open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गेळफळ

**गेळफळ** किंवा **मदनफळ** हा लहानसर, झाळकट, टणक व पुष्कळ फांद्यांनी युक्त असा सुमारे १५ फूट उंचीचा वृक्ष आहे.

## अन्य नावे
एमेटिक नट (इंग्रजी), पतिरी (उरिया), मंगरी, गेळ (कन्नड), रास, किर्कालू (काश्मीरी), गेली (कोंकणी), मींढळ (गुजराती), पुंगारै (तामिळ),  मरंग (तेलुगू), मेदेळ (नेपाळी), मिंडल (पंजाबी), मेनफल, मदन (बंगाली), मंगकायी (मल्याळम), Randia dumetorum-रेन्डिया ड्युमेटोरम किंवा Catunaregam spinosa (शास्त्रीय नाव), मदन (संस्कृत), मैनफल, मेणफल, करहल (हिंदी). 

## वर्णन
ह्याच्या खोडावर बोटे-दोन बोटे  लांबीचे लहान मोठे मजबूत काटे असतात. पाने गुळगुळीत, चकाकणारी, बोथट, गोल पण देठाकडे आकुंचित अशी असतात. या वृक्षाला एकेरी, देठरहित, पांढरी, सुगंधी फुले फांदीच्या टोकास येतात. पुष्पपात्र पाकळ्यांपेक्षा लहान; पाकळ्या लोमयुक्त. ह्या झाडाचे दिसणे व आकारमान हे ठिकाण, हवा, पाणी वगैरेंवर अवलंबून असल्यामुळे ती झाडे वेगवेगळी दिसतात. गेळाचे वृक्ष बहुतेक डोंगराळ प्रदेशात आढळतात. याचे फळ सुपारीएवढें असतें. पिकलेली फळे गोल व पिवळसर तांबूस रंगाची असतात. ती औषधात वापरतात. फळे योग्य वेळी काढून नीट रीतीने वाळवून ठेवावी लागतात. या फळाची भुकटी करून कोळी लोक नदींत टाकतात. त्यामुळे मासे लुब्ध होऊन पकडले जातात. फळे पिकल्यावर भाजून खातात. न भाजलेले गेळ पोटात गेल्यास ओकारी येते. त्यामुळे ते आयुर्वेदातल्या पंचकर्म विधीतील वमनासाठी वापरतात. पिकलेल्या फळाचा गळवावर लेप केल्यास गळू पिकते.

वर्ग:वनस्पती
सहस्र धौत घृत

**सहस्र धौत घृत** ही एक आयुर्वेदिक औषधी आहे.

गायीचे तूप वेळा तांब्याच्या भांड्यात ठेवून एक हजार वेळा पाण्याने धुतले की सहस्र धौत धृत तयार होते. भाजणे, त्वचेचा दाह, जळवात, जखमा, अंगाला खाज सुटणे, अंग फुटणे आणि त्वचाविकारांवर हे गुणकारी असते.

वर्ग:आयुर्वेद
ज्ञानेश्वर विद्यापीठ

**ज्ञानेश्वर विद्यापीठ** हे इ.स. १९८० मधील पुण्यात नवी पेठ येथे डाॅ.एम,डी. आपटे यांनी स्थापन केलेले एक खासगी विद्यापीठ होते. त्यात इंजिनिअरिंगचे प्रात्यक्षिक स्वरूपाचे कार्यानुभवावर आधारित दर्जेदार शिक्षण देण्यात येई.  इ.स. २००१पर्यंत विजय भटकर  या विद्यापीठाचे कुलगुरू होते. पुढे मुंबई विद्यापीठाच्या कुलगुरू झालेल्या  विद्यापीठाच्या कार्यकारी मंडळावर होत्या. 

सुमारे दोन लाख विद्यार्थी विद्यापीठातून शिकून नावारूपास आले. महाराष्ट्राचे शिक्षणमंत्री विनोद तावडे या विद्यापीठाचे स्नातक आहेत.  हे विद्यापीठ सरकारमान्य नसल्याने कोर्टाच्या नोटिसीमुळे २००६ साली बंद करावे लागले.

वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे
वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
दैवज्ञ साहित्य संमेलन

**दैवज्ञ साहित्य संमेलन** हे अखिल भारतीय दैवज्ञ समाजोन्नती परिषद या सोनारांच्या संस्थेने भरवले जाणारे संमेलन आहे.

या  परिषदेचे सातवे संमेलन २६ व २७ डिसेंबर २००९ रोजी कोल्हापूर येथे झाले. संमेलनाचे उद्घाटन दैवज्ञ समाजोन्नती परिषदेचे अध्यक्ष जगन्नाथ पेडणेकर यांच्या हस्ते झाले.

## हे सुद्धा पहा 
* साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
सुकन्या साहित्य संमेलन

**सुकन्या साहित्य संमेलन** सांगली शहर आणि परिसरातील विविध शाळांमधील विद्यार्थिनींचे संमेलन आहे.

यातील पहिले संमेलन रविवार, २५ डिसेंबर २०१६ रोजी राणी सरस्वती कन्या प्रशालेच्या प्रांगणात झाले. 

## हे सुद्धा पहा 
* साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:सांगली
कांब्रे लेणी

**कांब्रे लेणी** सह्याद्री पर्वतरांगेतील लेणी आहेत. कांब्रे गावाजवळ असलेली ही लेणी. अर्धवर्तुळाकार कातळात खोदलेली आहे.
## कसे जाल ?
लेणी जवळ कांब्रे गाव आहे. पुणे-मुंबई जुन्या महामार्गावरील कान्हे- टाकवे जवळून  कांब्रे  गावी जावे लागते. रेल्वेने  कान्हे रेल्वे स्थानकावरून जावे.
लेणीत पोहचण्यासाठी दगडी बोगदा आहे. येथे  दगडात कोरलेल्या विहारासमोर धान्याचे उखळ आहे. जवळच पाण्याचे टाके आहे.  दगडावर सारीपाटाचा खेळ कोरलेला आहे.
कांब्रे गावाजवळून ‘कुसूरघाट’ नावाची कोकणातील कर्जत आणि घाटावरील तळेगाव यांना जोडणारी पुरातन व्यापारी वाट होती. या मार्गावर विश्रामासाठी आणि धर्मप्रसारासाठी ही लेणी कोरलेली असू शकतील. ही दुर्लक्षित राहिलेली आहे.

## स्थान
* गुगल नकाशा

* विकीमॅपिया

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बौद्ध लेणी
वाई लेणी

**वाई लेणी** या ९ बौद्ध लेणी आहेत, वाईपासून उत्तरेस ७ किलोमीटर अंतरावर लोनारा आहे. चैत्यगृहामधील स्तूप आज एक शिवमंदिर म्हणून रूपांतरीत झालेले आहे.

## हे सुद्धा पहा 
*महाराष्ट्रातील लेण्यांची यादी

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:सातारा जिल्हा
वर्ग:वाई
तारा भवाळकर

डॉ. तारा भवाळकर या मराठीतील ज्येष्ठ साहित्यिक, संशोधक आणि लोकसाहित्याच्या अभ्यासक आहेत. त्यांनी मराठी साहित्य आणि संस्कृतीच्या क्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले आहे. त्यांना २०२४ मध्ये महाराष्ट्र फाउंडेशन चा साहित्यिक जीवनगौरव पुरस्कार मिळाला. तसेच, दिल्ली येथे झालेल्या ९८व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनच्या त्या अध्यक्ष होत्या.

## जन्म
डॉ. तारा भवाळकर यांचा जन्म १ एप्रिल १९३९ रोजी सांगली, महाराष्ट्र येथे झाला. त्यांचे वडील शिक्षक होते, ज्यामुळे त्यांना लहानपणापासूनच वाचनाची आवड निर्माण झाली. त्या शिक्षणशास्त्र (एसटीसी) आणि हिंदी भाषेतही शिक्षण घेतलेल्या आहेत. त्यांचे संशोधन मराठी लोकसाहित्य, संत साहित्य, आणि स्त्रीवादी साहित्य यांच्यावर केंद्रित आहे.
२०२५ मध्ये दिल्ली येथे झालेल्या ९८व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात त्या अध्यक्ष होत्या, जिथे त्यांनी मराठी भाषेच्या जिवंतपणावर आणि बौद्धिक शरणागतीला ज्ञानाने विरोध करण्यावर भर दिला.

*महाराष्ट्र फाउंडेशन साहित्यिक जीवनगौरव पुरस्कार (२०२४): मराठी साहित्यातील योगदानासाठी.  

*जनसेवा पुरस्कार (२०२५): ९८व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या निमित्ताने.  

*अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी निवड (२०२५): दिल्ली येथे झालेल्या ९८व्या संमेलनात.

## हे सुद्धा पहा 
* कामगार साहित्य संमेलन
* अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांच्या अध्यक्षांची यादी

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी साहित्यिक
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
चौखंडी स्तूप

**चौखंडी स्तूप** हा सारनाथमधील एक महत्त्वाचा बौद्ध स्तूप असून, तो उत्तर प्रदेशातील वाराणसीपासून १३ किलोमीटर अंतरावर आहे. हा स्तूपाची दफनभूमीपासून उत्क्रांती झाली आहे आणि गौतम बुद्धांच्या अवशेषांकरिताचे एक तीर्थक्षेत्र म्हणून परिचित आहे.

## इतिहास 
चौथ्या आणि सहाव्या शतकातील गुप्त काळात चौखंडी स्तूपाला मूलतः बांधण्यात आले होते जेव्हा भगवान बुद्ध आणि त्यांच्या पहिल्या शिष्यांनी बोधगयापासून प्रवास करून सारनाथला भेट दिली होती. नंतर एका राजाच्या पुत्र गोवर्धनने हुमायूं, शक्तिशाली मुगल शासकांच्या भेटीसाठी अष्टकोनी मनोरा बांधून आपल्या सध्याच्या आकृत्याला स्तूप सुधारित केले.

आज हा स्तूप एक अष्टकोनी मनोरा विचित्र इमारतीसह एक उच्च मातीच्या छत्राचा भाग आहे. हे भारताच्या पुरातत्त्व सर्वेक्षणानुसार राखले गेले आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* धमेक स्तूप
* सारनाथ

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* सारनाथ

वर्ग:गुप्त साम्राज्य
वर्ग:भारतातील स्तूप
वर्ग:उत्तर प्रदेशचा इतिहास
वर्ग:वाराणसी जिल्हा
वर्ग:उत्तर प्रदेशातील बौद्ध विहारे
एर्रावरम लेणी

**इर्रावरम लेणी** विशाखापट्टनम मार्गावर राजमुंड्रीपासून ४५ कि.मी. अंतरावर, येरेलू नदीच्या डाव्या काठावर स्थित आहेत. ही गुंफा धनला-दिबा पर्वतावर आहे. उत्खननात १०० वर्षांपूर्वी या ऐतिहासिक अवशेषांविषयी खुलासा झाला. ही लेणी इ.स.पू. पहिले ते इ.स. दुसरे शतकात दरम्यान घडवली गेली आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:आंध्र प्रदेशातील लेणी
वर्ग:आंध्र प्रदेशचा इतिहास
विश्वशांती स्तूप

इवलेसे|उजवे|250px|

**विश्वशांती स्तूप** हे महाराष्ट्राच्या वर्धा जिल्ह्यातील, गिताई मंदिराजवळील पांढऱ्या रंगाचे एक मोठे स्तूप आहे. या स्तूपाच्या चार बाजूवर बुद्ध मूर्ती बसवलेल्या आहेत. यामध्ये मोठ्या पार्कसह एक लहान जपानी बौद्ध विहारही आहे. स्तूपाजवळ एक मंदिर आहे जेथे सार्वत्रिक शांततेसाठी प्रार्थना केली जाते. हे स्तूप इ.स. १९९३ मध्ये खुले गेले आहे, जगभरात बनवल्या गेलेल्या सुमारे ८० शांती पॅगोड्यांपैकी हे एक आहे. महात्मा गांधींना प्रेरणास्थान मानणाऱ्या फुजिरी गुरुजींचे हे स्वप्न होते. जपानच्या आण्विक बॉम्बची प्रतिक्रिया म्हणून हे राजगीरमधील रत्‍नागिरी टेकडीवर बांधलेले हे पहिले आणि सर्वाधिक प्रसिद्ध विश्वशांती स्तूप आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* शांती स्तूप

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* Siby K. Joseph, Bharat Mahodaya (eds), *Essays in Conflict Resolution*, Institute of Gandhian Studies, 2007.

वर्ग:वर्धा जिल्हा
वर्ग:भारतातील स्तूप
वर्ग:महाराष्ट्रामधील पर्यटन
वर्ग:स्तूप
वर्ग:महाराष्ट्रातील बौद्ध विहारे
शिवाजीराव (निःसंदिग्धीकरण)

सिवा, शिवा, शिवाजी किंवा शिवाजीराव ही महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणात आढळणारी नावे आहेत.  या नावाच्या काही प्रसिद्ध व्यक्ती :-

* शिवाजीराव अढळराव पाटील
* शिवाजीराव गायकवाड
* शिवाजीराव गिरधर पाटील
* शिवाजीराव पाटील निलंगेकर
* शिवाजीराव पटवर्धन
* शिवाजीराव बापूसाहेब देशमुख
* शिवाजीराव भोसले 

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
सत्याग्रह (चित्रपट)

वर्ग:इ.स. २०१३ मधील हिंदी चित्रपट
वर्ग:प्रकाश झा दिग्दर्शित चित्रपट
रामजी सकपाळ

**रामजी मालोजी सकपाळ** (इ.स. १८४८ - इ.स. १९१३), **रामजी आंबेडकर** नावाने प्रसिद्ध, हे ब्रिटिश भारतीय सैन्यामध्ये ‘सुभेदार’ पदावर कार्यरत होते. इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व असल्यामुळे त्यांनी भारतीय सैन्यांना शिकवण्याचे शिक्षक म्हणूनही काम केले आहे. रामजी आंबेडकर हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे वडील होते. अत्यंत प्रतिकुल परिस्थितीत रामजी मालोजी आंबेडकरांनी भीमरावांचे शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी हालअपेष्टा सहन केल्या. भीमरावाने उच्च शिक्षण घेऊन समाजाला गुलामितुन बाहेर काढावे ही रामजी आंबेडकरांची इच्छा होती.

## जीवन
रामजी हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे वडील होते. रामजींचे वडील मालोजी इंग्लिश राजसत्तेच्या सैन्यात शिपाई म्हणून भरती झाले होते. सैन्यातील नोकरीमुळे मालोजीराव सैनिकी शाळेत शिक्षण घेऊ शकले. त्यांनी रामानंद पंथाची दीक्षा घेतली होती. त्यामुळे मालोजीराव यांच्या घरातील व्यवहारात शुद्ध विचाराला व शुद्ध आचाराला महत्त्वाचे स्थान होते. मालोजीरावांना तीन मुलगे व एक मुलगी अशी चार अपत्ये होती. दोन मुलांनंतर मुलगीचा मिराबाई यांचा जन्म झाला होता. तर इ.स. १८४८ च्या सुमारास जन्मलेले रामजी हे मालोजीरावांचे चौथे अपत्य होते. रामजी हे धार्मिक वृत्तीचे होते. त्यांची संत कबीराचे दोहे, ज्ञानेश्वर, नामदेव, चोखोबा, एकनाथ, तुकाराम इत्यादी संतांचे अभंग पाठ केले होते. ते रोज ज्ञानेश्वरी वाचत, सकाळी स्त्रोते व भुपाळ्याही म्हणत. सैन्यात शिपाई असताना सैनिकी शाळेत त्यांचे इंग्रजी शिक्षण सुरू झाले व त्यांनी इंग्रजी उत्तमरित्या आत्मसात केली. यामुळे ते नॉर्मल स्कूलच्या (मॅट्रिकच्या) परीक्षेत उत्तीर्ण झाले. रामजींना उत्तम शिक्षण बनवण्यासाठी प्रशिक्षण घेण्यास पुण्याच्या सैनिक शाळेत प्रवेश मिळाला. प्रशिक्षित शिक्षक होऊन त्यांची इंग्रजी राजसत्तेच्या सैनिक शाळेत पदोन्नती होऊन ते मुख्याध्यापक बनले व या पदावर ते चौदा वर्ष राहिले. त्यांना मुख्याध्यापक पदाच्या अखेरच्या टप्प्यात 'सुभेदार' पदाचीही बढती मिळाली. रामजी व भीमाबाई या दांपत्यांना सन १८९१ पर्यंत चौदा अपत्य झाली होती. त्यापैकी गंगा, रमा, मंजुळा व तुळसा या चार मुली जीवंत राहिल्या होत्या. मुलांपैकी बाळाराम, आनंदराव व भीमराव (भिवा) ही तीन मुले जिवंत होती. भीमराव सर्वात लहान व चौदावे अपत्य होता.

रामजी ज्या पलटणीत होते ती पलटन इ.स. १८८८ मध्ये मध्य प्रदेशातील महू येथे लष्करी तळावर आली होती. येथे सुभेदार रामजींना नॉर्मल स्कूलचे मुख्याध्यापक पद मिळाले होते. या काळात १४ एप्रिल १८९१ रोजी महू (सध्या डॉ. आंबेडकर नगर) या लष्करी छावणी असलेल्या गावी रामजी व भीमाबाईंच्या पोटी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा जन्म झाला. रामजींनी मराठी व इंग्रजी भाषेचे यथाविधी शिक्षणही घेतले होते. भीमराव हे रामजी सकपाळ व आई भीमाबाई यांचे १४वे व अंतिम अपत्य होते.

## हे सुद्धा पहा 
* आंबेडकर कुटुंब
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. १८३८ मधील जन्म
रामजी
वर्ग:भारतीय सैनिक
वर्ग:मराठी व्यक्ती
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील मृत्यू
अस्तेय

**निचौर्य** तथा **अस्तेय** म्हणजे परवस्तूचे ठिकाणी निस्पृहता असणे.

वर्ग:तत्त्वज्ञान
विद्येची अठरा प्रस्थाने

हिंदू धर्मामध्ये विद्येची अष्टादश पीठे आहेत.
# चार वेद २. चार उपवेद ३. सहा वेदांगे ४. न्याय ५. मीमांसा ६. धर्म शास्त्रे  ७. पुराणे

**चार वेद**  : ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद.

**चार उपवेद** : आयुर्वेद, धनुर्वेद, गांधर्ववेद, स्थापत्यवेद 

**सहा वेदांगे** : १, शिक्षा, २ कल्प, ३, व्याकरण ४, निरुक्त ५, ज्योतिष्य ६, छंद

**सहा दर्शने** : १, न्याय २, वैशेषिक ३, सांख्य ४, योग ५, मीमांसा ६, वेदान्त  

**दोन प्रकारच्या मीमांसा** : १, पूर्वमीमांसा, २, उत्तरमीमांसा.

**महाकाव्ये  : १ महाभारत २, रामायण.

**प्रमुख स्मृति ग्रंथ** : अंगिरा, अत्रि, आपस्तंब, उमव्रत, उशनस, औषनासी, कात्यायन, गार्गेय, गौतम, दक्ष, देवल, नारद, पाराशर,  बृहस्पति, मनु, यम, याज्ञवल्क्य, वसिष्ठ, विष्णू, व्यास, शंख, शरतातय, शातातप, संवर्त, हरीत.

**प्रमुख सूत्रे** :  योगसूत्र,  न्यायसूत्र,  ब्रह्मसूत्र,  कामसूत्र, व्याकरण सूत्र, ज्योतिषसूत्र, शुल्वसूत्र, श्रौतसूत्र, गृह्यसूत्र, ब्रह्मसूत्र, माहेश्वर सूत्र, वास्तुसूत्र, वगैरे.

**१८ पुराणे''' : 

अ-ना-प-लिं-ग-कू-स्का-नि पुराणानि प्रचक्षते|| 

या श्लोकानुसार अग्नी, नारद, पद्म, लिंग, गरुड, कूर्म, स्कंद ही सात (आणि इतर ११) पुराणे आहेत.
# मत्स्य
# मार्कंडय
# भविष्य
# भागवत
# ब्रह्म
# ब्रह्मवैवर्त
# ब्रम्हांड
# वराह
# वामन
# वायु
# विष्णु
# अग्नी
# नारद
# पद्म
# लिंग
# गरुड
# कूर्म
# स्कंद
मायादेवी विहार

**महामाया विहार** किंवा **मायादेवी विहार** हे लुंबिनी, नेपाळ येथील एक प्राचीन बौद्ध विहार आहे, जे युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थानामध्ये समाविष्ट आहे. परंपरेनुसार गौतम बुद्धांचे जन्मस्थान मानले जाणारे हे लुंबिनीमधील मुख्य विहार आहे. हे पवित्र तलाव पुष्कर्णी आणि एक पवित्र उद्यान यांच्या जवळ आहे. या स्थळावरून प्राप्त झालेले सर्वात जूने पुरातत्त्वशास्त्रीय अवशेष इ.स.पू. तिसऱ्या शतकात सम्राट अशोकांनी बांधलेली विटांची वास्तू होती, परंतु इ.स. २०१३ मध्ये, इ.स.पू. सहाव्या शतकातील लाकडापासून बनलेल्या विहाराचा शोध लागला.

## २०१३चा शोध
आंतरराष्ट्रीय पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांच्या एका दलाने नोव्हेंबर २०१३ मध्ये मायादेवी विहाराच्या आत खोदकाम सुरू केले. या उत्खननाचे नेतृत्वकर्ता युनायटेड किंग्डमचे डर्हम विद्यापीठाचे रोबिन कॉनिंगहम आणि पशुपति क्षेत्र विकास न्यासचे कोष प्रसाद आचार्य यांनी केले. कॉनिंगहमच्या मते, "बुद्धांच्या जीवनाशी संबंधित ही पहिली पुरातात्त्विक वस्तु आहे."

यूनिवर्सिटी कॉलेज लंडनमध्ये दक्षिण आशियाई पुरातत्त्वशास्त्राची प्राध्यापिका जूलिया शॉ म्हटल्या होत्या की,  हा शोधलेला बौद्ध विहार बुद्धांच्या काळा पूर्वीच्या वृक्षाची पूजा करण्याचे प्रतिनिधित्व करू शकतो आणि अनुसंधानाची गरज आहे.

## हे सुद्धा पहा 
*नेपाळमधील बौद्ध धर्म

## चित्रदालन 

File:Maya Devi Lumbini.jpg|मायादेवी विहार, २००६
File:Buddha Jayanti-IMG 9123.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9120.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9113.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9121.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9107.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9095.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9099.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9092.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9090.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9091.jpg
File:Buddha Jayanti-IMG 9088.jpg
File:Birth Place of lord Buddha.jpg

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:नेपाळचा इतिहास
वर्ग:नेपाळमधील बौद्ध विहारे
वर्ग:महामाया
परिनिर्वाण स्तूप

**परिनिर्वाण स्तूप** हा उत्तर प्रदेशमधल्या कुशीनगर येथील एक बौद्ध विहार आहे. हे ठिकाण बौद्ध धर्माचे संस्थापक गौतम बुद्ध यांचे महापरिनिर्वाण स्थळ आहे. याला **महापरिनिर्वाण विहार**, **महापरिनिर्वाण स्तूप** किंवा **परिनिर्वाण विहार** असेही संबोधिले जाते.
अलेक्झांडर कनिंगहॅमने या क्षेत्रातील आपल्या कामात अधिक लक्ष दिले, व गौतम बुद्धांचा मृत्यू येथे झाला असे सिद्ध केले. सध्याचे विहार हे इ.स. १९५६ मध्ये महापरिनिर्वाण किंवा बुद्धाब्ध २५०० (बौद्ध युग)च्या २५०० व्या वर्षाच्या स्मरणार्थ साजऱ्या झालेल्या कार्यक्रमाचा एक भाग म्हणून भारत सरकारने बांधला होता. या विहाराच्या आत उत्तर दिशेला उजव्या बाजूला  बुद्ध प्रतिमा उत्तर दिशेने निद्रावस्थेत पडलेली दिसते. हा बुद्ध पुतळा ६.१ मीटर लांबीचा असून तो दगडी पलंगावर ठेवलेला आहे.

## इतिहास 
बुद्धांच्या ह्या वर्षांच्या धम्मप्रचाराच्या घडामोडीनंतर, बुद्ध गंभीर अवस्थेत कुशीनगरला पोहोचले, जिथे त्यांनी आपला शेवटचा शिष्य नियुक्त केला आणि संघाला आपले शेवटचे शब्द उच्चारून इ.स.पू. ४८४ मध्ये महापरिनिर्वाण केले. मौर्य राजा अशोक यांनी इ.स.पू. २६० मध्ये कुशीनगरला भेट दिली व तेथे त्यांनी बुद्धांच्या निर्वाणाच्या स्थानाशी संबंधित अनेक पवित्र स्थळे - चैत्ये व स्तूपे बांधली. पुढे कुषाण साम्राज्याच्या दरम्यान कुशीनगरचे महत्त्व वाढले, तर गुप्त साम्राज्याच्या काळात (इ.स. ३२० - ६४७ मध्ये) कुशीनगरने सुवर्णयुग पाहिले. तेव्हा ह्या परिनिर्वाण स्तूपाचा मोठा विस्तार होऊन त्यात विशाल बुद्ध पुतळा स्थापून परिनिर्वाण विहार पुनः उभारला गेला. कुशीनगर येथील हा विहार इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकापासून पवित्र स्थळ म्हणून मान्यता पावला आहे.

## चित्रदालन 

057 Parinirvana Temple from Side, Kusinara (9236917529).jpg
 
058 Parinirvana Temple from Front, Kusinara (9239688442).jpg

059 Parinirvana Temple from Front, Kusinara (9236901869).jpg
 
060 Parinirvana Temple from Side, Kusinara (9236952663).jpg

 061 Parinirvana Statue, Kusinara (9239665862).jpg
 
062 Parinirvana Statue from the Head, Kusinara (9239657244).jpg 
 
063 Parinirvana Statue from the Feet, Kusinara (9236868511).jpg 
 
Buddha in Kushinagar 08.JPG

Kusinara.jpg

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:उत्तर प्रदेशातील बौद्ध विहारे
वर्ग:भारतातील स्तूप
वर्ग:कुशीनगर
सुकुमार सेन

**सुकुमार सेन** ( इ.स. १८८९; मृत्यू: इ.स. १९६१) हे स्वतंत्र भारताचे पहिले मुख्य निवडणूक आयुक्त होते. २१ मार्च १९५० ते १९ डिसेंबर १९५८ ही त्यांची आयुक्तपदाची कारकीर्द होती.

सुकुमार सेन यांचे शिक्षण सुरुवातीला कलकत्त्याच्या प्रेसिडेन्सी कॉलेजातून आणि नंतर लंडन विद्यापीठात झाले. या विद्यापीठाच्या शेवटच्या परीक्षेत सुकुमार सेन यांना सुवर्णपदक मिळाले.

सन १९२१ मध्ये ते भारतीय प्रशासनिक सेवेत दाखल झाले. सुरुवातीला त्यांना अनेक जिल्ह्यांत डिस्ट्रिक्ट मजिस्ट्रेट म्हणून काम करण्याची संधी मिळाली. पुढे ते बंगाल प्रांताचे मुख्य सचिव झाले. तेथूनच त्यांना प्रतिनियुक्तीवर पाठवून त्यांच्यावर भारताच्या मुख्य निवडणूक आयुक्तपदाची जबाबदारी सोपविण्यात आली. त्यांच्या काळात सन १९५२ची आणि सन १९५७ची अशा दोन सार्वत्रिक निवडणुका झाल्या. निवृत्तीनंतर सुकुमार सेन इ.स. १९६० मध्ये पश्चिम बंगालमधील वर्धमान (बर्दवान) विद्यापीठाचे पहिले कुलगुरू झाले.

सुकुमार सेन हे भारताव्यतिरिक्त सुदानचेही निवडणूक आयुक्त होते.

सुकुमार सेन यांचे बंधू अशककुमार सेन हे भारताचे कायदेमंत्री होते.

वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६१ मधील मृत्यू
वर्ग:भारताचे मुख्य निवडणूक आयुक्त
वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते
शेलारवाडी लेणी

**शेलारवाडी बुद्ध लेणीं**मध्ये ६ बौद्ध गुंफा आहेत. त्या पुण्यापासून २४ किलोमीटर अंतरावर पश्चिमेकडील देहूरोड शहराजवळील शेलारवाडी येथे आहेत. इ.स.पू. पहिल्या शतकामध्ये ह्या लेणी कोरलेल्या आहेत. या लेण्यांना पोहोचणे अत्यंत सोपे आहे. आज ही लेणी चैत्य शिवमंदिरामध्ये रूपांतरित झाले आहे. या लेणी अजिंठा लेणींपेक्षा प्राचीन आहेत. 

लेण्यांत दोन शिलालेख आहेत. पहिल्यात बौद्ध धर्मीयांनी दिलेल्या दानाच्या बाबतीत स्तुतिपर उल्लेख आहे. तर दुसऱ्यात बौद्ध संघ अनुयायी भिक्खुणी यांनी दिलेले दान व त्या बाबतीतला शास्तीचा उल्लेख आढळतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:पुणे जिल्हा
आमेलिया एरहार्ट

**आमेलिया मेरी एरहार्ट** (२४ जुलै, १८९७ - २ जुलै, १९३७-बेपत्ता) ही अमेरिकन वैमानिक आणि लेखिका होती. एरहार्ट अटलांटिक समुद्र एकटीने पार करणारी सर्वप्रथम महिला होती. ही द नाइंटी-नाइन्स या महिला वैमानिकांसाठीच्या संस्थापकांपैकी एक होती. एरहार्टने आपल्या अनुभवांबद्दल अनेक पुस्तके लिहिली. ती पर्ड्यु विद्यापीठात पाहुणी प्राध्यापिका होती. पर्ड्युने प्रायोजित केलेल्या तिच्या एकटीने विमानातून जगप्रदक्षिणा प्रवासादरम्यान एरहार्ट प्रशांत समुद्रातील हाउलॅंड द्वीपाजवळ नाहीशी झाली. आजतगायत याबद्दलचे गूढ कायम आहे.

एरहार्टला अमेरिकेचा डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस हा बहुमान देण्यात आला होता.

वर्ग:अमेरिकन वैमानिक
वर्ग:पर्ड्यू विद्यापीठ
वर्ग:इ.स. १८९७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
डीट्रॉइट नदी

**डीट्रॉइट नदी** अमेरिका आणि कॅनडाच्या सीमेवरील छोटी नदी आहे. ४४ किमी लांबीची ही नदी सेंट क्लेर सरोवरात उगम पावून ईरी सरोवरास मिळते. या नदीच्या पश्चिमेस अमेरिकेतील डीट्रॉइट शहर तर पूर्वेस कॅनडातील विंडसर शहर आहेत.

या नदीची रुंदी ८०० मीटर ते ४.०२ किमी असून सर्वाधिक खोली १६ मीटर आहे. आपल्या ४४ किमीच्या प्रवाहात डीट्रॉइट नदी समुद्रसपाटीपासून १७५ मीटर उंचीवरून १७४ मीटर म्हणजे फक्त १ मीटर खाली येते.

वर्ग:अमेरिकेतील नद्या
वर्ग:कॅनडामधील नद्या
वर्ग:डीट्रॉइट
ब्रिगहॅम यंग

**ब्रिगहॅम यंग** (१ जून, १८०१:व्हिटिंगहॅम, व्हरमॉंट, अमेरिका - २९ ऑगस्ट, १८७७:सॉल्ट लेक सिटी, युटा, अमेरिका) हा ख्रिश्चन धर्मातील मॉर्मन पंथाचा धर्मगुरू होता. याने सॉल्ट लेक सिटी शहराची स्थापना केली तसेच युटा विद्यापीठ आणि ब्रिगहॅम यंग विद्यापीठाच्या पूर्वसंस्थांचीही स्थापना केली.

याने मॉर्मन लोकांना आयोवातून युटा येथे नेले व तेथे वसाहती स्थापल्या.

वर्ग:मॉर्मन पंथ
वर्ग:एलडीएस चर्चचे अध्यक्ष
शक कर्ते

**सहा शककर्ते - **

१ युधिष्ठिर , पांच पांडवा पैकी एक असलेला धर्मराज युधिष्ठिर यांनी **युधिष्ठिर शक** सुरू केला.

२ विक्रम ,

३ **शालिवाहन** ,

४ विजया - भिनन्दन ( वैतरणी - सिंधुसंगमीं ),

५ नागार्जुन व

६ कल्की ( करवीर ).

हे सहा सककर्ते म्हणून पुराणांत वर्णिले आहेत . पांच यापूर्वी होऊन गेले व सहावा होणार आहे .

युधिष्ठिरो विक्रमशालिवाहनौ । ततो नृपस्थो विजयाभिनंदनः ॥

ततस्तु नागार्जुनकल्किभूपती । कलौ षडेते शककारका नृपाः ॥ ( दर्शनप्रकाश )

आधुनिक कालांत छत्रपति शिवाजीमहाराज हे एक शककर्ते होत .
जोगेश्वरी लेणी

thumb|right|250px|

**जोगेश्वरी लेणी** हे भारतातील जोगेश्वरीच्या मुंबई उपनगरात असलेल्या भारतातील सर्वात जुन्या हिंदू आणि बौद्ध गुंफांचे मंदिर आहे. येथील लेणी इ.स. ५२० ते ५५० दरम्यानच्या काळात बनली असावीत. या लेणी महायान बौद्ध वास्तुकलेतील शेवटच्या टप्प्याशी संबंधित आहेत. इतिहासकार व विद्वान वॉल्टर स्पिंक यांच्या मते, जोगेश्वरी ही भारतातील सर्वात जुनी हिंदू लेणी आहेत आणि (एकूण लांबीच्या दृष्टीने) सर्वात मोठी आहेत.

ही लेणी वेस्टर्न एक्सप्रेस महामार्गालगत असून अतिक्रमणाने वेढलेली आहेत. लेण्यांच्या जागेत एक अनधिकृत मंदिरबांधले आहे. गुहेच्या प्रवेशद्वारावर सांडपाणी आहे. 

या गुहांच्या जागेच्या मुख्य सभागृहामध्ये लांबट पायऱ्यांच्या प्रवासाद्वारे प्रवेश होतो. गुहेत बरेच खांब आहेत आणि शेवटी एक लिंगम आहे. दत्तात्रेयाची, हनुमानाची मूर्ती, आणि गणेश रांग आणि द्वारपालाचे अवशेष आहेत. या गुहेत देवी जोगेश्वरी (योगेश्वरी) नावाची एक मूर्ती  आहे, तिच्यामुळे या लेण्यांना आणि पर्यायाने उपनगरालाच जोगेश्वरी हे नाव पडले आहे. काही मराठी लोकही या देवीला कुलदेवी मानतात आणि गुजरातचे काही स्थलांतरित गट देवीची पूजाही करतात.

## चित्रदालन 

Image:Jogeshwari_Caves_carving.jpg|कोरीव शिल्प 
Image:Jogeshwari_Caves_entrance.jpg|प्रवेशद्वार 
Image:Ganapati Mandir JogCaves.jpg|गणेश मंदिर 
Image:Hanuman Mandir JogCaves.jpg|हनुमान मंदिर 

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
Travel destinations around Mumbai
*Suburban caves 

वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे
वर्ग:मुंबई उपनगर जिल्हा
वर्ग:मुंबईचा इतिहास
वर्ग:मुंबईतील प्रेक्षणीय स्थळे
लेबुआ हॉटेल आणि रिसॉर्ट्स

**लेबुआ हॉटेल आणि रिसॉर्ट्स** ही थायलंडची राजधानी बँगकॉक स्थित एक आलिशान हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट कंपनी आहे. या हॉटेलच्या शाखा थायलंड, न्यू झीलँड आणि भारतात आहेत. या हॉटेलची स्थापना २००३ मध्ये एका रेस्टॉरंट सोबत केली गेली होती. हळू हळू त्यांची प्रसिद्धी वाढत गेली आणि आता त्यांनी मुख्य कार्यकारी अधिकारी दीपक ओहरिंच्या नेतृत्वाखाली जर्मन फाईन डायनिंग रेस्टॉरंटच्या क्षेत्रात पाउल टाकले आहे.

लेबुआ हॉटेल आणि रिसॉर्ट्स हा एक वेगाने वाढणारा आंतरराष्ट्रीय लक्जरी ब्रांड आहे ज्यांतर्गत विशिष्ट हॉटेल्स, रेस्टॉरंट आणि बारची साखळी चालविली जाते. 

## हॉटेल
लेबुआ हॉटेल आणि रिसॉर्ट्सचे भारतात अनेक हॉटेल्स आहेत जे आपल्या भव्यतेसाठी प्रसिद्ध आहेत. यातील बहुतांश हॉटेल्स राजस्थानमध्ये आहेत जे आपल्या सांस्कृतिक वारशासाठी प्रसिद्ध आहे. यामध्ये अनेक अशी विशेष हॉटेल्स आहेत जे फाईन डायनिंगसाठी प्रसिद्ध आहेत.

### भारत
* जयपूर
* लेबुआ रिसॉर्ट
* आमेर मधील लेबुआ लॉज
* उदयपुर

### न्युझीलंड
* रोटोरुआ
* लेक ओकारेका लॉज

## रेस्टॉरंटस
### जर्मनी
* फ्रँकफर्ट
* ब्रीझ

### भारत
* अझरक
* तोरण रेस्टॉरंट
* चक्र बार
* वज्र रेस्टॉरंट

### थायलंड
* द डोम
* अल्फ्रेस्को ६४, चीवाज बार
* ब्रीझ
* कॅफे मोझू
* डीस्टील बार
* मेझालुना
* ओशन ५२
* सिरोको
* स्काय बार

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:थायलंड
शिवलेणी

thumb|right|250px|शिवलेणी, अंबाजोगाई

**शिव लेणी** (जोगाई मंडप; हत्तीखाना) ह्या महाराष्ट्र राज्यातल्या, अंबाजोगाई, जिल्हा बीड  येथील हिंदू गुफा आहेत. या संपूर्ण लेणी, त्या काळी मालवा प्रांत असे नाव असलेल्या आणि परमार वंशातील राजा उदयादित्याच्या (कारकीर्द :  इ.स. १०६० ते १०८७) राजवटीत टेकडीच्या आत खोदून त्यातील दगडांवर कोरीवकाम करून बनविण्यात आली.  या लेणीमध्ये हिंदू पुराणांतील गोष्टींचे वर्णन करणाऱ्या व शिव, नंदी, गणेश व इतर देवांच्या आणि देवींचा समावेश असलेल्या ह्या हिंदू कलाकृती आहेत.

भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणानुसार या लेण्यांतील  शिल्पे  व शिलालेख  "अस्तित्त्वात असलेली भारतीय कलेचे सर्वोत्तम उदाहरण" आहेत. 

या शिव लेणी पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाच्या पुरातन वारसा (हेरिटेज) जागांमध्ये सामील आहेत. महाराष्ट्र पुरातत्त्व विभागाच्या अधीन, महाराष्ट्र पुरातन स्मारके आणि पुरातत्त्व जागा आणि अस्तित्त्व कायदा १९६० अन्वये या जागेची नोंद "महाराष्ट्र राज्यातील संरक्षित स्मारकांची यादी" मध्ये संरक्षित स्मारक म्हणून आहे. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बीड जिल्हा
वर्ग:अंबाजोगाई
वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे
इंटरस्टेट ७६ (कॉलोराडो-नेब्रास्का)

**इंटरस्टेट ७६** हा अमेरिकेतील महामार्ग आहे. कॉलोराडो आणि नेब्रास्का राज्यांतून धावणारा हा रस्ता आय-७० आणि आय-८० या दोन महत्त्वाच्या महामार्गांना जोडतो. हा महामार्ग १८८.१० मैल (३०२.७१ किमी) लांबीचा असून यातील बव्हंश भाग कॉलोराडोमध्ये आहे.

आय-७६ नाव असलेला अजून एक महामार्ग अमेरिकेच्या मध्य-पूर्व भागातही आहे. कॉलोराडोतील महामार्गाला न जोडलेला हा रस्ता ओहायो, पेनसिल्व्हेनिया आणि न्यू जर्सी राज्यांतून जातो.

७६
सच्चिदानंद बाबा

सच्चिदानंद बाबा यांनी प्रत्यक्ष ज्ञानेश्वर सांगत असलेली ज्ञानेश्वरी कागदावर उतरवली.

= सच्चिदानंद बाबांची गोष्ट =
गोष्ट तशी खुप जूनी. जवळपास आठशे वर्षांपूर्वीची. 

आताच्या आहमदनगर जिल्ह्यातील नेवासा नावाचं गाव. गावातील मोहिनीराजाचं मंदिर थेट समुद्रमंथनातील अमृतवाटप आणि विष्णूच्या मोहीनी अवताराच्या कथेशी निगडीत. या गावातील मुख्य रस्त्यातून एका सुंदर सकाळी संन्याशी वाटावीत अशी चार मुलं, तीन मुलगे आणि एक मुलगी मार्गक्रमण करत असतात. चौघांच्याही वयात थोडे थोडे अंतर असल्याचे जाणवत होते. एकमेकांच्या पाठीला पाठ लावून जन्माला आलेली सख्खी भावंडेच जणू. चौघांच्याही चेहऱ्यावर एक अतीव समाधान, शांती विलसताना दिसत होती. वाट चालत असताना या मुलांच्या समोरून एक प्रेतयात्रा येते. प्रेतयात्रेच्या पुढे चालणारी एक स्त्री यातील एका बाल संन्याशाच्या पायावर भक्तीभावाने डोके ठेवते."अष्टपुत्रा सौभाग्यवती भव", तो बाल संन्याशी स्त्रीच्या चेहऱ्यावर हात ठेवून डोळे मिटून म्हणतो. स्त्री दचकते. दोन पावले मागे सरकते. संन्याशालाही प्रश्न पडतो.

"काय झालं माई? दचकलात का?" संन्याशी शांतपणे विचारतो.

"महाराज, तुमचा हा आशीर्वाद या जन्मी लाभणे शक्य नाही. ही माझ्या नवऱ्याची प्रेतयात्रा आहे."

संन्याशी क्षणभर विचारात पडतो. पुढच्या क्षणी तो खांदा देणाऱ्यांना तिरडी खाली उतरायला सांगतो. प्रेत कफनातून मोकळे करण्याची आज्ञा देतो. संन्याशाच्या चेहऱ्यावरील तेज पाहून त्याच्या शब्दाचा अव्हेर करण्याचे धाडस कुणालाच होत नाही. प्रेत कफनातून मोकळे केले जाते.

"उठा सच्चिदानंद बाबा", तो बालसंन्याशी प्रेताच्या कपाळावर हात ठेवून म्हणतो.

आणि काय आश्चर्य, ते प्रेत जिवंत होते. त्या बाल संन्याशाला नमस्कार करते. या सच्चिदानंद बाबांना पुढे हा बालसंन्याशी आपल्या भगवदगीतेवरील टीकेचा लेखक व्हायला सांगतो.

ही त्या बालसंन्याशाची भगवदगीतेवरील टीका या सच्चिदानंद बाबांच्या उल्लेखाने संपते.

शके बाराशते बारोत्तरे | तैं टीका केली ज्ञानेश्वरें ||

सच्चिदानंद बाबा आदरें | लेखकु जाहला ||

वर्ग:अवर्गीकृत
अग्निपंख युवा मराठी साहित्य संमेलन

**अग्निपंख युवा मराठी साहित्य संमेलन** नावाचे एक संमेलन पुण्यात २३-२४ जानेवारी २०१७ या काळात भरले होते. वीरा राठोड त्या संमेलनाचे अध्यक्ष होते.

विद्यार्थ्यांचा साहित्यातील सहभाग वाढवून, त्यांनी साहित्याच्या माध्यमातून उपेक्षित समाजाच्या प्रश्‍नांना पुढे आणावे, या उद्देशाने विविध महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांनी एकत्र येऊन ‘अग्निपंख’ ही संस्था  स्थापन केली आहे.  त्या संस्थेतर्फ हे संमेलन भरले.

## हे सुद्धा पहा
* साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
नांदीश्राद्ध

**नांदीश्राद्ध** किंवा **नांदीमुखी श्राद्ध** हा एक प्रचलित हिंदू धार्मिक विधी आहे. पुत्रजन्म, विवाह आदि मंगलकार्यावेळी अभ्युदयासाठी हा विधी केला जाई. याला वृद्धिश्राद्ध असेही म्हणत. पुत्र-कन्या जन्म, विवाह, उपनयन, गर्भाधान, यज्ञ, पुंसवन, राज्याभिषेक, अन्नप्राशन विधी इत्यादी प्रसंगी नांदीमुख श्राद्ध केले पाहिजे, असे  निर्णयसिंधु ग्रंथात लिहिले आहे. ज्या कार्यामध्ये अभ्युदय किंवा वृद्धि संभवते त्या कार्याच्या आधीही हे श्राद्ध करत. नांदीश्राद्धामध्ये आधी आईचे, मग वडलांचे आणि मग आजी-आजोबांचे श्राद्ध करीत. पुत्रजन्माच्या वेळी करायचे नांदीश्राद्ध दिवसाच्या कोणत्याही वेळी केले तरी चाले, परंतु नांदीश्राद्धातील अन्य श्राद्धे सकाळीच करायची पद्धत होती.

## नांदीमुखी (अक्षरगणवृत्त) 
हे संकृत-हिंदीमधील एक १४ अक्षरी गणवृत्त आहे. याच्या प्रत्येक चरणात न नतत ग ग असे गण येतात. या प्रकारच्या काव्याचे उदाहरण :— नित गहि दुइ पादै गुरू केर जाई। दशरथ सुत चारी लहे भोद पाई। हिय मॅंह धरि कै ध्यान शृंगी ऋषि को। मुदित मन कियो श्राद्ध नांदीमुखी को।

दुर्वांकुर अक्षता पाणी घेऊन ॥ सत्यवसु संज्ञा असलेले ( नांदी मुखाचे ) देव यांना ( वृद्धि श्राद्धा पैकीं ) पाद्य देतो. ( अर्पण असो ) 

आई, बापाची आई, आजाची आई यांनां पूर्वीप्रमाणेच पाद्य ० ॥ बाप, आजा, पणजा यांना पाद्य ० ॥ 

आईचा बाप, आजा, पणजा ( यांच्या ) पत्नीसह यांनां पाद्य ० ॥ ( म्हणून अक्षता पाणी दूर्वा प्रत्येक वेळीं पात्रांत सोडावें. याचप्रमाणे सत्यवसु पासून मातामहा पर्यंत प्रत्येक वेळी अक्षता दूर्वा गंध फ़ुले व पाणी सोडून आसन गंधादि उपचार कल्पून पात्रांत सोडावे. 

पुनःगौर्यादि १६ ब्राह्मणादि ७ गणपती दुर्गा क्षेत्रपाल यांना ( या नांदीश्राद्धांतील ) दोन ब्राह्मण आतृप्त भोजन करतील इतक्या अन्नाचे किंमती बरोबर मी किंचित् द्रव्य देतो ( ह्मणून कांहीं द्रव्य पाण्यासह पात्रांत सोडावें ) तसें सत्यवसु, मातृ पितामही, पितृ पितासह, मातासह, मातृपितामह० सपत्निक यांना पार्वणासही वरील प्रमाणें द्रव्य सोडून उमास्मै, (१) प्रजापते (२) हे मंत्र म्हणावेत, व केलेल्या नांदीश्राद्धाचें ( श्रेष्ठ ) फ़ल मिळण्यासाठी द्राक्ष व आवळा यांचें किंमती इतके द्रव्य मी देतो म्हणून सोडावे. नंतर मातादिक सर्वत्र प्रसन्न होऊन मंगल देवोत असे म्हणून इळामग्ने (३) हा मंत्र म्हणावा. व इळा मुपह्वयते (४) हाही मंत्र म्हणून हिरण्यानें पात्र वाजवावे. व या नांदीश्राद्धानें नांदीं मुखदेवता प्रसन्न होवोत. या ठिकाणीं विवाह उपनयनाचेवेळीं मंडपदेवता स्थापन करितात व नंतर अहेर करावा.

नंतर केलेल्या कर्माची सांगतां होण्याकरितां अनेक गोत्रांच्या ब्राह्मणांची गंधादिकांनीं पूजा करतो व त्यांना भूयसी दक्षिणा देतो म्हणून पाणी सोडावे नंतर उत्तिष्ठ (५) हा मंत्र व यांतुदेव (६) हाही मंत्र म्हणून अक्षता टाकाव्या व आवाहितदेवतांचें उत्थापन करावे.

वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये
बहरोट लेणी

**बहरोट लेणी** ही ***बारड*** या नावाने ओळखले जाणारे, डहाणु (महाराष्ट्र) जवळील भारतातील एकमेव पारशी / झोराष्ट्रियन गुंफा मंदिर आहे. बहरोट गुंफा गुजरात राज्यातील संजान पासून २५ कि.मी. अंतरावर दक्षिणेला असून त्या बोर्डी गावापासून ८ किमी अंतरावर वसलेल्या आहेत तसेच राष्ट्रीय महामार्ग ४८ वरील  तलासरी पासून ९ कि.मी. वर आहे.ह्या्या लेणी बौद्ध भिक्खुंनी उत्खनन केलेल्या बौद्ध लेणी होत्या. इ.स. १३९३ साली मुहम्मद बिन तुघलक या अलाफ खान यांनी संजन येथील भिक्खूंच्या या आश्रयस्थानावर आक्रमण केल्यानंतर, ते या पर्वतांमध्ये १३ वर्षे लपून बसले होते. या काळात (१३९३ - १४०५) 'इरानशाह ज्योत' **बराडकडे** हलविण्यात आला. आजही, पवित्र जळत आहे आणि जगातल्या समर्पित अग्नीचा सर्वात प्रतिष्ठित दर्जा दिला जातो. बहरोट गुंफांना जागतिक वारसा स्थळ घोषित केले गेले आहे आणि भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (एएसआय)च्या अंतर्गत हे एक संरक्षित स्मारक आहे. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी
वर्ग:बौद्ध लेणी
वर्ग:पारशी धर्म
वर्ग:पालघर जिल्हा
दलित ख्रिस्ती साहित्य संमेलन

प्रसिद्ध मराठी लेखक सत्यवान नामदेव सूर्यवंशी हे मराठी दलित ख्रिस्ती समाजातर्फे भरणाऱ्या  'दलित ख्रिस्ती साहित्य संमेलन' नावाच्या संमेलनाचे अध्यक्ष होते.  ते संमेलन केव्हा आणि कुठे भरले होते याची माहिती नाही. 

## संदर्भ
http://noteszaroka.blogspot.in/2014/05/s-n-suryawanshi-devoted-to-cause.html 

पहा : साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
सत्यवान नामदेव सूर्यवंशी

आचार्य सत्यवान नामदेव सूर्यवंशी (जन्म : हंगा-अहमदनगर जिल्हा, ३१ मार्च, १९१६) हे एक मराठी कादंबरीकार, नाटककार, आणि कीर्तनकार होते. ते 'आपण' नावाच्या साप्ताहिकाचे संस्थापक संपादक होते. त्यांनी लिहिलेल्या पुस्तकांची संख्या २०० च्या आसपास आहे.

## स.ना. सूर्यवंशी यांनी लिहिलेली पुस्तके
* अगा जें कल्पिलें नाहीं
* गोल देऊळ
* चटकचांदणी

## सन्मान
* दलित ख्रिस्ती साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद
* पुणे येथे भरलेल्या ८व्या मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद (१९७२)

(अपूर्ण)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म
विजय खातू

**विजय रामकृष्ण खातू** (इ.स. १९५४ - २६ जुलै, इ.स. २०१७) हे गणपतीच्या मूर्ती बनवणारे मूर्तिकार होते. त्यांनी ४० वर्षांमध्ये गणपतीच्या २५ फुटापर्यंत उंची असलेल्या सुमारे २५० मूर्ती बनवल्या.  मुंबईतील परळ भागात रेल्वे वर्कशॉपजवळ त्यांचा मूर्ती तयार करण्याचा कारखाना आहे. 

विजय खातू यांचे वडील पोदार कापड गिरणीत सुमारे ३० वर्षे नोकरीला होते. स्वतः विजय खातूंनीही स्वदेशी कापड गिरणीत, ती बंद होईपर्यंत, सुमारे ६ वर्षे काम काम केले. 

वर्ग:मराठी शिल्पकार
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
इयान ब्लॅकवेल

**इयान डेव्हिड ब्लॅकवेल** (१० जून, १९७८:चेस्टरफील्ड, डर्बीशायर, इंग्लंड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी व फिरकी गोलंदाजी करतो.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जोगा परमानंद

**जोगा परमानंद** (माघ वद्य चतुर्थी, शके १२६०(इ.स. १३३८)? - ??) हे एक मराठी संत होते. 

परमानंद हे त्यांचे गुरू होत.

महीपतींनी *भक्तविजय* ग्रंथात त्यांची माहिती दिली आहे. त्या माहितीनुसार जोगा परमानंद हे बार्शीचे राहणारे पण पंढरपूरच्या पांडुरंगाचे भक्त होते. त्यांच्या साधुवृत्तीमुळे आणि कडकडीत वैराग्यामुळे लोकांना त्यांच्याविषयी खूप आदर वाटे. 

रोज बार्शीच्या भगवंताच्या दर्शनास जाताना तोंडाने एकेक गीतेचा श्लोक म्हणायचा आणि एकेक दंडवत घालायचा असा जोगा परमानंदांचा नेम होता. एके दिवशी नेसत्या पितांबराचा मोह पडल्याने त्यांची आरतीची वेळ चुकली आणि त्यांच्या मनाने कायमची विरक्ती घेतली. 

बार्शी येथे जोगा परमानंदांची समाधी आहे.

जोगा परमानंदांचे काव्य भक्तिरसपूर्ण आहे. त्यांनी काही अभंग, पदे आणि आरत्या रचल्या आहेत. त्यांना चिलीम ओढायचे व्यसन होते. त्या विषयावर रचलेले त्यांचे गुरगुडी नावाचे रूपकात्मक पद लोकप्रिय झाले होते. विसोबा खेचर हे जोगा परमानंदांचे लेखनिक होते असे सांगितले जाते.

## गुरगुडीच्या काही ओळी
बैसोनी संताघरीं हो | घेतली गुरगुडी ||धृ||

आधी ब्रह्मांड नारळ | मेरू सत्त्व तो अढळ | निर्मळ सत्रावीचे जळ | सोहे गुरगुडी, गुरू गोडी ||१||

चिलमी त्रिगुण विविध | वैराग्य विरळ धडधडीत ||२||

सावधान लागुनिया नळी | मीपण झुरका विरळा गिळी | जन्म मरणाची मुरकुंडी सांभाळी | धूर विषयाचा सोडी ||३||

लागला गुरूगोडीचा छंद | त्याला प्रसन्न परमानंद | जोगा स्वामी तो अभंग | गुरूचरण न सोडी ||४||

वर्ग:मराठी संत
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कबीर अली

**कबीर अली** (७ मार्च, १९८३:बर्मिंगहॅम, वेस्ट मिडलॅंड्स, इंग्लंड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व लेगब्रेक गोलंदाजी करतो.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ॲशली गाइल्स

thumb|ॲशली गाइल्स
**ॲशली फ्रेझर गाइल्स** (१९ मार्च, १९७३:चेर्ट्सी, सरे, इंग्लंड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व डाव्या हाताने फिरकी गोलंदाजी करतो.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रिचर्ड डॉसन

**रिचर्ड केव्हिन जेम्स डॉसन** (४ ऑगस्ट, १९८०:डॉंकॅस्टर, यॉर्कशायर, इंग्लंड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व ऑफब्रेक गोलंदाजी करतो.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
निक नाइट

**निकोलस व्हेरिटी** *निक* **नाइट** (२८ नोव्हेंबर, १९६९:वॉटफर्ड, हर्टफोर्डशायर, इंग्लंड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी व उजव्या हाताने मध्यमगती गोलंदाजी करायचा.

खेळाडू म्हणून निवृत्त झाल्यावर नाइट क्रिकेट सामन्यांचे समालोचन करतो.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दशक्रिया

**दशक्रिया** हा हिंदू चालीरीतींनुसार व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर दहाव्या दिवशी करण्यात येणारा विधी आहे. व्यक्तीच्या निधनानंतर अस्थिसंचयन करण्यापासून ते दहा दिवसापर्यंत विविध विधी यामध्ये समाविष्ट होतात. त्यामध्ये स्नान, मृत्तिकास्नान, एकपिंडदान, विषमश्राद्ध, वपन, पाच मडक्यांवर पोळ्या, छत्र, पादुका, कावळा शिवणे अशा विविध विधींचा समावेश होतो.

हिंदू धर्मशास्त्राप्रमाणे मृत्युनंतर दहा दिवस आत्मा पृथ्वीतलावर वास करतो. दहावा विधी केल्यानंतर त्याच्या इच्छा तृप्त न झाल्यास त्याला मुक्ति मिळत नाही. इच्छा राहिल्या नसल्यास दहाव्याच्या भाताच्या पिंडाला कावळा शिवल्यास मुक्ति मिळते, कारण कावळ्याच्या रूपात आत्मा असतो अशी धारणा आहे. परंतु कधीकधी कावळा शिवत नाही अशा वेळेस ब्राह्मण दर्भाचा कावळा स्पर्श पिंडाला करून कावळा शिवला असे मानतात.
## आख्यायिका
दशक्रियेविषयीची खालिल आख्यायिका प्रसिद्ध आहे.

एकदा श्रीराम आणि सीतामाता वनवासात विश्राम करीत असतात. तेथे एक कावळा येतो आणि तो सीतामातेला त्रास देत असतो. काही केल्या तो त्यांचा पिच्छा सोडत नाही, तेव्हा त्रासून त्या श्रीरामांना उठवतात आणि कावळा त्रास देत आहे अशी तक्रार करतात. त्यावेळेस श्रीरामांकडे धनुष्यबाण तसेच दुसरे कोणतेही शस्त्र नसते, म्हणून ते जवळच पडलेली एक गवताची काडी (दर्भ) मंत्रून कावळ्यावर फेकतात, तो दर्भ कावळ्याच्या एका डोळ्याचा वेध घेतो आणि कावळा एका डोळ्याने आंधळा होतो म्हणून कावळ्याला 'एकाक्ष' सुद्धा म्हणतात.
त्याच वेळेस सीता माता त्याला शाप देतात की तू एकाक्ष असल्याने सर्वजण  तुला अशुभ मानतील, तेव्हा कावळा गयावया करून उःशाप मागतो तेव्हा त्याची दया येऊन सीता त्याला उःशाप देते की, मनुष्य मृत झाल्यावर त्याच्या दहाव्याच्या पिंडाला तू स्पर्श केल्याशिवाय त्या व्यक्तीचा आत्मा मुक्त होणार नाही आणि शिवाय ही दर्भाची काडी सुद्धा त्यावेळेस उपयोगी पडेल अशी आख्यायिका आहे.

## हे सुद्धा पहा
* सोळा संस्कार 
* अंत्येष्टी

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिंदू परंपरा
वर्ग:श्रद्धा
वर्ग:पुराणे
वर्ग:पराश्रद्धा
क्रेग कीस्वेटर

**क्रेग कीस्वेटर** (जन्म : जोहान्सबर्ग-दक्षिण आफ्रिका, २८ नोव्हेंबर १९८७) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व उजव्या हाताने ऑफब्रेक गोलंदाजी करतो. कीस्वेटर यष्टिरक्षक आहे.

वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वृत्ती (हिंदू धर्म)

हिंदू धर्मातील मान्यतेनुसार तीन **वृत्ती** आहेत.

**प्रियवृत्ति :** - इष्टदर्शनापासून होणारी वृत्ती.

**सोदवृत्ति :** - इष्टवस्तूच्या लाभापासून होणारी वृत्ती.

**प्रमोदवृत्ति** - म्हणजे इष्टविषयाच्या भागापासून उत्पन्न होणारी वृत्ती.

## संदर्भ
* सार्थ पंचदशी - तात्वविवेकःश्लोक ३६

वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:अध्यात्म
चार वाणी

नामस्मरण करताना आपल्याला चार वाणींचा आधार घ्यावा लागतो, त्या चार वाणी म्हणजे

1. **वैखरी वाणी** = जी आपण उच्चार करतो ती.

2. **मध्यमा वाणी** = जी आपण मंद मंद गुणगुणतो ती.

3. **पश्यन्ती वाणी** = नामस्मरण साधनेतील स्मरण निजध्यासन अवस्था म्हणजे पश्यन्ती वाणी होय यात साधक इंद्रियांच्या क्षुद्र आनंदाकडे खेचला जात नाही.

4. **परा वाणी** = या वाणीत साधक जास्तवेळ थांबुशकत नाही, पश्यन्ती वाणीतून साधक वीज चमकावी तसा परावाणीत पुन्हा पुन्हा प्रवेश करून पुन्हा पुन्हा पश्यन्ती वाणीत परततो काही वेळा ती अवस्था तीव्र आंदोलीत होते त्या वेळी साधकाला अंतःकरणातील भगवंताचे काही क्षण का होईना दर्शन होते. त्या दर्शन होण्यालाच

"देवाचीये द्वारी उभा क्षणभरी ।"

असे संत ज्ञानेश्वर माऊलींनी संबोधले आहे.

## तंत्रमार्गातील विचार 
तंत्रमार्गामध्ये या चार वाणीचा विचार झालेला आहे. 

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:अध्यात्म
वर्ग:याद्या
सूक्ष्म शरीर

पांच ज्ञानेंद्रियें, पांच कर्मेद्रियें, पंच प्राण, मन आणि बुद्धि हीं सत्रा मिळून एक सूक्ष्म शरीर झालें आहे. यालाच वेदांती लिंगशरीर असें म्हणतात. ॥२३॥

वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान
वर्ग:अध्यात्म
वर्ग:हिंदू धर्म
डग्लस मेरिलिये

**डग्लस ॲंथोनी** *डगी* **मेरिलिये** (२४ जून, इ.स. १९७८:हरारे, झिम्बाब्वे - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी व ऑफब्रेक गोलंदाजी करायचा. याने फलंदाजी करताना यष्टिरक्षकाच्या वरून मारलेला फटका *मेरिलिये शॉट* म्हणून प्रसिद्ध झाला.

वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पंचकोश

**पंचकोश** हे मानवी शरीरातील पाच कोश मानले जातात.  हे कोश अन्नमय, प्राणमय, मनोमय, विज्ञानमय आणि आनंदमय, या नांवानें प्रसिद्ध आहेत. 

या पांच वेष्टनांत आत्मा गुंडाळला असल्यामुळें आपल्या स्वरूपाला विसरून जन्ममरणरूप संसार पावतो. कोशांत सांपडलेला कीटक जैसा आंतल्याआंत धडपडतो, त्याप्रमाणें आत्म्याचीही अवस्था झाल्यामुळें वरील अन्नादि आच्छादनांस **कोश** असें म्हणतात. व्यक्तीच्या विकासासाठी हे पाच कोश महत्त्वाचे मानले जातात. पंचकोश विकसनातून श्रेयस आणि प्रेयसाची प्राप्ती होते असे मानले जाते. 

अन्यव व्यतिरेकाचे योगानें असें जें आम्ही म्हटलें त्याचा अर्थ येथें सांगणें अवस्थ आहे. अन्वय म्हणजे ण्खाद्या गोष्टीचें किंवा स्थितीचें दुसऱ्याबरोबर असणें आणि व्यतिरेक म्हणजे तिच नसणें. ‘ अमुक गोष्ट असली तर अमुक असलीच पाहिजे ’ असा जो नियम त्यास अन्वय असें म्हणतात. आणि ‘ एक नसेल तर दुसरीही असणार नाहीं ’ या नियमास व्यतिरेक असें म्हणतात. हे दोन नियम लावून पाहिले असतां दोन गोष्टीचें साहचर्य किंवा कार्यकारणभाव चांगला समजतो. आतां हे नियम आत्मविवेचनास लावून दाखवितों. स्वप्नावस्थेंत स्थूल देह जो अन्नमय कोश याचें मुळींच भान नसून स्वप्न पाहणारा जो साक्षी आत्मा त्याचें भान असतें. म्हणून येथें स्थूल देहाचा व्यतिरेक असून आत्म्याचा अन्वय आहे. म्हणून आत्मा नित्य आणि स्थूल देह अनित्य असें अन्वयव्यतिरेकानें सिद्ध झालें. ॥३८॥

तसेंच, सुषुप्तीमध्यें लिंगदेहाचें मुळींच भान नाहीं म्हणून येथें लिंगदेहाचा व्यतिरेक आहे आणि अभावसाक्षित्वें करून आत्म्याचें येथेंही स्फुरण आहे, म्हणून त्याचा येथें अन्वय आहे; म्हणून त्याचा नियमावरून आत्मा नित्य आणि लिंगदेह अनित्य असें ठरलें. 

वर आम्ही पंचकोशविवेचन करण्याचा उपक्रम करून, अन्नमय कोशाच्या विवेचनानंतर दुसरा जो प्राणमय कोश तो येथें सांगणें योग्य असून मध्येंच लिंगदेह कोठून आणिला, अशी कोणी शंका घेईल, तर तिचें समाधान असें आहे कीं, प्राणमय, मनोमय आणि विज्ञानमय या तीनही कोशांचा समावेश एका लिंगदेहांतच होतो असें आम्हीं पूर्वीच सांगितलें आहे, तेव्हां त्या लिंगशरीराचें विवेचन केलें असतां अर्थातच गुण आणि अवस्थाभेदेंकरून, प्राणादिक तीन कोशाचें विवेचन झाल्यासारखेंच आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:अध्यात्म
इंद्रिये (हिंदू तत्त्वज्ञान)

सारथि जसा रथास जोडलेल्या घोड्यांचे नियमन करण्याविषयी प्रयत्न करितो त्याप्रमाणे विषय क्षणभंगुर आहेत  इत्यादी जाणणाऱ्या पुरुषाने आपल्याकडे ओढून नेणाऱ्या विषयांचे ठयी रहाणाऱ्या इंद्रियांचे नियमन करण्याविषयी यत्न करावा. ॥८८॥

पूर्वीच्या ज्ञानी पुरुषांनी जी अकरा इंद्रिये सांगितली आहेत ती आधुनिकांच्या ज्ञानाकरिता मी संपूर्णपणे त्यांच्या नावांसह व कर्मांसह क्रमाने सांगतो. ॥८९॥
श्रोत्र, त्वक, नेत्र, रसना व पाचवे घ्राण, वाक, पाणी, पाद, पायु व दहावे उपस्थ होय. ॥९०॥

या दहा इंद्रियातील श्रोत्रादिक जी पहिली पांच इंद्रिये ती ज्ञानाची साधने असल्यामुळे ज्ञानेंद्रिये होत. 

व वागादि जी क्रमाने दुसरी पाच इंद्रिये सांगितली आहेत ती भाषण करणे  इत्यादी कर्माची साधने असल्यामुळे कर्मेंद्रिये होत, असे इंद्रियवेत्ते सांगतात. ॥९१॥

अकरावे इंद्रिय मन होय असे जाणावे. ते आपल्या संकल्पगुणाने वर सांगितलेल्या दोन्ही इंद्रियांच्या गणांचे प्रवर्तक आहे. म्हणून एक मन जिंकले असता इंद्रियांचे हे दोन्ही समूह जिंकल्यासारखे होतात. ॥९२॥
इंद्रिये विषयांचे ठायी आसक्त झाली असता दृष्ट व अदृष्ट दोष निःसंशय प्राप्त होतात. पण तेच त्यांचे उत्तम प्रकारे नियमन केले असता मोक्षादि पुरुषार्थांची योग्यता हीच सिद्धि प्राप्त होते. ॥९३॥

वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान
वर्ग:अध्यात्म
खाणी (हिंदू तत्त्वज्ञान)

भारतीय हिंदू वेदांत दर्शनानुसार सृष्टी ही चार प्रकारच्या निर्मितीत मोडते, म्हणजे कोणताही सजीव प्राणी हा चार प्रकाराने जन्माला येतो.

* जारज
* अंडज
* स्वेदज
* उद्भिज

### जारज 
गाय, म्हैस  इत्यादी पशु, हरिणे, ज्यास दोन्हीकडे दात आहेत असे व्याल, राक्षस, पिशाचे व मनुष्ये हे जरायुज प्राणी आहेत. जरायु म्हणजे वार; त्यातून हे प्राणी बाहेर पडतात म्हणून ते **जरायुज** होत. ॥४३॥

### अंडज 
पक्षी, सर्प, नक्र, मत्स्य, कासवे व अशाच प्रकारचे सरडे  इत्यादी स्थलचर व शंखादि जलचर प्राणी ते अंडज होते. हे प्रथम अंड्यात होतात व नंतर त्यातून निघतात म्हणून हे **अंडज** होत. ॥४४॥

### स्वेदज 
चिलटे, उवा, माशा, ढेकूण  इत्यादी प्राणी व तसेच प्रत्यक्ष उष्णतेपासून होणारे मुंग्यासारिखे व असेच दुसरेही प्राणी स्वेदज होय. स्वेद म्हणजे पार्थिव पदार्थास उष्णतेमुळे प्राप्त होनारा ओलसरपणा, त्याच्यापासून वरील प्राण्यांची उत्पत्ति होते म्हणून त्यास **स्वेदज** म्हणतात. ॥४५॥

### उद्भिज्ज 
वृक्षादि स्थावर पदार्थ **उद्भिज्ज** आहेत. कारण, ते बीज व भूमी यांस फोडून वर येत असतात. पण त्यांच्यामध्ये दोन प्रकार आहेत. काही बीजापासून निर्माण होतात व काहींच्या शाखा भूमीत पुरल्या तरी त्याच्यापासून वृक्ष होतात. आता त्यात ज्या औषधी असतात त्यांची फळे पक्व झाली की, त्या मरतात व त्यास पुष्कळ फुले व फळे येतात. ॥४६॥

**संदर्भ** : अध्याय १ला मनुस्मृती

वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञान
वर्ग:हिंदू धर्म
वर्ग:अध्यात्म
केसरीया स्तूप

thumb|right|300px|केसरीया स्तूप
**केसरीया स्तूप** हा बिहारच्या पूर्व चंपारण जिल्ह्यात, पाटण्यापासून ११० किमी (६८ मैल) अंतरावर असलेल्या केसरीया येथील बौद्ध स्तूप आहे. हा स्तूप ३० एकर परिसरामध्ये पसरलेला आहे.  जवळजवळ १,४०० फूट (४३० मीटर) वर्तुळाकार आणि १०४ फूट (३२ मीटर) उंची असलेला हा जगातील सर्वात उंच स्तूप आहे.

## इतिहास 
भारतीय पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ के.के. मोहम्मद यांच्या नेतृत्वाखालील केलेल्या उत्खननादरम्यान इ.स. १९५८ मध्ये हा स्तूप सापडला होता. हा स्तूप इ.स. २०० ते इ.स. ७५० या दरम्यान निर्माण झाला असून चौथ्या शतकातील राजा चक्रवर्ती यांच्याशी संबंधित असण्याची शक्यता आहे. स्थानिक लोक या स्तूपाला "देवळा" म्हणतात, म्हणजे "ईश्वराचे घर". या उत्खननापूर्वी, त्यांचा असा विश्वास होता की त्याखाली राजा भिमानेे बांधलेले शिवमंदिर आहे.

भारतीय सर्वेक्षण संस्थेने स्तूपाला  राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित केले आहे. पण एक लोकप्रिय पर्यटन आकर्षण असूनही, केसरीया अद्याप विकसित झालेले नाही आणि स्तूपाचा मोठा भाग अद्याप झाडीमध्येच आहे

## हे सुद्धा पहा 
*धमेक स्तूप
*चौखंडी स्तूप
*सारनाथ
*बौद्ध विहारांची यादी

## संदर्भ आणि नोंदी 
## बाह्य दुवे 
* केसरीया के बौद्ध स्तूप की सैर
* केसरीया स्तूप, दैनिक जागरण

वर्ग:बिहारमधील बौद्ध विहारे
वर्ग:भारतातील स्तूप
वर्ग:बिहारचा इतिहास
वर्ग:बौद्ध पुरातत्त्वशास्त्रीय स्थळे
लपाछपी

**लपाछपी** किंवा **लपंडाव** हा मुलांचा लोकप्रिय खेळ आहे जो कमीत कमी दोन (सामान्यतः तीन किंवा जास्त) खेळाडूंसोबत खेळाला जातो. यामध्ये निवडलेला एक खेळाडू डोळे बंद करून पूर्वनिर्धारित संख्येपर्यंत मोजतो आणि तोपर्यंत इतर खेळाडू ठरवलेल्या निश्चित प्रदेशात लपतात. संख्या मोजून झाल्यावर निवडलेला खेळाडू "आलो रे आलो" म्हणतो आणि लपलेल्या खेळाडूंना शोधतो. शोधणाऱ्या खेळाडूवर राज्य आहे असे म्हणतात. सगळे लपलेले खेळाडू सापडल्यावर खेळ संपतो. जो खेळाडू पहिल्यांदा सापडतो, तो हरतो आणि पुढच्या डावात त्याच्यावर राज्य येते.

जगभरात वेगवेगळ्या नावांनी या खेळाचे विविध प्रकार खेळले जातात.

वर्ग:विस्तार विनंती
वर्ग:खेळ
लपाछपी (चित्रपट)

**लपाछपी** हा २०१७ सालचा, विशाल फुरिया दिग्दर्शित आणि जितेंद्र पाटील निर्मित मराठी भयपट आहे. पूजा सावंत या चित्रपटात मुख्य भूमिकेत आहे. तसेच उषा नाईक, विक्रम गायकवाड आणि अनिल गवस यांनी देखील महत्त्वाच्या भूमिका साकारल्या आहेत. हा चित्रपट १४ जुलै २०१७ला प्रकाशित करण्यात आला होता.

## कथानक
तुषार (विक्रम गायकवाड) याला पैसे परत करण्यासाठी गुंड मारहाण करतात. अधिक त्रासापासून  वाचण्यासाठी तो त्याची   गरोदर पत्नी नेहाला (पूजा सावंत) घेऊन त्याचा ड्रायव्हर भाऊरावच्या गावी जातो. गावात तुषार आणि नेहा या दोघांची ऊसाच्या मळ्यावरच्या घरात व्यवस्था केली जाते. भाऊराव आणि त्याची पत्नी तुळसाबाई (उषा नाईक) तुषार आणि नेहाची काळजी घेतात.  दोन दिवस झाल्यावर शहरातील परिस्थिती पहायला तुषार एका दिवसासाठी शहरात जातो. या एका दिवसात नेहाला तुळसाबाईच्या विचित्र स्वभावाचा अनुभव येतो. तसेच तिची तीन लहान मुलांबरोबर भेट होते. तुषार परत आल्यावर नेहा त्याचे मन वळवून त्याच्याबरोबर शहरात जायला निघते. पण भाऊराव आणि तुळसाबाई तुषारला आणि नेहाला मारहाण करून पकडतात आणि मांत्रिकाकडून त्यांच्यावर जादू करवतात. भाऊराव आणि तुळसाबाईच्या घरावर त्यांनी खून केलेल्या भावजयेच्या भूताचं सावट असतं. भावजयेचं भूत आठव्या महिन्यातील स्त्रिला झपाटून आठव्या महिन्यात तिचा गर्भपात करत असतं. भूताचे सावट नष्ट करण्या साठी त्यांच्या घरात गरोदर बाईने आठव्या महिन्यात तीन दिवस एकटे राहणे आवश्यक असते. यासाठीच भाऊरावाने तुषार आणि नेहाला मळ्यावर आणलेलं असतं. नेहा कशीबशी तीन दिवस घरात राहते आणि या तीन दिवसात तिला भयानक अनुभव येतात. या अनुभवातून तिला भाऊराव, तुळसाबाई आणि प्रतापराव यांनी भावजयेवर केलेल्या अत्याचाराची जाणीव तर होतेच पण तिला घरातील अमानुष प्रथा पण कळते. 

तीन दिवस झाल्यावर तुषार , तुळसाबाई आणि भाऊराव परत येतात. नेहा त्यांना तिला त्यांची पापकर्मे कळल्याचं सांगते आणि तुषारला तूच प्रतापराव असल्याचं सांगून तिथून पळते. प्रतापराव, भाऊराव आणि तुळसाबाई तिला मारायला तिच्या मागे धावतात. पण भाऊरावाची पहिली पत्नी मध्ये येऊन भाऊरावावर वार करते आणि नेहाला पळून जायला मदत करते.

## कलाकार 
* पूजा सावंत - नेहाच्या भूमिकेत
* उषा नाईक - तुळसाबाईच्या भूमिकेत 
* विक्रम गायकवाड - तुषार उर्फ प्रतापरावच्या भूमिकेत
* अनिल गवस - भाऊरावच्या भूमिकेत 
* अपर्णा अंबवणे - कावेरीच्या भूमिकेत 
* धनश्री खंडकर - लक्ष्मीच्या भूमिकेत 
* हृदयनाथ राणे
*

## संगीत 
चित्रपटाच्या साउंडट्रॅकमध्ये फक्त २ गाणी होती आणि जुलै २०१७ मध्ये झी म्युझिकने रिलीज केली होती. संगीत उत्कर्ष धोटेकर, टोनी देवरी बासुमतरी, श्रेयस पुराणिक आणि रंजन पटनायक यांनी तयार केले होते. एक खेल लपाछपी चा (लोरी), स्वेश्री शसी यांनी लिहिलेली, मूळतः नंदिनी बोरकर यांनी गायली होती, परंतु नंतर रेखा भारद्वाज यांनी रेकॉर्ड केली. वैशाली सामंत यांनी दिल खुलास हे दुसरे गाणे गायले.

## निर्मिती 
## प्रदर्शन 
## प्रतिसाद 
लपाछपीने खालील पुरस्कार जिंकले:

ब्रुकलिन चित्रपट महोत्सव 2016 - स्पिरिट अवॉर्ड

स्पॉटलाइट हॉरर फिल्म अवॉर्ड्स 2016 - गोल्ड अवॉर्ड विजेता

माद्रिद आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव 2016 - अधिकृत निवड

* विजेता - सर्वोत्कृष्ट नवीन दिग्दर्शक
* नामांकन - सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री, सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री, सर्वोत्कृष्ट मूळ स्कोर, सर्वोत्कृष्ट संपादन

हॉरर हॉटेल फिल्म फेस्टिव्हल, ओहायो

* अधिकृत निवड, 4था स्थान विजेता

## पुनर्निर्मित 
छोरी (हिंदी भाषेतील रिमेक, विशाल फुरिया दिग्दर्शित)

## हे सुद्धा पहा 
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मराठी चित्रपट