open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कोगदे

**कोगदे** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील जव्हार तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
जव्हार बस स्थानकापासून नाशिक मार्गाने गेल्यावर पुढे झाप रस्त्याने गेल्यानंतर हे गाव लागते. जव्हार बस स्थानकापासून हे गाव १ किमी अंतरावर आहे.

## हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.

## लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात १७६ कुटुंबे राहतात. एकूण ८५५ लोकसंख्येपैकी ४२८ पुरुष तर ४२७ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ५६.५१ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ६६.३९ आहे तर स्त्री साक्षरता ४६.५२ आहे. गावातील शून्य ते सहा वर्षे वयाच्या लहान मुलांची संख्या १३३ आहे. ती एकूण लोकसंख्येच्या १५.५६ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात. छोट्या प्रमाणावर शेती व शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर म्हणून ते काम करतात.अगदी लहान प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा ते करतात.

## नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत. महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बस जव्हार बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात.रिक्षा सुद्धा जव्हारपासून उपलब्ध असतात.

## जवळपासची गावे
हातेरी, घिवंडे, विनवळ, पोयशेत, आल्याचीमेट, चंदगाव, अनंतनगर, आकरे, आयरे, शिवाजीनगर, गोरठण ही जवळपासची गावे आहेत.कोगदे ग्रामपंचायतीमध्ये अनंतनगर, चंद्रनगर, कोगदे ही गावे येतात.

**कोगदे** हे पालघर जिल्ह्यातील जव्हार तालुक्यात एक छोटेसे गाव आहे. गावची लोकसंख्या सुमारे २००० इतकी आहे.
इतर पाडे 
1-अनंतनगर 
2-चंद्रनगर 
3-पाटीलपाडा 
4- वकीचामाल
5-कूम माल

## संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html

२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html

३.
https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/

४.
http://tourism.gov.in/

५.
http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036

६.
https://palghar.gov.in/

७.
https://palghar.gov.in/tourism/

## जिल्हा परिषद शाळा
त्यामध्ये जिल्हा परिषद शाळा, कोगदे (क्रमांक १) ही शाळा आहे.या शाळेची पटसंख्या सुमारे २०० आहे.यात वारली व कोळी समाजातील अनेक विद्यार्थी आहेत. यात ७ शिक्षक आहेत. येथील काही गुणवंत मूळ आज विविध क्षेत्रात आपली कामगिरी बजावत आहेत .निसर्ग रम्य स्थळ. उंच कडे कपाऱ्यांमधे  वसलेले छोटस गाव.

वर्ग:जव्हार तालुक्यातील गावे
अमरापूर (शेवगाव)

अहमदनगर जिल्ह्यातील शेवगाव तालुक्यात **अमरापूर** हे गाव येते. नगरहून पैठणला जाणाऱ्या मार्गावर नगरच्या उत्तरेला ५५ कि. मी. अंतरावर अमरापूर स्थित आहे.

अमरापूर हे सदाशिव अमरापूरकरांचे जन्म ठिकाण आहे. सदिशिक अमरापूरकरांमुळे या गावची ओळख जगभर पसरली. आपल्या दमदार अभिनयाने रसिक मनावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या या कलाकाराचे नाव जेंव्हा केंव्हा घेतले जाईल तेंव्हा या गावाचेही नाव उद्गारले जाईल. अमरापूर गावाला रुपेरी पडद्यावर ओळख निर्माण करून दिली ती सदाशिव अमरापूर यांनीच. अभिनया बरोबरच या गावाला साहित्यिकाचाही वारसा लागला. कै सुनंदा चोरडिया-शिंगवी कवयित्रीने याच गावात जन्म घेतला आणि आपल्या कवितांच्या माध्यमातून साहित्यिक पटलावर अमरापूरचे नाव कोरून ठेवले. कै. सुनंदा चोरडिया यांचे दोन काव्यसंग्रह प्रकाशित झालेले आहेत. त्यांच्या अकाली जाण्याने अमरापूरचे फार मोठे नुकसान झाले, परंतु त्यांनी रचलेल्या समकालीन काव्यातून त्या आजही अमरापूर येथील जनामनात अस्तित्वात आहेत. त्यांच्या कवितांनी त्यांना जनूकाही अमरत्व प्राप्त करून दिले आहे.

ऐतिहासिक पाश्र्वभूमी :

साहित्य, कला याबरोबरच अमरापूर गावाला फार मोठा ऐतिहासिक वारसा लाभला आहे. दख्खनमध्ये इस्लामी राजवटीचा उदय होऊन बहमनी साम्राज्य उदयाला आले. कालांतराने बहमनी साम्राज्याचे विघटन होऊन अहमदनगर निजामशाही निर्माण झाली. निजामशाहीत मलिक अंबर हा मोठा सरदार होऊन गेला. निजामशाही टिकवण्यासाठी आपल्या शेवटच्या श्वासापर्यंत मलिक अंबरने प्रयत्न केले. अफ्रिकण गुलाम म्हणून दख्खन मध्ये आल्यानंतर मलिक अंबर आपल्या कौशल्याच्या जीववर निजामशाहीत मोठ्या अधिकार पदावर पोहचला. त्याच्या वंशजातील एका शाखेला तत्कालीन निमगांव (आजचे अमरापूर) हे गाव ईनाम मिळाले. पुढे निमगावचे अंबरपूर, अंबरापूर व कालांतराने अपभ्रंश होऊन अमरापूर नाव तयार झाले. आजही अमरापूरमध्ये मलिक अंबरचे वंशज राहतात.

मध्ययुगीन कालखंडातील काही वास्तूंनी अमरापूरच्या इतिहासात आणखीनच भर घातली आहे. त्यामध्ये गावची वेस, भैरवनाथ मंदिर, शिवमंदिर, बारव आणि जामा मशीद ह्या होत. अमरापूर हे गाव साकुळा नदीच्या तीरावर वसले असून याच नदीच्या तीरावर राजमाता अहिल्याबाई होळकर यांनी बांधलेली मोठी बारव आहे. मध्ययुगीन स्थापत्य कलेचा हा उत्कृष्ट नमुना आहे. ही बारव अजूनही बऱ्यापैकी सुस्थितीत आहे. बारवेच्या पाण्याचा उपयोग आजही सिंचनासाठी होतो. संपूर्ण गावाला पूर्वी तटबंदी होती. वेशीला मोठाले लाकडी दरवाजे असत असे जुने लोक सांगायचे. वेशीत रखवालदाराला बसण्यासाठी देवडी असून वेस जुन्या इतिहासाची साक्ष देत अजूनही उभी आहे.

अमरापूर गावाच्या पूर्व सीमेवर एक गद्धेगळ असून हा गावाला लाभलेला फार मोठा ऐतिहासिक ठेवा आहे.

गद्धेगळ म्हणजे काय? : गद्धेगळ ही शापवाणी शिल्पे असून राज आज्ञेचा प्रजेने भंग करू नये असा या शिळा उभारण्या मागचा उद्देश होता. त्याकाळी प्रजेवर वचक बसावी, सर्वांनी नियमांचे पालन करावे, कुठलाही गुन्हा करू नये अथवा सीमेचा भंग करू नये यासाठी ही शिल्पे उभारली जायची. आज्ञेचा भंग करणाऱ्या व्यक्तीस अथवा त्याच्या मातेस गद्धेगळ वर सांगितलेली शिक्षा देण्यात येईल अशी चेतावणी त्यावर कोरलेली असायची. ही शिल्पे मुख्यत्वे गावाच्या वेशी शेजारी, ग्रामदैवताच्या मंदिरा जवळ, मुख्य रस्त्याच्या कडेला किंवा गावाच्या सरहद्दी उभारलेली आढळतात.

अमरापूर येथील गद्धेगळवर वरील भागात चंद्र-सूर्य कोरलेले असून मधला भागात गाढवाचा स्री बरोबर संकर दाखवलेला आहे. खालचा भाग मोकळा असून यावर कुठलाच शिलालेख दिसत नाही. (बहुतेक हा शिलालेख नष्ट झाला असावा) हा गद्धेगळ गावाच्या सीमेवर उभारला असल्यामुळे ही सीमा तत्कालीन राज्यातील एखाद्या महत्त्वाच्या प्रदेशाची अथवा महसूली विभागाची सीमा असावी.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
लालमोहन गांगुली

लालमोहन गांगुली हे सत्यजित राय यांनी बंगाली भाषेत लिहिलेल्या '**फेलूदा** (बंगाली: প্রদোষচন্দ্র মিত্র, ফেলুদা ; ) कादंबरीमालिकेच्या मुख्य नायकाचे एक सहकारी आहेत.

## सुरुवात 
सत्यजित रायांच्या "फेलूदार ग्योंईंदागिरी" (फेलूदाची हेरगिरी) या लघुकथेतून तो इ.स. १९६५ साली पहिल्यांदा वाचकांसमोर अवतीर्ण झाला. सत्यजित रायांचे आजोबा, उपेंद्रकुमार राय यांनी सुरू केलेल्या *संदेश* या बालकुमारांच्या मासिकामधे ही कथा प्रकाशित झाली. लालमोहन गांगुली उर्फ लालमोहनबाबू या कथा मालिकांत "शोनार केल्ला", मराठीत "सोनेरी किल्ला", कथेत अवतीर्ण होतात. लालमोहनबाबू या कथामालिकांतील एक विनोदी पात्र आहेत.
 
## व्यक्तिरेखा 
कथांमधे वर्णल्याप्रमाणे, लालमोहनबाबूंचे मध्यम वयाचे आहेत. त्यांच्या डोक्यावरचे बरेच केस गळलेले आहेत. ते ठेंगणे व काळेसावळे आहेत. स्वभावाला ते फार भिडस्त आहेत. फार चटकन उत्तेजित होतात, मात्र फार भित्रे आहेत. त्याची लगेचच घाबवरगुंडी उडते. लालमोहनबाबूंना कोणीही चटकन प्रभावीत करू शकते.

लालमोहनबाबू "जटायू"या टोपण नावाने लिहीतात. ते स्वतःला फार मोठा लेखक समजतात; त्यांची पुस्तकेही भरपूर खपतात, पण फेलूदाच्या संभाषणांतून कळते की त्या पुस्तकांत खूप चूका आहेत. लालमोहनबाबू थोड्यानी चुकीच्या ज्ञानावर आधारीत पुस्तके लिहीतात. काही काळानंतर ते चारचाकी गाडी घ्यावी इतके श्रीमंत होतात. 

"शोनार केल्ला", मराठीत "सोनेरी किल्ला", कथेमधे  फेलूदा आणि तोपेश राजस्थानला जात असताना आगगाडीमधे त्यांची लालमोहनबाबूंसोबत भेट होते. सोनेरी किल्ला ही या त्रयीची पहिली साहसकथा आहे. "गणेशाचे गौडबंगाल" (जोय बाबा फेलूनाथ) मधे कथेतील खलनायक, मगनलाल मेघराज, फेलूदाला जरब बसवण्याकरीता लालमोहनबाबूंवर चाकूफेकीचा खेळ करवून घेतो. खेळ संपताच लालमोहनबाबू बेशुद्ध होऊन पडतात. फेलूदा मग संतापून या घटनेचा सूड उगवण्याकरीता जास्त जोरात काम सुरू करतो.

लालमोहनबाबू हे नाव अशोक जैन यांनी केलेल्या फेलूदाच्या मराठीअनुवादांत दिसते.

## इतर 
सत्यजित राय यांच्या फेलूदावरील चित्रपटांत संतोष दत्त या बंगाली अभिनेत्याने लालमोहन गांगुलींची भूमिका बजावली आहे.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:काल्पनिक सत्यान्वेषी
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
अंजनगाव उमाटे

**अंजनगाव उमाटे** हे सोलापूर जिल्ह्याच्या माढा तालुक्यातील गाव आहे. माढा व बार्शीच्या हद्दीवर हे गाव वसलेले आहे. गावची लोकसंख्या साधारण ५००० च्या आसपास आहे. गावामध्ये हिंदू व मुसलमान धर्माचे लोक राहतात. ज़िल्हा परिषदेची मराठी शाळा ही आदर्श शाळा म्हणून गौरविलेली आहे.

गावामध्ये बँक नाही. मुख्य शहरांना जोडणारे रस्ते कच्चे आहेत.

वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे
मातोश्री बयाबाई श्रीपतराव कदम कन्या महाविद्यालय, कडेगाव (सांगली)

**भारती विद्यापीठाचे मातोश्री बयाबाई श्रीपतराव कदम कन्या महाविद्यालय** हे सांगली जिल्ह्यातील कडेगाव या गावातील महाविद्यालय आहे. याची स्थापना १७ जुलै १९९० रोजी संस्थापक डॉ. पतंगराव कदम यांनी केली. ग्रामीण भागातील मुलींना उच्च शिक्षणाची संधी येथे आहे. या महाविद्यालयात कला, वाणिज्य आणि विज्ञान या तीन विद्याशाखेतील  पदवीपर्यंतचे शिक्षण मिळते. महाविद्यालय शिवाजी विद्यापीठाशी संलग्न आहे. महाविद्यालयाचे नॅक कडून पुनर्मुल्यांकन झाले असून *अ*दर्जा प्राप्त झाला आहे. महाविद्यालयाची स्वतःची इमारत आहे. महाविद्यालयाच्या वसतिगृहात सुमारे ३५० विद्यार्थिनींची राहण्याची सोय आहे. खेळासाठी क्रीडांगण तसेच जिमखाना उपलब्ध आहे तसेच प्रयोगशाळा आणि ग्रंथालयही आहेत.

वनस्पतीशास्त्र आणि मराठी या विषयातील पदवीत्तर शिक्षणाची सोय केली आहे. तसेच सुक्ष्मजीवशास्त्र, वनस्पती शास्त्र आणि भौतिकशास्त्र या विषयातील पीएच.डी. पर्यंतचे शिक्षण येथे मिळते.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:सांगली जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था
पंखा

**पंखा** हे कृत्रिमरीत्या वारा चालविण्याचे साधन आहे.उन्हाळाच्या दिवसांनी पंखा जास्त महत्वाचा असतो.

वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
होली क्रॉस हायस्कूल (कुर्ला)

**होली क्रॉस हायस्कूल** मुंबईच्या उपनगरीय क्षेत्र कुर्ला इथे आहे. ही शाळा अर्च-डिओसेस ऑफ बॉम्बेच्या होली क्रॉस चर्च चालत आहे. मराठी व इंग्लिश माध्यमाचे हे शाळा आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील शाळा
वर्ग:मुंबई
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
फौजी अंबावडे (सैनिकी गाव)

१९७१ मध्ये भारत व चीन या दोन देशांमध्ये झालेल्या लढाईत महाराष्ट्रातील रायगड जिल्हा महाड तालुक्यातील फौजी अंबावडे गावातील सुमारे १००हून अधिक सैनिक धारातीर्थी पडले होते. या घटनेमुळे संपूर्ण गावावर शोककळा पसरली होती. याची माहिती तत्कालीन पंतप्रधान दिवंगत श्रीमती इंदिरा गांधी यांच्यापर्यंत पोहोचली. याची त्वरित दखल घेत पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी अंबावडे गावाला भेट दिली. या भेटीनंतर अंबावडे गावातील सैनिकांच्या स्मरणार्थ अंबावडे गावाचे नामकरण फौजी अंबावडे असे करण्यात आले. आजही या गावात लष्करात भरती होण्याची परंपरा सुरू आहे. प्रत्येक कुटुंबातील एकतरी पुरुष स्वेच्छेने लष्करात भरती होत आहेत.
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
होली क्रॉस हायस्कूल (निःसंदिग्धीकरण)

* होली क्रॉस हायस्कूल, कुर्ला
* होली क्रॉस हायस्कूल, लोअर परेल
* होली क्रॉस हायस्कूल, औरंगाबाद
* होली क्रॉस कॉनव्हेंट हायस्कूल, कोल्हापूर

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
ग्रंथालय व्यवस्थापन (पुस्तक)

**ग्रंथालय व्यवस्थापन** हे शशिकला ग. भागवत यांनी लिहिलेले आणि पुणे येथील युनिव्हर्सल प्रकाशनने प्रकाशित केलेले पुस्तक आहे.

या पुस्तकात ग्रंथालयाचे प्रशासन, कर्मचाऱ्यांचे नियोजन, तांत्रिक प्रक्रिया आणि वाचकांसाठीच्या सेवांचे व्यवस्थापन यांवर सखोल मार्गदर्शन करण्यात आले आहे. ग्रंथालयातील विविध विभागांचे कार्य कसे चालावे आणि उपलब्ध संसाधनांचा प्रभावी वापर कसा करावा, याचे सैद्धांतिक व व्यावहारिक विवेचन लेखिकेने यात मांडले आहे. विशेषतः मराठी माध्यमातील विद्यार्थ्यांसाठी हे पुस्तक तांत्रिक संज्ञा सोप्या भाषेत समजून घेण्याच्या दृष्टीने उपयुक्त ठरते.

## मुख्य विषय 
* ग्रंथालय प्रशासनाची मूलतत्वे.
* कर्मचारी व्यवस्थापन आणि प्रशिक्षण.
* ग्रंथालयाचा अर्थसंकल्प आणि आर्थिक नियोजन.
* ग्रंथालयीन इमारतीचे नियोजन आणि सुरक्षितता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:ग्रंथालयशास्त्र
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
पाखले (आडनाव)

**पाखले** एक मराठी आडनाव आहे. हे सहसा हिंदू लाडशाखीय वाणी यांच्यात आढळते.

वर्ग:मराठी आडनावे
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
उपकोषागार कार्यालय (इस्लामपूर-वाळवा)

**उपकोषागार कार्यालय, इस्लामपूर-वाळवा** हे महाराष्ट्र शासनाचा *लेखा व कोषागारे-मुबई (वित्त विभाग)* यांच्या अंतगर्त असलेले कार्यालय आहे. जिल्हा कोषागार अधिकारी, सांगली हे या कार्यालयाचे  जिल्हा प्रमुख आहेत. या कार्यालया अंतर्गत २९ आहरण व सावितरण अधिकारी आहेत. या २९ आहरण व सावितरण अधिकारी यांच्या कार्यालयाचे वेतन भत्ते तसेच आकस्मिक खर्च देयके या उपकोषागार मार्फत पारीत केली जातात. या उपकोषागार कार्यालयातून इस्लामपूर व आष्टा या दोन ठिकाणच्या मुद्रांक विक्रेत्यांना मुद्रांक पुरवठा केला जातो. तसेच वाळवा तालुक्यातील शासन जमा रकमेचा लेखा ठेवला जातो

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:महाराष्ट्र शासन
रहस्य नागांचे (पुस्तक)

**रहस्य नागांचे** (इंग्लिश:Secret of Nagas) हे अमिश त्रिपाठी यांच्या शिव नावाच्या पुस्तकमालिकेतील तीनपैकी दुसरे पुस्तक आहे. द इम्माॅर्टल्स ऑफ मेलुह' आणि द ओथ ऑफ द वायुपुत्राज ही इतर दोन पुस्तके आहेत.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:इंग्लिश साहित्य
ॲमेझॉन (मराठी पुस्तक)

**ॲमेझॉन** हे अतुल कहाते लिखित मराठी पुस्तक आहे.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:मराठी साहित्य यादी
म मराठीचा (पुस्तक)

डाॅ. शशिकांत भुजाडे हे 'म मराठीचा' या पुस्तकाचे लेखक आहेत.

विद्या कावडकर या 'म म मराठीचा' या पुस्तकाच्या लेखिका आहेत.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
कोरकू

कोरकू ही अमरावती मधील मेळघाट येते वास्तव्य करणारी एक आदिवासी जमात आहे. सातपुडा पर्वत आणि पूर्वीच्या मध्य प्रदेशातील वैतुल, नेमाड, खांडवा हे जिल्हे या प्रदेशात त्यांची वस्ती आहे. मुंडा वंशाचे आहेत. कोरकू या शब्दाचा अर्थ **मनुष्यजात**  एवढाच आहे.

जय मुठवा
कोरकू माडी टे
कोरकु इनी आदीवासी गा जाटो
कोरकुगा गोमेज
जय मुठवा डो बिरसा मुंडा

स्वतःला रावणाचे वंशज व शंकराची पूजा करणारे लोक आहेत.

## पोटजाती 
#मोवासी, 
#बावरिया, 
*रुमा, ठाकुर
*बोंडइ 
अशा यांच्या चार पोटजात आहेत. पहिल्या दोन उपजाती उच्च असून त्यांना राजकोरकू असेही म्हणतात. हे मुख्यत: जमीनदार आहेत.

वर्ग:आदिवासी
कोषागार

जिल्हा कोषागार कार्यालय हे वित्त विभागाच्या संकल्पनेनुसार स्वतंत्र इमारतीत सातारा येथे कार्यरत आहे. तसेच हे बँक कोषागार कार्यालय असून कार्यालयाच्या अधिनस्त 10 उपकोषागारे आहेत. कार्यालयात मुख्यत: 1. निवृत्तीवेतन विभाग, 2. सौनिक निवृत्तीवेतन विभाग, 3. आवक जावक विभाग, 4.अभिलेख कक्ष, 5. सुविधा केंद्र, 6. राष्ट्रीय निवृत्तीवेतन विभाग, 7. ठेव विभाग, 8. लेखा परिक्षण विभाग

अशा प्रकारचे विविध विभाग आहेत. सुरक्षेच्या दृष्टीकोनातून कार्यालय सी.सी.टी.व्ही. कॅमेरॅच्या निरीक्षणाखाली आहे. लेखा विषयक कामाकाजासाठी ट्रेजरीनेट व्हर्जन 2 व निवृत्तीवेतनासाठी आय.एफ.एम.एस. तसेच अधिनस्त उपकोषागारासाठी सब-ट्रेझरीनेट या संगणकीय प्रणालीचा वापर करण्यात येतो. या कार्यालयाच्या अधिनस्त जिल्हा स्तरावर 149 व उपकोषागार स्तरावर 227 आहरण व संवितरण अधिकारी असून त्यांची वेतन देयके ई-बीलींगच्या माध्यमातून कोषागारात सादर केली जावीत यासाठी सेवार्थ प्रणालीचा 100% अवलंब केला जातो.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
कोषागार
आर.एम. भट शाळा

**आर. एम. भट शाळा** ही मुंबई मधील एक जुनी आणि प्रख्यात शाळा आहे.

ही शाळा १९१९ साली सुरू झाली. परळ या कामगार वस्तीमधील मुलांना चांगले शिक्षण देणे हा शाळा स्थापनेचा प्रमुख उद्देश होता. 

प्राचार्यना गो जोशी यांच्या काळात शाळेचा विस्तार झाला.

शाळेचे माजी विद्यार्थी शाळेच्या संपर्कात असून त्यांच्या यशस्वी जीवनाचे श्रेय ते शाळेने केलेल्या संस्काराला देतात.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
पिंपळगाव (बसवंत)

**पिंपळगाव बसवंत** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
## पार्श्वभूमी
पिंपळगाव (बसवंत) हे नाशिक जिल्ह्याच्या निफाड तालुक्यातील राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ३ वर पराशरी नदीच्या काठावरील एक मध्यम शहर आहे. पाराशरी नदी किनारी फार जून राम मंदिर तसेच हनुमान मंदिर आहे तेथे नुकतेच जुलै २०२१ महिन्यात उत्खनन केले असून त्यात दोनशेहून अधिक जुने पाच सहा घाट सापडेल आहेत येथे कृषी उत्पन्न बाजार समिती आहे.  जवळचं तालुक्याचे ठिकाण निफाड शहर आहे. तसेच मिग विमानांचा कारखाना असलेले ओझर देखील येथून जवळच आहे. मुंबई-आग्रा महामार्गा वरील ह्या शहरास व्यापारी महत्त्व आहे.

## पिंपळगाव बाजार समिती
पिंपळगाव ही बाजार समिती नवीन स्थापनेपुर्वी सुद्धा वाजारपेठ होती. बाजारपेठ म्हणून तिचा नावलौकिक होती नाशिक जिल्हा कांदा, टोमॅॅटो व द्राक्ष हया नगदी पिकांच्या उत्पादनासाठी अग्रेसर आहे.पिंपळगाव कॄषी समितीचे कार्यक्षेत्र हे पिंपळगाव तालुक्यातील काही गावांसाठी आहे. दरवर्षी मुख्य व दुय्यम बाजार आवारावर शेतीमालाची वाढती आवक ही पिंपळगाव बाजार समितीच्या कामाची पावती आहे.कॄषी उत्पन्न बाजार समिती ही ग्रामीण भागांमधील लोकांची विश्वासपात्र अशी नामांकित बाजारपेठ बनली आहे.या बाजार समितीने व्यापारी व कामगार  बाजरपेठेचा केंद्रबिंदू मानली आहे.शेतक–यांच्या शेतीमालाला योग्य भाव मिळावा त्यांची आर्थिक फसवणुक होऊ नये या उद्देशाने या बाजार समितीची स्थापना करण्यात आली आहे.बाजार समितीमुळे  पिंपळगाव परिसर समॄद्ध झाला आहे.

## हे सुद्धा पहा
* विष्णू वामन शिरवाडकर
## भौगोलिक स्थान
## हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सियसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १,००० मि.मी.पर्यंत असते.

## लोकजीवन
## प्रेक्षणीय स्थळे
बुद्ध विहार
राम मंदिर

## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
ओझर,मुखेड ,अंतरवेली ,पाचोरे वनी ,शिरवाडे वनी,कारसुल,बेहेड ,नारायण टेंभी ,उंबरखेड ,चिंचखेड, रानवड ,नांदूर्डी,आहेरगाव ,कोकणगाव ,साकोरे मिग ,शिरसगाव,वडाळी नजीक ,रेडगाव ,सावरगाव 

## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 
वर्ग:निफाड तालुक्यातील गावे
वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
लिबर्टी आयलंड

इवलेसे|Liberty Island photo D Ramey Logan
इवलेसे|Statue of Liberty (Liberty Island)
## माहिती 
न्यू यॉर्क येथील स्टॅच्यू ऑफ लिबर्टी म्हणजे स्वातंत्र्यदेवतेचा पुतळा म्हणजे अमेरिकेचे राष्ट्रीय स्मारक. खरे तर अमेरिका कशी वसली, याचे हे ऐतिहासिक स्मारक आहे. या ठिकाणी एका मोठ्या हॉलमध्ये जगातील किती लोक, कोणत्या वर्षी आले हे एका नकाशाद्वारे, निरनिगळ्या रंगाचे स्तंभ रंगवून दाखवले आहे. तसेच पृथ्वीच्या गोलार्धावर हे लोक कोणत्या देशातून आले हेसुद्धा रंगाद्वारे दाखवले आहे.
**एलिस आयलंड**चा इतिहास मोठा मनोरंजक आहे. हे बेट १८०८ साली वसले गेले. अमेरिकेच्या संरक्षणासाठी तेथे सैनिकी तळ उभारण्यात आला. नंतर १८३० पासून आर्यलड, ब्रिटन, जर्मनीतून लोक येऊ लागले. हे प्रमाण हळूहळू वाढत जाऊन रशिया, हंगेरी, इटली, इस्रायल, ऑस्ट्रेलिया अशा जगाच्या विविध भागांतून लोकांचे लोंढे त्या बेटावर समुद्राच्या मार्गाने पोहोचले आणि तेथून पुढे अमेरिकेत प्रवेश करू लागले. त्यामुळे अमेरिकेने ‘इमिग्रंट कोटा’ ठरवण्यासाठी कायदा केला. तेथे येणा-या लोकांचे लिंग, वय, उद्योग व आरोग्य याची नोंद करून, त्यांची वैद्यकीय तपासणी करून नंतरच त्यांना अमेरिकेत प्रवेश मिळत असे. या मार्गाने २५२ दशलक्ष लोक येथे पोहोचले. त्यावेळी आलेल्या लोकांचे कपडे, सामान, पेटय़ा, दागिने, पादत्राणे अजूनही व्यवस्थित मांडलेल्या आहेत. त्यांचे फोटोही तेथे लावलेले आहेत. धार्मिक, राजकीय, सामाजिक, आर्थिक अशा निरनिराळ्या कारणास्तव जगातल्या अनेक देशांतील लोक आपली मातृभूमी सोडून अमेरिकेत आले. पुढे अमेरिका हीच त्यांची कर्मभूमी व मातृभूमी झाली.

अमेरिका कशी वसली याचे हे ऐतिहासिक स्मारक आहे. या ठिकाणी एका मोठ्या हॉलमध्ये जगातील किती लोक, कोणत्या वर्षी आले हे एका नकाशाद्वारे त्यात निरनिगळ्या रंगाचे स्तंभ रंगवून दाखवले आहे. तसेच पृथ्वीच्या गोलार्धावर हे लोक कोणत्या देशातून आले हेसुद्धा रंगाद्वारे दाखवले आहे. त्यावरून भारतीय लोक १९५०-६० या दशकात प्रथम आले व पुढे त्यांचे प्रमाण वाढत गेले असे दिसते. १९८०-९० च्या दशकात हे प्रमाण सर्वात जास्त होते. इतर देशातून किती लोक, केव्हा आले हेसुद्धा आपल्याला तुलना करून पाहता येते. अमेरिकेला विस्तीर्ण समुद्रकिनारा लाभला आहे. त्यामुळे येथे वेगवेगळ्या देशातील निरनिराळ्या दिशांनी लोकांनी स्थलांतर केले. या स्थलांतरीत लोकांनी अमेरिका वसवली, वाढवली व समृद्धही केली. आजची अमेरिका ही अनेक देशातील, वंशातील, भाषांतील व धर्मातील लोकांची बनली आहे. या सा-या लोकांना या देशाने सामावून घेतले आहे. त्यात भारतीयांचाही मोठा सहभाग आहे.

अमेरिकन इंग्रजीत स्पॅनिश, डच, चिनी, फ्रेंच असे अनेक भाषांतील शब्द येऊन बसले आहेत. जसे ‘टायफून, यांकी’ वगैरे. विविध देशांतून आलेल्या या लोकांनी अमेरिकेला आपलं मानलं. आज त्यांची दुसरी, तिसरी तर कधी चौथी पिढीही तेथे सुखाने नांदते आहे. येथे तुम्हाला ‘रेझिम’ दिसणार नाही. सर्वाना शिक्षणाच्या, नोकरीच्या, प्रगतीच्या समान संधी प्राप्त होतील, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे. अनेक देशातील, वंशातील, धर्मातील इथे आलेल्या लोकांची मिळून एक निराळी अमेरिकन संस्कृती तयार झाली आहे; जी व्यक्तिस्वातंत्र्याचा सदैव पुरस्कार करते. म्हणूनच अमेरिकेत स्थलांतरीत झालेले भारतीय हाच आपला देश मानत असावेत. अमेरिकेची जडणघडण समजून घेण्यासाठी एलिस आयलंडची सहल खूप उपयोगी ठरली.
## हे सुद्धा पहा 
http://www.touropia.com/tourist-attractions-in-the-usa/

http://traveltips.usatoday.com/famous-places-united-states-34852.html 

## संदर्भ 
http://prahaar.in

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:न्यू जर्सी
गाळदेव

**गाळदेव** हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील जावळी तालुक्यातील एक गाव आहे.

## भौगोलिक स्थान
**गाळदेव** हे महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील जावळी तालुक्यातील गाव आहे. या गावची लोकसंख्या १७० च्या आसपास आहे. हे गाव सातारा-कास-महाबळेश्वर मार्गावर साताऱ्यापासून ४१ किलोमीटर व महाबळेश्वर पासून २३ किलोमीटर दूर आहे. गाळदेव समुद्रसपाटीपासून महाबळेश्वरच्या समान उंचीवर स्थित आहे. शेती या गावातील उपजीविकेचे मुख्य साधन आहे. या गावात बव्हंश जंगम लोक रहात असून ते शुद्ध शाकाहारी आहेत. या लोकांना महादेवाचे पुजारी म्हणून ओळखले जाते. या गावामध्ये महादेवाचे मंदिर आहे. ४ थी पर्यंत शाळा असून पुढील शिक्षणासाठी ५ किलोमीटरचा डोंगर उतरून म्हाते बुद्रुक येथे शिक्षणासाठी जावे लागते. या गावातील सर्व लोक शेती करत असल्यामुळे बेरोजगारीचे प्रमाण या गावात खूप आहे. ५०% जनता बेरोजगारीमुळे मुंबई मध्ये स्थलांतर झाली आहे. शेतीमध्ये प्रमुख पीक भात शेती केली जाते. उंच डोंगरावर असल्यामुळे पाण्याची कमतरता असते.

## हवामान
हा भाग डोंगराळ व वनाच्छादित असल्याने येथील हवामान थंड व आल्हाददायक आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून वर्षातील सर्वाधिक पाऊस पडतो. येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो.एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो.

## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

वर्ग:जावळी तालुक्यातील गावे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
भुंडी

महाराष्ट्रात पूर्वी म्हणजे इ.स. १९७० च्या सुमारास जून जुलै महिन्यात जर पाऊस पडला नाही तर आपआपल्या आळीतील मुले आणि मुली एक चिखलाची शंकूच्या आकाराची भुंडी तयार करून तिच्या टोकावर हरळी किंवा चिमणचारा खोचत.  एक मोठी वाटी घेऊन तिच्यात ती भुंडी टाकून गल्लीत प्रत्येक घरासमोर जाऊन खडखड फिरवून वाटी पालथी घालत. जर भुंडी सुलटी किंवा सरळ पडली की पाऊस पडणार असा समज होता. मग ते लोक त्या मुलांना आपल्याकडील ज्वारी किंवा गहू देत. अशा प्रकारे जमा झालेली ज्वारी दुकानात देऊन मुले त्याबद्दल गूळ आणत आणि गव्हाच्या भरड्यात मिसळून तो ग्रामदैवतेचा प्रसाद म्हणून खाऊ घालत.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
सिंधुदुर्ग कोषागार

**सिंधुदुर्ग कोषागार** हे कुडाळ येथे स्थापन झालेले महाराष्ट्र सरकारचे कार्यालय आहे.

सिंधुदुर्ग जिल्हा कोषागार कार्यालयाची स्थापना १ मे १९८१ रोजी करण्यात आली. ओरोस हे जिल्ह्याचे मुख्यालय झाल्यानंतर  ७ नोव्हेंबर  १९९४  रोजी जिल्हा कोषागार कार्यालय  कुडाळ येथून ओरोसला स्थलांतरित करण्यात आले.

सर्व प्रकारची शासकीय प्रदाने करणे, शासकीय देणी स्वीकारणे लेखे ठेवणे व ती महालेखापालांना सादर करणे, निवृत्ती वेतनाचे प्रदान करणे, संगणकीकरण यंत्रणा कार्यान्वित ठेवणे ही कामे कोषागार कार्यालय करते.  सिंधुदुर्ग जिल्हा कोषागारातील कामकाज हे संपूर्णपणे संगणकीकृत असल्याने ते पारदर्शक व नियमानुसारच केले जाते. 

सिंधुदुर्ग जिल्हा कोषागारात आपल्या कार्यालयाचे काम घेऊन येणाऱ्या इतर कार्यालयांच्या कर्मचाऱ्यांना सहकार्याची व सौजन्याची वागणूक दिली जाते. त्यांची कामे तातडीने व्हावीत यासाठी कार्यालयात स्वतंत्र‍ सुविधा केंद्राची सोय करण्यात आलेली आहे. 

ज्येष्ठ नागरिक निवृत्तीवेतनाकरिता वा अन्य कामाकरिता सिंधुदुर्ग जिल्हा कोषागार कार्यालयात मोठया प्रमाणात येतात. अश्यावेळी कार्यालयाचे सर्वच कर्मचारी या ज्येष्ठ नागरिकांना आदराची व सौजन्याची वागणूक देतात ‍. विशेष दखल घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे ‍ अशिक्षित किंवा अल्पशिक्षित निवृत्तिवेतनधारक  संभ्रमित चेहऱ्याने कोषागाराच्या वऱ्हांड्यात घुटमळत असतात.  अश्यावेळी " **जनसेवा हीच ईश्वरसेवा** " हे ब्रीद अंगीकारलेला कोषागारातील कोणताही कर्मचारी त्यांना आदराने बोलावून घेतो व त्याच्या समस्यांचे निरसन करतो. त्यावेळी त्यांनी दिलेला आशीर्वाद व त्यांच्या चेहऱ्यावरचे समाधान कर्मचाऱ्यांसाठी पृथ्वीमोलाचे असते.

दरवर्षी १ फेब्रुवारी हा दिवस कोषागार दिवस  म्हणून साजरा केला जातो. यावेळी सादर करण्यात येणाऱ्या कार्यक्रमांत सर्व कर्मचाऱ्यांची एकजूट व सामूहिक योगदान दिसून येते. सिंधुदुर्ग कोषागार कार्यालयास आतापर्यंत बऱ्याच दिग्गज कोषागार अधिकाऱ्यांचे मार्गदर्शन लाभलेले आहे. आणि  सिंधुदुर्ग जिल्हा कोषागार कार्यालयातील अशा काही अधिकाऱ्यांनी महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षांना बसणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी मोफत मार्गदर्शन करण्याचे काम केले असून, त्यासाठी आपले श्रम व अमूल्य वेळ खर्च करून सामाजिक बांधिलकी जपलेली आहे.

सिंधुदुर्ग जिल्हा कोषागार कार्यालयातील कर्मचाऱ्यांनी  विभाग स्तरावर व राज्य स्तरावर क्रीडा क्षेत्रात सतत २ वर्षे चमकदार कामगिरी करून कोषागाराच्या खजिन्यात चषकांची व पदकांची फक्त भरच घातलेली नसून खिलाडूवृत्तीचा प्रत्यय सतत देऊन एकंदरीत जीवनमूल्यांचा  आलेख सतत उंचावत ठेवला आहे.  हे सर्व वरिष्ठांचे मार्गदर्शन व पाठिंबा यांमुळेच शक्य झाले आहे.

कोषागाराचा अर्थच मुळी मौल्यवान वस्तू अथवा खजिना यांची जपणूक करण्याचे ठिकाण असा आहे.  सिंधुदुर्ग कोषागारातील मौल्यवान वस्तूंसह कोषागारातील प्रत्येक कर्मचारी हा कोषागारासाठी एक अमूल्य ठेवा आहे.

वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्हा
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
बकुपिंपळगाव

बकुपिंपळगाव हे गाव प्रवरा नदिच्या जवळच वसलेले प्रगत असे गाव आहे. गावापासुन २ किमी अंतरावर देवगड हे प्रसिद्ध असे संस्थान आहे.

## लोकसंख्या 
गावाची लोकसंख्या १३४० आहे.
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
विठ्ठल नागेश शिरोडकर

विठ्ठल नागेश शिरोडकर (जन्म : २७ एप्रिल, १८९९;  - इ.स. १९७१) हे जागतिक कीर्तीचे भारतीय स्त्रीरोगतज्ज्ञ व शल्यक्रियाविशारद होते.. त्यांचा जन्म  गोव्यातील शिरोडे गावी झाला. त्यांचे सुरुवातीचॆ  शिक्षण हुबळी व पुणे येथे झाल्यावर ते पुढे मुंबईच्या ग्रँट मेडिकल कॉलेजमधून एम्.बी.बी.एस्. (१९२३) आणि स्त्रीरोगविज्ञान व प्रसूतिविज्ञान या विषयांत एम्.डी. (१९२७) झाले.  परदेशी जाऊन त्यांनी एफ्.आर.सी.एस्. (इंग्लंड), एफ्.ए.सी.एस्., एफ्.आर.सी.ओ.जी. व अन्य पदव्याही  संपादन केल्या. इंग्लंडहून परत आल्यावर त्यांनी १९३५–५५ या काळात ग्रँट मेडिकल कॉलेजमध्ये, व नंतर १९६२–६९ या काळात परदेशात अध्यापन केले.

कुटुंबनियोजनासाठी फॅलोपिअन नलिकेवर म्हणजे अंडवाहिनीवर [अंडाशयातून गर्भाशयापर्यंत अंडे नेणारी नलिका; → अंडवाहिनी] शिरोडकर यांनी केलेल्या विविध शस्त्रक्रिया चित्रफितीद्वारे दाखवून या तंत्राचा परदेशातही प्रसार झाला. नेहमीच्या स्थानावरून खाली घसरणाऱ्या म्हणजे भ्रंश गर्भाशयावरील शस्त्रक्रियेतही त्यांचा हातखंडा होता. कर्करोगावरील त्यांच्या शस्त्रक्रियांची संख्याही लक्षणीय आहे.

काँट्रिब्यूशन टू ऑब्स्टेट्रिक्स अँड गायनाकॉलॉजी (१९६०) हा त्यांचा ग्रंथ वैद्यकाच्या अभ्यासकांना उपयुक्त ठरला आहे.

मुंबई येथे त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या नावे संशोधन संस्था व प्रयोगशाळा उभारून  मुंबई व पुणे येथे त्यांची उचित स्मारके उभी करण्यात आली आहेत.

वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
महाराष्ट्र सागरी मंडळ

**महाराष्ट्र सागरी मंडळ** ही महाराष्ट्र राज्याच्या औद्योगिक व आर्थिक विकासाला चालना देण्यासाठी लहान बंदराच्या विकासासाठीची शिखर संस्था आहे.

## इतिहास
महाराष्ट्राला ७२० कि.मी.लांबीची किनारपटटी लाभलेली आहे. त्यापैकी अंदाजे मुंबई व उपनगरे  ११४ कि.मी., ठाणे १२७ कि.मी., रायगड १२२ कि.मी., रत्‍नागिरी २३७ कि.मी. आणि सिंधूदूर्ग १२० कि.मी. अशी ही किनारपटटी पसरलेली आहे. या किनारपटटीशी संलग्न ४८ लहान बंदरे असून रत्‍नागिरी व रेडी ही दोन मध्यम स्वरूपाची बंदरे आहेत. या किनारपटटीच्या जवळून वाहणा-या नदया व खाडया या किनारपटटीला येऊन मिळतात. हा प्रदेशही अत्यंत दूर्गम व अवघड आहे. वाहतूकीसाठी दूर्गम भूप्रदेश असलेल्या भागातील वाहतूकीची गरज ही किनारपटटी पूर्ण करते. सन १९६० सालापर्यंत वेगळा असा बंदर विभाग नव्हता. तोपर्यंत बंदराचा कार्यभार राज्य शासनाने भारत सरकारच्या अबकारी खात्याकडे सोपविलेला होता. नंतर बंदर विकासासाठी जनतेच्या वाढत्या मागण्यांचा विचार करता राज्य सरकारने बंदर विभागाला वेगळा करण्याचा निर्णय घेतला व त्याप्रमाणे बंदर विभागासाठी दिनांक १ एप्रिल १९६३ मध्ये वेगळे कार्यालय स्थापन करून तत्कालीन इमारती व दळणवळण खात्याच्या अधिपत्याखाली मुख्य बंदर अधिकारी यांचे अधिपत्याखाली त्याचा कार्यभार दिला. बंदर संघटनेची स्थापना ही बंदर विकासाच्या दृष्टीने त्यात अधिक सुधारणा, बंदराचा विकास करून जहाज व जहाजे वहातुकीची गरज पूर्ण करण्यासाठी दळण वळणाबाबत परवाना देणे व संरक्षण करणे, कर आकारणे, वसुली करणे  इत्यादी तसेच नौकानयन विषयक कायदे व नियमांच्या वेगवेगळया तरतूदींची अमंलबजावणी इत्यादी करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने केली होती.

बंदर संघटनेच्या कार्यामध्ये सुसुत्रता आणण्यासाठी शासनाने दिनांक ३१/०८/१९९० च्या आदेशानुसार, दिनांक ३० जून १९९० पासून बंदर विभागामध्ये विभाग प्रमुख म्हणून जल- परिवहन आयुक्त असे भारतीय प्रशासकीय सेवेतील पद निर्माण केले होते व संघटनेतील (१) मुख्य बंदर अधिकारी, (२) जल आलेखक (३) सागरी अभियंता आणि चीफ सर्व्हेअर ही कार्यालये त्यांच्या अधिपत्याखाली आणण्यात आली होती.

महाराष्ट्र शासनाचा, महाराष्ट्र मेरीटाईम बोर्ड, अध्यादेश १९९६, **दिनांक ४ ऑक्टोबर १९९६** रोजी घोषित करण्यात आला व शासन निर्णय क्रमांक ईपीटी-१०९६/प्र.क्र.१३३/परिवहन-५, दिनांक २२ नोंव्हेंबर १९९६ अन्वये, दिनांक २२ नोंव्हेंबर १९९६ पासून महाराष्ट्र सागरी मंडळ कार्यान्वित झालेले आहे. बोर्डाचे एकूण १३ सदस्य असून मा. मंत्री (बंदरे) हे या बोर्डाचे पदसिद्ध अध्यक्ष आहेत व मा. राज्यमंत्री (बंदरे) हे या बोर्डाचे पदसिद्ध उपअध्यक्ष आहेत. सदस्यांमध्ये ३ सचिव, १ भारतीय नौसेनेचा प्रतिनिधी, मुख्य कार्यकारी अधिकारी हे सदस्य सचिव असून त्याव्यतिरिक्त, बोर्डाला व्यावसायिकता येण्यासाठी जल वाहतूक/बंदर काम, व्यवस्थापन, वित्तीय बाबी इत्यादी क्षेत्रातील तज्ञ बोर्डावर अशासकीय सदस्य म्हणून आहेत. महाराष्ट्र सागरी मंडळाच्या स्थापनेनंतर पूर्वीच्या बंदर विभागातील जलपरिवहन आयुक्त, मुख्य बंदर अधिकारी, सागरी अभियंता व जल आलेखक हया कार्यालयांचा बोर्डात समावेश करण्यात आलेला आहे.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:महाराष्ट्र शासन
अलगर्द

**अलगर्द** हा दक्षिण खगोलार्धातील एक तारकासमूह आहे. हा तारकासमूह ३००० उ. अक्षांशाच्या पलीकडे हा दिसत नाही. यात एकही मोठा तारा नाही. यातील सर्वांत मोठ्या आल्फा ताऱ्‍याची प्रत तीन आहे. यमुना तथा *इरिडानस* या समूहातील अग्रनद (*आचर्नार*) या पहिल्या प्रतीच्या ताऱ्‍याच्या आग्नेयेस हा तारकासमूह असतो. या समूहाच्या पूर्वेस मोठा मॅगेलनी मेघ व मलयाचल (मेन्सा), पश्चिमेस कारंडव (*तुकाना*) व छोटा मॅगेलनी मेघ, उत्तरेस जालक (*रेटिक्युलम*) आणि दक्षिणेस अष्टक (*ऑक्टन्स*) असे समूह आहेत. नोव्हेंबरमध्ये महाराष्ट्रात दक्षिण क्षितिजाजवळ ताऱ्यांच्या नकाशाच्या मदतीने यातील आल्फा तारा पाहणे शक्य होते.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:तारकासमूह
अलीवर्दीखान

**अलीवर्दीखान** तथा **अलाविर्दीखान** हा मोगल साम्राज्यांतर्गत बंगाल प्रांताचा १७४० ते ५६ या काळातील नवाब होता. अलीवर्दीखानाची नोकरीतील हुशारी पाहून बंगालचा नबाब शुजाउद्दीनखान (१७२७—३९) याने त्याच्याकडे बिहार प्रांताच्या व्यवस्थेचे काम सोपविले. त्या वेळी त्याने पाटणा व मोंघीर येथील हिंदू शासकांचा निःपात करून तेथे आपले वर्चस्व स्थापन केले. शुजाउद्दीनखानाचा मुलगा सर्फराझखान याच्या बेसावध कारभाराचा फायदा घेऊन त्याने १७४० च्या गिरियाच्या लढाईत त्याला मारून नबाबपद मिळविले. १७४१ मध्ये रघूजी भोसले व त्याचा दिवाण भास्करराम कोल्हटकर यांनी बंगालवर स्वारी करून अलीवर्दीखानास घेरले. 

अलीवर्दीखानाने मराठ्यांचा जोरदार प्रतिकार केला. त्याने भास्कररामाचा विश्वासघाताने खून केला. परंतु शेवटी मराठ्यांच्या सतत स्वाऱ्यांनी हैराण होऊन अलीवर्दीखानाने त्यांच्याशी १७५१ मध्ये तह केला आणि रघूजी भोसले यास चौथ देण्याचे कबूल केले. यूरोपीय व्यापाऱ्यांशी तो कडक पण निःपक्षपातीपणाने वागत असे.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:बंगालचे नवाब
वर्ग:इ.स. १६७१ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १७५६ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गोविंददास मन्नुलाल श्रॉफ

**गोविंदभाई श्रॉफ** (जुलै २४, १९११  - नोव्हेंबर २१, २००२) हे भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक होते. हैदराबाद मुक्तिसंग्राम चळवळीत स्वामी रामानंद तीर्थ यांचे ते एक प्रमुख समर्थक म्हणून गणले जात.

स्वातंत्र्य लढ्या बरोबरच त्यांनी मराठवाड्यातिल व आंध्रातील शिक्षण क्षेत्रातही मोलाची कामगिरी बजावली आहे.

**बिटिशांकित हिंदुस्थानातील हैदराबाद संस्थानातील जनतेच्या मुक्तिलढयाचे एक नेते** व स्वामी रामानंद तीर्थ यांचे निकटचे सहकारी. त्यांचा जन्म विजापूर (कर्नाटक राज्य ) येथे झाला. औरंगाबाद  येथे शासकीय प्रशालेत शिकत असताना गणेशोत्सवात पुढाकार घेतल्यामुळे हेडमास्तरांनी केलेल्या शिक्षेच्या निषेधार्थ ते औरंगाबाद सोडून पुढील शिक्षणासाठी हैदराबादच्या चादरघाट हायस्कूलमध्ये आले. मॅट्रिकच्या परीक्षेत संस्थानात सर्वप्रथम. मद्रास विदयापीठाची इंटरमिजिएटची परीक्षा उत्तीर्ण  झाल्यावर स्वातंत्र्य-चळवळीत भाग घेण्यासाठी शिक्षण स्थगित केले; परंतु चळवळ थांबल्यामुळे पुन्हा शिक्षण सुरू. 

कार्ल मार्क्सच्या विचारांचे अभ्यासमंडळात अध्ययन. कोलकाता येथील सिटी कॉलेजमधून गणित विषय घेऊन बी.एस्सी. ( ऑनर्स ). पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविदयालयातून १९३५ मध्ये त्यांना गोखले स्कॉलर म्हणून गौरविण्यात आले. गणित विषय घेऊन ते एम्.एस्सी. झाले आणि नंतर १९३६ मध्ये त्यांनी एल्एल्.बी. पदवी  घेऊन काही काळ औरंगाबादच्या शासकीय विदयालयात अध्यापन केले. याच सुमारास त्यांचा विवाह मुरादाबादच्या मेहता घराण्यातील सत्यवती ऊर्फ सत्याबेन या सुविदय मुलीशी झाला (१९३७). त्यांना डॉ. अजित, डॉ. संजीव व राजीव हे तीन मुलगे असून डॉ. उषा सुरीया या त्यांच्या स्नुषा होत.

हैदराबाद राज्याचे त्रिभाजन करून भाषिक राज्ये निर्माण करावीत, यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. मराठवाडयाच्या विकासप्रश्नांसाठी त्यांनी विविध आंदोलने केली. शिक्षण आणि खादी या दोन क्षेत्रांत त्यांनी महत्त्वाचे कार्य केले. श्री सरस्वती शिक्षण संस्था, औरंगाबाद; स्वामी रामानंद तीर्थांनी स्थापिलेल्या नांदेड एज्युकेशन सोसायटी आणि योगेश्वरी  शिक्षण संस्था, आंबेजोगाई इ. शिक्षणसंस्थांचे ते एक मार्गदर्शक व पदाधिकारी होते. मराठवाडा खादी ग्रामोदयोग समितीचे संस्थापक तसेच संयुक्त महाराष्ट्र समितीचे ते एक महत्त्वाचे नेते होते. मराठवाडयासाठी राज्यघटनेतील तरतुदीनुसार वैधानिक विकास मंडळ स्थापन करण्याचा आग्रह त्यांनी धरला व त्यात यश संपादन केले (१९७०). मराठवाडा विदयापीठाच्या स्थापनेसाठी, औरंगाबाद येथे मुंबई उच्च न्यायालयाचे एक न्यायपीठ स्थापन करण्यासाठी आणि औरंगाबाद रेल्वेच्या ब्रॉडगेजवर आणण्यासाठी त्यांनी महत्त्वाचे प्रयत्न केले. त्यांना पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. 
 
श्रॉफ यांचे वृद्धापकाळाने औरंगाबाद येथे निधन झाले.

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
* म. टा. 

वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक
वर्ग:इ.स. १९११ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
आख्यानकाव्य

**आख्यानकाव्य** हा प्राचीन मराठी संतकविता आणि पंडिती काव्य या दोहोंच्या परंपरांतील कथाकाव्याचा एक प्रकार आहे. आख्यान म्हणजे कथा किंवा गोष्ट. तथापि देवदेवता, अवतारी महापुरुष आणि संत इत्यादींची गोष्टीरूप चरित्रे, पौराणिक व धार्मिक स्वरूपाच्या कथा किंवा उद्बोधक स्वरूपाच्या स्वतंत्र काल्पनिक कथा इत्यादींना उद्देशूनही आख्यान ही संज्ञा वापरली जाते. आख्यानाचे मूळ ऋग्वेदातील पुरूरवा-उर्वशी-संवादासारख्या अतिप्राचीन कथांत आढळते. नंतरचे वैदिक वाङ्‌मय इतिहासपुराणादी रचना आणि बौद्ध व जैन धार्मिक साहित्य यांतून आख्यान रचनेस वेगवेगळी वळणे लागल्याचे दिसून येते. तेराव्या शतकातील महानुभावांच्या साहित्यात मराठी आख्यानकाव्याचा उदय झाला. सोळाव्या शतकात संत एकनाथांच्यारुक्मिणीस्वयंवराने त्यास विशेष चालना व लोकप्रियता मिळाली आणि नंतरच्या धार्मिक आणि पंडिती रचनांतून अठराव्या शतकाच्या अखेरीपर्यंत ते वाढत-विकसत गेले. महाराष्ट्रातील कीर्तनसंस्थेमुळे आख्यानकाव्यास विशेष चालना मिळाली. आधुनिक काळात आख्यानकाव्याची जागा खंडकाव्याने घेतली आहे.

## संकीर्ण स्वरूप
रुक्मिणीस्वयंवर हे एकच आख्यान महानुभाव कवी नरेंद्र, संत एकनाथ आणि पंडित कवी सामराज या तिघांनीही हाताळलेले आहे आणि प्रत्येकाच्या आख्यानाचा घाट वेगळा आहे. महाभारतावर आधारित रचना मुक्तेश्वर, मोरोपंत आणि श्रीधर या तिघांनी केलेली आहे आणि या तिघांच्या आख्यानांची रूपरेखा विभिन्न आहे. सामराज व रघुनाथपंडित हे दोघेही पंडित कवीच; पण पहिल्याचे रुक्मिणीहरण महाकाव्याच्या आखणीचे, तर दुसऱ्याचे नलदमयंतीस्वयंवर म्हणजे सुसूत्र खंडकाव्यच.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:मराठी साहित्य
पांढरकळी

**पांढरकळी** हे सिंधू नदीच्या आणि काश्मीरच्या पूर्वेस आसामपर्यंत हिमालयात २,००० मी. उंचीपर्यंत व भारतात इतरत्र पानझडी जंगलांत आढळणारे झुडुप आहे. याला *कोदरसी; हि. डालमे; सं. भूरी, धूसरा, फली; गु. शीनवी; क. इबत्ती गिड; लॅ. सेक्युरेनेगा व्हिरोजा, फ्ल्युजिया मायक्रोकार्पा; कुल-युफोर्बिएसी*, इ. नावेही आहेत. हे झुडूप भारताबाहेर चीन, ऑस्ट्रेलिया, कार निकोबार बेट, मलेशिया, आफ्रिका, इ. प्रदेशांतही आढळते.

हे झुडूप अंदाजे ८ मी. उंच, बिनकाटेरी व द्विभक्त लिंगी असून खोडावरील साल पातळ, गुळगुळीत, लालसर करडी असते व तीवर वल्करंध्रांचे (बारीक छिद्रांचे) ठिपके असतात. फांद्या लहान व कोनीय (धारदार); पाने साधी, एकाआड एक, पातळ, दीर्घवृत्ताकृती-गोलसर, **२.५-७.५ × १.५-४.५** सेंमी., भिन्न लांबी-रुंदीची; फुले हिरवट पिवळी, सुगंधी, एकलिंगी, फार लहान व सूक्ष्म छदांनी वेढलेल्या झुबक्यांनी, पानांच्या बगलेत मे-जूनमध्ये येतात. पुं-पुष्पे अनेक व स्त्री-पुष्पे १-५; केसरदले ३-५, किंजदले ३ व किंजले विभागलेली व भिन्न झाडांवर येतात.

याची फळे दोन प्रकारची, लहान व शुष्क अथवा मोठी (८ मिमी. व्यास), पांढरी व मांसल आणि खाद्य असतात.

सामान्य लक्षणे यूफोर्बिएसी कुलात (एरंड कुलात) वर्णिल्याप्रमाणे असतात. फळात बिया ३-६ असतात.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:वनस्पती
पांढरी माशी

**पांढरी माशी** हा एक कीटक आहे.

भारत हे याचे मूलस्थान असून यूरोप खंडाशिवाय जगात सर्वत्र ती आढळते. पन्हेरीतील कलमांद्वारे तिचा प्रसार जपान, अमेरिकेत फ्लॉरिडा आणि कॅलिफोर्निया येथे झाला आहे.

प्रौढ माशी अगदी बारीक असून सु. ०.५ मिमी. लांब असते. पंख पांढरे किंवा करडे असतात. शरीर पिवळसर व डोळे लाल असतात. शरीराच्या कडेवर झालरीसारखे राठ केस असतात. अळ्या एकदा पानावर स्थिरावल्या वर तेथेच राहतात.

पांढऱ्या माशीची मादी कोवळ्या पानांच्या पाठीमागे सु. १५०-२०० अंडी घालते. ती १० दिवसांत फुटून अळ्या बाहेर पडतात. स्थिरावण्यास योग्य जागा सापडेपर्यंत अळ्या पानांवर फिरत राहतात, त्यांना सरपटणारी अवस्था म्हणतात. ही अवस्था ३-१० आठवडे राहून त्यांचे कोश बनतात. कोश अंडाकृती, काळसर असून त्यांच्या कडा झालरीसारख्या किंवा दातेरी असतात. काही जातींत त्यांचा मध्यभाग नारिंगी पिवळा असतो.

पांढऱ्या माशीच्या अनेक जाती असून त्यांचा उपद्रव कागदी लिंबू, संत्रे, मोसंबी, तसेच कापूस, कॉफी, केळी, एरंड ह्या पिकांना व काही शोभेच्या वनस्पतींना होतो. पूर्णावस्थेतील कीटक व अळ्या पानांतील रस शोषतात त्यामुळे ती सुकतात व शेवटी तपकिरी होतात. झाडांची वाढ खुंटते, फलधारणेवर अनिष्ट परिणाम होतो व फळे लहान आकारमानाची येतात. अळ्या अन्ननलिकेतून मधासारखा स्त्राव बाहेर टाकतात त्यावर कवक (बुरशीसारख्या हरिकद्रव्यरहित वनस्पती) वाढून झाडे काळसर दिसू लागतात.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:कीटक
वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
कुशावर्त

**कुशावर्त** हे महाराष्ट्राच्या नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे असलेले एक प्रमुख तीर्थ आहे. गोदावरी नदी आपल्या उगमस्थानापासून भूगर्भमार्गाने कुशावर्त कुंडात प्रकट होते असे मानलेले आहे. गौतम ॠषीने कुशांचा बांध घालून गोदावरीचे पाणी याठिकाणी अडवून ठेवले म्हणून याला कुशावर्त असे नाव पडले. हे कुंड चारही बाजूंनी बांधलेले आहे.

या तीर्थाच्या जवळच गंगामंदिर, इंद्रेश्वर, गायत्री, बल्लाळेश्वर इत्यादी देवळे आहेत. 

असे मानले जाते की हे कुंड पांडव कालीन आहे. 

वर्ग:तीर्थक्षेत्रे
वर्ग:नाशिक जिल्हा
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
अताकामा वाळवंट

अताकामा वाळवंट हे दक्षिण अमेरिकेच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील मरुस्थल आहे. अक्षांश ५० ते ३०० दरम्यान पेरू देशाच्या दक्षिण सरहद्दीपासून चिलेमधील कोप्यापो नदीपर्यंत हे सु. ९६० किमी. लांब व पश्चिमेस पॅसिफिक किनाऱ्यावरील पर्वतश्रेणीपासून पूर्वेस अँडीज पर्वताच्या डोमेको श्रेणीपर्यंत सुमारे ३३ ते ८० किमी. रुंद आहे. येथील पॅसिफिकचा किनारा ९०० मी पर्यंत उंच व अवघड कड्यांचा बनलेला असल्यामुळे येथे नैसर्गिक बंदरे फारशी नाहीत.

अताकामाचे वाळवंट सरासरीने ६००–९०० मी. उंचीवर आहे. उथळ, वाळूची बेटे असलेली खारी सरोवरे व सभोवताली टेकड्या अशा बोल्सन प्रकारचे हे वाळवंट असून कॅक्टस व तशा प्रकारच्या फारच थोड्या मरुवासी वनस्पती येथे आढळतात. जगातील हा सर्वांत शुष्क भाग समजला जातो.

किनाऱ्याजवळून हंबोल्ट हा थंड महासागरी प्रवाह जात असल्याने तेथे धुके, थराथरांचे ढग, आर्द्रता व सम हवामान असते. अंतर्भागात मात्र शुष्कता व विषम हवामान जाणवते. पॅसिफिक किनाऱ्यावरील ईकीक या बंदरावर १९४८–६८ या वीस वर्षांत चौदा वर्ष पावसाचा एक थेंबही पडला नाही; आणि सहा वर्षांत फक्त २·७ सेंमी. पाऊस पडला. कालामा या अंतर्गत भागातील ठिकाणी अद्याप पावसाची नोंद झालेली नाही. अँडीजवरून हजारो पाण्चाये प्रवाह पश्चिमेकडे उतरतात. परंतु अताकामामध्ये येताच हे लुप्त होतात. त्या पाण्याचा पुरवठा काही मरूद्यानांस होतो. लोआ नदी ही ४२२ किमी. वाहणारी या भागातील एकुलती एक नदी होय. पिण्यासाठी, मरूद्यानांसाठी आणि हल्ली जलविद्युतशक्तीसाठी हिचा उपयोग केला आहे. ही जलवाहतुकीस उपयुक्त नाही आणि ती पॅसिफिकला मिळते तो भाग अवघड कड्यांचा असल्याने तेथे बंदरही बनू शकले नाही.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:चिलेचा भूगोल
वर्ग:पेरूचा भूगोल
वर्ग:वाळवंटे
आचारनियम

**आचारनियम** ही समाजधारणेच्या दृष्टीने एखाद्या व्यक्तीचे वर्तन दुसऱ्या व्यक्तीशी वेगवेगळ्या प्रसंगी कसे असावे, याविषयी समाजात रूढ असलेल्या संकेत सूचकांची एक अमूर्त आणि सर्व समावेशक अशी चौकट आहे. या चौकटीत शिष्टाचार, लोकाचार, लोकनिती, लोकरूढी, कायदे, संस्था, इ.चा समावेश असतो. आचारनियमांची ही चौकट सर्व समाजाला आधारभूत असते. म्हणून समाजशास्त्रात तिला महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
 
निरनिराळ्या व्यक्तींतील व गटांतील संबंध नियमाने निबद्ध नसले, तर समाजात अस्थिरता उत्पन्न होईल. व्यक्तीव्यक्तींतील संबंध किंवा व्यक्ती व समाज यांतील संबंध हे निर्दिष्ट आचारांच्या पालनामुळेच प्रस्थापित होतात. परस्परसंबंध येणाऱ्या व्यक्तिव्यक्तींच्या सामाजिक स्थानास अनुसरून त्यांच्या भूमिकेविषयी व परस्परवर्तनाविषयी एकमेकांच्या अपेक्षा यामुळेच ठरलेल्या असतात. या अपेक्षापूर्ती करण्याचे आचार हे एक साधन आहे.

एखाद्याकडून आचारधर्म पाळला गेला नाही तर तत्संबंधित व्यक्तींचा अगर गटांचा अपेक्षाभंग होतो व सामाजिक संबंधाना धोका उत्पन्न होतो. साहाजिकच त्यातून सामाजिक अस्थिरता उद्भवते. ही अस्थिरता आचार–नियमांच्या पालनाने टाळता येते. सामाजिकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रत्येक पिढीस आचारधर्माचे शिक्षण योग्य तऱ्हेने मिळू शकते.
 
मनुष्य जन्माला आल्यापासून सामाजिकरणामुळे त्याचे आयुष्य आचारयुक्त बनते व त्या दृष्टीने व त्या दृष्टीने त्याला प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षपणे तशी समजही दिली जाते. आचारनियम हे अनौपचारिक प्रसंग किंवा गट आणि औपचारिक प्रसंग किंवा गट यांच्या बाबतीत वेगवेगळे असतात. तसेच नियमबाह्य वर्तनाची दखलही या दोन्ही बाबतीत भिन्न रीतीने घेतली जाते.
आपल्या पेक्षा वयाने, अनुभवाने मोठ्या असलेल्या व्यक्तींना नेहमी आदरार्थी बोलवले जाते.या आचरणात येतात अश्या गोष्टी घरात च शिकवल्या जातात.
उदा. वडील किंवा मोठा भाऊ यांना
 दादा,आबा,अण्णा,भाऊ,तात्या,आप्पा,नाना,बापू.
आई किंवा मोठ्या बहिणी यांना
आई,आऊ,माई,अक्का,ताई,बाय,जिजी इत्यादी

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:समाजव्यवस्था
गोपालकृष्ण अडिग

**गोपाल कृष्ण अडिग** (१९१८-१९९२) हे एक आधुनिक कन्नड कवी. त्यांचा जन्म दक्षिण कन्नड जिल्ह्यातील मोगेरी येथे झाला. त्यांनी म्हैसूर विद्यापीठातून १९५२ मध्ये इंग्लिश विषयात एम.ए. झाले. म्हैसूर येथील महाविद्यालयांतून काही काळ त्यांनी इंग्रजीचे अध्यापन केले. उडिपी येथील पूर्णप्रज्ञ महाविद्यालयाचे ते प्राचार्य होते. साक्षी या कन्नड त्रैमासिकाचे ते संपादक आहेत.

सुप्रसिद्ध कन्नड कवी बेंद्रे आणि पुट्टप्प यांच्याप्रमाणेच अडिगांचाही १९५० नंतरच्या कन्नड काव्यावर विशेष प्रभाव आहे. भावतरंग (१९४६), कट्‌टुवेवु नावु (१९४८), नडेदु बंद दारी (१९५२), चंडेमद्दळे (१९५४) भूमिगीत (१९५९) आणि वर्धमान (१९७२) हे अडिगांचे काव्यसंग्रह होत. सुरुवातीच्या दोन संग्रहांतील त्यांची कविता पारंपरिक स्वरूपाची असली, तरी त्यानंतरच्या त्यांच्या कवितेने नवकाव्याचे (कन्नड नव्यकाव्याचे) वळण घेतले. त्यांच्या नवकाव्यावर बेंद्रे, तसेच टी. एस्. एलियट, येट्स व एझ्रा पाउंड यांच्या काव्याचा प्रभाव आहे. बोलीभाषेचा वापर, मुक्तच्छंदातील अंतर्गत लयीची रचना, नाट्यपूर्णता, धारदार उपरोध आणि स्वतंत्र प्रतिमासृष्टी हे त्यांच्या काव्याचे लक्षणीय विशेष म्हणता येतील. कन्नड नवकाव्यात त्यांचे स्थान वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.
 
अडिगांनी काही गद्यलेखनही केले आहे. त्यात आकाशदीप (१९५१) व अनाथे (१९५४) ह्या कादंबऱ्‍या; **सुवर्णकीट (१९४७), रैतरहुडुगी (१९४८) व जनतेय शत्रु (१९४९)** हे अनुवादित ग्रंथ आणि मण्णिन वासने (१९६६) हा सामाजिक व साहित्यविषयक लेखांचा संग्रह यांचा अंतर्भाव होतो.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:कन्नड साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू
अणुकेंद्रीय भौतिकी

**अणुकेंद्रीय भौतिकी** भौतिकशास्त्रातील विषय आहे.

अणुकेंद्रासंबंधी रचना, विस्तार, आकार, प्रेरणा, प्रतिमान (मॉडेल), विक्रिया, परिवलन (स्वतःभोवती फिरणे) आणि चुंबकत्व एवढे विषय अणुकेंद्रीय भौतिकीत मोडतात.

## अणुकेंद्राचे घटक
प्रोटॉन व न्यूट्रॉन हे अणुकेंद्राचे घटक आहेत. त्यांपैकी प्रोटॉन हा H1 (हायड्रोजन अणुकेंद्र) आहे. त्याच्यावर एक एकक धन विद्युत् भार असतो (आणवीय भौतिकीत एकक विद्युत् भार म्हणजे इलेक्ट्रॉनावरील विद्युत् भार होय). मुक्त प्रोटॉन अगर  अणुकेंद्रातील प्रोटॉन स्थिर असतो. न्यूट्रॉनावर विद्युत् भार नसतो. त्याचे द्रव्यमान प्रोटॉनापेक्षा किंचित अधिक असते. मुक्त न्यूट्रॉन किरणोत्सर्गी असून त्याचे अर्धायुष्य (किरणोत्सर्गाची क्रियाशीलता निम्मी होण्यास लागणारा काल) सु. १२ मिनिटांचे आहे. न्यूट्रॉनाचे रूपांतर प्रोटॉन, इलेक्ट्रॉन आणि प्रतिन्यूट्रिनो अशा तीन ⇨ मूलकणांत होते. न्यूक्लिऑन ही संज्ञा प्रामुख्याने अणुकेंद्रातील प्रोटॉन व न्यूट्रॉन यांना वापरतात. अणुकेंद्रातील न्यूक्लिऑनांच्या संख्येस ⇨ द्रव्यमानांक म्हणतात. हा अंक A या अक्षराने दाखवतात. अणुकेंद्रातील प्रोटॉनांच्या संख्येस ⇨ अणुक्रमांक म्हणतात व तो Z या अक्षराने दाखवतात.

अणुकेंद्राची संरचना : यासंबंधीची माहिती अणुकेंद्राची घनता, कवच प्रतिमान आणि सामूहिक प्रतिमान या परिच्छेदांत पुढे दिली आहे.
 
अणुकेंद्राची बंधनऊर्जा : यासंबंधी काही उपयुक्त संज्ञांचे अर्थ खाली दिले आहेत.
 
(१) आणवीय द्रव्यमानाचे एकक µ हा C12 या कार्बनाच्या समस्थानिकाच्या (अणुक्रमांक तोच पण अणुभार भिन्न असलेल्या त्याच मूलद्रव्याच्या प्रकाराच्या) द्रव्यमानाच्या १/१२ एवढे असते.
 
१ आणवीय द्रव्यामानाचे एकक = १·६६०४ ×१०-२७ किलोग्रॅम.
 
(२) अणुकेंद्रीय ऊर्जा एकक (Mev). १  Mev = १०६ इलेक्ट्रॉन व्होल्ट (ev) = १·६० × १०-६ अर्ग. इलेक्ट्रॉन व्होल्ट म्हणजे १ व्होल्ट विद्युत् दाबाखाली प्रवेगित केलेल्या इलेक्ट्रॉनाची ऊर्जा.
 
(३) अणुकेंद्रीय संकुलन अंक : समस्थानिकात आढळणारी द्रव्यामान घट (M–A) आणि त्याचा द्रव्यमानांक यांचे गुणोत्तर. याचे चिन्ह ƒ आहे. ƒ = (M–A)/A. या समीकरणात M = अणुकेंद्राचे तौलनिक आणवीय द्रव्यमान-एकक (µ)  व्यक्त केलेले द्रव्यमान.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:भौतिकशास्त्र
बोर्डी (डहाणू)

**बोर्डी** हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील एक गाव आहे.
## पार्श्वभूमी
**बोर्डी** हे महाराष्ट्राच्या पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यात असलेले छोटे गाव आहे. गावाला समुद्र किनारा आहे. येथील सुनाबाई पेस्तनजी हकीमजी हायस्कूल या शाळेची स्थापना १९२० साली झाली होती.

या गावातील प्रमुख व्यवसाय शेती, वाडी, व्यापार, कुंभारकाम, बुरडकाम, मासेमारी, इ. आहेत. येथे दर शनिवारी आठवडा बाजार भरतो. २०१२ पासून येथे दरवर्षी *चिकू उत्सव* भरतो.

बोर्डी रेल्वे स्थानकाच्या पूर्वेला भारतातील पहिली चिकू वायनरी "हिल झील वाईन्स" उभारलेली आहे.चिकू फळासोबत आंबा, अननस, कमरक,स्ट्रॉबेरी, दालचिनी, मध ह्यापासून सुद्धा वाईनचे उत्पादन घेतले जाते.चिकू फळाला भौगोलिक मानाकंन प्राप्त झालेले आहे.ही वायनरी प्रियांंका सावे ह्या महिलेने श्रीकांत सावे आणि नागेश सावे ह्यांच्या सहकार्याने उभारली आहे.
## भौगोलिक स्थान
## हवामान
## लोकजीवन
## प्रसिद्ध व्यक्ती
#ताराबाई मोडक
#भालचंद्र हरी पाटील
#आचार्य भिसे
#चित्रे गुरुजी
#सावे गुरुजी
#डॉ. हरिश्चंद्र पाटील
#डॉ.जयंतराव पाटील
#मोहन बारी
#अनुताई वाघ

## प्रेक्षणीय स्थळे
#बीच
#सुपेह विद्यालय
#बोर्डी चिकू महोत्सव
#गांधी कुटीर

हे गाव सागरी पर्यटन, चिकू लागवड, चित्रपट-मालिकांचे चित्रीकरण अश्या अनेक गोष्टींसाठी प्रसिद्ध आहे.गावाची ओळख बालवाडी आणि अंगणवाडी ची जननी म्हणून आहे.बोर्डी गावात पालघर जिल्ह्यातील सर्वात प्रथम चिकू महोत्सव आयोजित केला गेला. सन २०१३ पासून बोर्डी येथील मैदानात करोनाचे एक वर्ष वगळता सलगपणे १० वर्षे चिकू महोत्सव आयोजित केला जात आहे. ह्यावर्षी शनिवार दिनांक ८ फेब्रुवारी २०२५ ते रविवार दिनांक ९ फेब्रुवारी २०२५ चिकू महोत्सवाचे आयोजन केले आहे.

## नागरी सुविधा
## जवळपासची गावे
## संदर्भ
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate 

## संदर्भ
महाराष्ट्र टाईम्स ०९/०६/२०२०.

वर्ग:डहाणू तालुक्यातील गावे
वर्ग:पालघर जिल्ह्यातील गावे
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
नायब सुभेदार बाना सिंग

**नायब सुभेदार बाना सिंग** (६ जानेवारी, १९४९:कड्याल, जम्मू आणि काश्मीर, भारत - हे भारतीय भूसेनेतील सैनिक आहेत. त्यांना परमवीरचक्र हा सर्वोच्च लष्करी सन्मान दिला गेला.

त्यांचा जन्म शेतकरी शीख कुटुंबात पंजाबच्या कड्याल या खेड्यात झाला. पाच भाऊ आणि तीन बहिणींमध्ये ते जेष्ठ होते. या मोठ्या कुटुंबाच्या चरितार्थासाठी बहुतेक सर्वजण शेतीची कामे करीत. सुभेदार बाना सिंग यांचे आई-वडील अत्यंत धर्मशील होते. बाना सिंगांचे आठवीपर्यंतचे शिक्षण जन्मगावी झाले आणि पुढील मॅट्रिकपर्यंतचे शिक्षण त्यांनी शेजारच्या बड्याळ ब्रह्य या गावी घेतले. ते वयाच्या विसाव्या वर्षी ६ जानेवारी १९६९ रोजी भारतीय भूसेनेत भरती झाले. सुभेदार पद मिळाल्यावर त्यांच्याकडे एका स्वतंत्र पलटणीचे नेतृत्व आले.

नायब सुभेदार बाना सिंग यांनी केलेल्या धाडसी कामगिरीबद्दल त्यांना १९८८मध्ये परमवीरचक्र पदक देऊन गौरविले गेले. त्यावेळी पत्रकारांच्या प्रश्नांना सामोरे जाताना ते म्हणाले, *माझ्या बटालियनच्या कुणाही व्यक्तीने जे केले असते तेच मी केले; आणि माझ्या सुदैवाने मी त्यांचे नेतृत्व केले*. निवृत्तीनंतर ते आपल्या गावी पुढील जीवन शेती व्यवसायात व्यतीत करीत आहेत.

वर्ग:परमवीर चक्र विजेते
वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नरेश चंद्र सेनगुप्त

**नरेश चंद्र सेनगुप्त** हे एक बंगाली साहित्यिक होते. त्यांचा जन्म बोग्रा येथे झाला.

त्यांनी कोलकाता विद्यापीठातून त्यांनी तत्त्वज्ञान विषयातील एम.ए. ही पदवी १९०३ मध्ये प्राप्त केली. नंतर शासकीय शिष्यवृत्ती मिळवून प्रेसिडेन्सी कॉलेजात त्यांनी नवजर्मन व भारतीय तत्त्वज्ञान या विषयांत १९०५ पर्यंत संशोधन केले. कायदा विषयाची पदवी मिळवून त्यांनी कोलकाता उच्च न्यायालयात वकिलीव्यवसाय सुरू केला आणि त्याच काळात कोलकाता विद्यापीठाच्या विधी महाविद्यालयात अध्यापनही केले.

१९१४ मध्ये त्यांना *प्राचीन भारतातील समाज व सामाजिक प्रथा* या विषयातील संशोधनाबद्दल डी.एल. ही पदवी मिळाली. १९१७ मध्ये त्यांची ढाका विधी महाविद्यालयाचे प्राचार्य म्हणून नेमणूक करण्यात आली. ढाका विद्यापीठाच्या विधी विभागात प्राध्यापक म्हणून त्यांनी १९२१–२४ या काळात अध्यापन केले. तसेच विधी विद्याशाखेचे अधिष्ठाता म्हणूनही त्यांनी काम पाहिले. त्यानंतर ते कोलकाता येथे उच्च न्यायालयात वकिली करण्यासाठी परतले. १९५० मध्ये कोलकाता विद्यापीठ टागोर विधी प्राध्यापक म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली आणि १९५६ मध्ये भारतीय विधी आयोगाचे सदस्य म्हणून त्यांची नेमणूक झाली.

१९५१ मध्ये यूनेस्कोतर्फे अमेरिकेतील एका चर्चासत्रात भाग घेण्यासाठी कायदेतज्ज्ञ म्हणून त्यांना निमंत्रित करण्यात आले होते. त्यांचे *इव्होल्यूशन ऑफ लॉ* हे पुस्तक एक मान्यताप्राप्त ग्रंथ म्हणून नावाजले गेले आहे.
सेनगुप्त हे काही काळ राजकारणातही सक्रिय होते. बंगालच्या फाळणीच्या विरोधी आंदोलनकाळात (१९०५–१२) ते काँग्रेसचे कार्यकर्ते होते. नंतरच्या काळात त्यांनी शेतकरी–कामगार पक्षाचे अध्यक्ष (१९२५–२६) व भारतीय मजूर पक्षाचे अध्यक्ष (१९३४) म्हणूनही काम केले.

वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
वर्ग:बंगाली लेखक