Gelede

**Gelede** wã maanda "maam-bi-pogs" (awon iya wa), sull sẽn tar pag yaab-rãmba la wẽn-naandb la kʋʋl-pogs nins sẽn be be tẽngã pʋgẽ wã, la pãng la tẽebã pãng sẽn be pagbã pʋgẽ wã.Pa rogem la ma wã bal ye, la yaa sẽn zemsd ne b yel-manesmã sẽn be Yoruba zãma wã pʋgẽ me.  

## Yoruba nebã sẽn tẽed bũmb ninsã pʋgẽ
Zĩ-kãnga sẽn yaa a Gelede wã sigla a Yoruba gom-bi-kãnga: Eso l'aye (Dũni wã yaa yĩn-kɛglem). Woto rat n yeelame tɩ vɩɩmã yaa toogo, tɩ yaa tɩlae tɩ d gũus n ges a yelle, n wilg tɩ d yaa ned sẽn tar tagsg sõma, n waoogd-a la a zemsd ne a taabã. 

## Gelede sẽn yi zĩig ningã
Gʋls-kãsems a yiib n be Gelede sẽn sɩngã wɛɛngẽ, yaa pĩnd wẽndẽ la mitoloji. B sẽn gʋlsd pĩnd wẽndẽ wã, b gomda zĩis a tãabo yelle: Old Oyo, Ketu, la Ilobi. Ketu, sẽn yaa Gelede yɩɩr a ye la a sẽn yaa a yembr n tar kɩbay sẽn wilgd tɩ rĩm a ye n ki, la a kamb a yiibã sẽn yaa kamb a yiibã n zabd ne a naamã. Saam-biig a ye sẽn bãng t'a pa na n paam naamã wã, a yãka yam n na n kʋ a kamb a yiibã. A sẽn wa n bãng a sẽn na n maan bũmb ningã, a wa n maan bũmb a to sẽn na n kɩt tɩ b maan maasg n maan ned sẽn na n yɩ a soab n belg-a. B sẽn yet tɩ b yita tẽn-kãens pʋsẽ wã yaa b sẽn da get a Iya Nla, sẽn yaa Ma-kãsengã, la a sẽn get a ma wã la kamb a yiib sẽn yaa kamb a yiib wã. [ B sẽn da wa n maand bũmb ningã ] 

Yoruba neb wʋsg sẽn gom b sẽn yi wã b sẽn get b sẽn boond tɩ Odu Ifa wã wilgda b sẽn mi b sẽn mi tɩ b yaa b sẽn mi n bãng b sẽn wat n na n maan to-to wã. B gʋlsa Odu Ifa 256, tɩ b fãa pʋgẽ b gʋlsd yɩɩl sẽn boond tɩ ese Ifa. Fãag sẽn yaa to-to wã yaa ned wall rũms sẽn tar zu-loees la b sẽn segd n maan bũmb ning n welg yellã. A An ese Ifa wilgame tɩ Gelede sɩngame ne a Yemoja, "Yama sẽn yaa bõn-naands fãa la bõn-vɩɩs fãa ma". A sẽn maan kibare wã poore, a maana pʋga. A pipi biig yaa bi-ribl sẽn boond t'a Efe (b sẽn boond t"a wãbdã"; a Efe maasgã wilgda yɩɩl la wẽnem sẽn yaa a yʋʋr soabã zʋgã yĩnga. A Yemoja biig a yiib-n-soabã yaa bi-pugl sẽn boond t'a "Gelede" t'a ra yaa gãnd wala a ma. A Gelede ra nong n yɩɩda wa a ma wã. 

A Gelede ne a Efe sẽn kẽ kãadem wã, b pa tõe n dog bi-ribl ye. A Ifa wã sẽn da gomd bũmb ning b sẽn maandã ra wilgame tɩ b segd n maana bũmb a yembr ne b ma wã. A Efe ne a Gelede sẽn wa n maand tʋʋm-kãensã wã, b sẽn wa n wa n yɩɩd ne tɩɩs b zut la b gãneg b nao wã ne ligdã, b sɩngame n dog kamb. Yaa sẽn da yaa to-to wã n kɩt tɩ b lebg n boond tɩ Gelede maskã dansã. 

Kibsa kãngã yaa kibar wʋsg sʋka, sẽn wilgd Gelede sẽn yi zĩig ninga. La b yeelame tɩ Gelede sɩngre tõe n yɩɩ ne b sẽn bas b sull ning sẽn yaa b yaab-rãmbã n lebg b yaab-roogã. [ B sẽn da wa n maand bũmb ningã ] 

## Gelede sullã
Gelede kibsã tara pãng n kɩtd tɩ b zemsd taab taab taab sõma, tɩ yaa rẽ yĩng la pagb la pagb fãa kẽedd taab sʋka. Yaa ne a Iya Nla, sẽn yaa Maam-kãsengã, n kɩt tɩ Gelede sullã neb yaa wʋsg. Yaa rẽ yĩng la b sẽn yet tɩ b yaa ma-rãmb la b yaa b ma wã, la b tẽedame tɩ b sẽn kẽesd b toog nin-buiidã pʋgẽ wã sõngda b pagbã tɩ b paam rogem. Rɩtbã sẽn kẽesd b mens maskã pʋgẽ wã me yaa toor ne taaba, bala b sẽn kẽesd-b b toog maskã pʋgẽ me tõe n kɩtame tɩ b rog n paase. Baa ne rap sẽn pa tar yell kãngã n pakd-b tɩ b pa miẽ tɩ yaa sẽn yaa to-to wã yĩng la b segd n maan woto. 

Sẽn na yɩl n tõog n maan bũmb nins fãa sẽn be Gelede kibsã pʋgẽ wã, Gelede sullã yãkda taoor dãmb, sull dãmb la bãngdb sẽn na n get bũmb nins sẽn be a pʋgẽ wã yelle. Baa ne neb nins sẽn be tẽns a taab pʋsẽ wã sẽn yaa toor-toorã, b sẽn boond b rãmb to-to wã yaa: 

A Iyalase, sẽn yaa maan-kʋʋd-kãsengã, sẽn dat n yeel tɩ "ma wã sẽn yaa wẽnd-doogã"yaa Gelede sull ning sẽn lʋɩt taoorã. A yaa sẽn yaa sõssã taoor soaba sẽn be Iya Nla, tẽngã la Gelde sull sʋka. A Iyalase tʋʋmd sẽn yɩɩd yaa tɩ yɩ ne a sẽn na n kẽ Gelede wẽnd-doogã, Ase. 

A Babalase, maan-kʋʋd kãsmã, sẽn dat n yeel tɩ "maandã ba" yaa Iyalase sẽn yaa rao wã. A sẽn yaa taoor soaba a tʋʋmda yaa a sẽn getẽ tɩ b maandẽ n maandẽ. A yaa Gelede tigis-kãsemsã tigis-n-taag soaba, la a yaa Gelede zug-rɩtbã la futã bãad-n-taar soaba. A Babalase yaa Iyalase sõngo, la a na n paama a Iya Nla ne a ma-rãmbã sẽn tar pãng n kõ-a noor tɩ b yãk-a. 

A Abore, bɩ maan-kʋʋd sẽn yaa rao wã yaa nin-kẽem sẽn yaa kãsem soaba, n sõngd neb nins sẽn baood sõngr tɩ b maan a Zeova raabã. Tẽns kẽer pʋsẽ, b sã n wa paam tɩ b ned wa lebg a Zeova Kaset soaba, b segd n bãnga bũmb wʋsg ne a Zeova tũudmã. 

A Elefe, bɩ humoristã, yaa ned ning sẽn zãad a Efe maskã Gelede kibsã yĩnga. A tʋʋmd yaa a pʋʋsg sẽn na yɩl tɩ b siglgã ra paam laafɩ, la a kɩt tɩ b maan tʋʋm sẽn pa kɩɩsd b taabã, la a yɩ nin-buiidã koɛɛg me. Ned sã n pa be a meng nengẽ, a sã n yeel la a maan bũmb sẽn pa zems ne a taabã, a pa segd n maan ye. Sẽn yɩɩd fãa, yaa yʋʋm kobs-sʋka bɩ sẽn kʋʋl n na n maan yɩɩrã, yaa tɩlae t'a bãng gom-biis nins sẽn be kom-bɩɩsã pʋgẽ wã sõma. 

Arugi, bɩ maskã, rat n yeelame tɩ "gãm-koglg". Rao-kãngã pa segd n yɩ yɩɩl-kãseng bal ye, a segd n bãnga nin-buiidã sẽn gomd kʋdemdã la b sẽn gomd tẽngã kʋ-lɛɛgã sõma, n tõog n wʋm b sẽn gomd to-to wã võore. Yaa pipi kambã bal la b sɩngd n zãms kʋlsgã. B sã n wa tar minimã, b zãmsda kambã tɩ b yeelg b meng maasmã yʋʋmd fãa Gelede kibsã sasa. 

A Onilu, wall a Drumbers, a Gelede yell yaa Gelede mizikã minim dãmba. B sẽn boond tɩ Agberin bɩ b sẽn boond tɩ Chorus wã yaa pagb la rap sẽn yeelgd fu-rɩtgo, tɩ b tõe n yeel tɩ b yaa nin-buiidã. 

## Gãrãnd sẽn yãgd
Baa ne a Gelede waoogr sẽn tõe n yɩ wakat ning fãa yʋʋmdã pʋgẽ (tõnd sẽn na n maan n sõng ned t'a paam vɩɩm sẽn kõn sa, n yɩl tɩ tẽn-kʋdgã ra wa, n kɩt tɩ saag lʋɩ, n paas ninsaal rogem pãnga, n sõng tɩ b tõog n paam pãng sẽn yɩɩd ninsaalb la "ma-rãmba" zabr wakate, la n waoog sẽn ki-bã), yɩɩl-kãseng n be yʋʋmd fãa kibsã sasa. Yaa ne b sẽn get b sẽn maand yɩɩrã la b sẽn maand b sẽn tõe n maan to-to wã la b sẽn get-b to-to. Sẽn yaa kãseng n yɩɩd yɩɩdã, yaa vẽeneg tɩ b na n paama b tigimsã n kõ-b sõngr tɩ pa ned bɩ zakã rãmb ye.Yʋʋmd fãa Gelede kibsã yaa tẽngã sẽn getã n get-a wã n kɩtd tɩ b yaa kãsenga. 

B sã n wa yãk kibsã daar sẽn yaa sõma, tɩ yaa ne bãngre, a Iyalase wã na n wilga a nin-buiidã taoor soab la a nin-kãsems nins sẽn yaa kãsem dãmbã. Rẽ poore, b tʋmda sõss tɩ Gelede sullã neb nins sẽn be tẽngã pʋgẽ wã, bɩ neb nins sẽn tʋmd yɩɩgẽ wã tɩ b lebg n wa b zagsã n tɩ maan kibsã. 

Tʋʋmdã sɩngda ne yʋngo fãa yɩɩl sẽn boond tɩ efe, sẽn tar Efẽ rao wã maskã, sẽn tũnugd ne satir n kõt sũ-noog la zãms nebã. Sẽn na yɩl n bãng tɩ yaa laafɩ la siglgã siglgã sẽn get laafɩ wã yell la a Zeova sẽn getã, pa lingd tɩ yɩɩl wʋsg pʋsẽ b leb n get-b-la ne zãmsg yɛl ye. 

Dãndã poore, neb wʋsg sẽn be wã sã n wa nongẽ, b gãda b gãag n segl b mens n na n wa yɩɩl wĩndgẽ wã. Sẽn na yɩl n paam zãmsg sẽn sɩng ne kom-bɩɩsã, b segd n bãnga b sẽn na n maan to-to n bãng b sẽn na yɩl n tõog n wʋm b gãagã ne b bobã, la b bãng n bãng b sã n na n maan woto, b na n bãngame tɩ b na n yɩɩla a to wã ne b sã n wa maan to-toa wã. 

A Gelede wã kibsã pʋgẽ, b yɩɩla yɩɩl la mizik la b yɩɩl ne gũusgu. B sẽn maand yɩɩlã yaa rao-rãmba, n yeelg maaskoor sẽn tar bõn-naands sẽn tar bõn -naandsã, rat n yeel tɩ rũmsã la nebã, wall b sẽn dɩkd bũmbu, la b sẽn dɩkdã. B sẽn yaa rapã, b leb n maandẽ wa pagbã n na n maan sũ-noog ne b ma wã, n na n noog b sũuri, la b na n kɩtame tɩ b maan bũmb sẽn yaa sõma bɩ sẽn sãamd b mense. Sẽn yɩɩd fãa, b sẽn na n dog kambã, b na n kɩtame tɩ b paam pãng wʋsgo. B tõe n maana b sẽn tõe fãa, b sẽn mi bɩ b sẽn pa mi. 

## Dɩlla la d sẽn na n dɩk n kõ-yã
B zãada maskã ne fu-rɩt sẽn yaa fut sẽn yaa sõma la b sẽn tar to-to. 

"Masg" ning b sẽn boond tɩ Gelede wã yaa gãag n yaa gãag sẽn yaa sõma n yɩɩd, bala a gãagda a zug n tɩg a sẽn tʋgdã neng ne fut sẽn pakd a nengã. A zugã yaa ninsaal zug n paas tɩ b tʋgd n na n yɩɩl n wilg nebã sẽn nong-b n na n maan bũmb ningã. B sã n da tar b zutã, b sã n da maand woto, b sãnda yaa sõma. 

Gelede kibsã pʋgẽ, b tũnugda ne gãndb toor-toore. Sẽn yɩɩd fãa, yaa Ori Eniyan bɩ ninsaal zug. Sõng-kãngã pʋgẽ, b pʋga pʋga a tãab. Neb nins sẽn tar zu-loees ne b zutã, neb nins sẽn pakd b zutã bɩ b sẽn pakd bi-bõonegã, la neb nins sẽn zãad bõn-vɩɩs bɩ bũmbã. Maskã yaa bũmb ning b sẽn nong n maand n wilgd nebã tɩ b yaa a Zeova Kaset rãmba. 

Rẽ poore, yaa Iya, sẽn yaa Ma-kãsengã zugã. Yaa Igi Efe, wall a Efe wã zugẽ. A Oloju Meji wã, yaa maasg sẽn tar nens a yiibu. Eleru, bɩ taoor sẽn tar gãagã. B sẽn da yeelg-a wã, b gomda yɛl toor-toor yelle, wala b sẽn boond tɩ Ritual Bowl Carrier wã, tʋʋm-kãsemsã, tũudum, foto wã la satirã yelle. A pʋgda Onidofoyi zug-n-goamã, bɩ ninsaalg-n-soab a yiibã sẽn be yẽn-goam n loe ne zĩm-gãongã. Ori ninã wall bõn-buudã zug masg la Ori Eranko, wall rũmsã zug masgã. 

Nebã wall zak rãmb maanda b sẽn tõe fãa n kɩt tɩ b zu-loeesã yɩ sõma la b yɩ sũ-noog rãmba. Sẽn yaa to-to wã la b sẽn naag taab n maandã kɩtame tɩ yaa toog tɩ b modgd n maand a Gelede zug-rɩtbã buud-goam n tõog n yɩ to-to. 

B sẽn da pakd b zutã, b wʋsg ra tara b neng tɩ b tõe n maan bũmb sẽn yaa a Zeova Kaset rãmbã yĩnga. 

Babatunde Lawal gʋlsa woto: "Bɩbgã zugẽ yaa futu sẽn yaa wa zugẽ wã ne ninsaal yĩngã. Yaa maskã sẽn be maskã pʋgẽ wã ned sẽn mi a mengã ne a mengã sẽn yaa bũmb ning fãa. Baa ne maskã zugẽ wã sẽn yaa yel-solemd ning sẽn wat ne wã, a zug sẽn be zugẽ wã pa tar sũ-noog ye. Wala makre, a sẽn wilgd tɩ vɩɩmã yaa yel-wẽnd la tɩ ned segd n vɩɩ ne gũusgu". 

A Gelede wã sẽn maan bũmb ning ne b sẽn boond tɩ "Costumes" wã gomda pagbã ne b sẽn yaa b ma wã yell tẽebo. A Gelede fu-rãmba yaa bi-bees bĩng, bĩngd, bĩndbẽ, bĩns sẽn yaa ne ligdã, b bĩnd sẽn yaa ne sãnem, b b bĩng sẽn yaa ne yĩn-gãong la b b bẽnd sẽn yaa n kõ-b. Wala makre, kambã gãagã makda pag sẽn kõt-a bi-riblã bi-beesã, la a sõngd-b lame tɩ b rɩk fu-rɩtgã. Zĩ-kãnga kibsã kibsã yaa sõma n yɩɩd yʋngo kibsã. Yaa woto bala, yʋng pukrã wakate, b sã n yãend futã, b pa tõe n yã ye. 

## Sebtiisi