open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तुळशीराम गुट्टे

**स्वामी डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे** (जन्म: १ मे १९८३ ) हे महाराष्ट्रातील नामवंत साहित्यिक व आध्यात्मिक गुरू आहेत. त्यांनी पुणे विद्यापीठातून संत मुक्ताई - साहित्य, चरित्र आणि काव्य या विषयावर संशोधनात्मक अभ्यास करून डॉक्टरेट ऑफ फिलॉसॉफी ही पदवी प्राप्त केली आहे. त्याचबरोबर मुक्ताई जाहली प्रकाश हे त्यांचे संशोधात्मक पुस्तकही प्रकाशित आहे.

सिद्धिविनायक मानव कल्याण मिशन या धर्मादाय संस्थेच्या माध्यमातून शिक्षण, सेवा व संस्कार हे मूल्य समाजात रुजवण्यासाठी ते कार्य करत आहेत. 

त्यांना विविध पुरस्कारांनीही सन्मानित करण्यात आले आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग: पुरुष चरित्रलेख
भारतीय क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२०

भारतीय क्रिकेट संघ ऑगस्ट २०२० मध्ये दक्षिण आफ्रिकेच्या दौऱ्यावर तीन ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी नियोजित होता. हा दौरा फ्युचर टूर्स प्रोग्रामचा भाग नव्हता आणि कोविड-१९ महामारीमुळे दोन्ही क्रिकेट बोर्डांच्या अर्थव्यवस्थेला किकस्टार्ट करण्याचा उद्देश होता. ही मालिका रिकाम्या स्टेडियममध्ये "बायो-बबल" वातावरणात झाली असती. क्रिकेट दक्षिण आफ्रिकेने त्यांच्या उन्हाळ्याच्या हंगामाच्या सुरुवातीस ते खेळणे शक्य नसल्यास मार्च २०२१ पर्यंत टी२०आ सामने खेळण्याची आकस्मिकता बनवली आहे.

दक्षिण आफ्रिकेला मार्च २०२० मध्ये भारताविरुद्ध तीन एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) सामने खेळायचे होते. मात्र, पहिला सामना वाहून गेल्यानंतर उर्वरित दोन सामने साथीच्या आजारामुळे रद्द करण्यात आले.

तथापि, ऑगस्ट २०२० मध्ये, २०२० च्या पुनर्निर्धारित इंडियन प्रीमियर लीगमधील संघर्षामुळे दौरा रद्द करण्यात आला.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट
२०२०
दक्षिण आफ्रिका
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे दक्षिण आफ्रिका दौरे
सुरोजित चॅटर्जी

**सुरोजित चटर्जी** (, शब्दांमध्ये सुरजित काष्टोपाध्याय असे लिहिले आहे) हा एक भारतीय बंगाली गायक-गीतकार, संगीत दिग्दर्शक, गीतकार आहे. तो बंगाली बँड भूमी याचा मुख्य गायक आहे. त्याच्या एकल बँडचा मालक सुरोजित ओ बोंधुरा आहे. फोकिरा (टाइम्स म्युझिक) नावाच्या अल्बमसाठी त्याने २०१२ आणि २०१३ चा सर्वोत्कृष्ट पुरुष गायक म्हणून रेडिओ मिर्ची संगीत पुरस्कार जिंकला आहे. इच्छा, मुक्तोधारा, हांडा आणि भोंडा या बंगाली चित्रपटांसाठी त्यांनी संगीत दिग्दर्शनही केले होते.

## प्रारंभिक जीवन 
रामपुरहाट येथे जन्मलेल्या सुरोजित चॅटर्जी याने त्याचे शालेय शिक्षण बीरभूम येथून सुरू केले. त्यानंतर तो कोलकाता येथील ज्युलियन डे हायस्कूलमध्ये दाखल झाला. त्याने वयाच्या सातव्या वर्षी तबला वाजवण्यास सुरुवात केली आणि आठ वर्षात अलाहाबाद विद्यापीठातून पदवी प्राप्त केली. तो तुहिन चॅटर्जी यांच्याकडून गिटार वाजवायला शिकला. त्यानंतर गिटारमध्ये अजून कौशल्य प्राप्त केले. गिटारवादक अमित दत्ता यांच्याकडून मार्गदर्शन घेतले आणि तंत्र शिकला. त्याचा पहिला बँड ग्रासरूट होता जो त्याने कॉलेजच्या दिवसांत तयार केला होता. या बॅंडद्वारे त्याने आंतर-महाविद्यालयीन स्पर्धांमध्ये अनेक पुरस्कार जिंकले.

## भूमी बँड 
सुरोजित चॅटर्जी यांनी १९९९ मध्ये त्याचा सहकारी सौमित्र रे सोबत बंगाली बँड भूमीची स्थापना केली. ज्याने २४ जुलै १९९९ रोजी कोलकाता येथील ज्ञान मंच सभागृहात पहिला टप्पा पार पाडला. भूमी ग्रामीण तसेच शहरी बंगालमधील घराघरांत पोहोचण्यात यशस्वी झाली आहे. त्यांच्या साधेपणाने आणि तालबद्ध संगीताने त्यांना ही प्रसिद्धी मिळाली.  गेल्या १२ वर्षांपासून याने १२ लोकप्रिय अल्बम रिलीज केले आहेत.

## सुरोजित ओ बोंधुरा 
उजवे|इवलेसे| अल्बम कव्हर - सुरोजित ओ बोंधुरा - प्रदर्शित २०१२
उजवे|इवलेसे| Abhyontoreen - अल्बम कव्हर - प्रदर्शित २०१३
उजवे|इवलेसे| फोकिरा - अल्बम कव्हर - प्रदर्शित २०१३
सुरोजित चॅटर्जी याने २०१२ साली त्यांचा पहिला एकल बँड सुरोजित ओ बोंधुरा तयार केला. यासाठी त्याने कोलकाता येथील उत्कृष्ट संगीतकारांबरोबर काम केले. त्याने २०१२ चा रेडिओ मिर्ची सर्वोत्कृष्ट पुरुष गायक जिंकला होता. त्याच्या पहिल्या एकल अल्बमसाठी सुरोजित ओ बोंधुरा आणि फोकिरा अल्बमसाठी  रेडिओ मिर्ची २०१३ चा पुरस्कार जिंकला. त्याचा दुसरा एकल अल्बम 'अभ्यंतोरीन' हा होता. या बँडने २०१६ मध्ये भाबना रेकॉर्ड्समधून आशा ऑडिओ आणि अमर पोरं जहा माध्यमातून फोक कनेक्शन देखील रिलीज केले होते.

## वैयक्तिक जीवन 
त्याने कमलिनी चॅटर्जीशी लग्न केले आहे. तिने केवळ सुरोजित ओ बंधुरा अल्बम, कोन रूपनगरे कोन्या तोमर बारी, आणि अभ्यासटोरीनसाठीच नव्हे तर इतरही अनेक गाणीही लिहिली आहेत. त्याने मुक्तोधरा चित्रपटासाठी, अलो गाण्यासाठी २०१२ चा आगामी गीतकार जिंकला आहे.  त्यांना अन्वेशा चॅटर्जी नावाची मुलगी आहे.

## फिल्मोग्राफी 
## डिस्कोग्राफी (सुरोजित ओ बोंधुरा) 
## डिस्कोग्राफी (भूमी) 
* जत्रा शुरू (२०००)
* उडान (२००१)
* विशेष (२००२)
* पाऊल छुतेचे (२००३)
* लोकगीती लोकल (२००४)
* देखते देखते (२००४)
* बोझाई कोरा गणेर गारी (२००५)
* गान बहन (२००७) (विशेषतः "फॉर अ बेटर डे" साठी यूएन कामगिरीसाठी इंग्रजीत लिहिलेल्या गाण्याचा समावेश आहे)
* लोकगीतेर देशे (२००८)
* आमरा नोटुन जोबोनर दूत (२००९) (भूमी द्वारे रवींद्रसंगीत)
* गान दोरियाए (२०१०) (८ सप्टेंबर प्रदर्शित)
* देश जुडे (२०११) (हिंदुस्थानी लोकगीते)

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 
* सुरोजित चॅटर्जी at reverbnation.com
* अधिकृत फेसबूक
* अधिकृत ट्विटर

वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म
वर्ग:हयात व्यक्ती
न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०

न्यू झीलंड क्रिकेट संघ दोन कसोटी सामने खेळण्यासाठी ऑगस्ट आणि सप्टेंबर २०२० मध्ये बांगलादेश दौऱ्यावर जाणार होता. कसोटी मालिका उद्घाटन २०१९-२०२१ आयसीसी जागतिक कसोटी चॅम्पियनशिपचा भाग बनली असती. तथापि, २३ जून २०२० रोजी, कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे दौरा पुढे ढकलण्यात आला. जुलै २०२० मध्ये, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (आयसीसी) ने पुष्टी केली की, साथीच्या रोगामुळे पुढे ढकलण्यात आलेल्या इतर पाच जागतिक कसोटी चॅम्पियनशिप मालिकेसह सामने पुन्हा शेड्यूल करणे हे त्यांचे प्राधान्य आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट
वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे
झांंसी संस्थान

**झांसी संस्थान** भारताच्या सध्याच्या मध्य प्रदेश राज्यामधील एक संस्थान होते.

*
*
वर्ग:भारतातील संस्थाने
कोचीन विद्यापीठ

**कोचीन विद्यापीठ** हे केरळ राज्यातील एक विद्यापीठ. केरळ राज्यसरकारच्या १९७१ च्या कोचीन विद्यापीठीय अध्यादेशानुसार कोचीन येथे १० जुलै १९७१ रोजी ह्या विद्यापीठाची स्थापना झाली आणि श्री. के. सी. चक्को यांच्याकडे कुलगुरुपदाचे काम देण्यात आले. हे विद्यापीठ संघीय स्वरूपाचे असून त्याच्या क्षेत्रात कोचीन, अलवाये व परुर ह्या शहरांतील महाविद्यालये, तसेच १७ पंचायती ह्यांचा समावेश होतो. विद्यापीठात भौतिकी, सागरी जीवशास्त्र, महासागरविज्ञान, शालेय व्यवस्था, विधी आणि हिंदी भाषा ह्या विषयांच्या शाखोपशाखा आहेत. ह्याशिवाय सहा महाविद्यालयांनी आपल्याला घटक महाविद्यालयांचा दर्जा द्यावा, अशी मागणी केली आहे.  विद्यापीठात मुख्यत्वे पदव्युतर अभ्यासक्रमाचीच व्यवस्था असून पदवी अभ्यासक्रम विचाराधीन आहे. विद्यापीठीय कक्षांत वरील विषयांत अधिक संशोधन व्हावे, म्हणून प्रयत्न चालू असून सागरी – भूविज्ञान, रासायनिक महासागरविज्ञान वगैरे आणखी काही विषयांच्या शाखा नजीकच्या भविष्यकाळात सुरू करण्याचा विद्यापीठाचा मानस आहे. हे विद्यापीठ मुख्यत्वे पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांच्या संशोधनासाठी असून विद्यापीठाचे माध्यम इंग्रजी आहे. १९७१-७२ मध्ये ३३२ विद्यार्थी या विद्यापीठात शिकत होते. विद्यापीठाच्या संकल्पित विकासयोजनांचा सर्वसाधारण खर्च ४·५ कोटी रु. येईल, असा अंदाज आहे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
वर्ग:महिला संपादनेथॉन
वर्ग:केरळमधील विद्यापीठे
वर्ग:कोची
असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१९-२०

