Ruko

Rɩtb la rɩɩb kõab teed yaa rɩɩb seglg teed wala laas, laas, laag sẽn na n dɩ n dɩ, la bũmb a taab. B rɩkda rɩɩb n dɩt ne bugum, la b rɩkd bur n dɩtẽ. B geta teed kẽer wa rɩɩb sẽn na n dɩ la rɩɩb b sẽn na n dɩ.

B tõe n maana rɩɩb buud toor-toore. Bũmb kẽer tõe n kɩtame tɩ pemsmã kẽẽ sõma, tɩ kẽer me tõe n tall-a sõma. Zĩis kẽer pa gãd taab ye.

Zĩn-dãmb kẽer ne b kʋɩlse, b tara nus-goabg sẽn maan ne teed sẽn pa tar pemsem, wala makre, b sẽn maand ne bĩisim, la b sẽn maand ne pɛɛla.

Rɩk-n-taag sẽn yaa sõma tara "rɩk-n-taag" sẽn yaa bũmb ning sẽn pak-a wã. Sẽn na yɩl n da wa kɩt tɩ ko-pɛmã sẽn be-a wã yi n sa, b segd n kɩtame tɩ ko-pɛmã pa le yit n yi ye.

### Kibsa
Bãngr-gomdã wilgdame tɩ b ra pa tar bũmb wʋsg n tõe n maan n tɩge. B yãa bõn-naandb nins sẽn deng n be tẽngã zugã, sẽn be yʋʋmd 19 600 ± 400 BC wã, Xianrendong koglgẽ, Jiangxi, Sɩna. Tõe tɩ b ra tũnugda ne bõn-naandgã n dɩtẽ, n maandẽ zĩm-biis sẽn kogl-b b teedã. Harvard University archaeology soaba, Ofer Bar-Yosef yeelame tɩ "y sã n ges bõn-naandsã, y tõe n yãame tɩ b ra be bugum pʋgẽ". Sẽn paase, b tõe n yãka yɛl sẽn tõe n yɩ toor ne nin-buiidã sẽn tũnugd ne b sẽn maan bũmb ninsã. Pipi taab sẽn da be Stone Age wakata pʋgẽ wã ra yaa b sẽn da maan bũmb ning sẽn kɩt tɩ b ra pa tõe n maan bũmb ning b sẽn da tagsd tɩ b sẽn maan bũmb ningã. Sẽn paase, b sã n wa ningd rɩɩbã bugum sẽn yaa wa bugum wall bugum sẽn be tʋʋlg pʋgẽ, b na n kɩtame tɩ b wa ne bugum sẽn ka beẽ wã yaa sẽn tõe n maan tɩ b maneg rɩɩbã ne bĩis bɩ vãs-kãsems n yaool n dɩ, sẽn na yɩl n tall koom sẽn be wãbgã pʋgẽ. Neb wʋsg sẽn pa mi b sẽn tõe n maan woto wã ket n beẽ.

### Dɩlla sẽn yaa bãn

#### Kutu/Kud buudu
B maanda metall piis ne metall sẽn yaa bilfu, bala, a segd n tallda sẽk sõma, la b segd n pa le maand bũmb tɩ b ra wa toeem rɩɩbã yũub ye. [1] Sẽn yɩɩd fãa, b pa tõe n maan bũmb nins sẽn tõe n kɩt tɩ b rɩtẽ wã ye. Wala makre, b tõe n maana b toogã ne sãnem sẽn pa tar pãng n yɩɩd a taabã, n yaool n maneg-a wall n maneg- a ne a to. Baa ne sã n yaa tɩt-tʋʋmd sẽn yaa ne metallã sẽn tar pãng n deegd soogã, b sã n wa paam tɩ b wa kooge, b manesem pa sõma ye, wala b sẽn kẽes-b koomẽ wã, b sã n wa wa wa n wa yɩ wa b sẽn wa n wa n wa wã, b na n sãama b bõn-naandsã wakat ninga.

### Aluminium
Aluminiyõ yaa sãnem-sõngo, tɩ yaa bũmb sẽn tõe n kɩt tɩ bũmb fãa yɩ sõma. Alumini wã yaa b sẽn da maand ne a to wã, la a yaa b sẽn maand ne a toor-toore, la tõe n naag ne sãnda (Ges-y sẽn be kaorengã pʋgẽ) 

Sheet Aluminium yaa aluminium-paal sẽn yaa b sẽn wẽed bɩ b sẽn tigs-a n kõ-a sũ-noogo. A sã n yaa ne sãnem, a tõe n naag-a lame n paas a pãng yĩnga. Sheet aluminium yaa aluminium la b tũnugd ne-a n ningd ko-kẽeng la b ningd-a-la. D tõe n maana bĩng sẽn yaa kãn-kãe bɩ sẽn yaa zĩ-zãen-kãe ne sheet aluminium.

Cast aluminium sẽn yaa bĩng tõe n kɩtame tɩ b lebg bõn-naandg sẽn yaa kãsenga n yɩɩd aluminiim-paalã, la a zemsame ne a sẽn pa zems ne a sẽn yaa a to-to la a sẽn pa tar to-to. Sẽn yaa to-to wã, cast aluminium sẽn pa tar pãng n tõe n maan bũmb nins b sẽn maandã, b pa tõe n maan-a ye. Sẽn paase, yaa ligd sẽn yɩɩd woto. Wala makre, cast aluminium tũnugda ne-a n maand Dutch ramb fʋʋr-rãmba sẽn yaa yãgbã la b maand b bundt pãndã sẽn yaa toogã, la b tũnugda ne b sẽn na n zãad-b ne b nug-n-tɩrsã la b sẽn na yɩl n tall b nusã n yɩ n zãag n yɩɩd b zĩiga.

## Sebtiisi