open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
दुर्गाबाई व्याम

**दुर्गाबाई व्याम** (जन्म १९७३: हयात) या आदिवासी गोंड जमातीतील कलाकार-चित्रकार आहेत. भारताच्या पूर्व मध्य प्रदेशातील त्या रहिवासी आहेत. त्यांचा जन्म बुरबासपूर येथे झाला.

## चित्रकार म्हणून प्रवास
दुर्गाबाई यांचे दीर जनघड श्याम यांनी त्यांच्यातील चित्रकलेच्या प्राविण्याची दखल घेतली. आदिवासी जमातीत घरांवरील भिंतींवर पारंपरिक चित्रे काढली जातात. दुर्गाबाईंनी काढलेल्या अशा चित्रांमधूनच त्यांच्या चित्रकलेची ओळख झाली.

## कलेची वैशिष्ट्ये
दुर्गाबाईंनी काढलेली चित्रे ही "कथारूप" आहेत असे मानले जाते. त्यांचे प्रत्येक चित्र पाहिल्यावर त्यातून एक कथा अनुभवायला मिळते असे त्याच्या चित्रांविषयी नोंदवले जाते.
लहानपणी आपल्या आजीकडून एकलेल्या गोष्टी त्यांच्या चित्रांमधे दिसून येतात हे त्यांच्या चित्रांचे वेगळेपण सांगता येईल.
## कलाकार म्हणून प्रसिद्धी
दुर्गाबाई या आपले पती सुभाष व्याम यांच्यासह भोपाळ येथे स्थायिक झाल्या. तेथेच त्यांनी आपली कलेची कारकीर्द सुरू केली. त्यांची चित्रे वेगवेगळ्या स्थानिक आणि देशविदेशातील प्रदर्शनांचा आकर्षण विषय ठरली आहेत.

## कलेचा विकास
दुर्गाबाई यांनी आपल्या कलेला साचेबद्ध न ठेवता त्यांनी आपल्या कलेत प्रयोगशीलता आणली आहे. नैसर्गिक रंगांचा वापर करतानाच त्या रासायनिक रंगांचा वापर करूनही चित्रे काढतात. पारंपरिक आदिवासी चित्रांच्या जोडीनेच संवेदनशील सामाजिक घटनाही त्या चित्रित करतात. उदा. सामाजिक विषमता, ९ सप्टेंबर रोजी अमेरिकेवर झालेला हल्ला इ.

## पुस्तकांमधील चित्रे
दुर्गाबाई यांनी विविध पुस्तकांसाठीही चित्रे काढली आहेत. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यावर आधारित 'भीमायन: अस्पृश्यतेचे अनुभव' या पुस्तकातील त्यांची चित्रे जागतिक स्तरावर लोकप्रिय ठरली आहेत. या जोडीने 'द नाईट लाईफ आफ ट्रीज', 'सुलतान्स ड्रीम्स', 'माई अँड हर फ्रेंड्स' या पुस्तकांसाठीही त्यांनी चित्रे काढली आहेत.

## पुरस्कार
*इटलीचा बोलोगोना रग्गझी पुरस्कार
*हस्त शिल्प विकास निगम पुरस्कार (२००२)
*कथा चित्रकला रनर्स अप अवाॅर्ड
*राणी दुर्गावती पुरस्कार (२००९)

## हे सुद्धा पहा 
* चित्रकला
* गोंड

## संदर्भ 
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:भारतीय चित्रकार
वर्ग:आदिवासी
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय महिला
बृहद् रॉचेस्टर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

इवलेसे
**बृहद् रॉचेस्टर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ**  हा अमेरिकेच्या न्यू यॉर्क राज्यातील रॉचेस्टर शहरात असलेला विमानतळ आहे. येथून अमेरिकेच्या पूर्व भागातील मोठ्या शहरांना तसेच इतर निवडक शहरांना थेट विमानसेवा उपलब्ध आहे. येथील बव्हंश प्रवासी डेल्टा एर लाइन्स, युनायटेड एरलाइन्स व अमेरिकन एरलाइन्सने प्रवास करतात.

हा विमानतळ आंतरराष्ट्रीय असला तरीही २०१९मध्ये येथून एकही आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे होत नाहीत. या विमानतळावर अमेरिकेच्या वायुसेनेची ६४२वी हवाई रसद बटालियन ठाण मांडून आहे.

## विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने
### प्रवासी
चे बोईंग ७३७-७०० आणि जेटब्लूचे एरबस ए३२० प्रकारची विमाने]]
 प्रकारचे विमान बी२ गेटकडे नेले जात असताना]]

### मालवाहतूक
## संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:रॉचेस्टर (न्यू यॉर्क)
वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
पर्शियाचा सहावा बहराम

**बहराम चोबिन** तथा **सहावा बरहाम** (फारसी:*वहराम चोबेन*; ?? - ५९१) हा सासानी साम्राज्याचा सम्राट होता. याला *मिह्रेवंदाक* (मित्राचा सेवक) असे नामाभिधान होते. हा मृत्यूपूर्वी दोन वर्षे सत्तेवर होता.

वर्ग:सासानी साम्राज्य
वर्ग:इ.स. ५९१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:सासानी सम्राट
तंतुराशिमेघ

**इंग्रजी नाव  - Cirrocumulus Cloud**
इवलेसे|तंतुराशीमेघांनी व्यापलेले दुपारचे आकाश
**संक्षिप्त खूण (Symbol) - Cc**

इवलेसे|सूर्यास्तावेळचे तंतुराशिमेघ

हे उच्च  पातळीवर आढळणारे पांढरे शुभ्र किंवा हलक्या राखाडी रंगाचे ढग असून बहुतांशी हिमकणांचे व थोड्या प्रमाणात अतिथंड अवस्थेतील जलबिंदूचे  बनलेले असतात. अनेक ठिकाणी तुटल्यामुळे पांढरेशुभ्र व छोट्या छोट्या पुंजक्यांचा असा हा ढग  असतो. समुद्रावर एकापाठोपाठ येणाऱ्या लाटांप्रमाणे किंवा बांगडा माशांच्या शरीरावरील खवल्यांप्रमाणेअशा ढगांची मांडणी आकाशात पहावयास मिळते. हे ढग विरळ व कमी जाडीचे असल्यामुळे आणि खूप उंचीवर असल्यामुळे सूर्य त्यांच्यामागे गेला तरी ढगांची सावली पडत नाही. ह्या ढगातील बहुसंख्य असलेल्या हिमकणांमुळे थोड्याफार प्रमाणात असलेल्या  अतिथंड जलबिंदूचे रूपांतर हिमकणात होते. त्यामुळे  असे  तंतूराशीमेघ  फार काळ टिकत नाहीत आणि अशा तंतूराशीमेघांचे रूपांतर  तंतुस्तरमेघात होते.

तंतुराशीमेघ हे नेहमी तुकड्या तुकड्यांनी आढळून येतात. तंतुमेघ किंवा तंतुस्तरी मेघांबरोबर असे ढग संपूर्ण आकाशभर आढळून आल्यास आठ दहा तासांनंतर पावसाची शक्यता असते. तंतुमेघाबरोबर थोड्या प्रमाणात तंतुराशीमेघ आढळून आल्यास चांगली हवा पुढेही तशीच राहण्याचा अंदाज वर्तवला जातो. पावसानंतर असे ढग आढळल्यास हवा सुधारणार असल्याचे भाकीत केले जाते.

सूर्योदय किंवा सूर्यास्ताच्या वेळेस हे ढग आकाशात असल्यास त्यावरून प्रकाश परावर्तित होतो. हा प्रकाश विखुरलेला नसल्यामुळे असे परावर्तित किरण पिवळे किंवा लाल असतात. असे  पिवळे तांबूस कोवळे किंवा सूर्यास्ताच्या वेळचे उन्ह असल्यामुळे त्यावेळचे आकाश सुंदर दिसते.

## संदर्भ
वर्ग:हवामानशास्त्र
वर्ग:वातावरण
वर्ग:ढगांचे प्रकार
कॅडबरी डेअरी मिल्क

कॅडबरी डेरी मिल्क या १९०० कोटीची मालमत्ता असलेल्या कंपनीचा भारताच्या चॉकलेट बाजारात ७० टक्के हिस्सा आहे. ज्यांनी कधीही चॉकलेटची चव चाखली नव्हती अशा लोकांना भुरळ घालण्याचा प्रयत्न कॅडबरी ही कंपनी करत आहे. यांच्या उत्पादन शृंखलेत २ रुपयांच्या सिल्क शॉट्सपासून ते ७५ रुपयांच्या बोर्नव्हिले डार्क चॉकलेटचा पॅकसुद्धा समाविष्ट आहे. हेच कारण आहे ज्यामुळे दरवर्षी कंपनीचा महसूल वार्षिक २५ टक्के दराने वाढत आहे.

## व्यापारिक अडचणी
जेव्हा कॅडबरीने ५ रुपयांचे डेरी मिल्क चाॅकलेट बाजारात आणले बाजारात आणले आणि आपली विक्री प्रत्येक छोट्या गावांपर्यंत वाढवली, तेव्हा १९९८ ते २००२ या काळात कंपनीने विक्रीचे सगळे रेकॉर्ड तोडले. 

ज्यावेळी चॉकलेटमध्ये किडे असल्याची गोष्ट पसरली, त्यानंतर कंपनीची विक्री २० टक्क्याने घटली.  पण आता व्यापार वाढत चालला आहे.
मध्यराशिमेघ

**इंग्रजी नाव - Altocumulus Cloud**

**इंग्रजी** **खुण - Ac**

इवलेसे|पुण्याच्या आकाशातील मध्यराशीमेघ
हे मध्य पातळीवर आढळणारे पांढऱ्या किंवा राखाडी रंगाचे ढग  मुख्यतः सूक्ष्म जलबिंदूचे बनलेले असून  छोट्या छोट्या ढगांच्या पुंजक्यांच्या आकारात दिसतात. तंतुराशीमेघांपेक्षा ह्या ढगांचे मेघ घटक  मोठे दिसतात. हे ढग नेहमी अनेक रेषांच्या  किंवा लहरींच्या समूहात पाहायला मिळतात. दुपारी आकाशात हे ढग असल्यास त्यांची सावली खाली पडू शकते. काही वेळा ह्या ढगांची व्याप्ती संपूर्ण आकाशभरही असू शकते पण ह्या ढगांमुळे सूर्याभोवती वलय मात्र पाहायला मिळत नाही. कधीकधी ढगांच्या कडा  कमी जाडीच्या आणि तंतुमय असल्यास  ह्या कडातून प्रकाश किरणांचे विकिरण होऊन ह्या कडांना वेगवेगळे रंग मिळालेले दिसतात. ह्या ढगातून सूर्यकिरण खालवर पोहोचत नसल्यामुळे ह्या ढगांचे तळ नेहमी काळसर दिसतात.

शिखरी मध्यराशीमेघ [Altocumulus Castellanus ] ह्या प्रकारचे ढग तयार होणं हे अस्थिर हवेचं आणि त्यामुळे येऊ घातलेल्या गडगडाटी वादळाचं चिन्ह मानलं जातं.

## संदर्भ
वर्ग:ढगांचे प्रकार
वर्षास्तरीमेघ

**इंग्रजी नाव - Nimbostratus Cloud**

**इंग्रजी खुण - Ns**

मध्य पातळीवर तयार होणाऱ्या ह्या ढगाचा रंग राखाडी किंवा काळसर असतो. ह्या ढगाला विशिष्ट आकार असतं नाही. हे ढग संपूर्ण आकाशभर पसरलेले आणि त्यामुळे सर्व आकाशाला काळसर छटा देणारे असू शकतात. ह्या ढगांच्या जाडीमुळे सूर्यकिरण पूर्णपणे अडवले जातात आणि त्यामुळे ढगांचा तळ सहसा स्पष्टपणे पहावयास मिळत  नाही. वरून प्रकाश पडल्यामुळे हे ढग काहीवेळा आतून प्रकाशमान झाल्यासारखे वाटतात.  मध्य पातळीवर तयार होणारे हे ढग उभ्या आडव्या बाजूस प्रसरण पाऊन निम्न पातळीवरही आलेले  आढळतात.  पर्जन्यवृष्टी होतानाही ते खालच्या पातळीवर येतात त्यामुळे वर्षास्तरी मेघ हे निम्न पातळीवरीलही मानले जातात.

ह्या ढगांपासून हलका पण दीर्घकाळ पाऊस किंवा हिमवर्षाव होऊ शकतो. वृष्टीच्या वेळेस ह्या ढगातून वीज पडत नाही वा गडगडाटही ऐकू येत नाही.

वर्ग:ढगांचे प्रकार
स्तरमेघ

**इंग्रजी नाव - Stratus Cloud**

**इंग्रजी खुण - St**

स्तरमेघ हे निम्न पातळीवरचे आकारहीन पण एखाद्या पडद्यासारखे सारख्या जाडीचे  दूरवर पसरलेले ढग असतात. त्यांचा रंग हा पांढरा शुभ्र ते दाट काळसर अशा वेगवेगळ्या छटांचा असू शकतो. ह्यातील घटक म्हणजे उदा. हिमकण, अतिशीत जलबिंदू किंवा जलबिंदू  त्याच्या आसपासच्या वातावरणाच्या तापमानावर अवलंबून असतात.  ह्या ढगांच्या तळाचा आकार अनिश्चित असतो. हे ढग सूर्याच्या आड आले तरी त्यातून सूर्याची तबकडी दिसू  शकते. आकाशात चंद्र असताना रात्री मध्ये हे ढग आल्यास चंद्राभोवती खळे दिसते.

हिवाळ्याच्या सुरुवातीला भूपृष्ठावर आढळणारे धुके म्हणजे एक प्रकारचे स्तरमेघच होत. असे धुके मात्र फार काळ टिकत नाही. सूर्योदयानंतर ह्यातील जलबिंदूची वाफ होऊन  हे ढग नाहीसे होतात. किंवा वाऱ्याबरोबर वाहात गेल्याने त्यांची शकले होऊन ते नाहीसे होतात.

ह्या ढगातून हलकीशी पावसाची किंवा हिमकणांची वृष्टी होऊ शकते.

वर्ग:ढगांचे प्रकार
राशीमेघ

इवलेसे|पुणे येथून १३ मार्च २०१९ रोजी दिसलेले राशिमेघ
इवलेसे|राशीमेघांमुळे दिसलेला छाया प्रकाशाचा खेळ
**इंग्रजी नाव - Cumulus Cloud**

**इंग्रजी खूण - Cu**

निम्न पातळीवर आढळणारे हे राशीमेघ जलबिंदू किंवा अतिशीत जलबिंदू किंवा हिमकणांचे  किंवा ह्या सर्वांच्या मिश्रणाचे बनलेले आढळून येतात. ह्यांचा आकार कापसाच्या राशी एकमेकावर ठेवल्याप्रमाणे असून ढगांच्या कडा स्पष्ट ओळखू येतात. ढगांचा तळ एकाच क्षितिजसमांतर पातळीत आढळून येतो. शिखराचा भाग घुमट किंवा मनोऱ्याप्रमाणे दिसतो पण ढग फार उंच वाढल्यास वरच्या भागाचे फुलकोबीशी साम्य वाटू शकते. विमानातून पाहताना वरून सूर्यप्रकाशात नाहून निघालेले खाली पसरलेले  हे ढग पांढरेशुभ्र दिसतात. मात्र जमिनीवरून पहिले असताना  डोक्यावर आलेल्या ह्या ढगांचा तळ काळसर दिसतो व कडा रंगीत दिसतात.

राशीमेघ हे चांगल्या हवेचे निदर्शक मानले जातात. त्यातून वृष्टी सहसा होत नाही पण त्यांचे रूपांतर इतर प्रकारच्या ढगात होऊन उदा. वर्षास्तरी किंवा गर्जन्मेघ,  नंतर वृष्टी होऊ शकते.

वर्ग:ढगांचे प्रकार
तंतुस्तरमेघ

**इंग्रजी नाव  - Cirrostratus Cloud**

**इंग्रजी खूण - Cs**

हे उच्च  पातळीवर आढळणारे, अतिशय विरळ, पांढऱ्या शुभ्र रंगाचे  ढग असून पांढऱ्या स्तरासारखे किंवा पडद्यासारखे दिसतात. हे ढग हिमकणांचे बनलेले असतात. हे ढग कधी कधी संपूर्ण आकाशभर पसरलेले असतात आणि अशा वेळी आकाश निळे न दिसता थोडेसे दुधाळलेले दिसते. वातावरणात तंतुमेघांची संख्या वाढल्यास ते एकमेकांना जोडले जाऊन पडद्यासारखे असे ढग तयार होतात. खूप विरळ असल्यास त्यांचे अस्तित्त्व बऱ्याचदा लक्षात येत नाही. पहाटे किंवा संध्याकाळी हे ढग गुलाबी दिसतात आणि त्यामुळे होणाऱ्या सूर्योदय किंवा सूर्यास्ताचे दृश्य नेहमी नयनरम्य असते.  सूर्य किंवा चंद्र झाकण्याएवढी ह्या ढगांची जाडी नसते त्यामुळे हे ढग आकाशात असतानाही सूर्यचंद्राचे  दर्शन होतच राहाते व अशावेळी सूर्याभोवती तेजोवलय किंवा प्रभामंडळ दिसते.  रात्री काहीवेळा पांढरेशुभ्र पण क्वचित रंगीतही असे खळे चंद्राभोवती पडलेले दिसते. काही वेळा ह्या ढगातून  सूर्याभोवती पडलेले २२**°** खळे [ २२**°** Halo] दिसू शकते.. दिवसा हे ढग असल्यास त्यातून सूर्यप्रकाश येतच राहतो पण त्यापासून सावल्या पडण्याएवढा तो तेजस्वी नसतो.

तंतुस्तर ढगांचे आगमन हे प्रतिकूल हवामानाचे एक लक्षण मानले जाते.

## संदर्भ
वर्ग:हवामानशास्त्र
वर्ग:वातावरण
वर्ग:ढगांचे प्रकार
हिंदन वायुसेना तळ

**हिंदन विमानतळ** हा भारताच्या उत्तरप्रदेश राज्यातील भारतीय वायुसेनेचा तळ आहे. येथे ७७व्या स्क्वॉड्रनची लॉकहीड सी-१३०जे सुपर हर्क्युलस, ८१व्या स्क्वॉड्रनची बोईंग सी-१७ ग्लोबमास्टर विमाने आणि १२९व्या हेलिकॉप्टर युनिटची एमआय-१७ हेलिकॉप्टरे ठाण मांडून असतात.

या विमानतळापासून नागरी विमानसेवाही उपलब्ध आहे.

वर्ग:भारतीय वायुसेनेचे विमानतळ
वर्ग:उत्तर प्रदेश
गर्जन्मेघ

**इंग्रजी नाव - cumulonimbus cloud**

**इंग्रजी खूण - Cb**
इवलेसे|पुण्याच्या आकाशात जमा झालेले गर्जन्मेघ

गर्जन्मेघ हा निम्न पातळीवर तयार होणारा ढग असला तरी त्याचा वरचा भाग उच्च पातळीपर्यंत वर गेलेला आढळतो. अनेक मेघपुंज एकावर एक रचून पर्वतासारखा उंच वाढणारा, वरील भाग ऐरणीप्रमाणे दिसणारा, तर तळभागात अनेक वर्षास्तरी मेघखंड असणारा हा ढग अस्थिर हवेचा निदर्शक मानला जातो. ढगाच्या  तळभागात जलबिंदू तर वरील भागात हिमकण असे त्याचे घटक असतात. हे ढग घनदाट असल्यामुळे खालून पाहताना काळे दिसतात. हे ढग एकएकटे किंवा एका पाठोपाठ एक असू शकतात. मात्र हे ढग फार काळ टिकत नाहीत. होणारी वृष्टी आणि जोरदार वाहणारे वादळ वारे ह्यामुळे आसपासची हवा थंड होते व आर्द्र हवेचे ऊर्ध्वगामी प्रवाह दुबळे होतात आणि थोड्या वेळातच ढग नाहीसे होतात. मान्सूनपूर्व म्हणजे  पावसाळ्याच्या आधी पडणारा वळीवाचा पाऊस किंवा गारा ह्याच प्रकारच्या ढगातून पडतात. पावसाळ्याच्या शेवटीशेवटी होणारा हस्त नक्षत्रातील पाऊस असल्याच ढगांतून पडतो.

## संदर्भ 
वर्ग:ढगांचे प्रकार
तंतुमेघ

इवलेसे|सायंकाळच्या आकाशातील तंतुमेघ
**इंग्रजी नाव  - Cirrus Cloud****संक्षिप्त खूण (Symbol) - Ci**

तंतुमेघ हे अत्युच्च पातळीवर आढळणारे पांढरे शुभ्र किंवा हलक्या राखाडी रंगाचे ढग असून संपूर्णपणे हिमकणांचे बनलेले असतात. सूर्य क्षितिजावर असताना मात्र ह्या ढगांचा रंग पिवळा, तांबडा किंवा क्वचित राखाडी दिसू शकतो. त्यांचा आकार नाजूक व चमकदार तंतूंसारखा किंवा कुरळ्या केसांप्रमाणे असतो. काही वेळा ह्या ढगातून सूर्याभोवती वर्तुळ करणारे  २२**°** खळे [ २२**°** Halo] दिसू शकतात .

असे ढग स्थिर असल्यास किंवा मंदगतीने हालचाल करत असल्यास ते प्रसन्न किंवा चांगल्या हवेचे लक्षण असते. मात्र जोरदार  वाऱ्याबरोबर त्यांचीही  शीघ्रगतीने हालचाल होत असल्यास हवेत बिघाड होणार असल्याचे ते निदर्शक असते.

## संदर्भ
वर्ग:हवामानशास्त्र
वर्ग:ढगांचे प्रकार
नडिया शफी

'नडिया शफी ह्या सामाजिक कार्यकर्त्या, नारीवादी आणि कश्मीर महिला चळवळीतील सर्वात यशस्वी युवा महिलापैकी एक आहे. नडियायासारख्या तरुण स्त्रियांवर कश्मीरी समाज अत्यंत दडपशाही टाकु शकतो, ज्या विवाहाच्या पलीकडे करारावर विचार करण्यापासून परावृत्त झाल्या आहेत. २०१० मध्ये काश्मीर विद्यापीठाच्या सामाजिक कार्यातील पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केल्यानंतर, त्यांनी विविध स्थानिक आणि राष्ट्रीय पातळीवरील सामाजिक संघटनांसह काम केले.

सप्टेंबर २०१४ मध्ये जेव्हा व्हीव्हीने काश्मीर युनिहार्ड प्रकल्प सुरू केला, तेव्हा नडियायांनी कार्यसंघाकडे नोकरी घेतली. व्हीव्हीसाठी व्हिडिओ संपादक आणि इतर संवादप्रेमींचे सल्लागार म्हणून काम करताना, ती कश्मीर टीममधील सर्व तरुण महिला आणि पुरुष - प्रतिनिधींकरिता एक आदर्श मॉडेल आहे. श्रीनगर व्हिडिओ रिपोर्टर नडिया शफी यांना **मार्थ फेरेल** पुरस्कार मिळाला. लैंगिक समानता क्षेत्रात काम करण्यासाठी हा पुरस्कार त्यांना देण्यात आला आहे. २०१५ मध्ये आगा खान कार्यशाळा आयोजित करताना अफगाणिस्तानमध्ये मरण पावलेला डॉ. मार्थ फेरेल यांच्या स्मृतीमध्ये हा पुरस्कार देण्यात आला आहे. पुरस्काराने साडेचार लाख रुपये मिळते. ही देणगी आदित्य फाऊंडेशन, आशियातील सहभाग संशोधन, मार्थ फेरेल फाऊंडेशन यांनी दिले आहे. कश्मीरी व्हिडिओ रिपोर्टर नडिया शफी गड्डा यांना 'काश्मीरच्या स्त्रियांची कथा निर्भयपणे नोंदविण्याकरिता' मार्थ फॅरेल अवॉर्ड २०१८ मध्ये 'सर्वांत आश्वासक व्यक्ती' म्हणून देण्यात आला. मार्था फेरेल ही अशी फाउंडेशन आहे जी 'व्यावहारिक हस्तक्षेपांना समर्थन देते जी लिंग-फक्त समाजासाठी आणि जीवनशैलीचा प्रचार करण्यासाठी वचनबद्ध आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या
स्तरराशीमेघ

इंग्लिश नाव - *stratocumulus; स्ट्रॅटोक्युम्युलस*

**इंग्लिश खूण - Sc**

इवलेसे|पुण्याच्या आकाशातील स्तरराशीमेघ
निम्न पातळीवरील हा ढग संपूर्णपणे सूक्ष्म जलबिंदूचा बनलेला असून  पांढऱ्या किंवा राखाडी रंगाचा असतो.  हा ढग गोलाकार पण मोठ्या मेघखंडांच्या रेषा किंवा लाटांच्या समूहरूपात आढळून येतो. हे ढग संपूर्ण आकाश व्यापू शकतात पण त्यांची रचना लाटांप्रमाणे असते. लाटांमधील मेघविहीन पोकळीतून आकाश स्पष्ट दिसू शकते. ह्या ढगांची जाडी कमी असते व ढगांचा आकार मक्याच्या लाहीसारखा तर तळपृष्ठभाग काळसर असतो. ह्या ढगांच्या अस्तित्वामुळे आकाश ढगाळलेले जाणवते. ह्या ढगांमुळे ऐन हिवाळ्यात दीर्घकाळ थंडी कमी झाल्याचा तर उन्हाळ्यात तापमान कमी झाल्याचा अनुभव येतो.

स्तरराशीमेघातून क्वचितच वृष्टी होते. झाल्यास अत्यंत  हलक्या स्वरूपात पाऊस किंवा हिमवृष्टी होते. हवामान बिघडण्यापूर्वी असे ढग आढळत असल्यामुळे ह्या ढगांचे आगमन म्हणजे हवा बिघडण्याची म्हणजे वादळाची किंवा जोरदार वाऱ्याची सूचना मानली जाते.

## संदर्भ
वर्ग:ढगांचे प्रकार
सौर सेल

इवलेसे|एक पारंपरिक क्रिस्टलाइन सिलिकॉन पासून बनवलेला सौर सेल (२००५ च्या बनावटीचे)
इवलेसे|फोटोव्होल्टेइक सेलचे प्रतीक

सौर सेल किंवा फोटोव्होल्टेइक सेल हे एक विद्युतीय उपकरण आहे जे प्रकाशीय उर्जेचे थेट वीजेत रूपांतर करतो. यासाठी फोटोव्होल्टेइक प्रभावाचा वापर केला जातो. ही एक भौतिक आणि रासायनिक घटना आहे.  . हे फोटोलेक्ट्रिक सेलचा एक प्रकार आहे. हे उपकरण प्रकाशात ठेवल्यानंतर याची विद्युतीय वैशिष्ट्ये, जसे कि विद्युत्, व्होल्टेज किंवा प्रतिरोध बदलत जातात. एक एक सौर सेल उपकरणांना जोडून मॉड्यूल तयार केले जाऊ शकते, सहसा अशा उपकरणांना सौर पॅनेल म्हणून ओळखले जाते. एक सिंगल जंक्शन सिलिकॉन सौर सेल सुमारे ०.५ ते ०.६ व्होल्टेज तयार करू शकते. 

सोलर सेलस् हे फोटोव्होल्टेइक आहेत त्यामुळे ते सूर्यप्रकाश किंवा कृत्रिम प्रकाश आहे की नाही याची पर्वा न करता काम् करतात. ते फोटोडीटेक्टर म्हणून वापरले जातात (उदाहरणार्थ इन्फ्रारेड डिटेक्टर). यांचा वापर जवळचा दृश्यमान प्रकाश किंवा इतर इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक किरणे ओळखण्यासाठी सुद्धा करतात. प्रकाशाची तीव्रता मोजण्यासाठी याचा वापर करतात. 

फोटोव्होल्टेइक (पीव्ही) सेलचे काम चालण्यासाठी तीन मूलभूत गुणधर्मांची आवश्यकता असते:
# प्रकाशाचे शोषण करण्यास सक्षम असणे, म्हणजेच एकतर इलेक्ट्रॉन-होल जोड किंवा एक्झिटन्स तयार करणे.
# विरुदध प्रकारच्या वाहक वेगळे वेगळे करता येणे
# तयार झालेले वाहक बाहेर जाण्यासाठीचे वेगळे मार्ग.

प्रथम फोटोव्होल्टेईकचा प्रभाव फ्रेंच भौतिकशास्त्रज्ञ एडमंड बेकरेल यांनी प्रायोगिकरित्या प्रदर्शित केला. 1839 मध्ये वयाच्या 19 व्या वर्षी त्यांनी आपल्या वडिलांच्या प्रयोगशाळेत जगातील पहिला फोटोव्होल्टिक सेल बनविला.सौर सेलचे कार्य पुढीलप्रमाणे:

# सूर्यप्रकाशामधील  फोटॉन सौर पॅनेलला धडकतात आणि सिलिकॉन सारख्या अर्धसंवाहक सामग्रीद्वारे ते शोषले जातात.

## संदर्भ 
वर्ग:सौर ऊर्जा
शेला

अंगावर घ्यावयाचे उंची भरजरी वस्त्र अथवा रेशमी, भरजरी उपरणे. हे अरूंद, एकेरी, लांबट वस्त्र असून, स्त्री-पुरूष ते अंगावरून पांघरतात वा कमरेभोवती गुंडाळतात. शेला हा पूर्वी चार पट्ट्या एकत्र करून तयार करीत. बहुमानाच्या पोशाखात त्याचा समावेश होत असे. प्राचीन साहित्यात त्याचे अनेक उल्लेख आढळतात. शेला व पागोटे ही वस्त्रे बहुमानार्थ, अहेरा-दाखल देण्याची पद्घत होती. 

          महाराष्ट्रात अठराव्या-एकोणिसाव्या शतकांत शेला-पागोटे हा पुरूषी वेशभूषेचा एक खास वैशिष्ट्यपूर्ण व प्रतिष्ठानिदर्शक प्रकार होता. सामान्य पुरूष अंगावर उपरणे वा शेला घेत, तर सरदार व इतर श्रीमंत लोक शेला कमरेभोवती गुंडाळत. शेला व पागोटे यांवरून पुरूषाचा सामाजिक दर्जा सूचित होई. शेल्यासारखे उंची वस्त्र पांघरणे, हे सामान्यतः श्रीमंतीचे व प्रतिष्ठेचे लक्षण मानले जात असे. सर्वसामान्य व भिक्षुक वर्गांत नित्यप्रसंगी साधे उपरणे वापरण्याची पद्घत होती. स्त्रियाही विशेष प्रसंगी शेला परिधान करीत. 

             स्त्रिया पूजाविधी, धार्मिक समारंभ, विवाह अशा विशेष प्रसंगी शालू , पैठणी, काळी चंद्रकळा अशी ठेवणीतली रेशमी वस्त्रे नेसून, त्यांवरून भरजरी शेला पांघरत. वर व वधू यांनी लग्नप्रसंगी भरजरी, रंगीत शेला पांघरण्याची प्रथाही काही ठिकाणी रूढ होती. कर्नाटकातही पुरूषांनी अंगावर शेला (शल्ये) घेण्याची प्रथा आहे. पुढे विसाव्या शतकात शेला वापरण्याचे प्रमाण कमी होत गेले.
मनु

**मनु** म्हणजे मनुष्यजातीचा पहिला पूर्वज किंवा पहिला मनुष्य असे ऋगवेदात व अन्य वेदांमध्ये म्हटले आहे. म्हणूनच मानव, मनुष्य, मनुज असे मनुष्यवाचक शब्द संस्कृत व अन्य भारतीय भाषांमध्ये रूढ आहे.

वैदिक साहित्यात विवस्वत किंवा विवस्वान याचा पुत्र म्हणून वैवस्वत असे मनुचे विशेषण निर्दिष्ट केलेले आढळते. वैदिक साहित्यात मरणशील मनुष्यांमधील पहिला मनुष्य म्हणून हा मनुचा उल्लेख आहे.

यजुर्वैदाच्या शतपथ ब्राम्हणामध्ये मनु-वैवस्वत हा मनुष्यांच्या पहिला राजा आणि त्याचाच सख्खा भाऊ यमवैवस्वत हा मृतांचा म्हणजे पितरांचा पहिला राजा म्हणून वर्णिलेला आहे. (ऋगवेद -८.५२.१ शतपथ ब्राम्हण-१३.४.३) मनू हा यज्ञसंस्थेचा पहिला प्रवर्तक आणि सगळ्या माणसांना प्रकाश मिळावा म्हणून अग्नीची स्थापना करणारा पहिला मनुष्य असे ऋग्वेदामध्ये सांगितले आहे . (ऋग्वेद – १.३६.७६).

पौराणिक कालगणनेप्रमाणे सृष्टीनिर्मितीपासून सृष्टीच्या अंतापर्यंतच्या कालाचे विभाग १४ विभागांना मन्वंतर अशी संज्ञा दिली आहे. एकेका मन्वंतराची कालमर्यादा ४३ लाख २० हजार वर्ष इतकी मानलेली आहे.

## १४ मनु 
# स्वयंभुव मनु
# स्वारोचिष
# उत्तम
# तामस
# रैवत
# चाक्षुष
# वैवस्वत
# सावर्णि (अर्क-सावर्णि)
# दक्षसावर्णि
# ब्रम्हासावर्णि (मेरू सावर्णि
# धर्मसावर्णि
# रूद्रसावर्णि(ऋतसावर्णि किंवा ऋभु)
# रौच्य (देवसावर्णि ऋतधामन)
# भौत्य (विश्वकसेन, इंद्रासावर्णि, चंद्रसावर्णि)

हल्लीचे मन्वंतर सातवे असून वैवस्तव मनू या मन्वतराचा अधिपती आहे. याचा उल्लेख भगवदगीतेमध्ये आलेला आहे. भगवंतांनी कर्मयोगाचा उपदेश प्रथम विविस्वानाला केला. विवस्वानाने स्वतःचा पुत्र मनू यास केला. मनुने आपल्या पुत्र ईक्ष्वाक याला केला, असे तेथे म्हणले आहे.

पृथ्वीवर फार प्राचीन काळी मोठा जलप्रलय झाला आणि त्या जलप्रलयातून कथा जगातील प्राचीन भिन्न भिन्न साहित्यांमध्ये व लोककथांमध्ये निरनिराळ्या फरकांनी ग्रथित केलेली आढळते. ग्रीक आणि रोमन लोककथांमध्ये ही ग्रथित केलेली आहे. बॅबिलोनियाच्या गिलगामेश महाकाव्याचा एक विषय हा जलप्रलय आहे. बायबलमध्ये जलप्रलयातून तारणाऱ्याए मनूप्रमाणेच नोहाचीही कथा विस्ताराने आली आहे. कुराणातही त्याच कथेचा थोडा बदल करून विस्तार केलेला सापडतो.

*यजुर्वेदांच्या शतपथ ब्राम्हणामध्ये* ही कथा तपशीलवार आली आहे. साऱ्या सृष्टीतील स्थावर-जंगम पदार्थ मोठ्या प्रचंड पाण्याच्या प्रवाहात उलटे-सुलटे वाहत जाऊ लागले. वैवस्वत मनूने विचार केला, की यांतील काही प्राणी, वनस्पती वगैरे आपण सुरक्षित ठिकाणी नेऊन ठेवले, तर वाचू शकतील. त्याने एका मत्स्याच्या शिंगाला नाव तयार करून बांधली. ती नाव हिमालयाच्या एका शिखरापर्यंत नेऊन त्या शिखरास बांधली. प्रलयाचा लोंढा उतरल्यानंतर मनूने आपली कन्या इला हिच्या ठिकाणी १० पूत्र निर्माण केले व मनुष्यवंश सुरू केला, असे महाभारतात (अनुशासन १४७.२७) म्हणले आहे. हा मस्त्य मनूनेच लहानाचा मोठा करून समुद्रात सोडला होता. तोच या प्रलयाच्या वेळी सृष्टीला तारण्याकरिता मनूच्या उपयोगी पडला.

## संदर्भ 

वर्ग:हिंदू धर्म
व्हर्जिनिया वूल्फ

*ॲडेलिन व्हर्जिनिया वुल्फ*' (२५ जानेवारी, १८८२ — २८ मार्च, १९४१) एक इंग्लिश लेखिका आणि २० व्या शतकातील अत्यंत प्रभावशाली आधुनिकतावादी लेखकांपैकी एक होत्या. त्यांनी साहित्यात चेतना प्रवाह (*स्ट्रीम ऑफ कॉन्शसनेस*) या तंत्र दिसून येते.

वुल्फ यांचा जन्म लंडनमध्ये एका श्रीमंत आणि सुशिक्षित कुटुंबात झाला. त्या जुलिया प्रिन्सेप जॅक्सन आणि लेस्ली स्टीफन यांचे सातवे अपत्य होत्या. त्यांची बहीण आणि चित्रकार व्हेनेसा बेल यांच्यासह एकूण आठ मुलांच्या एकत्रित कुटुंबात त्या लहानाच्या मोठ्या झाल्या. घरीच राहून त्यांनी इंग्लिश अभिजात साहित्य आणि व्हिक्टोरियन साहित्याचे शिक्षण घेतले. पुढे त्यांनी लंडनच्या किंग्स कॉलेजमध्ये प्रअभिजात साहित्य आणि इतिहास विषयांचा अभ्यास केला.

१९०४ मध्ये वडिलांच्या निधनानंतर वुल्फ आणि त्यांचे कुटुंब ब्लूम्सबरी या भागात राहायला गेले. तिथे त्यांनी इतर साहित्यिकांसह ब्लूम्सबरी ग्रुप स्थापन केले. १९१२ मध्ये त्यांनी लिओनार्ड वुल्फ यांच्याशी लग्न केले. १९१७ मध्ये त्या दोघांनी हॉगार्थ प्रेसची स्थापना केली व त्याद्वारे त्यांच्या अनेक साहित्यकृती प्रकाशित झाल्या.

वुल्फ यांनी १९०० पासून व्यावसायिक लेखनाला सुरुवात केली. दोन महायुद्धांच्या दरम्यानच्या काळात मिसेस डॅलोवे (१९२५), टू द लाइटहाऊस (१९२७) आणि ओर्लँडो (१९२८) यांसारख्या कादंबऱ्यांमुळे, तसेच अ रूम ऑफ वन्स ओन (१९२९) या स्त्रीवादी निबंधामुळे त्यांना मोठी प्रसिद्धी मिळाली. १९७० च्या दशकातील स्त्रीवादी साहित्यिक टीकेमध्ये त्यांचे कार्य केंद्रस्थानी राहिले. त्यांचे साहित्य ५० पेक्षा जास्त भाषांमध्ये अनुवादित झाले आहे.

## प्रमुख साहित्यकृती 
## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश लेखिका
वर्ग:स्त्रीवादी लेखिका
वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९४१ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सीदोनी गाब्रीएल कोलेत

संगीतगृहातील जीवनाचे प्रत्ययकारी चित्रण La Vagabonde (१९१०, इं. शी. द व्हॅगबाँड, इं.भा. १९३१), L’Envers du music-hall (१९१३) ह्यांसारख्या कादंबऱ्यांतून तिने केले आहे. स्मृतिचित्रणाची तिची प्रवृत्ती तिच्या अनेक कादंबऱ्यांतून आढळून येते. उदा., La Maison de Claudine (१९२३, इं. भा. माय मदर्स हाउस, १९५३), Sido (१९२९, इं. भा. १९५३). निसर्गाच्या जगात ती विलक्षण रंगून जाते. प्राणिसृष्टीचे तिचे सूक्ष्म ज्ञान Dialogues de betes (१९०४, इं. भा. क्रीचर्स ग्रेट अँड स्मॉल, १९५१) ह्यासारख्या लेखनामधून प्रत्ययास येते.

कोणत्याही साहित्यसंप्रदायापासून अलिप्त असलेल्या ह्या लेखिकेच्या कादंबऱ्यांतून तिची अत्यंत तरल आणि सूक्ष्म संवेदनशीलता तीव्रतेने जाणवते. विविध प्रकारच्या सुंदर प्रतिमा तिच्या कादंबऱ्यांतून वर्णनाच्या ओघात परिणामकारकपणे येऊन जातात. पौगडांवस्थेत संदिग्धपणे जाणवणाऱ्या भावना (Le Ble en herbe, १९२३, इं.भा. राइपनिंग, १९३२), विफल प्रीतीतून निर्माण झालेला तीव्र एकाकीपणा (Cheri, १९२०), मत्सरादी मनोविकारांची तीव्रता (La Chatte, १९३३) असे विविध जीवनानुभव तिच्या कादंबऱ्यांतून साकारले आहेत.  Gigi (१९४५, इं.भा. १९५२), Paris de ma fenetre (१९४४) ह्या तिच्या कादंबऱ्याही उल्लेखनीय आहेत. १९३६ मध्ये ‘रॉयल बेल्जियन अकादमी’ची आणि १९४४ मध्ये फ्रेंच ‘अकादमी गाँकूर’ची सदस्या होण्याचा बहुमान तिला प्राप्त झाला. १९५३ मध्ये फ्रेंच सरकारने ‘ग्रँड ऑफिसर ऑफ द लीजन ऑफ ऑनर’ हा किताब तिला दिला. पॅरिसमध्ये ती निधन पावली.

कोणत्याही साहित्यसंप्रदायापासून अलिप्त असलेल्या ह्या लेखिकेच्या कादंबऱ्यांतून तिची अत्यंत तरल आणि सूक्ष्म संवेदनशीलता तीव्रतेने जाणवते. विविध प्रकारच्या सुंदर प्रतिमा तिच्या कादंबऱ्यांतून वर्णनाच्या ओघात परिणामकारकपणे येऊन जातात. पौगडांवस्थेत संदिग्धपणे जाणवणाऱ्या भावना (Le Ble en herbe, १९२३, इं.भा. राइपनिंग, १९३२), विफल प्रीतीतून निर्माण झालेला तीव्र एकाकीपणा (Cheri, १९२०), मत्सरादी मनोविकारांची तीव्रता (La Chatte, १९३३) असे विविध जीवनानुभव तिच्या कादंबऱ्यांतून साकारले आहेत.  Gigi (१९४५, इं.भा. १९५२), Paris de ma fenetre (१९४४) ह्या तिच्या कादंबऱ्याही उल्लेखनीय आहेत. १९३६ मध्ये ‘रॉयल बेल्जियन अकादमी’ची आणि १९४४ मध्ये फ्रेंच ‘अकादमी गाँकूर’ची सदस्या होण्याचा बहुमान तिला प्राप्त झाला. १९५३ मध्ये फ्रेंच सरकारने ‘ग्रँड ऑफिसर ऑफ द लीजन ऑफ ऑनर’ हा किताब तिला दिला. पॅरिसमध्ये ती निधन पावली.
गर्भधारणा व गर्भबाहुल्य

अंड (स्त्री-प्रजोत्पादक पेशी) आणि शुक्राणू (पुं-प्रजोत्पादक पेशी) यांचा संयोग होऊन गर्भ तयार होतो. विविध प्राण्यांमध्ये गर्भधारणेचा काळ वेगवेगळा असतो. मानवामध्ये तो २९० दिवसांच्या आसपास असतो. कधीकधी एकाच वेळी एकापेक्षा अधिक गर्भ तयार होऊ शकतात. त्या प्रकाराला ‘गर्भबाहुल्य’ असे म्हणतात. प्रस्तुत नोंदीत मानवी गर्भधारणेचे आणि गर्भबाहुल्याचे वर्णन केले आहे. इतर प्राण्यांतील गर्भधारणेचे वर्णन भ्रूणविज्ञान नोंदीत केलेले आहे. अंडज प्राण्यांच्या गर्भधारणेचे वर्णन  *अंडे*  या नोंदीत केलेले आहे

प्रत्येक ऋतुचक्राच्या (एका मासिक पाळीपासून पुढच्या मासिक पाळीपर्यंतच्या काळाच्या) मध्यकाळी अंडाशयातून एक अंड बाहेर पडते व ते अंडवाहिनीमार्गे गर्भाशयाकडे जात असताना त्या वाहिनीच्या पार्श्वटोकापाशीच त्याची व शुक्राणूची गाठ पडून त्या दोघांच्या केंद्रकांचा (पेशींतील कार्यावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या जटिल गोलसर पुंजांचा) संयोग झाला म्हणजे ‘गर्भधारणा’ अथवा ‘निषेचन’ (फलन) झाले असे म्हणतात. हा संयोग होताना अंड आणि शुक्राणूमध्ये अनेक भौतिक व रासायनिक बदल घडून येतात. शुक्राणूच्या संयोगामुळे अंडाच्या पुढील वाढीला प्रेरणा मिळते. अंडाच्या बाह्य स्तरातील कणीय (कणयुक्त) आणि पुटिका (सूक्ष्म पिशवीसारख्या भागातील) द्रव्याची हालचाल सुरू होऊन त्याच्या विद्युत्‌विसरण (एकमेकांत मिसळणे) आणि श्यानता (दाटपणा) या गुणधर्मांत बदल होऊन तेथे अनेक एंझाइमे (जीवरासायनिक विक्रिया घडवून आणण्यास मदत करणारे प्रथिनयुक्त पदार्थ) तयार होतात.

अंडाचा स्पर्श होताच शुक्राणूच्या डोक्यावरील अग्रपिंडाचे (एक प्रकारच्या उंचवट्याचे) विघटन होऊन त्याचे तंतूत रूपांतर होते व तो तंतू अंडाच्या बाह्यस्तराचा भेद करून अंडात शिरतो. जेथे शुक्राणू अंडात प्रवेश करतो तेथे उंचवटा निर्माण होऊन शुक्राणूचा अग्रपिंड अंडात शिरतो. शुक्राणूचा उर्वरित मध्य आणि पुच्छ भाग अपकृष्ट (ऱ्हास) होऊन त्यांचे अभिशोषण होते.

शुक्राणू व अंडाणू यांच्या केंद्रकांचा संयोग होऊन त्या दोघांचेही गुण गर्भात उतरतात. तेच आनुवंशिक गुणधर्म होत.

प्रत्येक प्राण्याच्या कोशिकांमध्ये (पेशींमध्ये) विशिष्ट संख्या असलेली गुणसूत्रे (आनुवंशिक लक्षणे एका पिढीतून पुढच्या पिढीत नेणारे सुतासारखे सूक्ष्म घटक) असतात. मानवी कोशिकांमध्ये त्यांची संख्या ४६ असते. यांपैकी ४४ सामान्य व दोन लिंग लक्षणे असलेली गुणसूत्रे असतात. पुरुषामध्ये दोन लिंग गुणसूत्रांपैकी एक **X** प्रकारचे व दुसरे **Y** प्रकारचे (**X** पेक्षा आकारमानाने लहान असलेले) गुणसूत्र असते. स्त्रीमध्ये दोन्ही लिंग गुणसूत्रे **X** प्रकारचीच असतात.

अंड आणि शुक्राणू यांचा विकास होत असताना एकूण गुणसूत्रांची संख्या निम्मी होते [→ भ्रूणविज्ञान]. म्हणजे प्रत्यक्ष गर्भधारणेच्या वेळी अंड आणि शुक्राणूमध्ये तेवीसच गुणसूत्रे असतात. त्यांपैकी अंडाच्या गुणसूत्रांमध्ये २२ साधारण (सामान्य) गुणसूत्रे आणि एक **X** गुणसूत्र असते. शुक्राणूच्या गुणसूत्रांमध्ये २२ सामान्य व एक **Y** किंवा २२ सामान्य व एक **X** अशी मिळून २३ गुणसूत्रे असतात.

वर्ग:गर्भावस्था
महिला उद्योजक

महिला उद्योजक जगभरातील सर्व उद्योजकांपैकी एक तृतीयअंश व्यापला आहे, असे म्हणले जाते.उद्योजक ही एक संकल्पना आहे. त्या संकल्पनेतून हे स्पष्ट होते की एखादी व्यक्ती आहे. ती व्यक्ती एखाद्या उपक्रमांचे आयोजन करते आणि व्यवस्थापन करते. विशेषतः व्यवसायात, सहसा महत्त्वपूर्ण पुढाकार आणि जोखमीसह.गेल्या तीन दशकात स्वयंपूर्ण महिलांची संख्या सातत्याने वाढली आहे.  

## व्याख्या 
नक्षीकाम , लॉन्चिंग आणि एक नवीन व्यवसायाची प्रक्रिया म्हणून परिभाषित केली गेली आहे.जी सामान्यतः लहान व्यवसाय म्हणून सुरू होते, जसे की स्टार्टअप कंपनी, विक्री, प्रक्रिया किंवा विक्री किंवा भाड्याने देण्यासाठी सेवा ऑफर करते.याचा फायदा "... ... नफा मिळविण्यासाठी क्षमता आणि इच्छा विकसित करणे,  आणि व्यवसायाच्या व्यवसायाचा व्यवस्थापन करणे यासाठी कोणत्याही जोखमीसह आहे." उद्योजकताची परिभाषा सामान्यतः व्यवसायाची सुरुवात आणि चालनांवर लक्ष केंद्रित करते. व्यवसायाचा प्रारंभ सुरू होत असताना त्यात काही जोखम येत असतात.त्या  समाविष्ट असलेल्या जोखमांमुळे व्यवसाय मोठया  प्रमाणात बंद होण्याची शक्यता असते. निधीची कमतरता, वाईट व्यवसाय निर्णय, आर्थिक संकट  किंवा या सर्व गोष्टींचे मिश्रण "किंवा बाजार मागणीच्या अभाव या कारणांमुळे मोट्या प्रमाणात होतात .

## इतिहास 
२०व्या  शतकापूर्वी , महिला त्यांच्या लहान व्यवसायांना त्यांची उत्पन्नाची पूर्तता करण्याचा मार्ग म्हणून चालवत असे.बहुतांश वेळा त्या गरिबी टाळण्यासाठी प्रयत्न करतात. किंवा पती किंवा पत्नीच्या नुकसानीपासून मिळकत मिळवत होते.त्या काळात महिलांनकडून  जे विविध उपक्रम राबवण्यात आले ते उद्योजकांसारखे नव्हते.त्यांच्यापैकी बहुतेकांना त्यांच्या घरगुती जबाबदाऱ्यांवर लक्ष केंद्रित करावे लागले.  

## कर्तृत्वान महिला  
* ज्योती नाईक
*शिखा शर्मा
*चित्रा रामकृष्ण
*अनिता डोंगरे
*वंदना लुथ्रा
*विनीता बाली
*लिसा हेडन
*अनिता देसाई
*प्रीती शेनॉय

## संदर्भ 
वर्ग:महिला
वर्ग:उद्योजक
जांब त्रिपुटी

**जांब त्रिपुटी** हे गाव सातारा जिल्ह्यातील कोरेगाव तालुक्यामध्ये आहे. हे गाव जरंडेश्वरच्या पायथ्याला वसलेले आहे.जरंडेश्वर या सुप्रसिद्ध डोंगरामुळे या गावाची महती वाढली आहे.जरंडेश्वर हा डोंगर रामायण काळापासून प्रसिद्ध आहे. हनुमानाने रामासाठी संजीवनी आणताना डोंगराचा पडलेला एक भाग म्हणजे हा जरंडेश्वर होय.श्रावण महिन्यातील प्रत्येक शनिवारी लाखो भाविक हनुमानाच्या दर्शनासाठी जरंडेश्वरला येतात. येथे हनुमानाचे भव्य मंदिर आहे.

वर्ग:कोरेगाव तालुक्यातील गावे
कृष्णाकुमारी

मेवाडच्या भीमसिंह राण्याची सौंदर्यसंपन्न मुलगी. तिच्या आईचे नाव चांदबाई होते. कृष्णाकुमारीच्या सौंदर्यामुळे जोधपूरचा मानसिंग आणि जयपूरचा जगतसिंग यांच्यात तेढ निर्माण होऊन भांडण जुंपले.

या आपत्तीतून सुटण्याकरिता भीमसिंहाने तिच्या आईच्या हातून तिला विष पाजविले. ते तिने कलह टाळण्यासाठी शांतपणे घेतले. त्याचा परिणाम न झाल्यामुळे तिला नंतर कुसुंब्याचा रस पाजण्यात आला. तो ती घेऊन झोपली ती कायमचीच.

वर्ग:मेवाड
केसांचे टोप

**केसांचे टोप** हे माणसाच्या डोक्यावर घालण्याचे केसांचे टोप होय. हे इतर मानवी केसांपासून, प्राण्यांच्या लोकरीपासून किंवा कृत्रिम पदार्थांच्या रेषांपासून बनवितात.

वर्ग:केशभूषा
आना अंद्रेअव्ह्‌न गोरेंको

(२३ जून १८८९—५ मार्च १९६६). प्रसिद्ध सोव्हिएट कवयित्री. ओडेसा या गावी एका निवृत्त नौदल अधिकाऱ्याच्या कुटुंबात तिचा जन्म झाला. तिचे शालेय शिक्षण कीव्ह येथे झाले (१९०७). परंतु तिचे बरेचसे वास्तव्य लेनिनग्राड (सेंट पीटर्झबर्ग) येथे झाले. न्यिकलाय गुमिल्योव्ह या प्रसिद्ध कवीशी १९१० साली तिचा विवाह झाला; परंतु १९१८ मध्ये ते विभक्त झाले, ‘आख्मातोव्हा’ ह्या टोपण नावाने तिने लेखन केले. 

आरंभी ‘अक्मेइस्त’ या प्रतिकवादविरोधी कवींच्या गटाशी गोरेंकोचा निकटचा संबंध होता. या काळातील तिचे काही प्रसिद्ध काव्यसंग्रह असे : *व्हेचेर* (१९१२, इं. शी. ईव्हनिंग); *च्योत्की* (१९१४, इं. शी. रोझरी); *बेलाया स्ताया* (१९१७, इं. शी. व्हाइट फ्लॉक) आणि *Anno domini MCM XXI* (१९२२). पुढे (१९२५ पासून १९४० पर्यंत तिने काव्यलेखन केले नाही. १९४० साली *इज शेस्ती क्नीग* (इं. शी. फ्रॉम द सिक्स बुक्स) व १९४३ साली *इज्ब्रान्नोये* (इं. शी. सिलेक्शन) हे तिचे दोन काव्यसंग्रह प्रसिद्ध झाले. 

तिची आरंभीची कविता नव-अभिजाततावादी असून ती प्रतीकवादविरोधी आहे. तीत कवयित्रीच्या व्यक्तिगत आयुष्यातील आशानिराशांचे प्रतिबिंब पडलेले आढळते. युद्धकाळात गोरेंकोने आपल्या कवितेद्वारा उत्कट देशभक्ती आणि शांतताप्रेम यांचे उज्ज्वल दर्शन घडविले. तिने काही समीक्षात्मक लेख लिहिले व भाषांतरेही केली. डिसेंबर १९६४ मध्ये तिला इटलीत ‘एतना ताओर्मीना’ पारितोषिक देण्यात आले. १९६५ च्या जूनमध्ये ऑक्सफर्ड विद्यापीठाने तिला ‘डॉक्टर’ ही सन्माननीय पदवी दिली. याच वर्षी तिने *ब्येग व्हे्‌रमेनि*  (इं. शी. द पेस ऑफ टाइम) हे आपल्या कवितांचे संकलन रशियात प्रकाशित केले. रशियन काव्याच्या दुसऱ्या सुवर्णयुगाची ती एक मान्यवर प्रतिनिधी समजली जाते. मॉस्को येथे ती निधन पावली. 

वर्ग:रशियन कवयित्री
वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील मृत्यू
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एकविवाह

एका वेळी एका पुरुषाने एकाच स्त्रीशी वैवाहिक संबंध ठेवणे, म्हणजे **एकविवाह** होय. असा विवाह धर्म, रूढी अगर कायदा यांस अनुसरून समाजसंमत पद्धतीने झालेला असावा. याचाच अर्थ धर्माने, रूढीने आणि कायद्याने पत्नी म्हणून मिळणारे सर्व हक्क एका वेळेला एकाच स्त्रीला मिळणार आणि पत्नीच्या सर्व जबाबदाऱ्या तीच उचलणार, असा होतो.

हिंदू धर्माने पुरुषाला एकपत्नीकत्वाचे बंधन घातले नव्हते, असे काहींचे म्हणणे आहे. एक पत्नी ह्यात असताना दुसरी आणण्याची सोय आणि अनुलोम विवाहपद्धतीने खालच्या वर्णातील स्त्रीशी वैवाहिक संबंध ठेवण्याची मुभा, या कारणांमुळे असे मत झाले असावे. परंतु दुसरी समवर्णी पत्नी आणणे हे अपवादात्मक होते आणि पहिल्या पत्नीच्या पूर्ण संमतीने व तिच्यातील काही वैगुण्यांमुळे दुसरी पत्नी करण्यास अनुज्ञा होती. एकपत्नीव्रत आणि पातिव्रत्य हेच हिंदू धर्माचे आदर्श आहेत, असेही म्हणले जाते. ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार असलेल्या यूरोपीय व अमेरिकी समाजांत एकपत्नीकत्वाची चाल बरीच खोल रुजलेली दिसते. पण काहींच्या मते तिथेही एक दोन संप्रदाय सोडले, तर सतराव्या शतकापर्यंत बहुपत्नीकत्वाला धर्माने बंदी केली नव्हती.

धर्माचा आदेश अगर आदर्श काहीही असला आणि व्यवहारात बहुपतिकत्व किंवा बहुपत्नीकत्व वेगवेगळ्या समाजांत वेगवेगळ्या काळी जरी दिसून आले, तरी एकविवाह अधिकाधिक समाजांत सातत्याने टिकलेला आहे. परंतु एकविवाहाची पद्धत ही समाजाच्या प्रगत अवस्थेचे आणि मानवाच्या सभ्यतेचे अगर सुसंस्कृतपणाचे लक्षण आहे, असे मानणे बरोबर नाही. कारण अनेक दृष्टींनी सुसंस्कृत समजल्या जाणाऱ्या समाजात बहुपत्नीकत्व आणि अंदमानी लोकांसारख्या मागासलेल्या समाजात एकपत्नीकत्व रूढ असलेले दिसते.

समूहविवाह, बहुपतिकत्व, बहुपत्नीकत्व आणि एकविवाह किंवा एकपत्नीकत्व असा विवाहसंबंधांचा उत्क्रांतिद्योतक क्रम लावणे, आता अशास्त्रीय मानले आहे. परंतु व्यक्तिस्वातंत्र्य व स्त्रीपुरुषसमानता ही तत्त्वे मूलभूत मानली, तर एकविवाह (एकपत्नीकत्व आणि एकपतिकत्व) श्रेष्ठ मानला पाहिजे. नैतिक मूल्ये, आर्थिक परिस्थिती किंवा अर्थव्यवस्था, शिक्षणाचा आशय आणि प्रसार तसेच जनसांख्यिकीय वैशिष्ट्य या प्रमुख कारणांवर विवाहाचा प्रकार मुख्यत: अवलंबून असतो. समता व व्यक्तिस्वातंत्र्य ही नैतिक मूल्ये; यंत्रोपकरणांच्या वाढीमुळे होणारा औद्योगिक विकास व नागरीकरण; उपजीविकेच्या साधनांसाठी होणारी स्पर्धा; उद्योगधंद्यानिमित्त अपरिहार्य झालेली गतिशीलता; शिक्षणाचा प्रसार आणि शिक्षणाची स्त्रीपुरुषांना असलेली समान संधी व त्यामुळे स्त्रीला उद्योगधंद्यात असलेला मुक्त प्रवेश आणि लाभलेले आर्थिक स्वातंत्र्य; सामाजिक नियंत्रणात धर्माला लाभलेले दुय्यम अगर कनिष्ठ स्थान; शासनाचा प्रभाव तसेच स्त्रीपुरुष समान मानण्याची शासकीय दृष्टी आणि स्त्रीपुरुषसंख्येतील समतोल इत्यादींमुळे एकविवाहपद्धती ही आधुनिक काळात अपरिहार्य झाली आहे आणि योग्यही मानली आहे.

वर्ग:विवाह
कौटुंबिक हिंसाचार प्रतिबंधक कायदा

कुटुंबाचे लोकशाहीकरण आणि पुरुषाच्या वर्तणूक बदलानंतरच स्त्रियांवरील हिंसा थांबेल आणि बाबासाहेबांना अपेक्षित राज्यघटनेने मान्य केलेली समता घराघरात प्रस्थापीत होईल म्हणून कौटुंबिक हिंसाचारापासून महिलांचे संरक्षण कायदा -२००५ची प्रभावी अंमलबजावणी होणे अत्यावश्क आहे.
आरडे

**आरडे** गाव हे सातारा जिल्ह्यातील जावळी तालुक्यामध्ये आहे.

हे टुमदार छोटेसे गाव आहे.

हे गाव सातारा शहरापासून २० कि.मी. अंतरावर आहे.

या गावाची लोकसंख्या ४०० च्या आसपास आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
काजळ

सुवासिनींमध्ये सणासुदीला मुद्दाम काजळ घालण्याची एक पद्धत आहे. डोळयांचे एक सौंदर्यप्रसाधन आहे. पुरातन काळापासून डोळयांत काजळ किंवा अंजन घालण्याची प्रथा आढळते. काजळ घातल्याने डोळे सतेज, कोरीव/ रेखीव व आकर्षक दिसतात तसेच डोळ्यांना थंडावा मिळतो.. विशेषतः स्त्रिया काजळ घालतात.
           प्रथाही दिसून येते. काजळाप्रमाणे सुरमा नावाचा पदार्थ विशेषतः मुसलमान स्त्रिया व पुरुष वापरतात. काजळाप्रमाणे अनेक प्रकारची नेत्रांजनेही आहेत; त्यामुळे डोळे चुरचुरतात व पाणी येऊन स्वच्छ होतात. काजळाशी अशुभनिवारणाचा संकेतही निगडित असल्याचे दिसून येते.
लहान मुलाला काजळाचे गालबोट लावतात. काजळ तयार करण्याची कृती सुश्रुतसंहितेत आढळते. सामान्यतः एरंडेलाच्या किंवा तुपाच्या ज्योतीवर तांब्याचे भांडे पालथे धरून काजळी धरतात. ती लोण्यात कालवून काजळ बनवितात.

वर्ग:सौंदर्य
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
अणुव्रते

जैन धर्मात पाच महाव्रते व पाच अणुव्रते (लहुव्रते) अशी दोन प्रकारची व्रते आहेत. गृहस्थाश्रमी श्रावकांसाठी स्थूलमानाने आचरावयाची सोपी अणुव्रते आहेत. कारण श्रमणांच्या महाव्रतांसाठी सर्वस्वत्याग आवश्यक आहे.

अणुव्रते श्रावकधर्मात अपरिहार्य म्हणून ‘मूलगुणरूप’ म्हटली आहेत, ती अशी: सत्य अहिंसा अस्तेय अपरिग्रह आणि ब्रह्मचर्य ही 5 अनु रते सांगितलेली आहेत.

(१) प्राणातिपात-विरमण म्हणजे अहिंसा, 

(२) मृषावाद-विरमण म्हणजे सत्य, 

(३) अदत्तादानविरमण म्हणजे अचौर्य, 

(४) स्वदार-संतोष म्हणजे स्वस्त्रीसंतोष आणि 

(५) इच्छा-परिमाण म्हणजे आवश्यक गरजेपुरत्या वस्तूंव्यतिरिक्त इतरांचा त्याग.
बालकांचे सक्तीचे शिक्षण

= **बालकांच्या मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा हक्क २००९** =

### प्रस्तावना- 
८ वी पर्यंतचे शिक्षण ६ ते १४ वयोगटातील मुला मुलीना सक्तीचे आणि मोफत मिळण्यासाठी २००९ साली कायदा करण्यात आला आहे . घराजवळच्या शाळेत प्रवेश मिळणे , उत्तम गुणवत्तेची , शाळेची इमारत , हा प्रत्येक बालकाचा मुलुभूत अधिकार आहे.  मुली , अल्पसंख्याक , कमकुवत घटक यांच्या शिक्षणाकडे प्राधान्य देणे गरजेचे आह्रे .अर्धवट शिक्षण पूर्ण करण्याचा प्रत्येक बालकाला हक्क दिला आहे .

### शिक्षेची तरतूद - 
वरील पैकी कोणत्याही गोष्टीचा भंग झाल्यास रु१०००० /- दंडाची शिक्षा आहे . मुलांची प्रवेश परीक्षा शाळेत घालण्यापूर्वी घेता येणार नाही तसे केल्यास रु१०००० /- दंडाची शिक्षा आहे .

## **तक्रार कोणाकडे कराल ?** 
सदर कायद्याच्या उल्लंघना बाबत व्यवस्थापन समिती ,शिक्षणाधिकारी नगरपालिका ,शिक्षण मंडळ तसेच ज्या  शाळेत कायद्याचे उल्लंघन झाले आहे त्या परिसरातील पोलीस स्टेशनला दाद मागू  शकतो.
मध्यस्तरीमेघ

**इंग्रजी नाव - Altostratus Cloud**

**संक्षिप्त इंग्रजी** **खूण - As**

इवलेसे|मध्यस्तरी मेघांची आकाशात झालेली दाटी
हा मध्य पातळीवर आढळणारा राखाडी किंवा निळसर काळ्या  रंगाचा  ढग  मुख्यतः सूक्ष्म जलबिंदूचे बनलेला असून अनेक थरांचा बनलेला असतो आणि कधी कधी सर्व आकाश व्यापून टाकण्याएवढा मोठा असू शकतो. ढगाच्या वरच्या भागात मात्र हिमकण आढळून येतात. ह्या ढगातून सूर्य किंवा चंद्र दिसू शकत नाहीत मात्र मध्ये मध्ये असलेल्या विरळ तुकड्यातून काही काळ त्यांची फिकट तबकडी दिसू शकते.  संपूर्ण आकाशभर पसरलेले असल्यास हे ढग लांबलचक पडद्यासारखे दिसतात.

आकाश ह्या प्रकारच्या जाड ढगांनी व्यापले असेल तर ती  हलक्या पण दीर्घकाळ पावसाची पूर्वसूचना मानली जाते.

## संदर्भ
वर्ग:ढगांचे प्रकार
गृहविज्ञान

आर्थिक कुवत, कुटुंबाचा आकार आणि राहती जागा यांच्यामध्ये योग्य तो समन्वय साधून, नीटनेटकेपणे प्रपंच कसा करावा, हे शिकविण्याचे शास्त्र म्हणजे **गृहविज्ञान** होय. कुटुंबातील सर्व व्यक्तींचे जीवन काटकसर करून सर्व दृष्टींनी सुखकर व समृद्ध बनविणे ही जशी कला आहे, तसेच ते शास्त्रही आहे. गृहजीवनाच्या या दृष्टीने आवश्यक असलेले ज्ञान, कौशल्य इत्यादींचा अभ्यास गृहविज्ञानात येतो.

गृहजीवन हे मुख्यतः गृहिणींवर अवलंबून असल्याने गृहिणींसाठी हे शास्त्र आहे. गृहविज्ञानाच्या अभ्यासामुळे व्यक्तिविकास, कौटुंबिक स्वास्थ्य, समाजस्वास्थ्य आणि पर्यायाने राष्ट्र हितही साधले जाते. या शास्त्राच्या अनेक संज्ञा प्रचलित आहेत.

गृह विज्ञान हे अनेक शास्त्रांवर आधारित आहे. त्याच्या अभ्यासासाठी भौतिक, रसायनशास्त्र, जीवरसायनशास्त्र, जीवविज्ञान, सूक्ष्मजीवशास्त्र, शरीर क्रियाविज्ञान, मानसशास्त्र, समाजशास्त्र, अर्थशास्त्र अशा अनेक शास्त्रांची बैठक आवश्यक आहे. उदा., भौतिकीच्या अभ्यासामुळे गृहव्यवस्थापनात जड व हलक्या वस्तूंची आखणी कशी करावी; शीतपेटी, पंखा वगैरे विद्युत उपकरणांचा वापर कसा करावा इत्यादींची नेमकी माहिती मिळते.

ऐतिहासिक दृष्ट्या गृहशिक्षणाचा प्रारंभ हा कुटुंबसंस्थेइतकाच जुना आहे. सर्वच प्राचीन समाजांत स्त्रियांचे शिक्षण हे गृहक्षेत्रापुरतेच मर्यादित होते. आईकडून मुलीला परंपरागत पद्धतीने गृहकृत्यांचे आणि तत्संबंधित इतर जबाबदारीचे शिक्षण मिळत असे. मुलींना विणकामासारख्या हस्तकलांचे शिक्षण दिले जाई. मात्र गृहविज्ञानाचे शास्त्रशुद्ध व पद्धतशीर शिक्षण आधुनिक काळातच सुरू झाले.

भारतात अखिल भारतीय महिला परिषदेने १९२७ मध्ये ही गरज ओळखली व १९३२ मध्ये दिल्ली येथे ‘लेडी अर्विन कॉलेज’ स्थापन झाले. त्याच्या प्राचार्यपदी श्रीमती ताराबाई सवूर होत्या. बरीच वर्षे भारतात गृहविज्ञानाचे हे एकच महाविद्यालय होते. मद्रास विद्यापीठाने प्रथम गृहविज्ञानातील बी.एस्‌सी. पदवी सुरू केली. १९५१ साली बडोदा येथे गृहविज्ञानाच्या क्षेत्रामधील भारतीय तज्ञांची सभा भरली होती.
किडगाव

किडगाव हे सातारा जिल्ह्यातील वेण्णातीरी वसलेले एक गाव आहे. ते सातारा शहरापासून १० किमी वर आहे.

वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
घंटाघर

सामान्यतः चर्चच्या परिसरात एका उंच मनोऱ्यावर घंटा बसविलेली असते. या मनोऱ्यास ‘घंटाघर’ (बेल टॉवर) म्हणतात. त्यास ‘कॅंपनीली’ही इटालियन संज्ञा असून, ती 'Campana' (घंटा) या मूळ शब्दावरून आली आहे. सु. सहाव्या शतकापासून चर्चच्या परिसरात अशी घंटाघरे बांधण्यात आली. साधारणपणे ती चर्चलगतच थोड्या अंतरावर असून पडवीवजा मार्गाने चर्चला जोडलेली असत. इंग्लंड, फ्रान्स, जर्मनी या देशांत अशी घंटाघरे दिसून येतात. उत्तर इटलीमध्ये घंटाघरे स्मारक म्हणूनही बांधली जात. सम्राटाच्या सत्तेचे प्रतीक म्हणून ती असत. त्याचप्रमाणे टेहळणी करण्यासाठीही त्यांचा उपयोग केला जात असे.
वर्ग: ख्रिश्चन प्रार्थना स्थळे*/ चर्च
घंटा

संगीत दृष्ट्या एक आघात वाद्य व धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे प्रतीकात्मक उपकरण. घंटेचा आकार सामान्यतः पालथ्या पेल्यासारखा असतो. ती टांगण्यासाठी तिच्या वरील भागाला कडी असून आतील पोकळ भागात एक लोळी लोंबत असते. ही लोळी घंटेच्या काठावर आपटली की तिच्यातून नाद निघतो.

घंटेची निर्मिती प्रथम आशियातच झाली असावी, असे अभ्यासकांचे मत असून, ब्राँझ युगात ती प्रथम बनल्याचे उल्लेख सापडतात. थाळ्या किंवा भांडी यांच्यापासून निघणारा नाद ऐकून त्यापासून मनोरंजन किंवा करमणूक होते अथवा दूर असणाऱ्यांना इशारा अगर सूचना देण्यासाठी हा नाद उपयुक्त आहे असे जेव्हा मानवाच्या ध्यानी आले, तेव्हा घंटेची निर्मिती झाली. प्राथमिक स्वरूपाची घंटा म्हणजे एक धातूची सपाट थाळी असून ती एका ठोक्याने बडविण्यात येई. पुढे मात्र गोलाकार भांड्याच्या आकाराच्या घंटा तयार होऊ लागल्या. त्या वेळी घंटेचा आकारही लहान असे. ती हाताने मागेपुढे हलवून किंवा लाकडी हातोडीने वाजवीत.

चीन, जपान, ब्रह्मदेश, भारत व ईजिप्त येथील प्राचीन संस्कृतीत घंटेचा उपयोग निरनिराळ्या स्वरूपांत केला जात असे. इ. स. पू. दहाव्या शतकात सॉलोमन राजाने आपल्या देवळावर सोन्याच्या घंटा टांगल्याचा उल्लेख सापडतो, तर इ. स.च्या पहिल्या शतकात ऑगस्टस राजाने जूपिटरच्या देवळासमोर मोठी घंटा टांगली होती, असे म्हणतात. बॅबिलनजवळ सापडलेली घंटा ३,००० वर्षांपूर्वीची आहे.
घागरा नदी

गंगेला हिमालयातून येऊन मिळणारी एक प्रमुख उपनदी. घोग्रा, घाघरा, देहवा, शरयू इ. नावांनीही प्रसिद्ध. ही तिबेटात राक्षसताल सरोवराजवळ ३०० ४०' उ. व ८०० ४८' पू. येथे उगम पावून नेपाळातून कर्नाली म्हणून वाहते. गिरवा व कौरिआल हे तिचे फाटे उत्तर प्रदेशात एकत्र झाल्यावर ती घागरा होते. हिच्या बदलत्या पात्रात वाळूचे दांडे व अनेक प्रवाह दिसतात. गंगा व हिमालय यांदरम्यानच्या अवध मैदानाची ही प्रमुख नदी आहे. 

श्रीरामाची अयोध्या हिच्याच काठी आहे. शारदा, राप्ती व छोटी गंडक या तिच्या मुख्य उपनद्या होत. फैजाबाद, अयोध्या, तांदा, बरहज यांवरून जाऊन बिहारमध्ये छप्राजवळ ती गंगेला मिळते. घागरेचे खोरे समृद्ध असून नलिकाकूपांनी उत्पादन वाढले आहे. अयोध्येच्या खाली हिच्यामधून थोडीबहुत वाहतूक होते.
वर्ग :भारतातील नद्या
विशू

*विशू*' हा भारताच्या केरळ राज्यातील नववर्षाच्या स्वागताचा दिवस आहे. मेड्डम नावाच्या पहिल्या महिन्याच्या पहिल्या दिवशी हा नववर्ष आरंभाचा सण साजरा होतो.
ग्रेगोरिअन कालगणनेनुसार सामान्यतः एप्रिल महिन्याच्या मध्यात चौदा किंवा पंधरा तारखेला हा सण साजरा केला जातो. भौगोलिकदृष्ट्या वसंत ऋतूशी संबंधित हा विषुववृत्तीय सण आहे.

## कानि कनल
कानि कनल हा विशूच्या दिवशीचा हा एक महत्त्वाचा विधी आहे. या दिवशी प्रत्येक कुटुंबातील सभासद एका मोठ्या भांड्यात तांदूळ, लिंबू, काकडी, नारळ, फणस, सुपारी, पैसे, पिवळी फुले, दिवा, विष्णूची मूर्ती किंवा प्रतिमा या सर्व पवित्र मानलेल्या गोष्टी एकत्र ठेवतात. या भांड्याला "उरुली" असे म्हणतात. यातील पिवळ्या फुलाला कोन्ना  म्हटले जाते. पहाटे उठल्यावर सर्वात प्रथम या पवित्र वस्तूंचे "दर्शन" कुटुंबातील सर्व सदस्यांना घडवले जाते. या दिवशी वडिलधाऱ्या व्यक्ती लहान मुलांना पैसे भेट देतात आणि गरीबांनाही पैशाचे दान दिले जाते. विशूच्या निमित्ताने गोड, आंबट, तुरट असे वेगवेगळ्या चवींचे पदार्थ असलेले भोजन करतात. याला सद्य असे म्हणतात. नवीन कपडे घालून लहान मुले फटाके उडवून आपला आनंद व्यक्त करतात.

## विष्णूपूजन
विशूच्या दिवशी श्रीविष्णूचे किंवा श्रीविष्णूच्या कृष्णरूपाचे पूजन केले जाते. लोक घरातील मूर्तीची पूजा करतात किंवा गावातल्या विष्णूच्या किंवा कृष्णाच्या देवळात जाऊन देवदर्शन करतात.
या दिवशी अयप्पा मंदिरात किंवा गुरुवायुर मंदिरात दर्शनासाठी विशेष गर्दी होते.

## चित्रदालन
 
File:Vishu kani, Calicut.jpg|विशुनिमित्त कालिकत येथे  विष्णूपूजन
File:This is called &#039;Vishu sadhya items&#039; or in Kerala, for any function these are the items to be made. These are each one different taste , colourful and mouth watering.JPG|विशू उत्सवाचे पदार्थ
File:Vishu Kani foods.jpg|विशू निमित्त पूजन

## संदर्भ 
वर्ग:सण आणि उत्सव
वर्ग:केरळ
व्होटर व्हेरिफाईड पेपर ऑडिट ट्रेल

**व्होटर व्हेरिफाईड पेपर ऑडिट ट्रेल** तथा **व्हीव्हीपॅट** हे मतदारांना त्यांनी केलेल्या मतदानाचे विवरण दिसण्यासाठीची सोय असते. भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये ही सोय मतदान पेटीच्या शेजारी ठेवण्यात आलेल्या यंत्राद्वारे दिली जाते. मतदान केल्यानंतर मत कोणाला केले आहे हे दाखविणारी चिठ्ठी यंत्राच्या खिडकीत येते आणि सात सेकंदात परत जाते. 

वर्ग:निवडणूक आयोग
रंगनायकम्मा

(१९३९−). आधुनिक तेलुगू कथालेखिका, कादंबरीकर्त्री व समीक्षक. पूर्व गोदावरी जिल्ह्यातील बोम्मिडी या गावी एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्म. ताडपल्लीगुडम्‌ येथे मॅट्रिकपर्यंत शिक्षण घेतले. लहानपणापासून त्यांना वाचनाची आवड होती. वीरेशलिंगम्‌ यांनी केलेल्या स्त्रीस्वातंत्र्याच्या पुरस्काराचाच त्यांनी आपल्या सर्व लेखनात पुरस्कार केला. लग्नानंतर त्या सु. १२ वर्षे विशाखापटनम्‌ येथे राहिल्या. त्यावेळी त्यांनी चलम्‌ (गुडिपाटी वेंकटाचलम्‌) व मार्क्स यांच्या ग्रंथांचे मनन केले.

रूढिभंजक बुद्धिवादाचा त्यांच्या मनावर फारच प्रभाव पडला आणि त्यांचे लेखन स्त्रीस्वातंत्र्य, मुक्त व्यवहार व निखळ बुद्धिवाद यांचे समर्थन यांसाठीच खर्ची पडले आहे. आतापर्यंत त्यांनी सु. ७० लघुकथा, १२ कादंबऱ्या व ५ टीकाग्रंथ लिहिले. त्यांनी सर्वत्र बंडखोर व क्रांतिकारी विचार व्यक्त करणारी पात्रे रंगविली आहेत.खुसखुशीत शैली व तर्कशुद्ध विचार यांमुळे त्यांचे लेखन तरुणवर्गात फारच लोकप्रिय झाले. त्यांच्या कित्येक कादंबऱ्यांच्या पाचाच्या वर आवृत्त्या निघाल्या. तेलुगूच्या फारच थोड्या लेखकांना हे भाग्य लाभले आहे. त्यांनी आपल्या सर्व लेखनातून मार्क्सच्या विचारपद्धतीचा पुरस्कार केला व त्या विचारांना चलम्‌ यांच्या शैलीत गुंफले.

*रामायण विषवृक्षमु* (३ भागांत−१९७३, ७४, ७५) या त्यांच्या बहुचर्चित टीकाग्रंथात त्यांनी *रामायणा*तील आदर्शांचे वाभाडे काढले आहेत. सीतेला ‘एक दुर्बल पत्नी’ म्हणून त्यांनी निकालात काढले आहे. पातिव्रत्य, एकपत्नीव्रत, आज्ञाधारकता ही सर्व ढोंगे आहेत, असे त्यांनी आवेशाने मांडले आहे. अर्थात या ग्रंथावर उलटसुलट टीकाही भरपूर झाली

मार्क्सच्या *कॅपिटल* ग्रंथाचा अनुवाद करण्याचे काम त्यांनी आता हाती घेतले आहे. हॅरिएट स्टोच्या *अंकल टॉम्स केबिन* या कादंबरीचा त्यांनी तेलुगूत केलेला अनुवादही बराच लोकप्रिय झाला आहे.
बालकामगार प्रतिबंध कायदा १९८६

## बालकामगार प्रतिबंध कायदा १९८६ 
###### * वयोमर्यादा 
१४ वर्षांच्या आतील बालकांना हा कायदा लागू आहे .

* प्रस्तावना                                                                                                                                                                                                                                                                          कुटुंबातील लहान मुला-मुलींना घरातील ,शेतातील , वीट भट्टीवर माती कालवणे ,कारखान्यांवर मोळी वाहने ,पाणी भरणे ,स्वयंपाक करणे अशी कामे लावणे आणि त्यांना शिक्षणापासून वंचित ठेवणे हा बाल कामगार प्रतिबंध कायद्यानुसार गुन्हा आहे.१४ वर्षाखालील बालकांना कामावर ठेवणे अगर त्यांचेकडून घरातील आणि शेतातील कठीण कामे करून घेणे हा कायद्याने गुन्हा आहे.अशा सर्व प्रकारच्या कामाना  लागू आहे.
मार्था फॅरेल

**मार्था फैरल** ह्या सामाजिक कार्यकर्ता होत्या. त्या आपल्या कामासाठी भारतात आणि परदेशात प्रसिद्ध होत्या. त्यांनी महिलांचे हक्क, लैंगिक समानता आणि प्रौढ शिक्षणासाठी भरपूर काम केले आहे. १३ मे २०१५ रोजी अफगाणिस्तानमधील काबुल गेस्ट हाउसमध्ये दहशतवादी हल्ल्यात १४ जण ठार झाले होते. या हल्ल्याच्या वेळी काबुलमधील आगाखान फाऊंडेशनसह ते लिंग प्रशिक्षण कार्यशाळेचे नेतृत्व त्या करीत होत्या.

## जीवन
इ.स.१९८१ मध्ये अंकुर येथे साहित्य साक्षर म्हणून, दिल्लीतील महिला साक्षरता आणि सक्षमीकरणासाठी काम करणारे एक स्वयंसेवी संस्था म्हणून आपले कारकीर्द सुरू केले. त्यांनी प्रौढ शिक्षणावर आपले लक्ष केंद्रित केले आणि त्यांनी भागीदारी शिकण्याच्या पद्धतीचा अभ्यास करण्यास प्रारंभ केला. मार्था यांच्या मते, भागीदारी ही आपल्या आयुष्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. ज्याचा आपण १९९१ मध्ये त्यांनी **क्रिएटिव्ह लर्निंग फॉर चेंज** नावाची संस्था स्थापन केली. यामध्ये, औपचारिक सेटिंग्जमध्ये विद्यार्थ्यांना आणि  शिक्षकांना शिक्षण सामग्री प्रदान केली गेली. ज्यामुळे शिक्षण रचनात्मक पद्धतीने केले जाऊ शकेल. इ.स.१९८१ मध्ये अंकुर येथे साहित्य साक्षर म्हणून, दिल्लीतील महिला साक्षरता आणि सक्षमीकरणासाठी काम करणारे एक स्वयंसेवी संस्था म्हणून आपले कारकीर्द सुरू केले. त्यांनी प्रौढ शिक्षणावर आपले लक्ष केंद्रित केले आणि त्यांनी भागीदारी शिकण्याच्या पद्धतीचा अभ्यास करण्यास प्रारंभ केला. इ.स.१९८१ मध्ये अंकुर येथे साहित्य साक्षर म्हणून, दिल्लीतील महिला साक्षरता आणि सक्षमीकरणासाठी काम करणारे एक स्वयंसेवी संस्था म्हणून आपले कारकीर्द सुरू केले. त्यांनी प्रौढ शिक्षणावर आपले लक्ष केंद्रित केले आणि त्यांनी भागीदारी शिकण्याच्या पद्धतीचा अभ्यास करण्यास प्रारंभ केला. मार्था यांच्या मते, भागीदारी ही आपल्या आयुष्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, ज्याचा आपण १९९१ मध्ये त्यांनी क्रिएटिव्ह लर्निंग फॉर चेंज नावाची संस्था स्थापन केली. यामध्ये, औपचारिक सेटिंग्जमध्ये विद्यार्थ्यांना, आणि  शिक्षकांना शिक्षण सामग्री प्रदान केली गेली ज्यामुळे शिक्षण रचनात्मक पद्धतीने केले जाऊ शकेल**.**'

## पुस्तक
इ.स.२०१४ मध्ये त्यांनी लैंगिक शोषण यावर प्रथम भारतीय पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकाचे शीर्षक - कार्यस्थळांना प्रवृत्त करणे असे होते. लैंगिक अपंगत्व आणि सिविल सोसायटी संस्थेतील लैंगिक छळाचा अभ्यास. कामाच्या ठिकाणी लैंगिक छळाच्या मुद्द्यावर काम करणाऱ्या लोकांसाठी हे पुस्तक एक मैलाचे दगड आहे. प्रौढ शिक्षण, पर्यावरण, व्यावसायिक आरोग्य आणि सुरक्षितता, लिंग मुख्य प्रवाहात आणि महिला सशक्तीकरण यासारख्या विषयांवर त्यांनी इतर अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.

## संदर्भ 
वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन २०१९
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू
अंजली कुलकर्णी

अंजली कुलकर्णी या एक मराठी कवयित्री व लेखिका आहेत. 

## अंजली कुलकर्णी यांनी लिहिलेली पुस्तके
* अपराजिता : नीलम गोऱ्हे यांची संघर्षगाथा
* अभिनव सुविचार कोश (सहलेखक - व.वि. कुलकर्णी)
* प्राक्तन (आध्यात्मिक)
* फुलाला सुगंध मातीचा (व्यक्तिचित्रणे, सहलेखिका - अनुराधा हरकरे)
* बदलत गेलेली सही (कवितासंग्रह)
* रात्र दुःख आणि कविता (कविता)
* वाढदिवसाची भेट (बालसाहित्य)
* संबद्ध (कवितासंग्रह)
* संभ्रमाच्या पाण्यात गटांगळ्या (लेखकसंग्रह)
* स्त्री प्रश्न एक आवर्त (वैचारिक)
* स्त्री स्वत्वाचा शोध (वैचारिक)
* रंग मजेचे रंग उदयाचे (कविता)

वर्ग:मराठी लेखक