शशी कपूर

**शशी कपूर** तथा **बलबीरराज कपूर** (१८ मार्च, १९३८ - ४ डिसेंबर, २०१७) हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतले एक अभिनेते आणि दिग्दर्शक होते. पृथ्वीराज कपूर यांचे वडील तर राज कपूर  आणि ऋषी कपूर यांचे भाऊ होते.

शशी कपूर यांचे शिक्षण मुंबईत डॉन बॉस्को शाळेत झाले. त्यांनी १९४० पासून बालकलाकार म्हणून चित्रपटांत काम करायला सुरुवात केली. १९४०मध्ये शशीराज, १९४१मध्ये मीना आणि १९४५मध्ये बचपन या चित्रपटांत त्यांनी काम केले. त्यानंतर त्यांनी १९४८मधील आग आणि १९५१मधील आवारा चित्रपटांत भूमिका केल्या. १९४० ते १९५४ या काळात त्यांनी १९ चित्रपटांत बालकालाकार म्हणून काम केल्यानंतर १९६१मध्ये आलेल्या धर्मपुत्र या चित्रपटात त्यांना नायकाची भूमिका मिळाली. त्यांनी आयुष्यभरात सुमारे ११६ सिनेमांमध्ये काम केले, त्यांपैकी तब्बल ६१ सिनेमांमध्ये त्यांनी मुख्य भूमिका साकारल्या. 

२०११मध्ये त्यांना भारत सरकारने पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित केले. २०१५मध्ये त्यांना दादासाहेब फाळके पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. याआधी त्यांचे वडील पृथ्वीराज कपूर आणि बंधू राज कपूर यांनाही हा सन्मान मिळाला होता. चित्रपट सृष्टीतील हा महत्त्वाचा सन्मान मिळवणारे कपूर परिवारातील ते तिसरे सदस्य ठरले.

## वैयक्तिक जीवन आणि कुटुंब 
कपूर यांनी ब्रिटिश अभिनेत्री जेनिफर केंडल यांच्याशी ३ जुलै १९५८ रोजी लग्न केले. जेनिफर यांचे वडील जेफ्री केंडल यांच्या शेक्सपिअरान या फिरत्या नाट्यमंडळीत काम करत असताना कपूर आणि जेनिफर यांची भेट झाली होती. जेनिफर यांनी बॉम्बे टॉकी आणि जूनून यांसारख्या चित्रपटांतून अभिनय केला. मुंबईतील पृथ्वी थिएटरच्या पुनर्उभारणीत आणि व्यवस्थापनात त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. कपूर आणि केंडल यांना कुणाल, करण आणि संजना ही तीन मुले आहेत. कुणाल कपूर याने काही काळ अभिनय केल्यानंतर आर.के. स्टुडिओच्या जाहिरात क्षेत्रात काम केले. दुसरा मुलगा करण कपूर याने अभिनयासोबतच जागतिक स्तरावर एक नामवंत छायाचित्रकार म्हणून नाव कमावले. कन्या संजना कपूर यांनी अनेक वर्षे पृथ्वी थिएटरचे व्यवस्थापन केले. त्यानंतर त्या जुनून या संस्थेच्या माध्यमातून नाट्य चळवळ चालवत आहेत. ७ सप्टेंबर १९८४ रोजी कर्करोगामुळे जेनिफर यांचे निधन झाल्यावर त्याचा शशी कपूर यांच्या आयुष्यावर खोलवर परिणाम झाला होता.

## पृुथ्वी थिएटर्सचे पुनरुज्जीवन
बंद पडत चाललेल्या पृथ्वी थिएटर्सचे शशी कपूर यांनी पुनरुज्जीवन केले.

## चित्रपट कारकिर्द 
### चित्रपट 
### निर्माता 
 * जुनून (१९७९)
 * कलियुग (१९८१)
 * ३६ चौरंगी लेन (१९८१)
 * विजेता (१९८२)
 * उत्सव (१९८४)
 * अजूबा (१९९१)
### सहाय्यक दिग्दर्शक 
 * पोस्ट बॉक्स ९९९ (१९५८)
 * गेस्ट हाऊस (१९५९)
 * श्रीमान सत्यवादी (१९६०)
 * दुल्हा दुल्हन (१९६४)
 * मनोरंजन (१९७४)
### दिग्दर्शक 
 * वोझ्व्रश्शेनिया बगदादस्कोगो वोरा (Vozvrashcheniye Bagdadskogo Vora) (१९८८)
 * अजूबा (१९९१)

### आंतरराष्ट्रीय चित्रपट (ब्रिटिश, अमेरिकन आणि इंडो-इंग्लिश) 
## पुरस्कार 
### नागरी सन्मान 
* २०११ – भारत सरकारतर्फे पद्मभूषण
### राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार 
 यांच्याकडून दादासाहेब फाळके पुरस्कार स्वीकारताना शशी कपूर. सोबत मुलगा कुणाल कपूर आणि मुलगी संजना कपूर]]
* २०१५ – दादासाहेब फाळके पुरस्कार
**विजेता**
* १९७९ – सर्वोत्कृष्ट हिंदी चित्रपट (निर्माता म्हणून) - *जुनून* (१९७८)
* १९८६ – सर्वोत्कृष्ट अभिनेता - *न्यू दिल्ली टाइम्स* (१९८६)
* १९९४ – विशेष ज्युरी पुरस्कार / विशेष उल्लेख (फीचर फिल्म) - *इन कस्टडी* (१९९३)

### फिल्मफेअर पुरस्कार 
* १९७६ – सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता - *दीवार* साठी
* २०१० – फिल्मफेर जीवनगौरव पुरस्कार

### बंगाल फिल्म जर्नलिस्ट्स असोसिएशन - सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कार (हिंदी) 
* १९६५ - जब जब फूल खिले
* १९८८ - न्यू दिल्ली टाइम्स

### इतर पुरस्कार 
* २०११ – मोहम्मद रफी पुरस्कार
* **जीवनगौरव पुरस्कार**
:* २००२ – २७ वा कैरो आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव
:* २००९ – ७ वा पुणे आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव
:* २००९ – ११ वा मुंबई चित्रपट महोत्सव (MFF)

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:दादासाहेब फाळके पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख