्थशास्त्र
एल निन्यो

**एल निन्यो** व ला निना सागरी प्रवाह आहेत. याचा मॉन्सूनच्या वाऱ्यांवर परिणाम होतो व भारतीय उपखंडात पाऊस कमी जास्त होतो. पेरु व चिली देशांच्या किनारपट्टीवर हा परिणाम दिसतो. विषुववृत्तालगत पाण्याखालून वाहणारा प्रवाह कधी कधी पाण्यावर येतो. असे झाल्यास पृथ्वीवर हवामानात मोठे बदल होतात व त्याचा परिणाम जागतिक तापमान वाढीवरही होतो. एल्-निनो परिणाम चालू मोसमी वाऱ्यांना अवरोध निर्माण होउन भारतात दुष्काळ पडतो.

## संदर्भ 
## नोंदी 
Collins, M., and The CMIP Modelling Groups, 2005: El Niño- or La Niña-like climate change? Clim. Dyn., 24, 89-104. 19 
César N. Caviedes, 2001. El Niño in History : Storming Through the Ages (University Press of Florida), ISBN 978-0-8130-2099-0 
Brian M. Fagan , 1999. Floods, Famines, and Emperors : El Niño and the Fate of Civilizations (Basic Books), ISBN 0-7126-6478-5 
Michael H. Glantz, 2001. Currents of change, ISBN 0-521-78672-X 
Mike Davis, 2001. Late Victorian Holocausts: El Niño Famines and the Making of the Third World, ISBN 1-85984-739-0 
Kevin E. Trenberth, 1997. The definition of El Niño, Bulletin of the American Meteorological Scociety, Vol. 78, No. 12, p.&nbsp;2771 – 2777. doi:10.1175/1520-0477(1997)0782.0.CO;2 [4]PDF (130 KiB) 
S. George Philander, 1990. El Niño, La Niña and the Southern Oscillation (Academic Press Inc.), ISBN 0-12-553235-0 

## बाह्य दुवे 
* The El Niño Theme Page Explains El Niño and La Niña, provides real time data, forecasts, animations, FAQ, impacts and more.
* NOAA El Niño Page 
* The El Niño Story
* ENSO events 1951 - present
* NOAA announces 2004 El Niño
* El Niño and La Niña from the 1999 International Red Cross World Disasters Report by Eric J. Lyman
* The Climate of Peru 
* Southern Oscillation Index (SOI)
* मनस्वी प्रशांत - एल निन्यो वला निन्या

वर्ग:हवामानशास्त्र
खार

## शारीरिक संरचना
## आढळणारे प्रदेश 
जगभर

## विविध जाती
## बाह्य दुवे 
वर्ग:कुरतडणारे प्राणी
वर्ग:रिकामी पाने
वर्ग:सस्तन प्राणी
उंदीर

उंदीर हे भगवान गणेशाचे वाहन आहे.

## धार्मिक पार्श्वभूमी 
आपल्याकडे विविध देव देवतांची विशिष्ठ वाहने आहेत. त्यापैकी उंदीर हे गणपतीचे वाहन आहे असे मानले गेले आहे. भाद्रपदातील गणेशोत्सवाच्या काळात गणपतीबरोबरच उंदराचीही पूजा केली जाते.

## शारीरिक संरचना 
उंदीर आकाराने लहान असतो, वजन ३०-५० ग्रॅ., लांबी ८-१० सेंमी. आणि शेपूट बारीक व शरीराएवढ्या लांबीचे असते. शरीराचे डोके, मान, धड आणि शेपूट असे चार भाग असतात. कान मोठे व मुस्कट छोटे टोकदार असून त्याच्या दोन्ही बाजूंस दृढरोम असतात. अग्रपाद आणि पश्चपाद सारख्या आकाराचे व आखूड असतात. वृषणकोश छोटे आणि आखूड असतात. त्याच्या लेंड्या लहान आकाराच्या व संख्येने अधिक असतात.

