open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
देवकी (गेवराई)

**देवकी** हे बीड जिल्ह्यातील गेवराई तालुक्यातील गाव आहे.

## लोकसंख्या 
या गावाची इ.स. २०११च्या जनगणनेनुसार  -- कुटुंब असून लोकसंख्या -- आहे. पैकी पुरूष लोकसंख्या -- तर स्त्रीयांची संख्या -- इतकी आहे. वयोगट ० ते ६ मधील बालकांची संख्या -- असून ते एकूण लोकसंख्येच्या -- % आहे. अनुसूचित जातीची लोकसंख्या -- (---%) असून त्यात --- पुरूष व -- स्त्रिया आहेत तर अनुसूचित जमातीचे -- लोक (--+%) असून त्यात --- पुरूष व --- स्त्रिया आहेत. 

## साक्षरता 
* एकूण  साक्षर  लोकसंख्या: 
* साक्षर पुरुष लोकसंख्या: 
* साक्षर स्त्री लोकसंख्या: 

## ग्रामसंसद 
## शैक्षणिक सुविधा 
## आरोग्य केंद्र 
*प्राथमिक आरोग्य केंद्र — 
*प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र — 
*पशुवैद्यकिय दवाखाना — 
*अंगणवाडी — 

## पिण्याचे पाणी 
#सार्वजनिक विहिरी —
#खाजगी विहिरी — 
#बोअर वेल — 
#हातपंप — 
#पाण्याची टाकी — 
#नळ योजना — 
#स्टॅंडपोस्ट — 
#नळ कनेक्शन — 
#वाटर फिल्टर — 

## नद्या 
## स्वच्छता 
## संपर्क व दळणवळण 
## बाजार 
## लोकजीवन
## धार्मिक स्थळे 
## आरोग्य 
## वीज 
## उत्पादन 
## संदर्भ 
## हे ही पहा 
वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे
द्रुपद

**द्रुपद** हा महाभारतातील पांचाल देशाचा राजा होता. हा द्रौपदीचा पिता आणि त्यायोगे पांडवांचा सासरा होता.

द्रुपद कुरुक्षेत्र युद्धात पांडवांचा पहिला सेनापती होता. रणांगणात त्याचा लहानपणीचा मित्र व नंतरचा कडवट शत्रू द्रोणाचार्याने त्याचा वध केला.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
धृष्टद्युम्न

इवलेसे
**धृष्टद्युम्न** द्रुपदाचा पुत्र आणि द्रौपदी व शिखंडीचा भाऊ. द्रोणाचार्यांचा वध करण्यासाठी द्रुपदाने यज्ञातून या भावा-बहीणीची निर्मिती केल्याचे सांगितले जाते. महाभारतातील युद्धातात धृष्टद्युम्न पांडवसेनेचा सरसेनापती होता. द्रोणाचार्यचा वध धृष्टद्युम्नने केला.

## जन्म
पांचाळ देशाचा राजा द्रुपदयाने पुत्रप्राप्तीसाठी *पुत्रकामी यज्ञ* केला. द्रोणाचार्य यांनी द्रुपद राजास युद्धात हरवुन अर्धे राज्य घेतल्यामुळे द्रोणाचार्यचा वध करण्यास द्रुपद राजाला पुत्र हवा असतो.
दोन ब्राह्मणांच्या मदतीने, द्रुपदने यज्ञ केले. यज्ञातुन सशस्त्र शक्तिशाली युवक धृष्टद्युम्न रथावर आपल्या बहीण द्रोपदसह प्रकट झाले. धृष्टद्युम्न यास पुर्वतः क्षत्रीय व धा‍र्मिक ज्ञान होते.

## युद्धात
आपल्या क्षत्रीय कौशल्याने आपल्या बहिणीस स्वंमवरात जिंकणाऱ्या ब्राह्मणाचे धृष्टद्युम्न पाठलाग करतो. व त्यास समजते की ब्राह्मण पांडुपुत्र अर्जुन आहे.   
कुरुक्षेत्रातील युद्धात, कृष्ण व अर्जुन यांच्या सल्ल्याने, धृष्टद्युम्नास पांडवसेनेचा सरसेनापती बनविण्यात येते.
## द्रोणाचार्य वध
कुरुक्षेत्रात एका क्षणी द्रोणाचार्य पांडवसेनेचा नरसंहार करीत असताना, कृष्णानी युधिष्ठिरास त्यास मारण्याची नीति सांगितली. द्रोणाचार्य जेव्हा शस्त्रधारी आहेत तेव्हा त्यांना हरवीने अशक्य होते. कृष्ण असा सल्ला देतो की द्रोणाचार्यपुत्र अश्वत्थामा याचा वध झाला आहे असे घोषित करायचे. या दुखःउपरांतच द्रोणाचार्य काही काळाखातिर आपले शस्त्र खाली टाकतील. 
कृष्ण युधिष्ठिरास युद्धातील नीतिमत्तेचा विजय होण्यास हे खोटे बोलणे आवश्यक असे समजावतो. पंरतु युधिष्ठिर बिचकल्याने भीम कौरवसेनेतील अश्वत्थामा नामक हत्तीचा वध करून "अश्वत्थामा मेला!, अश्वत्थामा मेला!" अशी घोषणा करतो.
जेव्हा ही खबर द्रोणाचार्यला समजते ते अविश्वासाने अचंबित होतात. ही खबरची शाहनिशा करण्यासाठी द्रोणाचार्य सत्यवचनी युधिष्ठिर कडे अश्वत्थामाचा वध झाल्याची बातमी खरी आहे का म्हणुन विचारतात. तेव्हा युधिष्ठिर म्हणतात "अश्वत्थामा मरण पावला आहे" त्याच बरोबर युधिष्ठिर कुजबुजतात की "नर की हत्ती" जे द्रोणाचार्यास ऐकु येत नाही. असे म्हणले जाते की युधिष्ठिर पूर्ण वाक्य जोरात बोलले परंतु कृष्णाच्या शंखनादाने वाक्याचा शेवटचा भाग द्रोणाचार्यास ऐकु येत नाही.
## मृत्यू
महाभारताचे मुख्य युद्ध संपल्यानंतर, द्रोणाचार्यांचा पुत्र अश्वथामा, कृपाचार्य व कृतवर्मा हे फक्त तिघेच कौरव सेनेत जिवंत रहातात. पांडवांनी कौरव सेनेचा पराभव केल्याचे, द्रोणाचार्य, कर्ण, दुर्योधन यांना कपट नीतीने पांडवांनी मारल्याचे शल्य अश्वथामाला डाचत असते व द्रोणाचार्य् वधाचा बदला घ्यायचा असतो. म्हणून पांडव सेना झोपलेली असताना, अश्वथामा झोपेतच धृष्टधुम्नवर हल्ला करतो व ठार मारतो. या हल्यात द्रौपदीची मुलेही अश्वथामाकडून पांडव समजून मारली जातात.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
कृपी

**कृपी** ही हिंदू धर्मातील *महाभारत* ग्रंथातील एक पात्र आहे. ही कृपाचार्यांची बहीण आणि कौरवांचे गुरू द्रोणाचार्य यांची पत्नी होती. 

महादेवांची प्राथना करुण कृपी आणि द्रोनाचार्य यांना अश्वत्थामा हा पुत्र झाला.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
विराट

इवलेसे
द्यूतामधे पराभूत झाल्यावर पांडवांना बारा वर्षांचा वनवास व एक वर्षाचा अज्ञातवास भोगण्याची अट लागू झाली होती. त्या अटीनुसार एक वर्षाच्या अज्ञातवासाचा काळ पांडवांनी व द्रौपदीने **विराट राजा**च्या राजवाड्यात व्यतित केला.

कंक असे नाव धारण करून राहाणाऱ्या युधिष्ठिरासमवेत राजा विराट द्युत खेळत असे.

विराट राजाच्या पत्नीचे व राणीचे नाव सुदेष्णा असे होते. या दोघांना उत्तर व उत्तरा अशी दोन अपत्ये होती. यापैकी उत्तरेचा विवाह अर्जुनाचा मुलगा अभिमन्यू याच्याशी झाला होता.

विराट राजाचा मेहुणा व सेनापती कीचक याचा वध भीमाने केला होता.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
उत्तर

हा विराट राजाचा पुत्र होता. विराट राजास उत्तर व उत्तरा हे पुत्र व पुत्री होते. यातील उत्तरेचा विवाह अर्जून पुत्र अभिमन्यू सोबत झाला होता.
धृष्टकेतु

**धृष्टकेतु** पांडवांकडून कुरुक्षेत्राच्या युद्धात लढलेला महारथी होता.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
सुभद्रा

इवलेसे
**सुभद्रा** ही महाभारतातील अर्जुनाची पत्नी व कृष्ण आणि बलराम यांची बहिण होती.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
वर्ग:यादव कुळ
वर्ग:रिकामी पाने
हिडिंब

**हिडिंब** हा महाभारतातील एक असुर राजा होता. हा भीमपत्नी हिडिंबेचा भाऊ असून आदि पर्वामध्ये भीमाने त्याचा वध केला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
बकासुर

**बकासुर** हा एक राक्षस होता. महाभारतातील कथेनुसार हा सध्याच्या पश्चिम बंगालमधील जंगलात राहत असे. याची भूक अतोनात होती व तो गावांत घुसून अन्न पळवून नेत असे तसेच मिळतील तितकी माणसेही खात असे. याला आळा घालण्यासाठी राजाने व गावकऱ्यांनी त्याला रोज एक गाडाभर अन्न आणि त्याबरोबर गाडाचालक यांचा बळी देण्याचे कबूल केले.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
शिखंडी

इवलेसे|भीष्म व शिखंडी

**शिखंडी** महाभारत या महाकाव्यातील एक पात्र. 

पितामह भीष्म यांचा वध करण्यासाठी सूडाच्या भावनेने अंबा हिने शिखंडीच्या रूपाने पुन्हा जन्म घेतला. (भीष्माने अंबेशी लग्न करण्यास नकार दिला होता.) शिखंडी हा तृतीयपंथी असून शिखंडीच्या रूपाने अंबेने जन्म घेतला असल्याचे भीष्माचार्यांना अवगत होते. महाभारत युद्धात पितामह यांनी कधीही शिखंडीकडे पाहिले नाही किंवा त्यावर शरसंधानही केले नाही.  श्रीकृष्णाच्या सांगण्यावरून शिखंडीच्या पाठीमागून अर्जुनाने बाण मारून पितामह भीष्म यांना रणभूमीत शरपंजरी (बाणांच्या शय्येवर) पाडले. 

या घटनेमुळे महाभारताच्या युद्धाला वेगळी कलाटणी मिळाली.

## जीवन वृत
शिखंडीचा जन्म मूलतः पांचाल राजा द्रुपदाच्या घरी कन्या म्हणून झाला.  तिच्या जन्माच्या वेळी, तिला मुलगी म्हणून नाही तर मुलगा म्हणून वाढवण्याचा इशारा होता.  त्यामुळे शिखंडी माणसाप्रमाणे वाढले.  त्यांना युद्धकलेचे प्रशिक्षण देण्यात आले आणि नंतर त्यांचे लग्नही झाले.  त्याच्या लग्नाच्या रात्री त्याच्या पत्नीने सत्य जाणून त्याचा अपमान केला.  शिखंडीला दुखापत झाली, आत्महत्येचा विचार करून ती पांचाळमधून पळून गेली.  तेव्हा एका यक्षाने त्याला वाचवले आणि त्याचे लिंग बदलून त्याला त्याचे पुरुषत्व दिले.  अशाप्रकारे शिखंडी पुरुष झाला आणि पांचालला परतला आणि पत्नी आणि मुलांसह आनंदी वैवाहिक जीवन जगला.  त्याच्या मृत्यूनंतर त्याचे पुरुषत्व यक्षाकडे परत आले.

## पुण्यपूर्ती आणि भीष्माचा अंत
कुरुक्षेत्राच्या युद्धात २० व्या दिवशी तो भीष्मांसमोर हजर झाला, पण भीष्मांनी अंबा म्हणून ओळखले आणि आपली शस्त्रे खाली ठेवली.  आणि मग अर्जुनाने अंबाच्या मागून भीष्मांवर् बाणांचा वर्षाव केला आणि भीष्माना बाणांच्या शय्येवर झोपवले.  अशा रीतीने भीष्माचा अर्जुनाकडून पराभव झाला, जो इतर कोणत्याही पद्धतीने पराभूत होऊ शकला नाही.

## शिखंडीवरील मराठी पुस्तके
* शिखंडी आणि न सांगितल्या जाणाऱ्या इतर कथा (सविता दामले; अनुवादित; मूळ लेखक : देवदत्त पट्टनायक)

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
हिडिंबा

इवलेसे
**हिडिंबा** ही महाभारतात वर्णिलेली एक राक्षसी होती. महाभारतातील वर्णनानुसार कौरवांनी पांडवांना जाळण्यासाठी केलेल्या खांडववन दहनाच्या कारस्थानानंतर पांडव वनांतून भटकत असतानाभीमाची हिच्याशी गाठ पडली. भीमावर हिचा जीव जडल्यावर हिने त्याच्याशी विवाह करण्याची इच्छा दाखवली. हिडिंबेच्या आग्रहाला मान्यता देऊन भीमाने अपत्यप्राप्तीपर्यंत तिच्यासमवेत दिवसभर राहून रात्री पुन्हा भावांसोबत राहण्याचे आश्वासन दिले. भीमापासून हिडिंबेला घटोत्कच नावाचा पुत्र झाला.

## संकीर्ण 
thumb|right|200px|मनाली येथील हिडिबेचे मंदिर
हिडिंबेला काही ठिकाणी, विशेषतः भारतातील हिमाचल प्रदेशात देवीप्रमाणे पुजले जाते. मनाली येथे हिडिंबेचे एक मंदिरही आहे.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
जयद्रथ

इवलेसे
**जयद्रथ** हा सिंधुदेशाचा नरेश वृद्धक्षत्र याचा पुत्र व महाभारतात उल्लेखिलेल्या सिंधु, शिबि  व सौवीर देशांचा राजा होता. धृतराष्ट्र व गांधारी यांची एकमेव कन्या असलेल्या दुःशलेशी याचा विवाह झाला. महाभारतीय युद्धात तो कौरवांच्या पक्षातून लढला व अर्जुनाच्या हातून मारला गेला. त्याच्या अनेक पुत्रांमध्ये सुरथ नावाचा एक पुत्र होता.

जयद्रथ हा पांडवांचा द्वेष करीत असे. त्याला बलाहक, आनीक, विदारण आदि सहा भाऊ होते.  हा एका स्वयंवरासाठी शाल्व देशाला जात असताना काम्यकवन नावाच्या गावात मुक्कामाला होता. त्याच्यासह त्याचे सहा भाऊ, शिबिकुलाचा राजपुत्र कोटिक, त्रिगर्तराजपुत्र क्षेमंकर, इक्ष्वाकुकुलातला सुपुष्पित आणि कलिंगपुत्र होते. त्याशिवाय इतर बारा राजपुत्र आणि त्यांचे सैन्य होते. शिकारीसाठी गेला असताना जयद्रथ पांडवांच्या वनवासातील आश्रमापाशी पोहोचला. तिथे फक्त द्रौपदी, तिची दासी आणि म्हातारे धौम्य ऋषी होते. जयद्रथाने आपल्या सैन्यासह तिथे जाऊन द्रौपदीला रथात घालून पळवून नेले. ते पाहून धौम्य ऋषींनी रथाचा पाठलाग करण्याचा प्रयत्‍न केला. पांडवांना हे समजताच त्यांनी दूर अंतरावर गेलेल्या जयद्रथाला गाठले आणि त्याच्याशी लढाई केली. तीत अनेक राजपुत्र मारले गेले. संपूर्ण सेनेचा नाश झालेला पाहून जयद्रथ पळाला,आणि भीम-अर्जुनांना बऱ्याच शोधानंतर सापडला. भीमाने त्याला खूप बडवले आणि त्याच्या केसाचे पाच पाट काढून त्याला आश्रमात आणले. त्याला मारून टाकले तर दुःशला आणि धृतराष्ट्र-गांधारी यांना फार दुःख होईल म्हणून भीमार्जुनांनी शेवटी त्याला युधिष्ठिराच्या विनंतीवरून जिवंत सोडून दिले. 

अशा प्रकारे पांडवांकडून अपमानित झालेल्या जयद्रथाने खूप तप केले व  भगवान शंकरांकडून पांडवांच्यावर विजय मिळावा असा वर मागितला. शंकराने अर्जुनाच्या अनुपस्थितीत कोणताही पांडव तुला हरवू शकणार नाही असा वर दिला. त्यामुळेच अर्जुनाच्या अनुपस्थितीत चक्रव्यूह भेदायला अभिमन्यूबरोबर गेलेले पांडव जयद्रथाला हरवू शकले नाहीत, आणि शेवटी अभिमन्यू मारला गेला.  त्याच्या प्रेताला जयद्रथाने लाथ मारली. हे समजल्यावर बाहेरून परत आलेल्या अर्जुनाने पुढच्या सूर्यास्ताच्या आत जयद्रथाला मारीन अशी प्रतिज्ञा केली. आणि आकाशात आलेल्या ढगांमुळे सूर्यास्त झाला असे समजून बाहेर पडलेल्या जयद्रथाला मारून अर्जुनाने ती प्रतिज्ञा पार पाडली.

जयद्रथाला त्याच्या पित्याने (वृद्धक्षत्राने) असा वर दिला होता की जो त्याचे मस्तक जमिनीवर पाडेल त्या पाडणाऱ्याच्या डोक्याचे शेकडो तुकडे होतील. श्रीकृष्णाने अर्जुनाला याबाबतीत इशारा दिला होता. अर्जुनाने जयद्रथाला बाण मारून त्याचे शिर असे उडवले की ते थेट शेकडो मैल दूर बसलेल्या जयद्रथाच्या वडिलांच्या मांडीवर पडले. वडील दचकून उभे राहिले आणि त्यांच्या मांडीवरले जयद्रथाचे मस्तक जमिनीवर घरंगळले. त्याक्षणी वडलांच्या डोक्याची शंभरावर शकले होऊन त्यांचा मृत्यू झाला. जयद्रथासमोर ‘हा सूर्य, हा जयद्रथ’ हे श्रीकृष्णाने अर्जुनाला म्हणलेले वाक्य मराठी भाषेत म्हण स्वरूपात प्रचलित आहे. 

## जयद्रथ वध (काव्य)
हिंदी कवी मैथिलीशरण गुप्त यांनी जयद्रथ वध नावाचे खंडकाव्य लिहिले आहे.(इ.स. १९१०). हे काव्य हरिगीतिका छंदामध्ये असून त्यात ७ सर्ग आहेत.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
उत्तरा

इवलेसे
**उत्तरा** ही अभिमन्यूची पत्‍नी होती. उत्तरा ही विराट राजाची कन्या होती. तिला अर्जुनाने बृहन्नडा वेशात नृत्याचे प्रशिक्षण दिले.

परीक्षित हा अर्जुनाचा नातू व अभिमन्यू आणि उत्तरा यांचा पुत्र होता. त्याच्या जन्माआधीच अश्वत्थामाने ब्रह्मास्त्र सोडून त्याला मारण्याचा प्रयत्‍न केला. परंतु श्रीकृष्णाने त्याला जीवन दिले.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
धौम्य आपोद

----
वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
वर्ग:रिकामी पाने
घटोत्कच

[thumb|right|250px|घटोत्कचाची व्यक्तिरेखा दर्शवणारा महाभारतावरील [जावी भाषा|जावी *वायांग* छायानाट्यातील चामड्याचा बाहुला.]]
**घटोत्कच** हा महाभारत युद्धात पांडवांच्या बाजूने लढलेला पराक्रमी योद्धा होता. तो भीम-हिडिंबा यांचा पुत्र होता. 

## महाभारतीय युद्धातील सहभाग 
महाभारतीय युद्धाच्या १४ व्या दिवशी जयद्रथाचा वध झाल्यानंतर युद्ध आणखीनच घनघोर झाले. दोन्ही बाजूंनी वेळेचे ताळतंत्र न ठेवता रात्रीदेखील युद्ध चालू ठेवले. रात्रीच्या वेळात घटोत्कचाच्या मायावी शक्ती अधिक सबल झाल्या व त्याने कौरव सैन्यामध्ये जबरदस्त धुमाकूळ घातला. त्याच्या पराक्रमाने त्यादिवशी युद्धाचे पारडे पूर्णपणे पांडवांच्या बाजूने झुकले. त्याचा पराक्रम पाहून दुर्योधनाला युद्ध त्याच दिवशी संपते की काय, अशी भीती वाटू लागली व त्याने कर्णाला इंद्राकडून मिळालेल्या शक्तीचा वापर करून घटोत्कचाचा वध करण्यास सुचवले. सुरुवातीस कर्ण तयार नव्हता. त्याला ती शक्ती अर्जुनावर वापरायची होती. परंतु दुर्योधनाच्या हट्टापुढे नाइलाज होऊन कर्णाने ती शक्ती घटोत्कचावर वापरली. त्याने घटोत्कच मृत्युमुखी पडला खरा, प‍रंतु मरतामरता आपले शरीर मोठे करून तो कौरवसेनेवर पडला आणि त्यामुळे आणखी मनुष्यहानी झाली.

घटोत्कचाला मारण्यासाठी कर्णाला इंद्राकडून मिळालेल्या अमोघ शक्तीचा वापर करावा लागल्यामुळे कृष्णाला हायसे वाटले. त्यामुळे पांडवांच्या व अर्जुनाच्या विजयाचा मार्ग सुकर झाला.

## घटोत्कचावरील मराठी पुस्तके
* प्रलयंकर (श्रीकांत र. फाटक)

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
दुर्वास

[इवलेसे|[शकुंतला|शकुंतलेवर क्रोधीत दुर्वास]]

वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी
वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
वर्ग:रिकामी पाने
उलूपी

इवलेसे|डावे

**उलूपी**, **उलुपिका** तथा **उलुची** ही एक नागकन्या व अर्जुनाची पत्नी होती. अर्जुन इतर पांडवांपासून वेगळा भटकत असताना त्याने उलूपीशी लग्न केले.

वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
जागतिक परिचारिका दिन

मे १२ हा दिवस जागतिक परिचारिका दिन म्हणून पाळला जातो.   इसवी सन १८५४साली झालेल्या क्रिमियन युद्धातील जखमी सैनिकांना मलमपट्टी करीत हिंडणारी आद्य परिचारिका(नर्स) फ्लॉरेन्स नाइटिंगेल यांचा हा जन्मदिवस आहे. फ्लॉरेन्स नाइटिंगेल यांना आधुनिक शु्श्रूषा शास्त्राची संस्थापिका समजले जाते.

## पार्श्वभूमी
इंटरनॅशनल कौन्सिल ऑफ नर्सेस (ICN) ने 1965 पासून हा दिवस साजरा केला आहे. 1953 मध्ये यू.एस.च्या आरोग्य, शिक्षण आणि कल्याण विभागातील अधिकारी डोरोथी सदरलँड यांनी प्रस्तावित केले की अध्यक्ष ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर यांनी "परिचारिका दिन" घोषित करावा;  पण त्याने ते मान्य केले नाही.

जानेवारी 1974 मध्ये, 12 मे हा दिवस साजरा करण्यासाठी निवडण्यात आला कारण हा दिवस आधुनिक नर्सिंगच्या संस्थापक फ्लॉरेन्स नाइटिंगेलचा जयंती आहे.  दरवर्षी, ICN आंतरराष्ट्रीय परिचारिका दिन किट तयार आणि वितरित करते.  किटमध्ये सर्वत्र परिचारिकांच्या वापरासाठी शैक्षणिक आणि सार्वजनिक माहिती सामग्री आहे.  1998 पासून, 8 मे हा वार्षिक राष्ट्रीय विद्यार्थी परिचारिका दिन म्हणून नियुक्त करण्यात आला.

हे सुद्धा पहा : जागतिक दिवस आंतरराष्ट्रीय दिवस

वर्ग:विशेष दिवस
बहुजन समाज पक्ष

**बहुजन समाज पक्ष** (मराठी नामभेद: **बहुजन समाज पार्टी** ; लघुरूप: **ब.स.प.**) हा भारतातील तिसरा सर्वात मोठा राष्ट्रीय राजकिय पक्ष आहे. हा आंबेडकरवादी, समाजवादी, लोकशाही या विचारसरणीचा एक राजकीय पक्ष आहे. हा पक्ष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या तत्त्वांस अनुसरून बहुजनहिताच्या उद्दिष्टाचा दावा करतो. इ.स. १९८४ साली कांशीराम यांच्या नेतृत्वाखाली याची स्थापना झाली. इ.स. २००३ सालापासून मायावती या पक्षाच्या अध्यक्षपदाची धुरा वाहत आहेत. *हत्ती* हे या पक्षाचे चिन्ह आहे. इ.स. २००९ साली झालेल्या भारताच्या पंधराव्या लोकसभेच्या निवडणुकींत या पक्षाने २१ जागा जिंकल्या. त्यायोगे पंधराव्या लोकसभेतील पक्षीय बलाच्या निकषावर हा चौथ्या क्रमांकाचा पक्ष होता. 
* या पक्षाचा प्रभाव प्रामुख्याने उत्तर प्रदेशात आहे.

## संदर्भ व नोंदी
## बाह्य दुवे 
* 


वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:दलित राजकारण
वर्ग:आंबेडकरवादी राजकीय पक्ष
भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष

**भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (भाकप)** हा भारतातील एक राजकीय पक्ष आहे.या पक्षाची स्थापना १९२५ साली कॉम्रेड डांगे उर्फ श्रीपाद अमृत डांगे यांनी केली. अन्य पक्षांच्या तुलनेत हा पक्ष वेगळा आहे.ह्या पक्षाचे विचार पूर्णपणे मार्क्सवादी आहेत. कार्ल मार्क्सने प्रतिपादन केलेल्या साम्यवादी अर्थव्यवस्थेचा या पक्षावर संपूर्ण प्रभाव प्रभावित आहे. भारतात काँग्रेस पक्षानंतरचा हा सर्वात जुना पक्ष आहे. मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षावर भारतात बंदी नसून माओवादी कम्युनिस्ट पक्षावर भारतात बंदी आहे.  माओवादी कम्युनिस्ट पक्ष हिंसेचे समर्थन करतो.

## महत्त्वाचे नेते 
*ए.बी. वर्धन

## पुस्तके
पुण्यामध्ये पीपल्स बुक हाऊस व मुंबईत लोकवाङ्‌मय गृह ही दुकाने साम्यवादी वाङ्‌मय मिळण्याचे प्रमुख ठिकाणे होती. आजही ही दुकाने आहेत, पण त्यांत इतरही पुस्तके मिळतात.

लोकवाङ्‌मय प्रकाशनाने शेकडो पुस्तके प्रसिद्ध केली आहेत. एक मोठी यादी http://shramikpratishthan.com/data/pdf/lokwadmay.pdfयेथे आहे.

## त्या यादीत नसलेल्या काही पुस्तिका
* गोवा मुक्तिसंग्रामात कम्युनिस्टांचे योगदान (प्रा. आनंद मेणसे)
* दुमदुमली ललकार .. (अविनाश कदम)
* निजामशाहीविरोधात कम्युनिस्टांचा लढा (ॲडव्होकेट भगवानराव देशपांडे)
* भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात कम्युनिस्ट पक्षाचे योगदान (प्रा. आनंद मेणसे)
* भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी आणि गिरणी कामगार चळवळ व संयुक्त महाराष्ट्राचा लढा (संजय चिटणीस)
* संयु्क्त महाराष्ट्राचा लढा आणि कम्युनिस्ट पक्ष : स्फूर्तिदायी स्मरण (विजय गणाचार्य)

कम्युनिस्ट
वर्ग:कम्युनिस्ट पक्ष
जनता दल (संयुक्त)

200 px|इवलेसे|जनता दलाचा ध्वज
**जनता दल (युनायटेड)** हा एक भारतातील एक राजकीय पक्ष आहे. सध्या हा पक्ष प्रामुख्याने बिहार व झारखंड ह्या राज्यांमध्ये कार्यरत असून नितीश कुमार हे विद्यमान पक्षाध्यक्ष आहेत. बिहार राज्यामध्ये जनता दलाचे नितीश कुमार हे मुख्यमंत्री आहेत तर १५व्या लोकसभेमध्ये जनता दलाचे २० खासदार आहेत.

२००३ साली जनता दल ह्या पक्षाच्या अनेक गटांनी एकत्रित येऊन संयुक्त जनता दलाची स्थापना केली. स्थापनेपासून भारतीय जनता पक्षाच्या राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीमधील घटक पक्ष असलेल्या जे.डी.यू.ने २०१३ साली एन.डी.ए.मधून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. २०१४ सालातील आगामी लोकसभा निवडणुकांमध्ये पंतप्रधानपदासाठी नरेंद्र मोदी ह्यांचे नाव पुढे आणण्याची भाजपची घोषणा हे ह्यामागील प्रमुख कारण होते.
आता २०१७ मद्ये पुन्हा भाजपा बरोबर युती केली आहे. आणि बिहार मद्ये सत्तेत आहे

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
राष्ट्रीय जनता दल

इवलेसे|निवडणुक चिन्ह
**राष्ट्रीय जनता दल** (संक्षिप्त RJD) हा एक भारतीय राजकीय पक्ष आहे, जो बिहार, झारखंड आणि केरळ राज्यांमध्ये सक्रिय आहे. या पक्षाची स्थापना १९९७ मध्ये लालू प्रसाद यादव यांनी केली होती. पक्षाचा आधार हा पारंपारिकपणे इतर मागासवर्गीय, दलित आणि मुस्लिम आहे आणि तो खालच्या जातींचा राजकीय चॅम्पियन मानला जातो.
* जनशक्ती जनता दल

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
समता पक्ष

**समता पार्टी** हा एक राजकीय पक्ष आहे जो जॉर्ज फर्नांडिस आणि नितीश कुमार यांनी 1994 मध्ये स्थापन केला होता. 
* 2000 मध्ये पहिल्यांदा नितीश कुमार 8 दिवसांसाठी बिहारचे मुख्यमंत्री झाले, नंतर त्यांनी 2003 मध्ये जनता दल (संयुक्त)ची स्थापना केली.
समता पक्षाचे विलीनीकरण केले, परंतु "ब्रह्मानंद मंडल" यांच्या विरोधामुळे समता पक्ष विलीनीकरण झाले नाही. निवडणूक आयोगाने पक्ष चालवण्यास परवानगी दिली, त्यानंतर **ब्रह्मानंद मंडल** पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष झाले.. बिहार विधानसभा निवडणुकीत 2020 मध्ये, पक्षाने उदय मंडल यांच्या नेतृत्वाखाली १० जागा लढवल्या, पण पक्षाला कोणतेही यश मिळाले नाही. समता पक्षाची संघटनात्मक निवडणूक नोव्हेंबर 2021 मध्ये झाली ज्यामध्ये पुन्हा ब्रह्मानंद मंडल राष्ट्रीय अध्यक्ष आणि उदय मंडल राष्ट्रीय सरचिटणीस म्हणून निवडून आले.

## मुख्यमंत्र्यांची यादी
## चिन्ह वाद
शिवसेनेत फूट पडल्यानंतर निवडणूक आयोगाने उद्धव ठाकरे यांच्या गटाला शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) असे नवीन नाव आणि निवडणूक चिन्ह म्हणून मशाल या चिन्हाचे वाटप केले, ज्यावर समता पक्षाने दावा केला आहे. समता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष उदय मंडल यांनी मशाल चिन्हासाठी दिल्ली उच्चन्यायालयात याचिका दाखल केली आहे,तिथे ही मागणी फेटाळली. हे प्रकरण आता सर्वोच्च न्यायालयात दाखल झाले आहे,परंतु अंतरीम स्थगितीसुद्धा मिळाली नाही. 

 

## बाह्य दुवे
ऑफिसियल वेबसाइट 

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
शिरोमणी अकाली दल

**शिरोमणी अकाली दल** (पंजाबी: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ) हा एक भारतातील एक प्रादेशिक राजकीय पक्ष आहे. भारताच्या पंजाब राज्यामध्ये कार्यरत असलेल्या ह्या पक्षाचे ध्येय शीख लोकांचे हित जपणे आणि धार्मिक व प्रादेशिक अस्मिता जोपासण्यास प्राध्यान्य देणे. या पक्षाची स्थापना १९२० साली करण्यात आली. पंजाबचे विद्यमान मुख्यमंत्री प्रकाशसिंग बादल हे अकाली दलाचे सदस्य व माजी अध्यक्ष असून त्यांचे पुत्र सुखबीर सिंग बादल हे विद्यमान पक्षाध्यक्ष आहेत.

पंजाबचे माजी मुख्यमंत्री सुरजीत सिंह बरनाला हे देखील अकाली दलाचे पक्षाध्यक्ष होते.

## बाह्य दुवे
*अधिकृत संकेतस्थळ 

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:पंजाब
लोक जनशक्ती पक्ष

**लोक जनशक्ति पक्ष** हा एक भारतातील राजकीय पक्ष आहे. या पक्षाचे अस्तित्त्व मुख्यत्वे बिहार राज्यात असून याची स्थापना राम विलास पासवान यांनी इ. स. २००० साली  केली.

या पक्षाचे लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास) आणि राष्ट्रीय लोक जनशक्ती पक्ष असे दोन हिस्से आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
आसाम गण परिषद

इवलेसे|आसाम गण परिषद चिन्ह

**आसाम गण परिषद** हा मुख्यत्वे आसाम राज्यात सक्रिय असलेलाप्रादेशिक राजकीय पक्ष आहे. सरकारबरोबरील वाटाघाटीतून  १९८५ आसाम करार झाला आणि त्याच वर्षी या पक्षाची स्थापना करण्यात आली. हा पक्ष गेली अनेक वर्षे आसाममध्ये सत्ताधारी पक्ष आहे.
या पक्षाचे पुढील प्रमाणे कार्य आहे.
* निर्वासितांचे प्रश्न सोडविणे.
* आसामचे सांस्कृतिक, भाषिक व सामाजिक वेगळेपण जपणे.
* आर्थिक विकासासाठी प्रयत्नशील असणे.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष

## संदर्भ यादी
तेलुगू देशम पक्ष

**तेलुगू देशम पक्ष** हा भारतातील आंध्र प्रदेश राज्यातील लोकप्रिय पक्ष असून एन.टी. रामाराव यांनी मार्च २९, १९८२ रोजी त्याची स्थापना केली होती. चंद्राबाबू नायडू हे या पक्षाचे अर्वाचीन नेते आहेत.

एन.टी. रामाराव 1983 मध्ये पक्षाच्या स्थापनेच्या ९ महिन्यांच्या आत आंध्रप्रदेशचे 10वे मुख्यमंत्री झाले आणि अशाप्रकारे आंध्रप्रदेशात पहिले बिगर काँग्रेस सरकार स्थापन झाले. [9] 1984 ते 1989 पासून 8 व्या लोकसभेत टीडीपी ही पहिली प्रादेशिक पार्टी बनली. [10]

विचारप्रणाली आणि प्रतीकवाद संपादन

तेलगू देसम पार्टी तेलुगू राष्ट्रवादी विचारधाराचा अवलंब करत आहे. तेलगू ते प्रादेशिक अभिमान आणि शेतकरी, मागासवर्गीय आणि मध्यमवर्गीय लोकांसाठी एक पक्ष यावर जोर देऊन काँग्रेसच्या पुढाकारासाठी पर्याय म्हणून ही स्थापना झाली. 1990 पासून, ग्रामीण भागाच्या खर्चावर आर्थिकदृष्ट्या एक व्यवसायिक आणि विकासात्मक दृष्टिकोन असल्याचे दिसून आले आहे. टीडीपी ध्वज फॉरग्राउंडमध्ये झोपडी, चाक आणि नांगर चिन्हांसह पार्श्वभूमी रंग म्हणून पिवळा वापरते. अधिकृत सायकल चिन्ह म्हणून एक सायकल वापरली जाते.

निवडणूक इतिहास संपादन

लोकसभा

आंध्रप्रदेश (1956-2014) मधील लोकसभा मतदारसंघांची एकूण संख्या 42 होते. 2014च्या विभाजनानंतर आंध्र प्रदेशातील 25 लोकसभा आणि तेलंगणमध्ये 17 लोकसभा मतदारसंघ आहेत. 

राष्ट्रीय संयुक्त आघाडीची स्थापना एन.टी.रामाराव, अध्यक्ष म्हणून झाली. चंद्राबाबू नायडूतुले यांच्या नेतृत्वाखाली अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या नेतृत्वातील एनडीए सरकारची भारताच्या पंतप्रधानपदी निवड झाली. तेलगू देसमधील लोकसभेचे 12 व्या अध्यक्ष म्हणून जी.एम.सी. बालयोगी होते.

वर्ष सार्वत्रिक निवडणुका जिंकली मतदारसंघांची संख्या बदलती टक्के मत बदल% 19848th लोकसभा 30-4.31% -1999 99 लोकसभा 2 283.2 9%  1.02% 199110ला लोकसभा13  112.96%  3.3%% 199611 लोकसभा 16  32.97%  0.01% 199812 व्या लोकसभा12  42.77%  0.20% 1 999-13 लोकसभे 2 9 .3.65%  0.83% 2004 14 वे लोकसभा 5 9 243.04%  0.61% 200 9 लोकसभेची 12.51%  0.33% 2014 16ला लोकसभा 16  102.52% ते 2.0.01%

मुख्यमंत्र्यांची यादी संपादन

एन.टी. राम राव फर्स्ट टर्म (9 जानेवारी 1 9 83 - 16 ऑगस्ट 1 9 84). दुसरी टर्म (16 सप्टेंबर 1 9 84 - 2 डिसेंबर 1 9 8 8). तिसरी संज्ञा (12 डिसेंबर 1 99 4 - 1 सप्टेंबर 1 99 5). चंद्रबाबू नायडू पहिल्यांदाच (1 सप्टेंबर 1995 - 13 मे 2004). दुसरा कार्यकाल (8 जून 2014 - पदाधिकारी) (2 जून 2014 पासून आजपर्यंतचे पोस्ट-विभाजित राज्याचे / नव्याने निर्माण झालेले आंध्र प्रदेशचे कार्यालय मानले जाणारे पहिले मुख्यमंत्री.

1984 मध्ये झालेल्या भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकीत तेलगू देसम पक्ष हा दुसऱ्या क्रमांकाचा पक्ष होता आणि 4.31% मतांपैकी 30 जागांवर विजय मिळविल्याने ते राष्ट्रीय विरोधी पक्ष बनण्याचे पहिले प्रादेशिक पक्ष बनण्याचे महत्त्व प्राप्त करीत होते.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:तेलुगू देशम पक्ष
हरियाणा विकास पक्ष

**हरियाणा विकास पक्ष** हा एक भारतातील राजकीय पक्ष आहे.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
झारखंड मुक्ति मोर्चा

**झारखंड मुक्ति मोर्चा** (संक्षेप: जे.एम.एम.) हा एक भारताच्या झारखंड राज्यातील एक प्रादेशिक राजकीय पक्ष आहे. बिरसा मुंडा ह्या अदिवासी योद्ध्याच्या जन्मदिनादिवशी १९७२ साली झारखंड मुक्ती मोर्चाची स्थापना केली गेली. झारखंडला स्वतंत्र राज्याचा दर्जा मिळवून देण्यात झारखंड मुक्ती मोर्चाचा मोठा सहभाग होता.

परंतु राजकारणापेक्षा गुन्हेगारांना आश्रय देणारा पक्ष अशी झारखंड मुक्ती मोर्चाची कुप्रसिद्धी झाली आहे. पक्षाचे संस्थापक व अध्यक्ष शिबू सोरेन ह्यांच्यावर खून, अपहरण इत्यदी अनेक आरोप असून केंद्र सरकारमध्ये मंत्री असताना कोर्टाने दोषी ठरवले गेलेले सोरेन हे आजवरचे एकमेव भारतीय राजकारणी आहेत. त्याचबरोबर २००९ सालच्या निवडणुकीमध्ये झारखंड मुक्ती मोर्चाकडून तिकिट मिळालेल्या सर्व उमेदवारांविरुद्ध गुन्हेगारी दाखले नोंदवले गेले होते.

२०१४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये झामुमोला केवळ २ जागांवर विजय मिळाला तर २०१४ विधानसभा निवडणुकीमध्ये हेमंत सोरेन ह्याच्या नेतृत्वाखालील झामुमोला ८२ पैकी १९ जागांवर विजय मिळवता आला.
२०१९-२० च्या निवडणुकीत या पक्षाने ८१ पैकी ३० जागा जिंकल्या.

वर्ग:झारखंडमधील राजकारण
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
द्रविड मुन्नेत्र कळघम

**द्रविड मुन्नेत्र कळघम् किंवा कळहम्** किंवा **द्रविड मुन्नेत्र कळघम ** (तमिळ: திராவிட முன்னேற்றக் கழகம் ; स्थानिक उच्चार: *तिमुका* , *तिमुक*; रोमन लिपी: *Dravida Munnetra Kazhagam* / *Dravida Munnetra Katchi* ; अर्थ: *द्रविड विकास संघटना*) हा तमिळनाडू, भारतातील एक राजकीय पक्ष आहे. 
* पेरियार यांच्या *द्रविडार कळगम्* (इ.स. १९४४ सालापर्यंत *जस्टिस् पार्टी* म्हणून परिचित) या पक्षापासून फुटून सी.एन. अण्णादुरै याने इ.स. १९४९ साली हा द्रविडी पक्ष स्थापन झाला. 
* भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस या राष्ट्रीय पक्षाचा अपवाद वगळता भारतातल्या एखाद्या राज्यातल्या विधिमंडळाच्या निवडणुका स्वबळावर जिंकून आपली राजवट स्थापण्याची विक्रमी कामगिरी करणारा तो पहिला राजकीय पक्ष आहे..

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 


वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:तमिळनाडूतील राजकीय पक्ष
अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस

**अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस** हा भारतातील एक राष्ट्रीय राजकीय पक्ष आहे. ममता बॅनर्जी यांनी १ जानेवारी १९९८ रोजी ह्या पक्षाची स्थापना केली. हा पक्ष मुख्यत्वेः पश्चिम बंगाल मध्ये राजकीय दृष्ट्या क्रियाशील आहे. मार्क्सवादी पक्षाला हरवून हा पक्ष पश्चिम बंगालमध्ये सत्ताधारी बनलेला आहे. याचा प्रभाव मेघालय राज्यात देखील आहे.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस
समाजवादी पक्ष

**समाजवादी पक्ष**  किंवा तत्सम नाव असलेले अनेक राजकीय पक्ष भारतात आहेत.  भारताला स्वातंत्र्य मिळण्यापूर्वी समाजवादी पक्ष नावाचा पक्ष हा भारतातील पाच प्रमुख राजकीय पक्षांपैकी एक होता. 
**(बाकीचे पक्ष - काँग्रेस, हिंदू महासभा, भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष आणि मुस्लिम लीग) 
पुढे प्रजापक्ष (स्थापना इ.स.१९३०, हा पुढे प्रजा संयुक्त पक्ष झाला) नावाच्या एका समान विचारसरणी असलेल्या पक्षात सामील होऊन तो प्रजासमाजवादी पक्ष तयार झाला.

 याही पक्षाचे लोहिया समाजवादी (प्रजा सोशालिस्ट पार्टी), संयुक्त समाजवादी, बहुजन समाजवादी, लोकदल वगैरे नावाचे अनेक तुकडे होऊन बरेच राजकीय पक्ष तयार झाले. आजही हिंदुस्थान प्रजापक्ष, भारतीय प्रजापक्ष ता नावाचे काही प्रजापक्ष अस्तित्वात आहेत.

आचार्य कृपलानींचा **किसान मजदूर प्रजा पार्टी** नावाचा पक्ष होता. पुढे त्यांनी राममनोहर लोहियांच्या बरोबर 'प्रजा सोशालिस्ट पार्टी' 

जयप्रकाश नारायण यांनी स्थापन केलेला **समाजवादी पक्ष** हा त्या तुकड्यांपैकीच एक पक्ष. 

हा आजही  उत्तरी भारतातील एक प्रमुख राजकीय पक्ष आहे. मुलायम सिंग यादव हे त्यांच्या मुलाने - अखिलेश यादव याने - पक्षातून हकालपट्टी करेपर्यंत या पक्षाचे अध्यक्ष होते. 
अमरसिंग, अबू आझमी हे पक्षातील इतर महत्त्वाच्या व्यक्ती. अनेक चित्रपट अभिनेते व उद्योगपती या पक्षाचे सदस्य आहेत. उत्तर प्रदेश, बिहार, मध्यप्रदेश या राज्यात या पक्षाचे वर्चस्व आहे. अलीकडच्या काळात मुंबईत या पक्षाने आगमन केले होते. २००८ मध्ये मराठी भाषकांच्या विरोधात या पक्षाने काही प्रक्षोभक भाषणे व भित्तिपत्रके लावल्याने महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेबरोबर या पक्षाची धुमश्चक्री उडाली होती. मुलायम सिंग यांच्या या समाजवादी पक्षात कुख्यात गुंड मुख्तार अन्सारी याचा ‘कौमी एकता दल’ हा पक्ष विलीन झाला आहे. (जून २०१६)   

भारतावर इंदिरा गांधी यांनी लादलेल्या आणीबाणीनंतर जयप्रकाश नारायण यांच्या पक्षातूनच जनता पक्षाचा उदय झाला. याही राजकीय पक्षाचे यथावकाश तुकडे होऊन (नीतीशकुमार/शरद यादव यांचा) संयुक्त जनता दल, (लालूप्रसाद यादव यांचा) राष्ट्रीय जनता दल, (ओमप्रकाश चौटाला यांचा) भारतीय राष्ट्रीय लोक दल, (देवेगौडा यांचा) 
जनता दल (धर्मनिरपेक्ष) , शरद यादव यांचा संयुक्त जनता दल  आणि (कमल मोरारका यांचा) समाजवादी जनता पक्ष, जन मोर्चा, समाजवादी पक्ष (अखिलेश यादव गट), समाजवादी पक्ष (मुलायमसिंग यादव), बहुजन समाज पक्ष (मायावती), वगैरे वगैरे अनेक पक्ष निर्माण झाले.  यापैकी सहा पक्षांचे विलीनीकरण होऊन एक नवा राजकीय पक्ष उदयास येणार होता , पण ते शक्य झाले नाही.  

रामविलास पासवान, अजित सिंग, नवीन पटनायक अशा काही नेत्यांनी या नव्या पक्षापासून दूर राहण्याचा निर्णय घेतला आहे. याउलट शिवपाल यादव यांनी ‘समाजवादी धर्मनिरपेक्ष मोर्चा’ नावाचा नवाच पक्ष स्थापन केला आहे. शिवपाल यादव यांचे वडील बंधू मुलायम सिंग यादव या पक्षाचे अध्यक्ष असतील.

## पक्षाचे नेते
***राष्ट्रीय अध्यक्ष- अखिलेश यादव**
***राष्ट्रीय महासचिव- रामगोपाल यादव**
***उत्तर प्रदेश कार्यकारिणी अध्यक्ष- नरेश उत्तम पटेल**
***महाराष्ट्र प्रदेश अध्यक्ष- अबू आसिम आझमी**

### सत्रावीं लोकसभा
## मुख्यमंत्र्यांची यादी
### उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री
## महाराष्ट्र विधानसभा
## हे सुद्धा पहा 
* भारतातील राजकीय पक्ष  

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:समाजवादी पक्ष
पर्वत

[250 px|इवलेसे|[मॉंट ब्लॅंक हा आल्प्स पर्वतरांगेतील सर्वात उंच पर्वत आहे.]]
[250 px|इवलेसे|[हिमालयामधील के२ पर्वत.]]
**पर्वत** हे नाव नैसर्गिकरित्या इतर भूस्तराहून उंच असलेल्या भौगोलिक रचनेसाठी वापरले जाते. समुद्रसपाटीपासून उंचीनुसार पर्वत डोंगर व टेकडीपेक्षा उंच असतात. बरेचदा पर्वताचा माथा सपाट नसून सुळका अथवा शिखराच्या स्वरूपाचा असतो. तसेच बव्हंशी पर्वत एखाद्या पर्वतरांगेचा भाग असतात.

हिमालयामधील माउंट एव्हरेस्ट हा पृथ्वीवरील सर्वात उंच पर्वत असून त्याच्या शिखराची समुद्रसपाटीपासूनची उंची ८,८४८ मी (२९,०२९ फूट) इतकी आहे २१,१७१ मी (६९,४५९ फूट) उंची असलेला मंगळ ग्रहावरील ऑलिंपस मॉन्स हा सूर्यमालेमधील सर्वात उंच पर्वत मानला जातो.

सर्वमान्य व्याख्यांनुसार पृथ्वीवरील २४ टक्के भूभाग पर्वतांनी व्यापला आहे. ह्यापैकी आशिया खंडात ६४ टक्के, युरोपा २५ टक्के, दक्षिण अमेरिका खंडात २३ टक्के ऑस्ट्रेलियामध्ये १७ टक्के तर आफ्रिकेत ३ टक्के जमिनीचा समावेश होतो.

*
वर्ग:भौगोलिक रचना
फॉरवर्ड ब्लॉक

thumb
**फॉरवर्ड ब्लॉक** हा एक भारतातील राजकीय पक्ष आहे. याची स्थापना इ.स. १९३९मध्ये सुभाषचंद्र बोस यांनी केली.

अखिल भारतीय फॉरवर्ड ब्लॉक, वेल्फेअर पार्टी ऑफ इंडिया व शिवराज्य पक्ष यांच्या परिवर्तन आघाडीचे लोकसभा २०१४ साठी उमेदवार यादी:

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
वर्ग:सुभाषचंद्र बोस
दरी

भूगर्भशास्त्रानूसार '''''' म्हणजे तीव्र उतार ज्याची लांबी ही रुंदीपेक्षा अधिक आहे.त्याचा आकार इंग्रजीतील अक्षर 'U' किंवा 'V' यासारखा असू शकतो.हे फक्त वर्णनात्मकच आहे.बहुतक दरी ह्या या दोहोंपैकी एका प्रकारच्या असतात किंवा यादोन्हीची सरमिसळ.याचे उतारामुळे यातून बहुतेक ठिकाणी नदी वाहते.कोठे-कोठे यात गहन जंगलही असते.

## दरीचे प्रकार
==जगप्रसिद्ध दरी

## संदर्भ
## बाह्य दुवे
*
भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)

## इतिहास
१९६५ साली वैचारिक मतभेदांमुळे भारतीय कम्युनिस्ट पक्षात फूट पडली, त्या वर्षी भा.क.प. आणि भा.क.प.(मार्क्सवादी) अशी दोन अधिवेशने भरली आणि भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी) वेगळा झाला. ह्या विभाजनाचा १९६२ च्या भारत चीन युद्धाशी संबंध आहे असा एक गैरसमज आहे.

## पक्षाचे नेते 
* ज्योति बसू
* हरकिशनसिंह सुरजित
* माणिक सरकार
* बुद्धदेब भट्टाचार्य
* सीताराम येचुरी (माजी महासचिव) 
* सोमनाथ चॅटर्जी
* प्रकाश कारत (माजी मुख्य सचिव)
* वृंदा कारत
* बिमान बोस
* चित्तव्रत मजुमदार
* व्ही. एस. अच्युतानंदन
* एस. रामचंद्रन पिल्लई
* आर. उमानाथ
* अनिल बिश्वास

या पक्षाचा केरळ व पश्चिम बंगाल या राज्यांत प्रभाव असून हा पक्ष भारत सरकारमध्ये, काँग्रेस पक्षाच्या सत्ताकाळात संयुक्त पुरोगामी आघाडीचा सदस्य होता.

## मार्क्सवादी हिंसाचार
मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष (माकप) या नावाने भारतात ओळखला जाणारा हा पक्ष हिंसेचे समर्थन करणारा पक्ष आहे, असे आरोप त्यांच्यावर सतत होत असतात.

१९८० च्या दशकात माकपची कामगार संघटना ‘सीटू’ आणि काँग्रेसच्या ‘इंटक’ या संस्थांच्या केरळमधील कार्यकर्त्यांमध्ये तेथील वेलदोड्याच्या बागांमधील रोजगाराच्या मुद्यावरून नेहमीच मारामाऱ्या होत. असे म्हणतात की, माकपसाठी हत्या ही नवीन गोष्ट नाही. माकपने ८० च्या दशकात १३ काँग्रेस कार्यकर्त्यांची हत्या केली होती. सन १९८२ मध्ये एकाला गोळी घालून ठार केले, दुसऱ्याला बेदम मारहाण करून ठार मारून टाकले आणि तिसऱ्याला कापून काढले. यानंतर तर सारे काँग्रेसी पळून गेले होते आणि नंतर ते माकपच्या परवानगीनेच परतू शकले. 

समाजवाद,धर्मनिरपेक्षता आणि लोकशाही यांचा हा पक्ष पुरस्कार करतो .साम्राज्यवादस या पक्षाचा विरोध आहे.कामगार ,शेतकरी, शेतमजूर यांच्या हितसंबंधांची जपणूक करणे हे या पक्षाचे धोरण आहे

## माकप आणि राष्ट्रवादी संघटना
## माकप आणि मुस्लिम लीग
## कम्युनिस्ट पक्ष आणि सत्तांतरे
## कार्ल मार्क्स, अध्यात्म, स्टॅलिन, माओ आणि पॉट पॉल
## भारतीय मार्क्सवादी कम्युनिस्ट
## न्यायालयाचा निर्णय
केरळच्या कोझीकोड येथील स्थानिक न्यायालयाने बंडखोर मार्क्सवादी नेते टीपी चंद्रशेखरन यांच्या हत्येची सुनावणी करताना ११ जणांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली आहे (३ फेब्रुवारी २०१५). यांत मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाचे तीन नेते, कन्नूर जिल्ह्यातील पन्नूरचे समिती सदस्य पी.के. कुंजुनंदन, स्थानिक समितीचे सचिव के.सी. रामचंद्रन आणि शाखा सचिव टी. मनोज यांचा समावेश आहे. 

४ मे २०१२ रोजी रिव्होल्युशनरी मार्क्सवादी पार्टीचे नेते टी.पी. चंद्रशेखरन यांची केलेली क्रूर हत्या म्हणजे ‘सुनियोजित राजकीय हत्या’ असल्याचे न्यायालयाने नमूद केले आहे. ’टी.पी. चंद्रशेखरन यांच्या पक्षाची लोकप्रियता वेगाने वाढत होती. केवळ हिंसेवरच विश्‍वास असलेले मार्क्सवादी ही बाब पचवू शकले नाहीत’ असे न्यायाधीश म्हणाले.

वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष

वर्ग:कम्युनिस्ट पक्ष
वर्ग:विचारप्रणाली
वर्ग:सामाजिक बदलाचे विचार
बेट

[250 px|इवलेसे|[भारताच्या अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूहामधील एक छोटे बेट]]
**बेट** अथवा **द्वीप** हा पृथ्वीवरील जमीनीचा असा भाग आहे जो चारही दिशांनी पाण्याने वेढला गेला आहे. बेट हे नदी, सरोवर, समुद्र इत्यादी कोणत्याही पाण्याच्या अंगामध्ये असू शकते व ते नैसर्गिक अथवा मानवनिर्मित असते. भौगोलिक रित्या समान व जवळजवळ असणाऱ्या बेटांच्या गटाला द्वीपसमूह असे म्हणले जाते.

जी बेटे जमिनीपासून जवळ आहेत त्यांना खंडीय बेटे तर जी दूर आहेत त्यांना महासागरी बेटे असे संबोधले जाते.

## जगातील आकाराने सर्वात मोठी बेटे 
### खंड 
### मोठी बेटे 
## संदर्भ 

वर्ग:भौगोलिक रचना
द्वीपकल्प

[300 px|thumb|right|[भारतीय द्वीपकल्प]]
[300 px|thumb|right|[क्रोएशियामधील एक छोटा द्वीपकल्प]]
**द्वीपकल्प** (Peninsula) म्हणजे तीन बाजूंनी समुद्र आणि चौथ्या बाजूला जमिनीचा विशाल तुकडा असणारा प्रदेश. या प्रदेशाच्या शेवटच्या टोकाला भूशिर म्हणतात.
उदा., 
USA मधील ईशान्येकडील लेक पेनिन्सुला.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील द्वीपकल्पांची यादी (इंग्लिश विकिपीडिया)

*
डोंगर

इवलेसे|250px|उजवे|डोंगर

शेजारील जमिनीपेक्षा उंच असलेल्या जमिनीच्या भागास वाढत्या उंचीनुसार उंचवटा, टेकाड, टेकडी, **डोंगर**, कडा किंवा पर्वत म्हणतात. जमिनीपेक्षा खालच्या पातळीवर असलेल्या भागास वाढत्या खोलीनुसार खळगा, खाच, खड्डा, दरी किंवा खाई म्हणतात.सह्याद्री पर्वताच्या महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या तीन डोंगर रांगा म्हणजे सातमाळा अजिंठा ,हरिश्चंद्र बालाघाट व शंभू महादेव डोंगर रांग

वर्ग:भौगोलिक रचना
पर्वतरांग

[300 px|इवलेसे|[हिमालय ही जगातील सर्वात उंच पर्वतरांग आहे.]]
[300 px|इवलेसे|[आन्देस ही जगातील सर्वात लांब पर्वतरांग आहे.]]
**पर्वतरांग** हा एकसारखे अनेक पर्वत अथवा डोंगर असलेला एक भौगोलिक प्रदेश आहे. पर्वतरांगेमध्ये भूगर्भशास्त्रानुसार समान गुणधर्म असलेले पर्वत असतात.

जगातील सर्वात उंच पर्वतरांगा आशिया खंडामध्ये आहेत.
* हिमालय: भारत, चीन, नेपाळ, पाकिस्तान, भूतान; सर्वोच्च शिखर - एव्हरेस्ट, 8848 मी
* काराकोरम पर्वतरांग: पाकिस्तान, भारत, चीन; सर्वोच्च शिखर - के२, 8611 मी
* हिंदुकुश पर्वतरांग: अफगाणिस्तान, पाकिस्तान, भारत; सर्वोच्च शिखर - तिरिच मीर, 7708 मी
* पामीर पर्वतरांग: ताजिकिस्तान, चीन, अफगाणिस्तान, पाकिस्तान, भारत; सर्वोच्च शिखर - इस्माइल सोमोनी शिखर, 7495 मी
* थ्यॅन षान: चीन, कझाकस्तान, उझबेकिस्तान, किर्गिझस्तान, भारत, पाकिस्तान; सर्वोच्च शिखर - चंगीश चोकुसू, 7439 मी

अमेरिका खंडामधील खालील दोन जगातील सर्वात लांबीच्या पर्वतरांगा आहेत.
* आन्देस - ७,००० किमी
* रॉकी पर्वतरांग - ४,८०० किमी

वर्ग:पर्वत
*
उत्तर प्रदेश

**उत्तर प्रदेश** हे भारताचे उत्तरेकडील एक प्रमुख राज्य आहे. उत्तर प्रदेशची लोकसंख्या १९,९५,८१,४७७ एवढी आहे. लोकसंख्येनुसार उत्तर प्रदेश भारताचे पहिल्या क्रमांकाचे राज्य ठरते. उत्तर प्रदेशाचे क्षेत्रफळ २,४०,९२८ वर्ग किमी एवढे आहे. हिंदी व उर्दू ह्या येथील प्रमुख भाषा आहेत. लखनौ ही उत्तर प्रदेशाची राजधानी तर कानपूर हे तेथील सर्वात मोठे शहर आहे. उत्तर प्रदेशाची साक्षरता ७९.१२ टक्के आहे. तांदूळ, गहू, मका व डाळ ही येथील प्रमुख पिके आहेत. उत्तर प्रदेशात लोकसभेच्या सर्वात जास्त ८० जागा आहेत. त्यामुळे राजकीयदृष्ट्याही हे राज्य अतिशय महत्त्वाचे समजले जाते. उत्तर प्रदेशात सर्व धर्मांची अनेक पवित्र स्थळे आहेत, त्यामुळे हे राज्य अतिशय संवेदनशील आहे.

## इतिहास 
## भूगोल 
## जिल्हे 
उत्तर प्रदेश राज्यात ७० जिल्हे आहेत.

## बाह्य दुवे
* उत्तर प्रदेश सरकारचे संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर) 
* उत्तर प्रदेशच्या पर्यटन विभागाचे संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर) 

वर्ग:भारतीय राज्ये
टेकडी

**टेकडी** अशी भौगोलिक रचना असते जी आसपासच्या भूस्तरापेक्षा ६०० मीटर किंवा कमी उंच आहे.

टेकडी डोंगरापेक्षा कमी उंचीची असते.

वर्ग:भौगोलिक रचना
मिर्झाराजा जयसिंह

**मिर्झाराजे जयसिंग** (१५जुलै, १६११ - २८ऑगस्ट, १६६७)
औरंगजेबाचा सेनापती होते

## दख्खनेवर चाल
ई. स.१६६५ मध्ये औरंगजेबाने जयपूरच्या (त्या वेळचे आमेर) मिर्झा राजा जयसिंग यांना दख्खनवर जाण्यासाठी तयार केले व त्याच्या मदतीला १४,०००० सैन्यांसह दिलेर खानासारखा विश्वासू सरदार दिला.

## पुरंदरला वेढा
दख्खनला पोहोचल्यावर प्रथम मुघल सैन्याने पुण्याच्या पूर्वेला तळ दिला आणि आजूबाजूच्या प्रदेशावर नाकेबंदी लावली आणि पुरंदर या महत्त्वाच्या किल्ल्याला जवळून वेढा घातला. पुरंदरच्या या लढाईत दीलेर खानसोबत लढताना मुरारबाजी देशपांडे धारातीर्थी पडले, त्यानंतर शिवाजी राजांनी मिर्झा राजांशी वाटाघाटी सुरू केल्या.

## पुरंदरचा तह
हा तह १६६५ रोजी झाला. त्या मध्ये २३ किल्ले देण्याचे ठरवले. 

वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
वर्ग:मुघल साम्राज्य
वर्ग:इ.स. १६११ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६६७ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ओडिशा

**ओडिशा** (मराठी नामभेद: **ओरिसा** ; रोमन लिपी: *Odisha*) भारत देशाच्या २८ राज्यांपैकी एक राज्य आहे. ओडिशा भारताच्या पूर्व किनारपट्टीच्या उत्तरेला असून त्याच्या दक्षिणेला व आग्नेय दिशेला बंगालचा उपसागर, पूर्वेला व ईशान्य दिशेला पश्चिम बंगाल , उत्तरेला झारखंड, पश्चिमेला छत्तीसगढ, नैर्ऋत्येला तेलंगण आणि दक्षिणेला व नैर्ऋत्य दिशेस आंध्र प्रदेश ही राज्ये आहेत. भुवनेश्वर ही ओडिशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. भुवनेश्वर आणि कटक ही जुळी शहरे आहेत. क्षेत्रफळानुसार ओडिशा भारतातील ९व्या क्रमांकाचे तर लोकसंख्येनुसार ११व्या क्रमांकाचे मोठे राज्य आहे. ओडिशाला ४८५ किमी लांबीचा समुद्रकिनारा लाभला आहे.

ओडिशाची विविध नावे : उच्छल (बंगाली), उत्कल, उड्र देश, ओड्र, उडीशा, उडीसा, ओडिसा, ओडिसा, ओढिया, ओदिशा, ओरिसा

पुरी येथील जगन्नाथ मंदिर, कोणार्क येथील सूर्य मंदिर इत्यादी जगप्रसिद्ध सांस्कृतिक स्थाने असलेल्या ओडिशामध्ये प्राचीन भारतीय संस्कृतीचे अनेक ठसे आढळतात. कोणार्कच्या सूर्यमंदिराजवळ पुराणामध्ये वर्णन केलेली चंद्रभागा नदी होती. आता तेथे चंद्रभागा पुळण आहे.

## इतिहास व प्राचीनत्व
ऐतिहासिक काळात ओडिशा कलिंग साम्राज्याचा भाग होता. इ.स.पूर्व २६१ मध्ये सम्राट अशोकने कलिंगवर आक्रमण केले. त्याची परिणती कलिंगच्या युद्धात झाली. ऋग्वेदात उल्लेख आलेल्या कक्षीवान ऋषी हा कलिंग देशाच्या राणीच्या दासीचा पुत्र होता. महाभारतात कलिंगाचे स्थान आर्यावर्ताच्या पूर्वेस असल्याचे सांगितले आहे. महाभारतातील अर्जुन कलिंगच्या तीर्थयात्रेला गेला होता. कर्णाने व कृष्णाने या प्रदेशावर स्वारी केली होती. परशुरामानेही कलिंग जिंकला होता. इतिहासावरून असे दिसते की मौर्य साम्राज्याच्या स्थापनेपूर्वी हे एक प्रबळ राज्य होते.

## भूगोल 
ओडिशा हे भरपूर खनिज संपत्ती असलेले राज्य आहे. छोटा नागपूरचे पठार व पूर्व घाट या राज्यात एकत्र येतात आणि या दोहोंतील खडकांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण रचनेमुळे ओडिशामध्ये मोठय़ा प्रमाणावर खनिजे मिळतात

### चतुःसीमा 
ओड़िशाच्या पूर्वेस बंगालचा उपसागर, दक्षिणेस आंध्र प्रदेश, पश्चिमेस छत्तीसगढ तर उत्तरेस झारखंड ही राज्ये आहेत.

### जिल्हे 
*यावरील विस्तृत लेख पहा - ओरिसामधील जिल्हे.*

ओडिशा राज्यात ३० जिल्हे नावे आहेत.

### प्रमुख शहरे
## औद्योगिकीकरण व सामाजिक विरोध 
तत्कालीन ओडिशातील (आताच्या झारखंड मधील) जमशेदपूर येथे पहिला स्वदेशी पोलाद कारखाना स्थापन झाला, आणि या भागातील खनिज संपत्तीमुळे या प्रदेशांचे मोठ्या प्रमाणात उद्योगीकरण झाले. मात्र गेल्या ६० वर्षांत विकास प्रकल्पांसाठी सुमारे ६ कोटी ग्रामस्थांनी आपली घरे, जमिनी गमावल्या. त्यापैकी वीस लक्ष ग्रामस्थ एकट्या ओडिशातील आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:ओडिशा
वर्ग:भारतीय राज्ये
आंध्र प्रदेश

**आंध्रप्रदेश** (तेलुगू- ఆంధ్ర ప్రదేశ్) हे भारतीय २८ राज्यांपैकी एक राज्य आहे. आंध्रप्रदेशाचे क्षेत्रफळ १६०.२०५ वर्ग कि.मी. असून क्षेत्रफळानुसार ते भारतात आठवे राज्य आहे. २०११ च्या जणगणनेुसार आंध्र प्रदेशाची लोकसंख्या ४९,३८६,७९९ एवढी आहे.

## इतिहास 
१ नोव्हेंबर इ.स. १९५६च्या राज्य पुनर्रचना कायद्याने हैदराबाद संस्थानाचे विभाजन होऊन तेलगू भाषकांचा आंध्र प्रदेश निर्माण झाला, मराठी भाषकांचा प्रदेश महाराष्ट्राला जोडला गेला, कन्नड भाषकांचा प्रदेश कर्नाटकाला जोडला गेला.

२ जून, २०१४ रोजी आंध्र प्रदेशचे विभाजन होऊन तेलंगणा हे नवीन राज्य निर्माण करण्यात आले. प्रारंभी काही काळ हैदराबाद ही तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशची राजधानी होती. नंतर अमरावती या सुनियोजित राजधानीची कोनशिला २२ ऑक्टोबर २०१५ ला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बसविली.

## भूगोल 
* आंध्र प्रदेश राज्याचे क्षेत्रफळ २,७५,०६८ वर्ग किमी आहे. 
* राज्याला ९७२ किमीचा समुद्र किनारपट्टी लाभली आहे. 
* आंध्र प्रदेश राज्य अक्षांश- १२°४१' ते २२° उत्तर व रेखांश- ७७° ते ८४°४०' पूर्व या सीमांमध्ये वसलेला आहे. 
* राज्याची लोकसंख्या २०११ च्या जनगणनेनुसार ८,४६,५५,५३३ असून लोकसंख्येची घनता दर चौरस किलोमीटरला ३०८ इतकी आहे.

### चतुःसीमा 
* पूर्वेस- बंगालचा उपसागर
* पश्चिमेस- कर्नाटक राज्य
* उत्तरेस-तेलंगणा राज्य 
* दक्षिणेस- तमिळनाडू राज्य
* ईशान्येस- छत्तीसगढ राज्य, ओडिशा राज्य

### जिल्हे
*यावरील विस्तृत लेख येथे पहा.*

आंध्र प्रदेशमध्ये 26 जिल्हे आहेत. जिल्ह्यांची यादी अशी -

* अनंतपुर
* सत्य साई
* तिरुपति
* अन्नमय्य
* चित्तुरु
* पूर्व गोदावरी 
* गुंटुर
* कडप्पा
* पार्वतीपुरम मन्यम
* अनकपल्लि
* अल्लुरि शीत रामा राजु
* काकिनाड
* कोनशीम अमलापुरम
* एलुर
* एन्टिर विजयवाड़ा
* मिछिलि पट्नम
* भावपुरि
* पल्नाडु
* कुर्नूल
* नन्ध्याल
* नेल्लोर
* ओंगोलु
* श्रीकाकुलम 
* विशाखापट्टणम 
* विजयनगर
* पश्चिम गोदावरी

## राज्यातील पर्यटनस्थळे
### चारमिनार
right|thumb|150px|चारमिनार
चारमिनार हा मोहम्मद कुली कुतब शहा यांनी १५९१ साली बांधला. शहराचा प्रतिक म्हणून चारमिनार ओळखला जातो. चारमीनार हे नाव त्याच्या बांधलेल्या पद्धतीवरून हे नाव मिळाले. चारमिनार हा ५४ मीटर उंच आहे.

### तिरुपती
[right|thumb|150px|[बालाजी|बालाजीचे विख्यात मंदिर]]
तिरुपती हे भारतातील सर्वात प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रांमध्ये मोडते. तिरु म्हणजे लक्ष्मी. लक्ष्मीचा पती म्हणजे तिरुपती(विष्णू). येथे बालाजीचे विख्यात मंदिर आहे. शहरापासून जवळच  असलेल्या डोंगरावर बालाजीचे मंदिर आहे. या डोंगरास तिरुमला असे म्हणतात. तेलुगू व तमिळ भाषेत मला/मलई म्हणजे डोंगर/पर्वत होय.

### श्रीशैल्यम्‌ मल्लिकार्जुन
[right|thumb|150px|[श्रीशैल्यम्‌ मल्लिकार्जुनमंदिर]]
श्रीशैल्यम्‌ मल्लिकार्जुन हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक मंदिर आहे. हे हैद्राबादपासून २२० किमी अंतरावर आहे.

### एथिपोथला धबधबा
right|thumb|150px|एथिपोथला धबधबा

## राज्याची प्रतिके
## आंध्र प्रदेशावरील पुस्तके
* स्वागतशील शेजारी आंध्र प्रदेश (श्रीनिवास गडकरी)

## बाह्य दुवे 
* आंध्रा इतिहास 
* आंध्रा 
* तेलंगाणा

*
माणिक वर्मा

**माणिक वर्मा**, पूर्वाश्रमीच्या **माणिक दादरकर** (१६ मे, इ.स. १९२६ - १० नोव्हेंबर, इ.स. १९९६) या हिंदुस्तानी संगीत व सुगम संगीत या संगीतप्रकारांत गायन करणाऱ्या मराठी गायिका होत्या. त्या हिंदुस्तानी संगीतातील किराणा घराण्याच्या शैलीत गायन करत. मराठी भाषेतील गाजलेली भावगीते, नाट्यगीते व चित्रपटगीते त्यांनी गायली आहेत. किराणा घराण्याच्या गायिका हिराबाई बडोदेकर यांच्याकडे त्या हिंदुस्तानी संगीत शिकल्या. संगीतक्षेत्रातील योगदानाबद्दल इ.स. १९७४ साली पद्मश्री पुरस्कार देऊन त्यांना गौरवण्यात आले.

## सांगीतिक कारकीर्द 
गजानन दिगंबर माडगूळकर यांनी लिहिलेल्या व सुधीर फडके यांनी चाली बांधलेल्या गीतरामायणातील काही गाणी माणिक वर्मांच्या आवाजात होती. पुणे आकाशवाणी केंद्रावरून इ.स. १९५५ साली प्रसारित झालेल्या या साप्ताहिक संगीतकार्यक्रमात त्यांच्यासह सुधीर फडके, बबनराव नावडीकर, योगिनी जोगळेकर इत्यादी गायकांचा सहभाग होता.

## वैयक्तिक जीवन 
माणिकबाईंचा विवाह *अमर वर्मा* यांच्याशी झाला. राणी वर्मा, अरुणा जयप्रकाश, चित्रपट-अभिनेत्री भारती आचरेकर व नाट्य-चित्रपट-दूरचित्रवाणी माध्यमांतील अभिनेत्री वंदना गुप्ते या त्यांच्या चार कन्या होत. गायिका सुनीता खाडिलकर या माणिकबाईंच्या कनिष्ठ भगिनी.

## संस्था
माणिक वर्मा यांच्या प्रेरणेतून कलाकारांनी कलाकारांसाठी स्थापन केलेले रसिक मंडळ होते.  त्याचे पुनरुज्जीवन सुनीता खाडिलकर यांच्याकडून होणे अपेक्षित आहे.

## माणिक वर्मा महोत्सव
रंगशारदा महोत्सव योजनेअंतर्गत इ.स. १९९८ सालापासून तीन दिवसांचा माणिक वर्मा संगीत महोत्सव साजरा होतो. माणिक वर्मा यांच्या जन्मदिवसाचे औचित्य साधून दरवर्षी हा महोत्सव आयोजित केला जातो.

## पुरस्कार
माणिक वर्मा यांच्या नावाने अनेक पुरस्कार दिले जातात. 
* स्वतः माणिक वर्मा यांना भारत सरकारकडून १९७४साली पद्मश्री पुरस्कार प्रदान झाला.
* पुणे भारत गायन समाज हा माणिक वर्मा यांच्या स्मरणार्थ माणिक वर्मा हा पुरस्कार देतो.  २०१३साली सुनीता खाडिलकर यांना हा पुरस्कार मिळाला होता. 
* २००३साली, हॉकी खेळाडू धनराज पिल्ले यांना माणिक वर्मा पुरस्काराने सन्मानित केले होते.
* २००२साली संगीत दिग्दर्शक नौशाद यांना माणिक वर्मा पुरस्कार दिला गेला.
* स्वरानंद प्रतिष्ठान हे शास्त्रीय किवा सुगम संगीताच्या क्षेत्रातील उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल  'बहुस्पर्शी गायिका माणिक वर्मा' पुरस्कार देते.
* अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषदेची पुणे शाखा दरवर्षी एका संगीत क्षेत्रातील व्यक्तीला माणिक वर्मा पुरस्कार देते.

## बाह्य दुवे 
* 

वर्मा, माणिक
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:मराठी पार्श्वगायक
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते
त्रिपुरा

**त्रिपुरा** () हे ईशान्य भारतातील एक राज्य आहे. याच्या उत्तरेला व पश्चिमेला बांग्लादेश, ईशान्येला आसाम व पूर्वेला मिझोरम ही राज्ये आहेत. त्रिपुराचे क्षेत्रफळ १०.४९२ चौ.किमी एवढे आहे. आगरताळा हे त्रिपुराच्या राजधानीचे व राज्यातील सर्वात मोठे शहर आहे. या राज्याची लोकसंख्या ३६,७१,०३२ एवढी आहे. तांदूळ, डाळ, ताग, कापूस ही त्रिपुराची प्रमुख पिके आहेत. राज्याची साक्षरता ८७.७५ टक्के आहे. गोमती व खोवाई या येथील प्रमुख नद्या आहेत. येथे त्रिपुरी वंशाचे लोक देखील आढळतात. बंगालीसोबत ककबरक ही येथील एक अधिकृत भाषा आहे. मणिपुरी ही देखील त्रिपुरामधील एक प्रमुख भाषा आहे.

## इतिहास 
त्रिपुरा मधील हासरा आणि खोवई घाटांमध्ये जीवाश्म लाकडापासून बनवलेली उच्च पालीओलिथिक साधने सापडली आहेत. त्रिपुराचे एक प्राचीन नाव किरत देश आहे.   

## भूगोल 
यावरील विस्तृत लेख पहा - त्रिपुरामधील जिल्हे

त्रिपुरा राज्यात ४ जिल्हे आहेत.

त्रिपुरा उत्तर-पूर्व भारतातील एक राज्य आहे. अरुणाचल प्रदेश, आसाम, मणिपूर, मेघालय, मिझोरम, नागालॅंड आणि त्रिपुरा सात भगिनी  राज्य म्हणून ओळखल्या जातात.

## चित्रदालन

चित्र:Unakoti 1.jpg
चित्र:Neer Mahal, the water palace of Tripura 02.jpg
चित्र:Tripuri 02.jpg
File:Halam Tribal Girl.jpg|एका जनजातीमधील महिला

## संदर्भ 
वर्ग:त्रिपुरा
वर्ग:ईशान्य भारत
पंजाब

इवलेसे
इवलेसे
इवलेसे
इवलेसे
**पंजाब** हे भारताच्या वायव्येकडील एक महत्त्वाचे राज्य आहे. पंजाब पाच नद्यांचा प्रदेश म्हणून प्रसिद्ध आहे. याच्या ईशान्येला हिमाचल प्रदेश व जम्मू आणि काश्मीर, पूर्वेस चंदिगड, दक्षिण व आग्नेय दिशांना हरयाणा, नैऋत्येस राजस्थान ही राज्ये आहेत तर पश्चिमेस पाकिस्तान हा देश आहे. चंदिगड ही पंजाब व हरियाणाची संयुक्त राजधानी आहे. पंजाबचे क्षेत्रफळ ५०,३६२ आहे तर पंजाबची लोकसंख्या १०,३८,०४,६३७ एवढी आहे. पंजाबी ही पंजाबची प्रमुख भाषा आहे. पंजाबची साक्षरता ७६.६८ टक्के आहे. ताग, गहू, तांदूळ, चहा ही येथील प्रमुख पिके आहेत. पंजाब मध्ये शीख धर्माचा उदय झाल्याने तेथे शीख धर्मीयांची संख्या जास्त आहे.

## पंजाब: पूर्व इतिहास 
पंजाबमधील असंतोष: पंजाब राज्यात अकाली दल हा प्रमुख राजकीय पक्ष होता. १९७३ मध्ये अकाली दलाने ‘आनंदपूर साहिब’ ठराव मंजूर केला. त्यानुसार चंदीगढ पंजाबला द्यावे, इतर राज्यांतील पंजाबी भाषिक प्रांत पंजाबमध्ये समाविष्ट करावेत, सैन्यामधील पंजाबचे संख्याप्रमाण वाढवावे, पंजाब राज्यास अधिक स्वायत्तता द्यावी अशा अनेक गोष्टींची मागणी या ठरावात होती. १९७७ मध्ये अकाली दल पंजाबमध्ये सत्तेवर आला. अकाली दलाने सत्ता घेताना जुन्या मागण्यांबरोबर पंजाबला नदी पाणीवाटपात पाणी वाढवून द्या, अमृतसर शहराला पवित्र शहर किताब द्या अशा मागण्या केल्या. १९८० मध्ये पंजाबमध्ये ‘स्वतंत्र खलिस्तान’ या चळवळीने मूळ धरले. या काळात अकाली दलाचे नेतृत्व संत हरचरणसिंग लोंगोवाल करत होते. ते सुवर्ण मंदिरात बसून आपल्या कार्यकर्त्यांना निदर्शने करण्याच्या सूचना देत होते. सुवर्णमंदिराच्या दुसऱ्या बाजूस कट्टर खलिस्तानवादी जर्नेलसिंग भिंद्रानवाले याच्याभोवती सशस्त्र अनुयायी गोळा होऊ लागले. या काळात दहशतवादी अतिरेकी कारवायांना सुरुवात झाली. १९८१ मध्ये संपादक लाला जगतनारायण यांच्या खून प्रकरणी भिंद्रानवाले यास अटक झाली. येथून पुढे वातावरण अधिक चिघळत गेले. यातूनच १९८३ मध्ये पंजाबमध्ये राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली. भिंद्रानवाले अकाल तख्त या धार्मिक स्थळी राहायला गेला. भिंद्रानवालेच्या अनुयायांनी सुवर्णमंदिर परिसर आपल्या ताब्यात घेऊन तेथे वाळूची पोती रचली. परिसराला किल्ल्याचे स्वरूप आले. यामुळे पंजाबातील शांतता धोक्यात आली. लोकशाहीसमोर हे मोठे आव्हान होते.

## भूगोल 
**कृषि** 

पंजाब एक कृषि प्रधान राज्य आहे. येथे गव्हाचे उत्पादन सर्वाधिक हा॓ते.
### जिल्हे 
*यावरील विस्तृत लेख पहा - पंजाबमधील जिल्हे*
पंजाब राज्यात २२ जिल्हे आहेत.
thumb|300px|right

## बाह्य दुवे 
*