नेटवर्क टोपॉलॉजी

## **संगणक नेटवर्क टोपोलॉजी (कॉम्प्युटर नेटवर्क टोपॉलॉजी)**
* नेटवर्क टोपोलॉजी हे नेटवर्कच्या व्यवस्थेचे वर्णन आहे, जोडणीच्या ओळींतून विविध नोड्स (प्रेषक आणि प्राप्तकर्ता) जोडणे.
* नेटवर्क टोपॉलॉजी ही एक कॉम्प्युटर नेटवर्कमधील विविध घटकांची (लिंक, नोड, इत्यादी) रचना आहे. 
-----
**संगणक नेटवर्क टोपोलॉजीचे (नेटवर्क टोपॉलॉजीचे) खालील मूलभूत प्रकार आहेत:**

## **1) पॉइंट-टू-पॉईंट (Point-to-point):**
* पॉइंट-टू-पॉईंट (PTP) टोपॉलॉजी एकच केबलचा वापर करून थेट दोन नोड्ज कनेक्ट करते. 
* मोडेमद्वारा दोन कॉम्प्युटरमधील कम्युनिकेशन हे पॉइंट-टू-पॉईंट टोपॉलॉजीचे उत्तम उदाहरण आहे.
-----
## **2) बस टोपॉलॉजी (Bus Topology):**
बस टोपॉलॉजी हे लहान ऑर्गनायझेशनद्वारा वापरले जाणारे सर्वात स्वस्त नेटवर्क आहे. बस टोपॉलॉजीमध्ये प्रत्येक नोड हा थेट केबलने जोडलेला असतो.
 
**फायदे (Advantages)-**
* बस टोपॉलॉजी कमी खर्चिक आहे.
* याचा वापर आणि ही समजून घेणे सोपे आहे.
* यात एक कॉम्प्युटर किंवा तत्सम डिव्हाईस कनेक्ट करणे सोपे असते.
* या नेटवर्कचा विस्तार करणे सोपे आहे.

**तोटे (Disadvantages)-**
* खूप जास्त मोठे नेटवर्क असेल तर बस टोपॉलॉजी खूप स्लो होते.
* मुख्य केबल ब्रेक झाली तर संपूर्ण नेटवर्क बंद होते.
------
## **3) स्टार नेटवर्क (Star Topology):**
* स्टार नेटवर्कमध्ये सर्व नोड्ज हे एका केंद्रीय उपकरणाला जोडलेले असतात आणि हे उपकरण एखादा होस्ट, हब, राऊटर किंवा स्विच असू शकते. 
* हे केंद्रीय उपकरण सर्व्हरचे काम करते तर इतर नोड्ज हे क्लायंटचे काम करतात. 
* यातील सर्व संवाद हा केंद्रीय उपकरणातून होतो. 
* 
स्टार नेटवर्कमध्ये उपकरणे बहुधा अनशील्ड ट्विस्टेड पेअर्ड (UTP) केबलने जोडलेली असतात.

**फायदे (Advantages)-**
•	बस नेटवर्कच्या विपरीत, स्टार नेटवर्कमध्ये एखादा नोड किंवा केबल अपयशी झाल्यास संपूर्ण नेटवर्कवर परिणाम होत नाही.
•	नेटवर्कमध्ये दुसरे वर्क स्टेशन जोडणे सोपे आहे.
•	केंद्रीय नेटवर्किंग उपकरणाचा वापर केल्याने खर्च कमी होतो.

**तोटे (Disadvantages)-**
•	केंद्रीय उपकरण अपयशी झाल्यास संपूर्ण नेटवर्कवर त्याचा परिणाम होतो.
-----

## **4) रिंग बस टोपॉलॉजी (Ring Topology):**
* रिंग बस टोपॉलॉजीमध्ये प्रत्येक नोड हा इतर दोन नोड्जना जोडलेला असतो आणि अशा प्रकारे एक सर्क्युलर नेटवर्क तयार होते. 
* यातील नोड हा, जोपर्यंत पॅकेट त्याच्या अंतिम गंतव्य स्थानापर्यंत पोहचत नाही तोपर्यंत  त्याला एकाच दिशेने पाठवितो. 
 
**फायदे (Advantages)-**
•	सेंट्रल होस्टचा वापर केल्याने खर्च कमी होतो. हा क्षमतेपेक्षा जास्त काम करू शकतो, पण असे झाल्यास याचा वेग मंदावतो.

**तोटे (Disadvantages)-**
* यातील कोणत्याही नोडचे अपयश हे संपूर्ण नेटवर्क प्रभावित करते. 
* एखादा नोड काढण्यासाठी किंवा जोडण्यासाठी संपूर्ण नेटवर्क बंद करावे लागते.
-----
## **5) मॅश पॅकेट (Mesh Topology):**
* मॅश टोपोलॉजी ही अशा नेटवर्क टोपोलॉजीचा वापर करते, की जीत प्रत्येक नोड (ज्यांना मॅश नोड म्हणतात) हा नेटवर्कमध्ये डाटा ईले करतो.
* या प्रकारात होस्ट हा दुसऱ्या एका किंवा अनेक होस्टना जोडलेला असू शकतो. 
* या टोपॉलॉजीतले सर्व नोड्ज नेटवर्कमध्ये डेटा वितरणासाठी सहकार्य करतात.
 
**फायदे (Advantages)-**
मेश टोपॉलॉजीच मुख्य फायदा म्हणजे जरी एखादी केबल जरी ब्रेक झाली तरी यातील ट्रॅफिक दुसऱ्या मार्गाने केला जाऊ शकतो..

**तोटे (Disadvantages)-**
* यात अनेक पाथवेंचा वापर असल्याने याला अतिरिक्त केबलिंग आणि नेटवर्क इंटरफेसची आवश्यकता भासते.
* हा मॅनेज करणे फार कठीण आहे.
-----
## **6) ट्री पॅकेट (Tree Topology):**
यालाच हायरार्किकल असे म्हणतात. 

* ट्री टोपॉलॉजी मूलतः बस टोपॉलॉजी आणि स्टार टोपॉलॉजी यांचे संयोजन आहे. 
* ही टोपॉलॉजी नेटवर्कला अनेक लेव्हल्स/लेयर्समध्ये विभाजित करते. 
* यात रूट नोड, इंटमीजिएट नोड आणि अल्टिमेट नोड यांचा समावेश असतो. 
* ही संरचना हायरार्किकल प्रकारात असते आणि आणि कोणत्याही इंटरमीजीएट नोडला कितीही नोड्ज कनेक्ट असू शकतात. 
* या नेटवर्कचे उत्तम उदाहरण म्हणजे केबल टीव्ही तंत्रज्ञान. 
* इतर उदाहरणे म्हणजे डायनामिक ट्री वर आधारित लष्करी, खाणकाम आणि अन्य मोबाईल ॲप्लिकेशन्स..
 
**फायदे (Advantages)-**
* यातील सेकंडरी नोड्ज हे सेंट्रल नोडला अधिक उपकरणे जोडण्याची परवानगी देतो.
* उपकरणांशी पॉईंट टू पॉईंट कनेक्शन.
* नेटवर्कचे विविध स्तर मॅनेज करायला सोपे आहेत, आणि म्हणून दोष ओळखणे अधिक सोपे होते.
* 
**तोटे (Disadvantages)-**
* जेव्हा नेटवर्क खूप मोठे असते, तेव्हा नेटवर्कचा मेंटेनन्स एक समस्या होऊ शकते. 
* ट्री टोपॉलॉजी ही अनेक बस टोपॉलॉजी मिळून बनते, त्यामुळे जेव्हा याचा आधारस्तंभ बाधित होतो, तेव्हा पूर्ण नेटवर्क बाधित होते.
-----
## **7) हायब्रिड टोपॉलॉजी (Hybrid Topology):**
* हायब्रिड टोपॉलॉजी हे दोन किंवा अधिक बेसिक टोपॉलॉजीचे इंटरकनेक्शन आहे, ज्यातील प्रत्येकजण नेटवर्कमध्ये भाग घेतो, परिणामी ही कोणतीही मानक टोपॉलॉजी प्रदर्शित करीत नाही. 
* इंटरनेट हे हायब्रिड टोपॉलॉजीचे सर्वात उत्तम उदाहरण आहे.

**फायदे (Advantages)-**
* शोधताना चुका शोधणे आणि समस्या निवारण करणे सोपे आहे.
* प्रभावी आहे.
* आकार म्हणून स्केलेबल सहज वाढवता येऊ शकते.
* लवचिकता आहे.

**तोटे (Disadvantages)-**
* मोठे नेटवर्क बनविताना फार गुंतागुंतीचा होतो. 
* हा नेटवर्क बनविताना फार महाग पडतो.

वर्ग:आज्ञावली भाषा
वर्ग:संगणक
वर्ग:संगणक आज्ञावली भाषांची यादी
वर्ग:ऑपरेटिंग सिस्टिम
वर्ग:सॉफ्टवेर
वर्ग:प्रोटोकॉल
वर्ग:इंटरनेट
वर्ग:नेटवर्क टोपॉलॉजी
वर्ग:वर्ल्ड वाईड वेब