## प्रजनन 
उंदरिणीची गर्भावस्था १९-२० दिवस व दुग्धकाल १३-१४ दिवसांचा असतो. पिले जन्मत: केसहीन असून जन्मल्यानंतर दहाव्या दिवशी त्यांच्या अंगावर पूर्ण केस येतात. एका विणीमध्ये मादी उंदरास ५-१० पिले होतात. पिलांचे डोळे तिसऱ्या दिवशी उघडतात.

## आढळणारे प्रदेश 
उंदीर मुळात पाकिस्तानमध्ये असलेल्या गवताळ प्रदेशामध्ये होते. दहा हजार वर्षांपूर्वी मानवाने शेतीस प्रारंभ केल्यानंतर मानवी स्थलांतराबरोबर मस उंदीर जगभर स्थलांतरित झाले.

## विविध जाती 
## संभावित नुकसान 
उंदीर हे धान्य खातातच पण त्यापेक्षा धान्याची नासाडी अधिक करतात. सतत कुरतडण्याच्या सवयीमुळे कागद, कपडे, लाकूड, इमारती यांची हानी होते. विजेच्या आणि अवगुंठित तारा कुरतडल्यामुळेही नुकसान होते. उंदरावर असलेल्या पिसवांमधून एके काळी प्लेगसारखा संसर्गजन्य रोग पसरलेला होता. उंदराच्या मूत्रामधील लेप्टोस्पायरा या जीवाणूमुळे मानवामध्ये लेप्टोस्पायरोसिस आजार होतो.

## बाह्य दुवे 
विश्वकोश

वर्ग:कुरतडणारे प्राणी
दलाई लामा

**दलाई लामा** हे तिबेटचे सर्वोच्च धार्मिक नेते असतात. ‘दलाई लामा’ याचा अर्थ ‘ज्ञानाचा महासागर’ असा होतो. जगभरातील बौद्ध यांना आपले धर्मगुरू मानतात. आतापर्यंत १३ दलाई लामा होऊन गेले असून सध्याचे चौदावे दलाई लामा हे तेन्झिन ग्यात्सो आहेत. चीनने तिबेट देशावर केलेल्या विरोधामुळे त्यांनी भारताच्या हिमाचल प्रदेश राज्यातील धरमशाला येथे आश्रय घेतला आहे.

## इतिहास 
तिबेटमध्ये दलाई लामांची परंपरा चौदाव्या शतकापासून सुरू झाली. ‘दलाई’ म्हणजे महासागर व ‘लामा’ म्हणजे ज्ञान, दलाई लामा या संयुक्त शब्दाचा अर्थ ज्ञानाचा महासागर असा आहे. हे लामा बुद्धिष्ट गुरू किंवा शिक्षक असतात. पहिले लामा जेनडून द्रूप हे ड्रेपुंग विहाराचे उच्च लामा झाले. ‘ड्रेपुंग’ हा तिबेटमधील सर्वात भव्य विहार आहे. पहिल्या लामांनंतर प्रत्येक नवा दलाई लामा हा पूर्वीच्या लामाचा अवतार मानला जाऊ लागला. सध्या दलाई लामा हे तिबेटीय लोकांचे सर्वोच्च धार्मिक नेते व शासन प्रमुख देखील आहेत. इ.स. १३९१ ते इ.स. १९३३ या कालखंडात तेरा दलाई लामा होऊन गेले. तिबेटीय परंपरेनुसार ज्येष्ठ धर्मगुरू व शासन मिळून नवीन दलाई लामा निवडीची जबाबदारी पार पाडतात.
## हे सुद्धा पहा
* दलाई लामांची यादी
## बाह्य दुवे 
चीनचा नवा खोडसाळपणा

वर्ग:बौद्ध धर्म
वर्ग:बौद्ध शीर्षके

वर्ग:तिबेट
वर्ग:लामा
बंगाली (निःसंदिग्धीकरण)

