open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
निजामाबाद जिल्हा

इवलेसे|निजामाबाद किल्ल्याचे प्रवेशद्वार
इवलेसे|पोचरम सरोवर
**निजामाबाद** हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी निजामाबाद जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. निजामाबाद येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.		

## इतिहास 
२ जून-२०१४ पर्यंत निजामाबाद जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याचा भाग होता. आंध्र प्रदेश राज्याचे विभाजन झाल्यानंतर निजामाबाद जिल्हा तेलंगणा राज्याच्या जिल्ह्यांपैकी एक बनला.

या जिल्ह्याचे नाव निजामाबाद (निजाम-ए-अबादी) हे हैदराबादच्या निजाम असफ जाही, सहावा याच्या नावावरून पडले, ज्याने १८ व्या शतकात दख्खनवर राज्य केले होते, मूळतः जिल्याला इंदूर असे म्हणतात, जे राजा इंद्रदत्त याच्या नावावरून प्रचलित होते ज्याने ५ व्या शतकात या प्रदेशावर राज्य केले.

मौर्य, सातवाहन, राष्ट्रकूट, चालुक्य आणि काकतीय आणि मध्ययुगीन बहामनी सुलतान, कुतुबशाही आणि बरीद शाही आणि आधुनिक काळात मुघल आणि असफ जाही हे काही प्रमुख प्राचीन राजवंश ज्यांनी जिल्ह्यावर आपले राज्य विस्तारले.

१८७६ ​​मध्ये सर सालार जंग-१ च्या पंतप्रधानपदाच्या काळात, निजामाच्या अधिपत्यातील जिल्ह्यांची पुनर्रचना करण्यात आली जिथे इंदूर जिल्हा बनला.

## प्रमुख शहर
*निजामाबाद
## भूगोल 
जनगाव जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ४,२८८ चौरस किलोमीटर (१,६५६ चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा जगित्याल, राजन्ना सिरिसिल्ला, निर्मल, कामारेड्डी जिल्ह्यांसह आणि महाराष्ट्राच्या राज्य सीमेतील नांदेड जिल्ह्यासह आहेत. गोदावरी नदी निजामाबाद जिल्ह्यातून कंदकुर्ती येथे तेलंगणात प्रवेश करते.	

## पर्यटन 
* श्रीराम सागर प्रकल्प
* अलीसागर जलाशय
* अशोक सागर
* कंदकुर्ती, तडपकल आणि पोचमपाड
* लिंबाद्री नरसिंहस्वामी मंदिर

## लोकसंख्या 
२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या जनगांव जिल्ह्याची लोकसंख्या १५,७१,०२२ आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे १०४४ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ६४.२५% आहे. जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्येच्या २९.५८% लोक शहरी भागात राहतात.

२०११ च्या जनगणनेच्या वेळी, ७१.६२% लोक तेलुगू, १८.२१% उर्दू, ५.६५% लंबाडी आणि २.१६% मराठी भाषा बोलत होते.
## मंडळ (तहसील) 
नलगोंडा जिल्ह्या मध्ये २९ मंडळे आहेत: बोधन, निजामाबाद आणि आर्मूर ही तीन महसूल विभाग आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* तेलंगणामधील जिल्हे	
* तेलंगणा	
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ	
	
	
	
## संदर्भ 
	
वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
श्रीकाकुलम जिल्हा

*हा लेख श्रीकाकुलम जिल्ह्याविषयी आहे. श्रीकाकुलम शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**श्रीकाकुलम** भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र श्रीकाकुलम येथे आहे.

## चतुःसीमा 
## तालुके 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:श्रीकाकुलम जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
विशाखापट्टणम जिल्हा

*हा लेख विशाखापट्टणम जिल्ह्याविषयी आहे. विशाखापट्टणम शहराविषयीचा लेख येथे आहे.*

**विशाखापट्टणम** भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र विशाखापट्टणम येथे आहे.

## चतुःसीमा 
## तालुके 
वर्ग:विशाखापट्टणम जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
विजयनगरम जिल्हा

**विजयनगरम** हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यामधील एक जिल्हा आहे. विजयनगरम येथे विजयनगरम जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. १ जून १९७९ रोजी ह्य जिल्ह्याची निर्मिती केली गेली.

## चतुःसीमा
विजयनगरम जिल्ह्याच्या उत्तरेस ओडिशाचा रायगडा जिल्हा, आग्नेयेस बंगालचा उपसागर तर उर्वरित दिशांना आंध्र प्रदेशची इतर राज्ये आहेत.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
बीदर

**बीदर** भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर बीदर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
वर्ग:बीदर जिल्हा
चित्रदुर्ग

**चित्रदुर्ग** हे भारताच्या कर्नाटक राज्याच्या चित्रदुर्ग जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. चित्रदुर्ग शहर कर्नाटकच्या मध्य भागात राष्ट्रीय महामार्ग ४वर बंगळूरपासून २०० किमी अंतरावर स्थित आहे. अहमदनगरपासून जवळपास ७०० कि मी वर आहे.२०११ साली चित्रदुर्गची लोकसंख्या १.२५ लाख होती. 

चित्रावल्ली लेणी येथून जवळ आहेत.

## हे सुद्धा पहा
*चित्रदुर्ग (लोकसभा मतदारसंघ)

वर्ग:चित्रदुर्ग जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
प्रकाशम जिल्हा

**प्रकाशम** हा भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यामधील एक जिल्हा आहे. ओंगोल येथे प्रकाशम जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. प्रसिद्ध भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी व आंध्र प्रदेशचे पहिले मुख्यमंत्री तंगुतूरी प्रकाशम ह्यांचे नाव ह्या जिल्ह्याला देण्यात आले आहे.

## चतुःसीमा
प्रकाशम जिल्ह्याच्या वायव्येस तेलंगणाचा महबूबनगर जिल्हा, पूर्वेस बंगालचा उपसागर तर उर्वरित दिशांना आंध्र प्रदेशचे इतर जिल्हे आहेत.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 


वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
पश्चिम गोदावरी जिल्हा

**पश्चिम गोदावरी जिल्हा** भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र एलुरु येथे आहे.

## चतुःसीमा 
## मंडल 
या जिल्ह्यात ४८ मंडल आहेत. ते ५ विभागांत वाटलेले आहेत.

वर्ग:पश्चिम गोदावरी जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
नालगोंडा जिल्हा

**नालगोंडा जिल्हा** हा भारताच्या तेलंगणा राज्याच्या दक्षिण भागातील जिल्हा आहे. नालगोंडा येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.

नालगोंडा हे नाव नल्ला (काळा) आणि कोंडा (कोंडा) या दोन तेलुगू शब्दांवरून नाव पडले आहे. नालगोंडाला पूर्वी राजपूत शासक निलगिरी असे म्हणत आणि नंतर बहामनी राजा अल्लाउद्दीन बहमन शाहने जिंकल्यानंतर ते नल्लागोंडा म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

## प्रमुख शहर 
* नालगोंडा
* मिर्यालगुडा

## भूगोल 
नलगोंडा जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ७,१२२ चौरस किलोमीटर (२,७५० चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा सूर्यापेट, रंगारेड्डी, यदाद्रि भुवनगिरी आणि नागरकर्नूल जिल्ह्यांसह आणि आंध्र प्रदेश राज्याच्या सीमेसह आहेत. कृष्णा नदी, मुसी नदी, अलेरू, पडदावगु, दिंडी नदी, हलिया नदी आणि पालेरू नदी नालगोंडा जिल्ह्यातून वाहते.

## प्रेक्षणीय स्थळे 
### पच्चला सोमेश्वर मंदिर 
मंदिरात विष्णू आणि शिवाच्या कथा दर्शविणारे गुंतागुंतीचे कोरीवकाम असलेले ७० खांब आहेत. मुख्य मंदिर शिवाला समर्पित आहे जे हिरव्या गोमेद दगडापासून बनवलेल्या लिंगाच्या रूपात आहे, म्हणून त्याला पच्चला सोमेश्वर हे नाव पडले.

### श्री मीनाक्षी अगस्तेश्वर स्वामी मंदिर 
हे मंदिर वादपल्ली गावात कृष्णा आणि मुसी (मुचीकुंडा) नदीच्या संगमावर आहे. वादपल्ली हे पूर्वी वजीराबाद म्हणून ओळखले जात असे. हे मिर्यालगुडा पासून २५ किमी आणि नलगोंडापासून ७० किमी आणि हैदराबादपासून १७० किमी अंतरावर आहे. हे ६००० वर्षे जुने शिवलिंग असलेले प्राचीन शिव मंदिर आहे. अगस्त्य ऋषींनी या लिंगाची स्थापना केली होती. शिव आणि माँ पार्वती यांची येथे अगस्तीश्वर आणि मीनाक्षी म्हणून पूजा केली जाते. हे मंदिर १२व्या शतकात काकतीय शासकांनी बांधले होते.

### देवरकोंडा किल्ला 
सध्या उध्वस्त अवस्थेत असलेला, देवरकोंडा किल्ला एकेकाळी सात टेकड्यांमध्ये वसलेला होता. १३व्या आणि १४व्या शतकाच्या आसपास बांधलेला हा किल्ला इ.स.१२८७ ते इ.स.१४८२ पर्यंत संपूर्णपणे पद्मनायक राजांच्या ताब्यात होता.

### नागार्जुन सागर धरण 
तेलंगणाला ‘भारताचा तांदूळ’ हे प्रसिद्ध शीर्षक नागार्जुन सागर धरणाचे आहे, जे राज्याच्या जमिनी सुपीक बनवण्यात प्रमुख भूमिका बजावते. धरणाच्या उजव्या तीराच्या कालव्याजवळ बुद्धवन आहे, बुद्धवनमला बौद्ध थीम पार्क देखील म्हणतात.

### पानगळ जिल्हा संग्रहालय 
जिल्हा वारसा संग्रहालय, पानगळ हे तेलंगणातील नालगोंडा जिल्ह्यातील पानगळ गावात स्थापन केलेले ऐतिहासिक संग्रहालय आहे. हे नालगोंडा शहरापासून चार किलोमीटर अंतरावर आहे. काकतीय काळात नालगोंडा येथील पानगळ हे धार्मिक महत्त्व असलेले ठिकाण होते.

### पानगळचे छाया सोमेश्वर स्वामी मंदिर 
येथील मंदिरे काकतीय राज्यकर्त्यांचे प्रिय दैवत, शिव यांच्या स्मरणार्थ उभारण्यात आली होती.

## चित्रदालन 

चित्र:Pacchala Someswara Temple at Pangal 01.jpg|पच्चल सोमेश्वरालय
चित्र:NagarjunaSagarDam.JPG|नागार्जुन सागर धरण
चित्र:11th_12th_century_Chaya_Someshwara_Temple,_Panagal_Telangana_India_-_6.jpg|छाया सोमेश्वर स्वामी मंदिर

## लोकसंख्या 
२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या नलगोंडा जिल्ह्याची लोकसंख्या १६,१८,४१६ आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९७८ स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ६३.७५% आहे. जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्येच्या २२.७६% लोक शहरी भागात राहतात. ८१.७५% लोक तेलुगू, ११.९१% लंबाडी आणि ५.५१% उर्दू त्यांची पहिली भाषा बोलतात.
	
## मंडळ (तहसील) 
नलगोंडा जिल्ह्या मध्ये ३१ मंडळे आहेत: मिर्यालगुडा, नलगोंडा आणि देवरकोंडा ही तीन महसूल विभाग आहेत.

## हे सुद्धा पहा 
* तेलंगणामधील जिल्हे
* तेलंगणा

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ

## संदर्भ 

वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
अनंतपूर

**अनंतपुर** हे भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील शहर आहे.

हे शहर अनंतपुर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:अनंतपूर जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
आदिलाबाद

**आदिलाबाद (Adilabad)** हे भारताच्या तेलंगणा राज्याच्या आदिलाबाद जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. आदिलाबाद शहर तेलंगणाच्या उत्तर भागात महाराष्ट्राच्या सीमेजवळ वसले आहे.  तेलुगू ही आदिलाबादची मूळ भाषा आहे. आदिलाबाद कापसाच्या समृद्ध लागवडीसाठी प्रसिद्ध आहे. त्यामुळे आदिलाबादला ‘व्हाइट गोल्ड सिटी’ असेही संबोधले जाते. हे राज्याची राजधानी हैदराबादच्या उत्तरेस सुमारे ३०४ किलोमीटर (१८९ मैल), निजामाबादपासून १५० किलोमीटर (९३ मैल) आणि नागपूरपासून १९६ किलोमीटर (१२२ मैल) अंतरावर आहे. आदिलाबादला "दक्षिण भारताचे प्रवेशद्वार" असेही म्हणतात. 

## इतिहास 
विजापूरचा सुलतान युसुफ आदिल शहा ह्याचे नाव आदिलाबदला देण्यात आले आहे. १९४८ पूर्वी हा भाग हैदराबाद संस्थानामध्ये होता त्यानंतर हे भारतामध्ये सामील झाले. आंध्र प्रदेश राज्याच्या स्थापनेपासून ते २०१४ पर्यंत म्हणजेच तेलंगणा राज्याच्या निर्मिती पर्यंत हे शहर आंध्र प्रदेश राज्यामध्ये होते. 
* २०१६ मध्ये पूर्वीच्या आदिलाबाद जिल्ह्याला आदिलाबाद, निर्मल, आसिफाबाद, मंचिर्याल या ४ जिल्ह्यांमध्ये विभागले गेले.

## लोकसंख्या 
२०११ च्या जनगणनेनुसार, शहराची लोकसंख्या २६,०४७ कुटुंबांसह १,१७,३८८ होती. एकूण लोकसंख्येमध्ये ५९,२३२ पुरुष आणि ५८,१५६ स्त्रिया आहेत- लिंग गुणोत्तर १,००० पुरुषांमागे ९८१ स्त्रिया. ०-६ वर्षे वयोगटातील १२,९९३ मुले आहेत, त्यापैकी ६,७२५ मुले आणि ६,२६८ मुली आहेत—हे प्रमाण १,००० प्रति ९३२ आहे. ९७,९४१ साक्षरांसह सरासरी साक्षरता दर ७८.९९ % होता. शहराची नागरी एकत्रित लोकसंख्या १,३९,३८३ आहे, त्यात दसनापूरच्‍या लोकसंख्येच्‍या आकड्यांचा समावेश आहे २२,२१६.

५९.३७% लोक हिंदू आणि (३५.५९%) मुस्लिम होते. इतर धार्मिक अल्पसंख्याकांमध्ये ख्रिश्चन (०.८३%), शीख (०.१५%), बौद्ध (२.६०%), जैन (०.१३ %) आणि कोणताही धर्म नसलेले (१.३१ %) यांचा समावेश होतो.

तेलुगू आदिलाबादमध्ये सर्वाधिक बोलली जाणारी भाषा आहे. महाराष्ट्राच्या भौगोलिक निकटतेमुळे, मराठी देखील मोठ्या प्रमाणावर बोलली आणि समजली जाते. आदिलाबादमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या इतर भाषांमध्ये हिंदी, उर्दू आणि गोंडी यांचा समावेश होतो.

## भुगोल 
आदिलाबादची सरासरी उंची २६४ मीटर आहे. कुंतला धबधबा, गोदावरी, पैनगंगा इत्यादी नद्या जिल्ह्यातून वाहतात.

## पर्यटन 
कुंतला धबधबा

## संस्कृती 
## प्रशासन 
आदिलाबाद नगरपालिका ही शहराच्या नागरी गरजांवर देखरेख करणारी नागरी संस्था आहे. १९५६ मध्ये नगरपालिकाची स्थापना करण्यात आली होती.  सध्या नगरपालिकेचे कार्यक्षेत्र २०.७६ किमी२ (६.७५ चौरस मैल) मध्ये पसरलेले असून ३६ प्रभाग आहेत. 

## वाहतूक 
* राष्ट्रीय महामार्ग ४४ आदिलाबादमधून जातो.
*TSRTC (तेलंगणा राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ)चा शहरात बस डेपो आहे आणि सार्वजनिक वाहतूक सुविधा पुरवते.

#दक्षिण मध्य रेल्वेच्या (SCR) नांदेड रेल्वे विभागाच्या मुदखेड-माजरी मार्गावर आदिलाबाद येथे रेल्वे स्थानक आहे.

## शिक्षण 
## हे देखाल पहा 
आदिलाबाद जिल्हा

## संदर्भ 
वर्ग:आदिलाबाद जिल्हा
वर्ग:तेलंगणामधील शहरे
रंगारेड्डी जिल्हा

**रंगारेड्डी** हा भारताच्या तेलंगणा राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २०१४ सालापूर्वी हैदराबाद जिल्हा आंध्र प्रदेश राज्याच्या अखत्यारीमध्ये होता. हैदराबाद येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. रंगारेड्डी जिल्हा १५ ऑगस्ट १९७८ रोजी हैदराबाद शहरी तालुक्याचा काही भाग आणि पूर्वीच्या हैदराबाद जिल्ह्यातील उर्वरित तालुक्यांचे संपूर्ण ग्रामीण आणि शहरी भाग एकत्र करून स्थापन करण्यात आला. हा जिल्हा प्रामुख्याने हैदराबाद शहराचा ग्रामीण भाग आहे आणि विविध कच्चा माल, कृषी उत्पादने आणि तयार उत्पादनांसह शक्तिशाली व्यावसायिक केंद्राला अन्न पुरवतो.

जिल्ह्याचे नाव सुरुवातीला हैदराबाद (ग्रामीण) होते. ते कोंडा वेंकटा रंगारेड्डी जिल्हा आणि नंतर रंगारेड्डी जिल्हा म्हणून बदलण्यात आले. याचे नाव आंध्र प्रदेशचे माजी उपमुख्यमंत्री दिवंगत श्री के.व्ही. रंगारेड्डी यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.

## भूगोल 
रंगारेड्डी जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ५,०३१ चौरस किलोमीटर (१,९४२ चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा नलगोंडा, यदाद्रि भुवनगिरी, हैदराबाद, मेडचल-मलकाजगिरी, नागरकर्नूल, महबूबनगर, संगारेड्डी आणि विकाराबाद जिल्‍ह्यांसह आहेत.

## प्रेक्षणीय स्थळे 
* **उस्मान सागरः** हैदराबादला पिण्याच्या पाण्याचा अतिरिक्त स्रोत उपलब्ध करून देण्यासाठी आणि १९०८ च्या मुसी महा प्रलयानंतर शहराचे संरक्षण करण्यासाठी १९२० मध्ये मुसी नदीवर धरण बांधून उस्मान सागरची निर्मिती करण्यात आली. हे हैदराबाद राज्यातील शेवटच्या निजाम, उस्मान अली खान यांच्या कारकिर्दीत बांधण्यात आले, म्हणून उस्मान सागर हे नाव.
* **जिवा, किंवा जीयार इंटिग्रेटेड वैदिक अकादमी**, २००८ मध्ये वैदिक साहित्य आणि मूल्यांचे संरक्षण आणि संवर्धन करण्यासाठी स्थापन करण्यात आली. जीवाची स्थापना प.पू. श्रीमन्नारायण पेड्डा जियार स्वामीजींच्या शताब्दी सोहळ्याच्या स्मरणार्थ करण्यात आली. भगवद् रामानुजाचार्य यांच्या स्मरणार्थ २१६ फूट उंचीची प्रतिमा साकारण्यात आली आहे, ज्याला स्टॅच्यू ऑफ इक्वॅलिटी म्हणतात.
* वंडरेला हे भारतातील सर्वात मोठ्या मनोरंजन उद्यानांपैकी एक आहे.
* भारतातील **रामोजी फिल्म सिटी** हैदराबाद येथे आहे.

## लोकसंख्या 
२०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, सध्याच्या रंगारेड्डी जिल्ह्याची लोकसंख्या २४,२६,२४३ आहे, लिंग गुणोत्तर हे १००० पुरुषमागे ९५० स्त्रिया आहेत. साक्षरता दर ७१.८८% आहे. जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्येच्या ५७.७% लोक शहरी भागात राहतात.	
	
## मंडळ (तहसील) 
रंगारेड्डी जिल्ह्यामध्ये २७ मंडळे आहेत: चेवेल्ला, कंदुकूर, शादनगर, राजेंद्रनगर आणि इब्राहीमपटनम हे पाच महसुल विभाग आहेत. 

## चित्रदालन 

File:Rajiv_Gandhi_International_Airport.jpg|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
चित्र:Gandipet1.jpg|उस्मान सागर

## हे सुद्धा पहा 
* तेलंगणामधील जिल्हे	
* तेलंगणा	
	
## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

## संदर्भ 

वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
वर्ग:इ.स. १९७८ मध्ये निर्मित भारतातील जिल्हे
काकीनाडा

**काकीनाडा** हे भारत देशातील आंध्र प्रदेश राज्याच्या पूर्व गोदावरी जिल्ह्याचे मुख्यालय व राज्यातील एक प्रमुख बंदर आहे. काकीनाडा शहर बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर विशाखापट्टणमच्या १५० किमी नैऋत्येस वसले आहे. २०११ साली येथील लोकसंख्या सुमारे ३.१२ लाख होती. 

## वाहतूक 
### रेल्वे 
काकीनाडा शहरात काकीनाडा पोर्ट आणि काकीनाडा टाउन ही दोन मोठी रेल्वे स्थानके आहेत. गौतमी एक्सप्रेस ही अतिजलद गाडी काकीनाडा बंदरापासून सिकंदराबाद पर्यंत धावते.

## बाह्य दुवे
*काकीनाडा महापालिका 

वर्ग:पूर्व गोदावरी जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
करीमनगर

**करीमनगर** हे तेलंगणाच्या करीमनगर जिल्ह्याचे मुख्यालय व प्रमुख शहर आहे. करीमनगर शहर तेलंगणाच्या उत्तर मध्य भागात वसले असून ते हैदराबादच्या १६४ किमी ईशान्येसस स्थित आहे. २०११ साली करीमनगरची लोकसंख्या सुमारे २.६१ लाख होती. लोकसंख्येनुसार ते तेलंगणामधील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

करीमनगर रेल्वे स्थानक भारतीय रेल्वेच्या दिल्ली-चेन्नई रेल्वेमार्गावर आहे.

## बाह्य दुवे
*करीमनगर महापालिका 

वर्ग:तेलंगणामधील शहरे
वर्ग:करीमनगर जिल्हा
मछलीपट्टणम

**मछलीपट्टणम** हे भारत देशातील आंध्र प्रदेश राज्याच्या कृष्णा जिल्ह्याचे मुख्यालय व राज्यातील एक प्रमुख शहर आहे. मछलीपट्टणम शहर बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्याजवळ  विजयवाडाच्या ६८ किमी आग्नेयेस वसले आहे. २०११ साली येथील लोकसंख्या सुमारे १.६९ लाख होती. राष्ट्रीय महामार्ग ९ पुणे ते मछलीपट्टणम दरम्यान धावतो.

## बाह्य दुवे
*मछलीपट्टणम महापालिका 

वर्ग:कृष्णा जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
महबूबनगर

**महबूबनगर** (6 व्या निझाम महबूब अली खान नावाचे) हे तेलंगणाच्या महबूबनगर जिल्ह्याचे मुख्यालय व प्रमुख शहर आहे. महबूबनगर शहर तेलंगणाच्या दक्षिण भागात वसले असून ते हैदराबादच्या ९८ किमी नैऋत्येस स्थित आहे. २०११ साली महबूबनगरची लोकसंख्या सुमारे १.५७ लाख होती. लोकसंख्येनुसार ते तेलंगणामधील सातव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.

## बाह्य दुवे
*महबूबनगर महापालिका 

वर्ग:तेलंगणामधील शहरे
वर्ग:महबूबनगर जिल्हा
संगारेड्डी

**संगारेड्डी** हे भारताच्या तेलंगणा राज्यातील संगारेड्डी जिल्ह्याचे मुख्यालय एक लहान शहर आहे. हे शहर हैद्राबादच्या ६५ किमी वायव्येस राष्ट्रीय महामार्ग ६५ वर वसले असून २०११ साली येथील लोकसंख्या ७२,१२६ इतकी होती.

## हे सुद्धा पहा
वर्ग:तेलंगणामधील शहरे
वर्ग:संगारेड्डी जिल्हा
रायचूर

]]

**रायचूर** भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर रायचूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र असून २०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २,३२,४५६ इतकी होती.

येथील रेल्वे स्थानक हे ग्रेट इंडियन पेनिनसुला रेलवे आणि मद्रास सदर्न मराठा रेल्वे या दोन रेल्वे मार्गांचे मिलनस्थान होते. याद्वारे मुंबई चेन्नई रेल्वेमार्ग पूर्ण झाला होता.

वर्ग:रायचूर जिल्हा
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
नेल्लोर

**नेल्लोर** हे भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील शहर आहे.

हे शहर नेल्लोर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.

वर्ग:नेल्लोर जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
कृष्णा जिल्हा

**कृष्णा जिल्हा** भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.

याचे प्रशासकीय केंद्र मछलीपट्टणम येथे आहे. या जिल्ह्याची रचना १८५९मध्ये झाली होती.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:कृष्णा जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे
ओंगोल

**ओंगोल** हे भारत देशाच्या आंध्र प्रदेश राज्याच्या प्रकाशम जिल्ह्याचे मुख्यालय व प्रमुख शहर आहे. ओंगोल शहर गुंटूरच्या ११० किमी दक्षिणेस राष्ट्रीय महामार्ग ५ वर वसले असून २०११ साली येथील लोकसंख्या सुमारे २ लाख होती. 

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:प्रकाशम जिल्हा
वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील शहरे
विशाखापट्टणम

**विशाखापट्टणम** (तेलुगू: విశాఖపట్నం) (जुने नाव विजगापट्टण Vizagapattan) हे भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यामधील सर्वात मोठे शहर आहे. विशाखापट्टणम शहर आंध्र प्रदेशच्या ईशान्य भागात पूर्व घाट व बंगालच्या उपसागराच्या मध्ये वसले आहे. २०११ साली १७.३० लाख लोकसंख्या असलेले विशाखापट्टणम भारतामधील १७व्या क्रमांकाचे मोठे शहर होते. वॉल्टेअर आणि विशाखापट्टणम ही जुळी शहरे आहेत. वॉल्टेअर हे एक रेल्वे जंक्शन आहे. 

विशाखापट्टणम भारताच्या पूर्व किनारपट्टीवरील एक प्रमुख शहर असून ते देशातील पाचव्या क्रमांकाच्या वर्दळीचे बंदर आहे. भारतीय नौसेनेच्या *ईस्टर्न नेव्हल कमांड*चे मुख्यालय येथे आहे.

ऐतिहासिक काळादरम्यान विशाखापट्टणम कलिंग साम्राज्याचा भाग होते. १५व्या शतकात येथे विजयनगर तर १६व्या शतकात मुघलांची सत्ता होती. १८व्या शतकात फ्रेंचांच्या अधिपत्याखाली राहिल्यानंतर इ.स. १८०४मध्ये येथे ब्रिटिशांची राजवट आली. ती भारताच्या स्वातंत्र्यापर्यंत अस्तित्वात होती.

यिशाखापट्टणम या शहराला लोक अजूनही वैझॅग (Vizag) या संक्षिप्त नावाने ओळखतात.

## जनसांख्यिकी
२०११ सालच्या जनगणनेनुसार विशाखापट्टणमची लोकसंख्या १७,३०,३२० इतकी होती. येथील लिंग गुणोत्तर ९७७ तर साक्षरता दर ८२.६६% होता.

## वाहतूक
विशाखापट्टणम शहर भारतामधील इतर भागांसोबत महामार्ग व रेल्वेमार्गांद्वारे जोडले गेले आहे. पूर्व तटीय रेल्वे क्षेत्राच्या विशाखापट्टणम विभागाचे मुख्यालय येथील विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानकावर असून मुंबई, दिल्ली, हैदराबाद, चेन्नई, कोलकाता इत्यदी अनेक प्रमुख शहरांसाठी येथून थेट प्रवासी रेल्वेगाड्या सुटतात. 

सुवर्ण चतुष्कोणाचा भाग असलेला राष्ट्रीय महामार्ग ५ विशाखापट्टणममधून धावतो. 

विशाखापट्टणम विमानतळ येथील प्रमुख विमानतळ येथून भारतामधील प्रमुख शहरांसोबतच दुबई, क्वालालंपूर इत्यादी आंतरराष्ट्रीय शहरांसाठी देखील प्रवासी विमानसेवा उपलब्ध आहे.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

*
कलबुर्गी

**कलबुर्गी** भारतातील कर्नाटक राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर कलबुर्गी जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. कलबुर्गीपासून हैदराबाद सुमारे २०० कि.मी. तर बंगळूर दक्षिणेस ६२३ कि.मी. अंतरावर आहे.

## इतिहास 
गुलबर्गा हे एक ऐतिहासिक शहर असून, निजामाच्या हैदराबाद प्रांताचा एक भाग होते. इ.स.च्या १४व्या शतकातील हसन गंगू बह मनशाह या मुस्लिम सुलतानाने स्थापलेल्या बहामनी सुलतानशाहीची राजधानी म्हणून हे शहर उदयास आले.

## धर्म 
कलबुर्गी आणि त्याचा परिसर हे धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे ठिकाण आहे. येथील श्रीक्षेत्र गाणगापूर हे नरसिंह सरस्वतींमुळे प्रसिद्धीस आले. कलबुर्गी शहरात कोरांटी हनुमानाचे मंदिर, लिंगायत समाजाचे शरण बसवेश्वर मंदिर आणि ख्वाजा बंदे नवाझ दर्गा प्रसिद्ध आहे. नव्याने बांधलेला बुद्ध विहार देखील कलबुर्गीचे धार्मिक महत्त्व वाढवतो.

## भाषा
कन्नड भाषेसह कलबुर्गीमध्ये प्रामुख्याने उर्दू, मराठी बोलल्या जातात.

## दळणवळण
कलबुर्गी रेल्वे स्थानक हे मुंबई-हैदराबाद-चेन्नई-बंगळूर मार्गावरील मध्य रेल्वेचे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. मध्य रेल्वेच्या बहुतांश गाड्या ह्या स्थानकावर थांबतात. कलबुर्गी शहर राष्ट्रीय आणि राज्य महामार्गांनी जोडलेले आहे.

## हे सुद्धा पहा
*हैदराबाद संस्थान

## बाह्य दुवे
वर्ग:कर्नाटकातील शहरे
वर्ग:कलबुर्गी जिल्हा
वर्ग:कलबुर्गी
बासरी

thumb|200px|right|सात छिद्रे असलेली आडवी बासरी.

**बासरी** हे वेळुपासुन बनलेले एक फुंकून वाजविण्याचे वाद्य आहे. हे श्रीकृष्णांचे आवडते वाद्य होते.भारतात हे वाद्य फार पुरातन काळापासून प्रचलीत आहे. बासरीची लांबी 12" ते जवळजवळ 40" असते.

## रचना 
बासरी हे एक सुषिर वाद्य आहे. हे भारतीय संगीतातील वाद्यांमधील आद्य वाद्य मानले जाते. भुंग्यांनी भोक पाडलेल्या बांबुमधून वारा जाताना आलेल्या आवाजामुळे या वाद्याची कल्पना सुचल्याचे मानले जाते. सामान्यतः, बासरी ही बांबूपासून बनवली जाते. एका टोकाला बांबू कॄत्रिम बुचाने बंद केला जातो, अथवा बांबूच्या पेराच्या सांध्याचाच वापर करून ते टोक बंद राखले जाते. बासरीला हाताच्या बोटांनी घडी ठेवून स्वर काढण्यासाठीची ६/७/८ छिद्रे (स्वररंध्रे) असतात, आणि एक फुंकरीचे छिद्र (मुखरंध्र) असते हे बंद टोकाजवळ असते. त्याखाली सामान्यतः म, ग, रे, सा, नी, ध आणि प या स्वरांची स्वररंध्रे असतात. काही वेळा 'प'च्या स्वररंध्राखाली 'म'चे स्वररंध्र बनवले जाते. बासरीवादक श्री केशवराव गिंडे यांनी केलेल्या नव्या संरचनेमध्ये मुखरंध्राकडील मच्या स्वररंध्राच्या वर पचे एक स्वररंध्र बनवलजाते.

## वादन 
हिंदुस्तानी संगीत 3 सप्तकांमधे वाजवले जाते- मंद्र(खालची पट्टी), मध्य(मधली पट्टी), तार(वरची पट्टी).
बासरीच्या मुखरंध्रावर फुंकर घालून आणि दोन्ही हातांची तीन तीन बोटे (तर्जनी, मध्यमा आणि अनामिका) स्वररंध्रांवर ठेवून आणि पूर्ण अथवा अर्धी उचलून स्वरनिर्मिती केली जाते. बासरीमधून सामान्यतः दोन सप्तकांत (मंद्र पंचम ते मध्य षड्ज हे अर्धे सप्तक, मध्य षड्ज ते तार षड्ज हे पूर्ण सप्तक, तार षड्ज ते तार पंचम हे अर्धे सप्तक) वादन करता येते (प्रगत वादक तार पंचम ते अतितार षड्ज असे अर्धे सप्तक अधिक वाजवू शकतो). बासरीत एकूण 15 सूर वाजवता येतात, ते खालीलप्रमाणे :

ध्रांच्या सामान्य बासरीच्या वादनामध्ये स्वर खालील पद्धतीने काढले जातात.
मुखरंध्राकडील पहिले स्वररंध्र (मचे स्वररंध्र) डाव्या हाताच्या तर्जनीने झाकले जाते.
त्या खालील स्वररंध्रे अनुक्रमे डाव्या हाताची मध्यमा, अनामिका, उजव्या हाताची तर्जनी, मध्यमा आणि अनामिका या बोटांनी झाकली जातात. (हे वर्णन आणि खालील स्थिती डावा हात मुखरंध्राजवळ आणि उजवा हात खाली अश्या प्रकारे वाजवतानाच्या स्थितीचे आहे. अश्या वेळी बासरी ही वादकाच्या उजव्या बाजूला असते. हात उलट घेऊन, डाव्या बाजूला बासरी धरून वादन करताना खालील वर्णनामध्ये डावा आणि उजवा हे शब्द उलट होतील, बोटे तीच राहतील.)

सप्तक बदलण्यासाठी फुंकरीच्या जोरामध्ये बदल केला जातो, बोटे तशीच राहतात. मात्र तार पंचम ते अतितार षड्ज या स्वरांकरता बोटांची स्थिती वेगळी असते.

## प्रकार
## उभी बासरी
## आडवी बासरी
## प्रसिद्ध बासरी वादक
* हरिप्रसाद चौरासिया
* रोणू मुझुमदार
* पन्नालाल घोष
* प्रवीण गोडखिण्डी
* चेतन जोशी
* राकेश चौरासिया
* स्व.पं. अरविंद गजेंद्रगडकर
* पं. केशव गिंडे
* पं. रूपक कुलकर्णी

### हिंदुस्तानी बासरी 
वर्ग:वाद्ये
वर्ग:सुषिर वाद्ये
सतार

**सतार** हे एक भारतीय तंतुवादय असून सितार, सेतार, सेतारा अशा विविध नावांनी हे वादय ओळखले जाते. या वादयाच्या उत्पत्तीसंबंधात अनेक मते आहेत. मध्यपूर्वेतील तंबूर व पंडोर या वादयांशी सतारीचे नाते जोडता येईल. चार हजार वर्षांपूर्वीच्या मेसोपोटेमियामधील पुतळ्यांवर व मुद्रांवर अशा वादयांच्या प्रतिमा आढळतात. ग्रीकांनी या वादयाला ‘ पंडूरा ’ हे नाव दिले होते व ते सुमेरी ‘ पंत-उर ’ नावाचे रूप होते. अरबस्थानातील तंबूर ह्या वादयाला सतारीप्रमाणेच अर्धगोलाकार बूड, मान, लांब दांडा व त्यावर पडदे असतात. फार्सी भाषेत याला तार, दु-तार, सेह-तार (त्रितंत्री) इ. नावे आहेत.

भारतातही एक तीन तारांचे वादय होते. *संगीत* *रत्नाकरा* त यास त्रितंत्री म्हणले आहे. या प्राचीन त्रितंत्री वीणेची सतार ही सुधारित आवृत्ती असावी, असे मानले जाते. मुळात तीन तारा असलेल्या या वादयात सुधारणा होऊन, सध्याची प्रचलित सात तारांची सतार विकसित झाली. पर्शियन सेहतार वरून (तीन तारांचे वादय) सेतार, सितार ही पर्यायी नामरूपे आली असावीत, असेही मानले जाते. सेह या फार्सी शब्दाचा अर्थ तीन असा आहे. त्यावरून या वादयाला सितार हे नाव मिळले होते. *संगीतसमयसार* या गंथात सितार हेच नाव आहे. सेहतार (सेतार) या काश्मीरी वादयाशी प्रचलित सतारीचे बरेचसे साम्य आढळून येते. मूळच्या तीन ऐवजी सध्याच्या प्रचलित सात तारांमुळे ‘ सप्ततार ’ वरून सतार, अशीही उपपत्ती मांडली जाते. ‘ ऊद ’ या पर्शियन वादयाशी सतारीचे खूपच साम्य आढळते. या पर्शियन वादयाची एतद्देशीय वीणाप्रकाराशी सांगड घालून *अमीर खुसरौ* या संगीतकाराने तेराव्या शतकात सतार निर्माण केली, अशी पारंपरिक समजूत रूढ असली, तरी त्याविषयी मतभेद आहेत. अमीर खुसरौशी नामसाधर्म्य असलेल्या खुसरौ खान (सुप्रसिद्ध सदारंग या गायकाचा बंधू) या अठराव्या शतकातील संगीततज्ज्ञाने सतारीचा शोध लावला, असेही एक मत आहे.
सतारीचा आकार साधारणपणे ⇨ *तंबोऱ्या* सारखा असतो *संगीतसार* या गंथात निबद्ध (स्वरांचे पडदे असलेला) तंबूर (तंबोरा) म्हणजेच सितार होय, असे म्हणले आहे. तंबोऱ्याप्रमाणेच सतारीला एक भोपळा, गळा व एक लाकडी पोकळ दांडी असते. दांडी वरच्या बाजूला चपटी व खालून गोलाकार असते. तिची लांबी सु. ३ फुट (सु. ९० सेंमी.) व रूंदी सु. ३ इंच (सु. ७.५ सेंमी.) असते. या दांडीवर वकाकार, पितळी वा पंचरसी धातूचे १९ ते २१ पडदे असतात. तारांच्या आधारासाठी हस्तिदंती पट्टी व घोडी, तसेच स्वरमेलनासाठी खुंटया असतात. वादनासाठी असलेले पितळी पडदे हे ⇨ *वीणे* प्रमाणे अचल (स्थिर) नसून, ते चल म्हणजेच वेगवेगळ्या थाटांनुसार खालीवर सरकवून बदलण्याजोगे – सरकते असतात. सतारीच्या सात तारा पुढीलप्रमाणे असतात: डावीकडून पहिली, पोलादाची असते व ती मध्यमात लावतात. डाव्या तर्जनीने व मध्यमेने या तारेवर योग्य पडदयावर दाब देऊन किंवा तार खेचून बहुतेक सर्व वादन करतात. दुसरी व तिसरी (किंवा जोडी) पितळेची असून त्या षड्ज, मध्यमात मिळवतात. चौथी व पाचवी ह्यादेखील पितळेच्याच असून त्या पंचमात लावतात. सहावी व सातवी या शेवटच्या दोन तारांना चिकारीच्या तारा म्हणतात आणि त्या तारा षड्जात असतात
## सतारवादक
काही भारतीय सतारवादक खालीलप्रमाणे आहेत.:-
#पंडित रविशंकर
#अनुष्का शंकर
#उस्ताद अब्दुल करीम खान
#उस्मान खान
#चिराग कट्टी

## संदर्भ व नोंदी
## संदर्भ 
वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर
तंतुवाद्य

'''''' हे वेगवेगळ्या जाडीच्या,धातुच्या एक वा अनेक तारांद्वारे  ट्णकार/नाद निर्माण करून मानवी हाताच्या बोटांच्या अथवा धनुकली(बो) द्वारे वाजविण्यात येणारे वाद्य असतात.

सतार,तंबोरा वीणा सारंगी गिटार, व्हायोलिन इत्यादी ही तंतुवाद्ये होत.

वर्ग:वाद्ये
ढोल

right|thumb|250px|ढोल वाजविणारे पंजाबी वादक

**ढोल** हे एक भारतीय चर्मवाद्य आहे.

भारतीय उपखंडात प्रादेशिक भिन्नतेसह मोठ्या प्रमाणात ढोल वापरला जातो.  बांगलादेश आणि पाकिस्तान तसेच भारतामधील पंजाब, हरियाणा, दिल्ली, काश्मीर, आसाम खोरे, गुजरात, महाराष्ट्र, कोकण, गोवा, कर्नाटक, राजस्थान आणि उत्तर प्रदेश अशा भागांत ढोल हे वाद्य वाजविले जाते.संबंधित साधन म्हणजे ढोलक किंवा ढोलकी म्हणून ओळखले जाते.
 ढोल वादक]]

वर्ग:वाद्ये
एकतारी

thumb|right|एकतारी
सारंगी सारखे पण फक्त एक तार असलेले एक तंतुवाद्य.

