अधोरचना

**अधोरचना** (इंग्रजी: infrastructure) म्हणजे देश, शहर किंवा इतर क्षेत्राला सेवा देणाऱ्या सोयी आणि प्रणालिकांचा संच,  आणि त्याच्या अर्थव्यवस्थेसाठी, घरांना आणि कंपन्यांना चालण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सेवा आणि सोयींचा सामावेश असतो.  अधोरचना म्हणजे रस्ते, रेल्वे, पूल, विमानतळ, सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था, बोगदे, पाणीपुरवठा, गटार, वीजवहन जाळे आणि दूरसंचार ( इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी आणि ब्रॉडबँड प्रवेशासह ) यासारख्या सार्वजनिक आणि खाजगी भौतिक संरचनांचा सामावेश आहे. सर्वसाधारणपणे, अधोरचनेची व्याख्या "सामाजिक राहणीमान सक्षम करण्यासाठी, टिकवून ठेवण्यासाठी किंवा वाढविण्यासाठी आवश्यक असलेल्या वस्तू आणि सेवा देणाऱ्या परस्परसंबंधित प्रणालिकेंचे भौतिक घटक" आणि सभोवतालचे वातावरण राखण्यासाठी केली जाते. 

विशेषतः हवामान बदल कमी करण्यासाठी आणि त्यांच्याशी जुळवून घेण्यासाठी आवश्यक असलेल्या मोठ्या सामाजिक परिवर्तनांच्या प्रकाशात, समकालीन अधोरचनेबद्दलच्या चर्चा वारंवार शाश्वत विकास आणि हिरवेगार अधोरचनेवर केंद्रित असतात. हे महत्त्व ओळखून, आंतरराष्ट्रीय समुदायाने शाश्वत विकास उद्दिष्टे, विशेषतः शाश्वत विकास उद्दिष्टे ९ " उद्योग, नवोपक्रम आणि अधोरचना " द्वारे शाश्वत अधोरचनेवर लक्ष केंद्रित करणारे धोरण तयार केले आहे.

## प्रकार 
### सार्वजनिक 
**सार्वजनिक अधोरचना** म्हणजे जनतेच्या मालकीची किंवा वापरासाठी उपलब्ध असलेली ( शासनाद्वारे प्रतिनिधित्व केलेली).  त्यात सामाविष्ट आहे:  एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिकाने मानवी भांडवलाची व्याख्या "दिलेल्या लोकसंख्येतील व्यक्ती आणि गटांकडे असलेली अमूर्त सामूहिक संसाधने" अशी केली आहे.  वैयक्तिक अधोरचनेचे उद्दिष्ट आर्थिक घटकाच्या परिमूल्यांची गुणवत्ता निश्चित करणे आहे. यामुळे तीन प्रमुख कार्ये होतात: आर्थिक प्रक्रियेतील आर्थिक प्रतिनिधित्वाचे कार्य (शिक्षक, अकुशल आणि पात्र कामगार इ.); एखाद्या व्यक्तीसाठी वैयक्तिक अधोरचनेचे महत्त्व (शिक्षणाचा अल्पकालीन आणि दीर्घकालीन वापर); आणि वैयक्तिक अधोरचनेची सामाजिक प्रासंगिकता.  या विभागात शाश्वत योजनांचे अनेक घटक सामाविष्ट आहेत, ज्यात साहित्य, पाणी, ऊर्जा, वाहतूक आणि कचरा व्यवस्थापन अधोरचनेचा सामावेश आहे. 

### आर्थिक 
व्यवसाय शब्दकोशानुसार, आर्थिक अधोरचनेची व्याख्या "देशाच्या अंतर्गत सोयी ज्या व्यावसायिक क्रियांना शक्य करतात, जसे की दळणवळण, वाहतूक आणि वाटपाचे जाळे, वित्तीय संस्था आणि संबंधित आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठा आणि ऊर्जा पुरवठा पद्धत" अशी करता येते.  आर्थिक अधोरचना उत्पादक क्रिया आणि कार्यक्रमांना पाठबळ देतात. यामध्ये रस्ते, महामार्ग, पूल, विमानतळ, सायकलिंग अधोरचना, पाणी वाटपाचे जाळे, सांडपाणी व्यवस्था आणि सिंचन संयंत्रे यांचा सामावेश आहे.  सामाजिक अधोरचना वाढविण्यासाठी आणि आर्थिक क्रियांना चालना देण्यासाठी सामाजिक अधोरचना निर्माण केल्या जातात. यामध्ये शाळा, उद्याने आणि खेळाचे मैदान, सार्वजनिक सुरक्षेसाठी संरचना, कचरा विल्हेवाट लावण्याचे संयंत्र, रुग्णालये आणि क्रीडा क्षेत्रे यांचा सामावेश आहे.  मुख्य अधोरचना शोधणारे गुंतवणूकदार पाच वेगवेगळ्या वैशिष्ट्यांचा शोध घेतात: उत्पन्न, परताव्याचा कमी अस्थिरपणा, वैविध्यकरण, चलनवाढ संरक्षण आणि दीर्घकालीन देयत्व जुळवणे.  इतर उदाहरणे म्हणजे पदपथांवरील दिवे, इमारतींभोवती भूदृषयीकरण आणि पादचाऱ्यांना विश्रांती घेता येईल अशा बाक.

## संबंधित संकल्पना 
"अधोरचना" हा शब्द खालील आच्छादित किंवा संबंधित संकल्पनांसह गोंधळलेला असू शकतो.

जमीन सुधारणा आणि भूविकास हे सामान्य शब्द आहेत ज्यात काही संदर्भात अधोरचनेचा सामावेश असू शकतो, पण अधोरचनेच्या चर्चेच्या संदर्भात ते फक्त लहान-प्रमाणात प्रणालिका किंवा कामांचा संदर्भ घेतील जे अधोरचनेत सामाविष्ट नाहीत, कारण ते सामान्यतः जमिनीच्या एका तुकड्यापुरते मर्यादित असतात आणि जमीन मालकाच्या मालकीचे आणि चालवले जातात. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रदेशाला किंवा जिल्ह्याला सेवा देणारा सिंचन कालवा अधोरचनेत सामाविष्ट केला जाईल, पण वैयक्तिक जमिनीच्या तुकड्यांवरील खाजगी सिंचन प्रणालिकांना अधोरचनेऐवजी जमीन सुधारणा मानले जाईल. नगरपालिका सेवा आणि सार्वजनिक उपयुक्तता जाळ्याशी सेवा जोडणी देखील अधोरचनेऐवजी जमीन सुधारणा मानली जाईल.  

" सार्वजनिक बांधकाम " या शब्दात सरकारी मालकीच्या आणि चालवल्या जाणाऱ्या अधोरचना तसेच शाळा आणि न्यायालये यासारख्या सार्वजनिक इमारतींचा सामावेश आहे. सार्वजनिक बांधकाम विभाग सामान्यपणे सार्वजनिक सेवा देण्यासाठी आवश्यक असलेल्या भौतिक मालमत्तेचा संदर्भ देतात. सार्वजनिक सेवांमध्ये अधोरचना आणि सामान्यपणे शासनाकडून दिलेल्या सेवा दोन्ही सामाविष्ट आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:आधारभूत संरचना