open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
देवप्रिया चॅटर्जी

**देवप्रिया चॅटर्जी** ( ८ जुलै १९७७) ह्या बासरी वादक आहेत. त्या बासरीवर हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत वाजवतात. त्यांची बहीण सुचीस्मिता यासुद्धा बासरी वादक आहेत.

## सुरुवातीचे आयुष्य
देवप्रिया ह्यांचा जन्म प्रयागराज मध्ये झाला. त्यांचे कुटुंब संगीतकार होते. त्यांचे आई-वडील कृष्णा आणि रॉबीन चटर्जी दोघेही गायक आहेत. त्यांनी देवप्रिया आणि त्यांची बहीण सुचीस्मिता ह्यांना बासरी वादन शिकण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. रॉबिन ह्यांच्या कामामुळे त्यांच्या कुटुंबाला काही वर्षे अफगाणीस्तान येथे स्थलांतर करावे लागले. भारतात परत आल्यावर देवप्रिया ह्यांनी पंडित भोलानाथ प्रसन्ना ह्यांच्याकडे बासरी वादनाचे शिक्षण घेतले. काही वर्षांनी त्यांनी पंडित हरिप्रसाद चौरासिया ह्यांच्याकडे बासरी वादनाचे पुढील शिक्षण घेतले. वडिलांचे एक पूर्ण न झालेले स्वप्न त्यांच्या कन्यांनी पूर्ण केले.त्यांचे बासरी वादनाचे प्राथमिक शिक्षण झाल्यावर त्यांना नेदरलॅंड्सच्या भारतीय दूतावासाची न्युफ्फीक शिष्यवृत्ती त्यांना मिळाली. रॉटरडम कॉन्झर्वेटरी येथे त्यांनी जगातल्या विविध संगीत प्रकारांचा अभ्यास केला. त्यांना १९९८ साली उईतव्होएरेंड (सादर करणारा संगीतकार) आणि डोसेनटेन म्युझिकस (संगीत शिक्षक) ह्या विषयांमध्ये त्यांना विशेष योग्यतेचे प्रमाणपत्र मिळाले. भारतात परत आल्यावर, २००१ साली त्यांनी प्रयागराज येथील प्रयाग संगीत समितीमधून संगीत प्रभाकर ही पदवी मिळवली. त्यांच्या कामगिरीसाठी त्यांना रौप्य पदक मिळाले. त्यांनी प्रयाग संगीत समितीमध्ये शिक्षण चालू ठेवले आणि २००५ साली संगीत प्रवीण ही पदवी मिळवली. त्यावेळी देवप्रिया ह्यांना सुवर्ण पदक मिळाले.
## कारकीर्द
१९९५ साली, त्यांनी मुंबईतील संपूर्ण युगल संगीत रात्री ह्या सांगीतिक मैफिलीत पहिल्यांदा आपली कला सादर केली. ह्या कार्यक्रमाचे प्रसारण झाले आणि सादरीकरणासाठी त्यांचे खूप कौतुक झाले. त्यांनी आणि सुचीस्मिता ह्यांनी बासरी वादनाच्या जुगलबंदीचे अनेक एकत्र कार्यक्रम केले आहेत.२०१६ साली देवप्रिया आणि सुचीस्मिता ह्यांना भारतातील प्रसिद्ध ‘बासरी भगिनी’ म्हणून ख्याती मिळाली. त्यांनी ‘सोसायटी फॉर प्रमोशन ऑफ इंडियन क्लासिकल म्युझिक अँड कल्चर अमंग्स्ट द युथ’ ह्या संस्थेमध्ये काम केले. त्या बासरीला हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताचा अविभाज्य भाग समजतात. बासरीला भारतीय इतिहासात महत्त्वाचे स्थान आहे. महाभारतातल्या कृष्णाने सगळ्या जगाला आपल्या बासरीने मंत्रमुग्ध केले होते.देवप्रिया ह्यांना २००८ साली संगीत नाटक अकादमीचा ‘उस्ताद बिसमिल्ला खान युवा पुरस्कार’ मिळाला. त्या आकाशवाणीच्या मान्यता प्राप्त कलाकार आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:हिंदुस्तानी संगीतकार
वर्ग:भारतीय बासरीवादक
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुधा गोखले

**सुधा गोखले** या एक मराठी लेखिका आणि कवियत्री आहेत. 'दंवाचे थेंब' या कवितासंग्रहात त्यांच्या सोळा हिंदी आणि आठ मराठी कविता आहेत. 

## पुस्तके
* दंवाचे थेंब (कवितासंग्रह)
* नवचैतन्य
* मोहतरम्मा ते अम्मा (कास्मीरमधील वास्तव्याचे अनुभव)

वर्ग:मराठी कवयित्री
वर्ग:मराठी लेखिका
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
सुरेंद्र पाल

इवलेसे
**सुरेंद्र पाल** (जन्म २५ सप्टेंबर १९५३) हे हिंदी चित्रपटांमध्ये आणि टीव्ही मालिकांमध्ये काम करणारे एक भारतीय अभिनेता आहेत. त्यांनी *महाभारत* मालिकेत द्रोणाचार्य, *शक्तिमान* मालिकेत तमराज किलविश, *प्रधानमंत्री* मालिकेत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि *देवो के देव: महादेव* मालिकेत तक्ष यासारख्या प्रसिद्ध भूमिका साकारल्या आहेत.

वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शुभम बाल-किशोर व युवा मराठी साहित्य संंमेलन

प्रख्यात साहित्यिक आतिश सोसे यांनी मान्यवर सहकारी मंडळींसोबत दि.१३ सप्टेबर १९९५ रोजी स्थापन केलेल्या आणि पंचवीस वर्षांपासून साहित्य क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या आणि अकोला जिल्ह्यात स्थापन झालेल्या शुभम मराठी बाल,कुमार,युवा व नवोदित साहित्य मंडळ बाल,कुमार, युवा व नवोदित मराठी साहित्य संंमेलन भरवते, सन २०२०पर्यंत अशी ९ संमेलने झाली आहेत. ९ वे शुभम बाल,कुमार,युवा व नवोदित मराठी साहित्य संमेलन, धुळे येथे २०२० सालच्या मार्चमध्ये झाले. सुप्रसिद्ध चित्रपट अभिनेते व साहित्यिक तुषार बैसाने हे संमेलनाध्यक्ष होते.दहावे संमेलन लवकरच आयोजित केले जाणार असल्याची माहिती दिली.
*

## हे सुद्धा पहा 
* साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
लीला ठकार

लीला वसंत ठकार ह्या पूर्वाश्रमीच्या लीला लोणकर यांचा जन्म- ( ३० जून, १९१७ ) मृत्यू- ( १९ ऑगस्ट, २००४ ) सोलापूर येथे झाला. 

## व्यक्तिगत जीवन 
**ली**लाबाईच्या प्राथमिक शिक्षणाची सुरुवात सोलापूर येथे झाली. पण पितृछत्र हरपल्याने त्यांचे कुटुंब पुण्यात येऊन स्थायिक झाले. पुण्याच्या हुजूरपागा शाळेतून लीलाताई मॅट्रिक झाल्या. या शाळेतील शिक्षक व्यवसायास वाहून घेतलेल्या शिक्षकांचे संस्कार त्यांनी आयुष्यभर जतन केले व प्रत्यक्षात आणले. मद्रासला प्रत्यक्ष मॅडम माँटेसरीच्या हाताखाली शिकण्याची संधी त्यांना मिळाली. विवाहानंतर त्या नाशिकला आल्या.

## नोकरी 
नाशिक एज्युकेशन सोसायटीच्या पेठे विद्यालयात शिक्षकी पेशास त्यांनी सुरुवात केली. इंग्रजी व भूगोल हे त्यांचे हातखंडा विषय होते. १९५० मध्ये लीलाताईंची संस्थेच्या ‘शारदा मंदिर’ या शाळेत बदली झाली. त्या काळात नाशिकमधील मुली ‘शारदा मंदिरा’त याव्यात म्हणून त्यांनी नाशिक पिंजून काढले. मुलींना आर्थिक मदत, सवलती देऊन शाळेत शिक्षणाच्या प्रवाहात आणले. घरी बसणाऱ्या मुलींना आकर्षण वाटावे म्हणून चैत्रगौर, हळदीकुंकू, रांगोळी प्रदर्शन, छोट्या-मोठ्या सहली, नाटके बसविणे, विविध स्पर्धांमधून सहभाग, गृहसभा, सामने असे उपक्रम सुरू केले. मुलींची संख्या वाढल्यावर राजे बहादूर वाड्याची जागा कमी पडू लागली. १९५६ मध्ये लीलाताई शाळेच्या मुख्याध्यापिका झाल्या. अधिक जागा मिळविण्यासाठी त्यांचे अथक प्रयत्न सुरू झाले आणि हायस्कूल ग्राऊंडवर शाळेसाठी जागा मिळाली. हा लीलाताईंच्या जीवनातील कार्यपूर्तींचा क्षण होता. अल्पावधीत टिळक पथावर शाळेची सुसज्ज इमारत उभी राहिली. नाशिकमधील उद्योजक सारडा बंधूंनी देणगी दिल्यामुळे शाळेचे नाव बदलून ‘मा. रा. सारडा कन्या विद्या मंदिर’ असे झाले. लीलाताईंच्या नेतृत्वामुळे महाराष्ट्रभर शाळेचे नाव झाले. माध्यमिक शालान्त परीक्षा मंडळाच्या गुणवत्ता यादीत विद्यार्थिनी चमकण्याची सुरुवात लीलाताईंच्याच कारकिर्दीत झाली. समाजसेवेचे संस्कार व्हावेत म्हणून दर रविवारी त्या मुलींना घेऊन पेठ रोड परिसरातील वडारवस्तीत नेत असत. करमणुकीच्या कार्यक्रमांतून विद्यार्थिनी स्वच्छतेचे, साक्षरतेचे संस्कार तेथील स्त्रियांवर, मुलींवर करीत असत. लीलाताईंच्या प्रयत्नातून नाशिक रोड परिसरात शेठ ध. सा. कोठारी कन्याशाळा सुरू झाली. प्रारंभी एका छोट्या बंगल्यात भरणारी ही शाळा आज भव्य इमारतीत भरते व नामवंत शाळा म्हणून ओळखली जाते. 

## कारकीर्द 
१९७१ मध्ये पेठे विद्यालयाचा व संस्थेचा सुवर्ण महोत्सव साजरा झाला. नाशिक एज्युकेशन सोसायटीची नवीन घटना अस्तित्वात आली त्यावेळी ‘शिक्षक मंडळा’च्या पहिल्या अध्यक्षा होण्याचा मान लीलाताईंना मिळाला आणि संस्थेला एका खंबीर नेत्याचे मार्गदर्शन मिळाले. १९७५ मध्ये पेठे विद्यालयाच्या मुख्याध्यापिका म्हणून लीलाताई निवृत्त झाल्या. या निवृत्तीच्या काळातही संस्थेच्या विविध समित्या, नाशिक मधील अनेक सामाजिक, शैक्षणिक संस्थांना सदस्य म्हणून, अध्यक्ष म्हणून त्यांचा मार्गदर्शनाचा लाभ झाला. लीलाताई स्काऊट आणि गाईड संस्थेच्या कमिशनर होत्या.  नाशिक रोडच्या मध्यवर्ती कारागृहाला त्या नेहमी भेट देत असत.

## पुरस्कार 
१९६८ मध्ये ‘राष्ट्रपती पुरस्कार’ प्रदान करून लीलाताईंच्या शैक्षणिक, सामाजिक व सांस्कृतिक क्षेत्रातील कार्यांचा गौरव करण्यात आला. हा पुरस्कार प्राप्त करणाऱ्या नाशिक जिल्ह्यातील त्या पहिल्याच शिक्षिका होत.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी शिक्षिका
जानकी तेंडुलकर

जानकी मोरेश्वर तेंडुलकर यांना आक्का म्हणून ओळखले जाते. आक्कांचा जन्म इ.स. १९१२ मध्ये झाला. राजापूर तालुक्यातील पाथर्डे नावाच्या छोट्याशा खेड्यातल्या सिनकर कुळातील कन्या.

## व्यक्तिगत जीवन 
आक्कांच्या वडिलांचे नाव पर्शराम. ते पोलीस खात्यात होते. त्यांना आठ अपत्ये होती. जानकी आक्का या सगळ्यात मोठ्या. चार इयत्तांपर्यंत शिक्षण झाले व वयाच्या १२-१४ व्या वर्षी लग्न झाले. आक्कांचे यजमान मोरेश्वर यांचे अल्पशा आजाराने निधन झाल्याने आक्का एकुलत्या एक मुलाला कडेवर घेऊन माहेरी आल्या. ते मूलही काळाने ओढून नेले. त्यांचे मामा दिनकर साखळकर आणि राजापूर विद्यालयाच्या मुख्याध्यापकांनी उत्तेजन देऊन त्यांना पुढे शिक्षण घेण्यास सांगितले. कन्याशाळेतून त्या सहावी म्हणजे फायनल परीक्षा उत्तीर्ण झाल्या. एक वर्षात इंग्रजी १ ते ३ इयत्ता इंग्रजी शाळेत करून १९३७ मध्ये आक्का मॅट्रिक झाल्या.

## कारकीर्द 
१९३७ आक्कांनी राजापूर येथील मंदिरात सार्वजनिक हळदीकुंकू समारंभ करून सर्वांना चकित केले. या उपक्रमात त्यांची मैत्री कुसुमताई वंजारे व नाना वंजारे यांच्याशी झाली व अखेरपर्यंत ती टिकली. नंतर काही दिवस या मैत्रिणी वर्धा येथे आश्रमात राहून परतल्या त्या खादीचे व्रत घेऊनच. स्वातंत्र्यासाठी आक्कांनी सत्याग्रहात भाग घेतला. त्यांना अटक होऊन तुरुंगवासही घडला. हिंडलग तुरुंगात त्यांनी आयुर्वेदीय औषधोपचाराचा अभ्यास केला. दोन अडीच वर्षांनी त्या तुरुंगातून सुटल्या. 

## सामाजिक कार्य 
आक्कांनी लांजे येथे कुसुमताई वंजारे यांच्या घरी आरोग्यकेंद्र सुरू केले. आप्पासाहेब पटवर्धन हे त्यांचे गुरू. डिसेंबर  १९४५ ते मे १९४६ या अवधीत सासवड तालुक्यात पिंपळ येथे प्रेमाताई कंटक यांनी स्त्रियांचा शिक्षणवर्ग सुरू केला. आक्का व कुमुदताई रेगे यांनी तेथे शिक्षण घेतले. ग्रामसेवा केंद्रे सुरू झाली. त्यातूनच ४ जून १९४६ रोजी लांजे येथे कस्तुरबा ग्राम केंद्रातर्फे आक्का व कुमुदताईंनी शिक्षण, आरोग्यसेवा प्रचारासाठी कुंभारवाड्यात  व चांभारवाड्यात बालवाड्या सुरू केल्या. मुलांना विहिरीवर आंघोळी घालणे, दात स्वच्छ ठेवणे, कपडे नीटनेटके व स्वच्छ ठेवणे व इतर सवयींचे संस्कार सुरू झाले. कुंभारवाड्यात बालवाडीसाठी इमारत मिळाली. गुराख्यांच्या  मुलांसाठी एक ते चार इयत्तांचा वर्ग एका गोठ्यात सुरू केला. प्रौढ स्त्री-पुरुषांसाठी सुरू केलेल्या शिक्षण वर्गात ३५ ते ४० लोक येत. त्यांना स्वच्छतेचे धडे देण्याबरोबर किरकोळ औषधेही दिली जात. घर व अंगण कसे स्वच्छ राखावे याची प्रात्यक्षिके करून दाखविली जात. जानकी अक्कांच्या भगिनी शांताताई यांनी लांजे येथे आपली संस्था स्थलांतरित केल्यावर या दोघी भगिनी एकत्र येऊन कार्य करु लागल्या.  जानकी आक्कांची सावली बनून अथक काम करून शांताताई कर्करोगाने १८ ऑगस्ट १९८१ रोजी दिवंगत झाल्या. 

## मृत्यू 
जानकी आक्कांचा  कर्करोगाच्या आजाराने  १६ जुलै १९८२ रोजी मृत्यू झाला.

## संदर्भ 
वर्ग:मराठी शिक्षिका
श्रीकांत येळेगावकर

प्रा. डाॅ. श्रीकांत येळेगावकर हे सोलापुरात राहणारे एक मराठी लेखक आहेत. ते 'सोलापूर सोशल असोसिएशन ऑफ आर्ट्‌स अँड कॉमर्स कॉलज'मध्‍ये १९७८ साली राज्‍यशास्‍त्राचे प्राध्‍यापक झाले.. नोकरीत असतानाच त्यांनी १९८६ साली कोल्हापूर विद्यापीठातून राज्‍यशास्‍त्र विषयात डॉक्‍टरेट मिळवली. त्यानंतर काही वर्षांनी ते सोलापूरच्या के.पी. मंगळवेढेकर इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंटचे संचालक व प्राचार्य झाले. डॉ. श्रीकांत येळेगावकर हे  ‘एआयसीटीई’(All India Council for Technical Education)च्या नियमानुसार प्राचार्य पदासाठी पात्र नसल्याची तक्रार विद्यापीठाकडे आली होती. त्याचबरोबर संस्थेच्या लोकांनीही डॉ. येळेगावकर यांच्या विरोधात विद्यापीठाकडे अनेक तक्रारी केल्या होत्या. या तक्रारींनुसार १२ सप्टेंबर २०१८ रोजी सोलापूर विद्यापीठाच्या कुलगुरू डॉ. मृणालिनी फडणवीस यांनी डॉ. येळेगावकरं यांची प्राचार्यपदावर झालेली नेमणूक रद्द केली.  यां आदेशाविरुद्ध येळेगावकरांनी विद्यापीठ व महाविद्यालय न्यायाधीकरणाकडे अपील केले. या केसचा निकाल येळेगावकरांच्या बाजूने लागून ते पूर्ववत प्राचार्यपदावर विराजमान झाले.  या प्रकरणात कुलुगुरूंनी घेतलेल्या चुकीच्या निर्णयाबद्दल न्यायाधीशांनी कुलगुरू डॉ. मृणालिनी फडणवीस यांना वीस हजार रुपयांचा दंड केला.

श्रीकांत येळेगावकर हे 'फॅमिली प्‍लॅनिंग असोसिएशन ऑफ इंडिया' या संस्‍थेचे राष्‍ट्रीय उपाध्‍यक्ष आहेत. ते सोलापूर विद्यापीठ राज्‍यशास्‍त्र परिषदेचे अध्‍यक्ष व सोलापूर विद्यापीठ विद्या परिषदेचे सदस्‍य आहेत. ते सध्‍या सोलापूर शहरातील हिराचंद नेमचंद वाचनालयाचे प्रमुख कार्यवाह म्‍हणूनही कम करतात.

येळेगावकरांची 'निग्रह गांधीवादी मार्शल जाजू', व 'सोलापूरचे स्‍वातंत्र्यलढ्यातील दीपस्‍तंभ' ही पुस्‍तके प्रकाशित झाली आहेत. त्‍यांना अनेक पुरस्‍कारही लाभले आहेत..

## श्रीकांत येळेगावकर यांनी लिहिलेली पुस्तके
* भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील सोलापूरचे दीपस्तंभ 
* निग्रही गांधीवादी मार्शल रामकृष्णजी जाजू 
* वंदनीय व्यक्तिमत्त्वे 
* सोलापूरचे स्वातंत्र्य लढ्यातील दीपस्तंभ 

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
विद्युत दाब

माध्यमातून किंवा वाहकातून विजेचे वाहन प्रवाहित होण्याकरिता जो दाब लागतो किंवा ज्या दाबाने विजेचे वाहन होते तो दाब म्हणजे व्होल्टेज होय.

विद्युत दाब मोजण्याचे एकक वोल्ट आहे
रुबी पर्वतरांग

**रुबी पर्वतरांग** ही अमेरिकेच्या नेव्हाडा राज्यातील एक पर्वतरांगा आहे. ही पर्वतरांग व्हाइट पाइन काउंटीमध्ये असून हम्बोल्ट-तोय्याबे राष्ट्रीय वनांमध्ये  पसरलेली आहे..

याची उंची   कमाल वर पोहोचते.  रुबी डोमच्या शिखरावर.  उत्तरेस सिक्रेट पास आणि पूर्व हम्बोल्ट रेंज आहे आणि तेथून रुबीज दक्षिण-नैत्येकडे सुमारे  आढळतात.पूर्वेस रुबी व्हॅली आहे, आणि पश्चिमेला हंटिंग्टन आणि लॅमोले वेली आहेत. रुबी पर्वत ही उत्तर अमेरिकेतील हिमालयातील स्नोवकॉच्क नावाच्या एका पक्षीची एकमेव श्रेणी आहे. 

सुरुवातीच्या काळात , अन्वेषकांनी मिळवलेल्या माहितीवरून गार्नेटच्या नावावर 'रुबीज'ची नावे ठेवली गेली. श्रेणीचा मध्यवर्ती भाग यू-आकाराच्या कॅन्यन्स, मोरेन, हॅंगिंग व्हॅली आणि स्टीव्ह कोरलेल्या ग्रॅनाइट पर्वत, खडकाळ आणि सर्कस यासह बर्फाच्या युगात हिमनदीचे विस्तृत पुरावे दर्शवितो. ही सर्व वैशिष्ट्ये 12 मैलावरील लॅमोले कॅनियन रोड, राष्ट्रीय फॉरेस्ट सीनिक बाय वे पासून पाहिली जाऊ शकतात, जी लॅमोईल कॅन्यनला  लामोलाइल शहराजवळ जाते. 

वर्ग:नेव्हाडा
लेखिका नाट्य महोत्सव

सन १९९८पासून शुभांगी भडभडे यांची पद्मगंधा प्रतिष्ठान ही संस्था दरवर्षी महिला नाट्य महोत्सव भरवते. २०१२ साली भरलेल्या या नाट्यमहोत्सवात वर्षा देशपांडे लिखित 'दुर्गे दुर्घट भारी', विजया ब्राह्मणकर लिखित 'सोनेरीसांज' आणि सुनंदा साठे लिखित 'एकटा जीव सदाशिव' या नाटकांनी प्रेक्षकांची दाद मिळविली होती.

पहा : साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने.
युवा नाट्य-साहित्य संमेलन

महाराष्ट्र साहित्य परिषदेतर्फे २३ ते २५ डिसेंबर २०११ दरम्यान पहिले राज्यस्तरीय युवा साहित्य-नाट्य संमेलन आयोजित करण्यात आले होते. अच्युत गोडबोले हे या संमेलनाचे अध्यक्ष होते. साने गुरुजी स्मारक समितीच्या सहकार्याने हे संमेलन झाले. पुण्यात झालेल्या ८३ व्या मराठी साहित्य संमेलनानंतर पुण्यभूषण फाऊंडेशनकडून जो ८३ लाख रुपयांचा निधी मसापला मिळाला त्याच्या व्याजातून हाती घेतलेल्या विविध उपक्रमांचाच हे संमेलन एक भाग आहे. महाविद्यालयीन स्तरावर कार्यरत असलेली वाड्मय मंडळे, कलामंडळे, तसेच अन्य उपक्रमांशी हे संमेलन जोडले जाईल असे संमेलनादरम्यान परिषदेचे प्रमुख कार्यवाह प्रा. मिलिंद जोशी यांनी सांगितले. म्हणाले त्यावेळी परिषदेच्या कार्याध्यक्षा डॉ. माधवी वैद्य म्हणाल्या, की ’युवा प्रतिभेला मातृभाषेतील साहित्याकडे आकर्षित करणे आणि नव्या प्रतिभेचा शोध घेणे, या हेतूने मसापने हा युवा साहित्य-नाट्य संमेलनाचा उपक्रम आयोजित केला आहे’.

२रे युवा साहित्य-नाट्य संमेलन सातारा येथे २४-११-२०१३ला झाले.

३रे युवा **नाट्य-साहित्य** संमेलन बारामती येथे २१ मार्च २०१५ रोजी झाले.  अभिराम भडकमकर अध्यक्ष होते. हे संमेलन महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या बारामती शाखेने भरवले होते.

४थे (?) युवा साहित्य-नाट्य संमेलन रविवार दि. ११ मार्च २०१८ रोजी इस्लामपूरला झाले. या संमेलनाच्या अध्यक्षपदी प्रसिद्ध लेखक, कवी, गायक आणि संगीतकार डॉ. आशुतोष जावडेकर होते. हे संमेलन महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या इस्लामपूर शाखेने भरवले होते.

## आणखी युवा साहित्य संमेलने
* अखिल भारतीय मराठी युवा साहित्य संमेलन
* आंबेडकरी युवा साहित्य संमेलन
* कोमसापचे युवा साहित्य संमेलन
* युवा विद्रोही साहित्य संमेलन
* भारतीय युवा साहित्य संमेलन    
* राज्यस्तरीय युवा साहित्य संमेलन
* शाहू, फुले, आंबेडकर आणि मार्क्‍सवादी युवा सांस्कृतिक साहित्य संमेलन
* शाहू, फुले, आंबेडकर मार्क्‍सवादी युवा साहित्य संमेलन

## हे सुद्धापहा 
* साहित्य संमेलने

वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
डायमंड पर्वतरांग

**डायमंड पर्वतरांग** ही पश्चिम अमेरिकेच्या उत्तर नेवाडा मधील भागातील  असून  युरेका आणि व्हाइट पाइन काउंटीच्या सीमेवर एक पर्वतरांग आहे . 

## भूगोल 
या  पर्वत श्रेणीची  कमाल उंची ही 10,631 मीटर आहे. &nbsp;डायमंड पर्वतच्या शिखरावर फूट (3240 मी)  वर असून ही पर्वत रांग नेवार्क व्हॅलीला डायमंड व्हॅलीपासून विभक्त करते. या पर्वतचा विस्तार हा   आहे. फिश क्रीक रेंज, आणि लगतच्या माउंटन बॉय रेंजला यासाठी दक्षिण-पश्चिम डायमंड पर्वत दक्षिण-पश्चिमेस कोन आहे. ब्यूरो ऑफ लँड मॅनेजमेन्ट  हे डायमंड पर्वत रांगांच्या 96% भागावर  देखरेख ठेवते, आणि  (खाजगी मालकीची जमीन इतर 4% आहे). सेंट्रल बेसिन आणि रेंज एकोरिजियनमध्ये उच्च उंचवट्यांचे ठिकाणी  असलेले वैशिष्ट्य म्हणजे वनस्पती आणि जीवजंतू  निवासस्थान होय. 

## प्रवेश 
युरेका शहर हे तीन पर्वतराजीच्या दरम्यान आहे. डायमंड व्हॅली ओलांडून उत्तरेकडील अप्रतिम रस्ते असून त्या रांगेत पश्चिमेकडील भागात प्रवेश करतात. युरेका पासून दक्षिणपूर्व, यूएस 50 दक्षिण डायमंड पर्वत ओलांडते आणि श्रेणीच्या दक्षिण टोकाकडे पूर्वेकडे वळते. 

या पर्वताच्या अर्ध्या श्रेणीच्या लांबीसाठी नेवाडा राज्य मार्ग 892 पूर्वेकडील पायथ्याशी अनुसरण करते. नेवाडा राज्य मार्ग 228 आणि एल्कोला भेट देण्यासाठी नंतर हा रेंजच्या उत्तरेकडील अप्रतिम रस्ता होईल, त्यानंतर हंटिंग्टन व्हॅलीमार्गे. 
कोणतेचनाही|इवलेसे| हिरा पर्वत, हिवाळा 2013

## संदर्भ 
* *नेवाडा*  अटलस *आणि गॅझेटियर*, 2001, पृ. 39 आणि 47 

## बाह्य दुवे 
* 

वर्ग:नेव्हाडा
संजय थुम्मा

**संजय थुम्मा** (२६ एप्रिल, १९७० - ) हा एक भारतीय आचारी आहे. तो एक भारतीय आचारी (शेफ) आणि स्वयंपाकाच्या संकेतस्थळ, व्हेरहवाह डॉट कॉम या संकेतस्थळाचा संस्थापक आहे.  तो युरोप, ऑस्ट्रेलिया आणि उत्तर अमेरिकेतील भारतीय लोकांमध्ये विशेष लोकप्रिय आहे. त्याने २००७ मध्ये सुरू केलेल्या यूट्यूबवरील त्याच्या ऑनलाइन रेसिपी चॅनेलसाठी प्रसिद्ध झाला. या चॅनेलचे १०० दशलक्षपेक्षा जास्त वेळा त्याचे व्हिडीओ बघितले गेले.

## सुरुवातीचे जीवन
संजयचा जन्म हैदराबादमध्ये झाला. तो फक्त ७ वर्षांचा असताना स्वयंपाकात त्याची रुची निर्माण झाली. त्याची आई त्याला स्वयंपाकघरात गुंतवून ठेवत असे जेणेकरून तो आपल्या भावंडांना त्रास देऊ नये. त्याची पहीली पाककृती डोसा आणि स्क्रॅम्बल अंडी होती. जेव्हा त्याची आई काही काळासाठी आजारी होती तेव्हा त्याची स्वयंपाक करण्याची इच्छा वाढली. त्यांने आयएचएम हैदराबाद येथून हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा मिळविला. त्याचे लग्न रागिनीशी झाले आहे, जी एक आचारी आहे. त्याला एक मुलगा आहे.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय आचारी
वर्ग:भारतीय पाककृतींचे आचारी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नेपाळची राज्यघटना

नेपाळची राज्यघटना २०१५ (नेपाळी नाव: नेपालको संविधान २०७२) ही नेपाळची सध्याची राज्य घटना आहे. २० सप्टेंबर २०१५ रोजी लागू झालेल्या घटनेनुसार नेपाळमध्ये राज्य केले जाते. या पूर्वी २००७ सालची अंतरिम घटना बदलून याची सुरुवात झाली.  नेपाळची राज्यघटना ३५ भाग, ३०८ लेख आणि ९ पत्रकांमध्ये विभागली गेलेली आहे. 

## संदर्भ
वर्ग: नेपाळ सरकार
वर्ग: अस्थायी घटना
वर्ग: नेपाळची राज्यघटना
दत्तप्रसाद रानडे

**दत्तप्रसाद रानडे** हे महाराष्ट्रातील एक गजल गायक आहेत.

## संदर्भ  
वर्ग:मराठी गायक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अंबिका नगर

**अंबिका नगर** हे महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यातील पाथर्डी तालुक्यात एक गाव आहे. **अंबिका नगर** हे नगर तालुक्यातील गाव आहे. गावात भव्य मंदिर आहे. गावाची लोकसख्या २९७८ आहे.

## अंबिका नगर या नावासारखीच अन्य गावे
## स्थान
महाराष्ट्र राज्यातील अहमदनगर जिल्ह्यामधील   अहमदनगर  पाथर्डी तालुक्यात  हे गाव असून  गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण अहमदनगर सुमारे ४० कि.मी. अंतरावर आहे.  गावापासून तालुक्याचे ठिकाण खटाव सुमारे २४ कि.मी. अंतरावर आहे. जवळच्याच  गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे ४०८० हेक्टर आहे.

## लोकसंख्या
## अर्थव्यवस्था
## वाहतूक
## रस्ता
गावचा पिन कोड ४१४१०६ आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा गावात आहे. गावात रेल्वे स्थानक नाही.  गाव राष्ट्रीय महामार्गालगत नाही, मात्र राज्य मार्गालगत व जिल्हा मार्गालगत आहे.

## बाजार
गावात दैनिक बाजार व आठवडे बाजार आहेत.  गावात सार्वजनिक वाचनालय आहे.  गावात वर्तमानपत्रे मिळतात..

## पर्यटक स्थान
## प्रमुख रस्ते
गावापासून नगर व पाथर्डी  रस्ता तसेच  असे गावच्या लगत जाण्यासाठीचे प्रमुख जोड रस्ते आहेत.

## अंबिका नगर गावची महसुली गावे
## ग्रामपंचायतीतील समित्या 
१) ग्रामआरोग्य, पोषण, पाणीपुरवठा, स्वच्छता कमिट्या

२) ग्रामदक्षता कमिटी

३) महात्मा गांधी तंटामुक्त कमिटी

४) संत गाडगेबाबा ग्रामस्वच्छता कमिटी

### ग्रामपंचायतीकडून दिल्या जाणाऱ्या सेवा
1)  रहिवाशी दाखला
2)  दारीद्यरेषेखालील दाखला
3)  मृत्यृ  दाखला

4)  वीज ना हरकत दाखला
5)  हयातीचा दाखला
6) नो थकबाकीचा दाखला

7)  लाभ न घेत्तल्याचे प्रमाणपत्र

8)  जन्म-मृत्यृ अनुउपल्बधता प्रमाणपत्र
9)  शौचालयाचा दाखला

10) घरगुती नळ जोडणी अर्ज
11) चांगल्या वर्तणुकीचा दाखला

12) वीज पुरवठा मिळण्याकरिता ना हरकात प्रमाणपत्र
13)  विवाह नोंदीचे प्रमाणपत्र

## ग्रामपंचायत
या ग्रामपंचायतीमध्ये एकूण १५ सदस्यांचे कार्यकारिणी मंडळ आहे. मंडळातील सभासदांसाठी ओ.बी सी. प्रवर्गामध्ये ५ जागा, खुल्या प्रवर्गामध्ये  ९ जागा व अनुसूचित जातिप्रवर्ग मध्ये   जागा अश्या १५ जागा आहेत. पैकी ८ जागा महिलांसाठी राखीव ठेवण्यात आल्या आहेत.

## पशुवैद्यकीय दवाखाना
गावात पशूंच्या उपचारांसाठी एकही दवाखाना नाही.

## हॉंस्पिटल – वैद्यकीय सेवा
गावामध्ये प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र असून गावापासुन सहा कि.मी. अंतरावर मायणी या ठिकाणी प्राथमिक आरोग्य केंद्र आहे.

## सार्वजनिक कार्यक्रम
या गावामध्ये यात्रा,आरोग्य शिबिरे, रक्तदान शिबिरे तसेच इतर सार्वजनिक कार्यक्रम होतात.

## गावातील शाळा
गावाजवळ नवमहाराष्ट्र विद्यालय हे विद्यालय असून येथे इयत्ता ५ वी ते १०वी पर्यंतचे वर्ग आहेत. गावामध्ये एक प्राथमिक शाळाही आहे.

वर्ग:पाथर्डी तालुक्यातील गावे
वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे
टिकटॉक

**टिकटॉक** ( चीनी : 抖 音; ड्यूयन) एक चीनी व्हिडिओ सामायिकरण सोशल नेटवर्किंग सर्व्हिस आहे जी बाईटडन्स यांच्या मालकीची आहे, बीजिंग आधारित कंपनी झांग यिमिंग यांनी २०१२ मध्ये  स्थापन केली होती. याचा वापर शॉर्ट डान्स, लिप-सिंक, कॉमेडी आणि टॅलेंट व्हिडिओ तयार करण्यासाठी केला जातो. २०१७ मध्ये चीनबाहेरील बाजारात आयओएस आणि अँड्रॉईडसाठी अॅप लाँच केला गेला होता. ByteDance प्रथम सप्टेंबर 2016 मध्ये चीन बाजार **Douyin** सुरू करण्ययात आले. 2 ऑगस्ट, 2018 रोजी संगीतासह विलीन झाल्यानंतर ते अमेरिकेत उपलब्ध झाले. टिकटोक आणि डोयिन एकमेकांसारखेच आहेत आणि मूलत: समान अ‍ॅप, तथापि ते चीनी सेन्सरशिप प्रतिबंधांचे पालन करण्यासाठी स्वतंत्र सर्व्हरवर चालतात. अनुप्रयोगाद्वारे वापरकर्त्यांना 3 ते 15 सेकंदात लघु संगीत आणि लिप-सिंक व्हिडिओ आणि 3 ते 60 सेकंदांचे लघु लूपिंग व्हिडिओ तयार करण्याची अनुमती दिली जाते. अ‍ॅप आशिया, अमेरिका आणि जगाच्या इतर भागात लोकप्रिय आहे. टिकटोक चीनमध्ये ड्युयिन म्हणून उपलब्ध आहे; त्याचे सर्व्हर अनुप्रयोग उपलब्ध असलेल्या देशांमध्ये आधारित आहेत.

भारत सरकार ने माहिती सुरक्षेच्या कारणास्तव टिकटॉक व इतर ५९ अॅप्लीकेशन भारतामध्ये प्रतिबंधीत केले आहे.

## संदर्भ
वर्ग:इंटरनेट संस्कृती
बरगंडी कापड

बरगंडी (Burgundi) हा जाड मखमली कापडाचा एका प्रकार आहे. गर्द लाल. किंवा मरून रंगात हे कापड येते. बहुधा रेशमी किंवा क्वचित सुती वा पाॅलिएस्टर प्रकारात हे कापड असते. सूटकेसेसना, गाद्यांना किंवा उशांना या कापडाचा अभ्रा घालतात.  पडदे म्हणूनही बरगंडीचे कापड भिंती-दरवाजे-खिडक्यांना शोभा देते. 

बरगंडी (कापड) बहुधा चीनमधून आयात होते. 

वर्ग:कापड
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
सोलर टेबल लॅम्प

इवलेसे|Solar table lamp
**सौर उर्जेवर चालणारा दिवा** हा नेहमीच्या विद्युत उर्जेवर तसेच सौर उर्जेवर चालू शकणारा विद्युत दिवा होय.

## सौरऊर्जेचा वापर करून कॅप बनवणे
### लागणारे साहित्य
*सोलर पॅनल
*एल ई डी  लाईट 
*कनेटिंग वायर

### साधने
*सोल्डरींग गन आणि मेटल
*पीव्हीसी पाईप 
*टी स्लॉट 
*एल्बो स्लॉट

इवलेसे|Circuit diagram of solar lamp

### सर्किट आकृती
### कनेक्शन
*पाईपचे ९ से.मीचे ७ सामान भाग कापून घ्यावे.
*पाईपचा २९ से.मीचा १ भाग करावा.
*त्या पाईपची जोडणी करून घ्यावी 
*सोलर पॅनलचा +ve एल इ डीच्या +ve  घेणे 
*सोलर पॅनलचा -ve एल इ डीच्या -ve  घेणे

(जर ६ व्होल्टचा एक सोलर पॅनल नसेल तर ३ व्होल्टचे २ पॅनल सिरीज मध्ये जोडून घ्यावे .)

### चाचणी
*टेस्टिंग करताना सोलर पॅनल उन्हामध्ये ठेवावा.लाईट चालू होतोय का हे पाहावे.
*सोलर पानेलचे आउटपुट व्होल्टेज तपासावे.कनेक्शन तपासावे.

### खर्च
*सोलर पॅनल : १६० रुपये 
*पीव्हीसी पाईप : २८ रुपये (२फूट )
*वायर :१५ रुपये 
*टी  स्लॉट : ६० रुपये 
*एल्बो स्लॉट : ७५ रुपये 
*एल इ डी  : १५ रुपये 
*एकूण : ३५३

## संदर्भ
वर्ग:सौर ऊर्जा
विष्णू महेश्वर जोग

विष्णू महेश्वर ऊर्फ दादासाहेब जोग (जन्म : वाई, ६ एप्रिल, १९२७;  - २८ जून २०००) हे एक मराठी स्थापत्य अभियंता (Construction Engineer) होते. वाई गावातून प्राथमिक शिक्षण झाल्यावर ते अधिकच्या शिक्षणासाठी पुण्याला आले. सन १९४९ साली ते पुणे इंजिनिअरिंग काॅलेजातून सिव्हिल इजिनिअरिंगची परीक्षा पास झाले. त्यांनी सुरुवातीला मध्य प्रांतात व नंतर मुंबई इलाख्यात नोकरी केली, पण  त्यांचे चित्त नोकरीत लागले नाही. नोकरीचा राजीनामा देऊन त्यांनी १९५२ साली किरकोळ भांडवलावर स्वतःची स्थापत्य कंपनी उभारली. आज त्या कंपनीचे कामकाज आख्ख्या भारतात चालते. 

दादासाहेब जोग यांच्या कंपनीने रायगड किल्ल्यावर जावयाचा रज्जूमार्ग बांधला आहे. या रोपवेचे उद्घाटन ३ एप्रिल १९९६ रोजी झाले.

वि.म. जोग हे संत ज्ञानेश्वरांचे भक्त होते.  ते रोज ज्ञानेश्वरीचा काहीना काही भाग वाचत असत.

वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म
वर्ग: इ.स. २००० मधील मृत्यू
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
कोल्हुबाई मंदिर

कोल्हुबाई मंदिर ,कोल्हार हे करवीर निवासिनी लक्ष्मी (**कोल्हुबाई**)चे मंदिर आहे.

## पुराण 
## मंदिराची वास्तू 
## इतिहास व माहिती 
## नकाशा 

## चित्रदालन 
## हेसुद्धा पहा 
वर्ग:महाराष्ट्र
राहुल अकेरकर

**राहुल अकेरकर** (१९५८) हा एक भारतीय आचारी (शेफ), उपहारगृहाचा व्यवस्थापक आणि इंडिगोचा संस्थापक आहे. मुंबई शहरात एक युरोपियन जेवणाची संकल्पना असणारे हे हॉटेल १९९९ मध्ये त्याने उघडले.  १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात भारतीय रेस्टॉरंट उद्योगात, राहुल हे पहिल्या काही भारतीय आचारी (शेफ) पैकी एक होते, जे भारतीय पंचतारांकित हॉटेल उद्योगाच्या बाहेर काम करीत होते. त्यांनी भारतात स्वतंत्र जेवणाचे रेस्टॉरंट सुरू केले आणि काळजीपूर्वक चविष्ट पदार्थ आणि उच्च गुणवत्तेच्या सेवेवर लक्ष केंद्रित केले. 

एप्रिल २०१९ मध्ये, राहुल अकेरकर यांनी मुंबईच्या लोअर परेलमध्ये क्वालिया नावाचे नवीन रेस्टॉरंट उघडले. 

## संदर्भ 
वर्ग:भारतीय आचारी
वर्ग:भारतीय पाककृतींचे आचारी
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ट्रॅव्हर्स पर्वतरांग

**ट्रॅव्हर्स पर्वतरांग** ही अमेरिकेच्या युटा राज्यातील एक पर्वतरांग आहे.

सॉल्ट लेक सिटी आणि  प्रोवो महानगर भागात, तसेच डोंगरावर पास येथे ,  दोन शहरे जोडणारे महामार्ग आणि रेल्वे यांचा वापर होतो.

## वर्णन 
[डावे|इवलेसे| लेक माउंटनच्या शिखरावरून उत्तर-ईशान्य दिशेने, मे २००.. फोटो-डावीकडील ओक्विर पर्वत, फोटो-उजवीकडे ट्रॅव्हर्स पर्वत. क्षितीजवरील [सॉल्ट लेक सिटी आणि वॉच रेंज ]]
डावे|इवलेसे| ट्रॅव्हस माउंटनच्या उत्तर-पूर्व अर्ध्या भागामध्ये हॉग पोकळ आणि फोर्ट कॅनियन दर्शवितात, (लोन माउंटन मासीफ ईशान्य दिशेने; फोटो उत्तर फिरविले जाते 45 डिग्री, डावीकडे; आयएसएस फोटो; सप्टेंबर 2005
ट्रॅव्हर्स पर्वत सॉल्ट लेक आणि वॉशॅच फॉल्टच्या प्रोव्हो विभागांमधील सीमा चिन्हांकित करतात आणि या पर्वतामध्ये भूस्खलन सर्वसामान्यपणे आढळून येत आहेत. एकेकाळी सॉल्ट लेक आणि युटा व्हॅलीज या किनारपट्टीवरील बोनाविले लेव्हल आणि किनारपट्टी आणि हिमयुगाच्या तलावातील साठा आता ट्रॅव्हर्स पर्वताच्या सपाट्यात खोदला गेला आहे.

श्रेणीचा पूर्व विभाग (बहुधा ट्रॅव्हर्स माउंटन म्हणून ओळखला जातो) लेही आणि ड्रॅपर शहरांमध्ये विभागलेला आहे. ड्रॅपर भागात सनक्रिस्ट समुदाय आहे, तर लेही भागात ट्रॅव्हर्स माउंटन समुदाय आहे. दोन समुदायांमधील, फ्लाइट पार्क राज्य मनोरंजन क्षेत्र (राज्य उद्यान) श्रेणीच्या वरच्या बाजूला आहे. श्रेणीचा पश्चिम विभाग कॅम्प विल्यम्स नॅशनल गार्ड ट्रेनिंग साइटचा भाग आहे.

रेंजच्या पूर्वेकडील पश्चिमेकडील शेवटच्या टोकावरील दोन स्थाने म्हणजे पॉइंट ऑफ माउंटन आणि स्टीप माउंटन,  .

## पूर्व ट्रॅव्हर्स पर्वत मेगा-भूस्खलन 
नवीन संशोधन ईस्ट ट्रॅवर्स पर्वत पूर्णपणे, माउंटन कॉर्नर कॅनियन बिंदू पासून, प्रत्यक्षात एकच मेगा-दगड, परिसरात 57 किलोमीटर 2, 6.1 दशलक्ष वर्षांपूर्वी 6.5 दरम्यान एक दरड झाली आहे. सूचित . पूर्व ट्रॉव्हर्स पर्वत मध्ये यापूर्वी लिटल कॉटनवुड कॅन्यनच्या दक्षिणेस पर्वतांच्या वरच्या भागाचा समावेश होता आणि लिटिल कॉटनवुड साठाच्या 30.5-26 दशलक्ष जुन्या ग्रॅनिटिक अनाहूत खडकांना ओलांडत होते. जवळच असलेल्या वॉचॅच फॉल्टच्या भूकंपामुळे उद्भवलेल्या भयंकर भूस्खलनाच्या घटनेने पालेओझोइक गाळाचे खडक आताच्या स्थानास सुमारे 16-17 किलोमीटर (10 मैल) पश्चिमेकडे विस्थापित केले.

या कल्पनेचे समर्थन करणारे पुराव्यांच्या अनेक ओळी आहेत. तीव्र घर्षण उष्णतेमुळे उद्भवणारे परिसरातील स्यूडोटाच्यल्टि झोन भूस्खलनाच्या मार्गावर आहेत. पूर्व ट्रॅव्हर्स पर्वत ओलांडून बेडस्ट्रॉकचा व्यापक उल्लंघन संपूर्ण पर्वतावर परिणाम झालेल्या अत्यंत हानिकारक घटनेचा पुरावा आहे.  याव्यतिरिक्त, बॉक्स एल्डर पीक जवळ दरड कोसळलेल्या अवशेषांचे जतन केले गेले होते. अखेरीस, पूर्व ट्रॉव्हर्स पर्वतवर कंकड बनविणारे डिक आहेत, ज्यात वय, पोत आणि खनिजशास्त्रातील लिटिल कॉटनवुड स्टॉकमधील गारगोटीच्या डाइकशी जुळणारे अग्निमय खडकाचे तुकडे आहेत. अशा प्रकारे, लिटल कॉटनवुड कॅन्यन मधील कंकरीचे डाइक्स हायड्रोथर्मल सिस्टमच्या खालच्या अर्ध्या भागाचे प्रतिनिधित्व करतात, तर या सिस्टीचा वरचा अर्धा भाग भूस्खलनापूर्वी पूर्व ट्रॉव्हस पर्वत बनविणा r्या खडकांमध्ये बसलेल्या गारगोटीच्या सहाय्याने दर्शविला जातो. कित्येक दशलक्ष वर्षांनंतर, भूस्खलन झाले आणि त्यामध्ये ग्रेनाइट धारण करणाऱ्या गारगोटीच्या वरच्या अर्ध्या भागासह वाहून गेले. लिटिल कॉटनवूडच्या घुसखोरीमुळे उद्भवणा r्या दगडांना कमकुवत करणाऱ्या हायड्रोथर्मल बदलांमुळे कदाचित स्लाइड या भागात आली आहे.

## हे सुद्धा पहा 
* यूटा मधील पर्वतांची यादी

## संदर्भ 
*
छत्रपती शाहू महाराज संशोधन, प्रशिक्षण व मानव विकास संस्था

**छत्रपती शाहू महाराज संशोधन,प्रशिक्षण व मानव विकास संस्था (सारथी)** ही संस्था कंपनी कायदा, २०१३ अंतर्गत कलम ८ अन्वये नॉन-प्रॉफिट सरकारी कंपनी म्हणून स्थापन आहे. समाजसुधारक राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज यांच्या नावावरून या संस्थेचे नाव ठेवण्यात आलेले आहे. सारथीची स्थापना मराठा, मराठा-कुणबी, कुणबी-मराठा, कुणबी समुदाय आणि महाराष्ट्रातील कृषीवर अवलंबून असलेल्या कुटुंबांचे सामाजिक-आर्थिक आणि शैक्षणिक विकास करण्यासाठी आणि संस्थेमध्ये क्षेत्रांचा समावेश आहे. संशोधन, सरकारची धोरणे, प्रशिक्षण इ. आणि ग्रामीण जनतेस मार्गदर्शन, विशेषतः जे शेतकरी शेतीवर अवलंबून असतात त्यांच्यासाठी मार्गदर्शन करणे.

## संदर्भनोंदी 
वर्ग:शाहू महाराज
वर्ग:शिक्षण
वर्ग:पुणे
वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
वर्ग:महाराष्ट्र शासन
बालविकासाची संकल्पना

बालविकासाची संकल्पना :-जन्मपूर्व अवस्थेपासून पौगंडावस्थेपर्यंत बालकाचा सर्वांगीण विकास कसा होतो हे शास्त्रीय पद्धतीने अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे बालविकास शास्त्र होय. या शास्त्रात खालील उपविषयांचा समावेश होतो. : -
* बाल वर्तनाच्या अभ्यास पद्धती :- निरीक्षण, आंतरनिरीक्षण, समाजमिती, जीवन वृत्तान्त पद्धती, प्रायोगिक पद्धती वगैरे.      
* बालमानसशास्त्राची व्याप्ती :-     
** बालकाचा जन्मपूर्व विकास-(गर्भधारणा)             
** नवजात अर्भकावस्था-(वय दोन आठवडे ते दोन वर्षांपर्यंत) 
** शैशवावस्था-(वय दोन ते सहा वर्षे
** पूर्व बाल्यावस्था-(वय ६ ते ९ वर्षे)
** उत्तर बाल्यावस्था-(वय ९ ते १२ वर्षे)           

## स्त्रीपुरुषांंधील रंगसूत्रांचे प्रकार 
१)क्ष रंगसूत्रे :-या २३जोड्या स्त्री अंडपेशीत असतात.(क्ष-क्ष)              २) य रंगसूत्रे :- पुरुषांच्या रेत पेशीत (क्ष आणि य) या दोन्ही प्रकारची रंगसूत्रे खालीलप्रमाणे असतात. :  क्ष-क्ष=२२ जोड्या व क्ष-य=१ जोडी.

## संदर्भ 
बाल्यावस्था आणि विकास (पुस्तक, लेखिका - प्रा.सौ.माधवी जयसिंग कळके,  प्रशांत पब्लिकेशन जळगाव, २०१७).

वर्ग:बाल संगोपन
गग्गन आनंद

**गग्गन आनंद** (कोलकाता) हा एक भारतीय आचारी (शेफ) आहे. हा थायलंडच्या बँकॉकमधील प्रगतीशील भारतीय रेस्टॉरंटचा मालक आणि कार्यकारी शेफ आहे.

## जीवनचरित्र
आनंदचा जन्म कोलकाता येथे झाला. त्याचे पालक मूळचे पंजाबी आहेत. सुरुवातीला त्यांना स्वयंपाकापेक्षा संगीताची आवड होती आणि पाककृती कारकिर्दीची सुरुवात करण्यापूर्वी स्थानिक रॉक बँडमध्ये ढोलक वाजवत असे.

त्याने त्रिवेंद्रममधील केटरिंग कॉलेजमध्ये (आयएचएमसीटी कोवलम) (इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेन्ट अँड केटरिंग टेक्नॉलॉजी) शिक्षण घेतले आणि पदविका मिळवल्यानंतर त्यांनी ताज ग्रुपमध्ये प्रशिक्षणार्थी म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. नंतर आनंदने कोलकाता येथे कारकीर्द केटरिंग करण्यासाठी ताज ग्रुप सोडला आणि टॉलीगंगे परिसरातून होम डिलिव्हरी सर्व्हिस चालवली. नंतर ते बँकॉक येथे गेले, जेथे त्यांनी रेड येथे काम केले, जे समकालीन भारतीय पाककृतींमध्ये विशेष होते.

## संदर्भ
वर्ग:भारतीय आचारी
वर्ग:भारतीय पाककृतींचे आचारी
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रमण गंगाखेडकर

**डॉ. रमण गंगाखेडकर** (M.B.B.S., DCH, M.P.H.) (जन्म : १९५९) हे इंडियन काऊंसिल ऑफ मेडिकल रिसर्च या संस्थेच्या साथी आणि संसर्गजन्य रोग विभागाचे राष्ट्रीय प्रमुख होते. ३० जून २०२० रोजी ते सेवानिवृत्त झाले. त्यांना २०२० साली पद्मश्री पुरस्कार जाहीर झाला आहे.

## बालपण आणि शिक्षण
गंगाखेडकर यांचे दहावीपर्यंतचे शिक्षण नांदेड जिल्ह्यातील बिलोली या गावी जिल्हा परिषदेच्या शाळेत झाले. ते दहावीच्या परीक्षेत गुणवत्ता यादीत आले होते. त्यानंतर धर्माबाद येथील लाल बहादूर शास्त्री महाविद्यालयात त्यांनी विज्ञान शाखेत प्रवेश घेतला. बीएससीचे पहिले वर्ष झाल्यावर त्यांनी अंबेजोगाई येथील स्वामी रामानंद तीर्थ शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात एम.बी.बी.एस.च्या अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेतला. तिथे एक वर्ष पूर्ण झाल्यावर त्यांनी औरंगाबादच्या शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात प्रवेश घेतला. तिथेच त्यांनी पदवीचे आणि पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले.
## कारकीर्द
शिक्षण पूर्ण झाल्यावर गंगाखेडकर यांनी हैद्राबाद येथील राष्ट्रीय पोषण संस्थेत काम केले. त्यानंतर त्यांनी  मुंबई येथे  नॅशनल इन्स्टीटयूट ऑफ      इम्युनोहिमेटॉलॉजीमध्ये काम केले. काही काळ  त्यांनी पुण्यातील राष्ट्रीय एड्स संशोधन संस्था (नारी) येथे संचालक पदावर त्यांनी काम केले.

काम केले. पुण्यातील गाडीखाना रुग्णालयात काम करत असताना १९९६ मध्ये त्यांनी ‘महिलांमधील एड्सचा संसर्ग’ या विषयावर शोधनिबंध प्रसिद्ध केला.तसेच १९९८ मध्ये आईकडून बालकाकडे होणारे एड्सचे संक्रमण या विषयी संशोधन केले.  २०२० मधील करोना विषाणूच्या महासाथीमध्ये या रोगाशी लढण्यामध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

त्यांनी अमेरिकेतील जॉन हॉपकिन्स विद्यापीठातून सार्वजनिक आरोग्य या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली.

## पुरस्कार 
वैद्यकीय संशोधन क्षेत्रातील गंगाखेडकर यांच्या कार्याची दखल घेऊन त्यांना इ.स. २०२० सालचा पद्मश्री पुरस्कार घोषित करण्यात आला. हा पुरस्कार दिनांक ८ नोव्हेंबर २०२१ रोजी भारताचे राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते त्यांना प्रदान करण्यात आला.

## संदर्भ आणि नोंदी 
वर्ग:मराठी शास्त्रज्ञ
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
वर्ग:भारतीय डॉक्टर
वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
उदय निरगुडकर

डॉ. उदय निरगुडकर हे टाटा, गोदरेज यांसारख्या कंपन्यांमध्ये २०हून अधिक वर्षे आयटी तज्ज्ञ व मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून काम करीत आले आहेत. ३० ऑक्टोबर २०१७पर्यंत ते  दूरचित्रवाणीच्या झी २४ तास वृत्तवाहिनीचे मुख्य संपादक होते. ते एक पत्रकार, वक्ते आणि लेखक आहेत. 

## निरगुडकरांनी लिहिलेली पुस्तके
* निवडणूक जिंकण्यासाठी सर्व काही (सहलेखक - डाॅ. दिलीप सरवटे)
* महत्त्वाकांक्षी भारत  (अनुवादित, मूळ लेखक नितीन गडकरी, सहअनुवादक संदीप साखरे)
* लोकल ग्लोबल 
* सी.ई.ओ.

(अपूर्ण)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:मराठी पत्रकार
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
लातूर जिल्हा परिषद

**लातूरची जिल्हा परिषद** ही भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्याचे प्रशासन करणारी संस्था आहे. जिल्हा परिषदेची सदस्यसंख्या एकूण ५८ आहे. परिषदेमध्ये, लातूर जिल्ह्यातील १० गावांसाठी एकेक पंचायत समिती आहे. प्रत्येक समितीवर एक सभापती व एक उपसभापती असून काही सदस्य आहेत.

## पंचायत समित्या
## मतदार गट
भादा

## विद्यमान सदस्य
* 2017-22:

## अधिकारी
अ)**विभाग अधिकारी**

आ)**गटविकास अधिकारी**

इ)**तालुका निहाय साहाय्यक गट विकास अधिकारी**

ई)**जिल्हा उप-शिक्षणाधिकारी व तालुका निहाय गटशिक्षणाधिकारी**

उ)**उप कार्यकारी अभियन्ता(बान्धकाम)/उप विभागीय अभियन्ता**

ऊ)**लघु पाटबंधारे उप विभागीय आभियंता**

ए)**वित्त विभाग**

ऐ)**कृषी विभाग**

ओ)**आरोग्य विभाग**

औ)**तालुका आरोग्य अधिकारी**

अं)**पशूधन विकास अधिकारी,पशुसंवर्धन विभाग**

अः) **बाल विकास प्रकल्प अधिकारी यांची माहीती,महिला व बाल विकास विभाग**

## निवडणुका
**२०१७**

## माजी जि.प. अध्यक्ष 
## प्रसिद्ध सदस्य
#सुधाकर तुकाराम श्रृंगारे, माजी खासदार
#धिरज विलासराव देशमुख, माजी आमदार

## हे सुद्धा पहा
* लातूर जिल्हा
* नांदेड जिल्हा परिषद

## संदर्भ
१)http://zplatur.gov.in

२)https://latur.gov.in

वर्ग:लातूर जिल्हा
वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हा परिषद
महामारी रोग कायदा, १८९७

**साथरोग अधिनियम १८९७** हा बुबोनिक प्लेगचा सामना करण्यासाठी प्रथम १८९७ साली बनविला गेला होता. हा कायदा रोग व रोगाचा प्रसार नियंत्रित करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजनांच्या अंमलबजावणीसाठी आवश्यक असणारी विशेष शक्ती शासनाला देते. साथीच्या आजारांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी हा कायदा आहे. 

या कायद्याचा स्वाइन फ्लू, कॉलरा, मलेरिया आणि डेंग्यू सारख्या विविध रोगांचा नियंत्रणात नियमित वापर केला जात आहे. २०१८ मध्ये, गुजरातमधील एका भागात कॉलराचा प्रसार होऊ लागल्याने हा कायदा लागू करण्यात आला. २०१५ मध्ये याचा वापर चंदीगडमध्ये डेंग्यू आणि मलेरियाशी निगडीत करण्यासाठी केला गेला होता आणि २००९ साली पुण्यात स्वाईन फ्लूचा सामना करण्यासाठी याचा वापर करण्यात आला होता. मार्च २०२० पासून, कोरोनाव्हायरस रोगाचा प्रसार मर्यादित करण्यासाठी हा कायदा संपूर्ण भारतभर राबविला जात आहे.

## कायद्यातील तरतुदी
### कलम २ 
* धोकादायक साथीच्या रोगाबाबत विशेष उपाययोजना करण्याचे आणि नियम करण्याची शक्ती.  
* कायद्याच्या सामान्य तरतूदी या रोगाबाबत विशेष उपाययोजनेच्या अंमलबजावणीस प्रतिबंधित करण्यासाठी अपुऱ्या आहेत आशा वेळेस योग्य उपाययोजना करण्यास विशेष अधिकार असलेली शासन नियुक्त सक्षम व्यक्ती सार्वजनिक सूचनेद्वारे अशा तात्पुरत्या नियमांद्वारे लोकांद्वारे पाळल्या साठीच्या सूचना देऊ शकतात.
* या कायद्यांतर्गत केलेल्या कोणत्याही नियमांचे किंवा आदेशाचे उल्लंघन करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीस भारतीय दंड संहितेच्या कलम १८८ नुसार दंडनीय अपराध मानला जाईल.
* कायद्यानुसार कार्य करणाऱ्या शासन नियुक्त सक्षम व्यक्तींना संरक्षण - कायद्यांतर्गत चांगल्या श्रद्धेने केलेल्या कोणत्याही गोष्टीसाठी कोणत्याही व्यक्तीविरुद्ध कोणताही खटला किंवा इतर कायदेशीर कारवाई दाखल होणार नाही.

## कोरोनाव्हायरस उद्रेक २०१९ 
२०१९ - २०२० च्या कोरोनाव्हायरसच्या साथीच्या पार्श्वभूमीवर ११ मार्च २०२० रोजी भारताच्या कॅबिनेट सचिवांनी जाहीर केले की सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांनी साथीच्या रोग अधिनियम १८९७ च्या कलम २ च्या तरतुदींची अंमलबजावणी करावी. याला अनुसरून महाराष्ट्र राज्याने कोविड १९ उपाययोजना नियम २०२० प्रसिद्ध करून राज्यभर लागू केले आहेत.

## संदर्भ
वर्ग:भारतातील कायदे
वर्ग:कोरोनाव्हायरस
वर्ग:इ.स. १८९७
विकास बलवंत शुक्ल

विकास बलवंत शुक्ल (जन्म : १० ऑगस्ट १९५८) हे महाराष्ट्रातल्या चाळीसगाव येथे राहणारे एक मराठी अनुवादक आहेत. त्यांनी गी द मोपासाँ याच्या कथांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

चाळीसगावच्या आनंदीबाई वेंकट हायस्कूलमधून १९७६ साली मॅट्रिक झाल्यावर विकास शुक्ल यांनी पुणे विद्यापीठातून १९७९मध्ये त्यांचे शिक्षण पूर्ण केले. स्टेट बँक ऑफ इंडियात जानेवारी १९७९पासून ते मार्च २०००पर्यंत नोकरी करून ये निवृत्त झाले. चाळीसगावातल्या Anupam Computer & Internetचे ते मालक आहेत. 

आकाशवाणीच्या जळगाव आणि औरंगाबाद केंद्रांसाठी शुक्ल यांनी विविध नभोनाट्ये लिहिली असून ती ध्वनिक्षेपित झाली आहेत. नाटके बसवणे व त्यांत अभिनय करणे, ट्रेकिंग करणे हे त्यांचे छंद आहेत. चाळीसगावच्या रोटरी क्लबचे ते ३०हून अधिक वर्षे सभासद आहेत. अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे सक्रिय सदस्य असलेले विकास बलवंत शुक्ल यांचा जात पात, धर्म, पत्रिका, मुहूर्त अश्या सर्व जुनाट आणि अशास्त्रीय बाबीना कडाडून विरोध आहे. समाजाच्या विरोधाला न जुमानता त्यांनी १९८६ साली आंतरधर्मीय विवाह केला.

## विकास बलवंत शुक्ल यांनी लिहिलेली पुस्तके
* गॉडफादर (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक - मारिया पुझो)
* मोपासाँच्या सर्वश्रेष्ठ कथा, खंड १ व २ (अनुवादित, मूळ फ्रेंच लेखक -गी द मोपासाँ)
* शय्यागृहात (अनुवादित, मूळ पुस्तक : 'इन द बेडरूम', लेखक - गी द मोपासाँ) (इ.स. २०००)

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
दिलीप सरवटे

डाॅ. **दिलीप सरवटे** हे व्यवस्थापन या विषयावर मराठी-इंग्लिशमध्ये लिहिणारे लेखक आहेत. ते स्वतः उद्योजक, व्यवस्थापन सल्लागार व व्यवस्थापन शिक्षक आहेत. हे पुण्यातून ३२हून अधिक वर्षे स्थायिक आहेत. ते सर्टिफाईड मॅनेजमेन्ट कन्सल्टंन्ट (CMC) असून सन १९९८-२००० या काळात 'इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेन्ट कन्सल्टंट ऑफ इंडिया'  (आयएमसीआय)चे राष्ट्रीय अध्यक्ष होते.  त्यांनी ७००हून अधिक प्रकल्पांवर काम केले आहे. ते मॅनेजमेन्ट स्ट्रॅटेजी, उद्योजकता विकास व तत्सम विषयांवर व्याख्याबे देणारे एक प्रसिद्ध वक्ते आहेत.

सरवटे हे मुंबई विद्यापीठाचे इलेक्ट्रिकल इंजिनिअर असून त्यांनी अमेरिकेतून मॅनेजमेन्ट अँड बिझिनेस ॲडमिनिस्ट्रेशन (एमबीए)ची पदवी मिळवली व त्यानंतर पुणे विद्यापीठाची डाॅक्टरेट. ते स्वतः पीएच.डी.चे गाईड असून त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली १२हून अधिक विद्यार्थ्यांनी संशोधन केले आहे. 

सरवटे यांची १०हून अधिक इंग्रजी पुस्तके व ७हून अधिक मराठी पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. 

## पुस्तके
* Advertising, Sales And Distribution Management (काॅमर्स काॅलेजकरिता क्रमिक पुस्तक, इंग्रजी)
* आजारी उद्योग : समस्या व उपाय
* Indian Cases In Marketing Management (इंग्रजी)
* उत्कृष्टतेच्या शोधात : काही भारतीय अनुभव
* उद्योजक बना
* Entrepreneurial Development (काॅमर्स काॅलेजकरिता क्रमिक पुस्तक, इंग्रजी)
* Entrepreneurship Development And Project Management (काॅमर्स काॅलेजचे क्रमिक पुस्तक, इंग्रजी)
* ग्राहक राजा जागा हो
* निवडणूक जिंकण्यासाठी सर्व काही (सहलेखक - डाॅ. उदय निरगुडकर)
* Management Innovation (इंग्रजी)
* Marketing Research.(इंग्रजी)
* सहयोजक बना
* ज्ञानयोजक बना

वर्ग:मराठी लेखक
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
टेरेन्स लुईस (नृत्यदिग्दर्शक)

**टेरेन्स लिवाइस** (१० एप्रिल, १९७५) एक भारतीय नर्तक आणि नृत्यदिग्दर्शक आहे, हा आधुनिक नृत्ये करतो आणि बसवतो. याने डान्स इंडिया डान्स हंगाम १, २ आणि ३ या रियालिटी दूरचित्रवाणी मालिकेत तो नृत्यदिग्दर्शक आणि पंच म्हणून काम केले.

वर्ग:भारतीय नर्तक
वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अध्यात्मोपनिषद

**अध्यात्म उपनिषद** हे उपनिषद् शुक्ल यजुर्वेदाशी संबंधित आहे. नावाप्रमाणेच आत्मतत्त्वाच्या साक्षात्काराचा विषय यात प्रतिपादित केलेला आहे. अजन्मा रूपात हे तत्त्व सर्व चराचर घटकांमध्ये आहे पण प्राणी त्याला जाणत नाहीत हे समजावून ‘सोहम’ आणि ‘तत्त्वमसि’ अशा सूत्रांच्या आधारे शरीर आणि विकारांच्या पलीकडे जाऊन आत्मसाधनेत मग्न राहण्याचा निर्देश दिलेला आहे. स्वप्न-सुषुप्ति अशा अवस्थांच्या पलीकडे जाऊन निर्विकल्प समाधी अवस्थेत परमात्मतत्त्वात लीन होण्याची गोष्ट सांगितलेली आहे. या समाधी अवस्थेस ‘धर्ममेघ’ म्हणून तिच्यात सर्व वृत्तींना लीन करून मुक्ती अवस्था मिळविण्याचा सल्ला दिलेला आहे. जीवनमुक्त अवस्थेचे वर्णन करताना त्या स्थितीत प्रारब्ध कर्म संपून जातात असे समजावून दिलेले आहे परंतु हे स्पष्ट केलेले आहे की ही अवस्था मिळविण्याआधी केलेल्या कर्मांचे प्रारब्धफळ अवश्य भोगावे लागते; इंद्रियवृत्तीप्रमाणेच प्रारब्ध कर्म देखील केवळ देहाभिमान्यांनाच बंधनकारक असते. गुरूच्या शिस्तीचे पालन करून शिष्यास अशी अवस्था प्राप्त झाल्यावर त्याचे प्रतिफल कोणते असते याचे वर्णन करून या औपनिषदिक ज्ञानाच्या हस्तांतरणाची परंपरा यात सांगितलेली आहे.

पहा : 
* अथर्वशिर उपनिषद
* अवधूत उपनिषद
* आत्मपूजा उपनिषद
* आत्मबोध उपनिषद
* आत्मोपनिषद
* आश्रम उपनिषद
* कठरुद्र उपनिषद
* कुंडिका उपनिषद
* कैवल्य उपनिषद
* मुक्तिकोपनिषद

वर्ग:उपनिषदे
अथर्वशिरोपनिषद

**अथर्वशिरोपनिषद** हे उपनिषद अथर्ववेदाशी संबंधित आहे. याच्यात सात कंडिका आहेत. कंडिका क्रमांक १, २, ३ मध्ये देवगणांनी रुद्ररूपात परमात्म सत्तेचा केलेला साक्षात्कार, त्याचे वर्णन आणि स्तुती आहे. रूद्रास आदिकारणरूप, भूत, भविष्य, वर्तमान, पुरुष-अपुरुष-स्त्री, क्षर-अक्षर, गोप्य-गुह्य म्हणले गेले आहे. तोच चराचर जगतास आपल्या वैशिष्ट्यांनी विभूषित करणारा आहे. त्यालाच ओम तसेच अ, उ, म यांच्याही पलीकडचा म्हणले गेलेले आहे. कंडिका क्र. ४, ५ मध्ये त्याला प्रणवरूप म्हणून त्याची वैशिष्ट्ये, क्षमता आणि उपासना यांचे महत्त्व सांगितलेले आहे. सहाव्या कंडिकेत त्याच्यापासूनच सत, रज, तम इत्यादी गुणांची आणि मूळ क्रियाशील तत्त्वाची उत्पत्ती तसेच त्यापासून सृष्टीविकासाचे वर्णन केलेले आहे. सातव्या कंडिकेत उपनिषदाच्या अध्ययनाचे महत्त्व सांगितलेले आहे.

पहा : 
* अध्यात्मोपनिषद
* अवधूत उपनिषद
* आत्मपूजा उपनिषद
* आत्मबोधोपनिषद
* आत्मोपनिषद
* आश्रम उपनिषद
* कठरुद्र उपनिषद
* कुंडिकोपनिषद
* कैवल्योपनिषद
* कौषीतकि ब्राह्मणोपनिषद
* जाबालोपनिषद
* जाबालदर्शन उपनिषद
* द्वय उपनिषद
* नारदपरिव्राजकोपनिषद
* निर्वाण उपनिषद
* मुक्तिकोपनिषद
* क्षुरिका उपनिषद

वर्ग:उपनिषदे
अवधूत उपनिषद

हे उपनिषद् कृष्ण यजुर्वेदीय आहे. या उपनिषदात सांकृतीच्या जिज्ञासेचे समाधान करताना भगवान दत्तात्रेयांनी अवधूत स्थितीच्या स्वरूपाचे आणि श्रेष्ठत्वाचे वर्णन केलेले आहे. अवधूत स्थितीमध्ये कोणत्या प्रकारे श्रेष्ठ तत्त्वात समाविष्ट झाल्याने व्यक्ती धन्य होते याचेही वर्णन केलेले आहे.

पहा : 
* अथर्वशिर उपनिषद
* अध्यात्म उपनिषद
* आत्मपूजा उपनिषद
* आत्मबोध उपनिषद
* आत्मोपनिषद
* आश्रम उपनिषद
* कठरुद्र उपनिषद
* कुंडिका उपनिषद
* कैवल्य उपनिषद
* मुक्तिकोपनिषद

वर्ग:उपनिषदे
आत्मबोधोपनिषद

हे उपनिषद् ऋग्वेदाशी संबंधित आहे. यालाच ‘आत्मप्रबोध उपनिषद’ असेही म्हणतात. या उपनिषदात दोन अध्याय आहेत. 
पहिल्या अध्यायात ओंकाररूपी नारायणास नमस्कार करून हृदयास ब्रह्मपूर आणि स्वप्रकाशित म्हटलेले आहे. हृदयात आणि सर्वत्र ‘प्रज्ञारूप’ - प्रज्ञानेत्र चेतनाचा निवास सांगितलेला आहे. ह्या ज्ञानाचे महत्त्व तसेच त्याच्या प्रभावामुळे अमरलोकात स्थान प्राप्त होण्याची गोष्ट सांगितलेली आहे.
दुसऱ्या अध्यायात आत्मसाक्षात्कारी साधकांच्या अनुभूतींचा उल्लेख आहे. उसाच्या रसातील साखर आणि समुद्राच्या लाटांची उपमा देऊन ब्रह्म, जगत आणि जीव यांची अवस्था समजावून दिलेली आहे. आत्मानुभूतीच्या ह्या अवस्थेत सर्व लौकिक संबंधांचे तसेच भेदभावाचे अस्तित्त्व संपून जाण्याची आणि जीवन्मुक्तावस्था प्राप्त होण्याची गोष्ट सांगितलेली आहे.

पहा : 
* अथर्वशिर उपनिषद
* अध्यात्म उपनिषद
* अवधूत उपनिषद
* आत्मपूजा उपनिषद
* आश्रम उपनिषद

वर्ग:उपनिषदे
आत्मोपनिषद

हे उपनिषद् अथर्ववेदाशी संबंधित आहे. नावाप्रमाणेच ह्या उपनिषदात आत्मतत्त्वाच्या निरनिराळ्या अवस्थांचे – आत्मा, अंतरात्मा आणि परमात्मा - स्पष्टीकरण केलेले आहे. शरीर आणि इंद्रियांमध्ये सक्रिय असलेल्या चैतन्यास ‘आत्मा’; प्रकृतीचे विविध घटक, पंचतत्त्व इत्यादींमध्ये संव्याप्त असलेल्या अवस्थेस ‘अंतरात्मा’ आणि या सर्व घटकांच्या पलीकडील चेतनाप्रवाहास ‘परमात्मा’ / ‘ब्रह्म’ म्हटलेले आहे. सूर्य जसा राहूग्रस्त दिसतो पण असत नाही त्याप्रकारे आत्मासुद्धा अज्ञानग्रस्त दिसतो पण असत नाही असे सांगून ऋषीने सूर्यग्रहणाच्या तथ्यासोबतच जीवनाच्या तथ्यास प्रकाशित केलेले आहे. दोरीस साप समजणे वगैरेंसारखी उदाहरणे देऊन संसाररूपी भ्रम आणि आत्म्याच्या सहज मुक्तावस्थेचा बोध करून दिलेला आहे. ब्रह्म हे सर्व उपमांच्या, संबोधनांच्या आणि शब्दांच्या पलीकडे आहे हे सिद्ध केलेले आहे.

पहा : 
* अथर्वशिर उपनिषद
* अध्यात्म उपनिषद
* अवधूत उपनिषद
* आत्मपूजा उपनिषद
* आत्मबोध उपनिषद
* आरुणिकोपनिषद
* आश्रम उपनिषद
* कठरुद्र उपनिषद
* कुंडिका उपनिषद
* कैवल्य उपनिषद
* मुक्तिकोपनिषद

वर्ग:उपनिषदे
आरुणिकोपनिषद

**आरुणिकोपनिषद** तथा **आरुण्युपनिषद** हे एक सामवेदीय उपनिषद मानले जाते. या उपनिषदात अरुणी ऋषीच्या वैराग्य जिज्ञासेस उत्तर देताना प्रजापती ब्रह्म्याने संन्यासदीक्षित होण्याची सूत्रे सांगितलेली आहेत. संन्यास घेण्यासाठी ब्रह्मचारी, गृहस्थ आणि वानप्रस्थ ह्या तिघांनाच अधिकृत परवानगी दिलेली आहे. संन्याशाच्या यज्ञ-यज्ञोपवीत आदि कर्मकांडांच्या प्रतीकांच्या त्यागाचे मार्मिक स्वरूप उलगडून दाखविले आहे. संन्याशी यज्ञाचा त्याग करीत नाही, तो स्वतः यज्ञरूप बनून जातो; तो ब्रह्मसूत्र त्यागत नाही, त्याचे जीवनच ब्रह्मसूत्र होऊन जाते; तो मंत्र त्यागत नाही, त्याची वाणी मंत्ररूप होऊन जाते - या सर्व महत्त्वपूर्ण सूत्रांना जीवनाच्या अंतरंगात धारण केल्याने तो संन्याशी अर्थात ‘सम्यक रूपाने धारण करणारा ठरतो’. संन्यास ग्रहण करण्याच्या स्थूल कर्मकांडांचाही उल्लेख या उपनिषदात केलेला आहे.

वर्ग:उपनिषदे
आश्रम उपनिषद

हे एक अत्यंत महत्त्वाचे उपनिषद आहे आणि अथर्ववेदाशी संबंधित आहे. या उपनिषदात प्राचीन आश्रम व्यवस्थेचे वर्णन केलेले आहे. ब्रह्मचर्य, गृहस्थ, वानप्रस्थ आणि संन्यास या चार आश्रमांशी संबंधित विविध बाबींचे तसेच नियमांचे, शिस्तीचे संक्षिप्त वर्णन केलेले आहे. ह्या उपनिषदाच्या चार कंडिका किंवा चार खंड चार आश्रमांशी संबंधित आहेत.

पहा : 
* अथर्वशिरोपनिषद
* अध्यात्मोपनिषद
* अवधूत उपनिषद
* आत्मपूजा उपनिषद
* आत्मबोधोपनिषद
* आत्मोपनिषद
* कठरुद्र उपनिषद
* कुंडिकोपनिषद
* कैवल्योपनिषद
* मुक्तिकोपनिषद

वर्ग:उपनिषदे
आत्मपूजा उपनिषद

या उपनिषदात शरीरस्थित आत्मतत्त्वाच्या - आत्मदेवाच्या पूजेची व उपासनेची पद्धत समजावून दिलेली आहे. जीवनातील विविध क्रियाकलापांनाच पूजा-आराधना बनविण्याचे कौशल्य समजावून दिलेले आहे. याद्वारेच मोक्षप्राप्तीचा कल्याणकारी मार्ग प्रशस्त होतो. हे अतिशय छोटे उपनिषद आहे.

पहा : 
* अथर्वशिर उपनिषद
* अध्यात्म उपनिषद
* अवधूत उपनिषद
* आत्मबोध उपनिषद
* आश्रम उपनिषद
* कठरुद्र उपनिषद
* कुंडिका उपनिषद
* कैवल्य उपनिषद
* मुक्तिकोपनिषद

वर्ग:उपनिषदे
कठरुद्र उपनिषद

**कठरुद्र उपनिषद** किंवा **कठश्रुति उपनिषद** हे उपनिषद् कृष्ण यजुर्वेदाशी संबंधित आहे. यालाच ‘कंठरुद्र उपनिषद’ असेही म्हणले जाते. ह्या उपनिषदात देवतांनी ब्रह्मविद्येची जिज्ञासा केल्यावर भगवान प्रजापतींनी संन्यास आश्रमात प्रवेश करण्याच्या विधीसोबतच आत्मतत्त्वाचे विवेचन केलेले आहे. पहिल्या तीन कंडिकांमध्ये संन्यासग्रहणाचा विधी दिलेला आहे. चार ते अकरा या कंडिकांमध्ये संन्यासानंतरच्या विविध नियमांचे वर्णन केलेले आहे. त्यानंतर ब्रह्माचे आणि मायेचे वर्णन करून तन्मात्रांच्या आणि ब्रह्मांडाच्या रचनेचा उल्लेख केलेला आहे. पंच-आत्मा, पंचकोश यांचे मर्म समजावून देऊन परमात्म तत्त्वासच ईश्वर, जीव, प्रमाता, प्रमाण, प्रमेय आणि फळ इत्यादींच्या रूपात स्थापित केलेले आहे. शेवटी या साऱ्या कथोपकथनास वेदांताचे सार म्हणलेले आहे.

वर्ग:उपनिषदे
कुंडिकोपनिषद

हे उपनिषद् सामवेदाशी संबंधित आहे. या उपनिषदाच्या पहिल्या तेरा मंत्रांमध्ये गृहस्थ म्हणून जबाबदाऱ्या पूर्ण झाल्यानंतर संन्यास आश्रमात प्रवेश आणि त्यामधील जीवनचर्या यांची चर्चा केलेली आहे. त्यानंतर संन्याशाच्या अंतर्मुखी साधनांचा उल्लेख केलेला आहे. असे म्हणले आहे की आधी जप-ध्यानाच्या माध्यमातून ब्राह्मी चेतनेच्या अवतरण प्रक्रियेचा बोध करून घ्यावा आणि सर्वत्र त्या आत्मचेतनेच्या रूपाचा अनुभव करावा. त्यानंतर तन्मात्रांच्या संयमाद्वारे अनाहत नादाच्या माध्यमातून जीव चेतनेच्या उन्नयनाची साधना करावी. साधनेच्या या विशिष्ट क्रमाचा स्पष्ट उल्लेख या उपनिषदात केला गेलेला आहे.

वर्ग:उपनिषदे
कैवल्योपनिषद

हे उपनिषद् कृष्ण यजुर्वेदाशी संबंधित आहे. महर्षी अश्वलायन यांच्या जिज्ञासेचे समाधान करताना ब्रह्माजींनी कैवल्यपदाच्या प्राप्तीचे मर्म या उपनिषदात समजावून दिलेले आहे. या ब्रह्मविद्येची प्राप्ती कर्म, धन किंवा संतती यांच्या सहाय्याने अशक्य असल्याचे सांगून तिच्या प्राप्तीसाठी श्रद्धा, भक्ती, ध्यान आणि योग यांचा आश्रय घेण्यास सांगितले आहे. अंतःकरणास खालील अरणी आणि ओंकारास ऊर्ध्व अरणीच्या स्वरूपात वापरून ज्ञानाग्नी प्रज्वलित करून सांसारिक विकारांच्या दहनाचा निर्देश दिलेला आहे. स्वतःस ब्राह्मी चेतनेपासून अभिन्न अनुभव करून सर्वांना स्वतःमध्ये तसेच स्वतःला सर्वांमध्ये अनुभव करीत त्रिदेव, चराचर, पंचमहाभूते इत्यादी सर्वांमध्ये अभेदाच्या स्थितीचे वर्णन केलेले आहे. शेवटी ह्या उपनिषदाच्या अध्ययनाची फलश्रुती सांगितलेली आहे.

वर्ग:उपनिषदे
कौषीतकि ब्राह्मणोपनिषद

हे उपनिषद ऋग्वेदाच्या कौषीतकी ब्राह्मणाचा एक भाग आहे. याच्यात एकूण चार अध्याय आहेत. पहिल्या अध्यायात गौतम (उद्दालक) आणि चित्र यांच्या संवादाद्वारे अग्निहोत्र आणि त्याच्या फलश्रुतीवर प्रकाश टाकून अग्निहोत्र साधकाच्या मरणानंतर “त्याचा जीवात्मा कोणकोणत्या लोकांमध्ये फिरून ब्रह्मलोकात पोहोचतो जिथे अप्सरा त्याचे स्वागत करतात, तिथे एका विचित्र पलंगावर ब्रह्माजी विराजमान असतात, ब्रह्माजी अग्निहोत्र साधकांशी बोलतात, शेवटी तो साधक ब्रह्माजींच्या विशेष विभूतीमुळे त्यांच्यासारखाच होतो” इत्यादी गोष्टींचे वर्णन केलेले आहे. यालाच पर्यंकविद्या असेही म्हणतात. दुसऱ्या अध्यायात प्राणोपासना, आध्यात्मिक-अग्निहोत्र, विविध उपासना, दैवपरिमरातील प्राणोपासना, मोक्षासाठी सर्वश्रेष्ठ प्राणोपासना आणि प्राणोपासनेच्या संप्रदान कर्माचे वर्णन आहे. तिसऱ्या अध्यायात इंद्र-प्रतर्दन संवादाद्वारे प्रज्ञास्वरूप प्राणाच्या श्रेष्ठत्वाचे वर्णन केलेले आहे. चौथ्या अध्यायात अजातशत्रू आणि गार्ग्य यांच्या संवादाद्वारे सर्वप्रथम सूर्य-चंद्र, विद्युत, मेघ, आकाश, वायू, अग्नी, जल, दर्पण, प्रतिध्वनी इत्यादींमध्ये विद्यमान असलेल्या चैतन्यतत्त्वाच्या उपासनेची गोष्ट सांगितलेली आहे आणि शेवटी आत्मतत्त्वाचे स्वरूप आणि त्याच्या उपासनेच्या फलश्रुतीचे प्रतिपादन केलेले आहे.

वर्ग:उपनिषदे