आंतरराष्ट्रीय हवाई प्रवासी वाहतूक संघटन विमानतळ संकेत

**आंतरराष्ट्रीय हवाई प्रवासी वाहतूक संघटन विमानतळ संकेत** तथा **आयकाओ** हा जगातील विमानतळांची ओळख पटवणारा चार अक्षरी-आकडी संकेत आहे.

आंतरराष्ट्रीय नागरी विमानचालन संघटना (आयसीएओ) द्वारे परिभाषित केलेले आणि *आयसीएओ दस्तऐवज ७९१०: लोकेशन इंडिकेटर्स* मध्ये त्रैमासिक स्वरूपात प्रकाशित होणारे हे संकेत विमान वाहतूक नियंत्रण आणि विमान उड्डाण नियोजन यांसाठी वापरले जातात.

या संकेतांचा वापर विमानतळांव्यतिरिक्त इतर विमानचालन सुविधा ओळखण्यासाठी देखील केला जातो; जसे की हवामान केंद्रे, आंतरराष्ट्रीय विमान सेवा केंद्रे  किंवा प्रादेशिक नियंत्रण केंद्रे, इ.

## इतिहास 
आयसीएओ विमानतळ संकेतांच्या शिफारसी २४ मार्च १९५९ रोजी स्वीकारण्यात आल्या आणि त्याच वर्षी १ ऑक्टोबर रोजी त्या अंमलात आल्या.

## आयसीएओ संकेत विरुद्ध आयएटीए संकेत 
आयसीएओ संकेत हे तीन-अक्षरी आयएटीए संकेतांपासून वेगळे असतात. आयएटीए संकेतांचा वापर सामान्यतः विमान वेळापत्रक, आरक्षण आणि बॅगेज टॅगसाठी केला जातो. उदाहरणार्थ, लंडनच्या हिथ्रो विमानतळाचा आयएटीए संकेत *LHR* आहे आणि त्याचा आयसीएओ संकेत *EGLL* आहे.

सहसा आयएटीए संकेत हे विमानतळाच्या किंवा शहराच्या नावावरून घेतले जातात, तर आयसीएओ संकेतांचे वितरण प्रदेश आणि देशानुसार केले जाते. आयएटीए संकेतांच्या तुलनेत आयसीएओ संकेत अधिक विमानतळांना (व्यापक अर्थाने) दिलेले असतात; तसेच आयएटीए संकेत कधीकधी रेल्वे स्थानकांनाही दिले जातात. आयसीएओ संकेतांची निवड करण्याचे अधिकार अंशतः प्रत्येक देशातील प्राधिकरणांना सोपवलेले असतात, तर आयएटीए संकेतांना कोणतीही भौगोलिक रचना नसल्यामुळे त्यांचा निर्णय मध्यवर्ती स्तरावर आयएटीए द्वारेच घेतला जातो.

## संकेत 
आयसीएओ संकेतातील पहिली एक किंवा दोन अक्षरे देश किंवा देशाचा मोठा प्रदेश दर्शवतात; उर्वरित अक्षरे विमानतळ ओळखण्यासाठी असतात, उदा., लंडनच्या हिथ्रो आंतरराष्ट्रीय विमानतळाचा आयसीएओ संकेत *EGLL* आहे, ज्यातील *EG* हे तो विमानतळ युनायटेड किंगडममध्ये असल्याचे दर्शवते. याउलट, आयएटीए संकेतांतून भौगोलिक संदर्भाची माहिती मिळत नाही. उदाहरणार्थ, याच विमातळाचा आयएटीए संकेत *LHR* आहे, परंतु  *LHV* हा युनायटेड स्टेट्समधील पेंसिल्व्हेनिया राज्यातील लॉक हेवन येथील विल्यम टी. पायपर मेमोरियल विमानतळ आहे. तरी सारखे दिसणारे संकेत असले तरी त्यांचा एकमेकांशी संबंध नसतो.

राजकीय किंवा प्रशासकीय कारणांमुळे आयसीएओ संकेतांच्या प्रादेशिक संरचनेत काही अपवाद आहेत:

फॉकलंड बेटांवरील आरएएफ माउंट प्लेझंट या विमानतळाला *EGYP* हा संकेत देण्यात आला आहे. यावरून हा विमानतळ युनायटेड किंग्डममध्ये असल्यासारखे वाटते, परंतु जवळच असलेल्या नागरी पोर्ट स्टॅनले विमानतळाला *SFAL* हा संकेत दिला आहे, जो दक्षिण अमेरिकेच्या संकेतांशी सुसंगत आहे.