वर्ग:तंतुवाद्ये
वर्ग:सुफी मत
ढोलकी

**ढोलकी** हे एक तालवाद्य आहे. हे पखवाजप्रमाणे असते आणि गळ्यात अडकून वाजवले जाते. दोन्ही बाजूस चामडे दोरीच्या साहाय्याने ताणून घट्ट बसविले जाते एका बाजूस शाईचा लेप व दुसऱ्या बाजूस मसाल्याचा लेप चढवतात. दोरी ऐवजी नटबोल्ट आवळून पण ताण देण्याची पद्धत आहे. लावणी ,सिनेसंगीत , लोकसंगीत ई. मध्ये या वाद्याचा वापर करतात.
## ढोलकी वादक
ओंकार इंगवले हे आजच्या काळातील एक तरुण ढोलकी वादक आहेत.
## संदर्भ व नोंदी
वर्ग:वाद्ये
घटम

हे मातीच्या मडक्यापासून बनविण्यात येणारे एक प्रकारचे वाद्य आहे.

वर्ग:वाद्ये
मँडोलिन

180px|इवलेसे|उजवे|मँडोलिन
**मँडोलिन** हे एक तंतुवाद्य आहे.

वर्ग:मँडोलिन
वर्ग:तंतुवाद्ये
मृदंग

right|thumb|200px|मृदंगाची डावी बाजू

एक चर्मवाद्य हा मूळचा संस्कृत शब्द. आहे. (मृद्+अंग=मातीचे अंग असलेला.) या वाद्याचा उल्लेख आणव (?) व काठक गृह्यसूत्रांमध्ये आढळतो. याचा जन्मकाल इ.स.पूर्व ४०० ते इ.स.पूर्व ८०० असा समजण्यात येतो. भरत मुनींच्या नाट्यशास्त्र या ग्रंथात मृदंगाच्या अनेक रूपांचा उल्लेख आहे. हा शिसवी, खैर, बाभूळ इत्यादी झाडांच्या खोडापासून बनविण्यात येतो.गायनातल्या सात स्वरांसारखे याचे ता,दिं ती,ट,क,ग,न असे सात बोल आहेत. यात धा लाही महत्त्व आहे
[अल्ट=मृदुंग वादक दाखवणारे कोरीव काम - बिहार येथील मंदिर|इवलेसे|मृदुंग वादक दाखवणारे कोरीव काम - [बिहार येथील मंदिर]]

## संदर्भ
वर्ग:वाद्ये
तंबोरा

**तंबोरा** किंवा **तानपूरा** एक तंतुवाद्य आहे. हे वाद्य भारतीय शास्त्रीय संगीतातील अतिशय प्राचीन आणि गायकांकरीता उपयुक्त वाद्य आहे.

## तंबोऱ्याच्या खुंट्या
तंबोरा लावताना (ट्यून करताना) सर्वप्रथम या खुंट्यांचा वापर केला जातो. तानपुरा खूप उतरला किंवा चढला असल्यास ज्या स्वरात तो लावायचा असेल (उदा काळी ४/५, १/२, पांढरी ४ इत्यादी,)

## तंबोऱ्याचा भोपळा
तानपुरा या वाद्याचा जो आवाज असतो तो आवाज येण्याकरता हा भोपळाच अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतो. तानपुऱ्याची तार छेडल्यावर त्यातनं जो टणकार उमटतो तो टणकार या पोकळ भोपळ्यात घुमतो आणि एका घुमार्याच्या स्वरूपात हा आवाज आपल्याला ऐकू येतो.
तानपुऱ्याकरता लागणाऱ्या भोपळ्यांची विशेष मशागत केली जाते. त्यानंतर ते भोपळे ७५ टक्के कापून त्यातील मगज बाहेर काढला जातो व ते रिकामे भोपळे कडकडीत उन्हात वाळवले जातात.

## घोडी किंवा ब्रिडज
घोडी किंवा ब्रिज हा तंबोऱ्याचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. तंबोऱ्याच्या तारा ह्या खुंटी ते भोपळ्याची मागील बाजू, अश्या बांधलेल्या असतात. त्या तारा ह्या घोडीवरून गेलेल्या असतात. तार छेडल्यानंतर तारेतून टणकार उत्पन्न करण्याचे काम ही घोडी करते.

## जवार आणि मणी
जवार किंवा जवारी हिला तानपुरा वादनात अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. शेजारील चित्र नीट पाहिले असता त्यात तानपुऱ्याच्या तारा घोडीवरून गेलेल्या दिसतात आणि घोडीच्या मधोमध तारेच्या खाली एक बारील दोरा दिसतो. तानपुऱ्यातून गोळीबंद व गोलाकार आवाज येण्याकरता हा दोराच अत्यंत महत्त्वाची भूमिका निभावतो. त्याकरता तानपुऱ्याची घोडी कानसेने, पॉलिश पेपरने एका विशिष्ठ पद्धतीने घासावी लागते. ह्यालाच तानपुऱ्याची 'जवार काढणे' असे म्हणतात. हे अत्यंत कठीण काम आहे. ही जवार अतिशय निगुतीने व काळजीपूर्वक पद्धतीने काढावी लागते. त्यामुळे दोरा तारेतून आत सरकवल्यावर घोडीच्या मध्यभागी एका विशिष्ठ ठिकाणी अडतो आणि बरोब्बर त्याच जागेवर तार छेडली असता घोडीतून गोलाकार, गोळीबंद असा टणकार उत्पन्न होतो. हा दोरा घोडीच्या एका ठराविक जागी असतांनाच तानपुऱ्यातून सुरेल व मोकळा टणकार ऐकू येतो. ह्यालाच "जवारी लागली" असे म्हणतात.

हा दोरा जरा थोडासा जरी आपल्या जागेवरून हालला तर तारेतून मोकळा टणकार उत्पन्न न होता बद्द आवाज ऐकू येतो. जवारीच्या जागी उत्पन्न झालेला टणकार पोकळ भोपळ्यात घुमून त्या भोपळ्यातनं अतिशय सुंदर असा गोलाकार ध्वनी ऐकू येतो.

तंबोरा कारागिरीत पिढ्यान पिढ्या असलेले मिरजेतील काही कारागीर, पं फिरोज दस्तूर, पं भीमसेन जोशी, पं कुमार गंधर्व ही मंडळी जवारीचे काम जाणतात. उत्तम जवारी कशी असावी, कशी लावावी, तानपुरा कसा गोळीबंद बोलला पाहिजे, कसा मिळून आला पाहिजे याबाबत या मंडळींचा अधिकार आहे. घोडीच्या पुढे दिसणारे मणी हे तंबोऱ्याच्या फाईन ट्युनिंगकरता वापरले जातात. स्वरांचे सूक्ष्म फरक या मण्यांच्या साहाय्यानेच सुधारले जातात.

## तानपुऱ्याचे लागणे (ट्युनींग) 
तंबोऱ्याच्या पहिल्या तारेवर रागानुसार मंद्र पंचम, किंवा मंद्र शुद्ध मध्यम, किंवा मंद्र शुद्ध निषाद लावला जातो, मधल्या दोन तारांना 'जोड' असे म्हणतात आणि या तारांवर मध्य षड्ज लावला जातो आणि शेवटची तार ही खर्जाची असते आणि त्यावर खर्जातला षड्ज (मंद्र षड्ज) लावला जातो. शेवटची खर्जाची तार ही नेहमी तांब्याची असते आणि इतर तीन तारा या स्टीलच्या असतात.

वर्ग:तंतुवाद्ये
वर्ग:भारतीय तंतुवाद्ये
सरोद

thumb|right|200px|सरोद
thumb|आडवी ठेवलेली सरोद

सरोद हे हिंदुस्तानी शास्त्रीय वाद्य संगीतातले एक प्रमुख तंतुवाद्य आहे. सरोदची उत्पत्ती अफगाणी रुबाब ह्या वाद्यातून झाली आहे, असे समजले जाते. सरोद ह्या शब्दाचा अर्थ फारसी भाषेत गाणे असा आहे. लाल मणी मिश्रा ह्यांच्या मतानुसार सरोद हा चित्र वीणा, अफगाणी रुबाब आणि सुरशृंगार ह्या वाद्यांचे संमिश्रण आहे. मैहर घराण्याच्या सरोदला चार मुख्य तारा, चार जास्तीच्या तारा, दोन चिकारी आणि पंधरा तरफेच्या तारा असतात. तारा छेडण्यासाठी नारळाच्या करवंटीचा ’जवा’ वापरला जातो. अल्लाउद्दीन खान, अली अकबर खान, हाफिज अली खान, अमजद अली खान, बुद्धदेव दासगुप्ता, राधिका मोहन मोईत्रा, शरण राणी, झरीन दारूवाला हे विसाव्या शतकातले काही प्रमुख सरोदवादक आहेत. 

वर्ग:वाद्ये
गिटार

अल्ट=|इवलेसे|गिटार वाद्याचे विविध भाग
**गिटार** हे तारा छेडून वाजवायचे एक तंतुवाद्य आहे. गिटारास मुख्य अंग म्हणून एक पोकळ खोके, त्याला जोडलेली एक लांब मान व मानेवर लावलेल्या सहा किंवा अधिक तारा असतात. गिटारांची मुख्यांगे असलेली खोकी नाना प्रकारांच्या लाकडापासून बनवली जातात. गिटाराच्या तारा पूर्वी प्राण्यांची आतड्यांपासून बनवत असत; मात्र आता नायलॉन किंवा पोलादी तारा वापरल्या जातात. गिटारांचे दोन प्रमुख प्रकार असतात : *अकूस्टिक* व *इलेक्ट्रिक*.
by Ashish Dilip Landge
 हे वाद्य बोटांनी तारा छेडून वाजविले जाते. स्पेनमध्ये या वाद्याचा उत्कर्ष झाला. १८३० च्या सुमारास याचा भरपूर प्रसार झाला होता. शास्त्रीय संगीतासाठी गिटारचा यशस्वी वापर करण्याचे श्रेय फ्रॅन्सिस्को सोर आणि तरेगा यांच्याकडे जाते. 
विसाव्या शतकात सेगोविआ या कलावंताने या वाद्याचा प्रवेश संगीताच्या सभागृहात करून दिला व संगीतरचनाकारही या वाद्यासाठी रचना करू लागल्याने या वाद्याचे पुनरुज्जीवन झाले. ज्यूलिअन ब्रीम, जॉन विल्यम्स, कार्लोस माँतोया, ख्रिस्तोफर पार्केनिंग यांच्यामुळे आज या वाद्याचा दर्जा वाढला आहे. जॅझ संगीतात निपुण गिटारवादक म्हणून चार्ली ख्रिश्चन, जांगो राईनहार्ट, चार्ली बर्ड, वेस मंगमरी इत्यादींचा उल्लेख करता येईल.

## बाह्य दुवे 
*  विदागारातील आवृत्ती


वर्ग:तंतुवाद्ये
पियानो

उजवे|इवलेसे|200px|पियानो

पियानो हा तार असणारा वाद्ययंत्र आहे. या्चा शोध 10व्या शतकात लागला होता.आणि ह्ळुह्ळु वर्तमान स्वरूपात विकसित झाला. सुरुवातिला याची आकृति सध्याच्या पियानों पेक्शा वेगळी होती. त्यात एक ग्रिल होती, जीला फिरवल्याने तीन-तार एकाच चाकावर ध्वनि निर्माण करत.

वर्ग:वाद्ये
ड्रम

**ड्रम** हे एक प्रकारचे नादवाद्य आहे. हे वाद्य विशेषतः पाश्चात्य संगीतात जास्त वापरले जाते.

वर्ग:वाद्ये
देवमासा

सीटॅसिया या वर्गातील सर्व जलचर सस्तन प्राण्यांना देवमासा म्हणतात. सीटॅसिया वर्गातील सर्वांना जरी देवमासा म्हणतात, तरी बऱ्याचदा Odontoceti या उपवर्गातील डॉल्फिन व गाधामासा(डॉल्फिन सारखाच, ज्याला इंग्रजीत पॉर्पॉइज म्हणतात) यांना त्यातून वगळण्यात येते. या उपवर्गामधे स्पर्मव्हेल, किलरव्हेल, व बेलुगा व्हेल हे देखील आहेत.

## वर्गीकरण 
* उपवर्ग Mysticeti - यांना वरच्या जबड्यात दातांऐवजी शृंगप्रथिनापासून बनलेली चाळणी सारखी संरचना असते, ज्याला इंग्रजीत बलीन म्हणतात.या बलीनचा उपयोग पाण्यातून प्लवक गाळण्यासाठी केला जातो. या उपवर्गामधे बहुतांश व्हेल्सचा समावेश होतो. 
* उपवर्ग Odontoceti - यांना शिकारीसाठी तिक्ष्ण दात असतात.या उपवर्गामधे स्पर्म व्हेल, चोच असलेले व्हेल तसेच डॉल्फिन्सचा स्मावेश होतो.

## संदर्भ 
वर्ग:सस्तन प्राणी
वर्ग:जलचर प्राणी
भूचर प्राणी

**भूचर प्राणी** म्हणजे प्रामुख्याने जमिनीवर वावरणारे प्राणी होय. भूचर प्राण्यांपैकी हत्ती आकारमानाने सर्वांत मोठा प्राणी आहे.

वर्ग:प्राण्यांचे प्रकार
वारंगळ

**वरंगल (***किंवा* **वारंगल / वारंगळ -** Warangal**)** हे भारताच्या तेलंगणा राज्याच्या वरंगल जिल्ह्याचे मुख्यालय व प्रमुख शहर आहे. येथील पुरातत्त्वीय अवशेषांसाठी प्रसिद्ध असलेले वरंगळ शहर तेलंगणाच्या उत्तर भागात वसले असून ते हैदराबादच्या १४० किमी ईशान्येस आहे. २०११ साली ८.११ लाख लोकसंख्या असलेले वरंगळ हैदराबादखालोखाल राज्यातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर होते.वारंगळ ही काकत्य राजवटीची राजधानी होती. हैदराबाद संस्थान भारतात  विलीन होईपर्यंत (१९४९) हा प्रदेश असफझाई निजामांच्या अखत्यारीत होता. 

वरंगळ येथील राष्ट्रीय प्रौद्योगिक संस्थान ही एक प्रमुख शैक्षणिक संस्था असून काकतीय विद्यापीठ हे येथील प्रसिद्ध विश्वविद्यालय आहे.

## लोकसंख्या 
२०११ च्या जनगणनेनुसार, शहराची लोकसंख्या ६,१५,९९८ होती. एकूण लोकसंख्येमध्ये  ३०८,५०९ पुरुष आणि  ३०७,४८९ स्त्रिया आहेत. वारंगळ शहराची लोकसंख्या ६१५,९९८ असली तरी; त्याची शहरी/महानगरी लोकसंख्या ७५३,४३८ आहे ज्यापैकी ३७७,९४३ पुरुष आणि ३७५,४९५ महिला आहेत. लिंग गुणोत्तर १,००० पुरुषांमागे ९९७ स्त्रिया. ०-६ वर्षे वयोगटातील ५९,१९५ मुले आहेत, त्यात ३०,३८० मुले तर 2८,८१५ मुली होत्या, ०-६ वर्षे वयोगटातील लिंग गुणोत्तर १,००० मुलेमागे ९४८ मुली आहे. ४,६३,८०१ साक्षरांसह सरासरी साक्षरता दर ८३.३०% होता.८३.४१% लोक हिंदू आणि (१४.३९%) मुस्लिम होते. इतर धार्मिक अल्पसंख्याकांमध्ये ख्रिश्चन (१.६५ %), शीख (०.१५%), बौद्ध (०.०१%), जैन (०.०३%) आणि कोणताही धर्म नसलेले (०.३५ %) यांचा समावेश होतो.

तेलुगू वरंगलमध्ये सर्वाधिक बोलली जाणारी भाषा आहे.

## वाहतूक 
हे शहर रस्ते आणि रेल्वे मार्गांनी प्रमुख शहरांशी जोडलेले आहे. शहरातून जाणारे राष्ट्रीय आणि राज्य महामार्ग हे, राष्ट्रीय महामार्ग १६३, हैदराबाद आणि भोपालपट्टणमला जोडणारा; रामागुंडम आणि खम्मम यांना जोडणारा NH ५६३ आहेत. वरंगल येथे TSRTC (तेलंगणा राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ) हे सार्वजनिक वाहतूक सुविधा पुरवते.

वारंगलमध्ये भारतीय रेल्वेच्या महत्त्वाच्या नवी दिल्ली-चेन्नई  मुख्य मार्गावर काझीपेट आणि वारंगल ही दोन रेल्वे स्थानके आहेत. ती दक्षिण मध्य रेल्वे विभागाच्या सिकंदराबाद रेल्वे विभागाच्या अखत्यारीमध्ये येतात.

वरंगलमध्ये निजामांनी १९३० मध्ये ममनूर येथे विमानतळ बांधले आहे. १,८७५ एकर जमीन, ६.६ किमी धावपट्टी, पायलट आणि स्टाफ क्वार्टर, पायलट प्रशिक्षण केंद्र आणि एकापेक्षा जास्त टर्मिनल असलेले हे अविभाजित भारतातील सर्वात मोठे विमानतळ होते. परंतु आजच्या घडीला तेथे प्रवासी सेवा उपलब्ध नाही.

## शिक्षण 
### विद्यापीठे आणि महाविद्यालये 
* शासकीय तंत्रनिकेतन महाविद्यालय, वारंगल
* राष्ट्रीय प्राद्योगिकी संस्थान, वारंगल (एन.आय.टी. वारंगल)
* काळोजी नारायण राव आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ
* काकतिया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी अँड सायन्स
* काकतिया मेडिकल कॉलेज
* काकतिया विद्यापीठ
* एसआर अभियांत्रिकी महाविद्यालय
* एसआर विद्यापीठ
* वागदेवी कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग
* वागदेवी अभियांत्रिकी महाविद्यालय

### शाळा 
* दिल्ली पब्लिक स्कूल, वारंगल
* नागार्जुना हायस्कूल
* प्लॅटिनम ज्युबिली हायस्कूल
* दक्षिण मध्य रेलवे मिक्सड हाई स्कूल (ई.एम.), काजीपेटी
* श्रीनिवास रामानुजन कन्सेप्ट स्कूल
* सेंट गॅब्रिएल हायस्कूल
* सेंट पीटर्स सेंट्रल पब्लिक स्कूल
* थापर विद्या विहार

## बाह्य दुवे
*वरंगळ महापालिका 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वारंगळ जिल्हा
वर्ग:तेलंगणामधील शहरे
*
उभयचर प्राणी

**उभयचर प्राणी** पाणी व जमीन या दोन्ही वातावरणांमध्ये जगू शकणारे शीत रक्ताचे प्राणी असतात. बेडूक याचे उदाहरण आहे.

  ज्याप्रमाणे बेडूक हा उभयचर प्राणी आहे.याप्रमाणे मगर, साप, कासव हे ही उभयचर प्राणी आहेत. 

वर्ग:प्राण्यांचे प्रकार
वटवाघूळ

वटवाघूळ हा दूरपर्यंत उडण्याची क्षमता असलेला एकमेव सस्तन प्राणी आहे.वटवाघळे 120000HZ वारंवारते पर्यंत आवाज ऐकू शकतात.

## शिकारीची पद्धत 
वटवाघळे आपल्या नाकातून हळूवारपणे अतिशय उच्च वारंवारतेचे ध्वनी निर्माण करतात. हे स्वर उडत्या कीटकांवर आपटून मागे येतात.  रडारच्या तंत्रज्ञानात असते त्याप्रकारे वटवाघळे प्रतिध्वनी ऐकून आपल्या भक्ष्याचा वेध घेतात. अचूक अंदाज घेत ते त्या कीटकावर एकदम झडप घालतात. ज्यांना वाघळांची ही पद्धत माहित आहे, असे काही पतंग आहेत. अशा वेळी तेही विचित्र आवाज काढून वाघळांना चकवतात आणि स्वतःला वाचवण्याचा प्रयत्न करतात.