* बंगाली भाषा
* बंगाली लोक
* बंगाली जादू
* बंगाली साडी
* बंगाली साहित्य
----

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
आंतरराष्ट्रीय कालविभाग

right|thumb|400 px|जगातील आंतरराष्ट्रीय कालविभाग
जगात स्थानिक प्रमाणवेळेसाठी खालील महत्त्वाचे **आंतरराष्ट्रीय कालविभाग** अस्तित्त्वात आहेत:
__NOTOC__

## यूटीसी - ११:०० 
* 
* 
* 

## यूटीसी - १०:०० 
*  (NZ)
*  (NZ)
* 
* 
** 

## यूटीसी - ९:०० 
* 
** 

## यूटीसी - ८:०० (पॅसिफिक प्रमाणवेळ) 
* सिऍटल, वॉशिंग्टन, सान फ्रांसिस्को, सान होजे, लॉस एंजेल्स, व्हॅनकुवर

## यूटीसी - ७:०० (माउंटन प्रमाणवेळ) 
* एल पासो, डेन्व्हर, सांता फे, फिनिक्स, एडमंटन, कॅल्गरी

## यूटीसी - ६:०० (सेंट्रल प्रमाणवेळ) 
* शिकागो, ह्युस्टन, डॅलस, मिनीयापोलिस, विनिपेग, मेक्सिको सिटी, सांतियागो

## यूटीसी - ५:०० (इस्टर्न प्रमाणवेळ) 
* न्यू यॉर्क, बॉस्टन, मायामी, अटलांटा, टोरोंटो, मॉंत्रियाल, हवाना, बोगोटा, लिमा

## यूटीसी - ४:३० 
* काराकास

## यूटीसी - ४:०० 
* पोर्तो रिको, ग्रीनलॅंड, जॉर्जटाउन, पोर्ट ऑफ स्पेन
## यूटीसी - ३:३० 
* न्यू फाउंडलंड आणि लाब्राडोर
## यूटीसी - ३:०० 
* बुएनोस आइरेस, रियो दि जानेरो, साओ पाउलो
## यूटीसी 
* लंडन, डब्लिन, लिस्बन
## यूटीसी + १:०० 
* पॅरिस, ब्रसेल्स, ऍम्स्टरडॅम, बर्लिन, म्युनिक, रोम
## यूटीसी + २:०० 
* अथेन्स, कैरो, इस्तंबूल, हेलसिंकी, जेरुसलेम, जोहान्सबर्ग
## यूटीसी + ३:०० 
* मॉस्को, नैरोबी, बगदाद, रियाध
## यूटीसी + ३:३० 
* तेहरान
## यूटीसी + ४:०० 
* दुबई, अबु धाबी, सेशेल्स
## यूटीसी + ४:३० 
* काबुल, कंदाहार
## यूटीसी + ५:०० 
* इस्लामाबाद, कराची, लाहोर
## यूटीसी + ५:३० (भारतीय प्रमाणवेळ) 
* दिल्ली, मुंबई, कोलकाता, चेन्नई, बंगळूर, कोलंबो
## यूटीसी + ५:४५ 
* काठमांडू
## यूटीसी + ६:०० 
* ढाका
## यूटीसी + ६:३० 
* यांगून
## यूटीसी + ७:०० 
* बॅंगकॉक, जकार्ता
## यूटीसी + ८:०० 
* बीजिंग, शांघाई, सिंगापूर, क्वालालंपूर, हॉंगकॉंग
## यूटीसी + ८:३० 
* प्यॉंगयांग

## यूटीसी + ९:०० 
* तोक्यो, सेउल

## यूटीसी + ९:३० 
* सिडनी, ऍडलेड
## यूटीसी + १०:०० 
* मेलबर्न, ब्रिस्बेन, व्लाडिव्होस्टॉक
## यूटीसी + १२:०० 
* ऑकलंड, वेलिंग्टन, फिजी

## हे सुद्धा पहा 
* प्रमाणवेळ

वर्ग:कालमापन
नेपाळी (निःसंदिग्धीकरण)

**नेपाळी** अर्थात:
* नेपाळी लोकं, 
* नेपाळी भाषा, इंडो-आर्य गटातील भाषा जी खास्कुरा, गोरखाली किंवा पर्बतीया म्हणून ओळखली जाते. ही नेपाळची राजभाषा आहे.
* नेपाळ भाषा, चिनी-तिबेटी गटातील भाषा जी  नावेरी, नेपाल भासा किंवा नेवाः भाये म्हणून ओळखली जाते. ही नेपाळची राजभाषा नाही.
तमिळ (निःसंदिग्धीकरण)

* **तमिळ/तामिळ/तमिळ/तमिल** ह्या शब्दांचा संबंध खालील लेखांशी असू शकतो
**तमिळ**--तमिळ हे एक मानवी प्रजांतीचे मूळ आहे (समुदायांपैकी),ज्यांचे मुख्य निवास किंवा स्थान दक्षिण भारतातील सध्याचे तमिळनाडू राज्य आणि श्रीलंकेच्या उत्तर भागात आहे.तमिळ समुदायाशी संबंधीत वस्तूंना देखील **तमिळ** नावाने संबोधतात.जसे तमिळ लोकं किंवा तमिळ भाषा किंवा प्रांताचे नाव तमिळनाड (अर्थ:तमिळ राष्ट्र).

**तमिळ** ह्या शब्दाशी संबंधित शब्दप्रयोग आणि त्यांच्या लेखांकरिता पहा :
* तमिळ भाषा, दक्षिण पूर्व आशिया आणि दक्षिण आशियात प्रामुख्याने द्रविडी वंशाच्या लोकांची एक प्रमुख बोली भाषा.
* तमिळ लिपी, प्रामुख्याने तमिळ भाषा लिहिण्यासाठी वापरात येणारी लिपी.
* तमिळ लोक, तमिळ वंशाचे नागरिक/माणसं.
* श्रीलंकन तमिळ, श्रीलंकेच्या उत्तर भागात राहणारे तमिळ वंशीय लोक.

## हेसुद्धा पहा
* तमिळ शब्दापासून आरंभ होणारे सर्व शब्द.
* तमिळ शब्दापासून आरंभ होणारे सर्व लेख आणि संबंधीत पानं.
* प्राचीन तमिळ राष्ट्र
* तमिळ दिनदर्शिका
* तमिळ केस(डेन्मार्क)
* तमिळ सिनेमा , किंवा कॉलीवूड.
* तमिळ अन्नपदार्थ
* तमिळ विस्थापित
* तमिळ ईलम
* लिबरेशन टायगर्स ऑफ तमिळ ईलम , **लिट्टे**,एक संघटना.
* तमिळ साहित्य, तमिळ भाषेतील साहित्य.
* तमिळनाडू, दक्षिण भारतातील एक राज्य.
* शुद्ध तमिळ आंदोलन, किंवा तन्नितमिळ इयक्कम
* तमिळ देवीस आवाहन ,तमिळनाडू राज्याचे राज्यगीत.
## संदर्भ 
* इंग्रजी विकिपीडियाच्या **Tamil** ह्या लेखावरून भाषांतरण.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
के.एस. चित्रा

'''''' (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) ह्या पद्मश्री पुरस्कारविजेत्या लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायिका आहेत.

हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक.

चित्रा, के.एस.
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
पी. सुशिला

**पुलपाक सुशीला** (१३ नोव्हेंबर, १९३५ - ) या मुख्यत्वे तेलुगू चित्रपटांमध्ये पार्श्वगायन करणाऱ्या गायिका आहेत.

वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख