open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
दीपिका कुंडजी

**दीपिका कुंडजी** (जन्म: १९६३) या एक भारतीय शेतकरी आहेत ज्यांनी आपल्या अनोख्या शेती पद्धतींमुळे देशभरात प्रसिद्धी मिळवली आहे. त्यांच्या या कार्यासाठी त्यांना भारताचे माजी राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. हा पुरस्कार भारतात महिलांना दिल्या जाणारा सर्वोच्च नागरी सन्मान आहे.

## जीवन 
दीपिका कुंडजी यांचा जन्म १९६३ मध्ये कर्नाटक राज्यात झाला. त्यांचे बालपण आणि शिक्षणही कर्नाटकातच झाले. त्या पुरातत्वशास्त्रज्ञ म्हणून प्रशिक्षित आहेत.त्यांनी पॉंडिचेरीजवळील ऑरोव्हिल येथे "पेबल गार्डन" नावाची शेती विकसित केली आहे. ही बाग कोरड्या आणि नापीक जमिनीवर उभारली गेली आहे.  त्या रासायनिक खते किंवा कंपोस्टचा वापर न करता जमिनीचे पुनरुज्जन करतात. त्यांच्या संशोधनानुसार, वनस्पती आपले बहुतेक अन्न हवेतून घेतात आणि मातीपासून फक्त थोडेसे पोषण मिळवतात. ज्या वनस्पती नष्ट होतात, त्या मरताना नैसर्गिक खत तयार करतात आणि त्यांच्या जागी नव्या वनस्पती उगवतात.  
१९९४ पासून त्या आपले पती बर्नार्ड डेक्लेरक यांच्यासोबत या कामात सहभागी आहेत. त्यांच्या ९ एकरच्या पेबल बागेत ते बाहेरच्या मजुरांचा वापर करत नाहीत. त्यांच्या मालकीची ७ एकर जमीन ही अशी आहे जी फ्रेंच आणि ब्रिटिश वसाहतवाद्यांनी जंगलतोड करून उद्ध्वस्त केली होती. कुंडजी यांचा असा विश्वास आहे की जर शेतकऱ्यांना त्यांची जमीन सुधारण्याची योग्य पद्धत कळली, तर भारतातील ९३ दशलक्ष हेक्टर जमीन पुन्हा उत्पादनक्षम आणि टिकाऊ बनवता येईल.

## बियाण्यांचे महत्त्व
२००९ मध्ये कुंडजी यांनी बियाण्यांच्या संरक्षणाचे महत्त्व अधोरेखित केले. त्यांच्या मते, ऑरोव्हिलमधील शेतकऱ्यांनी स्थानिक बियाण्यांचे जतन करणे गरजेचे आहे. त्यांनी ८० ते ९० वेगवेगळ्या प्रकारच्या बियाण्यांचा वापर करून नापीक जमिनीचे हळूहळू रूपांतर केले आहे. परंतु पूर्ण यशासाठी त्यांना सुमारे ३,००० प्रकारच्या बियाण्यांचे संकलन आणि वितरण करावे लागेल. त्या अशा कठीण जातींच्या बियाण्यांचे जतन करतात ज्या जमिनीला पुन्हा हिरवेगार बनवू शकतात. हवामान बदल ही नवीन गोष्ट नाही, असं त्या म्हणतात. मानव गेल्या १०,००० वर्षांपासून शेती करत आहे आणि आपल्याला उपलब्ध असलेल्या पिकांच्या विविधतेचा उपयोग करून घ्यायला हवा, असं त्यांचं मत आहे. 

## पुरस्कार
इवलेसे|राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना
आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांनी राष्ट्रपती भवनात कुंडजी यांना नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान केला. हा पुरस्कार त्यांना मिळेल याची त्यांना अपेक्षा नव्हती.  मार्चच्या सुरुवातीला एका अधिकाऱ्याने फोनवर पुरस्काराची माहिती दिल्यानंतर त्या मागील रात्री नवी दिल्लीला पोहोचल्या. तो फोन आला तेव्हा त्या आपल्या भावासोबत आणि आईसोबत काम करत होत्या, ज्यांना त्यांच्या मदतीची गरज होती.

## संदर्भ 
वर्ग:जन्माचे वर्ष अनिश्चित
वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
वर्ग:हयात व्यक्ती
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:शेतकरी
वर्ग:कन्नड व्यक्ती
फ्रिट्ज विंकल्सस्ट्रॉटर

**फ्रिट्ज विंकल्सस्ट्रॉटर** ऊर्फ **मेधानंद** (जन्म - १९०८, मृत्यू - १९९४) - श्रीअरविंद आश्रमातील जर्मन अभ्यासक, शिक्षक, भाषांतरकार. 

## जीवन व कार्य 
१९५२ मध्ये ते श्रीअरविंद आश्रमाशी जोडले गेले. ते श्रीअरविंद ग्रंथालयाचे प्रमुख म्हणून कार्यरत होते. ते श्री अरविंद इंटरनॅशनल सेंटर ऑफ एज्युकेशन येथे धर्मांचा इतिहास शिकवीत असत.

## पुस्तके 
Die Offenbarung des Supramentalen (The Supramental Manifestation या श्रीअरविंद लिखित ग्रंथाचा जर्मन भाषेतील अनुवाद) - online वाचनासाठी उपलब्ध 

## संकेतस्थळ 
https://www.medhananda.com/

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू

वर्ग:भाषांतरकार
सोहिनी सेनगुप्ता

**सोहिनी सेनगुप्ता** ही एक भारतीय चित्रपट आणि नाटक अभिनेत्री आहे. अभिनेता रुद्रप्रसाद सेनगुप्ता आणि स्वातिलेखा सेनगुप्ता यांची  ती मुलगी आहे. सोहिणी ही बंगाली नाट्यसमूह नांदिकरमधील आघाडीच्या कलाकारांपैकी एक आहे. या गटाच्या सदस्या म्हणून, तिने देबशंकर हलदर, सुमंतो गंगोपाध्याय आणि पार्थप्रतिम देब यांसारख्या प्रमुख नाट्यव्यक्तींसोबत काम केले आहे,  आणि नाट्यक्षेत्रातील योगदानासाठी त्यांना संगीत नाटक अकादमीचा २००७ चा *उस्ताद बिस्मिल्ला खान युवा पुरस्कार* मिळाला आहे. तिने अपर्णा सेन यांच्या *परमितार एक दिन* (२०००)  या चित्रपटात सहाय्यक भूमिका देखील केली होती ज्यासाठी तिला २००० च्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला होता.

२००६ मध्ये घटस्फोट होईपर्यंत तिने अभिनेता गौतम हलदरशी लग्न केले होते. २०१३ मध्ये तिने एका खाजगी समारंभात तिच्या सह-अभिनेता सप्तर्षी मौलिकशी लग्न केले.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:बंगाली अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय अहिल्यानगर

**डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय**, जे बहुतेक **डीव्हीव्हीपी अभियांत्रिकी महाविद्यालय** म्हणून ओळखले जाते,  स्थापना १९८३ मध्ये अहिल्यानगर औद्योगिक क्षेत्रात झाली.  हे पदवीपूर्व आणि पदव्युत्तर अभ्यासक्रम देते. त्याचे पदवी अभ्यासक्रम राष्ट्रीय मान्यता मंडळ, नवी दिल्ली द्वारे मान्यताप्राप्त आहेत. 
ही संस्था सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, पुणेशी संलग्न आहे, महाराष्ट्र सरकारद्वारे मान्यताप्राप्त आहे आणि एआयसीटीई ( ऑल इंडिया कौन्सिल फॉर टेक्निकल एज्युकेशन ), नवी दिल्ली द्वारे मान्यताप्राप्त आहे.

## संदर्भ
लता जौहर

**लता जौहर** ऊर्फ स्नेहलता  जौहर- (जन्म - १० एप्रिल १९३२, मृत्यू - ११ ऑक्टोबर २०२१) शिक्षिका, बहुभाषाविद, सतार-वादक म्हणून परिचित आहेत. त्यांना बंगाली, तमिळ, हिंदी, पंजाबी या भाषांसहित एकूण तेरा भाषा अवगत होत्या. 

## जीवन 
सुरेंद्रनाथ जौहर आणि दयावती जौहर यांची ही ज्येष्ठ कन्या. सुरेंद्रनाथ जौहर यांनी स्वातंत्र्य चळवळीत भाग घेतला होता. ते उद्योजक होते. 'एस.एन.सुंदरसन आणि कंपनी' या नावाच्या कंपनीची स्थापना त्यांनी केली होती. त्यांच्या कुटुंबात अनिल, नरेंद्र, जितेंद्र (मुले), तारा, चित्रा (मुली) हे इतर सदस्य होते. प्रथमत: १९४२ साली लता त्यांच्या आई-वडिलांसोबत पाँडिचेरी येथे गेल्या. लता यांचे शिक्षण सर गंगाराम हिंदू गर्ल्स हायस्कूल, लाहोर येथे झाले.

## शिक्षण व अध्यापन 
१५ जानेवारी १९४५ मध्ये श्रीमाताजींनी मुला-मुलींसाठी वसतिगृहाची स्थापना केली. त्यामध्ये प्रवेश घेणाऱ्या पहिल्या विद्यार्थिनी लता या होत्या.

१९५८ मध्ये त्यांनी श्री अरविंद इंटरनॅशनल सेंटर ऑफ एज्युकेशन येथे गणिताच्या अध्यापनास सुरुवात केली. पुढे त्या शास्त्र आणि इंग्रजी या विषयांचेही अध्यापन करू लागल्या. लता यांना १९६० मध्ये पॅरिस येथे शिक्षक-प्रशिक्षणाचा कोर्स करण्यासाठी, फ्रेंच शासनाने दिलेली शिष्यवृत्ती मिळाली. नऊ महिन्यांमध्ये हा कोर्स पूर्ण करून लता जर्मनी येथे गेल्या आणि तेथे त्यांनी नाट्यशास्त्राचा एक कोर्स केला. पुढे त्यांनी  इटली, ग्रीस, इजिप्त, यु.ए.ई, साउथ आफ्रिका, तर्की, रशिया इत्यादी देशांना भेटी दिल्या. कालांतराने लता यांनी फ्रेंच, जर्मन, स्पनिश व पोर्तुगाली या भाषा शिकविण्यास सुरुवात केली. 

अध्यापनाव्यतिरिक्त त्या आश्रमाच्या बाटिक विभागात तीन दशके कार्यरत होत्या.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय शिक्षिका
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
वर्ग:बहुभाषाविद
प्रेमीला गुरुमूर्ती

## जन्म
प्रमीला गुरुमूर्ती यांचा जन्म ५ ऑक्टोबर १९५४ रोजी झाला. त्यांचे मूळ कुटुंब केरळमधील कोट्टायम आणि तमिळनाडूमधील तिरुनेलवेली येथील आहे, परंतु त्या चेन्नईमध्ये वाढल्या. त्यांचे पालक संगीतप्रेमी होते,ज्यामुळे त्यांना लहानपणापासूनच संगीताची आवड निर्माण झाली.

## शिक्षण
प्रमीला यांनी भारतीय शास्त्रीय संगीतात सखोल शिक्षण घेतले. त्यांनी मद्रास विद्यापीठातून भारतीय तत्त्वज्ञानात उच्च द्वितीय श्रेणीसह एम.ए. (१९७४-१९७६) आणि भारतीय संगीतात एम.ए. (ग्रेड ए) पूर्ण केले. त्यानंतर, त्यांनी कथाकलाक्षेपम या विषयात पीएच.डी. मिळवली. ही पदवी मिळवताना त्यांनी दिल्लीच्या संस्कृती विभागाकडून फेलोशिप प्राप्त केली होती. त्यांनी एम्बार विजयराघवाचार्य आणि सी. बन्नी बाई यांसारख्या दिग्गजांद्वारे कथाकथनाची कला शिकली.

## कार्य
प्रमीला गुरुमूर्ती यांनी १९६७ मध्ये वयाच्या बाराव्या वर्षी संगीत कारकीर्द सुरू केली. त्यांनी १९६९ मध्ये तिरुवय्यारु येथील त्यागराज उत्सवात सोळाव्या वर्षी पहिला कार्यक्रम सादर केला. गेल्या ५० वर्षांहून अधिक काळ त्यांनी भारतीय शास्त्रीय संगीत आणि कथाकलाक्षेपम या कलेत योगदान दिले आहे. त्यांनी तमिळनाडू, केरळ, महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश आणि कर्नाटकात संशोधन केले आणि अनेक मैफली सादर केल्या. संगीतावरील पुस्तके लिहून आणि कार्यशाळा घेऊन त्यांनी अनेक शिष्यांना प्रशिक्षण दिले. त्यांचे संशोधन आणि सादरीकरण संगीताच्या परंपरेला समृद्ध करणारे ठरले.

## पुरस्कार
प्रमीला गुरुमूर्ती यांना त्यांच्या संगीत क्षेत्रातील योगदानासाठी अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. त्यामध्ये 'आचार्य चूडामणी' आणि 'कला सेवा मणी' हे प्रतिष्ठित पुरस्कार समाविष्ट आहेत. २०२२-२०२३ साठी त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (Sangeet Natak Akademi Award) मिळाला, जो त्यांच्या शास्त्रीय गायन, संगीतशास्त्र आणि हरिकथा क्षेत्रातील उत्कृष्ट कार्यासाठी देण्यात आला. हा पुरस्कार ₹१,००,००० रोख, ताम्रपत्र आणि अंगवस्त्रासह प्रदान केला जातो. तसेच, त्यांच्या "Scholarship in performing arts" मधील योगदानासाठी विशेष गौरव करण्यात आला. २०१७ मध्ये त्यांच्या संगीत कारकिर्दीच्या सुवर्ण महोत्सवानिमित्त (५० वर्षे) चेन्नईत विशेष समारंभ आयोजित झाला, ज्यात त्यांचा गौरव करण्यात आला आणि त्यांच्या कार्याची स्मरणिका प्रकाशित झाली.

## संदर्भ
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
फ्रांझ मेस्मेर

**फ्रांझ अँटोन मेस्मेर** (२३ मे, १७३४ - ५ मार्च, १८१५) हे खगोलशास्त्रात रस असलेले जर्मन वैद्य होते. त्यांनी सर्व सजीव आणि निर्जीव वस्तूंमध्ये होणाऱ्या नैसर्गिक ऊर्जा हस्तांतरणाच्या प्रक्रियेच्या अस्तित्वाचा सिद्धांत मांडला. त्यांच्या या सिद्धांताला १७८० ते १८५० दरम्यान मोठ्या प्रमाणात अनुयायी मिळाले आणि १९ व्या शतकाच्या अखेरीपर्यंत त्याचा काहीसा प्रभाव राहिला.  १८४३ मध्ये, स्कॉटिश डॉक्टर जेम्स ब्रेड यांनी प्राण्यांच्या चुंबकत्वापासून मिळवलेल्या तंत्राला *हिप्नोटिझम (संमोहन)* असे म्हणले. आता  हा शब्द सामान्यतः *संमोहन*ला समानार्थी शब्द म्हणून वापरला जातो. मेस्मेर यांची हेडन आणि मोझार्टशी मैत्री होती.

## संदर्भ आणि नोंदी 
 
वर्ग:इ.स. १७३४ मधील जन्म
वर्ग:जर्मन डॉक्टर
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्वर्णलता भिशीकर

**स्वर्णलता भिशीकर** - (जन्म - १ मे १९५१, नागपूर; मृत्यू - ३ मार्च २०२५, सोलापूर) ज्ञान प्रबोधिनी सोलापूर संस्थेच्या विश्वस्त, कवियित्री, लेखिका, श्रीअरविंद साहित्याच्या अभ्यासक.

## जीवन व कार्य 
स्वर्णलता भिशीकर या चंद्रशेखर भिशीकर (संपादक तरुण भारत पुणे, विचारवंत, लेखक, पत्रकार) यांच्या कन्या होत्या. त्यांच्या कुटुंबात क्रांती (धाकटी बहीण) आणि देवदत्त भिशीकर (भाऊ) हे सदस्य आहेत. 

### शिक्षणविषयक कार्य 
मानसशास्त्र या विषयातील एम.ए ही पदवी त्यांनी संपादन केली होती. 'वाचन कौशल्यांचा विकास' हा त्यांच्या पीएच.डी. साठी प्रबंधाचा विषय होता. ज्ञान प्रबोधिनीच्या 'प्रज्ञा मानस संशोधिका' मध्ये दहा वर्षे वाचन कौशल्ये व आनुषंगिक मानसशास्त्रीय संशोधन व प्रशिक्षणात महत्त्वाचे योगदान केले. अमेरिकेतील 'इंडियाना युनिव्हर्सिटी ऑफ पेन्सिल्व्हेनिया' येथे दोन महिने त्यांनी अतिथी व्याख्याता म्हणूनही काम केले.  सोलापूर जिल्ह्यातील हरळी प्रकल्पात फळबाग विज्ञान, कृषी शिक्षण आणि ग्रामीण विकासाशी संबंधित प्रयोग करण्यात त्यांचे मोठे योगदान होते.
* यात्रा एका धुमसत्या मुलखाची - पंजाब यात्रेचा वृत्तांत, १९८४
* ए न्यू एक्सपरिमेंट इन् एज्युकेशन (खंड १, २ व ३) ज्ञान प्रबोधिनीसंबंधीचे साहित्य - लेखन व संपादन
* प्रेषित संदेश - खलील जिब्रान याच्या द प्रोफेट या ग्रंथाचा भावानुवाद 
* शिक्षणविचार - लेखसंग्रह,  विवेकानंद केंद्र मराठी प्रकाशन विभाग
* युगनायक - (स्वामी विवेकानंद चरित्र) विवेकानंद केंद्र मराठी प्रकाशन विभाग
* मोकळिकच्या ऋचा, कथासंग्रह, सुविद्या प्रकाशन (सोलापूर)
* द पाथ ऑफ सेल्फ-रियलायझेशन (स्वामी माधवनाथ यांच्या विचारांचे संकलन) - ले.डॉ. स्वर्णलता भिशीकर आणि सुषमा वाटवे 
* रिचर्ड बाक यांचे जोनाथन सीगल, अनुवादक - डॉ. स्वर्णलता भिशीकर
* विमला ठकार यांचा आत्मोल्लास, अनुवादक - डॉ. स्वर्णलता भिशीकर 
* वसुंधरा कृतज्ञता पुरस्कार (१९९७) - पंजाबमध्ये दहशतवादी वातावरणामध्ये सामंजस्यपूर्ण वातावरण निर्माण करण्यात सहभागी झाल्याबद्दल हा पुरस्कार देण्यात आला होता.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या
वर्ग:भाषांतरकार
जॉन फिलिप सूसा

**जॉन फिलिप सूसा** (६ नोव्हेंबर, १८५४&nbsp;– ६ मार्च, १९३२) हा एक अमेरिकन संगीतकार होता. याने रचलेल्या कूचगीतांचे संगीत जगप्रसिद्ध आहे.  यात "द स्टार्स अँड स्ट्राइप्स फॉरएव्हर " ( युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिकेचे राष्ट्रीय कूचगीत), सेम्पर फिडेलिस ( युनायटेड स्टेट्स मरीन कॉरचे अधिकृत कूचगीत), द लिबर्टी बेल आणि द वॉशिंग्टन पोस्ट यांचा समावेश आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९३२ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८५४ मधील जन्म
वर्ग:अमेरिकन संगीतकार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सुधारानी रघुपती

## जन्म 
प्रोफेसर सुधरानी रघुपती यांचा जन्म १९४४ साली बंगलोर येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव सुधा वेंकटरमण असे होते. त्यांचे वडील बंगलोरमधील एका बँकेत नोकरी करत होते आणि आई गृहिणी होत्या.

## शिक्षण 
सुधरानी यांनी आपले प्रारंभिक शिक्षण बेंगलुरुमध्ये घेतले. त्यांना लहानपणापासूनच नृत्याची आवड होती. वयाच्या सातव्या वर्षी त्यांनी भरतनाट्यम शिकायला सुरुवात केली. त्यांनी नृत्य गुरू किट्टप्पा पिल्लई आणि वळवूर रामय्या पिल्लई यांच्याकडून भरतनाट्यमचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी मद्रास विद्यापीठातून संगीत आणि नृत्याचा अभ्यास केला आणि नंतर तिथेच प्राध्यापक म्हणूनही काम केले.

## कार्य 
सुधरानी रघुपती या भरतनाट्यमच्या क्षेत्रातील एक थोर नृत्यांगना, गुरू आणि संशोधक म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी १९७० साली चेन्नई येथे *श्री भरतालय* ही नृत्य संस्था स्थापन केली, जिथे त्यांनी अनेक विद्यार्थ्यांना भरतनाट्यम शिकवले. त्यांनी भारताबाहेरही भरतनाट्यमचा प्रसार केला आणि अनेक देशांमध्ये नृत्याचे कार्यक्रम केले. त्यांचे नृत्य हे अभिजातता, शालीनता आणि भावनिकतेचे सुंदर मिश्रण मानले जाते. त्यांनी भरतनाट्यमच्या पारंपरिक शैलीला आधुनिकतेची जोड देत नवीन प्रयोगही केले. त्या संगीत नाटक अकादमीच्या अध्यक्षा म्हणूनही कार्यरत होत्या.

## पुस्तके 
सुधरानी यांनी भरतनाट्यम आणि भारतीय नृत्यकलेसंबंधी काही महत्त्वाची पुस्तके लिहिली आहेत. त्यापैकी "लघु नाट्य प्रयोग" हे त्यांचे एक प्रसिद्ध पुस्तक आहे, ज्यामध्ये नृत्यनाट्याच्या लहान स्वरूपांचा अभ्यास आहे. त्यांनी अनेक संशोधन लेखही लिहिले, जे नृत्याच्या इतिहासावर आणि तंत्रावर प्रकाश टाकतात.

## पुरस्कार 
सुधरानी यांना त्यांच्या नृत्य क्षेत्रातील योगदानासाठी अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत.१९८४ साली त्यांना संगीत नाटक अकादमीचा सर्वोच्च पुरस्कार मिळाला   आणि भारत सरकारने १९८८ साली पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले. तसेच, २०१७ साली त्यांना संगीत नाटक अकादमीचा संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप हा सन्मान मिळाला.याशिवाय, त्यांना तमिळनाडू सरकारचा "कलैमामणि" पुरस्कार आणि इतर अनेक पुरस्कारांनी गौरवण्यात आले आहे.

## संदर्भ
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अनिरुद्धाचार्य

**अनिरुद्ध राम तिवारी** (जन्म: २७ सप्टेंबर १९८९) ज्यांना **दास अनिरुद्ध** किंवा फक्त **अनिरुद्धाचार्य** म्हणून ओळखले जाते,  हे एक भारतीय आध्यात्मिक नेते आणि कथाकार आहेत. याव्यतिरिक्त, ते वृंदावनमधील गौरी गोपाळ आश्रमाचे संस्थापक आहेत.  अनिरुद्धाचार्य यांचा जन्म २७ सप्टेंबर १९८९ रोजी मध्य प्रदेशातील जबलपूर येथे झाला. त्यांचे वडील हिंदू पुजारी होते.त्यांचे लग्न आरती तिवारीशी झाले आहे, ज्यांच्यापासून त्यांना दोन मुले आहेत.

## सन्दर्भ
चामी मुर्मू

**चामी मुर्मू** (जन्म: सुमारे १९७३) ह्या एक भारतीय पर्यावरण कार्यकर्त्या आहेत. त्या वृक्षारोपण करण्यासाठी ओळखल्या जातात. २०१९ पर्यंत यांनी जवळपास २५,००,००० झाडे लावली होती. याच  कामासाठी मुर्मू यांना २०१९ मध्ये भारत सरकार तर्फे नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

## चरित्र 
मुर्मूचा जन्म १९७३ च्या सुमारास झाला, त्या सरायकेला खरसावन जिल्ह्यातील राजनगर ब्लॉकमधील बागरसाई गावात राहतात.

१९९६ च्या सुमारास, मुर्मूने झाडे लावण्यास सुरुवात केली. पुढील २४ वर्षांत त्या २५ लाख झाडे लावण्याच्या कार्यक्रमात सहभागी होत्या. त्याच महिन्याच्या शेवटी मुर्मूने घोषणा केली की त्या आणि जमुना टुडू झारखंडच्या जंगलांचे रक्षण एकत्रितपणे करणार आहेत. त्यांचा उल्लेख "लेडी टार्झन" असा केला जातो. जमुना तुडा यांच्या संस्थेत ३०० सदस्य आहेत आणि त्यांना एकत्रितपणे काम करण्याची आशा आहे.

[इवलेसे|चामी मुर्मू राष्ट्रपती [रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्विकारताना]]

## पुरस्कार 
* इंदिरा प्रियदर्शिनी वृक्षमित्र पुरस्कार, १९९६
* नारी शक्ती पुरस्कार, २०१९
* खेलरत्न पुरस्कार, २०२४
* पद्मश्री पुरस्कार, २०२४

## संदर्भ 
वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
लीशांगथेम टोंथोईंगाम्बी देवी

**टोंथोई** म्हणून प्रसिद्ध असलेली **लीशांगथेम टोंथोईंगाम्बी देवी** ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे. तिने मणिपुरी चित्रपटांमध्ये काम केले आहे आणि राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारासह अनेक पुरस्कारांची ती मानकरी आहे.

## सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण 
टोंथोई  ही  बी.कॉम. पदवीधर आहे आणि लहानपणापासूनच कला सादरीकरणात तिला रस आहे. टोंथोईला खेळाची आवड आहे आणि ती लहानपणापासूनच सामाजिक सेवेत सक्रियपणे स्वयंसेवा करत आहे. तिने मणिपूर विद्यापीठातून सामाजिक कार्यात पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केली. विद्यार्थिनी असताना, ती विद्यापीठाच्या महिला फुटबॉल संघाचा भाग होती ज्याने अखिल भारतीय महिला फुटबॉल स्पर्धेत भाग घेतला होता. तिने पारंपारिक संगीत वाद्य पेना वाजवण्याचे प्रशिक्षण घेतले आहे. एनएसडीमध्ये सामील होण्यापूर्वी, तिने २००७ च्या सुरुवातीला ओजा निलधजा खुमान यांच्याकडून तीन महिन्यांचा अभिनय वर्ग घेतला. तिने त्रिपुराच्या राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयामधून थिएटर इन एज्युकेशनमध्ये एक वर्षाचा निवासी प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम देखील पूर्ण केला आहे.

## कारकीर्द 
टोंथोईने वैशिष्ट्यपूर्ण चित्रपट, दूरदर्शन मालिका आणि आयएसटीव्ही मालिकांमध्ये काम केले आहे.

तिचा पहिला चित्रपट *नंगना थवैनी*  होता, जिथे ती नायिकेच्या मैत्रिणीची भूमिका साकारत होती. कमला साईखोम आणि गुंग यांच्यासोबत ती सहाय्यक भूमिकेत होती. यानंतर तिने अनेक मणिपुरी चित्रपट केले आहेत. *लोइबतारे ता राजू*, *थोईचा*, *अंबा सायोन (पुनरुत्थान)*, *एपक्तुडा  द लेक*, *लीपाकलेई*, *नुंगशीबी काबाव व्हॅली*, *बेराजी बॉम्ब*, *पल्लेपफाम* आणि *फिजिगी मणी* हे त्यात उल्लेखनीय आहेत.

तिने तिच्या भावासोबत चिंगखुरकपा आर्ट्सच्या बॅनरखाली *बेरागी बॉम्ब* नावाचा मणिपुरी चित्रपट देखील निर्माण केला आहे. तिचा मणिपुरी चित्रपट *पल्लेपफाम* आणि तिचा आसामी चित्रपट *बोर्क्षरण्य* यांना हॅबिटॅट फिल्म फेस्टिव्हलच्या १० व्या आवृत्तीत प्रवेशिका मिळाल्या. तिने *इशू* या आसामी चित्रपटातही काम केले होते, ज्याला २०१७ मध्ये आसामी चित्रपटात सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता.

तिच्या २०१९ च्या *इगी कोना* या चित्रपटाला ६७ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये मणिपुरी भाषेतील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. तिने या चित्रपटात सहाय्यक अभिनेत्रीची भूमिका साकारली होती.

## पुरस्कार 
२०११ च्या ५९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये तिला *फिजीगी मनी*  या चित्रपटासाठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला होता. मैतेई/मणिपूरी भाषिक चित्रपटासाठी ह्या श्रेणीत पुरस्कार मिळवणारी ती पहिली अभिनेत्री झाली. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय महिला फुटबॉलपटू
वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय दूरचित्रवाणी अभिनेत्री
बलजिंदर कौर (अभिनेत्री)

**बलजिंदर कौर** ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे जी हरियाणवी, हिंदी आणि तमिळ चित्रपटांमध्ये काम करण्यासाठी ओळखळी जाते. २०१४ मध्ये *पगडी - द ऑनर* ह्या हरियाणवी चित्रपटासाठी तिला राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री मिळाला आहे. हरियाणवी भाषेतील चित्रपटासाठी या श्रेणीत पुरस्कार मिळवणारी ती एकमेव अभिनेत्री आहे.

कौरचा जन्म आणि बालपण पंजाबमधील भोगपूरजवळील भोंडियान गावात झाली. होशियारपूर येथील डीएव्ही कॉलेजमध्ये शिक्षण घेत असताना तिला नाट्यशास्त्रात रस निर्माण झाला आणि १९९४ मध्ये तिने पंजाब विद्यापीठात इतर शिक्षणापेक्षा नाटकात पदवी घेण्याचा निर्णय घेतला. पदवी प्राप्त केल्यानंतर, तिने हरियाणातील हिसार येथील एका शाळेत नाटक शिकवण्यास सुरुवात केली. नंतर २००० मध्ये तिने ब्रिजेश शर्माशी लग्न केले, जो विद्यापीठात आणि राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयामध्ये दुसऱ्या कार्यकाळात तिचा वर्गमित्र होता. नाट्य शाळेत असताना तिने शास्त्रीय नृत्य आणि संगीताचे विविध प्रकार शिकले आणि नंतर सहा वर्षे तिथे सदस्य म्हणून काम देखील केले.

कौरने चित्रपट अभिनेत्री म्हणून तिच्या अभिनय कारकिर्दीला समीक्षकांनी प्रशंसित हिंदी चित्रपट *शाहिद* (२०१३) द्वारे सुरुवात केली. हा चित्रपट भारतीय वकील आणि मानवाधिकार कार्यकर्ते शाहिद आझमी यांच्या जीवनावर आधारित होते. कास्टिंग डायरेक्टर मुकेश छाबरा यांनी कौरचा एक नाटक पाहिले होते. या प्रकल्पातील तिच्या भूमिकेसाठी तिला समीक्षकांची प्रशंसा मिळाली आणि त्यानंतर आमिर खानच्या दोन चित्रपटांमध्ये, *पीके* (२०१४) आणि *दंगल* (२०१६) भूमिका करण्यासाठी तिला संपर्क साधण्यात आला, परंतु तिने ग्लॅमरस भूमिकांमध्ये काम करण्यास अनिच्छा दर्शविली आणि ही संधी नाकारली. 

२०१४ मध्ये, तिने राजीव भाटिया दिग्दर्शित हरियाणवी चित्रपट *पगडी: द ऑनरमध्ये* काम केले, ज्यांना ती ड्रामा स्कूलमध्ये असतानापासून ओळखत होती. तिचे पती ब्रिजेश शर्मा यांनीही या चित्रपटात नायिकेच्या वडिलांची भूमिका साकारली होती. या चित्रपटातील तिच्या अभिनयासाठी, तिला सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला.  त्यानंतर पंजाब विद्यापीठाने देखिल तिच्या कामासाठी तिला मान्यता दिली. त्यानंतर सुधा कोंगारा प्रसाद यांच्या *साला खडूस*  या द्विभाषिक चित्रपटात एका चेन्नईच्या झोपडपट्ट्यातील स्त्रीच्या भूमिकेत ती दिसली. तमिळ आवृत्तीतील तिच्या भूमिकेसाठी, तिने संवादांचे ध्वन्यात्मक इंग्रजीत भाषांतर केल्यानंतर संवाद लक्षात ठेवले होते.

## संदर्भ 
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
लॅमिंग्टन रोड

**लॅमिंग्टन रोड**हे मुंबईतील ग्रंट रोड रेल्वे स्थानकाच्या पूर्व भागात आहे. संगणक, लेझर प्रिंटर, मोबाईल फोन, वगैरे तांत्रिक साधने येथे योग्य दरात उपलब्ध असतात. हल्ली ह्या रस्त्याला डॉ. दादासाहेब भडकमकर मार्ग म्हणून ओळखले जाते. डॉ. रामकृष्ण हरी भडकमकर ऊर्फ डॉ. दादासाहेब भडकमकर हे स्वातंत्र्यपूर्व काळातील एक डॉक्टर होते. सन १९२१ साली नेशनल मेडिकल कॉलेजची मुंबईत स्थापना झाली. ते मुळच्या संस्थापकांपैकी एक आहेत. त्यांनी एलफिन्स्टन कॉलेज मधून संस्कृत भाषेची पदवी प्राप्त केली होती. त्यांनी वैद्यकीय शिक्षण ही घेतले होते. त्यांच्या नावामागे एम.ए. आणि एम.डी. अशा दोन पदव्या होत्या. त्यांनी लॅमिंग्टन रोड भागात गोरगरीब लोकांसाठी मोफत वैद्यकीय उपचार उपलब्ध केले होते.

वर्ग:मुंबईमधील रस्ते
फाग उत्सव

फाग उत्सव हा उत्तर भारतातील होळी या सणाशी संबंधित  धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहे .
## स्वरूप
वसंत पंचमीपासून पुढे चाळीस दिवस बरसाणा येथील  राधा मंदिरात  वृंदावन येथील  आणि कृष्णाच्या मंदिरात हा उत्सव  साजरा केला जातो . या निमित्ताने राधारानीच्या चरणांवर दररोज गुलाल अर्पण केला जातो . कृष्णाच्या मूर्तीला दररोज फेटा बांधला जातो .
ग्रीष्म ऋतूची सुरुवात असल्याने या कालावधीत कृष्ण मंदिरात उष्मांक असलेल्या पदार्थाचा नैवेद्य अर्पण करणे थांबविले जाते .देवाचे लोकरीचे वस्त्र बदलून त्याला साधा सुती पोशाख चढविला जातो . साधू आणि बैरागी राधा आणि कृष्णाच्या मंदिरात गुलालाने रंग खेळतात .

*श्रीकृष्णाला आमंत्रण-
होळीच्या आधी आठ दिवस म्हणजे फाल्गुन शुक्ल अष्टमी तिथीला बारासाना येथील युवती नंदगाव  येथील कृष्ण मंदिरात फाग उत्सवासाठी निमंत्रण पाठवितात अशी पद्धती प्रचलित आहे .  विविध रंगांनी खेळून होळी साजरी करणे आणि त्याचा आनंद घेणे असे स्थानिक भाविक लोक करतात. 

*गायन सेवा -
होळी उत्सवाच्या या चाळीस दिवसांच्या काळात राधा आणि कृष्णाच्या मंदिरात दरररोज गायन केले जाते ज्यामध्ये पारंपरिक होळी गीते सादर केली जातात. यालाच समाज गायन सेवा असेही म्हटले जाते . या दरम्यान साधू व बैरागी लोक एकमेकांना गुलाल लावतात अशी पद्धती आहे .

## उज्जैन मंदिरातील उत्सव 
उज्जैन येथील महाकालेश्वर  मंदिरात भगवान शंकराला या काळात तीन वेळा गुलाल अर्पण करण्याची पद्धती प्रचलित आहे .

## हिमाचल प्रदेशातील उत्सव 
हिमाचल प्रदेशात चार दिवसीय फाग महोत्सव साजरा केला जातो . या काळात स्थानिक  देवतांची गावागावातून मिरवणूक काढली जाते आणि हे या उत्सवाचे आकर्षण मानले जाते .वाहतूक आणि दळणवळणाच्या पुरेशा सुविधा उपलब्ध नसताना या उत्सवाची सुरुवात झाली असावी असे मानले जाते . थंडी संपून बर्फ वितळू लागल्यावर वसंत ऋतूच्या स्वागतासाठी स्थानिक सदस्य हा उत्सव साजरा करतात . 
सिमला आणि कुलू दरी प्रदेशातील २ ६  देवतांना आमंत्रण दिले जाते .या देवतांचे स्वागत रामपूर येथे करण्याची पद्धती प्रचलित आहे .

## महाराष्ट्र राज्यातील उत्सव 
फाग उत्सवाचे आयोजन महाराष्ट्र राज्यातील पैठण येथील नाथ मंदिरात केले जाते. होळी उत्सवाचे वर्णन करणारी मराठी , हिंदी , व्रज  या भाषेतील लोकगीतांचे गायन केले जाते . मंदिरातील कृष्ण मूर्तीवर फुले व गुलाल  उधळून जल्लोष केला जातो .

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय सण आणि उत्सव
वर्ग:होळी
सुप्रभा नहार

**सुप्रभा नहार** - (जन्म - ०९ ऑगस्ट १९३०, मृत्यू - ०७ ऑक्टोबर २०२०) श्रीअरविंद आश्रमाच्या टपाल तिकिटे विभागाच्या प्रमुख म्हणून कार्यरत होत्या. 

## कौटुंबिक जीवन 
सुप्रभा ही पृथ्वी सिंग नहार (१८९८ ते १९७६) आणि सुहाग कुमारी (१९०० -१९३२) यांची ही तृतीय कन्या होती. यांच्या कुटुंबात सुजाता, सुमित्रा, (सुप्रभा यांच्या बहिणी) आणि धीर सिंग, बीर सिंग, निर्मल, नोरेन सिंग नहार, अभय सिंग नहार (सुप्रभा यांचे बंधू) यांचा समावेश होता. सुप्रभा यांचे बालपण शांतिनिकेतनमध्ये गेले. १९३८ साली ज्येष्ठ कन्या सुजाता नहार हिच्या समवेत पृथ्वी सिंग हे आश्रमवासी बनले. १९३९ मध्ये नोरेन सिंग तर १९४० मध्ये अभय सिंग आश्रमवासी बनले. ऑक्टोबर १९४१ साली सुप्रभा आश्रमवासी झाल्या.  

## गौरव 
सुप्रभा इंडो-फ्रेंच फिलाटेलिक और न्यूमिस्मेटिक असोसिएशनच्या अध्यक्ष होत्या. 

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
वर्ग:भारतीय शिक्षिका
अवसरला कन्याकुमारी

**अवसराला कन्याकुमारी** (जन्म: १९५१, गुंतूर, आंध्र प्रदेश) ही एक प्रसिद्ध कारनाटिक वाद्यसंगीतकार आणि व्हायोलीनवादक आहे. त्या भारतीय शास्त्रीय संगीतात, विशेषतः कारनाटिक वाद्यसंगीत (व्हायोलीन) क्षेत्रात एक अग्रणी व्यक्तिमत्त्व मानल्या जातात. २००३ मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार ने सन्मानित करण्यात आले, ज्यामुळे त्या या क्षेत्रातील उत्कृष्ट योगदानासाठी ओळखल्या जातात. त्या तामिळनाडू सरकारने दिलेल्या कालाइमामणि पुरस्कार आणि संगीत कलानिधी पुरस्कार या प्रतिष्ठित सन्मानांनाही लाभलेल्या पहिल्या महिला व्हायोलीनवादक आहेत.

## प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण
कन्याकुमारी यांचा जन्म १९५१ मध्ये गुंतूर, आंध्र प्रदेश येथे झाला. त्यांनी आपले संगीत शिक्षण प्रारंभी श्री ललिता विजयेश्वर राव यांच्या मार्गदर्शनाखाली घेतले. नंतर, त्या आंध्र विद्यापीठ मध्ये संगीत शिकल्या आणि मद्रास विद्यापीठ (आताचे चेन्नई) मधून संगीतात पदवी मिळवली. त्यांच्या शिक्षणात श्रीमती एम.एल. वासंथकुमारी यांचे मार्गदर्शनही महत्त्वपूर्ण होते, ज्या एक प्रख्यात गुरू आणि संगीतकार होत्या.

## कारकीर्द
कन्याकुमारी यांनी आपल्या संगीत कारकीर्दीत कारनाटिक संगीत मध्ये व्हायोलीनच्या माध्यमातून अविश्वसनीय योगदान दिले आहे. त्या एक उत्कृष्ट एकल कलाकार आणि साथीदार (अकॉम्पॅनिस्ट) म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी भारत मध्ये आणि परदेशात अनेक ठिकाणी सादरीकरणे केली असून, अनेक प्रसिद्ध कारनाटिक संगीतकारांसोबत काम केले आहे. त्यांच्या शैलीत तीन गुरूंच्या (श्री ललिता विजयेश्वर राव, श्रीमती एम.एल. वासंथकुमारी आणि श्री चंद्रशेखरन) प्रभाव दिसून येतात.

त्या केवळ एकल सादरीकरणांपुरत्या मर्यादित राहिल्या नाहीत, तर त्यांनी व्हायोलीनच्या वापरासह संगीत शिकवण्यासाठी आणि दूरस्थ शिक्षणासाठी व्हायोलीनचे धडे देणारे व्हिडिओ आणि ऑडिओ कॅसेट्स/सीडीज देखील तयार केले आहेत. त्या अनेक वाद्यवृंद (ऑर्केस्ट्रा) सादरीकरणांचे नेतृत्व देखील करतात.

त्यांना २०१५ मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले, जो भारत सरकारचा चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान आहे. या व्यतिरिक्त, त्यांना श्रीरंगम शारदा पीठमकडून अष्टानाद विदुशी आणि तामिळनाडू इयाल इशै नाटक मणरम पुरस्कारांचा समावेश आहे.

## वैयक्तिक जीवन
कन्याकुमारी यांचे संपूर्ण जीवन संगीताला समर्पित आहे. त्या चेन्नई, तामिळनाडू मध्ये राहतात आणि संगीत शिक्षण, सादरीकरणे आणि नवीन संगीत प्रयोगांमध्ये सक्रिय आहेत. त्या आपल्या विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन देतात आणि संगीताच्या माध्यमातून समाजात सकारात्मक बदल घडवण्याचा प्रयत्न करतात.

## बाह्य दुवे
* संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार
* द हिंदू - कन्याकुमारीचा संगीत प्रवास

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय संगीतकार
वर्ग:कारनाटिक संगीतकार
वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
डॉली आहलुवालिया

**डॉली आहलुवालिया** ही एक भारतीय अभिनेत्री आणि वेशभूषाकार  आहे जिला २००१ मध्ये वेशभूषेसाठी संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. तिने ३ फिल्मफेर पुरस्कार आणि ३राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळवले आहे. *बॅंडिट क्वीन* (१९९३) आणि *हैदर* (२०१४) साठी दोन सर्वोत्कृष्ट वेशभूषा पुरस्कार आणि नंतर *विकी डोनर* (२०१२) साठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री म्हणून जिंकले आहे. ही अभिनेत्री म्हणून तिची सर्वात प्रसिद्ध भूमिका आहे.

## कारकीर्द 
डॉली आहलुवालिया ही १९७९ मध्ये पदवीधर झालेल्या राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयाची माजी विद्यार्थिनी आहे. आहलुवालिया यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात नाटकांसाठी पोशाख / वेशभूषा तयार करून केली होती. त्यानंतर तिने १९९३ मध्ये शेखर कपूर यांच्या *बॅन्डिट क्वीन* या प्रसिद्ध चित्रपटातून चित्रपट कारकिर्दीला सुरुवात केली. ह्यासाठी तिला सर्वोत्कृष्ट वेशभूषेसाठी पहिला राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला होता. त्यानंतर तिने विशाल भारद्वाज सारख्या प्रसिद्ध दिग्दर्शकांसाठी *द ब्लू अंब्रेला* (२००५), *ओमकारा* (२००६), *ब्लड ब्रदर्स* (२००७), *कामिने* (२००९) आणि *हैदर* (२०१४) मध्ये वेशभूषा निर्माण केली. सोबत दीपा मेहता सोबत *वॉटर* (२००५) आणि *मिडनाईट चिल्ड्रन* (२०१२) मध्ये वेशभूषा केली. आजून त्यांनी *लव आज कल* (२००९), *लव शव ते चिकन खुराना* (२०१२) आणि राकेश ओमप्रकाश मेहरा सोबत *भाग मिल्खा भाग* (२०१३) सारख्या मुख्य प्रवाहातील बॉलिवूड चित्रपटांमध्ये काम केले आहे.

## चित्रपटांची यादी 
## पुरस्कार 
; सर्वोत्कृष्ट वेशभूषा पुरस्कार
* १९९५ - **जिंकला** - राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार -  *बँडिट क्वीन*
* २००७ - **जिंकला** - फिल्मफेर पुरस्कार (वर्ग) - *ओमकारा*
* २०१० - **जिंकला** - आय.आय.एफ.ए. पुरस्कार - *लव्ह आज कल* (सोबत अनैता श्रॉफ अडाजानिया)
* २०१० - *नामांकन* - प्रोड्यूसर्स गिल्ड फिल्म अवॉर्ड्स - *लव्ह आज कल* (सोबत अनैता श्रॉफ अडाजानिया)
* २०१४ - **जिंकला** - राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार -  *हैदर*
* २०१४ - **जिंकला** - फिल्मफेर पुरस्कार (वर्ग) -  *भाग मिल्खा भाग*
* २०१५ - **जिंकला** - फिल्मफेर पुरस्कार (वर्ग) -  *हैदर*

; सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
* २०१२ - **जिंकला** - राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (वर्ग) - *विकी डोनर*
* २०१३ - *नामांकन* - फिल्मफेर पुरस्कार (वर्ग) - *विकी डोनर*

## संदर्भ 
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय डिझायनर
वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री
वर्ग:राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयाचे माजी विद्यार्थी
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:जन्मस्थान गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सराफा बाजार

सराफा बाजार हे मध्य प्रदेश राज्यातील इंदूर शहरातील बाजाराचे ठिकाण आहे. दिवसभर येथे सोन्या - चांदीची दुकाने सुरू असतात आणि संघ्याकाळी ही दुकाने बंद झाल्यावर त्यापुढील रस्त्यावर विविध खाद्यपदार्थ मिळणारी दुकाने सुरू होतात असे या ठिकाणाचे वैशिष्ट्य मानले जाते.

## चित्रदालन

File:Stall at Sarafa Bajar.jpg|नारळपाणी विक्री दुकान
File:Mango flavored Dahi bhalla.jpg|आंब्याच्या स्वादाचे दही वडे 
 

## संदर्भ 
वर्ग:इंदूर
जेस वॅटकिन

**जेसिका मेरी वॅटकिन** (जन्म ७ मे १९९८) ही न्यू झीलंडची क्रिकेट खेळाडू आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पॉली इंग्लिस

**पॉली मार्गो इंग्लिस** (जन्म ३१ मे १९९६) ही न्यू झीलंडची क्रिकेट खेळाडू आहे जी सध्या ओटागोकडून खेळते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५

श्रीलंकेच्या महिला क्रिकेट संघाने मार्च २०२५ मध्ये न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघासोबत खेळण्यासाठी न्यू झीलंडचा दौरा केला. या दौऱ्यात तीन एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) आणि तीन ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) सामन्यांचा समावेश होता. जुलै २०२४ मध्ये, न्यू झीलंड क्रिकेटने (एनझेडसी) २०२४-२५ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याच्या वेळापत्रकांची पुष्टी केली.

## खेळाडू
२८ फेब्रुवारी रोजी, बेला जेम्सला तिच्या उजव्या पायावर ग्रेड-टू क्वाड्रिसेपचा ताण आल्याने एकदिवसीय मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले, तिच्या जागी लॉरेन डाउनची निवड करण्यात आली. ३ मार्च रोजी, हेली जेन्सन हिप फ्लेक्सरच्या दुखापतीमुळे एकदिवसीय मालिकेतून बाहेर पडली, तिच्या जागी फ्रॅन जोनासचे नाव घेतले गेले. ६ मार्च रोजी, लॉरेन डाउनला पाठीच्या दुखापतीमुळे मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले आणि त्याच्या जागी इझी शार्पची निवड करण्यात आली. तसेच, एम्मा ब्लॅकला तिसऱ्या वनडेसाठी हॅना रोवसाठी कव्हर म्हणून संघात समाविष्ट करण्यात आले. ११ मार्च रोजी, इझी गेझ (हिप फ्लेक्सर), बेला जेम्स (हिप फ्लेक्सर) आणि हेली जेन्सन (क्वाड्रिसेप) यांना टी२०आ मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले, आणि त्यांच्या जागी ब्री इलिंग, पॉली इंग्लिस आणि फ्लोरा डेव्हनशायर यांनी नियुक्त केले.

## सराव सामना
### ४० षटकांचा सामना
## एकदिवसीय मालिका
### पहिला एकदिवसीय सामना
### दुसरा एकदिवसीय सामना
### तिसरा एकदिवसीय सामना
## टी२०आ मालिका
### पहिला टी२०आ सामना
### दुसरा टी२०आ सामना
### तिसरा टी२०आ सामना
## नोंदी 
## संदर्भ
## बाह्य दुवे 
* ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे मुख्यपृष्ठ

वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट
वर्ग:श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे
वर्ग:महिला क्रिकेट
नोरेन सिंग नहार

**नोरेन सिंग नहार** - (जन्म - १ डिसेंबर १९२०, मृत्यू - ११ सप्टेंबर २०१३)  श्रीअरविंद आश्रमाच्या टपाल तिकीट विभागाचे प्रमुख होते. १९९०-१९९२ पर्यंत टपाल तिकिट सल्लागार समितीचे सदस्य होते.

## जीवन व कार्य 
१९३९ मध्ये ते श्रीअरविंद आश्रम, पाँडिचेरीमध्ये सामील झाले. त्यानंतर आश्रमाच्या टपाल तिकिट संग्रह विभागाच्या संग्रहात मोठा विकास झाला आणि त्यांची बहीण सुप्रभा नहार यांच्या मदतीने त्यांनी त्याचे जतन केले. त्यांनी १९७५ मध्ये फ्रान्सला भेट दिली आणि आंतरराष्ट्रीय टपाल तिकिट प्रदर्शनात भाग घेतला. त्यांनी टपाल तिकिटांसाठी इंडिया पोस्ट, जर्नल ऑफ इंडिया स्टडी सर्कलमध्ये भारतातील फ्रेंच वसाहतींच्या टपाल तिकिटांबद्दल अनेक लेख लिहिले होते. 

## सन्मान 
त्यांना इंडो-फ्रेंच फिलाटेलिक और न्यूमिस्मेटिक असोसिएशनतर्फे जीवन-गौरव पुरस्कार देण्यात आला होता. 

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
वर्ग:जीवन गौरव पुरस्कारविजेते
मालविका सरुक्कई

**मालविका सरुक्कई** (जन्म: १९५९) या भारतातील एक प्रख्यात भरतनाट्यम नृत्यांगना, नृत्यदिग्दर्शिका आणि गुरू आहेत. त्यांनी ५० वर्षांहून अधिक काळ भरतनाट्यम या शास्त्रीय नृत्यप्रकाराला आपले जीवन समर्पित केले आहे. त्यांची नृत्यशैली पारंपरिकता आणि नवकल्पनांचा सुंदर संगम दर्शवते, ज्यामुळे त्यांनी भरतनाट्यमला एक नवे रूप दिले आहे. त्यांनी आपल्या सर्जनशीलतेने ही कला जागतिक स्तरावर नेली आणि मानवी भावना, सामाजिक संदेश आणि पर्यावरण संरक्षण यांचे चित्रण केले.

## जन्म
मालविका सरुक्कई यांचा जन्म १९५९ मध्ये चेन्नई, तमिळनाडू येथे झाला. त्यांचे कुटुंब हे कलाप्रेमी होते आणि त्यांच्या आई, सरोजा कामाक्षी, यांनी त्यांना लहानपणापासूनच नृत्याची आवड निर्माण करून दिली. वयाच्या सातव्या वर्षापासून त्यांनी नृत्याला सुरुवात केली. "मला उडायचे होते," असे त्यांनी सांगितले, आणि त्यांनी आपल्या नृत्यातून हे स्वप्न साकार केले.

## शिक्षण
मालविका सरुक्कई यांनी आपले भरतनाट्यमचे प्रारंभिक शिक्षण चेन्नईतील गुरू टी. कल्याणसुंदरम पिल्लई आणि गुरू राजरत्नम यांच्याकडून घेतले. त्यानंतर त्यांनी गुरू मीनाक्षी सुंदरम पिल्लई आणि गुरू केलुचरण मोहपात्रा यांच्याकडूनही मार्गदर्शन घेतले. त्यांचे शिक्षण पारंपरिक पद्धतीने झाले, परंतु त्यांनी आधुनिक विचारांचाही स्वीकार केला. या शिक्षणाने त्यांना एक बहुआयामी नृत्यांगना बनवले.

## कार्य
मालविका सरुक्कई यांनी १९७० च्या दशकात आपला नृत्यप्रवास सुरू केला आणि देश-विदेशात अनेक सादरीकरणे केली. त्यांच्या प्रमुख नृत्यनिर्मितींमध्ये "थारी - द लूम" ही हातमागकामगारांच्या जीवनावर आधारित आहे, ज्यात त्यांनी हातमाग आणि नृत्याचा सुंदर संगम सादर केला. "अनुबंध - कनेक्टेडनेस" या निर्मितीत त्यांनी नातेसंबंधांचे गहन चित्रण केले, जे आजच्या काळात लोकांना जोडण्याची गरज अधोरेखित करते. "द अनसीन सिक्वेन्स" ही त्यांची आणखी एक उल्लेखनीय निर्मिती आहे, ज्यात त्यांनी नृत्याच्या माध्यमातून अमूर्त संकल्पना मांडल्या.

त्यांनी "डान्स फॉर डान्स" हा नृत्य महोत्सव सुरू केला, ज्याद्वारे नव्या आणि ज्येष्ठ कलाकारांना आपली कला सादर करण्याची संधी मिळते. या उपक्रमातून त्यांनी नृत्याच्या परंपरेचे जतन आणि नवकल्पना यांचा समतोल साधला. त्यांच्या नृत्यांतून सामाजिक संदेश, पर्यावरण संरक्षण आणि सांस्कृतिक वारसा यावर भर दिसतो.

## आयुष्य
मालविका सरुक्कई यांचे वैयक्तिक आयुष्य त्यांच्या कलेइतकेच प्रेरणादायी आहे. त्या स्वतःला एक शोधक मानतात आणि नृत्यातून सतत नवीन गोष्टी शिकत राहतात. "नृत्यामुळे मला गहन शांती मिळते," असे त्या म्हणतात, आणि त्यांच्यासाठी नृत्य हे आत्म्याला समाधान देणारे साधन आहे. त्यांना निसर्ग आणि पर्यावरण यांच्याबद्दल विशेष प्रेम आहे, जे त्यांच्या अनेक निर्मितीतून दिसते. त्यांचे नृत्य हे त्यांच्या अंतर्मनाचा आणि बाह्य जगाचा संवाद आहे. त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य नृत्याला समर्पित केले आहे आणि आजही त्या नवे प्रयोग करतात.

## पुरस्कार
मालविका सरुक्कई यांना त्यांच्या कलेची दखल म्हणून अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. त्यांना भारत सरकारने २००३ मध्ये "पद्मश्री" पुरस्काराने सन्मानित केले. याशिवाय, त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९९६), कालिदास सम्मान आणि नृत्य कला आचार्य पुरस्कार (२०१६) मिळाले आहेत. त्यांच्या ५० वर्षांच्या नृत्यप्रवासाला अनेक संस्थांनी गौरवले आहे. त्यांचे कार्य आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही ओळखले गेले आहे.

## संदर्भ
वर्ग:भरतनाट्यम नृत्यांगना
वर्ग:भारतीय शास्त्रीय नृत्य
वर्ग:भारतीय नृत्यदिग्दर्शक
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)

**२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका** ही मार्च २०२५ मध्ये नामिबियामध्ये झालेल्या २०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ क्रिकेट स्पर्धेची दहावी फेरी होती. ही एक तिरंगी मालिका होती ज्यामध्ये कॅनडा, नामिबिया आणि नेदरलँड्स या पुरुषांच्या राष्ट्रीय संघांनी भाग घेतला होता. हे सामने एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) सामन्यांच्या स्वरूपात खेळवले गेले.

एकदिवसीय मालिकेनंतर, नामिबिया आणि कॅनडा यांनी पाच सामन्यांची ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) मालिका खेळली.

## लीग २ मालिका
### खेळाडू
नामिबियाच्या संघात ला राखीव खेळाडू म्हणून स्थान देण्यात आले.

### फिक्स्चर
#### पहिला एकदिवसीय सामना
#### दुसरा एकदिवसीय सामना
#### तिसरा एकदिवसीय सामना
#### चौथा एकदिवसीय सामना
#### पाचवा एकदिवसीय सामना
#### सहावा एकदिवसीय सामना
## नामिबिया विरुद्ध कॅनडा टी२०आ मालिका
### खेळाडू
### फिक्स्चर
#### पहिला टी२०आ सामना
#### दुसरा टी२०आ सामना
#### तिसरा टी२०आ सामना
#### चौथा टी२०आ सामना
#### पाचवा टी२०आ सामना
## संदर्भ 
## बाह्य दुवे
* ईएसपीएनक्रिकइन्फो वर सीडब्ल्यूसीएल२ चे मुख्यपृष्ठ

वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट
वर्ग:पुरुष क्रिकेट
वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट
१०
सुझान कार्पेलेस

**सुझान कार्पेलेस (भारती-दी)** **Suzanne Karpelès**-  (जन्म - १७ मार्च १८९० पॅरिस,   मृत्यू - ०७ नोव्हेंबर १९६८, वेल्लोर, भारत)  या एक फ्रेंच अभ्यासक होत्या. श्रीअरविंद आश्रमातील फ्रेंच भाषेच्या शिक्षिका.  त्यांना फ्रांसीसी इंडोनेशियाच्या अनेक भाषा अवगत होत्या. सुझान या 'नोम पेन्ह'च्या रॉयल लायब्ररीच्या पहिल्या अभिरक्षक (क्युरेटर) होत्या.

## जीवन व कार्य 
इवलेसे|**सुझान कार्पेलेस (१९२०)**सुझान यांचा जन्म पॅरिसमध्ये हंगेरियन ज्यूंच्या एका श्रीमंत कुटुंबात झाला आणि त्यांचे बालपण पॉन्डिचेरी येथे गेले. १९१७ मध्ये पॅरिसमध्ये, त्यांनी संस्कृत, पाली, नेपाळी, तिबेटी भाषा आणि तिबेटी धर्म यासह पूर्वेकडील संस्कृती आणि भाषांचा अभ्यास केला. त्यांना ख्मेर भाषादेखील अवगत होती.

१९२३ साली तौलनिक अभ्यास करण्यासाठी त्यांना बँकॉक, थायलंड येथे जाण्याची संधी मिळाली.

१९२५ साली त्यांची कंबोडिया येथे नियुक्ती झाली.  तिथे पोहोचताच, त्यांनी पाली भाषेतील श्रीलंकेच्या हस्तलिखिताचे, ख्मेर भाषेतील आवृत्तीसह एकत्रीकरण करण्यास सुरुवात केली. त्याला 'कनिखावितरणी' म्हणतात. त्या 'नोम पेन्ह'च्या रॉयल लायब्ररीच्या पहिल्या अभिरक्षक (क्युरेटर) होत्या.

१९२९ साली त्यांनी कंबोडियामध्ये बौद्ध इन्स्टिट्यूटच्या स्थापनेची संकल्पना मांडली. आणि तिथे त्यांनी सेक्रेटरी-जनरल या पदावर काम पाहिले.  १९५५ साली सुझान पॉन्डिचेरी येथे श्रीअरविंद आश्रमात राहायला गेल्या. तेथे जाण्यापूर्वी त्या कम्युनिस्ट विचारसरणीच्या होत्या.  आश्रमात त्या फ्रेंच भाषा आणि साहित्य शिकवत होत्या. शोभा मित्रा, सुप्रभा नहार इत्यादी विद्यार्थिनींना त्यांनी फ्रेंच शिकविले होते.

७ नोव्हेंबर १९६८ रोजी वेल्लोर येथे सुझान यांचे निधन झाले.

## प्रकाशित लेखन 
* अ फिंगर फ्रॉम द मून (हिंदू प्रेमकहाणी) (१९१९)
* धम्मपदात्तकथ मधील सहा पाली कहाण्या (१९२४)
* ॲन एपिसोड ऑफ द सयामीज रामायणा (१९२५)
* ॲन एक्झाम्पल ऑफ इंडो-ख्मेर स्कल्प्चर (१९२८)
* सिस्टर बेगर्स, ब्रदर्स बेगर्स ऑफ बुद्धिस्त डॉक्टरीन (१९३४) - पाली मधून अनुवादित
* अ केस ऑफ इंटरनॅशनल मॅरीटाईम लॉ (१९४८)
* *इनिसिएशान टू द हिस्ट्री ऑफ हिंदू आर्ट (१९४८-१९४९)*
* धम्मपदाचे फ्रेंच भाषांतर (१९६०)
* न्यानातिलोकाच्या बौद्ध शब्दकोशावरील काम  (१९६१) 

## पूरक 
सुझान यांनी केलेल्या अभ्यासाविषयी अधिक जाणून घेण्यासाठी

## संदर्भ 
वर्ग:बहुभाषाविद
वर्ग:इ.स. १८९० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील मृत्यू
वर्ग:फ्रेंच शिक्षिका
निल्झा वांगमो

**निल्झा वांगमो** (जन्म:१९७९ - हयात) ह्या एक भारतीय उपहारगृहच्या मालक आहेत. वांगमो यांना उत्तर भारतातील लडाख प्रदेशातील स्थानिक/पारंपरिक अन्नाची आवड आहे. त्या आपल्या उपहारगृहात पारंपरिक आणि आधुनिक अन्नपदार्थांचा मेळ जुळवून ग्राहकाला वाढतात. २०१९ मध्ये त्यांच्या या कामासाठी भारतातील महिलांसाठीचा सर्वोच्च पुरस्कार - नारी शक्ती पुरस्काराने त्यांना गौरविण्यात आले.

## जीवन 
वांगमोचा जन्म सुमारे १९७९ मध्ये अलची येथे झाला. त्यांच्या जन्मापूर्वीच त्यांच्या वडिलांचा मृत्यू झाला होता. त्यामुळे त्यांच्या आईच्या वडिलांनी त्यांना आपल्या जवळ ठेवून घेतले आणि स्टोक या डोंगराळ गावात त्यांचे पुढील संगोपन झाले. त्यांच्या आई एका एनजीओमध्ये अल्प पगारावर काम करत असे. त्यामुळे वांगमोचे शिक्षण एका मिशनरी शाळेत झाले. घरात पैशांची मोठी चणचण होती ज्यामुळे त्यांना महाविद्यालयीन शिक्षण घेणे अवघड झाले होते. त्यांच्या वडिलांच्या कुटुंबाने त्यांना आपल्या घरात घेण्यास नकार दिला. त्यांच्या आईच्या वडिलांनी वांगमो आणि तिच्या आईसाठी अलची येथे घर बांधण्यास आर्थिक सहकार्य केले, यामुळे या मायलेकीच्या निवाऱ्याची सोय झाली. दुर्दैवात भर म्हणून २०१४ साली त्यांच्या आईच्या वडिलांचे निधन झाले.

[इवलेसे| राष्ट्रपती [रामनाथ कोविंद निलझा वांगमो यांना नारी शक्ती पुरस्कार प्रदान करताना]]

वांगमोने २०१६ मध्ये कर्ज काढून "अलची किचन" नावाचे एक उपहारगृह सुरू केले. हे उपाहारगृह त्यांच्या घराच्या वर असून पर्यटकांना ट्रेकिंग करून उपहारगृहापर्यंत जावे लागते. विशेष म्हणजे ही बाब पर्यटकांच्या आवडीस पात्र ठरली. वांगमो यांना आपल्या उपहारगृहाची फारशी जाहिरात करावी लागली नाही. उलट अवघ्या तीन वर्षांत तोंडी प्रसिद्धीने त्यांची प्रसिद्धी दूरपर्यंत निर्माण झाली आणि आणि त्यांचा व्यवसाय भरभराटीस आला.

## संदर्भ 
वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय उद्योगिनी
वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अनन्या खरे

**अनन्या खरे** ही एक भारतीय टेलिव्हिजन आणि चित्रपट अभिनेत्री आहे जी *देवदास* आणि *चांदनी बार* सारख्या बॉलिवूड चित्रपटांमधील तिच्या अभिनयासाठी प्रसिद्ध आहे. *चांदनी बार* या चित्रपटातील तिच्या अभिनयासाठी तिला सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला आहे.

## वैयक्तिक जीवन 
अनन्या खरे यांचे वडील विष्णू खरे हे एक लेखक होते आणि ते लखनौमध्ये राहत होते. तिचे वडील मूळचे भोपाळचे होते. शालेय जीवनात ती नाटकाशी संबंधित होती. तिचे उच्च शिक्षण दिल्लीत झाले, जिथे तिने नागरी सेवा परीक्षा देखील दिली. *निर्मला* या टेलिव्हिजन शोमध्ये दिसल्यानंतर, ती जया बच्चन यांना भेटली आणि तिच्या पुढील अभिनय कारकिर्दीसाठी मुंबईत जाण्यास तिला राजी करण्यात आले.

## कारकीर्द 
खरेने मोठ्या पडद्यावर यश मिळवण्यापूर्वी जवळजवळ दोन दशके १९८७ च्या *निर्मला* या मालिकेसह टेलिव्हिजनवर पहिल्यांदा आपली छाप पाडली. तिने *हम लोग, देख भाई देख, किरदार, यह शादी नही हो शक्ती,* यांसारख्या दूरदर्शन मालिकांमध्ये विविध भूमिका साकारल्या आहेत.

१९९४ आणि १९९७ मध्ये ती *झालिम* आणि *शूल* या चित्रपटांमध्ये दिसली. २००१ मध्ये तिने *चांदनी बार* या  मधुर भांडारकर यांच्या चित्रपटात बारबालाचा अभिनय केला होता. तिच्या भूमिकेसाठी तिला सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा भारतीय राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. सोबतच तिला स्क्रीन पुरस्कार आणि झी सिने पुरस्कार मध्ये सहाय्यक अभिनेत्रीच्या पुरस्कारांचे नामांकन मिळाले. पुढच्या वर्षी, संजय लीला भन्साळी यांच्या *देवदास* चित्रपटात तिने देवदासच्या वहिनीची नकारात्मक भूमिकाच्या साकारली. त्यातिल भूमिकेमुळे तिला नंतर अनेक नकारात्मक भूमिका मिळाल्या. रंगमंच, दूरदर्शन आणि मोठ्या पडद्यावरील तिच्या भूमिकांसाठी तिला पुरस्कार मिळाले आहेत. 

२००५ मध्ये पती डेव्हिडला भेटल्यानंतर खरे यांनी विश्रांती घेतली आणि अमेरिकेत स्थलांतरित झाली. १० वर्षांनी मुंबईत परतण्याचा निर्णय घेण्यापूर्वी ती एका शाळेत इंग्रजी शिक्षिका म्हणून काम करत होती.

भारतात आल्यवर तिने अनेक दूरदर्शन मालिकांमध्ये काम केले जसे *पुनर विवाह* (२०१२), *अमृत मंथन* (२०१३), *ये है आशिकी* (२०१३), *रंगरसिया*  (२०१३-१४). 

२०२० मध्ये, अनन्याने अल्ट बालाजीवरील मालिकेतील *बेबाकी* मध्ये बेनझीर अब्दुल्ला ही भूमिका साकारली. २०२१ मध्ये, तिने स्टार भारत वाहिनीवरील *लक्ष्मी घर आयी* या दूरचित्रवाणी मालिकेत दुष्ट सासूची भूमिका साकारली. एका मुलाखतीत तिने सांगितले की तिने अभिनेत्री बिंदूने साकारलेल्या विविध नकारात्मक भूमिकांपासून प्रेरणा घेतली.

## संदर्भ 
वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय दूरचित्रवाणी अभिनेत्री
वर्ग:शिक्षिका
मिरज दंगल

**मिरज दंगल** सप्टेंबर २००९ मध्ये महाराष्ट्राच्या सांगली जिल्ह्यातील मिरज शहरात झालेला सांप्रदायिक हिंसाचार होता. हा हिंसाचार गणेश चतुर्थी उत्सवाच्या वेळी सुरू झाला. यामुळे कर्फ्यू लागला, एकाचा मृत्यू झाला आणि अनेक लोक जखमी झाले. या दंगलींमुळे राजकीय वाद वाढले, कायदेशीर कारवाया झाल्या आणि परिसरातील सांप्रदायिक तणाव बाहेर आला.

## पार्श्वभूमी
मिरज हे सांगली जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचे शहर आहे, जे आपल्या वेगवेगळ्या संस्कृतींसाठी ओळखले जाते. इथे हिंदू, मुस्लिम आणि इतर समुदाय एकत्र राहतात. सप्टेंबर २००९ मध्ये गणेश चतुर्थीच्या वेळी एक कमान उभारली गेली, जी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी अफझल खानाचा वध केल्याचे दाखवत होती. ही कमान काही लोकांना चुकीची वाटली आणि तणाव वाढला.  

त्या वेळी महाराष्ट्रात विधानसभा निवडणुका जवळ आल्या होत्या आणि राजकीय वातावरण गरम झाले होते. भारतीय जनता पक्ष आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष यांच्यावर या घटनेचा राजकीय फायदा घेतल्याचा आरोप झाला.  

## दंगल
२ सप्टेंबर २००९ रोजी मिरजमध्ये हिंसाचार सुरू झाला. गणेश चतुर्थी उत्सवात उभारलेल्या कमानीमुळे, जी शिवाजी महाराजांनी अफझल खानाचा वध केल्याचे दाखवत होती, हा हिंसाचार भडकला.  

हिंसाचार थांबवण्यासाठी मिरजमध्ये ‘शूट अॅट साइट’चे आदेश देण्यात आले. गणेश विसर्जनाच्या मिरवणुका थांबवाव्या लागल्या, पण नंतर पोलिसांच्या कडक पहाऱ्यात त्या शांततेत पार पडल्या.  

## तपास
दंगलीनंतरच्या तपासात राजकीय आणि प्रशासकीय चुका दिसल्या. भारतीय जनता पक्षाने तत्कालीन काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष सरकारवर कायदा-सुव्यवस्था ठेवण्यात अपयश आल्याचा आरोप केला. राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे जयंत पाटील यांनी हा हिंसाचार कट असल्याचे सांगितले.  

भारतीय जनता पक्षाचे नेते गोपीनाथ मुंडे यांनी पोलिसांवर टीका केली आणि मिरजला जाण्याच्या प्रयत्नात त्यांना मुंबई विमानतळावर अडवले गेले. एका राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या नेत्याला अटक झाली, ज्यामुळे पक्षात मतभेद दिसले.  

## परिणाम
मिरज आणि सांगलीत कर्फ्यू लागला, जो सर्वपक्षीय बैठकीनंतर नंतर हटवला गेला. दिवसाचा कर्फ्यू हटला, पण रात्रीचा कर्फ्यू काही काळ राहिला. परिस्थिती शांत झाली, पण तणाव कायम होता.  

नोव्हेंबर २००९ मध्ये शिवसेनेने अफझल खानाच्या ३५०व्या स्मृतिदिनानिमित्त त्याचा वध दाखवणारी पोस्टर लावण्याचा प्रयत्न केला, ज्याला ते दहशतवादविरोधी दिवस म्हणून साजरा करणार होते. पण मुंबई पोलिसांनी परवानगी अनिवार्य केली आणि शिवसेनेने परवानगीशिवाय पुढे जाण्याची धमकी दिली. त्याच वर्षी सरकारने ५१ लोकांवरील खटले मागे घेतले.

## बाह्य दुवे
*Miraj Riots - Pudhari News  
*Miraj Communal Riot Case - IndiaTimes Marathi   

## संदर्भ
वर्ग:दंगली  
दंगल
ईशा मुखर्जी

**ईशा मुखर्जी** (जन्म - १० ऑक्टोबर १९२५ - मृत्यू २३ फेब्रुवारी २०१३)  श्रीअरविंद यांच्या अनुयायी. दिलीप कुमार रॉय यांची भाच्ची म्हणून श्रीअरविंद आश्रमात त्यांची ओळख होती. श्रीअरविंद यांनी अगदी मोजक्या व्यक्तींनाच बंगाली भाषेत पत्र लिहिली होती, ईशा या त्यापैकी एक होत्या.

## जीवन 
ईशा या भावशंकर बॅनर्जी आणि माया देवी यांच्या कन्या. भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेसचे प्रसिद्ध नेते सर सुरेंद्रनाथ बॅनर्जी हे ईशा यांचे आजोबा होते. तर बंगालचे प्रसिद्ध नाटककार, संगीतकार आणि गीतकार द्विजेन्द्रालाल रॉय हे त्यांच्या आईचे वडील होते. ऑगस्ट १९२५ मध्ये सुरेंद्रनाथ बॅनर्जी यांचे निधन झाले. त्यांनी सर्व वारसासंपत्ती ईशा यांच्या नावे केली होती. सुप्रसिद्ध नर्तक शंभू महाराज यांच्याकडून ईशा यांनी नृत्यकलेचे शिक्षण घेतले. रामकृष्ण मठाचे भारत महाराज यांचे मार्गदर्शन ईशा यांना लाभले होते. १९३१ साली ईशा आपले मामा दिलीप कुमार रॉय यांना भेटण्याच्या निमित्ताने प्रथम पाँडिचेरी येथे गेल्या. १९३२ साली त्यांना अनपेक्षितपणे श्रीअरविंद यांचे दर्शन झाले. ईशा ही असाधारण मुलगी आहे, ही प्रतिक्रिया श्रीअरविंद यांनी दिली होती.

यथावकाश ईशा यांचे लग्न झाले आणि त्यांना एक मुलगा झाला. त्याचे नाव देवरूप असे होते. त्यांचे वैवाहिक जीवन यशस्वी होऊ शकले नाही. १९७८ साली त्या श्रीअरविंद आश्रमात वास्तव्यास आल्या. ईशा यांची श्रीअरविंद, श्रीमाताजी आणि श्रीरामकृष्ण परमहंस ही तीन  श्रद्धास्थाने होती.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
प्लुमेरिया पुडिका

***प्लुमेरिया पुडिका*** ही *प्लुमेरिया* ( अपोसिनॅसी ) वंशाची एक प्रजाती आहे, जी पनामा, कोलंबिया आणि व्हेनेझुएला येथे मूळ आहे. या विपुल फुलणाऱ्या झाडाची पाने नागाच्या फणासारखी असतात आणि त्याची फुले पांढरी आणि मध्यभागी पिवळी असतात.

**गोल्डन अ‍ॅरो** किंवा **गिल्डेड स्पून** नावाचा विविधरंगी पानांचा *प्लुमेरिया पुडिका* आहे, तसेच थायलंडमध्ये **श्री सुपाकोर्न** किंवा **पिंक पुडिका** नावाचा गुलाबी फुलांचा संकर देखील आहे.

## वर्णन 
प्लुमेरिया पुडिका हे एक पानझडी झुडूप आहे जे ३ ते ४ मीटर उंचीपर्यंत पोहोचू शकते. ते मध्यम आकाराचे असते, त्याचे खोड पातळ असते, पायथ्यापासून फांद्या पसरलेल्या असतात, अनेक फांद्या बनतात ज्या दाट आणि किंचित भडकलेला मुकुट बनवतात. पाने उत्सुकतेने थुंकलेली, लांब, जाड, चमच्याच्या आकाराची, चमकदार गडद हिरव्या रंगाची आहेत. ते सर्व प्लुमेरिया पानांसारखे विषारी आहेत. पांढऱ्या फुलांना खूप कमी सुगंध असतो.

*प्लुमेरिया पुडिकाच्या* लेटेक्स प्रथिनांवर उंदरांमध्ये पीरियडोन्टायटीससाठी संभाव्य उपचार म्हणून आणि अँटीऑक्सिडंट म्हणून वापरल्याचा अभ्यास केला गेला आहे. 

* वधूचा पुष्पगुच्छ
* पांढरा फ्रांगीपाणी
* फिडल लीफ प्लुमेरिया
* जंगली प्लुमेरिया
* बोनेरियन ऑलिंडर
* थाई चंपा (उर्दू)
* नाग (कोब्रा) चंपा (बंगाली)
* நாவில்லா அரளி (" *naavilla arali* ") (तमिळ)

## गॅलरी 

चित्र:Starr_071024-0349_Plumeria_pudica.jpg|
चित्र:Starr_080117-1659_Plumeria_pudica.jpg|
चित्र:Plumeria_pudica.JPG|
चित्र:FlowersAndBuds.jpg|
चित्र:Gilded_spoon_young_leaf.jpg|
चित्र:Gilded_spoon_leaf.jpg|
चित्र:Leaves_of_Plumeria_pudica_in_West_Bengal,_India.jpg|
चित्र:Plumeria_pudica_plants_and_flowers.jpg|
चित्र:Flowers_of_Plumeria_pudica_in_West_Bengal,_India.jpg|अल्ट=Flowers of Plumeria pudica in West Bengal, India.|पश्चिम बंगाल, भारतातील *प्लुमेरिया पुडिकाची* फुले.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* सनशाइन कोस्ट फ्रांजिपानी फार्म - व्हेरिगेटेड पुडिका 
* सनशाइन कोस्ट फ्रांजिपानी फार्म - गुलाबी पुडिका 
वर्ग:Cite iucn maint
वर्ग:फुलझाडे