open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सुश्मिता बॅनर्जी

**सुष्मिता बॅनर्जी** किंवा **सयीदा कमला** उपाख्य **सुष्मिता बंदोपाध्याय** (?? - सप्टेंबर ४, इ.स. २०१३) ही भारतात जन्मलेली व बंगाली आणि इंग्लिश भाषेत लिखाण करणारी लेखिका होती. तिने *काबुलीवालार बंगाली बोऊ* हे आत्मचरित्रपर पुस्तक लिहिले. यात तिने आपल्या अफगाण युवकाशी झालेल्या लग्नाचे व अफगाणिस्तानमधील जीवनाचे वर्णन केले आहे. या पुस्तकावरून एस्केप फ्रॉम तालिबान हा चित्रपट निर्माण केला गेला.

सप्टेंबर ४, २०१३ रोजी अफगाणिस्तानच्या पक्तिया प्रांतातील तिच्या राहत्या घरातून ओढून नेऊन तालिबानने तिची हत्या केली.

## सुष्मिता बॅनर्जी यांनी लिहिलेली अन्य बंगाली पुस्तके
* एक बोर्नो मिथ्थ्या नोई (इ.स. २००१)
* तालिबानी अत्याचार-देशे ओ विदेशे
* मुल्ला उमर, तालिबान ओ आमी (इ.स. २०००)
* सभ्यतर शेष पुण्यबाणी

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:इंग्लिश लेखिका
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वेदविद्याधान

**वेदविद्याधान** ही नाशिकजवळच्या त्र्यंबकेश्वर येथील संस्था आहे. रत्नाकर घैसास गुरुजी हे या संस्थेचे सध्याचे प्रमुख आचार्य आहेत. मानववंशाचे सातत्य कायम राहावे, त्यात उत्तमोत्तम संस्कारगुणांचे निरूपण व्हावे, या दृष्टिकोनातून कॅनडामधील ओटावा विद्यापीठातील संशोधक फ़ेब्रुवारी २०१३पासून त्र्यंबकेश्‍वरच्या या संस्थेत ’ब्राह्मणत्व’ या विषयावर संशोधन करीत आहेत. ब्राह्मण ही केवळ एक जात आहे की तो एक विचार आहे, आणि असेल तर त्या विचारामागे नेमकी कोणती सामाजिक आणि वैज्ञानिक अधिष्ठाने आहेत, याचाही अभ्यास यानिमित्ताने सुरू आहे.  या अभ्यासात ब्राह्मण समाजाची उत्पत्ती, त्यांची कुळे, देवस्थाने, चालीरीती, परंपरा, संस्कार, नव्या पिढीचा उत्कर्ष अशा प्रत्येक पैलूचा सूक्ष्म धांडोळा घेतला जात आहे. 

विविध देशांना आता तंत्रज्ञान व जागतिकीकरणाच्या दुष्परिणामांना सामोरे जावे लागत आहे. त्यात वंशसातत्य खंडित होणे, वंशावळींचे कोणतेच संदर्भ नसणे यासारख्या काही गोष्टी समोर येऊ लागल्या आहेत. भारतासारखा बहुआयामी सांस्कृतिक व सामाजिक परंपरा असणाऱ्या देशामधील ज्ञातींचा अभ्यास कोणत्या प्रकारे केला जातो, त्यांच्या नोंदी कशा ठेवल्या जातात, हे तपासण्याचा हा प्रयत्न आहे. या संशोधनातून जे निष्कर्ष पुढे येतील, ते त्यांच्या देशातील समूहजीवनास लागू केले, तर अनेक पिढ्यांचे दस्तऐवज सांभाळून ठेवण्यास मदत होईल, या उद्देशाने हे संशोधन हाती घेण्यात आले आहे

वेदविद्याधानकडे साडेतीनशेहून अधिक नामावळ्या आहेत. या नामावळींत संबंधित कुटुंबाचा उगम, त्यांचे मूळ आणि त्यांचे पूर्वज यांचे विस्तृत विवेचन आहे. त्यामुळे आपल्या मुळाच्या शोधात असणाऱ्या ब्राह्मणांसह अनेक ज्ञाती व संस्थांना याचा लाभ झाला आहे. ही पद्धत संशोधकांच्या अभ्यासात आदर्श मानली जाते. समाजाची बांधणी होत असताना त्याचे संस्कार आणि आनुवांशिकताही महत्त्वाची असते, असे मानले जाते. या आनुवांशिकतेमधून ज्ञातींचे संस्कार-बीज प्रवाहित होतात. नव्या पिढीच्या संस्कारित बांधणीसाठी ही विज्ञानावर आधारित डोळस दृष्टी महत्त्वाची असते. ही बैठक नेमकी काय आहे, याचाही अभ्यास हे संशोधक करीत आहेत. 
 
कोणत्याही मोठ्या मानवी वा नैसर्गिक आपत्तीत एखादी ज्ञाती संपुष्टात आली तरीही त्याच्या नोंदी राहाव्यात यासाठी या साऱ्या संशोधनाचे दस्तऐवज वेगवेगळ्या देशांतील संबंधित संस्थांकडे ठेवण्यात येणार आहेत. सध्या हे संशोधन संस्कृत भाषेत सुरू असून, पुढील टप्प्यात देशातील विविध ज्ञाती संस्थांचाही अभ्यास करण्यात येणार आहे.

पहा : ब्राह्मण जातिधारकांच्या संस्था

वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था
पर्म (रशिया)

**पर्म** (; कोमी: Перым) हे रशिया देशाच्या पर्म क्रायचे मुख्यालय व रशियामधील मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. हे शहर रशियाच्या युरोपीय भागात कामा नदीच्या काठावर व उरल पर्वतरांगेजवळ वसले आहे. २०१० सालच्या गणनेनुसार येथील लोकसंख्या ९.९१ लाख इतकी होती. ह्या दृष्टीने पर्म हे रशियामधील तेराव्या क्रमांकाचे शहर आहे. इ.स. १९४० ते १९६७ दरम्यान ह्या शहराचे नाव **मोलोतोव** असे होते.

सायबेरियन रेल्वे मार्गावरील पर्म हे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे.

## जुळी शहरे
* लुईव्हिल
* ऑक्सफर्ड
* चिंगदाओ
* षेंचेन
* ड्युइसबुर्ग

## हे सुद्धा पहा
*रशियामधील शहरांची यादी
## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ
*

वर्ग:रशियामधील शहरे
वर्ग:पर्म क्राय
जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा २०१३

**जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा २०१३** यातील सामने हे २०१२चा जागतिक विश्वविजेता भारताचा विश्वनाथन आनंद आणि नॉर्वेचा कॅंडीडेट्स टुर्नामेंट २०१३ विजेता  मॅग्नस कार्लसेन यांच्यात खेळवले गेले. हे सामने भारताच्या चेन्नई शहरात फिडे (जागतिक बुद्धिबळ महासंघा)च्या नियंत्रणाखाली दिनांक ६ ते २२ नोव्हेंबर, इ.स. २०१३ या कालावधीत खेळवले गेले. या स्पर्धेत मॅग्नस कार्लसेनने गतविजेता विश्वनाथन आनंदला त्याच्याच मायभूमीत पराभूत करून बुद्धिबळाचे जगज्जेतेपद पटकावले. 

## स्पर्धेचे वेळापत्रक आणि निकाल 
## संदर्भ 
वर्ग:जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील खेळ
कामगार संघटना कायदा १९२६

**कामगार संघटना कायदा १९२६** हा कामगार संघटनांना कायदेशीर मान्यता देऊन त्यांना विशिष्ट दर्जा मिळवून देण्यासाठी व अशा संघटनांच्या सभासदांना संरक्षण देण्यासाठी इ.स. १९२६ साली भारतात तयार करण्यात आला.

नोंदविलेल्या कामगार संघटनांचा निधी कोणत्या उद्दीष्टांसाठी खर्च केला जावा हे वरील कायद्याने ठरवून देण्यात आले. नोंदविलेल्या कामगार संघटनांचे हिशेब तपासले जाऊन त्यासंबंधीची माहिती दरवर्षी नोंदणी अधिकाऱ्याकडे संघटनांनी पाठविली पाहिजे असेही या कायद्याने ठरवून देण्यात आले.

कामगार संघटनेच्या अधिकाऱ्यांपैकी निम्म्यापेक्षा अधिक इतके अधिकारी ती कामगार संघटना ज्या उद्योगधंद्याशी संबंधित असेल अशा उद्योगधंद्यात प्रत्यक्ष काम करीत असले पाहिजेत अशी तरतूद या कायद्यान्वये करण्यात आली.

## दुरुस्ती 
१९२६ च्या कामगार संघटना कायद्यामध्ये नोंद झालेल्या मजूर संघटनेला उत्पादनसंस्थांच्या मालकांनी मान्यता दिली पाहिजे, असे मालकांवर बंधन घालणारी कोणतीही तरतूद करण्यात आलेली नव्हती. त्यामुळे ही कमतरता दूर करण्यासाठी इ.स. १९४७ मध्ये या कायद्यात दुरुस्ती करण्यात येऊन प्रातिनिधिक कामगार संघटनेला उत्पादनसंस्थांच्या मालकांनी मान्यता दिली पाहिजे अशी सक्ती करण्यात आली.

इ.स. १९६० सालीही या कायद्यात दुरुस्ती करण्यात येऊन त्यात काही अर्जदारांनी केवळ संघटनेचे सभासदत्व सोडले म्हणून संघटनेची नोंदणी नाकारण्यात येऊ नये अशी तरतूद करण्यात आली. 

इ.स. १९६४ मधील या कायद्यातील दुरुस्तीनुसार नैतिक अधःपतनासंबंधी गुन्हा केल्यामुळे दोषी ठरविल्या गेलेल्या व्यक्तींना कामगार संघटनेच्या कार्यालयातील जागा भूषविण्यास किंवा त्या संघटनेच्या कार्यकारी मंडळाचा सभासद होण्यास प्रतिबंध करण्यात आला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:कामगार कायदे
वर्ग:कामगार संघटना
टोनी ॲबट

**ॲंथनी जॉन ॲबट** ( नोव्हेंबर ४, १९५७) हा ऑस्ट्रेलिया देशामधील एक राजकारणी, देशाचा माजी पंतप्रधान व लिबरल पक्षाचा माजी पक्षनेता आहे. सप्टेंबर २०१३ मध्ये झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत लिबरल पक्षाला बहुमत मिळाले व पक्षनेता ह्या नात्याने ॲबट नवा पंतप्रधान बनला. २ वर्षे पंतप्रधानपदावर राहिल्यानंतर ॲबट सरकारच्या कामगिरीबद्दल लिबरल पक्षामध्ये असंतोष पसरला होता. १४ सप्टेंबर २०१५ रोजी घेण्यात आलेल्या पक्षांतर्गत निवडणुकीमध्ये ॲबटला माल्कम टर्नबुल ह्या नेत्याने ५४-४४ असे पराभूत केले. पक्षनेतेपद गेल्यामुळे ॲबटला पंतप्रधानपदाचा राजीनामा देणे भाग पडले.

## बाह्य दुवे
*

वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान
अगरबत्ती

**अगरबत्ती** किंवा **उदबत्ती** ही पूजा, धार्मिक विधी व उत्सव यांमध्ये वापरली जाते. ही बराच काळ हळूहळू जळते व सुगंध पसरविते. धूप, ऊद, चंदन, कापूर इत्यादी पदार्थ पुरातन काळापासून जगातील सर्व धर्मातील पूजा व धार्मिक विधींमध्ये वापरले जातात. अगरबत्ती बनविण्यासाठी ऊद, अगरू इत्यादी पदार्थ वापरीत म्हणून तिला उदबत्ती, अगरबत्ती असे नाव पडले.संध्याकाळी देवापुढे अगरबत्ती लावतात, त्याने मन प्रसन्न व आनंदी राहते.चीन आणि जपानमधील बुद्ध विहारांबाहेर उंच अगरबत्त्या दहा दिवस पेटत ठेवण्याची प्रथा आहे.

पूजा किंवा धार्मिक विधीमध्ये अगरबत्तीला विशेष महत्त्व दिले गेले आहे. असे मानले जाते की देवाची पूजा करत असताना आपले मन संपूर्णपणे प्रार्थनेत विलीन व्हावे यासाठी अगरबत्तीच्या मनमोहक सुवासाची मदत होते.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:पूजासाहित्य
हौसा भाषा

**हौसा** ही आफ्रिकेमधील एक प्रमुख भाषा आहे. सुमारे ३.५ कोटी भाषिक असलेली ही आफ्रो-आशियन भाषा आफ्रिकेमध्ये अरबी, फ्रेंच, इंग्लिश, पोर्तुगीज व स्वाहिली खालोखाल सर्वाधिक लोकांद्वारे वापरली जाते.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

## बाह्य दुवे
*एथ्नॅलॉगवरील माहिती

वर्ग:आफ्रो-आशियन भाषासमूह
साहेल

[300 px|इवलेसे|साहेल हा १००० किमी रुंद व सुमारे ५४०० किमी लांब असा [लाल समुद्रापासून अटलांटिक महासागरापर्यंत पूर्व-पश्चिम धावणारा आफ्रिकेमधील पट्टा आहे.]]
**साहेल** हा आफ्रिका खंडामधील सहारा वाळवंटाला दक्षिणेकडील भूभागापासून वेगळे करणारा एक नैसर्गिक व भौगोलिक प्रदेश आहे. साहेल पट्टा सुमारे ५४०० किमी लांब व १००० किमी रुंदीचा असून तो आफ्रिकेच्या उत्तर भागात लाल समुद्रापासून अटलांटिक महासागरापर्यंत धावतो.

साहेल पट्टा गांबिया, सेनेगाल, मॉरिटानिया, माली, बर्किना फासो, अल्जिरिया, नायजर, नायजेरिया, चाड, कामेरून, सुदान, दक्षिण सुदान व इरिट्रिया ह्या आफ्रिकन देशांमधील काही अथवा पूर्ण भूभाग व्यापतो. ह्या पट्ट्यामध्ये हिरवळ व झाडे आढळतात. तसेच येथे अनेक दुर्मिळ पक्षी व प्राणी देखील वास्तव्य करतात.

वर्ग:आफ्रिकेचा भूगोल
लेले

‘‘लेले” हे एक महाराष्ट्रीय आडनाव आहे. ‘‘लेले” आडनाव, कुलनाम असलेली चित्तपावन कोकणस्त ब्राह्मणांची अंदाजे 40 घराणी आहेत. 

## लेले आडनावाच्या (ज्ञानकोशीय) उल्लेखनीय व्यक्ती आणि संक्षीप्त कार्य
१९३३ च्या आरंभी अनंत विठठ्ल लेले यांनी मुंबईत चित्तपावन लीग नावाची संस्था स्थापन केली. .  
.
योगी अरविंद यांना योगाचा प्राथमिक धडे विष्णू भास्कर लेले यांनी दिले. .
मिलींद लेले यांनी २०१३ साली कुरुक्षेत्र हा मराठी चित्रपट दिग्दर्शीत केला. . 	
### ग्रंथ लेखन
लक्ष्मण लेले यांनी अभिज्ञानशाकुंतलमचे "मराठी शाकुंतल" नावाने नाट्य रूपांतरण केले. .मनोरमाबाई लेले या १९३५ सालच्या प्रणय प्रचिती या नाटकाच्या नाटककार/स्त्री लेखीका होत्या. 

* नर्मदा परिक्रमा - शैलजा लेले
* पौराणिक आर्यस्त्रीरत्नें भाग १ ल - दामोदर लक्ष्मण

## कार्यरत संस्था
### लेले हितवर्धक मंडळ
लेले हितवर्धक मंडळ(नोंदणी क्रमांक - महा/237/2013/ठाणे) ही संस्था लेले घराणी हितवर्धक  काम करते. . अनिल सदाशिव लेले हे संस्थेचे अध्यक्ष आहेत.  
आज रोजी सर्व जगात  या सर्वत्र विखुरलेल्या बांधवांची माहिती एकत्र करून ‘‘लेले कुलवृत्तान्त” छापणे/बनवणे, त्यांना एकत्र करणे, सामाजिक आणि सर्वांगीण विकासाला मदत करणे, वृद्धाश्रम स्थापणे, अडीअडचणीच्यावेळी अथवा वैद्यकिय मदती करता कायम स्वरुपी योजना करणे, योग्य/गरजु पाल्यांच्या शिक्षण, संशोधन, तांत्रिक शिक्षणासाठी सहाय्य करणे इत्यादी करता लेले हितवर्धक मंडळ नावाची संस्था स्थापण्यात आली.  

## संकीर्ण
*कुसुम मनोहर लेले हे विनय आपटे दिग्दर्शीत् सत्य घटनेवर आधारीत एक  मराठी नाटक आहे.

वर्ग:मराठी आडनावे
कुतैसी

**कुतैसी** () हे जॉर्जिया देशामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे (त्बिलिसी खालोखाल). हे शहर जॉर्जियाच्या पश्चिम भागात राजधानी त्बिलिसीच्या २२१ किमी पश्चिमेस वसले असून ते जॉर्जियाचे एक संविधानिक राजधानीचे शहर आहे. 

## बाह्य दुवे 
* अधिकृत संकेतस्थळ 
*

वर्ग:जॉर्जियामधील शहरे
२०१३ यू.एस. ओपन

'*** ही यू.एस. ओपन टेनिस स्पर्धेची १३३वी आवृत्ती ऑगस्ट २६ ते सप्टेंबर ९ दरम्यान अमेरिकेच्या न्यू यॉर्क शहरात येथे भरवण्यात आली.

## विजेते
### पुरूष एकेरी
 **रफायेल नदाल** ने  नोव्हाक जोकोविचला 6–2, 3–6, 6–4, 6–1 असे हरवले.
### महिला एकेरी
 **सेरेना विल्यम्स** ने  व्हिक्टोरिया अझारेन्काला 7–5, 6–7(6–8), 6–1 असे हरवले.
### पुरूष दुहेरी
 **लिअँडर पेस** /  **राडेक स्टेपानेक**नी  अलेक्झांडर पेया /  ब्रुनो सोआरेसना 6–1, 6–3 असे हरवले.
### महिला दुहेरी
 **आंद्रेया ह्लावाकोवा** /  **ल्युसी ह्रादेका**  नी  ॲश्ले बार्टी /  केसी डेलाकाना 6–7(4–7), 6–1, 6–4 असे हरवले.
### मिश्र दुहेरी
 **आंद्रेया ह्लावाकोवा** /  **मॅक्स मिर्न्यी*'नी  ॲबिगेल स्पीयर्स /  सान्तियागो गोन्झालेझना 7–6(7–5), 6–3 असे हरवले.

## अधिकृत संकेतस्थळ
*अधिकृत संकेतस्थळ
खवासखान

**खवासखान** हा आदिलशाहीतील एक प्रमुख सरदार होता.
## संदर्भ
वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती
वर्ग:आदिलशाही
रंगाचार्य बालकृष्णाचार्य रड्डी

पंडित  (१८७०-१९४४), संस्कृतज्ञ. यांनी श्रीपाद कृष्ण बेलवलकर यांच्यासमवेत संस्कृत आणि इंग्रजी टीकेसह दंडीच्या काव्यादर्शाचा दुसरा परिच्छेद प्रकाशित केला (१९२३; पुनर्मुद्रण २०१० http://www.isbnsearch.org/isbn/1177678683). यांच्या नावावर काव्यादर्शावरचे आणखीही दोन ग्रंथ आहेत http://www.worldcat.org/identities/np-raddi,%20rangacharya%20b$1870%201944. यांचे चरित्र वासुदेव गोपाल परांजपे यांनी लिहिले आहे http://books.google.co.in/books/about/The_Late_Pandit_Rangacharya_Raddi_Rangac.html?id=xPubQwAACAAJ.

वर्ग:इ.स. १८७० मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४४ मधील मृत्यू
वर्ग:संस्कृत लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
युसुफ आदिल शाह

**युसुफ आदिल शाह** (इ.स. १४५९ - इ.स. १५११) हा आदिलशाही सल्तनतीचा संस्थापक होता.

वर्ग:इ.स. १४५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १५११ मधील मृत्यू
वर्ग:आदिलशाही
वर्ग:भारतीय राज्यकर्ते
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्वाती भाषा

**स्वाझी** किंवा **स्वाती** ही दक्षिण आफ्रिका प्रदेशामध्ये बोलली जाणारी एक भाषा आहे. स्वाती भाषा स्वाझीलँड देशाची राष्ट्रभाषा तसेच दक्षिण आफ्रिका देशाच्या ११ पैकी एक राजकीय भाषा आहे. नायजर-काँगो भाषासमूहामधील ही भाषा जगातील एकूण २० लाख लोकांची मातृभाषा आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:नायजर-काँगो भाषासमूह
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेमधील भाषा
वर्ग:इस्वाटिनी
गीती (वृत्त)

वृत्त हे कवितारचनेची एक पद्धत आहे. आर्या आणि गीती ही दोन स्वतंत्र मात्रावृत्ते आहेत. 

ओवी ज्ञानेशाची,
अभंगवाणी तुकयाची
सुश्लोक वामनाचा, 
आर्या मयूरपंतांची ॥

या काव्यात म्हटल्याप्रमाणे आर्या ही मयूरपंताचीच (मोरोपंतांचीच) असे म्हणले असले तरी,  मोरोपंतानी 'गीती' ह्या वृत्ताचा मराठीत फारच प्रसार केला. तिलाच आर्या म्हणण्याचा प्रघात पडला आहे; परंतु मुळात दोहोंत फरक आहे. खऱ्या आर्येत पहिल्या ते चौथ्या चरणामध्ये अनुक्रमे १२,१८ व १२,१५ अशा मात्रा असतात. तर ’गीती’मध्ये सम क्रमांकाचे चरण १८ मात्रांचे आणि विषम क्रमांकाचे चरण १२ मात्रांचे असतात."

## आर्या वृत्ताचे लक्षण
यस्या: प्रथमे पादे द्वादश मात्रास्तथा तृतीयेऽपि । (पहिल्या आणि तिसऱ्या चरणात १२ मात्रा,)
अष्टादश द्वितीये, चतुर्थके पञ्चदश साऱ्या ॥ (दुसऱ्यात १८ व चौथ्यात १५ मात्रा असतात ती आर्या. )

मो.स. मोने यांनी उद्‌धृत केलेली मोरोपंतांची एक आर्या पुढील प्रमाणे-

ती तातास म्हणे कच, (१२ मात्रा)
गुरुभक्त कुलीन साधु कार्यकर (१८ मात्रा)
परि त्यास सोडिले जळ, (१२ मात्रा)
जळ सोडूं मजहि आर्यकर (१५ मात्रा)

## गीती वृत्त
आर्येच्या पूर्वार्धासारखाच जिचा दुसरा भाग असतो, ती गीती. म्हणजेच, १२-१८, १२-१८ हे गीतीचे लक्षण -
मोरोपंतांची एक गीती  -

शल्य म्हणे राधेया, (१२ मात्रा)
जेव्हा तुझिया स्मरोनि कर्मांतें (१८ मात्रा)
अर्जुन तीव्र शरांनी, (१२ मात्रा)
समरी भेदील सर्व मर्मांतें ॥ (१८ मात्रा)

## उपगीती लक्षण
आर्योत्तरार्धतुल्यं (१२ मात्रा)
प्रथमार्धमपि प्रयुक्तं चेत् (१५ मात्रा)
छन्दसि ताम् 'उपगीतिं' (१२ मात्रा)
प्रकाशयन्ते महाकवयः ॥(१५ मात्रा)

आर्येच्या उत्तरार्धासारखाच जिचा पूर्वार्ध असतो, तिला महाकवी उपगीती असे म्हणतात. अर्थात्, १२-१५, १२-१५ हे उपगीतीचे लक्षण आहे.

## संदर्भ यादी
वर्ग:वृत्त
आर्या (वृत्त)

आर्या काव्यछंद कवी मोरोपंतांनी खूप हाताळला. खऱ्या अस्सल आर्येत पहिल्या ते चौथ्या चरणामध्ये अनुक्रमे १२,१८ व १२,१५ अशा मात्रा असतात. त्याबद्दलची पुढील आर्या प्रसिद्ध आहे. 

;ओवी ज्ञानेशाची
:अभंगवाणी तुकयाची
;सुश्लोक वामनाचा
: आर्या मयूरपंतांची 

## आर्या वृत्ताचे लक्षणगीत
यस्या: प्रथमे पादे द्वादश मात्रास्तथा तृतीयेऽपि । (पहिल्या आणि तिसऱ्या चरणात १२ मात्रा,)
अष्टादश द्वितीये, चतुर्थके पञ्चदश साऱ्या ॥ (दुसऱ्यात १८ व चौथ्यात १५ मात्रा असतात ती आर्या. )

## उदाहरण
ती तातास म्हणे कच, (१२ मात्रा)
गुरुभक्त साधू कुलीन कार्यकर (१८ मात्रा)
परि त्यास सोडिले जळ, (१२ मात्रा)
जळ सोडूं मजही आर्यकर ...... मोरोपंत

वर्ग:वृत्त
संवैधानिक राजेशाही

**संवैधानिक राजेशाही** हा सरकारचा एक प्रकार आहे ज्यामध्ये देशाचा राष्ट्रप्रमुख एखादा राजा किंवा राणी असते व ज्यांचे अधिकार संविधानानाने ठरवले असतात. ह्याउलट संपूर्ण राजेशाही प्रकारच्या सरकार प्रकारामध्ये राजा/राणीला संपूर्ण कायदेशीय अधिकार असतात व ते कोणत्याही संविधानाला बांधिल नसतात.

बव्हंशी संवैधानिक राजेशाह्यांमध्ये देशाचा राज्यकारभार चालवण्याची जबाबदारी संसदेवर असते व राजा/राणीचे महत्त्व केवळ औपचारिक असते. पंतप्रधान हा सरकारप्रमुख असून राजकीय अधिकार त्याच्या हातात असतात.

राष्ट्रकुल क्षेत्रामधील सर्व देशांमध्ये संवैधानिक राजेशाही प्रकारचे सरकार अस्तित्वात आहे.
[250 px|इवलेसे|राणी [एलिझाबेथ दुसरी ही राष्ट्रकुल क्षेत्राची राणी आहे.]]
## राजेशाही असलेले देश
## हे सुद्धा पहा
*संपूर्ण राजेशाही

वर्ग:सरकार प्रकार
वर्ग:राजेशाही
धवळे

विवाहात गायल्या जाणाऱ्या नवरदेवाविषयीच्या गीतांना '"धवले"' किंवा **धवळे**   असे म्हणतात..

## शब्दाची व्युत्पत्ती
धवळा किंवा ढवळा हा विशिष्ट गीतवाचक मराठी शब्द ‘धवल’ या संस्कृत शब्दावरून तयार झालेला आहे. धवल – (धव = वर, ल = स्वार्थे) 

## आगरी समाजाच्या विवाहातील धवले
आगरी समाजात विवाहातील हळदी, वराची मिरवणूक, अतिसुलग्न आणि लग्न लागल्यानंतर वरातीची मिरवणूक, नृत्य अशा प्रसंगी धवलारणी (धवल गीते गाणारी स्त्री) आणि करवल्या धवले गातात. 

**चाऊल रासाच्या वेळचा धवला**

**चाऊल रासताना**

पापानि उखला खयरी मुसला
कोनाचे भारज चाऊल रासियले
लक्षूमन भरताऊ जेलं उंबई शाराला
तनशी हानली सारी-चोली
नेसबाय गो सारी-चोली
घाल भारज इनी फनी
चल भारज मुक्या घरी चाऊल रासु
मुकिया पुसशी सरल का येन चाऊल

**नंतरचा धवला चून दलताना**

**चून दलताना**

सोर घोरे घोरीचा दावा त्या गोऱ्या स्वार
झालं ग लणीमन पाटलू
जेले ग निंगरे बंदरा बऱ्या बऱ्या मेरी साठा मंडपाला
मंडपाचे मंडपमेरी मुरुताचे मुरुतमेरी
मुरतामेरी बसते नवरे सिंधू बाये
धरतरी फोरून उबदाण तारुला
ते गो तारावरी कशियाचा भारुला
ते गो तारावरी पातीयाचा भारुला
ते गो पातीयाच्या इनिल्या मांदऱ्या
वर बसते राजीया गनपती देवू
तुमच्या रान्या र घालती इंजनू वारा
तुमच्या रान्या र घालती पालवी वारा
हातीचा इंजुना ढीलू परुला
श्रीकिसना देवाला राधा घाली इंजनू वारा
श्रीकिसना देवाला डोला
त्याचे भरतारा डोला लागला
निन्गुन गेला बयनीचे गावा
नामू बाय बयनीनी बंधवाला दुरून वलखिल
कसा बंधवार येना झाला
आमचे घरी हाय लेकीचा सोला
सोलीया कारना बयनी तुला आलू नेवाला 

**थापनी करतानाचा धवला**

**मांडव थापनी**

मांडव थापनी कशीयाची होत हो
मांडव थापनी तीली चाऊलाची हो
मांडव थापनी हलदी कुंकवाची हो
आंबा पुसत जांबूलीला हो
कोनाचे मंडपी जावा हो
आंबा जनमला निरमले भूमी हो
जांबूल जनमली तलीयाचे पाली हो
उंबर जनमला रानी का वनी हो
उंबर जनमला करे का कपारी हो
आसा उंबरू कपटी फुलला मदाने राती हो
देवाई घातील्या बाजा नाय मिल उंबराचा फुलू हो

**घाटावरशी आला पाथरवटू**

घाटावरशी आला पाथरवटू
आधी लावला पाट्याचा कामू हो
आधी घरविली पाट्याची पाठू हो
मग घरविला पाट्याचा पोटु हो
तो पाटाशोभिवंत दिसे हो

घाटावरशी आला पाथरवटू
त्यांनी लाविला मालत्याचा कामू हो
आधी घरविली मालत्याची पाठू हो
मग घरविला मालत्याचा पोटु हो
तो मालटा शोभिवंत दिसे हो

**चून दळण्याचे गीत**

धवला नंदी शिनगारीला
गला घागुरांच्या माला.....||धृ||

तो नंदी धारीला बहिरी देवाच्या द्वारी
तो नंदी धारीला मुर्ता चुणू दलायला
बहिरी देवाने धारीली जोगेश्वरी
मुर्ता चुणू दलायला
धवला नंदी शिनगारीला.....||धृ||

तो नंदी धारीला शंकर देवाच्या द्वारी
शंकर देवाने धारीली पार्वती
मुर्ता चुणू दलायला
धवला नंदी शिनगारीला.....||धृ||

तो नंदी धारीला गणपती देवाच्या द्वारी
गणपती देवाने धारीली सरस्वती
मुर्ता चुणू दलायला
या गोऱ्या येती ग
या गोऱ्या येती ग
चुना दलुनी देती ग
वृंदा बायच्या चुनाला
गोऱ्या आऊख दती ग
धवला नंदी शिनगारीला.....||धृ||

"नवरी शृंगारतानाचे गीत"

न्हातली धुतली गो
बाय बावली बसली गो
पूसिते आपले मामा
कवा येतील मामा तुझी ती बाशिंगा कवा येतील
कवा येतील मामा तुझ्या त्या कोलसाऱ्या कवा येतील

## वारली समाजाच्या विवाहातील गीते
वारली समाजात विवाहांचे पौरोहीत्य विवाहगीते गाणाऱ्या धवलेरी स्त्रीयांकडून केले जाते.

## हे सुद्धा पहा
* हळद (विवाह विधी)
## संदर्भ
वर्ग:विवाहातील लोकगीते 
वर्ग:मराठी लोकगीते
संविधान

**संविधान** किंवा **राज्यघटना** (इंग्रजी : Constitution) हा एखादा देश अथवा राष्ट्र चालवण्यासाठी आखून दिलेले मूळ आदर्श, पायंडे अथवा नियमांचा संच आहे. हे नियम एकत्रितपणे राष्ट्राचे अस्तित्त्व ठरवतात. जर हे नियम एक अथवा अनेक पुस्तके अथवा कायदेशीर कलमामध्ये लिहिले गेले असतील तर त्याला *लिखित संविधान* असे म्हणतात. संविधान हे केवळ एका देशापुरते मर्यादित नसून संस्था, संघटना इत्यादी देखील आपापले संविधान बनवू शकतात.

इंग्रजी भाषेमध्ये २२ भाग, ४४४ कलमे, ११८ दुरुस्त्या व १,१७,३६९ शब्द असलेले भारताचे संविधान हे एका सार्वभौम राष्ट्राने तयार केलेले जगातील सर्वात मोठे संविधान आहे. ह्याउलट केवळ ७ कलमे व २६ दुरुस्त्या असलेले अमेरिकेचे संविधान हे जगातील सर्वात लहान लिखित संविधान मानले जाते.

## हे सुद्धा पहा
* भारताचे संविधान
* भारतीय संविधान दिन
* भारतीय संविधानातील दुरुस्त्या
नायजर-काँगो भाषासमूह

[300 px|इवलेसे|[आफ्रिका|आफ्रिकेच्या नकाशावर नायजर-काँगो भाषिक प्रदेश (पिवळ्या व फिक्या हिरव्या रंगांत)]]
**नायजर-काँगो भाषासमूह** हा आफ्रिका खंडामधील एक भाषासमूह जगातील मूळ भाषाकुळांपैकी एक आहे. भाषिक क्षेत्रफळ, लोकसंख्या तसेच भाषांच्या संख्येबाबतीत हा आफ्रिकेमधील सर्वात मोठा भाषासमूह आहे.

## प्रमुख भाषा
खालील नायजर-काँगो भाषा आफ्रिकेमधील एक किंवा अधिक देशांच्या अधिकृत भाषा आहेत.
*स्वाहिली भाषा - टांझानिया, केन्या, रवांडा, काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक
*कोमोरियन भाषा - कोमोरोस
*चेवा भाषा - मलावी, झांबिया
*किन्याऱ्वान्डा भाषा - रवांडा
*किरुंडी भाषा - बुरुंडी
*स्वाती भाषा - दक्षिण आफ्रिका, स्वाझीलँड
*सोथो भाषा - दक्षिण आफ्रिका, लेसोथो
*दक्षिण न्देबेले भाषा - दक्षिण आफ्रिका
*कौसा भाषा - दक्षिण आफ्रिका
*झुलू भाषा - दक्षिण आफ्रिका
*शोना भाषा - दक्षिण आफ्रिका
*त्स्वाना भाषा - बोत्स्वाना, दक्षिण आफ्रिका
*वेंडा भाषा - दक्षिण आफ्रिका
*त्सोंगा भाषा- दक्षिण आफ्रिका
*योरुबा भाषा- नायजेरिया
*इग्बो भाषा - नायजेरिया
*फुला भाषा

सर्व नायजर-काँगो भाषा लॅटिन वर्णमाला वापरतात.

## बाह्य दुवे
*एथ्नॅलॉगवरील माहिती


वर्ग:भाषाकुळे
राजेशाही

[इवलेसे|200 px|[सौदी अरेबियाचा राजा अब्दुल्ला]]

[इवलेसे|200px|[एलिझाबेथ दुसरी ही राष्ट्रकुल क्षेत्राची राणी आहे.]]

**राजेशाही** किंवा **राजतंत्र** हा सरकारचा असा प्रकार आहे ज्यामध्ये देशाचे किंवा राष्ट्राचे सार्वभौमत्व एका व्यक्तीच्या हातात असते. हे सार्वभौमत्व संपूर्ण अथवा औपचारिक स्वरूपाचे असू शकते. 

राजा अथवा राणीचे सामर्थ्य अमर्यादित असल्यास, त्याला संपूर्ण राजेशाही असे म्हणले जाते..जो हुकुमशाहीचा एक प्रकार मानला जाऊ शकतो.
 
जेव्हा राजाचे सामर्थ्य संविधानानाने ठरवून दिले असते, तेव्हा त्या पद्धतीला संविधानिक राजेशाही असे म्हणण्यात येते.

१९व्या शतकापर्यंत जगात राजेशाहीचे प्राबल्य होते. सध्या फार थोड्या देशांमध्ये राजेशाही अस्तित्वात आहे.

## सद्य राजेशाह्या

वर्ग:राजकीय व्यवस्था
लेसोथोचा ध्वज

**लेसोथो** देशाचा ध्वज निळ, पांढऱा व हिरवा ह्या तीन रंगांच्या आडव्या पट्ट्यांचा बनला आहे. मधील पांढऱ्या पट्ट्याच्या मधोमध काळ्या रंगाने सोथो लोकांची पारंपारिक टोपी काढली आहे.

## जुने ध्वज 

File:Flag of Lesotho (1966–1987).svg|१९६६ ते १९८७
File:Flag of Lesotho (1987-2006).svg|१९८७ ते २००६

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील देशांचे ध्वज

वर्ग:देशानुसार ध्वज
ध्वज
आफ्रो-आशियन भाषासमूह

250 px|इवलेसे|आफ्रो-आशियन भाषा
**आफ्रो-आशियन** किंवा **आफ्रेशियन** हे जगातील एक प्रमुख भाषाकुळ आहे. ह्या भाषासमूहामध्ये सुमारे ३०० भाषा असून त्या प्रामुख्याने मध्य पूर्व, उत्तर आफ्रिका व आफ्रिकेचे शिंग ह्या भूभागांत बोलल्या जातात.

## प्रमुख उपसमूह
*सामी भाषासमूह
**अरबी भाषा
**हिब्रु भाषा
**अम्हारिक भाषा
**तिग्रिन्या भाषा
**ॲरेमाईक भाषा
**माल्टी भाषा
*बर्बर भाषासमूह
*कुशितिक भाषा
**अफार भाषा
**ओरोमो भाषा
**सोमाली भाषा
*चाडी भाषा
**हौसा भाषा

## बाह्य दुवे

वर्ग:भाषाकुळे
सोथो भाषा

**सोथो** दक्षिण आफ्रिका प्रदेशामध्ये बोलली जाणारी एक भाषा आहे. सोथो भाषा लेसोथो देशाची तसेच दक्षिण आफ्रिका देशाच्या ११ पैकी एक राजकीय भाषा आहे. नायजर-काँगो भाषासमूहामधील ही भाषा जगातील सुमारे ६० लाख लोकांची मातृभाषा आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:नायजर-काँगो भाषासमूह
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेमधील भाषा
वर्ग:लेसोथो
वर्ग:भाषा
शिवस्वरोदयशास्त्र

पार्वतीसमवेत]]
स्वरोदय तंत्र म्हणजे स्वरांच्या (श्वासांच्या) पासून निर्माण होणारे तंत्र आहे. या तंत्रास श्वासोच्छवासाशी जोडण्यात आले आहे. या तंत्राचा उद्गाता भगवान शिव आहे. त्यांनी हे तंत्र पार्वतीस सांगीतले. ते जनतेच्या कल्याणासाठी निर्माण करण्यात आलेले आहे असे शिव म्हणतात.श्वास व उ-श्वास या मानवाच्या शरीरात निरंतर चालणाऱ्या क्रिया आहेत.या दोन्हीवर योग्य नियंत्रण केल्यास शरीर रोगमुक्त राहु शकते असा दावा करण्यात येतो.

यात असे निवेदन केल्या गेले आहे कि ज्या वेळेस याचे संतुलन बिघडते, त्यावेळेस शरीर रोगयुक्त होते. साधारणतः,दर तासात हा क्रम बदलत राहतो.याचे नाते शरीरातील ईडा व पिंगला या मुख्य नाड्यांशी जोडण्यात आले आहे.डाव्या नाकपुडीतुन चालणाऱ्या स्वरास (श्वासास) 'चंद्रस्वर' तर उजव्या नाकपुडीतुन चालणाऱ्या स्वरास 'सूर्यस्वर' असे म्हणतात.हा चंद्रस्वर एक-एका तासाच्या अंतराने सुरू राहिल्यास शरीरातील थंडावा तसेच आरोग्य योग्य रितीने राखल्या जाते.तर सूर्य स्वराद्वारे शरीरातील उष्णतेचे नियंत्रण होते.दोन्ही स्वर एकाचवेळी सुरू राहिल्यास त्यास सुषुम्णा स्वर असे नाव आहे.तो स्वर सुषुम्णा नाडीचा आहे.हा फारच कमी वेळ सुरू असतो.

चंद्रभेदी प्राणायाम,सूर्यभेदी प्राणायाम व अनुलोम-विलोम प्राणायाम याच स्वरांवर अवलंबून आहेत.वेगवेगळ्या तिथींना सुर्योदयाचे वेळेस वेगवेगळा स्वर सुरू राहतो.शिवाच्या या शास्त्रानुसार असे सांगीतल्या गेले आहे कि,एक मनुष्य २४ तासात,२१६०० वेळा श्वासोच्छवास करतो.असे सांगण्यात येते कि श्वासाची गती जितकी कमी होईल तितके आयुष्य वाढते.या स्वरतंत्राद्वारे निरामय आयुष्य जगता येते.

## हेही पहा
* स्वरचिकित्सा
## संदर्भ
वर्ग:प्राणायाम
मधुबाला जव्हेरी

**मधुबाला जव्हेरी**, लग्नानंतर **मधुबाला चावला** (जन्म : गिरगांव (मुंबई) [इ.स. १९३७]] किंवा १९ मे, १९३५ -  - सप्टेंबर ११, इ.स. २०१३:मुंबई) या एक मराठी गायिका होत्या. वडिलांचे नाव ननजीवनभाई जव्हेरी, त्यांच्या आई हिराबाई जव्हेरी आणि मावशी शामला माजगावकर.या दोघी बहिणींनी मिळून मुंबईत इ.स. १९२९ साली दसऱ्याच्या मुहूर्तावर स्वामी समर्थ संगीत विद्यालयाची स्थापना केली.  याच संस्थेत मधुबाला जव्हेरी यांनी संगीताचे शिक्षण घेतले. मधुबाला जव्हेरी या उत्तम चित्रकार होत्या.  संगीतज्ञ असल्याने त्यांनी काही गाणी संगीतबद्धही केली होती.

मधुबाला जव्हेरी या एम.ए. असून त्यांच्याकडे श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी विद्यापीठाची संगीत विशारद ही पदवी होती.

## कारकीर्द
१९५१ साली मधुबाला जव्हेरी यांना संगीत दिग्दर्शक मनोहर यांनी हिंदी चित्रपट ’भूले भटके’ मध्ये पार्श्वगायनाची संधी दिली, परंतु त्या चित्रपटाचे प्रकाशन खूप लांबले. त्याच वर्षी मधुबाला जव्हेरी यांनी दिग्दर्शक हंसराज बेहेल यांच्यासाठी ’राजपूत’ चित्रपटात पहिले गाणे गायले. जग्गू या १९५२ साली निघालेल्याचित्रपटात मधुबाला जव्हेरींनी एकूण सातापैकी पाच गाणी गायली होती.

१९५१ ते १९५८ अशी फक्त पाच वर्षांची कारकीर्द असलेल्या मधुबाला जव्हेरींनी ५५ हिंदी, २७ मराठी आणि ३ गुजराठी गाणी गायली.

मधुबाला जव्हेरी यांनी अनेक भावगीते गायली, आणि बऱ्याच हिंदी-मराठी चित्रपटांच्या त्या पार्श्वगायिका होत्या.  त्यांच्या बहुतेक हिंदी गाण्यांचे संगीत दिग्दर्शक हंसराज बेहेल असत आणि मराठी गाण्यांचे वसंत पवार. मधुबाला जव्हेरी यांनी गायलेल्या बहुतेक द्वंद्वगीतात तलत महमूद असत.

## मधुबाला जव्हेरी यांवी गाजलेली मराठी गीते
* अंबरात नाजुकशी (भावगीत)
* अरे अरे नंदाच्या पोरा (लावणी, चित्रपट : सांगत्ये ऐका)
* आज मी आळविते केदार (चित्रपट : अवघाची संसार)
* काल रात सारी मजसी (लावणी, चित्रपट : सांगत्ये ऐका)
* गगनी अर्धा चंद्र उगवला (भावगीत)
* जिवाचा जिवलग नंदलाला (भावगीत)
* दूर आर्त सांग कुणी छेडली (भावगीत)
* धौम्य ऋषी सांगतसे कथा पांडवांना (गीत, सांगत्ये ऐका)
* पाटलाची पोर (लावणी, चित्रपट : सांगत्ये ऐका)
* मी आळविते जयजयवंती (भावगीत)
* सप्रेम नमस्कार विनंती विशेष (चित्रपट : वैजयंता, सहगायक -वसंतराव देशपांडे) 
* सांगा या वेडीला (चित्रपट : सांगत्ये ऐका, सहगायक - विठ्ठल शिंदे)

## मधुबाला जव्हेरी यांवी गाजलेली हिंदी गीते
* ऐ जमाने बता (सहगायक तलत महमूद; चित्रपट : दोस्त, १९५४)
* क्यों दिल पे रखा हाथ है (दरबार, १९५५)
* जायेगा जब यहॉं से तो कुछ भी साथना होगा (सहगायक मोहम्म्द रफी; चित्रपट : मोती महल, १९५२)
* जा रे जा निंदिया जा (सहगायिका लता मंगेशकर; चित्रपट : झांझर, १९५३)
* ठहर जरा ओ जानेवाले बाबू मिस्टर (सहगायक मन्‍ना डे आणि आशा भोसले; चित्रपट : राजकपूरचा ’बूट पॉलिश)
* तेरा मेरा जनम का हैं साथ रे (आस्तिक, १९५६)
* दिल मेरा, तेरा दीवाना (सहगायक तलत महमूद; चित्रपट : अपनी इज्जत, १९५२)
* पीपल की छॉंव तले (चार चॉंद,१९५३)
* माई घटा तू सावन (जग्गू, १९५२)
* हाफिझ खुदा तुम्हारा (सहगायक तलत महमूद; चित्रपट नका़बपोश)

वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
जीसॅट-७

**जीसॅट-७** () हा  भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था इस्रोनेअवकाशात सोडलेला एक कृत्रिम उपग्रह आहे. हा उपग्रह नौदलाची संपर्क यंत्रणा आणखी सक्षम करेल. आवश्यकतेनुसार टेहळणी तसेच संरक्षण क्षेत्राशी संबंधित अन्य महत्त्वाचे उपक्रमही या उपग्रहाद्वारा करता येतील.

## संदर्भ
## बाह्यदुवे
* http://www.isro.org/satellites/gsat-7.aspx 

वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह
वर्ग:कृत्रिम उपग्रह
औंध साहित्य संमेलन

**अक्षरभारतीची स्थापना :** पुणे शहरातील औंध, बाणेर, बालेवाडी या भागांत अक्षरभारती या नोंदणीकृत संस्थेच्या वतीने दरवर्षी औंध उपनगरीय मराठी साहित्य संमेलन भरवले जाते. अक्षरभारतीची स्थापना २००३ साली भरलेल्या पहिल्या **औंध उपनगरीय मराठी साहित्य संमेलनप्रसंगी** प्रा. माधव राजगुरू यांनी  केली. प्रसिद्ध समीक्षक प्रा. रा. ग. जाधव हे या संस्थेचे पहिले अध्यक्ष होते.  आतापर्यंत कवी डॉ. विठ्ठल वाघ, ज्ञानेश्वर तापकीर, डॉ. अविनाश सांगोलेकर, प्रा. माधव राजगुरू यांनी  संस्थेचे अध्यक्षपद भूषवले आहे.  पहिले संमेलन २००३ साली संपन्न झाले. आतापर्यंत पाच संमेलने झाली असून डॉ. नागनाथ कोत्तापल्ले, डॉ. अनिल अवचट, डॉ. विट्ठल वाघ, प्रा. प्रवीण दवणे, डॉ. यशवंत पाटणे यांनी संमेलनाध्यक्षपद भूषविले आहे. संमेलनात भानू काळे, विजय भटकर, रमेश राठीवडेकर, प्रवीण दवणे इत्यादींना मराठी गौरव पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. संमेलनाशिवाय कथा, कविता वाचन व लेखन स्पर्धा, लेखन कार्यशाळा, व्याख्यानमाला इ. अन्य उपक्रमही संस्थेच्या वतीने घेतले जातात. औंध परिसरातील लोकांची वाचनाची भूक शमविण्यासाठी संस्थेने अक्षरभारती नावाने ग्रंथालय सुरू केले आहे. याशिवाय अक्षरभारती अनुवाद अकादमीच्या वतीने अनुवादाच्या संदर्भातील कामे केली जातात. सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाचा मराठी विभाग आणि अक्षरभारती यांच्या संयुक्त विद्यमाने डॉ. गजानन चव्हाण यांच्या मार्गदर्शनाखाली आतापर्यंत राज्यस्तरीय चार अनुवाद कार्यशाळा झालेल्या आहेत. अक्षरभारती आणि आबासाहेब गरवारे महाविद्यालयाचा हिंदी विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने अनुवादकांचा मेळावा झाला असून यावेळी हिंदी, मराठी, इंग्रजी, कन्नड या भाषांमधील अनुवादक सहभागी झाले होते. या मेळाव्यात अनुवादाच्या संदर्भात येणाऱ्या अडचणी व उपाय यावर सविस्तर चर्चा झाली. अक्षरभारतीचा प्रकाशन विभाग असून आतापर्यंत अनेक मौलिक ग्रंथ प्रकाशित करण्यात आली आहेत.

## हे सुद्धा पहा
* साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
कोल्हापूर जिल्हा साहित्य संमेलन

महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ आणि राजर्षी शाहू छत्रपती मेमोरियल ट्रस्टतर्फे, जिल्ह्यातील साहित्यिकांना व्यासपीठ मिळवून देण्यासाठी येथील राजर्षी छत्रपती शाहू मेमोरियल ट्रस्टतर्फे १०, ११ जुलै २०१० पहिले कोल्हापूर जिल्हा साहित्य संमेलन आयोजिण्यात करण्यात आले होते.

दुसरे जिल्हा साहित्य संमेलन आणि ग्रंथोत्सव कोल्हापूर येथील शाहू स्मारक भवनमध्ये ३ ते ५ डिसेंबर २०११ रोजी झाला. महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ, मुंबई, मराठी भाषा विभाग, महाराष्ट्र शासन आणि राजर्षी शाहू छत्रपती मेमोरियल ट्रस्टतर्फे हे संमेलन झाले. संमेलनाध्यक्ष : कथालेखक सखा कलाल होते. कोल्हापूर जिल्ह्यातील लेखक, कवींना ते एक व्यापसीठ ठरले. तीन दिवस कार्यक्रमांची रेलचेल होती. महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ, मराठी भाषा विभाग यांना राजर्षी शाहू छत्रपती मेमोरियल ट्रस्टची साथ लाभली. या संमेलनासाठी सरकारने निधीची ठराविक तरतूद केली होती. राजर्षी मेमोरियल ट्रस्टनेही आर्थिक हातभार लावला.

या संमेलनाच्या व्यासपीठावरून तत्कालीन जिल्हाधिकारी तथा शाहू मेमोरियल ट्रस्टचे अध्यक्ष लक्ष्मीकांत देशमुख यांनी येथून पुढे दरवर्षी कोल्हापूर जिल्हा साहित्य संमेलन घेण्यात येईल असे सांगितले होते. पण त्यांची घोषणा पुढच्याच वर्षीच हवेत विरून गेली. २०१२ साली कोल्हापूर जिल्हा साहित्य संमेलन झालेच नाही. कोल्हापुरात साहित्य क्षेत्रात कार्य करणाऱ्या अनेक संस्था आहेत; करवीर नगर वाचन मंदिरासारख्या मोठ्या संस्था आहेत. साहित्य क्षेत्रात कार्यरत संस्था, वाचन संस्कृतीचा प्रसार व्हावा अशी तळमळ असणाऱ्या संस्था, व्यक्ती यांनी एकत्रित येऊन नियोजन केले, आणि प्रत्येक वर्षी कुणीना कुणी संयोजकांची भूमिका स्वीकारून महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ यांच्याशी संपर्क साधून कार्यक्रम आखला असता तर ' जिल्हा साहित्य संमेलन ' सारखी संकल्पना मूळ धरू शकली असती.

पण 'नव्याचे नऊ दिवस' त्या प्रमाणे वर्ष सरले की, पुढच्या वर्षी त्या संयोजकांपासून साऱ्याच घटकांना कार्यक्रमाचा विसर पडला. कार्यक्रमात सातत्य न राहिल्याने याना त्या कारणाने एखादा चांगला उपक्रम बाजूला पडतो. ' कोल्हापूर जिल्हा साहित्य संमेलन ' बाबत नेमके हेच घडले, असे बोलले जाते.

## हे सुद्धा पहा 
* मराठी साहित्य संमेलने
* जिल्हा साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
शमीम देव आझाद

**शमीम देव आझाद** जम्मू आणि काश्मीरची एक प्रसिद्ध गायिका आहे।

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* शमीम आझादचे गीते 

वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:पार्श्वगायक
चिंदविन नदी

**चिंदविन नदी** (बर्मी भाषा: ချင်းတွင်းမြစ်) म्यानमारमधील प्रमुख नदी आहे.

ही नदी इरावती नदीची सगळ्यात मोठी उपनदी आहे. मणिपुरी लोक या नदीला **निंग-थी** म्हणून ओळखतात. हीचा उगम म्यानमारच्या कचिन राज्यातील हुकॉंग खोऱ्यात आहे. तनाई, ताब्ये, तवान आणि तारोन नद्यांच्या संगमापासून चिंदविन नदी सुरू होते. मुखापासून होमालिन शहरापर्यंत यात मोठ्या नौका ये-जा करतात.,,

## संदर्भ यादी 
वर्ग:म्यानमारमधील नद्या
कमलाबाई ओगले

**कमलाबाई ओगले** (१६ सप्टेंबर, १९१३ - २० एप्रिल, १९९९) या मराठीतील पाककृतिसंग्रहांच्या लेखिका, संपादिका होत्या. त्यांनी संकलित केलेल्या पाककृत्यांचा "*रुचिरा*" हा संग्रह भरपूर लोकप्रिय झाला.

## जीवन 
कमलाबाई ओगल्यांचे कुटुंब काही काळ मुंबईत वास्तव्यास होते . त्या काही वर्षे ऑस्ट्रेलियात राहिल्या होत्या.

२० एप्रिल १९९९ रोजी पुण्यात वार्धक्यामुळे ओगल्यांचे निधन झाले  हा संग्रह दोन भागांत प्रकाशित झाला.

## संदर्भ व नोंदी 
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:पाककला
राज्यस्तरीय कृषी साहित्य संमेलन

**राज्यस्तरीय कृषी साहित्य संमेलन** १३ जानेवारी, इ.स. २०११ रोजी महाराष्ट्रातील अकोला जिल्ह्यातील अकोट येथे झाले.  या संमेलनात  *समकालीन ग्रामीण साहित्य : डॉ. विठ्ठल वाघ गौरवग्रंथ* या पुस्तकाचे प्रकाशन झाले होते.

## हे सुद्धा पहा
* साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
बाल्टिक भाषासमूह

250 px|इवलेसे|बाल्टिक भाषिक देश
**बाल्टिक** हा इंडो-युरोपीय भाषासमूह ह्या भाषाकुळामधील बाल्टो-स्लाव्हिक ह्या शाखेमधील एक उपवर्ग असून ह्यामध्ये मुख्यत: उत्तर युरोपामधील बाल्टिक समुद्राच्या पूर्वेकडील भूभागामधील भाषा गणल्या जातात. आजच्या घटकेला बाल्टिक समूहामधील लिथुएनियन व लात्व्हियन खेरीज इतर सर्व भाषा लुप्त झाल्या आहेत. ह्या दोन भाषा अनुक्रमे लिथुएनिया व लात्व्हिया ह्या दोन बाल्टिक देशांच्या राष्ट्रभाषा आहेत.

## शाखा 
### पश्चिम बाल्टिक † 
* गालिंडियन भाषा †
* जुनी प्रशियन भाषा †
* सुडोव्हियन भाषा †
### पूर्व बाल्टिक 
* लिथुएनियन
* लात्व्हियन
* सेनोलियन भाषा †
* सेमीगालियन भाषा †
* जुनी कुरोनियन भाषा †

(† - लुप्त भाषा)


वर्ग:इंडो-युरोपीय भाषा
तप

**तप** म्हणजे १२ वर्षांचा कालावधी होय.

वर्ग:हिंदू कालमापन
बोली साहित्य संमेलन

**बोली साहित्य संमेलन** बीड जिल्ह्यातील अंबेजोगाई येथे एकावर्षी (कोणत्या?) झाले होते. मराठी कवी विठ्ठल वाघ हे  संमेलनाध्यक्ष होते.

मराठी बोली साहित्य संघाच्या वतीने झालेल्या ६व्या बोली साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी वऱ्हाडी लेखिका डॉ. प्रतिमा इंगोले होत्या.  हे संमेलन इचलकरंजी येथे ३० मे २०१८ रोजी झाले. इचलकरंजी येथील शाहिरी व लोककला अकादमी या संस्थेने या संमेलनाचे आयोजन केले होते.

## खान्देशी बोली साहित्य संमेलन
## झाडीपट्टी परिवर्तनशील साहित्य संमेलन
## झाडी बोली साहित्य संमेलन
## तावडी बोली साहित्य संमेलन
* तावडीचे पहिले राज्यस्तरीय साहित्य संमेलन जळगाव जिल्ह्यातल्या जामनेर येथे ३० डिसेंबर २०१८ रोजी भरले होते. ज्येष्ठ साहित्यिक गो.तु. पाटील संमेलनाध्यक्ष होते.

## मराठवाडा बोली व झाडी बोली साहित्य संमेलन
## मालवणी बोली साहित्य संमेलन
मालवणी बोली संमेलनाची सुरुवात १९९३ मध्ये दोडामार्ग-आडाळी येथे करण्यात आली. त्यानंतर चार संमेलने झाली. ४थ्या संमेलनाचे अध्यक्ष डॉ. महेश केळुसकर होते. 
* मालवणी बोली व साहित्य संशोधन केंद्राचे ५वे मालवणी बोली साहित्य संमेलन कणकवलीत १३ मे २०१८ रोजी झाले. गंगाराम गवाणकर संमेलनाध्यक्ष होते. 
* ६वे मालवणी बोली साहित्य संमेलन २३ जून २०१९ रोजी मुंबईत झाले. मालवणी साहित्यिक, कादंबरीकार प्रभाकर भोगले हे संमेलनाध्यक्ष होते.

## वऱ्हाडी बोली साहित्य संमेलन
* अखिल भारतीय वऱ्हाडी साहित्य मंच व अमरावती विद्यापीठाचा मराठी विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने ३रे अखिल भारतीय वऱ्हाडी साहित्य संमेलन अमरावतीमध्ये ४ जानेवारी २०२० रोजी झाले. अध्यक्षपदी ज्येष्ठ वऱ्हाडी साहित्यिक नरेंद्र इंगळे होते.

## हे सुद्धा पहा
* साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

**लॉस एंजेल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ** (उच्चारभेद लॉस एन्जल्स)  अमेरिकेच्या लॉस एंजेल्स शहरातील मुख्य आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. शहराच्या केन्द्रापासून आग्नेय दिशेस २६ किमी (१६ मैल) अंतरावर पॅसिफिक समुद्राकाठी असलेला हा विमानतळ जगातील प्रमुख विमानतळांपैकी एक आहे. २०१२मध्ये हा विमानतळ प्रवाशांच्या संख्येनुसार जगातील सहावा विमानतळ होता. त्यावर्षी येथून ६,३६,८८,१२१ प्रवाशांनी आवागमन केले. येथून निघणाऱ्या किंवा येथे येणाऱ्या प्रवाशांचा विचार केल्यास हा जगातील सगळ्यात मोठा विमानतळ ठरतो याला **एलएएक्स** या नावानेही संबोधले जाते.

## विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने
एलएएक्सपासून उत्तर अमेरिका, लॅटिन अमेरिका, युरोप, आशिया आणि ऑस्ट्रेलियातील १४६ विमानतळांना सेवा उपलब्ध आहे. पैकी ६९ गंतव्यस्थाने परदेशांतील आहेत. अमेरिकन एरलाइन्स (१५.७१%), डेल्टा एर लाइन्स (१५.६९%) आणि युनायटेड एरलाइन्स (१५.११%) या प्रवासीवाहतूक करणाऱ्या सगळ्यात जास्त व्यस्त विमानकंपन्या आहेत तर साउथवेस्ट एरलाइन्स (११.१०%) आणि अलास्का एरलाइन्स (५.११%) या इतर प्रमुख विमानकंपन्या आहेत.

### प्रवासी वाहतूक
चे एरबस ए३८० टर्मिनलकडे जात आहे]]
चे बोईंग ७७७-२००ईआर हवेत झेपावत असताना]]
चे बोईंग ७५७-२००]]
चे बोईंग ७७७-२००ईआर टर्मिनलकडे जात आहे]]
चे एरबस ए३८० उतरत असताना]]
चे बोईंग ७४७-४०० हवेत झेपावत असताना]]
चे बोईंग ७७७-३००ईआर एलएएक्सला थांबलेले असताना]]
चे बोईंग ७४७-४००  हवेत झेपावत असताना]]
चे बोईंग ७७७-२००एलआर हवेत झेपावत असताना]]
चे बोईंग ७६७-३००ईआर हवेत झेपावते आहे तर मागे एलएएक्सचा नियंत्रणकक्ष दिसतो आहे]]
चे विमानतळावर उतरलेले बोईंग ७४७-४००]]
चे विमानतळावर उतरलेले बोईंग ७४७-४००]]
चे विमानतळावर उतरलेले बोईंग ७४७-८]]
चे विमानतळावर उतरलेले एरबस ए३४०-६००]]
चे बोईंग ७७७-२००ईआर हवेत झेपावताना. मागे फिजी एरवेझ आणि चायना एरलाइन्सची बोईंग ७४७-४०० उभी आहेत]]
चे बोईंग ७८७-८]]
चे "स्टार्स अँड बार्स"ची जुनी रंगसंगती असलेले एरबस ए३२०]]
चे एरबस ए३२०-२०० निघालेले आहे तर अमेरिकन एरलाइन्सचे बोईंग ७५७-२०० हवेत झेपावत आहे]]

;नोंदी:
* युनायटेड एरलाइन्स आणि युनायटेड एक्सप्रेस मिळून येथील सर्वाधिक उडाडाणे करतात. अमेरिकन एरलाइन्स आणि अमेरिकन ईगल व साउथवेस्ट एरलाइन्सचा क्रमांक दुसरा व तिसरा लागतो. युनायटेड येथून सर्वाधिक गंतव्यस्थानांना सेवा पुरवते. अमेरिकन आणि अलास्का एरलाइन्स/होरायझन आर दुसऱ्या व तिसरऽया क्रमांकावर आहेत. डेल्टा, क्वांटास आणि युनायटेड प्रत्येकी तीन पॅसिफिकपार तर नॉर्वेजियन एर शटल तीन अटलांटिकपार गंतव्यस्थानांना सेवा पुरवतात. अलास्का/होरायझन मेक्सिकोमधील सर्वाधिक (९) ठिकाणी सेवा पुरवते.
*  क्वांटासची सेवा न्यू यॉर्क-जेएफके मार्गे असली तरी लॉस एंजेल्स आणि न्यू यॉर्क दरम्यानचे प्रवासी नेण्यास क्वांटासला पलवानगी नाही. असे प्रवासी ऑस्ट्रेलियाला जाणारे/येणारेच असले पाहिजेत.
*  व्हर्जिन ऑस्ट्रेलियाचे प्रवासी टर्मिनल ३मध्ये चेक-इन करून टॉम ब्रॅडली टर्मिनलवरून विमानात बसतात.

### माल वाहतूक
## संदर्भ 
वर्ग:लॉस एंजेलस
वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
दामोदर विष्णू नेने

**दादूमिया** ऊर्फ डॉ. **दामोदर विष्णू नेने** (इ.स. १९२९ - ) हे वडोदरा शहरात राहणारे एक प्रसूतितज्ज्ञ डाॅक्टर, विचारवंत आणि लेखक आहेत. मुस्लिमबहुल भागात प्रॅक्टिस असल्याने त्यांचे अनेक रुग्ण मुस्लिम असत. त्यांचा कुराणचा अभ्यास असल्याने ते त्या विषयी लिहीत. पण नेने या नावाने लिहिले तर कोण वाचणार म्हणून त्यांनी लिखाणासाठी आपल्या पेशंटचे दादूमिया हे नाव घेतले. 

दादूमियांचा जन्म पुण्याचा. त्यांचे पहिलीचे शिक्षण नूतन मराठी विद्यालयामध्ये झाले. त्यांचे वडील आणि आजोबा यांनी बडोद्याचे राजे सयाजीराव गायकवाड यांचे सचिव म्हणून काम केले. दादूमियांचे अनेक मोठ्या लोकांशी मैत्री होती आणि आहे. पं. नेहरूंची मुलाखत घेण्याची संधी त्यांना मिळाली.  त्यांचे वडील आणि आजोबा या दोघांनीही आपापल्या हयातीत बडोद्याचे राजे सयाजीराव गायकवाड यांचे सचिव म्हणून काम केले. गायकवाडांचा कारभार खूप जवळून पाहिलेल्या दादूमियांनी त्यावर अभ्यासपूर्ण पुस्तके लिहिली.

इ.स. १९६०-७०मध्ये पुण्यातून सोबत नावाचे साप्ताहिक प्रसिद्ध होत असे. ग.वा. बेहेरे त्याचे संपादक होते.  त्या साप्ताहिकात दादूमिया नियमितपणे स्तंभलेखन करीत. त्यांचे वैचारिक लेख धर्मभास्कर या मासिकातून प्रकाशित होत असत.

तरुण वयापासूनच मराठी, इंग्लिश, गुजराती अशा विविध भाषांमधून बेधडकपणे पण तितकेच शैलीदार आणि संशोधनावर आधारित लिखाण करणारे दादूमिया हिंदुत्ववादी विचारांसाठी प्रसिद्ध आहेत. सध्या (२०१३साली) ते ’एनसायक्लोपीडिया हिंदुस्थानिका’ या सुमारे १६ खंडांच्या ज्ञानकोशाचे लिखाण करीत आहेत.

भारताचे राष्ट्रपती डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्याशी दादूमियांची मैत्री होती आणि त्या भांडवलावर पं. नेहरूंना सडेतोड प्रश्न विचारणारी मुलाखत घेणारे दादूमिया हे बाळासाहेब देवरस, बाळासाहेब ठाकरे आणि अटल बिहारी वाजपेयींशीही नित्य भेटून गप्पा मारत.  त्यांचा इंदिरा गांधींशीही स्नेह होता. इंदिराजींना ते *इंदिरा आंटी* म्हणून संबोधायचे. इ.स. १९६६साली दादूमियांनी इंदिरा गांधी यांच्या समोरच्या आव्हानांचे विश्लेषण करणारे एक पुस्तक लिहिले होते.

## दादूमिया यांनी लिहिलेली पुस्तके
* एनसायक्लोपीडिया हिंदुस्थानिका (इंग्रजी-१६खंडी ज्ञानकोश, प्रकाशनपूर्व अवस्थेत)
* गुजराथला जेव्हा जाग येते
* दलितस्थान झालेच पाहिजे
* दलितांचे राजकारण
* द्रौपदीची मुलगी 
* धास्तावलेले नुसलमान
* श्रीमंत सयाजीराव गायकवाड

## हे सुद्धा पहा 
* मराठीतील साहित्यिक डॉक्टर

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म
कांदा (निःसंदिग्धीकरण)

मराठी विकिवर **कांदा** या नावाशी साधर्म्य असणारे खालील लेख आहेत -
* कांदा - भारतीय जेवणातील एक आवश्यक घटक.  एक जमिनीच्या खाली येणारा कंद. कांद्याची भाजी, भजी करतात, किंवा हा कच्चाच खातात.
* कांदे - सांगली जिल्ह्यातील एक गाव.
* कांदेपात - पाने असलेला कोवळा कांदा. किंवा कांदा नसलेली कांद्याची पाने.
* कांदे नवमी - आषाढ शुद्ध नवमी.

वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
गणपती वासुदेव बेहेरे

**गणपती वासुदेव बेहेरे** (सप्टेंबर १९, इ.स. १९२२ - मार्च ३०, इ.स. १९८९) हे मराठी लेखक आणि झुंझार पत्रकार होते. पुण्याहून प्रसिद्ध होणाऱ्या सोबत नावाच्या साप्ताहिकाचे ते संस्थापक आणि संपादक होते. त्यांचे काही लिखाण *अनिल विश्वास* या टोपण नावाने प्रकाशित झाले आहे. त्यांची त्या साप्ताहिकात *कटाक्ष* आणि *गवाक्ष* ही सदरे लोकप्रिय होती. बेहेरे यांनी सुमारे ३० पुस्तके लिहिली आहेत.

ग.वा. बेहेरे पत्नीचे नाव शशिकला बेहेरे, वडिलांचे नाव रावसाहेब वासुदेव विनायक बेहेरे आणि आईचे सावित्रीबाई होते. रावसाहेब बेहेरे उत्तम लेखक होते. घरात मोठा ग्रंथसंग्रह होता. ते इंग्लिशमध्ये लेखन करीत. त्यांनी लिहिलेल्या *इरिगेशन मॅन्युअल* या पुस्तकासाठी त्यांना सरकारकडून १,५०० रुपये आणि रावसाहेब ही पदवी मिळाली होती. घरात मोठमोठ्या साहित्यिकांची येजा असे.

ग.वा. बेहेरे यांचे प्राथमिक शिक्षण पुण्याच्या गोपाळ हायस्कूलमधून आणि माध्यमिक नूतन मराठी विद्यालयातून झाले. शाळेत असल्यापासूनचे बेहेरे कथा आणि कविता लिहू लागले होते. सर परशुराम कॉलेजात गेल्यावर त्यांचे लिखाण अधिकच जोरात होऊ लागले. कॉलेजच्या *परशुरामियन* नावाच्या वार्षिकात बेहेरे यांची *गोमंतकाचे अश्रू* नावाची कथा छापली गेली होती.

## ग.वा. बेहेरे यांनी लिहिलेली पुस्तके 
* अंकुर (कादंबरी)
* अखेरचा प्रयोग
* अक्षरयात्रा (ललितलेख)
* आडवाट (कादंबरी)
* आंतरयात्रा
* आनंदयात्रा (आत्मचरित्र)
* उतरंड (कादंबरी)
* ओली आठवण (कथासंग्रह)
* कटाक्ष (ललित लेख)
* गवाक्ष (ललित लेख)
* चकोरी
* जळणं थोडं बाकी आहे
* झुंज (कादंबरी)
* त्रैराशिक (कथासंग्रह)
* दिशाहीन (कादंबरी)
* निसर्गयात्रा (ललित लेख)
* प्रचंड (कादंबरी)
* प्रतिबिंब (कादंबरी)
* मेक‍‍अप (कादंबरी)
* मोरपिसारा (विविध)
* रक्तबीज (कादंबरी)
* रंगढंग (लघुकथा)
* वाकडी वळणे (लघुकथा)
* वाट वेगळी (कादंबरी)
* संसारयात्रा (चरित्र)
* संसार संगीत (संकीर्ण लेख, सहलेखक अ.दि. कोकड)
* सुख सामोरी (लघुकथा)
* सुरांची वाट (कादंबरी)
* सोबतचे पहिले पान (राजकीय, -४ खंड : अनुक्रमे सत्ता, संघर्ष, राष्ट्रवाद आणि रचना).
* स्मरण (मृत्युलेखसंग्रह)
* हवलेले पुणे (लेखसंग्रह)
* हसरे रुदन (कथासंग्रह)
* हार आणि प्रहार (लेखसंग्रह)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू
दुर्ग संवर्धक संघ

महाराष्ट्रातील दहा बारा जिल्ह्यात मिळून एकूण दोनशे ते सव्वादोनशे किल्ले आहेत. त्यांपैकी बरेचसे डोंगरावरचे गिरिदुर्ग, काही समुद्रावरचे सागरी किल्ले आणि काही जमिनीवरचे भुईकोट किल्ले आहेत.  काही किल्ल्यांची व्यवस्था भारतीय पुरातत्त्व खात्याकडे आहे. असे असले तरी या किल्ल्यांतील अगदी हाताच्या बोटावर मोजता येतील असे किल्ले बऱ्या अवस्थेत आहेत.  किल्ल्यांच्या संवर्धनासाठी स्वेच्छेने व स्वयंसेवक वृत्तीने अंगमेहनत करणाऱ्या तरुणांनी स्थापिलेल्या ३५हून अधिक **दुर्ग संवर्धक संस्था** महाराष्ट्रात आहेत.  त्यांचा एक महासंघदेखील आहे.  मिलिंद मधुसूदन क्षीरसागर हे या महासंघाचे सध्याचे (२०१३सालातील) अध्यक्ष असून राजेंद्र टिपरे हे सचिव आहेत.  

हा **दुर्ग संवर्धक महासंघ** आपल्या कार्यकर्त्यांचे अधूनमधून संमेलन भरवितो. २७-२८ जुलै२०१३ या दिवशी त्यांचे पुणे शहरात दोन दिवस चालणारे दुसरे संमेलन भरले होते. या संमेलनात ४५ दुर्ग संवर्धक संघांच्या प्रतिनिधींनी सहभाग घेतला. बाबासाहेब पुरंदरे यांच्या हस्ते संमेलनाचे उद्‌घाटन झाले. औरंगबाद उपवन संरक्षक अजित भोसले,   रत्‍नागिरीच्या पुरातत्त्व विभागाचे सहायक संचालक भालचंद्र कुलकर्णी, डेक्कन कॉलेजच्या पुरातत्त्व विभागाचे संशोधक सचिन जोशी, डॉ. राहुल मुंगीकर, डॉ. विजय देव, इतिहासतज्ज्ञ पांडुरंग बलकवडे, प्रमोद मांडे, महेश तेंडुलकर आदींनी संमेलनात मार्गदर्शन केले. संमेलनाची स्मरणिकाही प्रकाशित होणार आहे. या संमेलनात किल्ले वसई मोहिमेचे श्रीदत्त राऊत यांना ’हिराजी इंदलकर दुर्ग संवर्धक पुरस्कार’ देण्यात आला.

**दुर्ग संवर्धक महासंघा**तर्फे राज्यांतील किल्ल्यांवर विविध संस्थांतर्फे केल्या जाणाऱ्या कामाबद्दल एक माहितीपट बनविला जात आहे.

वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था
चॉइस्यूल द्वीप

**चॉइस्यूल द्वीप** सॉलोमन द्वीपसमूहाच्या चॉइस्यूल प्रांतामधील सगळ्यात मोठे बेट आहे. याचे स्थानिक नाव **लौरू** आहे. या बेटाचा विस्तार २,९७१ वर्ग किमी असून याचे नामकरण एतियें फ्रांस्वा, डुक दि चॉइस्यूलप्रीत्यर्थ करण्यात आले होते. दुसऱ्या महायुद्धा दरम्यान झालेली कॉरल समुद्राची लढाई या बेटाच्या जवळ झाली होती.

वर्ग:सॉलोमन द्वीपसमूह
भास्कर एन. आडारकर

**भास्कर नामदेव आडारकर** ( १८ मे, १९१० - २० मार्च, १९९८) हे   भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे ९वे गव्हर्नर होते. ४ मे, इ.स. १९७० ते १५ जून, इ.स. १९७० या काळात ते गव्हर्नर होते.

वर्ग:भारतीय रिझर्व बँकेचे गव्हर्नर
वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू
ऑस्ट्रोनेशियन भाषासमूह

300 px|इवलेसे|मलायो-पॉलिनेशियन भाषांचा प्रदेश
**ऑस्ट्रोनेशियन** हे जगामधील एक प्रमुख भाषाकुळ आहे. ह्या समूहामधील भाषा आग्नेय आशियाच्या प्रशांत महासागरामधील अनेक बेटांवर विखुरल्या आहेत. त्याचबरोबर ओशनिया, मादागास्कर व तैवान येथे देखील ह्या भाषा वापरल्या जातात. सध्या ऑस्ट्रोनेशियन भाषा सुमारे ३८ कोटी लोकांद्वारे वापरल्या जातात. ऑस्ट्रोनेशियन भाषांची एकूण संख्या प्रचंड असली तरी त्यातील अनेक भाषांचे फार थोडे वापरकर्ते आहेत.

खालील यादीत ऑस्ट्रोनेशियन भाषांचे प्रमुख उपगट दिले आहेत.
* रुकाई भाषा - तैवान बेटावरील अदिवासी लोकांची भाषा
* पुयुमा भाषा - तैवान बेटावरील अदिवासी लोकांची भाषा
* छोऊ भाषा - तैवान बेटावरील अदिवासी लोकांची भाषा
* मलायो-पॉलिनेशियन भाषासमूह

## प्रमुख भाषा 
;४० लाखांहून अधिक स्थानिक भाषिक असलेल्या भाषा
* बासा जावा (7.6 कोटी)

* मलाय / इंडोनेशियन, (4.5 कोटी स्थानिक, ~25.0 कोटी एकूण)
* फिलिपिनो भाषा, (4.7 कोटी स्थानिक,10 कोटी एकूण)
* बासा सुंडा (2.7 कोटी)
* सेबुआनो (1.9 कोटी स्थानिक, ~3.0 कोटी एकूण)
* मालागासी (2.5 कोटी)
* मादुरा (1.4 कोटी)
* इलोकानो (8 दशलक्ष स्थानिक, ~10 दशलक्ष एकूण)
* इलोंगो (7 दशलक्ष स्थानिक, ~11 दशलक्ष एकूण)
* बासा मिनांगकाबाऊ (7 दशलक्ष)
* बटक भाषा (7 दशलक्ष)
* बिकोल भाषा (4.6 दशलक्ष)
* बंजर (4.5 दशलक्ष)
* बाली (4 दशलक्ष)
;अधिकृत भाषा
* कॅरोलिनियन (5,700, )
* चामोरो (60,000,  व )
* फिजीयन (350,000 स्थानिक, 550,000 एकूण, )
* फिलिपिनो (4.7 कोटी स्थानिक, ~10 कोटी एकूण, )
* गिल्बर्टी (100,000, )
* हवाईयन (1,000 स्थानिक, 8,000 प्रभुत्व, )
* मलाय / इंडोनेशियन, (4.5 कोटी स्थानिक, ~2.5 कोटी एकूण, , , , , व )
* मालागासी (2.5 कोटी, )
* माओरी (100,000, )
* मार्शलीज (> 44,000, )
* नौरूअन (6,000, )
* न्युएअन (8,000, )
* पलाऊअन (15,000, )
* रापा नुई (5,000, )
* सामोअन (370,000, , )
* ताहितीयन (120,000, )
* टेटुम (800,000 भाषिक, )
* टोंगन (108,000, )
* तुव्हालूअन (13,000, )

## संदर्भ 

वर्ग:भाषाकुळे
फिजीयन भाषा

**फिजीयन** ही ओशनियामधील फिजी देशाच्या तीन अधिकृत भाषांपैकी एक आहे (इतर दोन: इंग्लिश व हिंदुस्तानी). फिजीमधील बहुसंख्य लोक ही भाषा वापरतात.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

वर्ग:मलायो-पॉलिनेशियन भाषासमूह
भा
मालागासी भाषा

**मालागासी** ही ऑस्ट्रोनेशियन भाषासमूहामधील एक भाषा आफ्रिकेतील मादागास्कर ह्या देशाची राष्ट्रभाषा आहे. मादागास्करमधील बहुसंख्य नागरिकांची ही मातृभाषा आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

## बाह्य दुवे
*मालागासी-इंग्लिश शब्दकोश 

वर्ग:मलायो-पॉलिनेशियन भाषासमूह
भा
वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख
बिमल जालान

**बिमल जालान** ( १७ ऑगस्ट, इ.स. १९४१ - ) हे  भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे २०वे गव्हर्नर होते. हे १९९३ ते २००३ दरम्यान या पदावर होते. २००३-२००९ दरम्यान जालान राज्यसभेचे सदस्य होते.

वर्ग:भारतीय रिझर्व बँकेचे गव्हर्नर
वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म
वर्ग:राज्यसभा सदस्य
फिजीयन डॉलर

**फिजीयन डॉलर** हे फिजी देशाचे अधिकृत चलन आहे.

वर्ग:फिजी
वर्ग:चलने
तगालोग भाषा

**तगालोग** ही ऑस्ट्रोनेशियन भाषासमूहामधील एक भाषा आग्नेय आशियामधील फिलिपिन्स ह्या देशामधील प्रमुख भाषा आहे. राष्ट्रभाषा आहे. फिलिपिनो ही फिलिपिन्सच्या दोनपैकी एक अधिकृत भाषा तगालोगचीच आवृत्ती आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

## बाह्य दुवे
*तगालोग-इंग्लिश शब्दकोश 

वर्ग:मलायो-पॉलिनेशियन भाषासमूह
भा
वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख
वर्ग:भाषा
दीवची लढाई

**दीवची लढाई** किंवा **चौलची दुसरी लढाई** ही फेब्रुवारी ३, इ.स. १५०९ रोजी लढली गेलेली आरमारी लढाई होती. अरबी समुद्रात दीव बंदराजवळ झालेल्या या लढाईत एका बाजूला पोर्तुगीज साम्राज्य तर विरोधात गुजरातचा सुलतान महमूद बेगडा, इजिप्तची मामलुक सुल्तानी, कोझिकोडचा राजा झामोरिन यांच्या युद्धनौका होत्या. एतद्धेशीय आरमाराला ऑट्टोमन साम्राज्य, व्हेनिस आणि रागुसाच्या प्रजासत्ताकाचे पाठबळ होते. या लढाईत पोर्तुगीजांचा निर्णायक विजय झाला व त्यांचा भारताला येण्याच्या समुद्रीमार्गातील अरब व भारतीय आरमारांचा अडसर दूर झाला. यानंतर पोर्तुगीजांनी भराभर पश्चिम भारतातील बंदरे काबीज केली व अरबी समुद्रावरील समुद्री वाहतूकीवर आपला वचक बसवला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:गुजरातचा इतिहास
वर्ग:पोर्तुगालचा इतिहास
न्यू जॉर्जिया द्वीपसमूह

**न्यू जॉर्जिया द्वीप** सॉलोमन द्वीपसमूहाच्या पश्चिम प्रांतातील सगळ्यात मोठे बेट आहे. न्यू जॉर्जिया द्वीपसमूहात असलेले हे बेट साधारण ७२ किमी (४५ मैल) लांबीचे असून याच्या बहुतांश भागावर कठीण पर्वत आणि घनदाट जंगल आहे.

दुसऱ्या महायुद्धातील न्यू जॉर्जिया मोहीम जून-ऑक्टोबर १९४३ दरम्यान अमेरिकेने जपानी सैन्याविरुद्ध या बेटावर केलेली चढाई होती. याशिवाय कॉरल समुद्राची लढाई तसेच कुला आखाताची लढाई या द्वीपाच्या आसपास लढल्या गेल्या होती.

वर्ग:सॉलोमन द्वीपसमूह
वर्ग:द्वीपसमूह
मदारी

**मदारी** म्हणजे माकड व माकडीण(स्त्री माकड) यांना पकडून, त्यांना प्रशिक्षण देउन त्यांचेतर्फे करमणुकीचे खेळ करणारी व्यक्ति आहे.यास कोणी **दरवेशी** असेही संबोधतात.ही भारतातील एक
भटकी जमात आहे.
## जीवन
यातील व्यक्ति गावोगाव फिरतात व पाळलेल्या माकडाचे खेळ करतात. यात माकडीणीस परकर पोलके व माकडास चड्डी व शर्ट घालण्यात येतो. ते दोघेही नवरा-बायको आहेत असे भासविण्यात येते. मग त्यांचे लुटुपुटुचे भांडण, अबोला व मग दिलजमाई अश्या प्रकारे त्यांचा खेळ रंगतो. ते मदाऱ्याच्या नियंत्रणाबाहेर जाउ नयेत व पळुन जाऊ नयेत म्हणुन त्यांचे गळ्यात एक लोखंडी कडे घालून त्यास दोरी बांधण्यात येते.

खेळ सुरू होण्यापूर्वी माणसे जमावीत म्हणून, काहीतरी वाद्य(डफ वगैरे) वाजविण्यात येते. नंतर खेळ झाल्यावर, एक कटोरा/भांडे फिरवुन,मदारी व माकडांच्या उदरनिर्वाहासाठी पैसे मागण्यात येतात.

मेनका गांधी यांनी भारतात चालविलेल्या पशु अधिकार चळवळीमुळे,व वन्यप्राणी क्रूरता नियंत्रण कायद्यामुळे व त्यात झालेल्या संशोधनामुळे (भारतीय प्राणी कल्याण कायदा-२०११) , हे खेळ बहुतांशी बंद झाले आहेत.
## हेही पहा 
* भटके कलावंत आणि भिक्षेकरी

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी लोकसंस्कृतीचे उपासक
वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती
चामोरो भाषा

**चामोरो** ही ऑस्ट्रोनेशियन भाषासमूहामधील एक भाषा ओशनियामधील गुआम व उत्तर मेरियाना द्वीपसमूह ह्या अमेरिकेच्या दोन बाह्य भूभागांवर वापरली जाते. चामोरो भाषिक लोकांची संख्या झपाट्याने घटत असून ह्या भाषेच्या भवितव्याबद्दल चिंता व्यक्त केली गेली आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* जगातील भाषांची यादी

## बाह्य दुवे
*चामोरो-इंग्लिश शब्दकोश 

वर्ग:मलायो-पॉलिनेशियन भाषासमूह
वर्ग:अमेरिकेमधील भाषा