open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अक्षांदोलन

पृथ्वीच्या परिभ्रमण अक्षाचे होणारे आंदोलन. पृथ्वीच्या कक्षेची पातळी म्हणजे क्रांतिवृत्ताची पातळी व विषुववृत्ताची पातळी या एकच नसून भिन्न आहेत. त्यांमध्ये सु. २३१/२० चा कोन असतो. अक्षीय परिभ्रमणाच्या मोठ्या गतीमुळे पृथ्वी विषुवृत्तापाशी फुगीर व ध्रुवांकडे चपटी बनलेली आहे. कक्षेतून फिरत असताना तिचा अक्ष नेहमीच कक्षेच्या पातळीशी  ६६१/२० चा कोन करीत असतो व तो अक्ष नेहमी स्वतःशी समांतर राहतो.

त्यामुळे तो आकाशातील एका स्थिर बिंदूकडे रोखलेला असतो. या स्थिर बिंदूला ‘ध्रुवबिंदू’ म्हणतात. परंतु कित्येक वर्षानंतर हा ध्रुवबिंदूही कायम राहत नाही. याचे कारण विषुववृत्त व क्रांतिवृत्त ही एकाच पातळीत नाहीत आणि सूर्य व चंद्र यांचे पृथ्वीच्या विषुववृत्तावरील फुगवट्यावर इतर भागांपेक्षा जास्त आकर्षण असते, हे होय. विषुववृत्तावरील फुगीर भागाला म्हणजे विषुववृत्तपातळीला क्रांतिवृत्ताच्या पातळीत आणण्याचा एकसारखा प्रयत्न या आकर्षणामुळे होत असतो.

परंतु पृथ्वीच्या अक्षीय परिभ्रमणाच्या मोठ्या गतीच्या मानाने हे आकर्षण फारच तोकडे पडते. त्यामुळे दोन्ही एकाच पातळीत आणण्याचा प्रयत्न तितकासा साध्य होत नाही. तरीही अक्षाच्या स्थितीवर सूक्ष्म परिणाम होत राहतो. या परिणामास परांचन म्हणतात. दीर्घ कालानंतर हा परिणाम दृष्टोत्पत्तीस येतो. या परिणामामुळे पृथ्वीचा अक्ष क्रांतिवृत्ताच्या उत्तर कदंबाभोवती (ध्रुवबिंदूभोवती) शंकूच्या आकाराच्या गतीने भोवऱ्यासारखा फिरत असतो. ही कदंबाभोवतीची प्रदक्षिणा घटिवत् (घड्याळाच्या काट्यांच्या हालचालीच्या) दिशेने सु. २६,००० वर्षांनी पूर्ण होते. भगोलावरील (निरीक्षक मध्य व अनिश्चित त्रिज्या असलेल्या काल्पनिक गोलावरील) त्या वर्तुळाची कोनीय त्रिज्या २३ १/२० इतकी असते. त्यामुळे आकाशातील ध्रुवबिंदूही तेच राहत नसून त्या वर्तुळावर असलेले बिंदू क्रमाक्रमाने ध्रुवबिंदू होतात.

२६,००० वर्षांनी आता असलेला ध्रुवबिंदू पुन्हा ध्रुवबिंदू होईल. अक्षाच्या या भ्रमणामुळे संपातबिंदू (सूर्याच्या वार्षिक भासमान गतीत तो भगोलीय विषुववृत्त जेथे ओलांडतो तो बिंदू) क्रांतिवृत्तावर मागे मागे म्हणजे पश्चिमेकडे सरकतो. यास ⇨संपातचलन  म्हणतात. परंतु चंद्राची पृथ्वीभोवतीची कक्षा ही सुद्धा क्रांतिवृत्ताच्या पातळीत नसून ती क्रांतिवृत्ताच्या पातळीशी सु. ५० चा कोन करते म्हणजे चंद्र बहुधा क्रांतिवृत्तावर नसतो. त्यामुळे चंद्र क्रांतिवृत्ताच्या खालीवर असण्याचा परिणामही विषुववृत्ताच्या फुगवट्यावर किंचितसा होतो आणि अक्षाने दाखविलेला ध्रुवबिंदू वर उल्लेखिलेल्या वर्तुळावर नसून त्या वर्तुळावरील बिंदूभोवती एका अगदी लहानशा विवृत्तकक्षेत (लंबवर्तुळाकार कक्षेत) सु. १८ वर्षे २२० दिवसांत फिरतो. या विवृत्तकक्षेचा बृहदक्ष कदंबाच्या दिशेत असून तो १८ विकला (सेकंद) व लघु-अक्ष १४ विकला इतका असतो.

त्यामुळे अक्षाच्या ध्रुवाचे प्रत्यक्ष भ्रमण त्या वर्तुळाच्या कधी किंचित आतील बाजूने, तर कधी किंचित बाहेरील बाजूने होत असते. असा हा ध्रुवबिंदूचा नागमोडी मार्ग २३ १/२० च्या वर्तुळास एका प्रदक्षिणेत म्हणजे २६,००० वर्षांत सु. २,८०० ठिकाणी ओलांडतो. चंद्राच्या कक्षेच्या क्रांतिवृत्तापाशी असणाऱ्या ५० कोनामुळे होणाऱ्या या परिणामास ‘अक्षांदोलन’ म्हणतात. या अक्षांदोलनामुळे संपाताचेही किंचित प्रमाणात आंदोलन होते. हा अक्षांदोलनाचा शोध इ. स. १७२८ मध्ये ब्रॅड्ली यांनी लावला.

आकृतीमध्ये अक्षांदोलनाचा परिणाम नागमोडी वर्तुळाने दाखवलेला आहे. संपूर्ण मार्ग आकृतीच्या वरच्या डाव्या कोपऱ्यात दाखविला आहे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
वर्ग:संदर्भ नसलेली पाने
अधिराज्यत्व

**अधिराज्यत्व** ह्या संज्ञेने मध्ययुगात राजा, वरिष्ठ सरंजामी सरदार व कनिष्ठ सरदार ह्यांच्यामधील संबंध दर्शविले जात. आता ही संज्ञा दोन कमीअधिक प्रबळ राज्यांतील श्रेष्ठकनिष्ठपणाचे संबंध दर्शविण्यासाठी वापरली जाते. अधिराज्यत्व म्हणजे एका संपूर्णतया सार्वभौम राज्याचा दुसऱ्या सार्वभौम नसलेल्या राज्यावरील विशिष्ट कारणापुरता असलेला अधिकार. तो साधारणपणे कनिष्ठ राज्याच्या परराष्ट्रीय संबंधांपुरता मर्यादित असतो. इतर बाबतींत वरिष्ठ राजसत्तेएवढेच कनिष्ठ राजसत्तेस सार्वभौमत्व असते. स्वातंत्र्यापूर्वी इंग्लंडच्या राजाचे हिंदूस्थानचा बादशहा ह्या नात्याने हिंदी संस्थानांशी असलेले संबंध ह्याच स्वरूपाचे होते. परराष्ट्रनीती, संरक्षण इ. विशिष्ट बाबींपुरते ब्रिटिश बादशहाचे अधिराज्यत्व असले, तरी इतर अंतर्गत बाबतींत हिंदी संस्थानिक बरेचसे स्वतंत्र असत. पहिल्या महायुद्धापूर्वी ईजिप्तवर तुर्कस्तानचे बरेचसे अशाच प्रकारचे अधिराज्यत्व कित्येक वर्षे होते.

संघराज्यामध्ये घटक राज्यास आपल्या क्षेत्रात बरेच स्वातंत्र्य असते, तथापि मध्यवर्ती सत्ता व घटकराज्ये ह्यांच्यात अधिराज्यत्वाचे नाते असत नाही. कारण असा राज्यांत मध्यवर्ती सत्ताच संपूर्णपणे सार्वभौम असते. अधिराज्यत्वाखाली येणारी राजसत्ता मात्र आपल्या मर्यादित क्षेत्रात का होईना, पण सार्वभौम असते. भूतान हे राष्ट्र प्रत्यक्षात व सिक्कीम हे कायदेशीरपणेही भारताच्या अधिराज्यत्वाखाली आहे, ही अशा प्रकारच्या संबंधांची सध्याची उदाहरणे होत.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
वर्ग:संदर्भ नसलेली पाने
टॉलेमी

**क्लॉ़डियस टॉलेमी** हा ग्रीक गणितज्ञ, खगोलशास्त्रज्ञ, भूगोलाभ्यासक आणि फलज्योतिषीही होता.

## संदर्भ
* 

वर्ग: ग्रीक गणितज्ञ
वर्ग: ग्रीक खगोलशास्त्रज्ञ
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अलिप्तता

आंतरराष्ट्रीय राजकीय गटांपासून व लष्करी संघटनांपासून अलग राहणे म्हणजे **अलिप्तता** होय. अनेक प्रकारच्या परराष्ट्रीय धोरणांपैकी अलिप्तता हे एक धोरण आहे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
व्हॉईस ऑफ इंडिया

**व्हॉईस ऑफ इंडिया** (VOI) हे नवी दिल्ली, भारत मध्ये स्थित एक प्रकाशनगृह आहे.

याची स्थापना सीता राम गोयल आणि राम स्वरूप यांनी 1981 मध्ये केली होती.

यात भारतीय इतिहास, तत्त्वज्ञान, राजकारण आणि धर्म या विषयांवर पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत.

हेझे लिहितो की VOI लेखक युरोपियन लोकशाही आणि धर्मनिरपेक्ष विचारांना प्रेरित आहेत.

फ्रेलीने VOIची तुलना व्होल्टेयर किंवा थॉमस जेफरसन यांच्या कार्यांशी केली ज्यांनी धर्मावर टीका करणारी पुस्तके प्रकाशित केली.

VOI ने खालील लेखकांची पुस्तके प्रकाशित केली आहेत (निवड):
* राम स्वरूप
* अरुण शौरी
* राजीव मल्होत्रा
* सीता राम गोयल
* कोएनराड एल्स्ट
* डेव्हिड फ्रेली
* श्री अनिर्वन
* वगैरे

## बाह्य दुवे
*VOI Books
*Voice of India Books
*Voice of Dharma Books
*VOI  Blog
*List of VOI books

## संदर्भ 
वर्ग:भारत
मादाम द सेव्हीन्ये

**मादाम द सेव्हिन्ये** तथा **मार्क्विस दे मारी द राब्यूतॅं-शांताल** (५ फेब्रुवारी, १६२६;पॅरिस – १७ एप्रिल, १६९६) या फ्रेंच लेखिका होत्या. त्यांचा जन्म पॅरिसमध्ये एका बर्गंडीच्या सरदार घराण्यात. वयाच्या सहाव्या वर्षी त्या अनाथ झाली. त्यानंतर त्यांचा सांभाळ त्यांच्या काकाने केला. चांगल्या शिक्षकांकडून उत्तम शिक्षण तिला मिळालेले होते. १६४४ मध्ये तिचा विवाह आंरी द सेव्हीन्ये ह्या सरदार घराण्यातील व्यक्तीशी झाला. १६५१ मध्ये एका द्वंद्वयुद्धात तिचा हा पती मारला गेला.

त्याच्यापासून तिला दोन मुले झाली होती. त्यांपैकी फ्रांस्वाझ मार्गरीत ह्या कन्येचा विवाह प्रॉव्हांसचा लेफ्टनंट जनरल काँत द ग्रिन्यॉ याच्याशी झाला आणि ती तेथे निघून गेली.

त्यानंतर मादाम सेव्हीन्येला असह्य एकाकीपण जाणवू लागले. त्यापासून काही दिलासा मिळावा म्हणून तिने आपल्या मुलीला पत्रे लिहावयास आरंभ केला. अशी १७०० पत्रे तिने लिहिली. ह्या पत्रलेखनामागे कोणतीही वाङ्मयीन आकांक्षा नव्हती पण उत्स्फूर्तपणे लिहिलेल्या त्या पत्रांतून तिच्यात लपलेली एक लेखिका सहजपणे प्रकट झाली. तिच्या रोजच्या दैनंदिन जीवनातील घटना, तिला भेटलेल्या व्यक्ती, तिच्या भोवतालच्या उच्चभ्रू फ्रेंच समाजात घडत असलेल्या घटना ह्यांचा तसेच तत्कालीन विषयांवरील व घटनांवरील तिचे भाष्य त्या पत्रांत आढळून येते. हे सर्व सांगण्याची तिची शैली, तिच्यातील संभाषणात्मक सूर तिच्या पत्रातील आशय विलक्षण जिवंतपणाने पुढे आणतो. त्यामुळेच ही पत्रे अविस्मरणीय ठरली. ग्रिग्नन येथे ती निधन पावली.

## संदर्भ 
वर्ग:फ्रेंच लेखिका
वर्ग:इ.स. १६२६ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १६९६ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
वर्ग:फ्रेंच लेखक
खडीकाम

साडी, चोळी, परकर इत्यादींवर ठशांच्या साहाय्याने केलेले नक्षीकाम. खडीकामाने त्या त्या वस्त्राची आकर्षकता वाढते. महाराष्ट्र व गुजरात या राज्यांत खडीकामाची परंपरा असून पंढरपूर, सोलापूर, पुणे, मुंबई, नासिक व सातारा इ. ठिकाणचे खडीकाम उत्कृष्ट व उच्च प्रकारचे मानले जाते. विशेषतः खडीकाम केलेली काळी चंद्रकळा महाराष्ट्रात विशेष प्रसिद्ध आहे. वस्त्रावर खडी उठविण्यासाठी फारसा खर्च येत नाही, तसेच त्याची प्रक्रियाही बरीच साधी व सोपी आहे. त्यामुळे खडीकाम कोणालाही सहज करता येते. ही खडी बहुधा काळ्या अथवा रंगीत वस्त्रांवर काढण्यात येत असून त्यासाठी जवसाचे तेल, राळ व सफेदा यांचा उपयोग करण्यात येतो.

प्रथम जवसाच्या तेलात राळ मिसळून मिश्रण तयार करतात व ते शिजवितात. नंतर त्यात सफेदा कालवून रोगण तयार करतात. हे रोगण पाचसहा दिवस तसेच झाकून ठेवतात. नंतर त्याचा उपयोग खडी काढण्यासाठी करण्यात येतो. प्रत्यक्ष खडी उठविण्यासाठी विविध आकारांच्या व नक्षीकाम असलेल्या लाकडी ठशांचा उपयोग करतात. त्यांमध्ये वरील प्रकारचे रोगण घालून व त्यावर ठशातील लाकडी दांड्याच्या साह्याने दाब देऊन खडीचे विविध छाप वस्त्रावर उठविण्यात येतात. खडीच्या या नक्षीवर कधीकधी पांढऱ्या शुभ्र अभ्रकाची वस्त्रगाळ पूड किंवा सोनेरी वर्ख पसरून वस्त्र झटकून ते वाळवितात. त्यामुळे खडीकामावर रुपेरी किंवा सोनेरी रंगाची चमक येते व ते शोभिवंत दिसू लागते. शिवाय ते उठून दिसते. वर्ख किंवा पूड यांऐवजी भिंगाच्या लहानलहान टिकल्या चिटकवूनही वस्त्राची शोभा वाढविण्यात येते. तेल व राळ यांच्या मिश्रणाऐवजी कधीकधी साखर व सरस यांच्या मिश्रणात सफेदा कालवून त्याच्या साहाय्यानेही खडीकाम करण्यात येते .

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
वर्ग:संदर्भ नसलेली पाने
गंभीर तीव्र श्वसन सिंड्रोम-संबंधित कोरोनाव्हायरस

***गंभीर तीव्र श्वसन सिंड्रोम संबंधित कोरोनाव्हायरस*** **(SARSr-CoV)**  ही कोरोना विषाणूची प्रजाती आहे, जी  मानव, वटवाघूळ आणि काही इतर सस्तन प्राणी इत्यादीना संसर्गबाधित करते.   हा एकएफाईड पॉझिटिव्ह-सेन्स-सिंगल-स्ट्रेंडेड आरएनए विषाणू आहे जो एसीई 2 रीसेप्टरला बांधूण त्याच्या होस्ट सेलमध्ये प्रवेश करतो.  हा*बीटाकोरोनॅव्हायरस* आणि सबजेनस *सरबेकॉरोनाव्हायरस* या वंशातील एक सदस्य आहे.  

## हे सुद्धा पहा 
*कोरोनाव्हायरस रोग २०१९

## संदर्भ
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
वर्ग:विषाणूजन्य रोग
वर्ग:कोरोनाव्हायरस
वर्ग:विषाणू
दामोदर गणेश बापट

दामोदर गणेश बापट  यांचा जन्म १९३५  किंवा १९३६ एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्ता होता. छत्तीसगड, छत्तीसगड, जांजगीर येथील भारतीय कुष्ठ निवृत्ती संघात (बीकेएनएस) कुष्ठरोगी रुग्णांच्या सेवेसाठी ते परिचित होते. 

त्यांच्या सामाजिक कार्याची ओळख म्हणून भारत सरकारने २०१८  मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले जे भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. छत्तीसगड राज्याने त्यांना छत्तीसगढ राज्य अलंकारानेही सन्मानित केले.

दामोदर गणेश बापट हे सदाशिव कात्रे यांनी १९६२ साली चंपा (बिहार) गावाहून ८ किलोमीटरवर असलेल्या सोठी या गावी स्थापन केलेल्या भारतीय कुष्टनिवारक संघात सामील झाले, आणि शेवटपर्यंत कुष्ठरोग्यांसाठी जे करणे शक्य आहे ते करीत राहिले.

## मागील जीवन 
यांचा जन्म  १९३५ किंवा १९३६ मध्ये महाराष्ट्रातील महाराष्ट्रातील अमरावती जिल्ह्यातील पथरोट गावात झाला. नागपूर येथून त्यांनी कला आणि स्नातक पदवी ही पदवी पूर्ण केली. अभ्यास पूर्ण झाल्यानंतर त्यांनी अनेक ठिकाणी नोकरी केली. नोकरीमुळे तो खूष नव्हता आणि त्याला सामाजिक कार्यात रस होता.

## समाजकार्य 
१९७० मध्ये ते जशपूर येथे गेले आणि भारतातील ग्रामीण भागात कार्यरत असलेल्या वनवासी कल्याण आश्रमात त्यांनी स्वयंसेवा करण्यास सुरुवात केली. जन्म घेताना त्यांनी तिथे आदिवासी मुलांसाठी शिक्षक म्हणून काम केले. शिक्षण देताना ते कुष्ठरोगी रूग्णांना भेटले आणि आयुष्यभर त्यांची सेवा करण्यासाठी तिथेच राहिले. त्यांनी भारतीय कुष्ठ निवृत्ती संघ (बीकेएनएस) या नावाच्या सदाशिव कात्रे यांच्याशी संपर्क साधला.

बापट यांनी कात्रे यांच्यासह कुष्ठरोग्यांच्या रुग्णांवर तसेच त्यांच्या सामाजिक व आर्थिक पुनर्वसनासाठी एकत्र काम केले. १९६२  मध्ये बापट यांची भारतीय कुष्ठ निवृत्ती संघाच्या सेक्रेटरीपदी नियुक्ती झाली. १९७२ पासून ते २०१९  पर्यंत मृत्यूपर्यंत त्यांनी कुष्ठरोग्यांच्या रुग्णांची सेवा केली. दैनिक जागरण यांनी २०१२ मध्ये बातमी दिली की त्याने कुष्ठरोग्यांच्या अंदाजे २०,००,०००  रुग्णांचे जीवन सुधारले आहे.

## मृत्यू 
जुलै २०१९ मध्ये बापटला ब्रेन हेमोरेज झाला होता त्यानंतर बिलासपूरच्या रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. छत्तीसगडच्या इस्पितळात वयाच्या ८४  व्या वर्षी १७ऑगस्ट २०१९  रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांनी आपले शरीर छत्तीसगड इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस, बिलासपूर येथे संशोधनाच्या उद्देशाने दान केले.

## दामोदर गणेश बापट यांना मिळालेले पुरस्कार
* इंदूरच्या अहिल्योत्सव समितीतर्फे 'देवी अहिल्याबाई राष्ट्रीय पुरस्कार (१२ सप्टेंबर २००६)
* छत्तीसगड राज्य सरकारचा छत्तीसगड राज्य-अलंकार
* पद्मश्री (२०१८)
* बाडाबझार कुमार सभा पुस्तकालय (कलकत्याचा) विवेकानंद सेवा पुरस्कार
* भाऊराव देवरस फाऊंडेशनचा 'भाऊराव देवरस स्मृति पुरस्कार'

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी समाजसेवक
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अजीवोपजीवीजन्य वनस्पतिरोग

अजीवोपजीवीजन्य वनस्पतिरोग हे इतर जीवांमुळे न होणाऱ्या जीव आहेत.

या रोगांमुळे वनस्पतींच्या कोशिकाक्रियांत बिघाड होतो. व्हायरसजन्य रोगांपेक्षा हे रोग भिन्न असतात. कारण हे बहुधा परिस्थितिजन्य असून संक्रामक (फैलावणारे) नसतात.

या रोगांची अनेक कारणे आहेत, ती अशी : (१) वनस्पतींच्या वाढीला पोषक तापमान नसणे—तापमान अति-उष्ण अथवा अतिशीत असल्यास प्रत्येकाची भिन्न लक्षणे निरनिराळ्या पिकांवर आढळतात. (२) योग्य प्रकाशाचा अभाव. (३) पोषक हवामानाची अथवा ऑक्सिजनाची न्यूनता (कमतरता). (४) दूषित हवामान.(५) मातीतील आर्द्रता कमी किंवा अधिक असणे. (६) मातीतील कार्बनी पदार्थांच्या विघटनामुळे उद्भवणारे विषारी पदार्थ. (७) पोषक व घटक द्रव्यांची उणीव वा आधिक्य. (८) पीक संरक्षणात तीव्र कवकनाशके व कीटकनाशके यांचा उपयोग. (९) इतर कारणे.

यांपैकी एक अथवा अधिक कारणे वनस्पतीच्या वाढीच्या काळात आढळल्यास त्यांचा वनस्पतीवर परिणाम होऊन निरनिराळी लक्षणे उद्भवतात. म्हणूनच या प्रत्येक कारणाचा स्वतंत्ररीत्या विचार कारावा लागतो.

(१) वनस्पतीच्या वाढीस पोषक तापमान नसणे:तीव्र तापमानाचा बऱ्‍याच वनस्पतींवर परिणाम होतो. नारळीच्या व पोफळीच्या झाडांना दक्षिण लागते (म्हणजे दक्षिणायनातील ऊन बाधते). हे लक्षण कोकणात नेहमीच आढळते. उन्हाच्या तिरपेमुळे खोडावर लांबसर अशा खाचा पडून झाड कमजोर बनते व वादळी वाऱ्‍यामुळे कोलमडते. कित्येक वनस्पतींवर शेंडा जळणे, भाजल्यासारखे चट्टे पडणे, गाभा काळा पडणे इ. लक्षणे तीव्र तापमानामुळे होतात.

पानवेलीची पाने टोकापासून तांबूस होऊन वाळल्यासारखी दिसणे हा उन्हाच्या तडाख्याच्या परिणाम आहे. म्हणून पानमळ्यात गारवा ठेवतात. पाश्चिमात्य देशांत सफरचंदाच्या फळावर भाजल्यासारखे खोलगट चट्टे उन्हाळ्यात तापमान ३८०से. पेक्षा जास्त असल्यामुळे पडतात. त्यामुळे फळांचे अपिरिमित नुकसान होते. उन्हाच्या तडाख्याचा परिणाम नाजूक फळे व भाजीपाल्यावरही होतो.

वर्ग:रोग
वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
शफ्‌तल

**शफ्‌तल** (इंग्लिश:पर्शियन क्लोव्हर) हे वैरणीचे पीक आहे. याचे मूलस्थान इराण आहे. हे बरसीमच्या जातीचे पीक आहे. ओलीतासाठी पाटाचे पाणी देण्याची प्रथा सुरू झाली, तेव्हा पंजाबात हे आणले गेले.

वर्ग:पिके
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
सुईचे विणकाम

सूत, तंतू किंवा धागे विणून कापड तयार करण्याच्या कलेला विणकाम म्हणतात. उभे (ताणा)व आडवे (बाणा) धागे एकमेकांमध्ये पद्घतशीरपणे गुंतवून कापड विणले जाते. धागे एकमेकांत गुंतविण्याचे हे काम मागाच्या किंवा एका वा अनेक सुयांच्या मदतीने केले जाते. सुयांच्या मदतीने करण्यात येणाऱ्या विणकामात अखंड धाग्यामध्ये अंतर्बंधित फासांची मालिका तयार होत जाऊन कापड तयार होते. हे विणकाम हातांनी किंवा यंत्राने केले जाते. या फासांचे उभे स्तंभ म्हणजे वेल आणि फासांच्या आडव्या ओळी म्हणजे कोर्स होत. 

विणकामाच्या बहुतेक सुया १८–३५ सेंमी. लांब असतात. सुईचे एक टोक अणकुचीदार व फासे सुईवरून सरकून निघून जाऊ नये म्हणून दुसऱ्या टोकाला बोंड असते. पूर्वी सुईच्या एका टोकाला आकडा असून तो झाडाची डहाळी, हाडाचे तुकडे वा तांब्याच्या तारेचा असे. आता आधुनिक सुयांची टोके बोथट असतात आणि सर्वसाधारणपणे त्या ॲल्युमिनियम, पोलाद, लाकूड किंवा प्लॅस्टिक यांच्या असतात. कोणते कापड विणायचे त्याच्या स्वरूपानुसार सुयांची जाडी व धाग्याचे प्रकार ठरवितात. नाजुक कापडासाठी बारीक सुई व वजनाला हलका धागा निवडतात, तर भरड कापडासाठी जाड सुया व भरड धागा वापरतात. लोकरीचा धागा हा सुयांच्या विणकामाचा परंपरागत धागा आहे. मात्र कापसाचे सूत, रेशीम किंवा ॲक्रिलिकासारखे कृत्रिम तंतूही या विणकामासाठी वापरतात. तसेच अशा तंतूंचा संमिश्र धागाही वापरतात. सपाट कापड विणण्यासाठी दोन सुया तर मोजाचे नलिकाकार कापड विणण्यासाठी तीन वा चार सुया वापरतात. सुयांच्या विणकामाच्या ताणा पद्घत, बाणा पद्घत, गोल पद्घत व मिश्र पद्घत या प्रमुख पद्घती आहेत.

स्वेटर, मोजे, स्कार्फ, टोप्या, बनियन वा गंजीफ्रॉक इ. अनेक होजियरी कपडे सुयांच्या विणकामाने तयार करतात. हे कपडे ताणता येतात व ताण काढल्यावर ते सामान्यपणे मूळ आकाराचे होतात, म्हणून असे कपडे लोकप्रिय झाले आहेत. नाजुक झालरी (लेस) ते जाड रग यांसारखे कापडही सुयांनी विणतात. सजावटीच्या व सुशोभनाच्या कापडी वस्तूही सुयांच्या विणकामाद्वारे तयार केल्या जातात

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
वर्ग:संदर्भ नसलेली पाने
कार्बन तटस्थता

कार्बन तटस्थता म्हणजे कार्बन डायऑक्साईडचे वातावरणात उत्सर्जन होण्याचे प्रमाण आणि वातावरणातून कार्बन डायऑक्साईड काढून टाकण्याचे प्रमाण यांचे योग्य संतुलन साधून निव्वळ शून्य कर्बभार साध्य करणे. 

परिवहन, ऊर्जा उत्पादन, शेती आणि औद्योगिक प्रक्रियांशी संबंधित कार्बन डायऑक्साईड उत्सर्जन प्रक्रियेच्या संदर्भात या संकल्पनेचा वापर केला जातो.

## कार्बन तटस्थता खालील दोन प्रकारे साध्य केली जाऊ शकते: 
# विविध उपाययोजना करून कार्बन डायऑक्साईड आणि इतर ग्रीनहाऊस वायूंचे उत्सर्जन कमी करणे - उदा. ऊर्जा स्रोत आणि उद्योग प्रक्रिया यांमध्ये बदल करणे. नूतनीकरणयोग्य / शाश्वत ऊर्जा (उदा. पवन आणि सौर ) स्रोतांकडे संक्रमण.
# काही जैविक, रासायनिक आणि भौतिक प्रक्रियांद्वारे वातावरणातून नैसर्गिकरित्या वातावरणातील कार्बन डायऑक्साईडचे प्रमाण कमी होत असते.  या कार्बन डायऑक्साईड उत्सर्जनाचे संतुलन घडवून आणणाऱ्या या नैसर्गिक प्रक्रियांव्यतिरिक्त इतर कृत्रिम प्रक्रिया अवलंबिणे उदा. कार्बन संग्रहण व साठवणूक(कार्बन डायऑक्साईड वातावरणातून काढण्याची किंवा वेगळा करून साठवून ठेवण्याची प्रक्रिया)
## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:वातावरण
वर्ग:प्रदूषण
जागतिक हवामानबदलाने भारतीय सागरकिनारपट्टीवर होणारे परिणाम

भारतातील जवळपास ३५% लोकसंख्या किनाऱ्यापासून १००  किमीच्या अंतरावर आहे. पाणथळ प्रदेश, नद्यांच्या खाडीजवळील परिसंस्था, खारफुटीची जंगले, दलदलीचा प्रदेश, प्रवाळ परिसंस्था ,समुद्री ग्रास बेड, वालुकामय आणि खडकाळ किनारे इ. ही सागरी व सागरी किनाऱ्यावरील परिसंस्थेची उदाहरणे आहेत.

भारतामध्ये बेटांसह ७५१७ कि.मी.ची सागरी किनारपट्टी आहे. यामध्ये गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ, तामिळनाडू,आंध्र प्रदेश, ओडिशा, पश्चिम बंगाल आणि केंद्र शासित प्रदेश (यूटी) दमण आणि दीव,पुडुचेरी ,अंदमान आणि निकोबार बेटे आणि लक्षद्वीप बेटे यांचा समावेश आहे. भारतीय मुख्यभूमी मध्ये  एकूण ६६% किनारपट्टी जिल्हे आहेत.

खारफुटीच्या जंगलावर परिणाम करणारे घटक-

१.  नदीपात्रावरील धरणांच्या बांधकामाने नदीपात्रातील प्रवाह कमी होणे,

२.  सागरी प्रवाहावर बांधलेले अडथळे,

३. नैसर्गिक अधिवासावर  मानवी हस्तक्षेप, उदाहरणार्थ शहरीकरण, कारखानदारी, सागरी मासेमारीसाठी होणारे अतिक्रमण 

## संदर्भ
अग्निरोधन

एखाद्या जळू शकणाऱ्या वस्तूवर रासायनिक प्रक्रिया करून ती पेट घेऊ शकणार नाही, असे करण्याच्या क्रियेला ‘अग्निरोधक’ म्हणतात. परंतु अशा वस्तू पूर्णपणे अज्वालाग्राही करण्याचा उपाय सापडलेला नाही. म्हणून अग्निरोधन ही संज्ञा वस्तुतः चूक आहे. कापूस, कापड, लाकूड, कागद इत्यादींवर काही प्रक्रिया करून, ते ज्वालेचा संपर्क झाला तर तिला काही अंशी प्रतिरोध करतील व सहज पेट घेणार नाहीत असे मात्र करता येते व यालाच अग्निरोधन ही संज्ञा किंचित सैल अर्थाने लाविली जाते.

**अंग्निरोधनाच्या पदार्थाचे स्वरूप :** ज्यांचे अग्निरोधन करावयाचे असेल, त्यांच्या पृष्ठांवर योग्य अशा रसायनाची पुटे देतात किंवा ते रसायन त्या पदार्थांत मुरवून घालतात. यासाठी कधी कधी अशी रसायने वापरली जातात की, जी तापविली गेल्यावर त्यांच्यापासून अज्वालाग्राही वायू तयार होऊन ते बाहेर पडतात. त्यांचा परिणाम जणू गुदमरविण्यासारखा किंवा कोंडमारा करण्यासारखा होऊन, त्या वस्तूला स्पर्श करणाऱ्या ज्वालेला प्रतिरोध होतो. काही रासायनिक द्रव्यांपासून वस्तूंच्या पृष्ठावर असे अभेद्य पुट तयार होते की, त्याच्यातून ज्वाला वस्तूत शिरू शकत नाही. काही रसायने अशी असतात की, ज्यांच्यामुळे तंतुमय वस्तूंच्या धाग्यात अज्वालाग्राही पदार्थाचे पुरण पुरेपुर भरले जाते.

**अग्निरोधन-द्रव्यांची निवड:** अग्निरोधनासाठी उपयुक्त अशी द्रव्ये शोधून काढण्यासाठी शेकडो रासायनिक द्रव्यांवर प्रयोग करून पाहण्यात आले आहेत. बोरॅक्स (टाकणखार), बोरिक अम्ल, अमोनियम फॉस्फेट, अमोनियम कार्बोनेट, अमोनियम सल्फेट, अमोनियम क्लोराइड (नवसागर), सोडियम टंगस्टेट, लेड ॲसिटेट, पोटॅशियम किंवा अमोनियम-युक्त तुरट्या ही संयुगे अतिशय उपयुक्त आहेत, असे दिसून आलेले आहे.

नाट्यगृहातील देखावे, कागद, सजावटीच्या ज्वालाग्राही वस्तू, रेयॉन व सुती कापड किंवा त्यांचे गठ्ठे यांच्या अग्निरोधनासाठी १०० भाग पाण्यात ६ भाग टाकणखार व ५ भाग बोरिक अम्ल असलेला विद्राव अतिशय उपयुक्त असा अग्निरोधक असल्याचे आढळून आले आहे. कोरड्या कापडाच्या अग्निरोधनासाठी ८ ते १२% विद्राव पुरेसा होतो. कापड न धुता कोरडे ठेवलेले असेल तर ६ किंवा १२ महिन्यांच्या अंतराने वरील विद्रावाने केलेले संस्करण पुरेसे असते. अमेरिकेच्या ‘ब्यूरो ऑफ स्टॅंडर्डस’ या संस्थेने पुढील पर्याय सुचविलेला आहे. १०० भाग पाण्यात २४ भाग सोडियम टंगस्टेट व ६ भाग डाय-अमोनियम फॉस्फेट असलेल्या विद्रावात कापड भिजवून हाताने पिळल्यावर, कापडाच्या ३० % भाराइतकी रासायनिक द्रव्ये कापडात अडकून राहतात. विद्रावाचे तापमान २०० से. ठेवतात. भिजविलेल्या कापडातील विद्राव निघून गेल्यावर ते वाळवितात. या प्रक्रियेमुळे कापडाचा मूळचा नरमपणा बदलत नाही, कापड ओलसर किंवा मळकट होत नाही. या मिश्रणातील रसायने विषारी नाहीत आणि ती बुरशीच्या वाढीस मदत करीत नाहीत.

धाग्यावर अवक्षेपांचे पुट बसविणे ही अग्निरोधनाची एक पद्धती आहे. अग्निरोधनाचा आणखी एक प्रकार म्हणजे कापडाच्या धाग्यावर अग्निरोधक द्रव्याचा अवक्षेप बसवून कापड ज्वालारोधी करणे. यांपैकी अगदी साधी कृती पुढील होय. १०% कॅल्शियम क्लोराइड असलेल्या कोमट विद्रावात कापड चिंब भिजवून नंतर ते पिळून, त्याच्यातील विद्राव काढून टाकतात. नंतर ते कापड १०%  सोडियम फॉस्फेटाच्या गरम विद्रावातून हळूहळू सरकत जाऊ दिले जाते व नंतर ते पिळून वाळविले जाते. या प्रक्रियेत कापडाच्या धाग्यात कॅल्शियम फॉस्फेट अवक्षेपित होते. या प्रक्रियेला ‘ग्रोव्ह-पामर-प्रक्रिया’ म्हणतात.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
बालविवाह प्रतिबंध कायदा

लग्न लागायच्या वेळी जर वधू किंवा वर यांच्यापैकी कुणाचेही वय कायद्याला मान्य असलेल्या वयापेक्षा कमी असेल तर त्यांचा विवाह **बालविवाह** ठरतो. या कायद्याने बालविवाह घडवून आणणे, तत्संबंधित सर्व सोहळे व इतर गोष्टीवर प्रतिबंध घातला आहे.

वर्ग:भारतातील कायदे
प्रकाशाचे गाणे (पुस्तक)

**प्रकाशाचे गाणे** हे स्त्रीविषयक मराठी पुस्तक आहे. अरुणा ढेरे या पुस्तकाच्या लेखिका आहेत.

## विषय
प्रकाशाचे गाणे हे परिचयात्मक पुस्तक आहे. १९ व्या आणि २० व्या शतकातील काही निवडक महिलांचा आणि त्यांच्या कार्याचा परिचय या पुस्तकात करून देण्यात आला आहे. 
या दोन्ही शतकात इंग्रजांचे भरावे असलेले राज्य,स्वातंत्र मिळविण्यासाठी भारतीयांनी दिलेला लढा, स्त्री शिक्षणाला असलेली बंदी, महर्षी कर्वे , सावित्रीबाई फुले  आणि ज्योतिराव फुले यांना स्त्री शिक्षणासाठी केलेले प्रयत्न, विधवा स्त्रियांचे पुनर्विवाह, ख्रिस्ती धर्माचा तत्कालीन समाजावर पडलेला प्रभाव अशी पार्शवभूमी असलेल्या भारतात होऊन गेलेल्या स्त्रियांनी आपल्या आठवणी ग्रथित केलेल्या आहेत.

सदर पुस्तकात ज्या स्त्रियांच्याविषयी माहिती मिळते त्यातील ९०% महिला या तत्कालीन गृहिणी आहेत. काही महिला राजकीय क्षेत्रात काम केलेल्या आहेत. काही महिला या क्रांतीकारकांच्या कुटुंबातील सदस्या आहेत. त्यामुळे या पुस्तकात तत्कालीन कुटुंबाजीवन, कौटुंबिक चालीरीती यांची माहिती मिळते. विविध सण, कुलाचार, नातेसंबंध तसेच कुटुंबातील स्त्रियांचे स्थान याविषयी उल्लेख वाचायला मिळतात.

## तपशीलात वर्णन
सदर पुस्तकात पुढील स्त्रियांच्याविषयी सारांशरूपात माहिती मिळते-

(महिलेचे नाव- कार्य- संबंधित महिलेने लिहिलेले पुस्तक या क्रमाने)

१. यशोदाबाई जोशी-गृहिणी ( आमचा जीवनप्रवास)

२. यशोदाबाई भट-सामाजिक व राजकीय कार्यकर्त्या( महाराष्ट्राची वीरांगना 'मा')

३. जानकीबाई फडणीस-गृहिणी (स्मरणमाला)

४. पार्वतीबाई शिंदे-गृहिणी

५. सुंदराबाई पवार-ख्रिस्ती धर्मोपदेशिका (अक्का)

६. सत्यभामाबाई सुखात्मे-गृहिणी (गेले ते दिवस) 

७. गोदुमाई खरे-स्वातंत्र्य चळवळीत सहभाग (आमच्या गोदुमाई) 

८. अहल्याबाई भांडारकर-शिक्षिका आणि समाजसुधारक (श्रीमती अहल्याबाई भांडारकर स्मृतीग्रंथ) 

९. सुंदराबाई तळपदे-शैक्षणिक क्षेत्रात योगदान (शारदेच्या चरणी) 
 
१०. सीताबाई आणिगेरी- शिक्षिका आणि कर्वे महिला आश्रमाच्या कार्यकर्त्या (अंधारातून प्रकाशाकडे) 

११. जानकीबाई आपटे-राष्ट्रीय चळवळीत सहभाग (कर्मयोगी जानकीबाई आपटे)

१२. रमाबाई केदार-गृहिणी (वाचलेले मणी)

१३. राधाबाई आपटे-सामाजिक कार्यात सहभाग (माझी वाटचाल) 

१४. राधाबाई शेवडे- गृहिणी (जीवनगाथा) 

१५. लक्ष्मीबाई स्वारकर- स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांच्या धाकट्या वहिनी (हरिदिनी)

१६. मालिनीबाई भाटवडेकर-गृहिणी (रघुनाथ-मालिनी) 

१७. दुर्गाबाई देशमुख-सामाजिक कार्यकर्त्या, वकील (आमची कथा) 

१८. विनोदिनी गायकवाड- महिला डॉक्टर (यशस्विनी) 

१९. चारुशीलाबाई बापट-गृहिणी (स्मृतिपुष्पे) 

२०. सुशीलाबाई आठवले-गृहिणी, कर्वे स्त्री संस्थेत योगदान (आंब्याचा टाळा)

२१. कमलताई भागवत-स्वातंत्रलढ्यात सहभाग (न संपलेली वाट)

२२. मथुताई आठल्ये-महिला डॉक्टर, समाजसेवा ( मागे वळून) 

२३. अनसूयाबाई काळे-स्वातंत्र्यकार्यात सहभाग (अनसूयाबाई आणि मी) 

२४. सुलोचनाबाई सोमण-महिला डॉक्टर (अनुभव) 

२५. मित्रायणी- गोव्यातील कलावंतीण स्त्रीच्या मुलीची संघर्ष कथा ( गृहलक्ष्मी मासिक मार्च १९२९) 

## अन्य तपशील 
पुस्तकाचे प्रकाशन वर्ष- २४ जुलै १९९

प्रकाशक-सुरेश एजन्सी

पृष्ठसंसख्या-१६३

वर्ग:मराठी महिला
वर्ग:मराठी पुस्तके
स्त्रियांचे अश्लील प्रदर्शन प्रतिबंधक कायदा

अश्लिल आणि मानहानिकारक स्त्रियांचे  प्रदर्शन घडविणाऱ्या जाहिराती, प्रकाशन, लिखाण, पेंटींग, चित्रकला, सिनेमे किंवा इतर कोणत्याही प्रकारे स्त्रियांचे अश्लिल प्रदर्शन प्रतिबंध करणारा हा कायदा आहे. सदर कायदा हा केंद्रसरकारने २३ डिसेंबर १९८६ला पारित केलेला आहे.

* कलम २ नुसार जाहिरात वितरण महिलांचे अश्लिल प्रदर्शन, लेबल, पॅकेज विहीत इ. शब्दांची व्याख्या दिलेली आहे.

*  कलम ३ नुसार अश्लिल आणि मानहानि कारकरित्या स्त्रियांचे प्रदर्शन, स्त्री शरिराच्या कोणत्याही अवयवाचे प्रदर्शन कोणत्याही पद्धतीने घडविण्याला प्रतिबंध केला आहे**.** 

*  कलम ४ नुसार अशा लिखाण**,** चित्र**,** पेंटींग**,** फिल्म व इतर कोणताही प्रकार वापरून त्याचे वितरण करण्याला आणि प्रकाशन करण्याला बंदी घालण्यात आली आहे**.**

*  सिनेमेटाग्राफी कायदा, १९५२ हा देखील या कायद्या सोबतच फिल्मसला लागू करण्यात आला आहे**.**

*  कलम ५ नुसार प्राधिकृत करण्यात आलेल्या राजपत्रीत अधिकाऱ्याला शोध घेण्याचा आणि जप्तीचा अधिकार दिला आहे**.**

*  कलम ६ नुसार व कलम** ** ७ नुसार, कलम ३ आणि ४चा भंग करणाऱ्या ** ** सर्व जबाबदार व्यक्ती**,** संस्था**,** कंपनी**,** त्यांचे पदाधिकारी**,** लेखक**,** चित्रकार**,** कॅमेरामन**,**तंत्रज्ञ इत्यादी वर कारवाई होऊ** ** शकते**.** २ वर्ष सक्तमजूरी आणि रुपये २०००**/-** पर्यंत दंड आणि दुसऱ्यांदा गुन्हा घडल्यास ५ वर्ष सक्त मजूरी आणि १०**,**०००**/-** ते १०,००**,**०००**/-** दंडाची तरतूद** ** करण्यात आली आहे**.**

*  कलम ८ नुसार सदर गुन्हे हे दखल पात्र आणि जामिन पात्र आहेत**.** 

*  कलम ९ नुसार कारवाई करणाऱ्या अधिकाऱ्यांना संरक्षण देण्यात आलेआहे**.**

*  कलम १० नुसार असणारे नियम पुढीलप्रमाणे :

*  नियम २, ३, ४, ५ मध्ये संबंधीत अधिकाऱ्यांने कारवाई करून संबंधित जाहिरात कायद्यात दिलेल्या विहित नमुन्यात नोंदवून सर्व आर्टिकल्स्, साहित्य शोध मोहिमे मध्ये जप्त करून, पंचनामाकरून, कोर्टा समोर कसे दाखलकरावे याबाबतचे नियम देण्यात आले आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतातील कायदे
छेडछाड विरोधी मार्गदर्शक तत्त्वे

**छेडछाडविरोधी मार्गदर्शक तत्त्वे:**
छेडछाडीविरूद्धचे गुन्हे हाताळण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या सूचना:
• सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायमुर्ती राधाकृष्णन आणि दिपक मिश्रा यांच्याखंडपीठाने छेडछाडीचे गुन्हे हाताळणारा कायदा अस्तित्वात नसल्याची खंत व्यक्त केली असून लवकरात लवकर छेडछाडीचे गुन्हे हाताळू शकेल असा सक्षम कायदा भारत सरकारने लवकरात लवकर पारीत करावा तोपर्यंत छेडछाडीचे गुन्हे हाताळण्याबाबत महत्त्वपूर्ण अशा सूचना केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारांसाठी पारीत केल्या आहेत. 

• राज्य सरकार आणि केंद्रशासित प्रदेशात सूचना देण्यात येते की सिव्हील ड्रेसमधील महिला पोलीस बसस्टेशन, रेल्वेस्टेशन, मेट्रो स्टेशन्स, सिनेमा थिएटर, बाजार, शॉपींग मॉल, बगीचे, समुद्र किनारे, मंदिर परिसर या ठिकाणी नेमण्यात यावेत. 

• वरील सर्व ठिकाणी सी.सी. टी.व्ही. कॅमेरे बसविण्यात यावेत. 

• शैक्षणिक संस्था, मंदिराचे ट्रस्टी, सिनेमा थिएटरचा मालक, रेल्वे स्थानक, बस स्टेशनचे इनचार्ज यांनी छेडछाड रोखण्यासाठी त्यांच्याकडे तक्रार आल्यावर त्वरित जवळच्या पोलीस स्टेशनमध्ये तक्रार दाखल करावी आणि त्यांच्या परिसरात छेडछाडीस आळा बसविण्यासाठी पुढाकार घेऊन भूमिका घ्यावी. 

• बसमध्ये अगर रेल्वेत एखाद्या महिला प्रवाशाबाबत अशी घटना घडल्यास चालक, वाहक यांच्याकडे अशी तक्रार केली असता सदर वाहन हे पोलीस स्टेशनला घेण्यात यावे आणि सदर चालक -- वाहकाने गुन्हा दाखल करावा. तसे न केल्यास सदर वाहनाचा परवाना रद्द करावा. 

• महिला मदत केंद्र ही तीन महिन्याच्या आतमध्ये मोठ्या गजबजलेल्या शहरामध्ये उभारण्यात यावीत.

• छेडछाड करणे हा गुन्हा असल्याबाबत समज देणारे फलक हे शैक्षणिक संस्था, बसस्थानक, रेल्वे स्थानक, सिनेमा थिएटर, बाग बगीचे, समुद्रकिनारे, सार्वजनिक वाहने, आणि मंदिरे इ. ठिकाणी सरकारने पुढाकार घेऊन लावावी. 

• छेडछाडीचा गुन्हा घडत असताना पाहणाऱ्यांनी त्याबाबत त्वरित पोलीस स्टेशनला किंवा महिला हेल्प लाईनला त्वरित कळवावे आणि महिलांना वाचविण्याची भूमिका घ्यावी. राज्य सरकार आणि केंद्रशासित प्रदेशाच्या सरकारनी त्वरित वरील सर्व सूचना या जिल्हाधिकारी, पोलीस अधीक्षक यांना शासकीय अध्यादेशाद्वारे कळवाव्यात आणि त्वरित छेडछाडीविरूद्ध पावले उचलण्याच्या सूचना द्याव्यात.

• अनेकदा कायदा राबविणाऱ्या यंत्रणेतील घटक, पोलीस प्रशासनातील व्यक्ती या अशा छेडछाडीचे प्रकरणात आढळल्या आहेत.

• तामीळनाडू व्यतिरिक्त कुठेही कायदा पारित करण्यात आलेला नाही. छेडछाडीच्या प्रकरणात १९९८ साली तामीळनाडू येथे महिलेचा मृत्यु झाला, त्यामुळे मोठे आंदोलन झाले आणि १९९८ साली तामिळनाडू सरकारला छेडछाड प्रतिबंध कायदा १९९८ पारीत करावा लागला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतातील कायदे
माधुरी काळे

माधुरी काळे या प्रसिद्ध व्यक्तींची चरित्रे लिहिणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. 

## माधुरी काळे यांनी लिहिलेली पुस्तके
* अल्बर्ट आइन्स्टाईन (चरित्र)
* अल्बर्ट आइनस्टाईन: अवकाश- काळाचा तपस्वी (माहिती आणि चरित्र)
* मादाम क्यूरी (चरित्र)
* सम्राट नेपोलियन (चरित्र)

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
मंजिरी सरदेशमुख

**मंजिरी प्रसाद सरदेशमुख** या एक मराठी कवयित्री आणि लेखिका आहेत. 

## प्रकाशित पुस्तके
* अविरत
* काव्यमंजिरी (कवितासंग्रह)
* बकुळफुलं ...

वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:मराठी कवी
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आयर्लंड क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (भारतामध्ये), २०१९-२०

आयर्लंड क्रिकेट संघाने अफगाणिस्तानविरुद्ध मार्च २०२० मध्ये ३ आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने खेळण्यासाठी भारताचा दौरा केला.
## आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका
### १ला सामना
### २रा सामना
### ३रा सामना
वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट
अफगाणिस्तान
वर्ग:अफगाणिस्तानमधील क्रिकेट
वर्ग:भारतीय क्रिकेट
आयर्लंड
जर्मनी क्रिकेट संघाचा स्पेन दौरा, २०१९-२०

जर्मनी क्रिकेट संघाने मार्च २०२० मध्ये २ आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने खेळण्यासाठी स्पेनचा दौरा केला.
## आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका
### १ला सामना
### २रा सामना
वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट
स्पेन २०२०
वर्ग:स्पेनमधील क्रिकेट
इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१९-२०

इंग्लंड क्रिकेट संघाने मार्च २०२० मध्ये २ कसोटी सामने खेळण्यासाठी श्रीलंकेचा दौरा केला. कसोटी मालिका २०१९-२१ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धाअंतर्गत खेळवली गेली.

कोरोनाव्हायरसच्या उद्रेकामुळे मालिका दुसरा सराव सामना चालु असताना रद्द करण्यात आली. जानेवारी २०२१मध्ये ही मालिका पुर्नाअयोजित केली गेली.
## सराव सामने
### तीन-दिवसीय सामना
### चारदिवसीय-दिवसीय सामना
वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट
२०२०
वर्ग:श्रीलंकेमधील क्रिकेट
जात पंचायत

जात पंचायत ही कुप्रथा संपूर्ण देशभर अस्तित्वात आहे. महाराष्ट्र सामाजिक बहिष्कारा पासून व्यक्तींचे संरक्षण अधिनियम - २०१६   या पद्धतीचे कायदा करणारे महाराष्ट्र हे पहिले राज्य आहे. जात पंचायत बोलाविणारा ठराविक रक्कम पंच कमिटी समोर ठेवून आपले गाऱ्हाणे मांडतो . प्रतिवादी पक्षालाआपली बाजू मांडता येते.  प्रतिवादी जर महिला असेल तर तिला बाजू  मांडू  दिली जात नाही.जातीबाहेर काढले तर "आठ फोड अन् बाहेर फेका " म्हणजे त्याच्या नावाने आठ रुपये सर्व कुळात त्याचे वाटप केले जाते. आणि त्याला जाती बाहेर काढायचे जाहीर केले जाते. या कायद्यांतर्गत सामाजिक बहिष्काराचे आदेश देणाऱ्या जात पंचायतीच्या सदस्यांना सात वर्षा पर्यंतचा तुरुंगवास किवा ५ लाख पर्यंतचा दंड ठोठावला जाऊ शकतो. सन २०२१ पर्यंत जात पंचायत ही कुप्रथा संपूर्ण देशभर अस्तित्वात अस्तित्वात आहे. महाराष्ट्राच्या धर्तीवर संपूर्ण देशभरात जातपंचायत विरोधी कायदा करावा अशी मागणी २०२१ मध्ये करण्यात आली.

**जातपंचायती बाहेर वाळीत टाकणे (सामाजिक बहिष्कार)**

मुंबई उच्च न्यायालयाने सरकारला जात पंचायतीद्वारे वाळीत टाकणे किंवा सामाजिक दृष्टया बहिष्कृत करण्याच्या निर्णयाविरुद्ध कायदा करण्याची गरज नोंदविली आहे. याबाबतचा न्याय निवाडा करताना उच्च न्यायालयाचे न्यायमुर्ती धर्माधिकारी आणि न्यायमुर्ती पटेल यांच्या खडपीठाने नमुद केले आहे की, राज्य घटनेच्या कलम १४ आणि २१ नूसार प्रत्येक नागरिकास समानतेचा अधिकार आहे. जातपंचायतीच्या नावाखाली काही लोक या अधिकाराचे हनन करीत आहेत.

1.     गृहविभाग, सामाजिक न्याय विभाग आणि इतर विभागानी जातपंचायती समूळ नष्ट करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे.

2.     पोलिसांनी याबाबत अधिक संवेदनशिल राहीले पाहीजे. बाधीत व्यक्तींचे संरक्षण करून गुन्हे दाखल केले पाहिजेत.

3.     सदर गुन्हा हा दखलपात्र आहे.

4.     जात पंचायती विरुद्ध भारतीय दंड संहिता कलम १२० (ब) पूर्वनियोजीत कटकारस्थान, कलम ५०३, आणि कलम ३४ एकच उद्देशाने गुन्हा करणे, कलम ३८९ दहशत निर्माण करणे भिती दाखवणे या कलमांखाली गुन्हे दाखल करता येतात.

महाराष्ट्र राज्य सरकारने ३ जुलै २०१७ रोजी सामाजिक बहिष्कार विरोधी कायदा मंजूर केला. १९ मे  २०२१ पर्यंत एकूण शंभर गुन्ह्यांची नोंद जातपंचायतींविरोधात झाली होती. सामाजिक बहिष्काराचे सर्वाधिक गुन्हे कोकणात घडतात असे समोर आले आहे. 

## जातपंचायतींनी केलेल्या अत्याचार आणि जुलूमांच्या नोंदी 
* महिलेला जात पंचायतींच्या पंचाची थुंकी चाटण्याची  शिक्षा करणे.
* मानवी विष्टा खाण्याची जबरदस्ती करणे, महिलेस जात पंचायतीमध्ये नग्न करणे, व्यक्तीच्या डोक्यावर मानवी विष्टा व लघवी असलेले मडके ठेवण्यात येणे आणि ते फोडणे, हातावर लालबुंद झालेली कुऱ्हाड ठेवण्याची तयारी करणे, महिलेला चारित्र्याच्या संशयावरून उकळत्या तेलात हात घालून नाणे बाहेर काढण्याची शिक्षा करणे. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील कायदे
रवी तेजा

**रवि तेजा** (२६ जानेवारी, १९६८)  हे दक्षिणात्य चित्रपट अभिनेता असून मुख्यतः अनेक तेलुगु  चित्रपटात त्यांनी काम केलंय. रवि तेजा विशेष करून एक्शन-कॉमेडी चित्रपटासाठी ओळखले जातात.

त्यांनी प्रथम इ.स. १९९० मध्ये *कर्तव्यम* या तेलुगू चित्रपटात काम केले. नंतर अल्लारी प्रियुदु, निंने पेल्लादाता, सिंधुरम अशा चित्रपटात विविध प्रकारच्या भूमिका निभावल्या. त्याच सोबत काही चित्रपटांसाठी सहाय्यक दिग्दर्शक म्हणून सुद्धा काम केले.

रवि तेजा यांचे एक बंधू, भूपतिराजू भरथ राज यांचा एका रोडवरील अपघातात दुर्दैवी मृत्यू झाला.

## संदर्भ
वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म
रमाई (चित्रपट)

**रमाई** हा सन २०१९ मधील बाळ बरगाले दिग्दर्शित रमाबाई आंबेडकर यांच्या जीवनावर आधारित एक मराठी चित्रपट आहे. चित्रपटात रमाबाईंच्या प्रमुख भूमिकेत अभिनेत्री वीणा जामकर आहे तर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची भूमिका अभिनेता सागर तळाशीकर यांनी साकारली आहे.

निर्मिती विचारमंच आणि डी.जी. राजहंस मेमोरियल फौंडेशन यांच्या संयुक्त विद्यमाने महात्मा जोतीराव फुले व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या संयुक्त जयंतीनिमित्त रमाई आंबेडकर यांच्या जीवनसंषर्घावर आधारित रमाई चित्रपटाचा प्रिमियर शो ११ एप्रिल २०१९ रोजी शाहू स्मारक भवनमध्ये आयोजित करण्यात आला होता. १२ एप्रिल २०१९ रोजी महाराष्ट्रातील अनेक ठिकाणी रमाई चित्रपट प्रदर्शित करण्यात आला.

## कलाकार
* वीणा जामकर — रमाबाई आंबेडकर
* सागर तळाशिकर – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
*अरुण नलावडे
* स्वनिल राजशेखर
* प्रफुल्ल सामंत
* प्रकाश धोतरे

## संबंधित व्यक्ती 
* दिग्दर्शक : बाळ बरगाले
* निर्माते : प्रा. प्रगती खरात, मनिषा मोटे, व चंद्रकांत खरात
* कथा लेखक/ संवादलेखन: डॉ. अरुण मिरजकर
* गीतकार : प्रा. भिमराव धुळबुळू, प्रा. गोपाळ कबनुरकर
* संगीतकार : मधु-कृष्णा, अप्रल रोमन
* गायक : आनंद शिंदे, नंदेश उमप, साधना सरगम, रवींद्र साठे, विजय सरतापे

## हे सुद्धा पहा 
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवर बनवले गेलेले चित्रपट व दूरचित्रवाणी मालिका यांची सूची (मूळ सूची)
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी
* डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची
* रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई)
* रमाबाई (चित्रपट)

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मराठी चित्रपट
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट
महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा

**महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार गारंटी अधिनियम** (किंवा नरेगा क्रमांक ४२, ज्याचे पुर्नामकरण **महात्मा गांधी राष्ट्रीय रोजगार हमी कायदा** किंवा 'मनरेगा' असे झाले) हा भारतीय रोजगार कायदा आणि सामाजिक सुरक्षा उपाय आहे ज्याचे उद्दीष्ट 'कामाच्या अधिकाराची हमी' देणे आहे.

२३ ऑगस्ट २००५ रोजी संपुआ सरकारने पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या नेतृत्वाखाली हा कायदा तयार केला.

ग्रामीण भागातील कुटुंबांना हमीभावाने कामाच्या संधी उपलब्ध करून देण्याच्या कल्पनेने मनरेगा तयार करण्यात आला. कार्यक्रमाचा एक भाग म्हणून देशातील प्रत्येक ग्रामीण कुटुंबाला दरवर्षी **100 दिवसांची हमी** देणारा रोजगार मिळायचा, प्रत्येक कुटुंबाला किमान उत्पन्न मिळण्याची हमी. हा कार्यक्रम श्रम-केंद्रित होण्याचा हेतू होता, रोजगाराचे मुख्य स्रोत रस्ते बांधणी, जलसंधारण आणि वनीकरण यासारखे उपक्रम आहेत. ग्रामीण विकास मंत्रालय, भारत सरकारच्या आर्थिक ब्युरोचा एक विभाग, योजनेच्या अंमलबजावणी आणि रोलआउटवर देखरेख ठेवण्यासाठी जबाबदार होता. ग्रामपंचायती - ग्रामीण खेड्यांमध्ये प्रशासकीय प्रमुख, स्थानिक पातळीवर योजना राबविण्यासाठी दूत होते. 
## बाह्य दुवे 
Official website  

Act 

CAG report

https://mahaofficer.in/
## संदर्भ 
वर्ग:भारतातील कायदे
वर्ग:भारत सरकारद्वारे प्रायोजित योजना
डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान

**डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान** (पूर्वी **डेझर्ट स्प्रिंग रिसॉर्ट क्रिकेट मैदान **) हे स्पेनमधील अल्मेरिया शहरात एक क्रिकेटचे स्टेडियम. या मैदानावर ८ मार्च २०२० रोजी पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना स्पेन व जर्मनी मध्ये खेळवला गेला.

वर्ग:स्पेनमधील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:अल्मेरिया
जंक्शन ओव्हल

**जंक्शन ओव्हल** हे ऑस्ट्रेलियामधील मेलबर्न शहरात एक क्रिकेटचे स्टेडियम. या मैदानावर २०२० महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषकातले काही सामने खेळविण्यात आले.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियातील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:मेलबर्न
तेर्डथाई क्रिकेट मैदान

**तेर्डथाई क्रिकेट मैदान** (पूर्वी **थायलंड क्रिकेट मैदान**) हे थायलंडमधील बँकॉक शहरात एक क्रिकेटचे स्टेडियम. या मैदानावर २९ फेब्रुवारी २०२० रोजी पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना थायलंड व मलेशिया मध्ये खेळवला गेला.

वर्ग:थायलंडमधील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:बँकॉक
सिडनी शोग्राउंड स्टेडियम

**सिडनी शोग्राउंड मैदान** (पूर्वी **स्पॉटलेस स्टेडियम**) हे ऑस्ट्रेलियामधील सिडनी शहरात एक बहुपयोगी खेळांचे स्टेडियम आहे. 

या मैदानावर २०२० महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे काही सामने खेळवले गेले.

वर्ग:ऑस्ट्रेलियातील क्रिकेट मैदाने
वर्ग:सिडनीमधील इमारती व वास्तू
दमाल कृष्णस्वामी पट्टम्माल

**दमाल कृष्णस्वामी पट्टम्माल** (१९ मार्च १९१९ - १६ जुलै २००९) एक भारतीय कर्नाटक संगीतकार आणि तामिळ चित्रपटातील गायिका होत्या. त्यांच्या समकालीन एमएस सुब्बुलक्ष्मी आणि एम.एल. वसंतकुमारी यांना एकत्रितपणे अजूनही "*कर्नाटिक संगीताची त्रिमुर्ती "* म्हणून ओळखले जाते. या त्रिकुटाने कर्नाटक संगीतच्या मुख्य प्रवाहात महिलांच्या प्रवेशास सुरुवात केली. जगभरातल्या कर्नाटक संगीत प्रेमींनी त्यांचे कौतुक केले आहे. त्यांना सरकार तर्फे अनेक पुरस्कार प्रदान करण्यात आले आहेत जसे; संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९६१), पद्मभूषण पुरस्कार (१९७१), संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप (१९९२), पद्मविभूषण पुरस्कार (१९९८) आणि कालिदास सन्मान पुरस्कार (१९९८-९९).

## जीवन आणि पार्श्वभूमी 
पट्टम्माल यांचा जन्म भारताच्या तामिळनाडूच्या कांचीपुरम येथील ब्राह्मण कुटुंबात झाला होता. त्यांचे नाव अलामेलु असे ठेवले गेले, परंतु प्रेमाने  त्यांना “पट्टा” म्हणले जात असे. त्यांचे वडील दमाल कृष्णस्वामी दीक्षितर यांना संगीताची आवड होती व कर्नाटक संगीत शिकण्याची प्रेरणा त्यांच्या कडून मिळाली. त्यांची आई कांतीमती (राजम्माल) स्वतः एक गायक असूनही कठोर रूढीवादी परंपरांमुळे मित्रपरिवारा साठी सुद्धा त्यांना गायला परवानगी नव्हती. अशी पार्श्वभूमी असूनही, पट्टम्माल यांनी लहान वयातच गायन सुरू केले आणि संगीतात बऱ्यापैकी प्रतिभा दर्शविली. 

त्यांना गुरुकुलाचे औपचारिक प्रशिक्षण नव्हते. लहानपणी, पट्टम्माल एखाद्या मैफिलींमध्ये बसत आणि घरी परततांना ऐकलेल्या गाण्याचे व रागांचे मुख्य भाग लक्षात घेत. त्यांचे भाऊ डीके रंगनाथन, डीके नागराजन आणि डीके जयरामन तिला या कार्यात मदत करत असे. त्यांनी वडिलांनी शिकवलेले साधे भक्तिगीत पण गायली आहेत. नंतर, त्यांला  तेलगू भाषिक संगीतकारांकडून शिक्षण मिळाले, ज्यांना त्या "तेलगू वडियार" किंवा "तेलगू शिक्षक" असे म्हणत. त्यांती पट्टम्मालला तेलगू आणि संस्कृत शिकवले.

## गायन  
इवलेसे| भाऊ डीके जयरामन यांच्या सोबत मैफिलीत पट्टम्माल (उजवीकडे); १९४० च्या दशकाच्या सुरुवातीच्या काळात.
वयाच्या आठव्या वर्षी पट्टम्माल यांनी भैरवीतले त्यागराजांचे "रक्षा बेट्टरे" गाण्यासाठी एका स्पर्धेत प्रथम पुरस्कार जिंकला. 

१९२९ मध्ये, वयाच्या दहाव्या वर्षी, पट्टमाल यांनी मद्रास कॉर्पोरेशन रेडिओसाठी (ज्याला आता आकाशवाणी म्हणून ओळखले जाते) प्रथम रेडिओवर गीत सादर केले. ३ वर्षांनंतर १९३२ मध्ये मद्रास रसिक रंजनी सभेमध्ये पहिल्यांदा सार्वजनिक मैफिलीत गीत प्रस्तुत केले. एका वर्षा नंतर, त्या मैफिलीत नियमित कलाकार म्हणून चेन्नईला स्थायिक झाल्या. १९३९ मध्ये पट्टम्मालने आर. ईश्वरनशी लग्न केले.  

संगीताची ही शैली सार्वजनिकपणे सादर करणारी ती पहिली ब्राह्मण महिला होती.

## मृत्यू 
१६ जुलै २००९ रोजी दुपारी दीड वाजता पट्टम्मलचे चेन्नई येथे नैसर्गिक कारणांमुळे निधन झाले. त्यांचे पती आर. इस्वरन यांचे वयाच्या ९५व्या वर्षी, २ एप्रिल २०१० रोजी, निधन झाले. 

## पुरस्कार  
* संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९६१) 
* संगीत कलानिधी (१९७०; कर्नाटक संगीतातील सर्वोच्च पुरस्कार) 
* पद्मभूषण पुरस्कार (१९७१; भारत सरकारकडून) 
* संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप (१९९२ मध्ये निवडलेले) 
* पद्मविभूषण पुरस्कार (१९९८, भारताचा दुसरा सर्वोच्च नागरी सन्मान) 
* कालिदास सन्मान पुरस्कार (१९९८-९९, मध्य प्रदेश राज्य शासनातर्फे)

## संदर्भ 
वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते
वर्ग:कर्नाटक गायक
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म
वर्ग:Articles with hAudio microformats
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते
इयान हॉलंड

**इयान गेब्रियेल हॉलंड** (३ ऑक्टोबर, १९९०:विस्कॉन्सिन, अमेरिका - ) हा च्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करतो आणि तो अष्टपैलू खेळाडू आहे.

वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:अमेरिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अक्षय होमराज

**अक्षय होमराज** (३० एप्रिल, १९९६:अमेरिका - ) हा च्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा यष्टिरक्षक असून उजव्या हाताने फलंदाजी करतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:अमेरिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नोशतुश केंजीगे

**नोशतुश प्रदीप केंजीगे** (२ मार्च, १९९१:अलाबामा, अमेरिका - ) हा च्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि मंदगती गोलंदाजी करीत असे.

वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:अमेरिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पॅरिस करार आणि भारत

जागतिक तापमान वाढ आणि त्यामुळे होणारे दुष्परिणाम रोखण्यासाठी संयुक्त राष्ट्राच्या सभेत २२ डिसेंबर २०१५ रोजी पॅरिस करार मांडण्यात आला आणि १९५ देशांच्या प्रतिनिधींनी तो मान्य केला. ४ नोव्हेंबर २०१६ पासून तो अधिकृतरीत्या लागू झाला आणि त्याची अंमलबजावणी २०२१ पासून होणार आहे. ३ ऑगस्ट २०१६ रोजी भारत या करारात सहभागी झाला. करारात सहभागी असलेल्या प्रत्येक राष्ट्राने आपला जागतिक तापमान वाढीबद्दल करण्याच्या उपायांचा वचननामा सादर केला आहे.  

करार होण्यापू्र्वी सादर केलेल्या वचननाम्यांना आयएनडीसी (इंटेंडेड नॅशनली डिटरमाइंड कॉंट्रिब्युशन) म्हणलेले होते. करार झाल्यानंतर या वचननाम्यांना एनडीसी (नॅशनली डिटरमाइंड कॉंट्रिब्युशन) म्हणले जाते.  

जागतिक तापमान वाढीसाठी कारणीभूत असलेल्या हरित गृह उत्सर्जनात भारताचा जगात तिसरा क्रमांक लागतो. वातावरण बदलाच्या परिणामांना तोंड द्यावे लागणाऱ्या देशांमध्ये आपण पहिल्या पंधरा देशांमध्ये आहोत. भारताने या पार्श्वभूमीवर वचननामा सादर केलेला आहे.   

### भारताच्या वचननाम्यातील (एनडीसी) उद्दिष्ट्ये 
युनायटेड नेशन्स फ्रेमवर्क कन्व्हेन्शन ऑन क्लायमेट चेंज (यूएनएफसीसीसी) अंतर्गत वचननामा म्हणजेच एनडीसीद्वारे हरितगृह वायू उत्सर्जनात कपात करण्याचे उद्दीष्ट भारताने ठरवले आहे. या वचननाम्यातील मुख्य तरतुदी पुढीलप्रमाणे आहेत. 

१    स्वच्छ ऊर्जा वापर - नूतनक्षम ऊर्जास्रोतांचा वापर करून २०२२ पर्यंत १७५ गिगावॅट तर २०३० पर्यंत २०० गिगावॅट वीज उत्पादन करायचे आहे. यासाठी आर्थिक मदत तसेच धोरणात्मक बदलांचे नियोजन करण्याची गरज नमूद केली आहे. 

२    कार्बन डाय ऑक्साईड उत्सर्जन कमी करत नेणे – २००५ सालाच्या तुलनेत दर एकक सकल राष्ट्रीय उत्पन्नाप्रती कार्बन डाय ऑक्साईड उत्सर्जन २०२० पर्यंत २० ते २५% आणि २०३० पर्यंत ३३ ते ३५ % कमी करायचे आहे. नूतनक्षम ऊर्जा निर्मिती आणि खनिज इंधनावर आधारित ऊर्जेचा वापर कमी करण्याने हे उद्दिष्ट साध्य करण्याचे प्रयत्न केला जाईल.

३    वनक्षेत्र वाढवून कार्बन डाय ऑक्साईडचे शोषण – वनक्षेत्र आणि आनुषंगिक रोजगार वाढवला जाईल. २०१३ पर्यंत जितक्या प्रमाणात वनांद्वारे कार्बन डाय ऑक्साईडचे शोषण झाले आहे त्याच्या १४% जास्त शोषण करण्याइतके वनक्षेत्र २०३० सालापर्यंत तयार करायचे आहे.

४    नव्या पद्धतींशी जुळवून घेणे- वातावरण बदलाचे गंभीर परिणाम टाळण्यासाठी नवीन जीवन शैली स्वीकारावी लागेल. वनक्षेत्र वाढवणे, स्वच्छ ऊर्जानिर्मिती,नूतनक्षम ऊर्जा स्रोतांचा वापर आणि कार्यक्षम ऊर्जावापर याद्वारे शेती,पाणी,आरोग्य असे मूलभूत प्रश्न सोडवले जातील आणि त्यासाठी आर्थिक तरतूद केली जाईल.  

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:जागतिक करार
वर्ग:पर्यावरण संवर्धन
वहीद अहमद

**वहीद अहमद** (१५ नोव्हेंबर, १९८५:पाकिस्तान - ) हा च्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.

वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू
व्रित्य अरविंद

**व्रित्य अरविंद** (११ जून, २००२:चेन्नई, भारत - ) हा च्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.

हा यष्टीरक्षक असून उजव्या हाताने फलंदाजी करतो.

## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:इ.स. २००२ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दराइस डि'सिल्व्हा

'''दराइस डि'सिल्व्हा''' (१६ एप्रिल, १९९८:दुबई, संयुक्त अरब अमिराती - ) हा च्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.

हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि गोलंदाजी करतो.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म
वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
प्रवीण जाधव

**प्रवीण रमेश जाधव**(६ जुलै, १९९६:सरडे, सातारा जिल्हा, महाराष्ट्र) हे रिकर्व्ह क्रीडा प्रकारात खेळणारे भारतीय तिरंदाज आहेत. २०१९ मध्ये झालेल्या जागतिक तिरंदाजी स्पर्धेमध्ये त्यांनी भारताचे प्रतिनिधित्व केले आहे. या स्पर्धेमध्ये सांघिक  रजत पदक मिळवणाऱ्या भारतीय संघात त्यांचा समावेश होता.

## सुरुवातीचे आयुष्य 
जाधव यांचा जन्म, सातारा जिल्ह्यातील सरडे या गावी, रोजंदारीवर काम करणाऱ्या कुटुंबामध्ये झाला. घरच्या परिस्थितीमुळे त्यांना वडिलांच्या बरोबर कामात हातभार लावावा लागत असे. त्यांना लहानपणीपासूनच खेळाची अतिशय आवड होती.  जिल्हास्तरीय ८०० मीटर धावण्याच्या स्पर्ध्येमध्ये त्यांनी भाग घेतला, पण शारीरिक क्षमता कमी असल्यामुळे अपेक्षित यश मिळाले नाही. त्यांचे शाळेतील शिक्षक श्री.भुजबळ यांनी त्यांच्या प्रशिक्षणाची आणि आहाराची आर्थिक जबाबदारी स्विकारली. त्याचा परिणाम म्हणून त्यांची कामगिरी उंचावली आणि क्रीडा प्रबोधिनी शाळेत ते दाखल झाले. पुण्यातील बालेवाडी येथे एक वर्ष प्रशिक्षण घेतल्यानंतर ते तिरंदाजीच्या प्रशिक्षणासाठी अमरावतीला गेले. तेथे देखील शारीरिक निकषांवर त्यांची कमी पडणारी ताकद यामुळे त्यांची कामगिरी समाधानकारक होत नव्हती. भुजबळ सरांनी शिक्षण अधिकारी महेश पालकर यांना शेवटची संधी देण्याची विनंती केली. ५ शॉटची संधी मिळालेल्या प्रवीण यांनी ४५ गुणांची कमाई करत आपले प्रशिक्षण संस्थेमधील स्थान टिकविले.

## कारकीर्द 
२०१६ मध्ये बँकॉक येथे झालेल्या आशियाई  चषक स्टेज १ स्पर्धेमध्ये  त्यांनी भारताचे प्रथम प्रतिनिधित्व केले. या स्पर्धेमध्ये पुरुषांच्या सांघिक संघातून त्यांनी रिकर्व्ह गटात कांस्य पदक मिळविले.त्याच वर्षी त्यांनी जागतिक तिरंदाजी चषक स्पर्धेमध्ये  भारताचे ब संघाचे प्रतिनिधित्व केले.

२०१९ मध्ये झालेल्या जागतिक तिरंदाजी स्पर्धेमध्ये रिकर्व्ह प्रकारात अंतिम फेरीत प्रवेश मिळवणाऱ्या भारतीय संघामध्ये ते होते. अतनू दास, तरुणदीप राय यांच्या बरोबरीने प्रवीण जाधव  यांनी २०२० च्या तोक्यो ऑलिम्पिक  स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवलेली आहे.

## वैयक्तिक आयुष्य 
प्रवीण जाधव हे २०१७ साली भारतीय सैन्य दलात रुजू झाले. 

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:भारतीय तिरंदाज
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
प्राजक्त देशमुख

**प्राजक्त देशमुख** हे एक मराठी लेखक, नाटककार, दिग्दर्शक व कवी आहेत.

## प्रकाशित पुस्तके
* ग्रेव्हयार्ड लिटरेचर (कवितासंग्रह)
* देवबाभळी (ह्या पुस्तकाला महाराष्ट्र सरकारचा विजय तेंडुलकर पुरस्कार मिळाला आहे. 
* हमिनस्तु (एकांकिका). (ह्या पुस्तकाच्या लेखनाबद्दल प्राजक्त देशमुख याला सर्वोत्कृष्ट लेखनाचे पारितोषिक मिळाले.

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
श्रीकांत लागू

**श्रीकांत लागू** (इ.स. १९३५ - ७ मे, २०१३:वांद्रे, मुंबई, महाराष्ट्र) हे विविध विषयांवर लेखन करणारे मराठी लेखक आणि लागू बंधू मोतीवाले पेढीचे संचालक होते. लागू यांना नाटक, खेळ, गिरिभ्रमण, छायाचित्रण अशा अनेक विषयांत रुची होती.

पुण्यात जन्मलेल्या लागू यांनी मुंबईच्या रुपारेल महाविद्यालयातून अर्थशास्त्राची पदवी मिळवली. महाविद्यालयीन काळात श्रीलंकेत झालेल्या जलतरण स्पर्धेत त्यांनी भाग घेतला होता. रंगायन, आविष्कार, रूपवेध आदी नाटय़ संस्थांशी ते निगडित होते. ‘शांतता कोर्ट चालू आहे’, ‘तुघलक’, ‘उद्ध्वस्त धर्मशाळा’, ‘आम्ही जिंकलो आम्ही हरलो’,’श्रीरंग प्रेमरंग’ आदी नाटकांतून त्यांनी भूमिका केल्या होत्या. कैलास मानसरोवर ते अंटार्क्टिका हा प्रवासही त्यांनी केला होता. दर तीन महिन्यांनी रक्तदान करण्याचा त्यांचा शिरस्ता होता. त्यांनी मरणोत्तर नेत्रदान केले.

## पुस्तके
* अ‍ॅनिमल फार्म (अनुवादित)
* अमावास्येचा पूर्ण चंद्र (ग्रहणावरील पुस्तक)
* कथा एका राष्ट्रजन्माची (अनुवादित)
* केवळ मानवतेसाठी
* कोंदणसांगाती सह्य़ाद्रीचा, शिखरावरून
* झेपावलेले मुक्तिपंख (अनुवादित)
* ढाक्क्याची शरणागती
* मला निसटलंच पाहिजे (अनुवादित; मूळ लेखक - स्लाव्होमिर राविझ; शब्दांकन - रोनाल्ड डाउनिंग)
* विम्बल्डनच्या तृणांगणावर 
* शिखरावरून
* सागरसफर तृष्णाची
* सांगाती सह्य़ाद्रीचा

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००३ मधील मृत्यू
जिन्सन जॉन्सन

**जिन्सन जॉन्सन** ( 15 मार्च 1991) हे ८०० आणि १५०० मीटर धावणे या क्रीडा प्रकारातील भारतीय  धावपटू आहेत. . २०१६ उन्हाळी ऑलिंपिकमधील 800 मीटर स्पर्धेत त्याने भाग घेतला. २०१८ च्या कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये त्यांनी बहादूर प्रसादचा 23 वर्षांचा रेकॉर्ड मोडत 1500 मीटर शर्यतीत नवीन राष्ट्रीय विक्रम नोंदविला आहे. नंतर त्याच वर्षी, इंडोनेशियाच्या जकार्ता येथे झालेल्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील पुरुषांच्या १५०० मीटर  शर्यतीत सुवर्णपदक जिंकले. तसेच ८००  मीटर प्रकारात रौप्य पदक जिंकले.

## सुरुवातीचे जीवन 
जॉन्सनचा जन्म  15 मार्च १९९१  रोजी केरळच्या कोळिकोड जिल्ह्यातील चक्कितपारा शहरात झाला. त्यांनी कुलथुवायल येथील सेंट जॉर्ज हायस्कूलमध्ये शिक्षण घेतले आणि कोट्टायममधील बॅसिलियस महाविद्यालयात पदवी घेतली. २००९  मध्ये भारतीय सैन्यात भरती होण्यापूर्वी त्यांनी कोट्टायममधील केरळ क्रीडा परिषदेच्या क्रीडा वसतिगृहात प्रशिक्षण घेतले.

## कारकीर्द 
२०१५: जॉन्सन यांनी वुहान येथे  मध्ये झालेल्या एशियन अ‍ॅथलेटिक्स चॅम्पियनशिपच्या 800 मीटर स्पर्धेत 1: 49.69च्या वेळेसह रौप्यपदक जिंकले. त्याचवर्षी त्याने थायलंडमध्ये एशियन ग्रँड प्री येथे तीन सुवर्ण पदके जिंकली.

२०१६:  जॉन्सन यांनी जुलै २०१६ मध्ये बंगळुरू येथे वैयक्तिक सर्वोत्तम वेळ नोंदवत ऑलिम्पिक पात्रतेचा मान मिळवून २०१६ उन्हाळी ऑलिंपिकमधील 800 मीटर स्पर्धेसाठी पात्र ठरले.

२०१८:  जून २०१८ मध्ये जॉन्सन यांनी ८०० मीटर धावणे या क्रीडा प्रकारातील श्रीराम सिंग यांचा दीर्घकाळचा राष्ट्रीय विक्रम मोडला.

२०१८: २०१८ आशियाई खेळांमध्ये त्यांनी  1500 मीटर स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकले आणि 800 मीटर मध्ये रौप्य पदक जिंकले.

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय धावपटू
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रोड सेफ्टी विश्वमालिका, २०२०

**रोड सेफ्टी विश्व सिरीज, २०२०** (किंवा **अनअकॅडेमी रोड सेफ्टी विश्व सिरीज**) ही रोड सेफ्टी सेल, महाराष्ट्र तर्फे आयोजित एक ट्वेंटी२० स्पर्धा होती. या स्पर्धेत निवृत्त झालेल्या खेळाडूंनी भाग घेतला (सचिन तेंडुलकर, ब्रायन लारा, विरेंदर सेहवाग वगैरे)

या स्पर्धेत भारत, श्रीलंका, दक्षिण आफ्रिका, वेस्ट इंडीज आणि ऑस्ट्रेलिया या देशांनी भाग घेतला. सामन्यांना कोणताही आंतरराष्ट्रीय दर्जा नव्हता.

## गुणफलक
## साखळी सामने
### १ला सामना
### २रा सामना
### ३रा सामना
### ४था सामना
वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट
वर्ग:महाराष्ट्र पोलीस
वर्ग:२०-२० क्रिकेट
मोहम्मद उस्मान

**मोहम्मद उस्मान** (१३ ऑक्टोबर, १९८५:लाहोर, पाकिस्तान - ) हा च्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी करतो.

वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख