रेझांग ला ची लढाई

**रेझांग ला ची लढाई** , ज्याला नगारी ( **मधील क्रमांक ८ आणि क्रमांक ९ भारतीय चौक्यांची लढाई** म्हणूनही ओळखली जाते) चिनी कथनातील, एक लष्करी प्रतिबद्धता होती जी १८ नोव्हेंबर १९६२ रोजी पश्चिम एल.ए.सी मध्ये चीन-भारत युद्धाच्या दुसऱ्या टप्प्यात झाली होती.

चिनी लोकांसाठी, बांगोंगलुओच्या लढाईत हा एक मोठा लष्करी सहभाग होता (  ), जिथे ११ व्या इन्फंट्री रेजिमेंटच्या प्रबलित तिसऱ्या बटालियनने २ तासांपेक्षा कमी वेळात उत्कृष्ट तोफखान्याच्या गोळीबाराने रेझांग ला काबीज केले.

भारतीय कथेत, १२० भारतीय सैनिकांनी "३,००० हून अधिक चिनी सैनिकांचा" सामना केला आणि लडाखमधील रेझांग लाह या मोक्याच्या पर्वतीय खिंडीचे "यशस्वीपणे रक्षण" केले असे ज्ञात आहे. १६००० उंचीवर लढले., जबरदस्त चिनी सैन्याविरुद्ध, या लढाईत सर्वात मोठ्या लढायांपैकी एक लढाई झाली, ज्यामध्ये भारतीय सूत्रांनी १४०० हून अधिक चिनी लोकांचे बळी घेतले. संरक्षण दलाचे नेतृत्व करणारे मेजर शैतान सिंग यांना त्यांच्या असाधारण शौर्यासाठी मरणोत्तर भारताचा सर्वोच्च लष्करी सन्मान परमवीर चक्र प्रदान करण्यात आले. कंपनीच्या अनेक अधिकारी आणि सैनिकांना मरणोत्तर इतर अनेक पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. ऑक्टोबर १९६२ मध्ये, चीनने अक्साई चिन आणि अरुणाचल प्रदेश (तेव्हाचे नेफा) या वादग्रस्त सीमावर्ती भागात भारतीय प्रजासत्ताकाविरुद्ध मोठ्या प्रमाणात आक्रमण सुरू केले. कमी तयारी असलेल्या आणि कमी संख्येच्या भारतीय सैन्याला या उंचावरील प्रदेशांचे रक्षण करण्याचे काम सोपवण्यात आले. लडाखच्या चुशुल सेक्टरमध्ये स्थित रेझांग ला हा खिंड चुशुल येथील महत्त्वाच्या हवाई पट्टीचे रक्षण करत असताना एक महत्त्वाचा संरक्षण बिंदू बनला.

रेझांग ला चे संरक्षण मेजर शैतान सिंग यांच्या नेतृत्वाखाली कुमाऊँ रेजिमेंटच्या १३ व्या बटालियनकडे सोपवण्यात आले होते. ही बटालियन खिंडीच्या ओसाड, उघड्या कडांवर तैनात होती, पुरेसा तोफखाना आधार किंवा मजबुतीकरण नव्हते.

## लढाई 
१९६२ मध्ये झालेल्या चीन-भारत युद्धादरम्यान, रेझांग ला हे चार्ली "सी" कंपनीच्या  शेवटच्या स्टँडचे ठिकाण होते, ज्यामध्ये १३ कुमाऊं होते, ज्यामध्ये १२० भारतीय सैनिक होते. युद्धाच्या अधिकृत भारतीय इतिहासानुसार, अहिरवाल प्रदेशातील संपूर्ण अहिरांनी बनलेले चार्ली कंपनीचे रेझांग ला पिकेट  उंचीवर तैनात होते. ११ स्पांगगुर गॅपच्या दक्षिणेस किमी, रेझांग ला सारख्याच कड्याच्या रेषेवर. रेझांग ला मध्ये एक कमतरता होती की मध्यस्थी करणाऱ्या वैशिष्ट्यामुळे तोफखान्याच्या ऑपरेशनमध्ये अडथळा निर्माण झाला, ज्यामुळे भारतीय पायदळांना तोफखान्याच्या कव्हरशिवाय काम करावे लागले. जे युद्धात शहीद झाले आणि त्यांच्या कृत्यांसाठी मरणोत्तर भारताचा सर्वोच्च लष्करी सन्मान, परमवीर चक्र, जिंकले.

चिनी लोकांनी मानवी लाटांच्या युक्त्यांचा वापर केला, भारतीय सैन्याच्या जागांवर आठ लाटा पाठवल्या. अखेर, भारतीय जागा ताब्यात घेण्यात आली आणि भारतीय सैन्याला उंच पर्वतीय जागांवर माघार घ्यावी लागली. युद्ध संपल्यानंतर, चिनी लोकांनी त्यांचे शौर्य ओळखले, त्यांनी भारतीय सैनिकांचे मृतदेह ब्लँकेटने झाकले आणि त्यांच्यावर संगीन देखील ठेवले जेणेकरून तात्पुरते कवच उडू नयेत. आदराचे हे चिन्ह अपवादात्मक आहे आणि त्या काळातील पद्धतींपेक्षा वेगळे आहे.

दोन्ही बाजूंना प्रचंड जीवितहानी झाली, जरी दोन्ही देशांमध्ये किती जण ठार झाले यावर मतभेद आहेत. एकूण १२० पैकी ११४ भारतीय सैनिकांनी आपले प्राण गमावले हे सामान्यतः मान्य केले जाते. तथापि, भारतीय सूत्रांचा दावा आहे की केवळ रेझांग लामध्ये १,३०० हून अधिक चिनी सैनिक मारले गेले.

## परिणाम 
रेझांग ला येथील कुमाऊँ रेजिमेंटने केलेले संरक्षण भारतीय लष्करी इतिहासातील एक महत्त्वाचा क्षण म्हणून उद्धृत केले जाते. युद्धादरम्यान त्यांच्या नेतृत्व आणि कृतींसाठी मेजर शैतान सिंग यांना मरणोत्तर परमवीर चक्राने सन्मानित करण्यात आले. कधीकधी या लढाईचे वर्णन आधुनिक युद्धातील शेवटच्या भूमिकेचे एक उल्लेखनीय उदाहरण म्हणून केले जाते. रेझांग ला येथील लढाई एकाच वेळी चालू असताना, गुरुंग हिलची लढाई झाली, जिथे दोन्ही बाजूंनी विजयाचा दावा केला. रेझांग ला आणि गुरुंग हिलच्या लढाया एकत्रितपणे चिनी कथेत बांगगोंगलुओची लढाई म्हणून ओळखल्या जात होत्या.

## वारसा 
[इवलेसे|[रेवाडी येथील रेझांग ला स्मारक.]]
रेझांग ला ची लढाई भारतीय धैर्य आणि दृढनिश्चयाचे प्रतीक आहे. रेझांग ला येथे आणि भारतातील विविध ठिकाणी युद्धात लढलेल्या आणि मृत्युमुखी पडलेल्या सैनिकांच्या शौर्याचे स्मरण करण्यासाठी स्मारके उभारण्यात आली आहेत.  चुशुल येथील रेझांग ला स्मारक १९६३ मध्ये भारतीय सैन्याच्या स्मरणार्थ बांधण्यात आले. 

२०१२ मध्ये, लढाईच्या ५० व्या वर्धापन दिनानिमित्त, माजी सैनिक आणि लष्करी इतिहासकार शहीद सैनिकांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी एकत्र आले आणि पर्वतीय युद्धाचा धडा म्हणून या लढाईचा अभ्यास केला जात आहे. माणूस कसा चांगला मरेल,

 भयानक अडचणींना तोंड देण्यापेक्षा,

 त्याच्या वडिलांच्या अस्थींसाठी,

 आणि त्याच्या देवतांची मंदिरे.रेवाडी येथील रेझांग ला स्मारकावरही हा शिलालेख आढळतो.

## नोट्स 
## संदर्भ 
### उद्धरणे 
### संदर्भग्रंथ 
*  मॅक्सवेल, नेव्हिल (१९७०). इंडियाज चायना वॉर. लंडन: जोनाथन केप. doi:10.2307/40201086. JSTOR 40201086. S2CID 151886230.
* पालित, डी.के. (१९९१). वॉर इन हाय हिमालया: द इंडियन आर्मी इन क्रायसिस, १९६२. लान्सर इंटरनॅशनल. .
* सिंग, अमरिंदर (२०१६). द मान्सून वॉर: यंग ऑफिसर्स रेमिनिस – १९६२ इंडिया-चायना वॉर. रोली बुक्स. ProQuest 1790518802.
* सिन्हा, पी.बी.; अथाले, ए.ए. (१९९२), चीनसोबतच्या संघर्षाचा इतिहास, १९६२ (PDF), इतिहास विभाग, संरक्षण मंत्रालय, भारत सरकार.
* वॉर्टझेल, लॅरी एम. (जुलै २००३), "सैन्य एकवटणे आणि धाडसी कारवाई: चीन-भारत युद्धातील पीएलएचे धडे" (PDF), लॉरी बर्किट; अँड्र्यू स्कोबेल; लॅरी एम. वॉर्टझेल. (संपा.), इतिहासाचे धडे: ७५ व्या वर्षी चिनी पीपल्स लिबरेशन आर्मी, स्ट्रॅटेजिक स्टडीज इन्स्टिट्यूट, पृ. ३४०–३४१, , मूळ (PDF) वरून ५ फेब्रुवारी २०१२ रोजी संग्रहित.
* पीपल्स लिबरेशन आर्मी ॲकॅडमी ऑफ मिलिटरी सायन्सेस (१९९३). 中印边境自卫反击作战史 [चीन-भारत सीमा स्व-संरक्षणात्मक प्रतिहल्ल्याचा इतिहास] (PDF) (चीनी भाषेत (चीन)). बीजिंग: मिलिटरी सायन्स पब्लिकेशन. १० सप्टेंबर २०१६ रोजी मूळ (PDF) वरून संग्रहित. ८ मे २०२५ रोजी पुनर्प्राप्त.

वर्ग:लेह जिल्हा
वर्ग:भारत-चीन युद्धामधील लढाया
वर्ग:काश्मीर संघर्षाच्या लढाया
वर्ग:लडाखचा इतिहास
वर्ग:नोव्हेंबर १९६२ आशियामध्ये
वर्ग:अंतिम प्रतिकार
वर्ग:काश्मीर संघर्षातील चीनचा सहभाग असलेल्या लष्करी कारवाया
वर्ग:१९६० चे दशक जम्मू आणि काश्मीरमध्ये
वर्ग:१९६० चे दशक तिबेटमध्ये
वर्ग:रुतोग काउंटी