शरद अनंत जोशी

**शरद अनंत जोशी** (जन्म : सातारा, ३ सप्टेंबर, इ.स. १९३५;  - पुणे, १२ डिसेंबर, इ.स. २०१५) हे महाराष्ट्रातील शेतकरी चळवळीतील महत्त्वाचे नेते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या इच्छापत्रात त्यांनी शेतकऱ्याच्या हिताचा विचार केला आणि एका कारखान्याच्या बुडीत सभासदांचे पैसे अदा केले.

## कौटुंबिक माहिती
जन्म 	: 	३ सप्टेंबर १९३५

जन्मस्थान 	: 	सातारा

वडील 	: 	 अनंत नारायण जोशी

आई 	: 	इंदिरा अनंत जोशी

पत्‍नी 	: 	लीला (१९४३ - १९८२)

कन्या 	: 	सौ. श्रेया शहाणे (कॅनडा), डॉ. गौरी जोशी (न्यू जर्सी, अमेरिका)

## शिक्षण
प्राथमिक 	: 	रजपूत विद्यालय, बेळगाव

माध्यमिक 	: 	रुंगठा हायस्कूल, नाशिक व पार्ले-टिळक विद्यालय, विलेपार्ले (मुंबई)

एस.एस.सी 	: 	१९५१

बी..कॉम 	: 	१९५५, सिड्नहॅम महाविद्यालय, मुंबई

एम.कॉम 	: 	१९५७, सिड्नहॅम महाविद्यालय, मुंबई

सुवर्णपदक 	: 	बँकिंग विषयासाठी सी. रँडी सुवर्णपदक

IPS 	: 	IPS (भारतीय टपाल सेवा) परीक्षा उत्तीर्ण, १९५८

खासदार 	: 	राज्यसभेचे सदस्य

## कारकीर्द आणि उपलब्धी
* कॉमर्स कॉलेज, कोल्हापूर येथे अर्थशास्त्र व संख्याशास्त्र विषयाचे व्याख्याता, १९५७-१९५८
* भारतीय टपाल सेवा, Class I अधिकारी. १९५८-१९६८. पिनकोड यंत्रणेच्या पायाभरणीत प्रवर्तक सहभाग.
* Chief, Informatics Servise, International Bureau, UPU
(Universal Postal Union), Bern, स्वित्झर्लंड 1968-1977
* शेती व वर्तमानपत्रीय स्तंभलेखन १९७७ पासून आजतागायत संघटना कार्य. उद्दिष्ट : व्यक्तिस्वातंत्र्य शाबूत राखणे आणि समाजाच्या कारभारातील सरकारी हस्तक्षेप कमीतकमी करणे
* शेतकरी संघटनेची स्थापना (१९७९); ९ ऑगष्ट १९७९ रोजी चाकण येथे संघटनेच्या कार्यालयाचा शुभारंभ
* १९७९ पासून ’शेतमालास रास्त भाव’ या एककलमी कार्यक्रमासाठी कांदा, ऊस, तंबाखू, भात, कापूस, इत्यादी पिके पिकविणाऱ्या व दूध उत्पादन करणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या आंदोलनाचे नेतृत्व, त्यासाठी वारंवार उपोषणे, तुरुंगवास, मेळावे, प्रशिक्षण शिबिरे, अधिवेशने, वगैरे.
* देशभरातील शेतकऱ्यांच्या अ-राजकीय संघटनांच्या समन्वय समितीची स्थापना (३१ ऑक्टोंबर १९८२)
* महाराष्ट्रासह पंजाब, हरयाणा, उत्तर प्रदेश, मध्यप्रदेश, बिहार, गुजरात, राजस्थान, कर्नाटक, केरळ, तामिळनाडू, आंध्रप्रदेश, इत्यादी राज्यांत शेतकरी आंदोलने; स्त्री प्रश्नांची मांडणी
* चांदवड (जि.नाशिक) येथे ९-१० नोव्हेंबर १९८६ रोजी अभूतपूर्व शेतकरी महिला अधिवेशन.  अधिवेशनात सुमारे दोन लक्ष महिलांची उपस्थिती.
* स्त्रीशक्तीच्या जागरणात स्त्री-पुरुषमुक्ती
* शेतकरी महिला आघाडीची स्थापना
* महिलांच्या राजकीय सहभागाची योजना
* महिलांच्या संपत्ती अधिकाराची फ़ेरमांडणी
* ’लक्ष्मीमुक्त’ अभियानाद्वारे स्त्रियांच्या नावे शेती करण्याचे, शेतकरी पुरुषांना आवाहन (१९८९). प्रतिसादस्वरूप १९९१ पर्यंत लाखांवर स्त्रियांची नावे जमिनीच्या सातबारा उताऱ्यावर नोंदविली गेली.
* दारूदुकानबंदी आंदोलन
* पंचायत राज्य बळकाव आंदोलन

## संस्थात्मक कार्य (संस्थापक अध्यक्षपद)
* कृषि-योगक्षेम संशोधन न्यास 
* चाकण शिक्षण मंडळ
* शिवार अ‍ॅग्रो प्रॉडक्टस लि. 
* भामा कन्स्ट्रक्शन्स लि.

## राजकीय कार्य
* स्वतंत्रतावादाचा पुरस्कार करण्यासाठी **स्वतंत्र भारत पक्षा**ची स्थापना (१९९४)
* देशाची राजकीय,आर्थिक व सामाजिक यंत्रणा पूर्णपणे बदलून टाकण्याची आवश्यकता मांडणारा व त्यासाठी उपाययोजना सुचविणारा अनोखा, मतदारांना कोणतीही लालूच न दाखविणारा किंबहुना, मतदारांना त्यांच्या जबाबदारीची जाणीव करून देणारा निवडणूक जाहीरनामा
* भारतीय जनता पक्षाचे खासदार (राज्यसभा) (जुलै २००४ ते जुलै २०१०)

## विशेष पदनियुक्ती
* अध्यक्ष, स्थायी कृषि सल्लागार समिती, भारत सरकार (१९९० ते १९९१); कॅबिनेट दर्जा. "राष्ट्रीय कृषिनीती "चा मसुदा तयार केला
* राष्ट्रीय एकात्मता परिषदेचे सदस्य १९९० पासून
* स्वातंत्र्याच्या सुवर्णमहोत्सव आयोजन समितीचे सदस्य (१९९७)
* अध्यक्ष, कृषिविषयक कार्यबल, भारत सरकार (सप्टेंबर २००० ते जुलै २००१). - कॅबिनेट दर्जा. या काळात जागतिक व्यापार संघटनेच्या संदर्भात देशाची अर्थनीती, विशेषतः कृषिनीती कशी असावी याची शिफ़ारस करणारा अहवाल बनवला.
* २००४ ते १० या खासदारकीच्या काळात संसदेच्या १६ विविध समित्यांचे सदस्य

## जागतिक स्तरावरील कार्य
* अमेरिकेतील सेंट लुई येथील जागतिक कृषिमंचाच्या (World Agriculture forum)  सल्लागार मंडळाचे १९९९ पासून सदस्यत्व 
* अर्थव्यवस्था, शेतीमाल व्यापार इत्यादी विषयांवरील परिसंवाद परिषदांसाठी  नियमित निमंत्रित.

## लिखाण/संपादन
* शेतकरी संघटनेचे पहिले मुखपत्र साप्ताहिक ’वारकरी’चे संपादक व प्रमुख लेखक
* ’शेतकरी संघटना : विचार आणि कार्यपद्धती’ या पुस्तकाची हिंदी, गुजराती, कन्नड व तेलगू भाषांतरे करवून घेतली.
* द टाइम्स ऑफ इंडिया, बिझिनेस इंडिया, संडे, द हिंदू बिझिनेस लाइन, लोकमत इत्यादी नियतकालिकांमध्ये/दैनिकांमध्ये स्तंभलेखन
* शेतकरी संघटनेच्या ’शेतकरी संघटक’ या पाक्षिक मुखपत्रासाठी २८ वर्षे व ’आठवड्याच्या ग्यानबा’ या साप्ताहिकासाठी २ वर्षे नियमित लेखन

## संशोधन मार्गदर्शन
* तिसऱ्या जगातील आर्थिक दुरवस्थेचे अचूक निदान करून त्यावर उपचार सुचविणारा विचार म्हणून शरद जोशींचा विचार व त्याच्या मान्यतेसाठी त्यांनी सुरू केलेल्या शेतकरी चळवळीचा अभ्यास करण्यासाठी, अनेक विदेशी विद्यापीठांतील संशोधकांनी भारतात धाव घेतली. त्यांना शरद जोशींनी मार्गदर्शन केले.

## ठळक नोंदी ’इंडिया-भारत’
* १९४७ साली देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर देशाच्या सरकारने शेतकऱ्याच्या शोषणाची इंग्रज सरकारची वासाहतिक नीती चालूच ठेवली. त्यामुळे देशाच्या जनतेमध्ये आधी आर्थिक व अनुषंगाने सामाजिक, सांकृतिक व मानसिक दौर्बल्य तयार झाले. हे दौर्बल्य अधोरेखित करणाऱ्या ’इंडिया-भारत’ संकल्पनेचे उद्गाते 
* विकसित देशांत शेती चालू राहण्यासाठी शेतकऱ्यांना भरघोस अनुदाने दिली जातात. भारतात मात्र शेतकऱ्यांना उणे अनुदान दिले जाते, हे सप्रमाण सिद्ध केले.

## शरद जोशी यांची ग्रंथसंपदा (मराठी)
# अंगारमळा (महाराष्ट्र राज्य सरकारचा उत्कृष्ट वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार मिळालेले पुस्तक)https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%B3%E0%A4%BE
# अन्वयार्थ भाग १ आणि २https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5_-_%E0%A5%A7https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5_%E2%80%93_%E0%A5%A8
# अर्थ तो सांगतो पुन्हाhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5_%E0%A4%A4%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%A4%E0%A5%8B_%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A4%BE
# खुल्या व्यवस्थेकडे - खुल्या मनानेhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%96%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE_%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%A1%E0%A5%87_%E0%A4%96%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87
# चांदवडची शिदोरी - स्त्रियांचा प्रश्नhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%9A%E0%A5%80_%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%A8
# जग बदलणारी पुस्तके
# पोशिंद्याची लोकशाहीhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80_%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%80
# प्रचलित अर्थव्यवस्थेवर नवा प्रकाश 
# बळीचे राज्य येणार आहेhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AC%E0%A4%B3%E0%A5%80%E0%A4%9A%E0%A5%87_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AF%E0%A5%87%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%86%E0%A4%B9%E0%A5%87!
# भारतासाठीhttps://mr.wikisource.org/wiki/%27%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BE%27%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80
# माझ्या शेतकरी भावांनो आणि मायबहिणींनोhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9D%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE_%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A5%8B_%E0%A4%86%E0%A4%A3%E0%A4%BF_%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A3%E0%A5%80%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A5%8B...
# राष्ट्रीय कृषिनीती
# शेतकरी संघटना : विचार आणि कार्यपद्धतीhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%9F%E0%A4%A8%E0%A4%BE_:_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%86%E0%A4%A3%E0%A4%BF_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%A4%E0%A5%80
# शेतकऱ्याचा राजा शिवाजी आणि इतर लेखhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%B1%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE_%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80_%E0%A4%86%E0%A4%A3%E0%A4%BF_%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%B0_%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96
# स्वातंत्र्य का नासले?
# राखेखालचे निखारेhttps://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%9A%E0%A5%87_%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%87 

## इंग्रजी ग्रंथसंपदा
* Answering before God
* Bharat - Eye view
* Bharat Speaks Out
* Down To Earth
* The Women's Question

## हिंदी ग्रंथसंपदा
* समस्याएँ भारत की
* स्वतंत्रता क्यों नाकाम हो गई?

## चरित्रे
* शरद जोशी यांचे ‘अंगारवाटा ... शोध शरद जोशींचा’ या नावाचे चरित्र भानू काळे यांनी लिहिले आहे. या चरित्राचे प्रकाशन ५-१२-२०१६ रोजी झाले.
* शरद जोशी : शोध अस्वस्थ कल्लोळाचा (लेखिका - वसुंधरा काशीकर - भागवत)

## पुरस्कार
* Agriculture Today या मासिकातर्फे दिले गेलेले पहिले Agriculture Leadership Award 2008
* मुंबईच्या चतुरंग प्रतिष्ठानतर्फे जीवनगौरव पुरस्कार २०११
* महाराष्ट्र राज्य उत्कृष्ट वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार २०१० : ’अंगारमळा’ या पुस्तकासाठी
* सातारा भूषण : रा.ना. गोडबोले चॅरिटेबल ट्रस्ट तर्फे ११वा सातारा भूषण पुरस्कार २०१०
* मारवाडी फाऊंडेशनचा प्रबोधनकार ठाकरे समाज प्रबोधन पुरस्कार

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:भारतीय राजकारणी