## देशोदेशीचे शुभ-अशुभ 
वटवाघळांना काही देशांमध्ये शुभ तर काही देशांमध्ये अशुभ मानले जाते. काही ठिकाणी वटवाघळांना भूत, मृत्यू आणि रोग यांचे प्रतीक मानतात.
* चीनमध्ये वटवाघळांना दीर्घायुष्य आणि आनंदाचे प्रतीक समजतात.
* पोलंडमध्ये वटवाघळांना शुभ मानले जाते. एका पुराणकथेनुसार वटवाघळांना माणसाच्या केसांमध्ये घुसायला आवडते; पण त्यामागचे खरे कारण म्हणजे डास आणि इतर कीटक माणसाच्या डोक्‍याभोवती घोंघावत असताना, त्यांना खाण्यासाठी वटवाघळे येतात आणि ती चुकून माणसांच्या केसांमध्ये घुसतात. 
* इंग्लंडमध्ये वटवाघळांची खूप काळजी घेतली जाते, आणि त्यांना किंवा त्यांच्या राहण्याच्या ठिकाणी कसली इजा होईल अशी कृती केली, तर त्या माणसाला मोठा दंड केला जातो.
* अमेरिकेतल्या टेक्‍सास राज्यातल्या ऑस्टिनमध्ये तर सुमारे १५ लाख वटवाघळांचे एक अभयारण्यच आहे. सूर्यास्ताच्या सुमाराला ही वटवाघळे आपल्या घरट्यांमधून बाहेर पडतात. ते पाहण्यासाठी लाखभर पर्यटक तिथे गोळा होतात.
* पुण्याजवळच्या चिंचवड-निगडी येथेही रोज संध्याकाळी  हजारोंच्या संख्येने अशीच वटवाघळे एका दिशेकडून दुसऱ्या दिशेला जाताना दिसतात, आणि पहाटे उलट्या दिशेने. हा कार्यक्रम प्रत्येक दिशेने सुमारे तासभर चालतो.
* महाराष्ट्राच्या फारशी वर्दळ नसलेल्या लेणी आणि गुहांमध्ये वटवाघळे हटकून सापडतात.
* वटवाघळाला उलटे लोंबायला आवडते. विजेच्या तारेला लोंबताना एखाद्या वटवाघळाचा खाली असलेल्या दुसऱ्या तारेशी संपर्क होते आणि ते वटवाघूळ तिथेच चिकटून राहते आणि मृत्युमुखी पडते.

## संदर्भ 
निशाचर कीटकभक्षक अच्युत गोडबोले, अतुल कहाते - सकाळ... 
वर्ग:सस्तन प्राणी
पखवाज

**पखवाज** (हिंदीत **पखावज**) हे भारतात, व दक्षिण आशियात प्रचलित असणारे दोन तोंडांचे ढोलवर्गीय आडवे धरून वाजविण्याचे तालवाद्य आहे. पखवाजास मृदंग, गोमुखी, पणवानक अशी अन्य नावे आहेत. हिंदुस्तानी संगीतातील ध्रुपद गायन पद्धतीत साथीच्या वाद्यांमध्ये पखवाज हे हमखास आढळणारे तालवाद्य आहे. गायनाच्या साथीसोबतच भारतातील शास्त्रीय नृत्यांच्या संगीतसाथीतही पखवाजाचे महत्त्वाचे स्थान असते.काही प्रसिद्ध पखवाज वादकांची नावे **श्री. विवेक पाटील**, ठाणे, श्री.भवानीशंकर, राजस्थान 
 https://g.co/kgs/CohwtU
'पखवाज' हा फारसी शब्द आहे.

पखवाजाच्या दोन तोंडांपैकी लहान तोंडाकडील बाजूस शाईपूड व मोठ्या बाजूला धुमपूड म्हणतात. पखवाजवादनाच्या हिंदुस्तानी व कर्नाटकी  अश्या दोन प्रमुख शैली मानल्या जातात. मुख्यत्वेकरून पखवाजावर चौताल वाजविला जातो. चौतालाचे बोल हे खुले असतात. प्रसिद्ध वादक विवेक पाटील हे उत्तम एकल पखवाजवादन करतात.

## संदर्भ
## हे सुद्धा पहा 
* मृदंगम
* तबला
* ढोल


वर्ग:वाद्ये
सामुराई तलवार

200px|इवलेसे|उजवे|सामुराई तलवार
**सामुराई तलवार** तथा **कताना** ही जपानी तलवार आहे. ही तलवार पूर्वी सामुराई योद्धे वापरत असत.

## वर्णन
कटानाची व्याख्या साधारणपणे प्रमाणित आकाराची, मध्यम वक्र (ज्यापेक्षा जास्त वक्रता असलेल्या जुन्या टाचीच्या विरुद्ध ) ६०.६ सेमी (२३.८६ इंच) पेक्षा जास्त ब्लेडची लांबी असलेली जपानी तलवार (जपानी २ शकू) अशी केली जाते .हे त्याच्या विशिष्ट स्वरूपाद्वारे वैशिष्ट्यीकृत आहे: एक वक्र, सडपातळ, एकल-धारी ब्लेड गोलाकार किंवा चौरस गार्ड (त्सुबा) आणि दोन हात सामावून घेण्यासाठी लांब पकड.

काही अपवादांसह, टँग (नाकागो) वरील स्वाक्षरी (mei) च्या स्थानावरून, स्वाक्षरी केल्यास, कटाना आणि ताची एकमेकांपासून वेगळे केले जाऊ शकतात . सर्वसाधारणपणे, नाकागोच्या बाजूला मेई कोरलेली असावी जी तलवार घातल्यावर बाहेरच्या दिशेने असेल. टाचीला कटिंग एज खाली घातल्यामुळे आणि कटाना वरच्या बाजूने घातला जात असल्याने , मेई टांगवर विरुद्ध ठिकाणी असेल.

पाश्चात्य इतिहासकारांनी असे म्हणले आहे की कटाना हे जगातील लष्करी इतिहासातील सर्वोत्तम कटिंग शस्त्रे होते. तथापि, १५व्या शतकातील सेनगोकू कालखंडातील युद्धभूमीवरील मुख्य शस्त्रे म्हणजे युमी (धनुष्य) , यारी (भाला) आणि तानेगाशिमा (तोफा) , आणि कटाना आणि ताची ही फक्त जवळच्या लढाईसाठी वापरली जात होती. या कालावधीत, रणनीती बदलून अशिगारू (पाय सैनिक) मोठ्या संख्येने एकत्र जमले, त्यामुळे नागीणता आणि ताचीरणांगणावर शस्त्रे म्हणून कालबाह्य झाली आणि त्यांची जागा यारी आणि कटानाने घेतली . तुलनेने शांततापूर्ण इडो कालखंडात , कटानाचे महत्त्व शस्त्र म्हणून वाढले आणि इडो कालावधीच्या शेवटी, शिशी (राजकीय कार्यकर्ते) कटाना हे त्यांचे मुख्य शस्त्र म्हणून वापरून अनेक लढाया लढले . कटाना आणि ताची बहुतेकदा डेम्यो (जमीन अधिपती) आणि सामुराई यांच्यात भेटवस्तू म्हणून किंवा शिंटो मंदिरांमध्ये असलेल्या कामीला अर्पण म्हणून आणि समुराईच्या अधिकार आणि आध्यात्मिकतेचे प्रतीक म्हणून वापरले जात होते.

## हे सुद्धा पहा 
* तलवार

वर्ग:तलवार
वर्ग:जपानी संस्कृती
केरळमधील जिल्हे

केरळ राज्यात १४ जिल्हे आहेत.
## यादी
## आद्याक्षराप्रमाणे यादी व जिल्ह्यांचा तपशील 
## संदर्भ

वर्ग:भारतामधील जिल्हे
कोल्लम जिल्हा

*हा लेख कोल्लम जिल्ह्याविषयी आहे. कोल्लम शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या.*

**कोल्लम जिल्हा** हा भारताच्या केरळ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र कोल्लम येथे आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २६,३५,३७५ इतकी होती.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:कोल्लम जिल्हा
वर्ग:केरळमधील जिल्हे
अलप्पुळा जिल्हा

**अलप्पुळा** किंवा अलेप्पी ह्यानावाने प्रसिद्ध ठिकाण (Alappuzha / Aleppy) हा भारताच्या केरळ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र अलप्पुळा येथे आहे.

## अलप्पुळा जिल्हा
हा एक प्रसिद्ध पर्यटनक्षेत्र म्हणून विकसीत होत असलेला केरळ राज्यातील एक जिल्हा आहे ज्याच्या चोहीकडे जलाशय आहेत व पाण्याने व्यापलेल्या आहेत.अलप्पुळा हे बॅकवॉटर्सेसाठी अतिशय प्रसिद्ध असून तिथे होणाऱ्या वार्षिक नेहरू ट्रॉफी बोट रेस पाहण्यासाठी पर्यटकांची गर्दी असते.ह्या जिल्ह्याला नैसर्गिक सौंदर्याचे वरदान लाभले आहे.पूर्वे कडे मोठा वेंबनाड तलाव तर पश्विमेला बारीक वाळूची किनारपट्टी आणि त्यात येऊन समुद्रात मिसळणाऱ्या नद्या,पाण्य़ाचे प्रवाह,वाळूचे दांडे,लहान झरे ,तलावांच्या श्रुंखला आणि दाट नारळाची वनराई ह्याने संपूर्ण जिल्हा मोहक दिसतो.अर्चनकोविल,पांब,मणिमाला ह्या जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या आहेत.वेंबनाड तलावाचे क्षेत्रफळ एकूण २०४ किमी२आहे जे अलप्पुळा ते कोच्ची आणि तिथून कायमकुळम तलाव साधारण ५९ चौ.किमी आणि तिथून पुढे हाच तलाव कोल्लम पर्यंत विस्तारीत जातो.
ह्या तलावांचा वापर जिल्ह्यांतर्गत वाहतूकीसाठी होतो. अलप्पुळा जिल्हा ख्रिस्तधर्मीयांसाठी एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे. चेर्तला तालूक्यातील कोक्कोमंगळम चे चर्च हे संत थॉमस ह्यांनी निर्माण केलेल्या येशू ख्रिस्तांच्या १२ अनुयायांपैकी एकाचे आहे आणि तसेच ते खूप प्राचीन आहे अशी मान्यता आहे.अलप्पुळा हे प्राचीन काळापासून एक खूप मोठे व्यापारी केंद्र आहे.ते नारळापासून निर्मित वस्तूंसाठी खूपच प्रसिद्ध आहे.

## अलप्पुळा 
अलप्पुळा ला पूर्वेकडील व्हेनिस असेही संबोधतात त्यामुळेच ते खूपच प्रसिद्ध पर्यटनकेंद्र बनले आहे.
अलप्पुळा हे नौकाशर्यत,नौकागृह,किनारे,बॅकवॉटर्स ,समुद्री वस्तू आणि नारळ निर्मित वस्तू ह्यांसाठी प्रसिद्ध आहे.
### इतर प्रेक्षणीय ठिकाण 
* मुळ्ळाक्कल राजराजेश्वरी देऊळ
* आंबळपुळा
* अर्तंकल पल्ली
* चंपाकुळम चर्च
* चवारा भवन
* चेट्टीकुळंगर भगवती देऊळ मावेलीक्करा
* इडातुआ चर्च
* करुमडी
* कृष्णपूरम महाल
* कुट्टनाड प्रभाग
* मन्नरशाळा
* पातिरमनल

## चतुःसीमा
## तालुके
The panchayats in the district are Arookutty, Aroor, Aryad, Chennam Pallippuram, Cherthala South, Ezhupunna, Kadakkarappally, Kanjikkuzhi, Mannanchery, Mararikulam North, Mararikulam South, Kodamthuruth, Kuthiathode, Muhamma, Thaikattussery, Thanneermukkom, Thuravoor, Panavally, Pattanakkad, Perumbalam, and Vayalar.

The municipalities in the district are Alappuzha, Cherthala, Chengannur, Kayamkulam and Mavelikkara

वर्ग:अलप्पुळा जिल्हा
वर्ग:केरळमधील जिल्हे
कण्णुर जिल्हा

*हा लेख कण्णुर जिल्ह्याविषयी आहे. कण्णुर शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या.*

**कण्णुर जिल्हा** हा भारताच्या केरळ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र कण्णुर येथे आहे.

२०१८ च्या अंदाजानुसार येथील लोकसंख्या २६,१५,२६६ इतकी होती.

## तालुके 

वर्ग:केरळमधील जिल्हे
तृशुर जिल्हा

*हा लेख थ्रिसुर जिल्ह्याविषयी आहे. थ्रिसुर शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या.*

**थ्रिसुर जिल्हा** हा भारताच्या केरळ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र थ्रिसुर येथे आहे.

## चतुःसीमा
वर्ग:तृशुर जिल्हा
वर्ग:केरळमधील जिल्हे
पालक्काड जिल्हा

*हा लेख पलक्कड जिल्ह्याविषयी आहे. पलक्कड शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या.*

**पलक्कड जिल्हा** हा भारताच्या केरळ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र पलक्कड येथे आहे.

## चतुःसीमा
वर्ग:पालक्काड जिल्हा
वर्ग:केरळमधील जिल्हे
एर्नाकुलम जिल्हा

**अर्नाकुलम जिल्हा** **किंवा एर्नाकुळम** हा भारताच्या केरळ राज्यातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र कक्कनाड येथे आहे.

कोचीन शहर या जिल्ह्यात आहे.

## इतर पर्यटन स्थळे
* अलुवा
* अंगमली
* ईडापल्ली
* कळ्ळील
* कोचीन, अर्नाकुलम
* कोतमंगलम
* चेन्नामंगलम
* चोव्वरा
* त्रिपूनीट्टूर
* मलयट्टूर

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:कालडी
वर्ग:एर्नाकुलम जिल्हा
वर्ग:केरळमधील जिल्हे
इडुक्की जिल्हा

**इडुक्की जिल्हा** हा भारताच्या केरळ राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र पैनाव येथे आहे.

या जिल्ह्याची रचना २६ जानेवारी, १९७२ रोजी झाली होती. इडुक्की हा केरळमधील सर्वात मोठा जिल्हा आहे आणि मल्याळम आणि इंग्रजी या जिल्ह्यातील दोन अधिकृत प्रशासकीय भाषा आहेत.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ११,०८,९७४ इतकी होती.

## चतुःसीमा
## तालुके
वर्ग:इडुक्की जिल्हा
वर्ग:केरळमधील जिल्हे
इ.स. १४३६

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* इटलीच्या फिरेंझे शहरात कॅतेद्राले दि सांता मारिया देल फियोरे बांधून पूर्ण झाले.

## जन्म
## मृत्यू 
वर्ग:इ.स. १४३६
वर्ग:इ.स.च्या १४३० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स. १४३८

## ठळक घटना आणि घडामोडी 
* जानेवारी २४ - बासेलच्या समितीने युजेनियस चौथ्याला निलंबित केले.

## जन्म 
## मृत्यू
* सप्टेंबर १३ - दुआर्ते, पोर्तुगालचा राजा.

वर्ग:इ.स. १४३८
वर्ग:इ.स.च्या १४३० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
जलतरंग

**जलतरंग** हे फारसे प्रचलित नसलेले एक भारतीय नादवाद्य आहे. विषिष्ट आकारातील चिनीमातीपासून बनवलेल्या वाडग्यांच्या आकारानुसार लावलेला संच यात प्रमुख असतो. त्यामध्ये पाणी भरून, त्यांच्या कडांवर आघात करून हे वाद्य वाजविले जाते.
## चित्रदालन

File:Jal tarang (from Emil Richards Collection).jpg|जल तरंग 
File:Jal Tarang 1.jpg|जल तरंग वाजवताना वादक 
File:Jaltarang music concert by Vidushi Shashikala Dani at Banker&#039;s Colony Hubballi.jpg|जल तरंग वाजवताना वादक कलाकार 

वर्ग:वाद्ये
खत

**खत** म्हणजे वनस्पतीच्या वाढीसाठी आवश्यक असणारी सूक्ष्म अन्नद्रव्य पुरविणारे मिश्रण होय.

## खताचे प्रकार 
# सेंद्रिय खत - प्राणी व वनस्पतींच्या अवशेषांपासून मिळतात. उदा. शेणखत, लेंडीखत, सोनखत इ.
# हिरवळीचे खत - जमिनीमध्ये जैव पदार्थांची भर करण्यासाठी ह्या प्रकारच्या खताचा उपयोग करतात.
# रासायनिक खत - उदा. युरिया, सुपर फॉस्फेट, नायट्रोफॉस्फेट इ.  
# जैविक किंवा जीवाणू खत - हवेतील नत्र शोषून, साठवून नंतर पीकांना उपलब्ध करून देणाऱ्या सूक्ष्म जीवांची वाढ करून त्यापासून तयार केलेल्या अथवा अशा जीवाणूंचे संवर्धन करणाऱ्या मिश्रणाला जिवाणू खत म्हणतात. उदा. रायझोबियम, पीएसबी, अ‍ॅझोटोबॅक्टर इ.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:शेती
रासायनिक खते

**रासायनिक खते** खनिज पदार्थांपासून तयार केलेली मानवनिर्मित खते आहेत.

सेंद्रिय खते अकृत्रिम पदार्थांपासून तयार होतात.

वर्ग:शेती
वर्ग:खते
वर्ग:रासायनिक खते
इ.स. ८५५

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी
## जन्म
## मृत्यू
* मार्च २ - लोथार, पवित्र रोमन सम्राट.
* जुलै १७ - पोप लिओ चौथा. (ज. ७९०)

## शोध
## निर्मिती
## समाप्ती
वर्ग:इ.स. ८५५
वर्ग:इ.स.च्या ८५० च्या दशकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या ९ व्या शतकातील वर्षे
वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
अल्गोरिदम

thumb|right|दिवा पेटवण्याच्या चाचणीचा अल्गोरिदम दर्शवणारा फ्लोचार्ट
**अल्गोरिदम** किंवा **कार्यप्रणाली** म्हणजे एखादे काम करण्याची पायरीगणिक वाटचाल सांगणारी कार्यसूची होय. संगणकाला एखादे कार्य करावयाला दयायचे असल्यास त्याने ते काम कोणत्या क्रमाने करावे जेणेकरून हवे ते उत्तर तो योग्य आणि अचूक देईल याची यादी म्हणजे अल्गोरिदम असे म्हणता येईल. गणित आणि संगणकविज्ञान या विषयांत अल्गोरिदम म्हणजे क्रमवार कार्यसूची जी इच्छित कार्य पूर्ण करण्यास उपयोगी पडते. यासाठी निश्चित सुरुवात आणि शेवट माहित असावा लागतो.

## इतिहास 
"अल्गोरिदम" हा शब्द इ.स.च्या ९ व्या शतकातील पर्शियन गणिती "अबू अब्दुल्ला मुहम्मद बिन मुसा अल-ख्वारिझ्मी" यापासून आलेला आहे. "अल्गोरिझम" (रोमन: Alogrism) म्हणजे हिंदू-अरबी अंक वापरून गणित करण्याचे नियम. परंतु इ.स.च्या १८ व्या शतकात या शब्दाची व्याप्ती वाढून तो युरोपिअन-लॅटिन भाषांतराप्रमाणे अल्गोरिदम असा झाला आणि गणिताशिवाय इतर विषयांतही या शब्दाचा वापर वाढला.

पहिला अल्गोरिदम इ.स. १८४२ सालामध्ये संगणकासाठी एडा बायरोन यांच्याकडून बॅबेजाच्या ऍनालिटिकल इंजिनासाठी लिहिला गेला.


वर्ग:संगणकशास्त्र
अलप्पुळा

**अलप्पुळा** किंवा **आलप्पुळ** (लेखनभेद: अलेप्पी, मल्याळम: ആലപ്പുഴ) हे भारत देशाच्या केरळ राज्यातील एक शहर आहे. अलप्पुळा शहर केरळच्या दक्षिण भागात राजधानी तिरुवनंतपुरमच्या १५५ किमी उत्तरेस तर कोचीच्या ६२ किमी दक्षिणेस अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले आहे. २०११ साली १.७४ लाख लोकसंख्या असलेले अलप्पुळा केरळमधील सहाव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. 

अलप्पुळा शहर एक लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे. येथील कालवे व निसर्गरम्य खारकच्छांमुळे ह्यास पुर्वेकडील व्हेनिस (Venice of the East) असेही म्हणतात. वेंबनाड सरोवराच्या दक्षिण टोकास स्थित असल्यामुळे अलाप्पुळाहून निवासी बोटीमधून २-३ दिवसांची सफर हे येथील मोठे आकर्षण आहे.
राष्ट्रीय महामार्ग ४७ हा केरळमधील प्रमुख महामार्ग अलप्पुळामधून जातो. कोची आंतरराष्ट्रीय विमानतळ येथून ७८ किमी दूर आहे. अलप्पुळा रेल्वे स्थानक एर्नाकुलम-कन्याकुमारी रेल्वेमार्गावर स्थित असून तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस, नेत्रावती एक्सप्रेस, केरळ संपर्क क्रांती एक्सप्रेस, जन शताब्दी एक्सप्रेस इत्यादी गाड्या येथे थांबतात.

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:केरळमधील शहरे
वर्ग:अलप्पुळा जिल्हा