**२०१९-२० असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट** हंगाम सप्टेंबर २०१९ ते एप्रिल २०२० पर्यंत होता. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेच्या असोसिएट सदस्यांमधील सर्व अधिकृत वीस षटकांचे सामने पूर्ण ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय किंवा महिला ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय दर्जा मिळण्यास पात्र होते, कारण आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने १ जुलै २०१८ पासून (महिला संघ) आणि १ जानेवारी २०१९ पासून (पुरुष संघ) त्याच्या सर्व सदस्यांमधील सामन्यांना टी२०आ दर्जा दिला. सीझनमध्ये सर्व टी२०आ/मटी२०आ क्रिकेट मालिका समाविष्ट आहेत ज्यात मुख्यतः आयसीसी असोसिएट सदस्यांचा समावेश होता, ज्या २०१९-२० मध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये समाविष्ट असलेल्या मालिकेव्यतिरिक्त खेळल्या गेल्या होत्या. २०१९ कॅलेंडर वर्षातील पुरुषांच्या ७५% पेक्षा जास्त टी२०आ सामन्यांमध्ये असोसिएट संघांचा समावेश आहे.

कोविड-१९ महामारीचा परिणाम अनेक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामने आणि स्पर्धांवर झाला. पुढे ढकलण्यात आलेल्या पहिल्या सहयोगी आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये एसीए आफ्रिका टी२० कप फायनल, २०२० मलेशिया क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ए आणि २०२० युनायटेड स्टेट्स ट्राय नेशन सिरीज यांचा समावेश होता. २४ मार्च रोजी, आयसीसी ने जाहीर केले की ३० जूनपूर्वी होणाऱ्या सर्व पात्रता स्पर्धा साथीच्या रोगामुळे पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत, ज्यात २०२० आयसीसी टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता आणि २०२० आयसीसी टी२० विश्वचषक आशिया पश्चिम विभागीय पात्रता समाविष्ट आहे.

## मोसम आढावा
## सप्टेंबर
### नायजेरिया महिलांचा रवांडा दौरा
### महिला पूर्व आशिया चषक
### व्हानुआतूचा मलेशिया दौरा
## ऑक्टोबर
### दक्षिण अमेरिकी स्पर्धा - पुरुष
### दक्षिण अमेरिकन क्रिकेट चॅम्पियनशिप – महिला स्पर्धा
### जर्सीचा कतार दौरा
### हेलेनिक प्रीमियर लीग (आंतरराष्ट्रीय विभाग)
### व्हॅलेटा कप 
### इबेरिया कप
## नोव्हेंबर
### मोझांबिकचा मलावी दौरा
### मोझांबिक महिलांचा मलावी दौरा
## डिसेंबर
### केन्या महिलांचा बोत्सवाना दौरा
### दक्षिण आशियाई खेळ – महिला स्पर्धा
### दक्षिण आशियाई खेळ – पुरुष स्पर्धा
### बेलीज महिलांचा कॉस्टा रिका दौरा
### इंडोनेशिया महिलांचा फिलीपिन्स दौरा
## जानेवारी
### कतार महिला टी२०आ तिरंगी मालिका
## फेब्रुवारी
### जर्मनी महिलांचा ओमान दौरा
### युगांडाचा कतार दौरा
### हाँगकाँगचा मलेशिया दौरा
### एसीसी पश्चिम क्षेत्र टी२०
### एसीसी पूर्व क्षेत्र टी२०
## मार्च
### जर्मनीचा स्पेन दौरा
### एसीए आफ्रिका टी२० कप
कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे मार्च २०२० मध्ये ही स्पर्धा पुढे ढकलण्यात आली होती.

### आयसीसी टी२० विश्वचषक आशिया पात्रता अ
कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे मार्च २०२० मध्ये ही मालिका पुढे ढकलण्यात आली होती.

### आयसीसी टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता
कोरोनाव्हायरस साथीच्या आजारामुळे मार्च २०२० मध्ये ही मालिका पुढे ढकलण्यात आली होती.

## संदर्भ आणि नोंदी
रघुनाथ विष्णु पंडित

**रघुनाथ विष्णू पंडित** हे प्रसिद्ध कोकणी कवी होते. जन्म रायबंदर, गोवा येथे, प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण गोव्यात. त्यांचे नंतरचे शिक्षण पुण्यात, फर्ग्युसन महाविद्यालयात झाले. १९४५ साली महात्मा गांधींच्या सान्निध्यात राहून त्यांनी त्यांची अनेक छायाचित्रे घेतली. १९५०–५४ मध्ये त्यांनी मुंबईत *भारती* या आंतर-भारतीय मैत्रीला वहिलेल्या मराठी नियतकालिकाचे संपादन केले. गोवा मुक्ती नं त र (१९६१) ते गोव्यात येऊन स्थायिक झाले. गोमंतकीय लोकगीते व लोककथा यांचाही त्यांनी सखोल अभ्यास केला आहे. १९५२ मध्ये कोकणीतून लिहिण्यास त्यांनी सुरुवात केली. *आयले तशें गायलें. म्हजें उ त र गावड्याचें, उत्तरलें तें रूप धरतलेंं, धर्तरेचे कवन* व *चंद्रावळ* हे त्यांचे पाच कवितासंग्रह एकाच वेळी (१९६३) प्रसिद्ध झाले. *रेवेंतलीं पावलां* (१९६९), *मोगाचे आंवडे* (१९७४), *मोतयां* (१९७४), *ल्हारां* (१९७४), *नाच रे मोरा* (१९६५), *दर्या गाजोता* (१९७६) हे त्यांचे इतर काव्यसंग्रह होत. मुलांसाठी त्यांनी *रामायण* व *महाभारता*तील कथाही लिहिल्या आहेत. *रत्‍नांहार* (कोकणी कवितांचे संकलन–१९७६) व *गोअन* *पोएट्री* (१९७६) ही त्यांनी अनुक्रमे कोकणी व इंग्रजीत संपादून प्रसिद्ध केलेली काव्यसंकलने होत. स्वतःच्या ‘भगवती प्रकाशन’ संस्थेतर्फे त्यांनी आजपर्यंत सु. ३० पुस्तके प्रसिद्ध केली आहेत.

पंडितांच्या बहुतेक कविता मुक्तच्छंदात्मक आहेत. गावड्यांच्या कोकणीत लिहिलेल्या त्यांच्या काही कवितांत जोष-जोम आहे. गरीबदुबळ्यांवर होणाऱ्या अन्यायाला ते आपल्या काव्यातून वाचा फोडतात, गोमंतकाचे सृष्टिसौंदर्य मोठ्या कौशल्याने वर्णितात, तर कधीकधी हळुवारपणे आपल्या प्रेमकाव्यातून विरहाची व्यथाही व्यक्त करतात. संपन्न शब्दभांडार, सहजसुंदर व परिणामकारक शैली, प्रतिमांचा मनोहर विलास, विचारांची घार व भावनेची उत्कटता यांमुळे त्यांच्या काव्याला एक आगळेच वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे. त्यांच्या *ल्हारां* व *मोतयां* या संग्रहांना गोव्याच्या कला अकादेमीची अनुक्रमे १९७४ व १९७५ मध्ये पारितोषिके मिळाली आहेत. त्यांच्या कवितांचे इंग्रजी, हिंदी व कन्नड भाषांतही अनुवाद झाले आहेत. कोकणी कवींत त्यांचे स्थान विशेष महत्त्वपूर्ण मानले जाते.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन
वर्ग:कोकणी कवी
जेरी गार्सिया

जेरी गार्सिया (२ फेब्रुवारी १९७९ लॉस एंजेलस, कॅलिफोर्निया) एक अमेरिकन कॉमेडियन, लेखक, अभिनेता आणि निर्माता आहे. लोपेझ वर्सेस लोपेझ (२०२२), होरचाटा विथ ओट मिल्क (२०२१) मधील अभिनयासाठी तो प्रसिद्ध आहे. त्याला २०१७ मध्ये लॉस एंजेलस कॉमेडी फेस्टिव्हल चॅम्पियनचा किताब मिळाला होता.

## कारकीर्द 
जून २०१७ मध्ये, जेरी गार्सियाने नेटफ्लिक्समध्ये पदार्पण केले कारण त्याने चिंगो ब्लिंगच्या “दे कॅन्ट डिपोर्ट अस ऑल” कॉमेडी स्पेशलमध्ये सह-कलाकार केला. जगाला आता या ताज्या नवीन फ्लेवरची ओळख करून दिली गेली होती आणि शंभर-हजार प्रेक्षकांनी ती अत्यंत आत्मसात केली होती.

२०१६ च्या सुरुवातीला जेरीला सॅन डिएगो कॉमेडी फेस्टिव्हल कॉन्टेस्टमध्‍ये सर्वोत्‍कृष्‍ट कॉमेडियन म्हणून निवडण्‍यात आले, जे उत्‍सवामध्‍ये त्‍याची पहिली कॉमेडी स्‍पर्धा जिंकली. काही आठवड्यांनंतर, जेरीने लॉस आंजल्स ची मजेदार कॉमिक स्पर्धा हेडलाइनर डिव्हिजन चॅम्पियनशिप जितक्या प्रयत्नात जिंकली तितक्याच प्रयत्नांत त्याची दुसरी कॉमेडी स्पर्धा जिंकली. जेरीने सर्व राज्यांमध्ये परफॉर्म केले आहे आणि २०१५ च्या वसंत ऋतूमध्ये जेव्हा तो सशस्त्र सेना मनोरंजनमध्ये सामील झाला तेव्हा त्याने त्याचा पहिला जागतिक लष्करी दौरा पूर्ण केला.

जेरीला एचबीओ लॅटिनो, कफ्स, बाइट साईझ टीवी, आणि स्टॅन्ड-अप अँड डिलेवर यासारख्या विविध दूरचित्रवाणी कार्यक्रममध्ये वैशिष्ट्यीकृत केले गेले आहे. २०११-२०१४ पासून आय ट्यून्स वरील सर्वात यशस्वी लॅटिनो कॉमेडी पॉडकास्टपैकी एक "जेफ गार्सिया पॉडकास्ट शो" चे ते सह-होस्ट होते. पॉल रॉड्रिग्जच्या लॅटिन किंग्स ऑफ कॉमेडी टूरवर सध्या वैशिष्ट्यीकृत सदस्य.