सेंट पिएर आणि मिकलॉन हे फ्रांसच्या नियंत्रणाखाली असल्याने तेथील विमानतळांना युरोपप्रमाणेच *LFxx* हे संकेत दिले आहेत.

कोसोवोला *BKxx* हा संकेत देण्यात आला आहे. ज्यामुळे तो त्याच्या भौगोलिक शेजाऱ्यांच्या (*Lxxx*) ऐवजी ग्रीनलँड आणि आइसलँडसोबत गटात येतो.

जेरुसलेम आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला *LLJR* (इस्रायल) आणि *OJJR* (जॉर्डन) असे दोन्ही संकेत दिले गेले होते. कालांतराने हा विमानतळ बंदच पडला.

२०२६ मध्ये सुरू होणाऱ्या वेस्टर्न सिडनी विमानतळाचा आयसीएओ संकेत *YSWS* हा आहे. ऑस्ट्रेलियामध्ये दुसरे अक्षर सहसा विमानतळाच्या फ्लाईट इन्फॉर्मेशन रिजनशी संबंधित असते.

कॅनडा आणि अमेरिकेच्या मुख्य भूभागातील अनेक विमानतळांचे आयसीएओ संकेत हे त्यांच्या तीन-अक्षरी आयएटीए संकेतांच्या पुढे फक्त भौगोलिक उपसर्ग लावून तयार केले आहेत (उदा. *YEG* आणि *CYEG* हे दोन्ही एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळासाठी आहेत, तर *IAD* आणि *KIAD* हे वॉशिंग्टन डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळासाठी आहेत). हे साम्य अलास्का (*PAxx*), हवाई (*PHxx*) किंवा अमेरिकेच्या इतर प्रदेशांना लागू होत नाही. उदाहरणार्थ, माउइ येथील काहुलुई विमानतळाचा आयएटीए संकेत *OGG* आहे तर आयसीएओ संकेत *PHOG* आहे.

आयसीएओ विमानतळ संकेत *I, J, X,* किंवा *Q* या अक्षरांनी सुरू होत नाहीत. तथापि, मंगळावरील जेझेरो क्रेटरला *JZRO* हा विशेष आयसीएओ संकेत देण्यात आला आहे. यावरून काहींनी असा निष्कर्ष काढला की 'J' हे मंगळासाठीचे अक्षर असावे. आयसीएओने अधिकृतपणे तसे जाहीर केलेले नाही. 'I' अक्षराने सुरू होणारे संकेत (Ixx आणि Ixxx) अनेकदा रेडियो बीकन्ससारख्या दिशादर्शन साधनांसाठी वापरले जातात, तर क्यू कोड आंतरराष्ट्रीय रेडियो दळणवळणासाठी राखीव आहे.

रशियामध्ये, 'X' हे लॅटिन अक्षर किंवा त्याचे सिरिलिक प्रतिरूप 'Ь' हे सरकारी, लष्करी आणि प्रायोगिक विमानतळांसाठी वापरले जाते. हे संकेत आयसीएओ संकेतांसारखेच असले तरी ते केवळ देशांतर्गत वापरासाठी आहेत आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वापरले जात नाहीत. *ZZZZ* हा एक आभासी संकेत आहे. हा संकेत आयसीएओ संकेत नसलेल्या विमानतळांसाठी फ्लाईट प्लॅनमध्ये वापरला जातो.

आयसीएओ संकेत वेळोवेळी अद्ययावत केले जातात. उदाहरणार्थ, दक्षिण आफ्रिकेतील जोहान्सबर्ग येथील विमानतळ पूर्वी *जॅन स्मट्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ* म्हणून ओळखला जात असे तेव्हा त्याचा संकेत *FAJS* होता. जेव्हा त्याचे नाव बदलून ओ.आर. टॅम्बो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ झाले, तेव्हा त्याचा आयसीएओ संकेत *FAOR* असा अद्ययावत करण्यात आला.

काही विमानतळांना दोन आयसीएओ संकेत असतात, विशेषतः जेव्हा तो विमानतळ नागरी आणि लष्करी दोन्ही कारणांसाठी वापरला जातो. जर्मनीतील फ्रँकफर्ट विमानतळाला *EDDF* हा संकेत आहे, तर तेथील ऱ्हाईन-मेन वायुसेना तळाला बंद होईपर्यंत *EDAF* हा संकेत होता. बेल्जियममधील ब्रसेल्स विमानतळाचा नागरी भाग *EBBR* आहे, तर मेल्सब्रोक वायुसेना तळाला EBMB हा संकेत आहे. हे दोन्ही विमानतळ एकाच धावपट्टीचा आणि नियंत्रण यंत्रणेचा वापर करतात.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय हवाई प्रवासी वाहतूक