## फिल्मोग्राफी 
* नेटफ्लिक्स: ते आम्हाला सर्व हद्दपार करू शकत नाहीत - कॉमेडी स्पेशल (२०१६-२०२०)
* एचबीओ: इंटरे नॉस - कॉमेडी स्पेशल (२०१९)
* एचबीओ: इट इज नॉट माय वीकेंड - कॉमेडी स्पेशल (२०२०)
* ऍमेझॉन: प्लॉय ऍनिमेटेड फिल्म - २०१९
* व्यावसायिक: सुवेसिटो हेअर प्रॉडक्ट्स (२०२२)
* पायलट: किंग ऑफ डाउनी (टीव्ही मालिका)
* इंडी फिल्म: होरचाटा विथ ओट मिल्क (वैशिष्ट्य) २०२३
* इंडी चित्रपट: बॉर्न अगेन (वैशिष्ट्य) २०२३
* थिएटर: ला पिनाटा (लेखक) २०२३

## पुरस्कार 
सॅन दिएगो कॉमेडी फेस्टिव्हल चॅम्पियन: २०१६

लॉस एंजेलस कॉमेडी फेस्टिव्हल चॅम्पियन २०१७

इमेजेन पुरस्कार नामांकित: २०२० सर्वोत्कृष्ट मूळ विनोदी मालिका (इट्स नॉट माय वीकेंड)

मेक्सिकन-अमेरिकन चित्रपट आणि दूरदर्शन: सर्वोत्कृष्ट टीव्ही शो "पायलट" (किंग ऑफ डाउनी)

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
जेरी गार्सिया वेबसाइट
गुजरात आयुर्वेद विद्यापीठ

**गुजरात आयुर्वेद विद्यापीठ** हे गुजरात राज्यातील शुद्ध आयुर्वेदीय शिक्षण देणारे प्रसिद्ध विद्यापीठ. या विद्यापीठाची स्थापना जामनगर या ठिकाणी १९६६ मध्ये झाली.  विद्यापीठाचे स्वरूप संलग्न व अध्यापनात्मक असून त्याच्या क्षेत्रात फक्त आयुर्वेदाचे अध्ययन करणारी गुजरात राज्यातील महाविद्यालये अंतर्भूत होतात. सध्या विद्यापीठात अध्यापनाचा व संशोधनाचा एकच विभाग आहे. मात्र दहा महाविद्यालये विद्यापीठास संलग्न केलेली आहेत. विद्यापीठाचे माध्यम गुजराती असून विद्यापीठात संलग्न महाविद्यालयांसह एकूण २,५९९ (१९७२) विद्यार्थी शिकत होते. विद्यापीठाचा १९७२ चा अर्थसंकल्प २७,०१,४३२ रुपयांचा होता. अद्यापि हे विद्यापीठ प्राथमिक अवस्थेत असल्यामुळे त्यास म्हणावा तसा प्रतिसाद मिळत नाही.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन
वर्ग:गुजरातमधील विद्यापीठे
वर्ग:जामनगर
राष्ट्रीय सेवा योजना

**राष्ट्रीय सेवा योजना ** : भारत सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाने १९६९-७० मध्ये सुरू केलेली एक योजना. सुरुवातीस ही योजना सक्तीच्या राष्ट्रीय छात्रसेना योजनेचा पर्याय म्हणून सुरू झाली. राष्ट्रीय छात्रसेना दलात न जाणाऱ्या महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांने राष्ट्रीय सेवा योजनेत भाग घ्यावा, अशी अपेक्षा होती. पुढे या योजनेतील फार मोठी आर्थिक जबाबदारी ध्यानात घेऊन प्रत्येक राज्यातील काही निवडक महाविद्यालयांपुरतीच ही योजना लागू करण्यात आली.

राष्ट्रीय सेवा योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांमध्ये राष्ट्रीयत्वाची जाणीव निर्माण करून त्यांना सामाजिक कार्याचा सराव करण्यास वाव देणे, हे आहे. महाविद्यालयाचा परिसर स्वच्छ करणे, क्रीडांगणे तयार करणे, ग्रामीण विभागातील रस्ते बांधणे, प्रौढ शिक्षण, गलिच्छ वस्त्यांची सफाई, प्रथमोपचार, नागरी संरक्षण इ. कार्यक्रमांचा या योजनेत समावेश आहे. १९७६-७७ पासून ग्रामीण विभागाची सुधारणा, तसेच आर्थिक व सामाजिक दृष्ट्या कमजोर असलेल्या लोकांच्या विकासाची कामे यांवर भर देण्यात आला. या दृष्टीने ग्रामीण भागातील परिसराची सुधारणा व आरोग्य तथा कुटुंबनियोजन हे कार्यक्रम हाती घेण्यात आले. त्याचप्रमाणे उत्पादनविषयक कार्यक्रम, आणीबाणी, प्रौढ शिक्षण, मनोरंजन, बालकांसाठी उपक्रम इ. कामेही सुरू करण्यात आली. १९८५ च्या युवक वर्षामध्ये या कार्यक्रमांना विशेष उजाळा देण्यात आला.

## अंमलबजावणी
केंद्र शासन व राज्य सरकारे यांच्या सहकार्याने ही योजना राबविली आहे. ह्या योजनेकरिता महाविद्यालयाची निवड करण्याचे काही निकष आहेत : ज्या संस्थेत समाजकार्य करण्याची प्रथा आहे व ज्या संस्था ग्रामीण विभागातील विकासकार्य करण्याच्या दृष्टीने ग्रामीण विभागाजवळ आहेत, अशी महाविद्यालये या योजनेसाठी निवडली जातात. प्रत्येक महाविद्यालयातून २०० पर्यंत विद्यार्थ्यांची निवड करण्यात येते. प्रत्येक विद्यार्थ्याला वर्षातून १२० तास काम करावे लागते. प्रत्येक महाविद्यालयास कार्यक्रमाची निवड करण्याचे स्वातंत्र्य असते.

या योजनेतर्फे दिल्ली, बिहार, ओरिसा, प. बंगाल, उत्तर प्रदेश इ. राज्यांत प्रशंसनीय कार्य झाले. १९७८ पासून राष्ट्रीय सेवा योजना दल सुरू करण्यात आले. भारतातील नेहरू युवक केंदाचे सहकार्यही या योजनेस लाभले. आता राष्ट्रीय सेवा संघटकाची नेमणूक करण्यात आली असून युवकांमध्ये समाजसेवाकार्याची आवड निर्माण करण्याच्या दृष्टीने ही योजना यशस्वी होत आहे. १५ ऑगस्ट १९८६ पासून भारत सरकारने कार्यात्मक साक्षरतेसाठी जो जनआंदोलन कार्यक्रम सुरू केला आहे, त्यातील महत्त्वाची कामगिरी राष्ट्रीय सेवा योजनेतील विद्यार्थ्यांवर सोपविली आहे. या योजनेसाठी राज्यपातळीवर सल्लागार मंडळेही नेमण्यात आली आहेत. सध्या भारतातील सु. दहा लाख महाविद्यालयीन विद्यार्थी या योजनेत भाग घेत आहेत.

## संदर्भ 
Government of India, Ministry of Education and Social Welfare. The National Service Scheme-An Appraisal, New Delhi, 1976.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
वर्ग:भारतातील शासकीय योजना
स्टीव हार्वी

**ब्रॉडरिक स्टीवन** *स्टीव* **हार्वी थोरला** (१७ जानेवारी, १९५७ - ) हा एक अमेरिकन दूरचित्रवाणी होस्ट, निर्माता, अभिनेता आणि कॉमेडियन आहे. तो स्टीव्ह हार्वे मॉर्निंग शो, फॅमिली फ्यूड, सेलिब्रिटी फॅमिली फ्यूड, फॅमिली फ्यूड आफ्रिका, लवाद-आधारित कोर्ट कॉमेडी जज स्टीव्ह हार्वे आणि यापूर्वी मिस युनिव्हर्स स्पर्धेचे आयोजन करतो.

हार्वेने कॉमेडियन म्हणून करिअरची सुरुवात केली. त्याने १९८० च्या दशकाच्या सुरुवातीला स्टँड-अप कॉमेडी सादर केली आणि डबलयेवू  वर अपोलो आणि स्टीव्ह हार्वे शोमध्ये शोटाइम होस्ट केला. किंग्स ऑफ कॉमेडी टूरमध्ये अभिनय केल्यानंतर तो नंतर द ओरिजिनल किंग्स ऑफ कॉमेडीमध्ये वैशिष्ट्यीकृत झाला. त्याचा शेवटचा स्टँडअप शो २०१२ मध्ये झाला होता.

## मागील जीवन 
स्टीव्ह हार्वेचा जन्म ब्रॉडरिक स्टीफन हार्वे म्हणून १७ जानेवारी १९५७ रोजी वेल्च, वेस्ट व्हर्जिनिया येथे झाला आणि तो कोळसा खाण कामगार जेसी हार्वे आणि एलॉइस व्हेरा यांचा मुलगा आहे. त्याचे पहिले नाव ब्रॉडरिक आहे, टीव्ही मालिका हायवे पेट्रोलमधील अभिनेता ब्रॉडरिक क्रॉफर्डच्या नावावर आहे. हार्वेला लहानपणी तोतरेपणाची गंभीर समस्या होती, ज्यावर त्याने शेवटी मात केली. हार्वेचे कुटुंब क्लीव्हलँड, ओहायो येथे स्थायिक झाले, ते पूर्व ११२व्या रस्त्यावर राहात होते, ज्याचे २०१५ मध्ये स्टीव्ह हार्वे वे असे नामकरण करण्यात आले. त्याने १९७४ मध्ये ग्लेनविले हायस्कूलमधून पदवी प्राप्त केली.

## कारकीर्द 
हार्वेने २०१७ मध्ये स्टीव्ह हार्वे ग्लोबल (एसएचजी) अंतर्गत त्याचे सर्व व्यवसाय एकत्र केले. एसएचजी अंतर्गत ब्रँड्समध्ये ईस्ट वन ट्वेल्व्ह, हार्वेची इन-हाउस प्रोडक्शन कंपनी समाविष्ट आहे जी डिजिटल सामग्री, चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी विकसित करण्यासाठी वापरली जाते. कंपनीकडे कौटुंबिक भांडणाच्या आंतरराष्ट्रीय आवृत्त्यांचे हक्क देखील आहेत, त्यापैकी शोची एक आफ्रिकन आवृत्ती २०२० मध्ये सुरू होण्याची घोषणा करण्यात आली होती. त्याने २०१७ मध्ये सँड अँड सोल फेस्टिव्हल देखील लाँच केले. हा कार्यक्रम दरवर्षी आयोजित केला जातो आणि त्यात थेट संगीत दिले जाते, विनोदी, आणि हार्वे आणि त्याची पत्नी मार्जोरी यांच्यासोबत प्रश्नोत्तरांचे सत्र. त्यांनी त्यांची मुलगी मॉर्गन हॉथॉर्न आणि जावई करीम हॉथॉर्न यांच्या नेतृत्वाखाली हार्वे इव्हेंट्स ही एक विशेष कार्यक्रम कंपनी सुरू केली. २०१८ मध्ये अटलांटा येथे फ्रोरिबियन फेस्ट सारख्या कार्यक्रमांची निर्मिती केली आहे.

## संदर्भ 
## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:अमेरिकन दूरचित्रवाणी अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
काशीनाथ श्रीधर नायक

**काशीनाथ श्रीधर नायक** हे कोंकणी कवी, प्रकाशक व मुद्रक होते. जन्म वेड्डें, सासण्टी महाल, गोवा येथे झाला. मराठीतून प्राथमिक व माध्यामिक शिक्षण घेतल्यानंतर ते मुंबईस गेले.१९२५ साली मुंबईस गिरगाव भागात त्यांनी ‘गोमन्तक’ छापखान्याची स्थापना केली.१९३१सालीतेविवाहबद्ध झाले.मुंबईत आधुनिककोंकणीसाहित्याचे जनक वामनबाब(वामनरघुनाथ)वर्देवालावलीकारऊर्फ⇨*शणै गोंयबाब* यांच्याशी त्यांचा अगदी निकटचा संबंध आला.त्यांच्याच सहकार्याने १९३५ साली त्यांनी *नवें गोंय* हे कोंकणी त्रैमासिक चालविले. त्याचे संपादनही त्यांनीच केले. त्यात ‘बयाभाव’ या टोपणनावाने त्यांनी कविता लिहिल्या. त्यांचा *सड्यावेलीं फुलां* (१९४५) हा कवितासंग्रह आधुनिक कोंकणी काव्याची नांदीच म्हणावी लागेल. ‘गोमन्त-गीत’ या गीतात त्यांनी गोमंतकाचे अपूर्व सौंदर्य वर्णिले आहे. ‘नवें-गोंय-नवेगोंयकार’ व ‘निर्धार’ या गीतांतून गोमंतकीयांचा स्वाभिमान त्यांनी जागविला. ‘संव्हार’ या कवितेत गोमंतकीयांच्या स्वाभिमानशून्यतेवर त्यांनी कठोर कोरडे ओढले, तर ‘अथ्रेकणी’ व ‘मांडो’ या कवितांतून अनुक्रमे प्रीतीची वेदना व विरहाची व्यथा या भावना अत्यंत हळूवारपणे चितारल्या. *सुकृतफळां* या त्यांच्या अंशतः प्रसिद्ध झालेल्या दुसऱ्या कवितासंग्रहातील बहुतेक कविता नीती व तत्त्वज्ञानपर असून त्यांत *सड्यावेलीं फुलां*तील काव्यगुणांचा अभावच दिसून येतो. निवडक शब्दरचना, प्रमाणबद्ध घाट, सात्त्विक संतापाची धार व भावनांचा कल्लोळ यांमुळे नायक यांच्या काव्याला कोंकणीत अनन्यसाधारण स्थान प्राप्त झाले आहे.

प्रकाशक व मुद्रक (‘गोमन्तक’ छापखान्याचे मालक) या नात्याने त्यांनी शणै गोंयबाब यांचे समग्र साहित्य (*शणै गोंयबाबांली बरपावळ* या शीर्षकाखाली १९३० पासून प्रकाशित होण्यास सुरुवात झाली.), आचार्य रामचंद्र शंकर नायक यांच्या नाटिका व इतर लेखकांच्या साहित्यकृती अत्यंत कसोशीने छापून प्रसिद्ध केल्या. त्यांच्या या कार्याचे कोंकणीच्या पुनरुत्थानाच्या इतिहासात विशेष महत्त्व आहे. त्यामुळे शणै गोंयबाब यांनी दिलेला कोंकणी भाषेच्या विकासाचा मंत्र घरोघर पोहोचला.या त्यांच्या कार्यासाठीच खुद्द शणै गोंयबाबांनी त्यांचा ‘कोंकणीचे अशोक’ असा गौरवपूर्ण उल्लेख केला होता.

वर्ग:कोकणी कवी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:महिला संपादनेथॉन
वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
शिशुगृह

**शिशुगृह** म्हणजे जेथे ५ वर्षांपर्यंत वय असलेल्या बालकांना दिवसभर ठेवले जाते व जेथे त्यांची सर्व प्रकारची काळजी घेतली जाते, अशा प्रकारचे केंद्र. शिशुगृह शासकीय असेल, तर ते आरोग्य अथवा समाजकल्याण मंत्रालयाच्या अखत्यारीत येते. खाजगी संस्था, उद्योगव्यावसायिक किंवा अन्य संस्थाही शिशुगृहे चालवितात. शिशुगृहाची विविध रूपे प्रचलित आहेत. उदा., अंगणवाडी, पाळणाघर, बालवाडी इत्यादी. लहान मुलांना जगण्याचा व विकासाचा हक्क असतो, या तत्त्वावर या शिशुगृहांची स्थापना झाली. या केंद्रांमधील बालकांचा मानसिक विकास होतो, त्यांचे आरोग्य सुधारते, त्यांच्यामध्ये कौशल्य येते आणि त्यांच्या सर्वांगीण विकासाला मदत होते. शिशुगृहामागील तात्त्विक भूमिका अशी : विकासाची प्रक्रिया मूल आईच्या उदरात असताना सुरू होत असली, तरी शिकणे ही प्रक्रिया जन्मापासून सुरू होते. लहान मुलांमध्ये व्यक्तिभेद असतात.  विकासाचे शारीरिक, मानसिक, भावनिक असे अनेक पैलू असतात. मूल स्वतःच्या विकासामध्ये सहभागी असते आणि विकास व शिकणे या प्रक्रिया, बालकाची भोवतालच्या परिसराशी जी अंतरक्रिया होते, त्यातून घडतात. मुलांच्या विकासाला कुटुंब, समाज, संस्कृती इत्यादींचा संदर्भ असतो. शिशुगृहासारखी संस्था चालविताना या सर्व तात्त्विक बाबींचा विचार केलेला असतो.

शिशुगृह हे घर आणि समाज यांच्यामधील टप्पा असते. तसेच ते घर आणि प्राथमिक शाळा यांना जोडणारा एक आवश्यक दुवा असतो. घरातील प्रेमळपणा, आश्वासन व स्वरक्षण येथे मिळू शकते. त्याचबरोबर शिस्त, आत्मविश्वास, संयम आणि एकाग्रता याही गोष्टी येथे मिळतात. शिशुगृहामध्ये शारिरिक विकास, वैद्यकीय तपासणी, आहार, संस्कार, बौद्धिक विकास, भावनिक विकास, विज्ञान व जीवन शिक्षण इ. गोष्टींकडे लक्ष दिले जाते.

लहान मुलांना शिक्षण द्यावे, त्यांच्यावर संस्कार करावेत, ही कल्पना काही आधुनिक नाही. प्राचीन काळात सॉक्रेटीस, प्लेटो, ऍरिस्टॉटल यांनीही लहान मुलांच्या शिक्षणाचा उल्लेख केला होता. अठराव्या शतकानंतर पेस्टालोत्सी, फ्रबेल, रॉबर्ट ओवेन, ओबर्डीन इत्यादींनी लहान मुलांसाठी शिशुगृहे सुरू केली होती. माँटेसरींनी तर त्यांचा जगभर प्रसार केला. आधुनिक काळातील पहिले शिशुगृह १८०२ साली जर्मनीमध्ये कामगार स्त्रियांच्या मुलांसाठी सुरू झाले. त्यानंतर स्कॉटलंड (१८१६), ऑस्ट्रिया (१८३३), स्पेन (१८५५), रशिया (१८६४) आणि लंडन येथे १९०८–१० या कालखंडात शिशुगृहे सुरू झाली. अमेरिकेत विस्कॉंनसिन येथे १८५६ साली शिशुगृह सुरू करण्यात आले.

सध्या शिशुगृहाचे औपचारिक व अनौपचारिक असे विविध प्रकार आढळतात.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन
वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
प्रतिप्रेषण

** प्रतिप्रेषण **: (रिमांड). प्रतिप्रेषण म्हणजे परत पाठविणे. कायद्याच्या परिभाषेत प्रतिप्रेषणास विशेष अर्थ प्राप्त झाला आहे. फौजदारी गुन्ह्यांच्या अन्वेषणामध्ये दंडाधिकाऱ्याच्या विशेष आदेशाशिवाय विनाअधिपत्र अटक केलेल्या व्यक्तींना पोलीस जास्तीत जास्त चोवीस तासच ताब्यात ठेवू शकतात. तत्पूर्वी अन्वेषण वा चौकशी न संपल्यास व आरोप सम्यक्-आधारीत असल्यास, ताब्यातील व्यक्तींना कोणत्याही नजीकच्या अधिकारिता नसलेल्यादेखील न्यायिक दंडाधिका‌ऱ्यांपुढे हजर करावेच लागते. अशा व्यक्तीला दंडाधिकारी जास्तीत जास्त पंधरा दिवस पोलिसांच्या ताब्यात देऊ शकतो. ह्यालाच ‘पोलीस कस्टडी रिमांड’ असे म्हणतात्त. न्यायचौकशी तहकुब असतानाही दंडाधिकारी पंधरा दिवसापर्यंत आरोपीला प्रतिप्रेषित करू शकतो.

दिवाणी अपील न्यायालये जी प्रकरणे खाली पाठवतात त्यांनाही प्रतिप्रेषण म्हणतात. त्यांचे तीन प्रकारांत वर्गीकरण करता येईल : प्रारंभिक मुद्यावरच निकालात काढलेल्या प्रकरणावरील अपील ऐकणारा न्यायाधीश खालील हुकूमनामा फिरवून प्रकरण पुन्हा खाली पाठवतो, हा प्रतिप्रेषणाचा पहिला प्रकार होय. खालील न्यायालयाने आवश्यक मुद्यांची वा तथ्यांची न्यायचौकशी केली नसल्यास अपील प्रलंबित ठेवून आदेशाने मुद्दे खाली पाठवतात, हा प्रतिप्रेषणाचा दुसरा प्रकार होय. न्यायप्रयोजनार्थ अंगभूत शक्तीचा वापर करून प्रकरण खाली पाठवणे, हा प्रतिप्रेषणाचा तिसरा प्रकार होय.

प्रकरणाच्या गुणावगुणांवर किंवा न्यायालयाच्या आधिकारितेवर परिणाम न करणाऱ्या दुःसंयोजनादी दोषांकरिता प्रतिप्रेषण करू नये, असा दिवाणी व्यवहार संहितेत उपबंध आहे.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन
प्रतिपत्री

** प्रतिपत्री : ** (प्रॉक्सी). कायद्याच्या परिभाषेत प्रतिपत्री म्हणजे एखाद्या व्यक्तीला दुसऱ्या व्यक्तीने आपल्यातर्फे उपस्थित राहण्याचा व मतदान करण्याचा दिलेला अधिकार. ज्या व्यक्तीला असा अधिकार दिलेला असतो अशी व्यक्ती व त्या व्यक्तीला प्रतिनिधी म्हणून हजर राहून काम करण्यास दिलेले अधिकारपत्र, अशा दोहोंना उद्देशून प्रतिपत्री ही संज्ञा वापरण्यात येते.

एखाद्या कंपनीचे भागधारक किंवा सार्वजनिक संस्था यांचे सदस्य इत्यादींना प्रतिपत्रीचा उपयोग करता येतो. एखाद्या भागधारकाला किंवा सभासदाला कंपनीच्या किंवा संस्थेच्या सभेत प्रत्यक्ष हजर राहून भाग घेता येत नसेल, तर सदर भागधारक किंवा सदस्य दुसऱ्या एखाद्या व्यक्तीस अशा सभेस हजर राहण्याचे अधिकारपत्र देतो. ‘कंपनी कायदा १९५६’ च्या कलम १७६ प्रमाणे अशा प्रतिपत्रींना सभेत प्रत्यक्ष चर्चेत भाग घेता येत नाही त्यांना फक्त मतदानाचा अधिकार असतो.

मूळ सभासदाच्या इच्छेप्रमाणे प्रतिपत्रीने मतदान करावयाचे असते. प्रतिपत्रीचे अधिकारपत्र हे नेहमी लेखी असावे लागते व ते संबंधित सभेच्या पूर्वी संस्थेच्या वा कंपनीच्या योग्य त्या अधिकाऱ्याजवळ दाखल करावे लागते.

## संदर्भ
वर्ग:महिला संपादनेथॉन
प्रत्यर्पण

**प्रत्यर्पण ** (एक्स्ट्रडिशन). गुन्हा करून दुसऱ्यादेशात पळून जाणाऱ्याला न्यायालयीन चौकशीसाठी किंवा शिक्षेसाठी, गुन्हाघडलेल्या देशाच्या स्वाधीन करणे म्हणजे प्रत्यर्पण होय. समाजाच्या रक्षणार्थ गुन्हेगारांना शिक्षा व्हावी हे सर्वमान्य असले, तरी सर्व आरोपींचे किंवा गुन्हेगारांचे प्रत्यर्पण केलेच पाहिजे, असा आंतरराष्ट्रीय दंडक नाही. बहुतेक देश कोणत्या गुन्ह्यासाठी प्रत्यर्पण करावे व त्याची पद्धती काय असावी, याबाबत परस्परांत करार करतात. काही देशांत त्यासंबंधीचे कायदेही आढळतात. वाहतुकीच्या साधनांत झालेल्या सुधारणा लक्षात घेता विसाव्या शतकात प्रत्यर्पणाचे महत्त्व वाढले आहे. ज्या देशांत प्रत्यर्पणासंबंधी कायदे किंवा करार नाहीत, तेथे प्रत्यर्पणासंबंधीचे निर्णय शासन घेते (उदा., फ्रान्स, जर्मनी). स्वतःच्या नागरिकांचे प्रत्यर्पण न करता स्वतःच त्यांची चौकशी करतात.

करारात नमूद केलेल्या गुन्ह्यांसाठीच प्रत्यर्पण केले जाते. एखाद्या व्यक्तीच्या प्रत्यर्पणाची करारात नमूद केलेल्या पद्धतीनुसार मागणी केल्यावरच प्रत्यर्पण केले जाते. बहुतेक करारांनुसार प्रत्यर्पित आरोपीवर ज्या गुन्हाचा आरोप वरील मागणीत निर्देशित केला आहे व जो करारात अंतर्भूत आहे त्यासाठीच खटला भरता येतो.

फ्रेंच राज्यक्रांतीनंतर राजकीय गुन्हेगारांचे प्रत्यर्पण न करता त्यांना आश्रय देण्याची पद्धत हळूहळू रूढ झाली. ब्रिटन, अमेरिका, बेल्जियम, स्वित्झर्लंड इ. देशांनी राजकीय गुन्हेगारांना आश्रय देण्याच्या तत्त्वाचा पुरस्कार केला आहे. तथापि कोणते गुन्हे राजकीय मानावेत याबाबत सर्व देशांत एकवाक्यता नाही. एखाद्या शरणागतास चुकून अजाणता परत केले असल्यास त्यास आश्रय देण्यासाठी नंतर परत करण्याची मागणी करता येत नाही. १९१० मध्ये वि. दा. सावरकर हे मोरिया जहाजावर बंदिस्त असता येथून निसटून फ्रेंच किनाऱ्यापर्यंत पोहून गेले आणि तेथे त्यांनी आश्रय मागितला परंतु स्थानिक पोलिसांनी त्यांना अजाणतेपणाने ब्रिटिशांच्या हवाली केले. चूक कळून आल्यावर त्यांना परत करण्याची मागणी फ्रेंच अधिकाऱ्यांनी केली परंतु इंग्लंडने ती फेटाळली. आंतरराष्ट्रीय लवाद मंडळाने इंग्लंडचे समर्थन केले.

 प्रत्यर्पणीय गुन्हा भारतात करून परदेशात पळून गेलेल्या किंवा तसा गुन्हा परदेशात करून भारतात पळून आलेल्या गुन्हेगाराला परागंदा गुन्हेगार असे म्हणतात.

## भारतीय प्रत्यर्पण अधिनियम 
इ. स. १९०३ च्या भारतीय प्रत्यर्पण अधिनियमाप्रमाणे प्रत्यर्पणाची मागणी आल्यावर केंद्र शासन संबंधित दंडाधिकाऱ्याला त्याबाबत प्राथमिक चौकशी करण्याचा आदेश देते. त्यासाठी गुन्हेगाराला अटकेत ठेवण्याचेही अधिकार दंडाधिकाऱ्यांना दिलेले आहेत. भारतीय दंडसंहितेत निर्दिष्ट केलेला गुन्हा संबंधित व्यक्तीकडून झाल्याचे सकृद्दर्शनी दिसून आल्यास, दंडाधिकाऱ्याने शासनाकडे तसा अहवाल सादर करावयाचा असतो. अशा प्रकरणी गुंतागुंतीचे कायदेशीर प्रश्न उपस्थित झाल्यास केंद्र शासन त्यांबाबतचा निर्णय उच्च न्यायालयाकडून करवून घेते. त्यानंतर शासन गुन्हेगाराच्या प्रत्यर्पणाचे स्थलकालादी तपशील ठरविते. भारतीय शासन राजकीय स्वरूपाचा अपराध करणाऱ्यांचे आणि राजकीय आश्रय मागणाऱ्या अर्जदारांचे प्रत्यर्पण करीत नाही.

प्रत्यर्पणविधी दंडप्रक्रिया संहितेच्या स्वरूपाचा असल्यामुळे त्यातील तरतुदींचे काटेकोर पालन करावे लागते. त्यात उणिवा राहिल्यास त्याचा लाभ अपराध्याला मिळू शकतो.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन
वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
दत्ताराम कृष्ण सुकथनकर

**दत्ताराम कृष्ण सुकथनकर** हे सुप्रसिद्घ गोमंतकीय कोकणी साहित्यिक होते. त्यांचा जन्म ११ डिसेंबर १९२४ रोजी माशेल, गोवा येथे एका मध्यमवर्गीय सुशिक्षित कुटुंबात झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण त्यांच्या जन्मगावी आणि माध्यमिक शिक्षण फोंडा येथील आल्मेदा हायस्कूल येथे झाले. १९४५ मध्ये मॅट्रिक झाल्यानंतर त्यांनी पुढील शिक्षण कोल्हापूरच्या राजाराम कॉलेजमध्ये घेतले आणि त्यानंतर ‘ एसकोला मेडिका ’ ( Escolo Medica ) या गोव्यातील तत्कालीन नामांकित वैद्यक महाविद्यालयातून त्यांनी वैद्यक शास्त्राची पदवी प्राप्त केली (१९५३). त्यानंतर गोवामुक्ती लढ्यात भाग घेतल्याबद्दल त्यांना काही काळ तुरुंगवासही भोगावा लागला. सुटका झाल्यानंतर ते मुंबईला गेले.

सुकथनकरांचा मूळ पिंड सेवाभावी असल्याने त्यांनी सुरुवातीला वर्धा येथील गांधी कुष्ठरोग निवारण केंद्रात आणि नंतर मुंबईतील ‘एकवर्थ लेप्रसी होम’ येथे काम करून रुग्णसेवा केली आणि नंतरच स्वतःचा खाजगी वैद्यकीय व्यवसाय सुरू केला.

वैद्यक व्यवसायाबरोबरच द. कृ. सुकथनकरांची साहित्यसेवाही चालू होती. नर्मविनोदी, सहजसुंदर शैलीत लिहिलेले त्यांचे कोकणी भाषेतील ललित निबंध त्याकाळी अनेक नियतकालिकांत प्रसिद्घ होत. अशाच काही वेचक नि बं धां चा संग्रह *मान्नी पुनव* (१९७७, म. शी.‘मालिनी पौर्णिमा ’)प्रकाशित झाला. गोवामुक्तीच्या (१९६१) आधीच्या व नंतरच्या काळातील गोव्यातील जनजीवन व व्यक्तिरेखा यांचे खुमासदार विनोदी चित्रण द. कृ. यांनी या पुस्तकात केले आहे. हे पुस्तक कोकणी विनोदी वाङ्‌मयात मोलाची भर घालणारे ठरले आणि त्याला गोवा कला अकादेमी तसेच साहित्य अकादेमी या दोन्हींचे पुरस्कार लाभले (१९७८). गोव्यात राहून तत्कालीन कोकणी-मराठी भाषावादात अडकण्यापेक्षा मुंबईत राहूनच मातृभाषेची शक्य तितकी सेवा करणे त्यांनी पसंत केले. त्यांनी मोजकेच लेखन केले पण ते दर्जेदार व लक्षणीय ठरले. पुढे, महाराष्ट्रात वास्तव्य करून असलेल्या, साहित्य अकादेमी पुरस्कार प्राप्त लेखकांसाठी महाराष्ट्र शासनाने ‘महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार’ जाहीर केले. त्यांतील १९९० सालच्या मानकऱ्यांत द. कृ. यांचाही समावेश होता. ते साहित्य अकादेमी, नवी दिल्लीच्या कोकणी सल्लागार मंडळाचे सदस्य होते (१९७९–८२). सुकथनकर आपल्या ललित निबंधांतून मानवी अहंकार व दुर्गुण यांवर खेळकर, औपरोधिक शैलीत भाष्य करतात पण त्यात कटुता मुळीच नसते. विनोदनिर्मितीसाठी त्यांनी कधीच सभ्यतेच्या व सदाभिरुचीच्या मर्यादा ओलांडल्या नाहीत. गोवामुक्तिपूर्व काळातील गोव्यातील सामाजिक रुढी व रीतिरिवाजांचे तसेच गोवेकरांच्या वैशिष्टय्पूर्ण बोली भाषेच्या धाटणीचे मनोज्ञ दर्शन त्यांच्या काही निबंधांतून घडते. साध्या दैनंदिन बोली भाषेत लिहिलेले हे निबंध त्या शैलीमुळेच आकर्षक व वाचनीय ठरले आहेत.

सुकथनकर यांना प्रवासाची फार आवड होती. त्यांनी जवळजवळ सर्व भारतभर प्रवास केला. ते अजातशत्रू होते. वैद्यकीय व्यवसायातून निवृत्त झाल्यावर उर्वरित आयुष्य त्यांनी केवळ लेखन-वाचनालाच वाहून घेतले.

वृद्घापकाळाने त्यांचे २९ ऑगस्ट २००५ रोजी मुंबई येथे निधन झाले.

वर्ग:कोकणी साहित्यिक
वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म
वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तोतयेगिरी

** तोतयेगिरी : ** खोटी बतावणी. हा एक कपटाचा किंवा फसवेगिरीचा प्रकार आहे. अशा प्रकारात एखाद्या व्यक्तीकडून स्वतःच्या वर्तनाने अथवा शब्दाने आपण दुसरेच कोणी इसम आहोत असे भासवून किंवा वस्तुतः स्वतः नसलेल्या स्थानावर असल्याचे भासवून इतरांची फसवणूक करण्यात येते. जी व्यक्ती फसविली गेली असेल किंवा ज्या व्यक्तीस त्रास झाला असेल किंवा नुकसान पोहोचले असेल ती व्यक्ती अशी फसवणूक करणाऱ्याविरुद्ध कायदेशीर उपाययोजना करू शकते.

नुसती तोतयेगिरी गुन्हा नाही पण आर्थिक किंवा इतर फायद्याकरिता तोतयेगिरी करणे मात्र गुन्हा आहे. कारण त्याच्या मुळाशी इतरांचा बुद्धिभेद करून स्वतःचा स्वार्थ साधण्याकरिता फसविण्याचा उद्देश असतो. ज्या व्यक्तीबद्दल अशी तोतयेगिरी केली असेल ती व्यक्ती जिवंत, मृत किंवा काल्पनिक असली, तरी गांभीर्य कमी न होता ती कृती गुन्ह्यातच मोडते. नामसादृश्यामुळे किंवा चेहऱ्याच्या सारखेपणामुळे असे गुन्हे अधिक संभवतात. साधारणतः याच कारणामुळे पानिपतच्या युद्धानंतर (१७६१) भाऊसाहेब पेशवे व जनकोजी शिंदे यांचे तोतये निर्माण झाले होते.

परीक्षेच्या वेळी किंवा मतदानाच्या वेळी साधारणतः असे गुन्हे होण्याची शक्यता असते. बँक व्यवहारातही तोतयेगिरीची शक्यता असते. लोकसेवक नसताना लोकसेवक आहोत म्हणून भासविणे, जिवंत अथवा मृत मतदाराच्या नावे किंवा काल्पनिक नावाने मतदानपत्रिका मागणे किंवा मतदान करणे, त्याचप्रमाणे आपण पती आहोत असा भ्रम निर्माण करून एखाद्या स्त्रीचा उपभोग घेणे हे काही गुन्हे तोतयेगिरीच्या प्रकारात मोडतात. तिसरा तोतयेगिरीचा प्रकार जबरी संभोग या गंभीर गुन्ह्यात मोडत असून त्यास कायद्याने आजन्म कारावासासारखी कडक शिक्षा ठेवली आहे.

वर्ग:कला
मलावी राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ

**मलावी महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ** महिलांच्या क्रिकेट सामन्यांमध्ये मलावी देशाचे प्रतिनिधित्व करतो. एप्रिल २०१८ मध्ये, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदने (आयसीसी) तिच्या सर्व सदस्यांना पूर्ण महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (मटी२०आ) दर्जा दिला. त्यामुळे, १ जुलै २०१८ पासून मलावी महिला आणि दुसऱ्या आंतरराष्ट्रीय संघादरम्यान खेळले जाणारे सर्व ट्वेंटी-२० सामने संपूर्ण महिला टी२०आ सामने आहेत.

मलावीचे पहिले महिला टी२०आ सामने बोत्सवाना ७ स्पर्धेचा भाग म्हणून ऑगस्ट २०१८ मध्ये बोत्सवाना, लेसोथो, मोझांबिक, नामिबिया, सिएरा लिओन आणि झांबिया यांच्या विरुद्ध लढले गेले होते (झांबियाचे सामने त्यांच्या महिला टी२० मध्ये खेळल्या गेलेल्या महिला म्हणून वर्गीकृत झाले नव्हते). मलावीने एक विजय आणि चार पराभवांसह गुणतालिकेत पाचवे स्थान मिळवले आणि लेसोथोविरुद्ध नऊ गडी राखून पाचव्या स्थानाचा प्ले ऑफ जिंकला. डिसेंबर २०२० मध्ये, आयसीसी ने २०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मार्ग घोषित केला. मलावी महिला संघ २०२१ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक आफ्रिका पात्रता गटात खेळताना आयसीसी महिला स्पर्धेत पदार्पण करणार आहे.

## संदर्भ 
वर्ग:राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ
महिला संघ
कोस्टा रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ

**कोस्टा रिका महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ** महिला क्रिकेट सामन्यांमध्ये कोस्टा रिका देशाचे प्रतिनिधित्व करतो. एप्रिल २०१८ मध्ये, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (आयसीसी) ने तिच्या सर्व सदस्यांना पूर्ण महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (मटी२०आ) दर्जा दिला. म्हणून, १ जुलै २०१८ नंतर कोस्टा रिका महिला संघ आणि दुसऱ्या आंतरराष्ट्रीय संघादरम्यान खेळल्या गेलेल्या सर्व ट्वेंटी-२० सामन्यांना पूर्ण महिला टी२०आ दर्जा होता.

२०१४ मध्ये, महिला क्रिकेट असोसिएशन ऑफ कोस्टा रिकाची स्थापना झाली. संघाचे पहिले महिला टी२०आ सामने मेक्सिकोच्या महिला संघाविरुद्ध होते, मेक्सिकोच्या नॅकल्पन येथे २०१९ सेंट्रल अमेरिकन क्रिकेट चॅम्पियनशिपचा भाग म्हणून.

## संदर्भ 
वर्ग:राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ
खोटी साक्ष

** खोटी साक्ष  **असत्य किंवा खोटे विधान. ते लेखी किंवा तोंडीही असू शकते. खोटी साक्ष ही सामाजिक व्यवस्थेस व व्यवहारास अत्यंत हानिकारक असल्यामुळे तीस कायद्याने फौजदारी गुन्हा ठरविला आहे. सर्व काळी सर्व देशांत खोटी साक्ष हा शिक्षार्ह गुन्हा समजण्यात आला आहे. भारतातही स्मृतिकारांनी या गुन्ह्यास प्रायश्चित्त व शिक्षा सांगितलेली आहे. सुरापान करण्यास असलेली शिक्षा (उकळते गोमूत्र घेणे) खोट्या साक्षीस द्यावी, असे मनुस्मृतीत सांगितले आहे. विष्णू धर्मसूत्रात खोट्या साक्षीदाराची सर्व मालमत्ता जप्त करण्याबद्दल सांगितले आहे.

जाणूनबुजून केलेले असत्य कथन किंवा असत्याची कल्पना असून किंवा सत्य असल्याची खात्री नसून केलेले कथन साधारणतः खोट्या विधानात मोडते. असत्य कथन किंवा खोटे विधान खोट्या साक्षीच्या गुन्ह्यात मोडण्याकरिता खालील तीन अटी पूर्ण व्हावयास पाहिजेत : (१) कायद्याप्रमाणे व्यक्ती शपथेने किंवा कायद्याच्या स्पष्ट तरतुदीने सत्यकथनास वा कोणत्याही गोष्टीच्या अधिकथनास बांधलेली असली पाहिजे. (२) व्यक्तीने असत्य कथन करावयास पाहिजे. (३) कथन असत्य असल्याबद्दल व्यक्तीस माहित असले पाहिजे किंवा तसा तिचा विश्वास असला पाहिजे वा सत्य आहे याबद्दल विश्वास नसला पाहिजे.

ज्या प्रकरणी खोटी साक्ष दिली असेल, त्या प्रकरणी भारतीय कायद्याप्रमाणे या साक्षीचे महत्त्व असलेच पाहिजे असे नाही. चौकशी चालू असलेल्या प्रकरणावर महत्त्वाचा परिणाम होणार असो वा नसो, डाव रचून किंवा संकल्पपूर्वक खोटी साक्ष देणारा या कलमाच्या तरतुदीप्रमाणे अपराधी ठरतो. पण इंग्लंडमध्ये मात्र तेथील कायद्याप्रमाणे इतर गोष्टींबरोबर संबंधित प्रश्नांसंबंघी त्या साक्षीचे महत्त्व असले पाहिजे, अशी अट आहे.

केलेल्या विधानाच्या सत्यतेवर विश्वास ठेवण्यास सयुक्तिक आणि संभवनीय कारण असल्याचे जर आरोपीने सिद्ध केले, तर त्याची या आरोपातून मुक्तता होऊ शकते.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन
आनंदतनय

आनंदतनय हे दक्षिण भारतातील एक मराठी कवी. पूर्ण नाव गोपाळपंत आनंदराव अरणीकर. तो सध्याच्या तमिळनाडूमधील तंजावरजवळच्या अरणी या गावाचा रहिवासी होता. ‘मुरारपंत’, ‘मुरारब्रह्म’ अशी त्याच्या गुरूची नावे सांगितली जातात. तथापि त्याच्या वडिलांनीच त्यास गुरूप्रदेश दिला, असेही एक मत आहे. *नलदमयंती-स्वयंवराख्याना*कर्त्या रघुनाथपंडिताचा तो व्याही होता, अशी एक आख्यायिका आहे.

रामचरित्र, कृष्णचरित्र यांसारख्या विषयांवरील ३१ आख्याने, १७० हून अधिक पदे (त्यांत एक हिंदी पद आणि काही संस्कृत पदेही आहेत), काही आरत्या आणि *गर्भगीता* नामक वेदान्तपर प्रकरण एवढी त्याची रचना उपलब्ध असून ती प्रसिद्ध झाली आहे.

छंदशास्त्राचा त्याचा चांगला अभ्यास होता, असे दिसते. त्याची शैली प्रौढ आणि यमकानुप्रासप्रचुर आहे. अक्षरगणवृंतात मराठी काव्यरचना सुरू करण्याचे श्रेय त्यास काही अभ्यासक देतात. *सीतास्वयंवर*, *पूतनावध*, *राधाकृष्णविलास*  ही त्याची विशेष प्रसिद्ध अशी आख्यानकाव्ये होत.

वर्ग : मराठी साहित्यिक
मृत्यू समीक्षक

** कोरोनर ** अपमृत्युनिर्णेता अधिकारी. अपघात, मारामारी किंवा तत्समान अनैसर्गिक कारणांनी मरण पावलेल्यांची चौकशी फर्माविण्याचा अधिकार अशा अधिकाऱ्याला असतो.

इंग्लंडमध्ये असा अधिकारी फार पूर्वीपासून असावा. अँग्लो-सॅक्सन राजांनी त्याच्या नेमणुकीस सुरुवात केली, असे काहींचे मत आहे. तेराव्या शतकारंभी मात्र कोरोनरचा उल्लेख निश्चितपणे मिळतो. ॲल्फ्रेड राजाच्या वेळी या अधिकाऱ्याची राजा नेमणूक करी, पण पहिल्या एडवर्ड (१२७२–१३००) काळी त्याची निवड होण्यास सुरुवात झाली. आरंभी या अधिकाऱ्याचे काम शांतता राखण्याचे असे. म्हणजे पोलीस सध्या जे काम करतात ते कोरोनर करी पण पुढे कामात बदल होत गेले. आता इंग्लंडमध्ये कोरोनरची कामे पुढीलप्रमाणे आहेत : (१) संशयास्पद, अपघाती वा गुन्ह्याच्या परिस्थितीत घडून आलेल्या मृत्यूची चौकशी. याला मरणान्वेषण म्हणतात. (२) सापडलेल्या धनाची किंवा गुप्तधनाची चौकशी. (३) शेरीफ गैरहजर असेल, तर त्याची कामे करणे व न्यायालयाचे हुकूम बजावणे. (४) लंडन शहरात आग लागल्यास त्या आगीची चौकशी करणे. अमेरिकेतही हा अधिकारी असून त्याची स्थानिक संस्थांतर्फे निवडणूक होते.

भारतात कोरोनरची व्यवस्था फक्त कलकत्ता व मुंबई येथे आहे. हे कोरोनर राज्यसरकार नेमतेपण इंग्लंडमध्ये स्थानिक संस्थांना कोरानर नेमण्याचा अधिकार आहे.

भारतात कोरोनरचा कायदा १८७१मध्ये झाला. कोणाही इसमाचा अपघाती मृत्यू झाला अथवा त्याने आत्महत्या केली किंवा तो तुरुंगात अथवा पोलीसांच्या ताब्यात असताना मरण पावला अथवा त्याचा खून झाला अथवा त्याचा संशयास्पद स्थितीत मृत्यू झाला, अशी बातमी किंवा तक्रार जर कोरोनरकडे गेली, तर तो चौकशीचा हुकूम करतो. ही चौकशी ज्यूरीसमोर कोरोनरच्या न्यायालयात चालते. चौकशीच्या वेळी फौजदारी न्यायालयाला असलेले सर्व अधिकार कोरोनरला असतात. तुरुंगात किंवा पोलीस कोठडीत एखाद्याचा मृत्यू झाला असेल, तर तेथील अधिकाऱ्याने ही वार्ता कोरोनरला कळविली पाहिजे. असे न करणे गुन्ह्यात मोडते. तसेच कोरोनरने चौकशी करू नये, म्हणून प्रेताची विल्हेवाट लावणे हेही गुन्ह्यात मोडते. पुरलेले प्रेत चौकशीसाठी उकरून काढण्याचा हुकूम कोरोनर देऊ शकतो.

चौकशी रविवारी अथवा सुट्टीच्या दिवशीसुद्धा चालू शकते. शवपरीक्षा जरूर आहे, असे वाटल्यास कोरोनर तसा हुकूम देतो. संशयित इसमासही साक्षदेता येते. ज्यूरीला कोरोनरमार्फत साक्षीदारांना प्रश्न विचारता येतात. चौकशी सुरू असता, जर कोरोनरला कळले, की दंडाधिकाऱ्यांपुढे याच विषयांसंबंधी आरोपीवर कारवाई चालू आहे, तर कोरोनर आपली चौकशी स्थगित करून दंडाधिकाऱ्याच्या निकालानंतर ती संपवितो. चौकशीनंतर कोरोनर ज्यूरीला पुराव्याचे समग्र  स्वरूप सांगतो व नंतर ज्यूरी मृत्यू कसा झाला याबद्दल आपले मत देते. या मताप्रमाणे संशयिताने गुन्हा केला असे वाटल्यास कोरोनर त्या इसमास अटक करून दंडाधिकाऱ्यापुढे पाठवितो. ज्यूरीचा सभासद गैरहजर राहिला, तर त्याला दंड करण्याचा अधिकार कोरोनरला आहे.

वर्ग: महिला संपादनेथॉन
एल्हण

**एल्हण** हे महानुभाव कवी होते. आपल्या काव्यात त्याने आपले नाव ‘एल्हणा’ असे दिले आहे. त्याचा कृष्णचरित्रावरील आठै सैंवरे हा ग्रंथ प्रसिद्ध आहे. ह्याच काव्याचा निर्देश कित्येकांनी श्रीकृष्णषोडशसहस्रविवाह अष्टस्वयंवर वर्णन (अष्टनायिकाविवाह) असा केला आहे. ह्या आठै सैंवराचे एकूण बारा भाग किंवा प्रसंग आहेत. रसाळ शैलीने लिहिलेल्या ह्या काव्यग्रंथात कृष्णाच्या अष्टनायिका (रुक्मिणी, जांबुवंती, सत्यभामा, सुमित्राविंदा, नाग्‍नजिती, लक्ष्मणा, भद्रा व कालिंदी) आणि त्याच्या सोळा सहस्र स्त्रिया ह्यांच्या विवाहांची वर्णने केली आहेत. ह्याच कवीचे *वसंतवर्णन* म्हणून एक काव्य स्वतंत्रपणे आढळते पण वस्तुतः तेआठै *सैंवरे* ह्या काव्याचे शेवटचे प्रकरण होय.
चाचेगिरी

** चाचेगिरी : ** समुद्रावरील लुटीचा धंदा. खुल्या समुद्रावरून हक्कदारांच्या ताब्यातून गलबते किंवा त्यांतील माल पळवून अशी लूट करण्यात येते. अरबी समुद्रात काठेवाडनजीक चाचनामक बेटावरील रहिवासी अशी लूट करीत असल्यामुळे या धंद्याला चाचेगिरी नाव पडले असावे किंवा चाचे लोक वापरीत असलेल्या चोचीवजा टोकदार पगडीवरून हे नाव पडले असावे.

सुमारे २,००० वर्षांपूर्वी रोमन साम्राज्यातही भूमध्य समुद्रात चाचेगिरी चालत असे. नॉर्वे, स्पेन, इंग्लंड, फ्रान्स आदी देशांतील दर्यावर्दी व्यक्ती किंवा संघटित टोळ्या हे साहस करीत. पुढे भूमध्य समुद्रात चाचेगिरीला पायबंद बसल्यावर त्यांनी आपला व्याप तांबडा समुद्र, मादागास्कर (मॅलॅगॅसी), वेस्ट इंडीज, अमेरिका आदींचा सागरी परिसर व भारताचा शोध लागल्यावर हिंदी महासागरापर्यंत वाढविला.

वाफेच्या एंजिनचा शोध लागल्यानंतर चाचेगिरीला आळा घालण्यास मदत झाली. दुसऱ्या महायुद्धानंतर हा चाचेगिरीचा प्रकार समुद्रावरील लुटीपुरताच मर्यादित न राहता त्याची व्याप्ती वाढली. १९५८ च्या खुल्या समुद्रवरील सर्वसाधारण अभिसंधीच्या पंधराव्या अनुच्छेदात दिलेल्या चाचेगिरीच्या व्याख्येप्रमाणे, खासगी आगबोटी किंवा विमाने यांच्यातील कर्मचाऱ्यांनी किंवा उतारूंनी, स्वतःच्या लाभासाठी खुल्या समुद्रावरील किंवा राष्ट्राच्या अधिकारितेच्या बाहेरील, दुसऱ्या आगबोटीविरुद्ध किंवा विमानाविरुद्ध केलेली स्थानबद्धता, हिंसाचार किंवा लूट चाचेगिरीत मोडते. अलीकडे हवाई चाचेगिरीला म्हणजे विमाने पळवून नेण्यास सुरुवात झाली आहे. दुसऱ्या महायुद्धामध्ये रशियाने पूर्व जर्मनी, हंगेरी इ. पूर्व यूरोपमधील देश पादाक्रांत केल्यानंतर कम्युनिस्ट राष्ट्रांत राहू न इच्छिणाऱ्या त्या देशांतील काही लोकांनी हवाई चाचेगिरी करण्याचा उपक्रम प्रथम १९४८ साली केला. १९६० मध्ये हा मार्ग अमेरिकेत फरारी लोकांनी माफी मिळविण्यासाठी अनुसरला. तेच तंत्र पॅलेस्टाइन-मुक्तीसाठी व विशेषतः पॅलेस्टाईनच्या दुर्दशेकडे जगाचे लक्ष वेधण्यासाठी, प्रदेश मिळविण्यासाठी, विमान पळव्यांना सोडविण्यासाठी आणि इझ्राएलला मदत करणाऱ्यांना धडा शिकवावा म्हणून स्थापना झालेल्या राजकीय संघटनांनी वापरले. १९७१ मध्ये एक भारतीय विमान पळविण्यात येऊन लाहोरला जाळण्यात आले. काश्मीर समस्येकडे जगाचे लक्ष वेधावे हा त्याचा दर्शनी हेतू होता.

अशा हवाई चाचेगिरीचे गुन्हे प्रमाणाबाहेर वाढल्याने नागरी विमान संघटनेच्या सदस्यांना १९७० मध्ये अशा गुन्ह्यांना आळा घालण्यासाठी अभिसंधी करावा लागला.

वर्ग: महिला संपादनेथॉन
गुमास्ता अधिनियम

**गुमास्ता अधिनियम** दुकाने, व्यापारी संस्था, राहण्याची सोय असलेली हॉटेले, विश्रांतिगृहे, भोजनगृहे, थिएटरे व सार्वजनिक करमणुकीची अथवा मनोरंजनाची इतर ठिकाणे आणि संस्था यांमध्ये काम करणारे सेवक गुमास्ता या संज्ञेखाली मोडतात. या सेवकांसंबंधी व त्यांच्या कामासंबंधी शासनाने गुमास्ता अधिनियम संमत केलेले आहेत.

जगातील बहुतेक देशांत एकूण कामगारवर्गाची स्थिती औद्योगिक क्रांतीपूर्वी हलाखीचीच होती, असा इतिहास आढळतो. औद्योगिक क्रांतीनंतर कामगारवर्गासंबंधीच्या विचारसरणीत आमूलाग्र बदल झाले व कामगारवर्गाची स्थिती झपाट्याने सुधारू लागली. त्यांच्यासाठी विविध कायदेकानू निर्माण झाले. फॅक्टरी अधिनियमांन्वये लहान कारखान्यांतील सेवकांनाही त्यांचा लाभ मिळाला. फॅक्टरीखाली न मोडणाऱ्या परंतु वरीलसारख्या संस्थांमधील सेवकांनाही या सुधारणांचा फायदा मिळावा, म्हणून गुमास्ता अधिनियमांची तरतूद बहुतेक ठिकाणी अमलात येऊ लागली. इंग्लंडमध्ये प्रथम अशा स्वरूपाचा अधिनियम १८८६ मध्ये संमत झाला, तर भारतात प्रथम मुंबई सरकारने १९३९ साली याबाबत अधिनियम केला. या अधिनियमातील दोष दूर करून १९४८ चा शॉप्स अँड एस्टॅब्लिशमेंट्स ॲक्ट संमत करण्यात आला. त्यातही अनेक दुरुस्त्या करण्यात आल्या. १९६१ चा महाराष्ट्र अधिनियम क्र. २६ ने काही कलमे नवीन घातली व आणखी काही महत्त्वाच्या दुरुस्त्या करून हा अधिनियम अधिक कडक केला. असे असले, तरी १९४८ च्या अधिनियमाची संरचना तशीच कायम आहे व त्याच नावाने तो अजूनही संबोधला जातो. किमान दंडाची मर्यादा हे या कायद्याचे वैशिष्ट्य आहे. इतर बहुतेक राज्यांत याच धर्तीवर अधिनियम करण्यात आले आहेत. या अधिनियमांचे उद्देश साध्य करण्यासाठी राज्य सरकारला नियम करण्याचे अधिकार देण्यात आले आहेत.

या अधिनियमांमध्ये साधारणतः वरील संस्थांत काम करणाऱ्या सेवकांचे हक्क व त्यांचे हितसंबंध सुरक्षित ठेवणाऱ्या नियमांची तरतूद केलेली आहे. उदा., सेवकांच्या कामाची व विश्रांतीची वेळ, साप्ताहिक सुटी, वर्षाकाठी त्यांना द्यावयाची पगारी रजा, रोजचे तसेच साप्ताहिक कामाचे तास, जादा कामाचे तास व त्याबद्दलचे वेतन, लहान मुलांच्या व स्त्रियांच्या बाबतीत वेळेचे व कामाच्या स्वरूपाचे बंधन, संस्था उघडण्याच्या व बंद करण्याच्या वेळांवरील बंधन, काम करण्याच्या स्थानातील हवा, प्रकाश यांसारख्या आवश्यक गोष्टींविषयी दक्षता इत्यादी. या सर्व नियमांची अंमलबजावणी करण्यासाठी त्या कायद्यामध्येच यंत्रणेची व उपायांची योजना केली आहे. हे अधिनियम कोणत्या स्थळांना लागू आहेत, त्यांची यादी शासन वेळोवेळी जाहीर करते. तीनुसार त्या त्या स्थळातील संस्थांना संबंधित प्राधिकाऱ्याकडे संस्थेची नोंदणी करावी लागते. त्याचप्रमाणे संस्था उघडण्याच्या व बंद करण्याच्या वेळा, साप्ताहिक सुटी, सेवकवर्ग व त्यांच्या विषयीची माहिती त्याला कळवावी लागते. अधिनियमांचे उल्लंघन करणारे लोक दंडार्ह ठरविले आहेत. या अधिनियमांमुळे सेवकांचे जीवन बऱ्याच अंशी सुखद झाले आहे.

## संदर्भ 
वाव्हळ, रामराव विश्वनाथ, मुंबई दुकाने आणि संस्था कायदा १९४८ आणि महाराष्ट्र दुकाने आणि संस्था नियम १९६१, पुणे, १९६३.

वर्ग: महिला संपादनेथॉन
वर्ग:भारतातील कायदे
वामन दाजी ओक

**वामन दाजी ओक** हे प्राचीन मराठी काव्याचे अभ्यासक आणि संशोधक होते. त्यांचा जन्म रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील हेदवी या गावी झाला व शिक्षण हेदवी आणि रत्‍नागिरी येथे झाले. त्यांनी मॅट्रिकच्या परीक्षेत संस्कृतची जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे शिष्यवृत्ती मिळविली. काही कारणांमुळे पदवी मिळविण्यापूर्वीच शिक्षण सोडून त्यांना शिक्षकाची नोकरी पतकरावी लागली.

*निबंधमाला*कार विष्णुशास्त्री चिपळूणकरांशी मोरोपंतविषयक वादात यशस्वीपणे सामना दिल्यामुळे त्यांना प्रसिद्धी मिळाली. *काव्यसंग्रह* ह्या मासिकात त्यांनी मुक्तेश्वर, वामन पंडित, मोरोपंत इ. अनेक प्राचीन मराठी भाषिक कवींची कविता साक्षेपाने संपादिली आहे. त्यांनी *काव्यमाधुर्य* (१८८४) हा अर्वाचीन मराठी कवितेतील उत्तम वेच्यांचा संग्रह प्रसिद्ध केला. त्यांनी *काव्येतिहाससंग्रह* ह्या मासिकात *नागपूरकर भोसल्यांची बखर* आणि इतर कागदपत्र प्रसिद्ध केले.

*र्ड बेकन ह्यांचे चरित्र* (१८८४), *बाबा नानक* ह्यांचे चरित्र (१८८९), *कादंबरीकथासार, मुद्राराक्षसकथासार, वासवदत्ताकथासार* (सर्व १८८९), *गणपतिनिधनविलाप* (१८८०, ‘सार्वजनिक काका’ गणेश वासुदेव जोशी यांच्यावरील विलापिका) आणि *श्रीमन्माधषनृपनिधन वर्णनात्मक पद्यरत्‍नमाला* (१८८३) ही त्यांची स्वतंत्र ग्रंथरचना आहेत.

प्रौढ भाषा, गाढा अभ्यास आणि चिकित्सक दृष्टी हे त्यांच्या लेखनाचे विशेष. त्यांची कविता जुन्या वळणाची होती. काव्यरत्‍नावलीच्या संपादनकार्यात ते भाग घेत. विविधज्ञानविस्ताराशीही संपादनकार्याबाबत त्यांचा निकटचा संबंध होता. १८९० मध्ये काव्यसंग्रहाचे ते संपादक झाले. आयुष्याच्या अखेरीस रामपूर येथील शाळेत ते शिक्षक होते.

वर्ग:मराठी लेखक
मॅककेली मिलर

**मॅककेली निकोल मिलर** (१४ मे, १९९६ - ) एक अमेरिकन अभिनेत्री आहे. २०१० मधील याबीक मालिका *द गेट्स* मधील दाना मोनोहन आणि २०११ ते २०१५ या कालावधीत कव मालिका *हार्ट ऑफ डिक्सी* मधील रोझ हॅटनबर्गर म्हणून तिच्या किशोरवयीन भूमिकांसाठी ती प्रसिद्ध आहे.

## चरित्र 
मिलरचा जन्म टेक्सास येथे झाला. २००६ मध्ये *डानिका मॅकेलर* अभिनीत दूरचित्रवाणी चित्रपट इन्स्पेक्टर मॉम मध्ये तिची पहिली उल्लेखनीय भूमिका होती. ती काही स्वतंत्र चित्रपटांमध्येही दिसली. २०११ मध्ये, मिलर डिझ्नी सिटकॉम *वेव्हरली प्लेसचे जादूगार* वर तीन एपिसोड स्टंटमध्ये टालियाच्या भूमिकेत दिसला, जेक टी. ऑस्टिनच्या पात्र मॅक्स रुसोच्या प्रेमापोटी.

तिने २०१३ च्या चित्रपट *द आइसमन* मध्ये सह-कलाकार केला, विनोना रायडर च्या मुलीची भूमिका साकारली. २०१४ मध्ये, ती अल्पायुषी सिटकॉम *पार्टनर्स* मध्ये दिसली, तिने केल्सी ग्रामर च्या सावत्र मुलीची भूमिका केली. तिने मॅटी मॅकीबेनसाठी प्रेमाची आवड म्हणून मत्व मालिका *अस्ताव्यस्त* मध्ये पाहुणे म्हणून काम केले. २०१५ मध्ये, तिने सोफियाच्या भूमिकेत *स्क्रीम क्वीन्स* मालिकेत पाहुणे म्हणून काम केले.

## संदर्भ 
वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेत्री
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
महादेवशास्त्री गोविंद कोल्हटकर

**महादेवशास्त्री गोविंद कोल्हटकर** हे एक मराठी ग्रंथकार आणि प्रभावी वक्ते होते. सातारा जिल्ह्यातील वाई येथे जन्म. शिक्षण वाई, पुणे व मुंबई येथे. सरकारी शिक्षणखात्यात त्यांनी अधिकारपदांवर कामे केली. इंग्रजी, मराठी, संस्कृत, ज्योतिष आणि व्याकरण या विषयांचा त्यांचा अभ्यास चांगला होता. शेक्सपिअरच्या *ऑथेल्लो*चे त्यांनी केलेले भाषांतर त्यांच्या मृत्यूनंतर प्रसिद्ध होऊन मान्यता पावले (१८६७). इंग्रजी नाटकाचा मराठीतील हा पहिलाच अनुवाद. याशिवाय शिक्षणखात्यासाठी *कोलंबसाचा वृत्तांत* हे अनुवादित पुस्तकही त्यांनी प्रसिद्ध केले (१८४९) व काही शालोपयोगी कवितांची भाषांतरे-रूपांतरे (उदा., *प्राकृत कवितेचे पहिले पुस्तक*, १८६०) केली.

वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
वर्ग:महिला संपादनेथॉन
वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख