open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သၟိၚ်ဒစာံ

အခၟမန်ဟွံမွဲတုဲ ပ္ဍဲကာလဂှ် လက္ခယျာဗျူမဒှ်ဒေံဗြဴ အခၟမန်ပ**သၟိၚ်ဒစာံ**ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါပၠန်(၈)ဂိတုရ။

## စုတိ
အမာတ်တယှံက်ဟွံဒးဂၞပ်တုဲ ကဵုအာကော်နၚ်အချေံမန် မဒှ်ဂမာန်ဇကုဂှ်တုဲ အမာတ်တယှံက်ကဵုအချေံမန်ညးၜါ ချပ်ဗ္စာရဏာတုဲ အချေံမန်လုပ်အာ ရပ်ဂွံလက္ခယျာဗျူတုဲ ဂစိုတ်ကၠေံပ္ဍဲကာလဂှ်ရ။ လက္ခယျာဗျူသဂွံဒှ်သၟိၚ်ဒစာံဂိတုတုဲ မဒးချိုတ်စုတိအာရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
သၟိၚ်အချေံမန်

** အချေံမန်** မဂွံဒုၚ်ယၟု** တရာဗညာ** မသ္ပသၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါ(၁၇)သၞာံရ လ္ပာ်ဍုၚ်မုဟ်တၟံတေံလေဝ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်မဇၞော်ကဵုကြဳဇှ်အနုဘဴသန်ဟေၚ်။

## ရာဇဝင်
သၟိၚ်ၜါတၠဝွံ သ္ပသဟာဲဟွံမွဲဝါတ်ဂါတ်ရၚ်သ္ကံတုဲ မသ္ပဒတဴသၟဟ်န်တဴရောၚ်။ သၟိၚ်ဝါရောဝ်ရောဝ်ကဵုသၟိၚ်တရာဗညာညးၜါတၠဝွံ ဒှ်မွဲတုဲအလုံဍုၚ်မန်သီုဖအိုတ်ဂှ်ဗၟာတံမကေတ်လဝ်မသ္ပလဝ်ပွိုၚ်ဇကုဂှ် ညးၜါတၠဂှ် အာဗတိုက်ကေတ်ဖအိုတ်တုဲကလေၚ်ဒှ်ပွိုၚ်မန်သီုဖအိုတ်ပၠန်ရ။

## စုတိစဴသွဝ်
သၟိၚ်အချေံမန်တာရာဗညာသ္ပသၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါ(၁၇)သၞာံတုဲ စုတိစဴအာသွဝ်ရ။ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဒှ်အာတွဵုရးဍုၚ်မုဟ်တၟံပၠန်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
သၟိၚ်မိဂါဒိပ္ပရာဇာ

**မိဂါဒိပ္ပရာဇာ**ပသၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ(၁၅)သၞာံရ။

## ရာဇဝင်
ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဂှ်ဂိတုဇှေ်ပိမံက်တ္ၚဲအၚာကျာ်စေတဳမံက်တဴက္ဍိုၚ်ဗွဲလ္တူပိဘုံဂှ် ကဝ်ခဍောပ်စှေ်ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန် သ္ဂောံညာတ်ကေတ်တုဲ နူသၠုၚ်(၈၀)ဟတ်ဂှ် ဒက်ဇၟော်သၠုၚ်ပတိုန်(၇)ဟတ်ပၠန် ဒှ်အာသၠုၚ်(၈၇)ဟတ်ရ။ ဖျေံထဝ်တၟိ က္ဍိုၚ်ထဝ်မွဲနကဵုရတ်ထပှ်သာ် စဳစတ်လဝ်တ္ၚဲ သၞိၚ်ထဝ်(၁၅)မ၊ သၞိၚ်သြန်(၈၀)မ၊ ကွက်လကဲလဝ်ပ္ဍဲက္ဍိုၚ်တုဲ စေတဳဂမၠိုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒက်ပတန်လဝ်တုဲ သ္ပကုသဵုဒါန်ခမဳသၚ်မသုန်လ္ၚဳကဵုဒါန်ပရိက္ခရာဒစာံတံဂှ်တုဲ ပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်စရိုဟ်ဍာ်ဇိုန်ပိုန်ကဵုသတ္တံညးဂမၠိုၚ်ရ။ 

## စုတိစဴသွဝ်
သၟိၚ်ဝွံပသၟိၚ်(၁၅)သၞာံတုဲ စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
ပညာစိုတ်ဟီုဂှ်မုရော ?

thumb|ဗီု - ပၞောန်ဂၠိၚ်ဂၠိ
ပညာစိုတ်ဟီုဂှ် 
 
ဝေါဟာ "Psychology - ပညာစိုတ်" ဟီုဂှ် စှ်ေကၠုၚ်နူဝေါဟာ ဂရိ "Psyche (သိုက်ခဳ) မၞုံအဓိပ္ပါယ် "စိုတ် Soul (ဟွံ) Mind" သာ်ဝွံကီု၊ "Logos" အဓိပ္ပါယ် "ဝေါဟာ" မၞုံသာ်ဝွံကီုရ။ 

"Psychology - ပညာစိုတ်" ဟီုဗွဲလိက် နကဵုအရေဝ်လိက်ပတ်မ္ဂး ပွမကတ်လ္ၚတ်စိုတ် (ဟွံ) ဝိညာဏ်ရ။ 

ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာနူ ၁၉၉၀ ကဵုကြဴနူ ၁၈၀၀ မ္ဂး ပညာစိုတ်ဂှ် ဒးဒုၚ်ပံက်အဓိပ္ပါယ် "ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ်မဆေၚ်စပ်သၞောတ် သိပ္ပံ ဒဒက်တဴကဵုစိုတ်" သာ်ဝွံနွံရ။ ဟီုကၠးကၠးမ္ဂး "ကတ်လ္ၚတ်ပရေၚ်စိုတ် နကဵုအခိုက်နဲကဲသိပ္ပံကတ်လ္ၚတ်" မွဲရ။

အကြာကြာ ၁၉၂၀ သၟာပညာစိုတ်တအ် ဂွံစတိတ်ဗၠးနူလညာတ် ဗၠေတ်ဗၠေၚ်မတွံဂး "လညာတ်ဒဒက်တဴကဵု မကတ်လ္ၚတ်ဒၟံၚ်စိုတ်" ဟီုဗွဲဗလးမ္ဂး ကၠာနူဂှ် ကတ်လ္ၚတ်ပညာစိုတ်ဟီုဂှ် ဒှ်အယာတ်မာတ်ကသပ်လညာတ် မွဲရ။ အကြာကြာ ၁၉၂၀ ဂှ် ဂွံတိတ်ဗၠးအာနူညးတၞဟ် ထေၚ်ညာတ်ဒၟံၚ်သာ်ဂှ်ရ။ ကိုပ်ကၠာပထမ - သၟာကွတ်တၠသိပ္ပံတအ် လုက်စုက်ကဵု " မုပိုယ်တအ် သ္ၚဳရံၚ်မာန်" ကေုာံ "ညးဂှ်မွဲမှ သ္ၚဳရံၚ်ေကတ်စိုတ်ဟွံမာန်" ။ ဒုတိယ - ဟီုကၠုၚ်ပရူပရာမ္ဂး "စိုတ်ဟီုဂှ်" မတုပ်တဴညံၚ်ရဴထမံက်ထ္ၜးကဵုစိုတ်ဂှ် မဒှ်အရာမွဲမဆက်စပ်တန်တဴဒၟံၚ်ကဵု အရာမတန်တဴဒၟံၚ်ဗၠးဗၠးၜးၜးမွဲ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် ချပ်ဟီုကၠုၚ် စိုတ်ဟီုဂှ် ဒှ်ဗီုဏအ် ဒှ်ဗီုတေံရ။

သၟာသုတေသနဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်ကူချပ်ဂှ်တှ်ေ စိုတ်ဟီုဂှ် လၟေၚ်ဒဒှ်မွဲရ "Mind is a process" ဗီုလဵုကဵုဒှ်ကၠာလေဝ် မွဲတမြိပ်ကာလလဒေါဝ် ၁၉၀၀ ဂှ်မ္ဂး သၟာပညာစိုတ်တအ် ပံက်အဓိပ္ပါယ် ဗွိုက်ကတ်လ္ၚတ်ညးတအ် ဗွဲလောဲလောဲဂှ် "ပွမကတ်လ္ၚတ်အကာဲအရာ" the study of behavior မဒှ်ရ။

ဗီုလဵုကဵုဒှ်ကၠာလေဝ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် စွံအာရီုကဵု မုညးတအ်ညာတ်၊ မိၚ်၊ ကူချပ်တုဲ ဟွံစွံအာရီုကဵု မုညးတအ်ကၠောန်သ္ပရ။ အခါလဵုသ္ၚဳကေတ်အရာ(ဗီု)မဒၠုမတ်မွဲတုဲမ္ဂး ဟီုတဴပၞောန်မတပ်နွံလ္တူဂှ် သာတုဲဂၠိၚ်တူကဵုပၞောန်တပ်နွံသၟဝ်ဂှ်ရ (ၜိုန်ရဇမၠိၚ်ပၞောန်တပ်ဂှ် ဇမၠိၚ်တုပ်ကီုလေဝ်)။ ပိုယ်ပညာစိုတ်တအ် မိက်ဂွံတီ "မုဟိုတ်ညးဂွံညာတ်ဂၠိၚ်ဂှ်ရော၊ ဆအယာမာန်ညးဟီုပ္တိတ်ဂၠိၚ်သၟးဟွံသေၚ်ရ"။ ဟီုဗွဲဗလးမ္ဂး အခါညးမွဲဂှ် ဗဵုရံၚ်ပၞောန်ၜါတၞုၚ်ဂှ်တုဲမ္ဂး ညးတေံဟီုပ္တိတ်ပၞောန်တပ်နွံလ္တူဂှ် ဂၠိၚ်ရ။ ပ္တိတ်ပုစ္ဆာတၚ်သၟာန်ဗီုဏအ်ဂှ် သၟာပညာစိုတ်အ် မိက်ဂွံဂွံသွဟ် ဆအယာမာတ် ဣလဵုဂၠိ၊ ဣလဵုဂၠိၚ် ဟွံသေၚ်၊ မိက်ဂွံတီမုဟိုတ်ညးဂွံဟီုပ္တိတ်ဂၠိၚ်ဂှ်ရောဏောၚ်။ 

ဟိုတ်ဂှ်ရ နဒဒှ်လဒေါဝ်လ္ပာ်တေံ လ္ပာ်ဏအ်ဟွံသေၚ် - ပံက်အဓိပ္ပါယ်ပညာစိုတ်ဂှ် နဒဒှ် "ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ်မၞုံသၞောတ်သၞောဝ်အရာဒဒှ်အကာဲအရာ ကေုာံ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ" ရ။ မွဲနဲပၠန် "ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် အကာဲအရာ ကေုာံ ဆဵုဂဗ နဲမၞုံကဵုသၞောတ်သၞောဝ် " the systematic study of behavior and experience.  

## နိဿဲ
Eight Edition, Introduction to Psychology by Jame W. Kalat
ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်
ခမဳ (၄) ဂကူ

သအာၚ်နူဨဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ ဒှ်ခမဳ နဒဒှ်သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ၊ သြဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ၊ ပဉာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ၊ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ ရဴဝွံ ဥပသမ္ပဒါနွံဒၟံၚ်ပန်သာ် ရ။ 

ပၞောဝ်ကဵုပန်ပြကာဂမၠိုၚ်ဂှ် - 

## ခမဳသရဏဂမနူပသမ္ပဒါ
ညံၚ်ရဴမကဵုအခေါၚ် သ္ပခမဳ နဒဒှ်ဨဟိဘိက္ခု ကုခမဳ ဨဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါဂမၠိုၚ်ကီု ကဵုအခေါၚ်သ္ပခမဳ နကဵုသရဏဂိုမ်ပိရ၊ အတိုၚ်ကျာ်ကဵုလဝ်အခေါၚ် ဒဒှ်ခမဳ နကဵုသရဏဂိုမ်ပိဂှ်ဟေၚ် ညးမဒှ်ကၠုၚ်ခမဳဂှ် ခမဳသရဏဂမနူပသမ္ပဒါ ကော်ဟီုစရ။

## ခမဳသြဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ
ကျာ်တြဲကဵုသြဝါဒ ကုမဟာထေရ်မဟာကဿပ ပိသာ်ပိပြကာ မပတမ်ကဵု "တသ္မာ တိဟ ကဿပ ဨဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ" တုဲ ကဵုအခေါၚ်သ္ပခမဳဂှ် သြဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ မ္ဂးရ၊ ပ္ဍဲသာသနာကျာ်တြဲပိုယ်ဝွံ မဟာထေရ်မဟာကဿပ မွဲဇကုဓဝ်ဟေၚ် ဒှ်ခမဳသြဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါရ။

## ခမဳပဉာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ
ကျာ်တြဲအဃောကွာ်ဒၟံၚ်စၚ်္ကြမ် ပ္ဍဲဘာဗုဗ္ဗာရာမ်ဂှ် သၟာန်တိုန်ကောန်ထပိုယ်သောပါက ပြဒ္ဒညာမစပ်ကဵုအသုဘ နမပတမ် "ဥဒ္ဓုမာတက သညာတိဝါ သောပါက ရူပသညာတိဝါ ဣမေဓမ္မာ နာနတ္ထာ နာနာ ဗျဉ္စနာ ဥဒါဟု ဨကတ္ထာ ဗျဉ္စနမေဝ နာနာ"တုဲ၊ ကောန်ထပိုယ်သောပါက အာယုက်ထပှ်သၞာံဓဝ်ဂှ် သှ်ကဵုနမပတမ် "ဥဒ္ဓုမာတကသညာတိဝါ ဘဂဝါ ရူပသညာတိဝါ ဣမေ ဓမ္မာ ဨကတ္ထာ ဗျဉ္စနမေဝ နာနာ" ရ၊ ကာလဂှ် ကေဝ်ကၠေဝ်ကဵု သဗ္ဗညုတညာဏ်တုဲ သှ်မာန်ကွေံရ ရဴဝွံ နမသ္ဍိုက်မၠိုက်ဒးဂၞပ်ဟေၚ် ကျာ်တြဲကဵုအခေါၚ်သ္ပခမဳ နကဵုသွဟ်ပြဒ္ဒညာဂှ်ဟေၚ်ရ။ သၟာန်သှ်ပြဒ္ဒညာ ရဴသာ်ဝွံတုဲ ပွမကဵုအခေါၚ်ဒဒှ်ခမဳဂှ် ပဉာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ ကော်ဟီုစရ။

## ခမဳဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ
သ္ပပတမ်နူမဟာထေရ်ရာဓတုဲ စဵုကဵုစိုပ်ခေတ် ကာလလၟုဟ်ဏအ် ပွမသ္ပခမဳ နကဵုကမ္မဝါစ် ဉတ်ဟေၚ်မရနုက်ကဵုပန် ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ ကော်ဟီုစရ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
တၠအရှန်

ပၞောဝ်ကဵုတၠအရှန်ဂမၠိုၚ်

## တၠအရှန်ပါရမိပ္ပတ္တ
တၠအရှန် ညံၚ်ရဴမဟာထေရ်သာရိပိုတ် မဟာထေရ်မောဂ္ဂလာန်တအ်ကီု ပူဂိုလ်တၠအရှန်ဂမၠိုၚ် မအာစိုပ်ကၞောတ်အထောဋ် ပါရမဳညာဏ်ဂှ် ပါရမိပ္ပတ္ထ ရဴဝွံ ကော်ဟီုစအိုတ်ရ။ 

## တၠအရှန်ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ
တၠအရှန် 

* အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ - (ဂကောံဓရ်ဖဵု မကတဵုဒှ်ဟိုတ်နူဟိုတ်၊ နိဗ္ဗာန်၊ သဘဴအရထပါဠိ၊ ဝိပက်စိုတ်၊ ကြိယာစိုတ်၊ ဂကောံဗွဝ်ဓရ်ဂမၠိုၚ်မသုန်ပြကာတအ်ဝွံ ပါ်ပဲါပိုၚ်ခြာတုဲ ဉာဏ်မလေပ်တီ)၊ 
* ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ - (ဓရ်ဟိုတ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု မလေပ်ကတဵုဗဒှ်ကဵုဖိုလ်၊ အရိယမဂ်ပန်၊ လၟေၚ်ပါဠိ၊ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် ဂကောံဗွဝ်ဓရ်ဂမၠိုၚ် မသုန်ပြကာဝွံ ပါ်ပဲါပိုၚ်ခြာတုဲ ဉာဏ်မလေပ်တီ)၊ 
* နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ - (ဉာဏ်မလေပ်တီ စဳကၠးဆိုက်ဗ္ဒက် ပ္ဍဲပိုဒ်သဒ္ဒါဂမၠိုၚ်စှ်သာ်ဂှ် မဆေၚ်စပ်ကဵု အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ မသုန်၊ ဓမ္မဋိသမ္ဘိဒါန်မသုန် မဟီုသ္ဂးကၠုၚ်တုဲ) 
* ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ - (ဉာဏ်မလေပ်တီ ပိုၚ်ခြာကေတ် တၟေၚ်တၟဟ်တၞဟ်ခြာ သီုပဋိသမ္ဘိဒါပိပြကာ မသ္ဂးကၠုၚ်တုဲ) ရဴသာ်ဝွံ ပူဂိုလ်တၠအရှန်မအာစိုပ် ပဋိသမ္ဘိဒါပန်ပြကာဂှ် ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ကော်ဟီုစရ။

## တၠအရှန်ဆဠာဘိညာ
ပူဂိုလ်တၠအရှန် မအာစိုပ်အဘိဉာဏ်တြဴ မပတမ်ကဵု ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိဉာဏ်ဂှ် ဆဠာဘိညာ ကော်ဟီုစရ။

## တၠအရှန် တေဝိဇ္ဇာ
ပူဂိုလ်တၠအရှန် မကလိဂွံဝိဇ္ဇာပိ မပတမ်ကဵုဗုဗ္ဗေနိဝါသောနုဿတိဂှ် တေဝိဇ္ဇ ကော်ဟီုစရ။

## တၠအရှန် သုက္ခဝိပဿက
တၠအရှန် တန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲအယာံမာတ်ခဏိကသမာဓိတုဲ ကတဵုဗဒှ်ကဵုဝိပဿနာဉာဏ် ဟွံအာစိုပ်ကလိဂွံဇျာန် မမိက်ကဵုမွဲမွဲတုဲ ကလိဂွံမဂ်လတူဂှ် သုက္ခဝိပဿက ကော်ဟီုစရ၊ မပတမ်ရဴသာ်ဝွံ ဂပ်ဝ်ပါ်ပဲါ ပါ်ပရအ်စၟတ်သမ္တီကေတ် အရှန်ဂမၠိုၚ်ရ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
သုတ်ပါထိက

သုတ်ပါထိက၊ ဒဳဃနိကာယ်၊ သုတ္တန္တပိဋကတ်

# ဝတ္ထု ခမဳသုနက္ခတ္တ
# ဝတ္ထု ကောရက္ခတ္တိယ
## နိဿဲ
ဥပေါသထဝဂ်

# သံခိတ္တူပေါသထသုတ်
# ဝိတ္တတူပေါသထသုတ်
# ဝိသာခါသုတ်
# ဝါသေဋ္ဌသုတ်
# ဗောဇ္စျသုတ်
# အနုရုဒ္ဓသုတ်
# ဒုတိယဝိသာခါသုတ်
# နကုခမာတာသုတ်
# ပဌမဣဓလောကိကသုတ်
# ဒုတိယဣဓလောကိကသုတ်

## နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်
ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
ဂေါတမဳဝဂ်

# ဂေါတမဳသုတ်
# သြဝါဒသုတ်
# သံခိတ္တသုတ်
# ဒဳဃဇာဏုသုတ်
# ဥဇ္ဇယသုတ်
# ဘယသုတ်
# ပဌမအာဟုနေယျသုတ်
# ဒုတိယအာဟုနေယျသုတ်
# ပဌမပုဂ္ဂလသုတ်
# ဒုတိယပုဂ္ဂလသုတ်

## နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်
ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
ဘူမိစာလဝဂ်

# ဣစ္ဆာသုတ်
# အလံသုတ်
# သံခိတ္တသုတ်
# ဂယာသဳသုတ်
# အဘိဘာယတနသုတ်
# ဝိမောက္ခသုတ်
# အနရိယဝေါဟာရသုတ်
# အရိယဝေါဟာရသုတ်
# ပရိသာသုတ်
# ဘူမိစာလသုတ်
## နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်
ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
ယမကဝဂ်

# ပဌမသဒ္ဓါသုတ်
# ဒုတိယသဒ္ဓါသုတ်
# ပဌမမရဏဿတိသုတ်
# ဒုတိယမရဏဿတိသုတ်
# ပဌမသမ္ပဒါသုတ်
# ဒုတိယသမ္ပဒါသုတ်
# ဣစ္ဆာသုတ်
# အလံသုတ်
# ပရိဟာနသုတ်
# ကုသဳတာရမ္ဘဝတ္တုသုတ်

## နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်
ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
သတိဝဂ်

# သတိသမ္ပဇညသုတ်
# ပုဏ္ဏိယသုတ်
# မူလကသုတ်
# စောရသုတ်
# သမဏသုတ်
# ယသသုတ်
# ပတ္တနိကုဇ္ဇနသုတ်
# အပ္ပသာဒပဝေဒနဳယသုတ်
# ပဋိသာရဏဳယသုတ်
# သမ္မာဝတ္တနသုတ်

## နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်
ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
သာမညဝဂ်

## နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်
ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
မေတ္တာဝဂ်

မေတ္တာဝဂ် ဝွံ ပကောံလဝ်နကဵုသုတ် (၁၀) သုတ် အတိုၚ်မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်တေံဂှ်ကီုရ။ ဝဂ်ဏအ်ဝွံ ပ္ဍဲအဋ္ဌကနိပါတ် - ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ် ပါလုပ်ကီုရ။ နကဵု ပဌမပဏ္ဏာသက ၊ ဒုတိယပဏ္ဏာသက ပါ်လဝ်တုဲ မေတ္တာသုတ်ဂှ် ပါလုပ်ပ္ဍဲ ပဌမပဏ္ဏာသက ရ။ ပ္ဍဲပဏ္ဏာသက ကၠာဂှ် သုတ် ၅ သုတ်ပါလုပ်တုဲ သ္ကုတ်ဒုတိယဂှ် ပါလုပ် ၅ သုတ်ရ။ 
# မေတ္တာသုတ်
# ပညာသုတ်
# ပဌမအပ္ပိယသုတ်
# ဒုတိယအပ္ပိယသုတ်
# ပဌမလောကဓမ္မသုတ်
# ဒုတိယလောကဓမ္မသုတ်
# ဒေဝဒတ္တဝိပတ္တိသုတ်
# ဥတ္တရဝိပတ္တိသုတ်
# နန္ဒသုတ်
# ကာရဏ္ဍဝသုတ်

## နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်
ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
ဒါနဝဂ်

# ပဌမဒါနသုတ်
# ဒုတိယဒါနသုတ်
# ဒါနဝတ္ထုသုတ်
# ခေတ္တသုတ်
# ဒါနူပပတ္တိသုတ်
# ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ်
# သပ္ပရိသဒါသုတ်
# သပ္ပုရိသသုတ်
# အဘိသန္ဒသုတ်
# ဒုစ္စရိတဝိပါကသုတ်

## နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်
ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
ဘာသာပါဠိမန်

လိက်ပါဠိဘာသာမန်( ဗၟာ: မွန်ပါဠိဘာသာ  သေံ : ภาษาบาลีมอญ) တၞဟ်နဖဵုညးမၞုံပၟိက် သၟိက်ဂွံစဳကၠးဆိုက်ဗဒက်အာ ပ္ဍဲအရာပါဠိမန်တံဂှ်တုဲစဳဇန်ချူခၞံဗဒှ်လဝ်ပြကိုဟ်ဝွံရောၚ်။ 

## မအခဝ်အၚ်္ဂလိက်ကဵု(အံ)ဘာသာပါဠိမန်ဗျဥ် ၃၃မ
นะโมตัสสะภะคะวะ โตอะระหะโตสัมมาสัมพุทธัสสะ အရေဝ်ဘာသာသေံ

နမောတဿဘဂဝတောအရဟတောသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မန် ဗၟာဲ

* က, pronounced 
* ကာ, pronounced 
* ကိ, pronounced 
* ကီ, pronounced 
* ကု, pronounced 
* ကူ, pronounced 
* ကေ, pronounced 
* ကျ, pronounced 
* တြိ, pronounced 
* ဗြ, pronounced 
* န္ဓ, pronounced 
* တ္ထ, pronounced 
* ဒ္ဓ, pronounced 
* တွ, pronounced 
* န္တ, pronounced 
* ဒ္ဓ, pronounced 
* ကွ, pronounced 
* တြ, pronounced 
* ဠ, pronounced 
* ယျ, pronounced 

မအခဝ်ပါဠိမန်   ၈မ င (  )၊ အံ (  ), ယျ

## လိက်ပါဠိ
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa 
නමෝතස්සසෙතක්අව්වත්ඕවාඅරහතෝසම්මාසම්බුද්ධස්ස [ ဘာသာတာမာန် ] 
नमोतस्साभगवतुअराहटोसम्मासमबुद्धस्सा ဘာသာဟိန်ဒဳ

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:Category:ဂကူမန်
ကဏ္ဍ:Category:ဗုဒ္ဓဘာသာမန်
ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်

**ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်** () ဂှ် ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် မပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက် ကောန်ဂကူမန် မနွံ ပ္ဍဲဒေသရးမန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု တွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင် ကေုာံ ရးတၞင်သဳတအ်ရ။ ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ဝွံ ကိုပ်ကၠာအိုတ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ   သွက်ကောန်ၚာ် မနွံပ္ဍဲသၟဝ်ပကင်ရင်ဗော်ဂွံတိုန်ဘာ ကတ်ပညာတုဲ စပံက်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၇၂ နကဵုသွာင်ဌာနဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ရ။ နူကဵုသွာင်ဌာနဗဟဵု ဗော််ဍုင်မန်တၟိ ဂှ် သၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် ကလေင်ဒက်ပတန်တၟိတုဲ ဒှ်အာ ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် နွံဒၟံင် ဆတိဍာ် သၟဝ်ပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ သၟးဟွံက သီုကဵု သၟဝ်ပကင်ရင်သၟိင်ဗၟာ မပ္တံကဵု ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုတအ်ကီုရ။ ကမၠောန်အဓိက ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ခၞံဗဒှ် လိက်ဗွဟ်၊ ထံက်ပင်အစာဘာ၊ ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲအစာဘာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ်ဘာဂမၠိုင်ရ။

သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် နကဵု ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် စပံက်ပ္တိုန် ဘာကွတ်ဂယိုင်လမျီု မပ္တံကဵု ကွတ်ဇၟိင်၊ ကွတ်ပလေဝ်စက်၊ ကွတ်ကမျေဝ်မုက်/သော်။ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်စှ်ေဘာ ပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာင် ၁၈၊ ၂၀၂၂။

သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်ပၠန် နူကဵု ဘာစှ်တာန်လောန်ဂှ် ဆက်ပံက်တန်ကဝ်လိက် ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ညဳသာ။ ဂိတုဂျောန် ၂၃၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ကၠောန် အသေအဟာန် ပံက်ဘာ ကေုာံ ဒုင်တၠုင်ကွးဘာကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

သၞာံ ၂၀၁၂ဂှ် ညးတာလျိုင် ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ညးမဆာန်ဂကူဂမၠိုင် ကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုသၠာဲဂတးလညာတ် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ညဳသာတုဲ ပံက်ပ္တိုန် ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် နကဵုလၟိဟ်မၞိဟ် နူကဵု သွာင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ၇ တၠ၊ မၞိဟ်နူသွာင်သင်၊ သွာင်ညးဍုင်ကွာန် မပ္တံကဵု တၠပညာ၊ တၠပိုန်ဒြပ်တအ် ၁၈ တၠ သီုဖအိုတ် ၂၅ တၠရ။

သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရတုထဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၆၊ ၁၂၊ ၂၀၂၂ ပ္ဍဲဒၞာဲဌာန်ဂအုပ် ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ဗဟဵု (ညဳသာ) ဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ်၊ ဗွိုင်တိဍာ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ။

## လျိုင်ဌာနပညာ ဗဟဵု လၟေင်အဆက်ဆက်
# နာဲတၠမန် (၁၉၇၂ - ၁၉၈၆)
# နာဲဆာန်အာဲ (၁၉၈၆ - ၁၉၉၂)
# နာဲဆာန်တိ ( ၁၉၉၂ - ၁၉၉၃)
# နာဲလွဳမန် (၁၉၉၄ - ၁၉၉၉)
# နာဲဗညာမန် (၁၉၉၉ - ၂၀၀၀)
# နာဲဗညာလဴ (၂၀၀၀ - ၂၀၀၁)
# နာဲအံင်ယှိင် (၂၀၀၁ - ၂၀၀၃)
# နာဲဝေန်လှ (၂၀၀၃ - ၂၀၀၅)
# မိသာဍာ (၂၀၀၆ - လၟုဟ်)

## ကောန်ဂကောံ ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် သၞာံ ၂၀၁၄ - ၂၀၂၂
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာကေတုမာလာ ဘာကံပလိုင်
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သဳလဝန္တ ဘာဟံသာထဝ်
# ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဝရဝံသ ဘာဇေယျဝံသ
# တၠဂုန်အ္စာ မေဓာနန္ဒ ဘာရုင်ဒါန်၊ ဍုင်လၟိုင်
# တၠဂုန်အ္စာဝေပုလ္လ ဘာတိုက်တၟိ၊ တံင်ပိုအ်
# တၠဂုန်အ္စာ ထာဝရ၊ ဍုင်မလေဝ်ယှာ
# နာဲအေမန်
# နာဲဝေန်လှ
# နာဲရတ်ဂကူ
# နာဲသိုက်သၠိင်
# နာဲသဵုတာန်
# နာဲသဳဟ
# မိသာဍာ
# မိကြက်နန်
# မိလွဳဟာန်
# မိမောဝ်ဆာဲ
# မိကောန်ဆာန်နန်
# မိထဝ်ဉာဏ်
# နာဲအာဲကောံ
# နာဲတလနန်
# နာဲအံင်ဇၞး
# နာဲအံင်မိုင်
# နာဲကသုမန်
# နာဲထောန်လွေန်
# (သၠးမံင်မွဲဒၞါဲ)

## နိဿဲ
ဒကာရတ်ပိ

သၟိၚ်မန်ဗညာရာံကလိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ**ဒကာရတ်ပိ**ပသၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ(၁၂)သၞာံရ။ 

## ရာဇဝင်
သၟိၚ်မန်ဝွံဗွဲကိုပ်ကၠာဒ္ဂေတ်လီုလာ်စာ်ထောၚ်ဟွံမွဲကဵုဓဝ်သၟိၚ်စှ်ပြကာမၞုံလအာပွဒုစရိုတ် မၞံုကဵုဒ္ဂေတ်မလေဝ်ဂၚေၚ်ဝေၚ်ဂၠာဲပန်ပှော်စက္ၜိုၚ်ဒြာဲပှ်မၚ် ဂၠာဲဗက်စိၚ်ဂြိုပ်သတ်ဂြိုပ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ကၠောန်ဒၟံၚ်ပွဒုစရိုက်လၟိုန် ဟွံမၚ်မွဲဍုၚ်ရးဇကုရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ခဳသၚ်ဇၞော်တံကီု အမာတ်ပြောဟိတ်ညးမၞံုကဵုပညာတံဂှ်ကီု ဟီုဂးဒၠောံဗ္တောန်သၟိၚ်အိုတ်ရ။ *ယွံမဇရာဇ် တၞောဝ်ဒတောဝ်နော်နာဲဇုဇဗဴလ သၟိၚ်ဨကရာဇ်ဂမၠိုၚ်ဟွံထောံဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုၚ်ရတ်ပိပြကာအိုတ်ရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ လၟုဟ်ဝွံ မရာဇ်ဒးလဟိၚ်ဒၟံၚ်ဂၠံၚ်ပွဒုစရိုတ်ဏံဂှ် အာယုတ်ဂၠေံပိုန်သမ္ပတ္တိ လဟုတ်စှေ်အာတုဲ စဵုကဵုစိုပ်ကလေၚ် ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ မဒးလေၚ်လီုလာ်အာရောၚ်မရာဇ်* ကာလဂှ်သၟိၚ်ကလေၚ်ဗှ်သၞာ ဂွံတိုန်ဓဝ်သတိ အခိုက်ကၞာပဝေဏဳလေၚ်ညးတမၠာ မသ္ပကၠုၚ်တေံဂှ် ချပ်ဗ္စာရဏာစိုပ်အာတုဲဂၠိုက်သ္ၚောံစံၚ်တူ ကလိဂွံဓဝ်သံဝေဂ ဗွဲမဇၟော်ရောၚ်။ သၟိၚ်မန်ဝွံ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုၚ်တိုန်ရတ်ပိပြကာတုဲ ကျာ်စေတဳမံက်တဴနူသၠုၚ်(၁၈၉)ဟတ်ဂှ် ဒက်ဇၟော်သၠုၚ်ပတိုန်(၃)ဟတ်ပၠန်တုဲ ကျာ်စေတဳဂှ် ဒှ်အာသၠုၚ်(၁၉၂)ဟတ်ရ။ သၟိၚ်ကဵုကၠောန်ခံ္ဍက္ဍိုၚ်ထဝ်တၟိမွဲ ပရေၚ်လဝ်မတ်တၞဟ်တၞဟ်သာ်ရ။ ကျာ်စေတဳမံက်တဴလေဝ် ဖျေံထဝ်နူကၞောတ်စိုပ်တိရ။ သွက်ဂွံပတိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ် ကဵုဒါနိဂှ်က္ညနိမန်နၚ်ခၟဳသၚ် အ္စာသၠပတ်မန်ဂမၠိုၚ်(၇၀၀၀)ဇကုတုဲ ကဵုဒါန်ပိဏ္ဍပါတ်ဘောဇိုန်မပြဲ ကဵုဒါန်ပရိက္ခရာဒ္စာံ ပတိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်စေတဳမံက်တဴ ဝေၚ်သ္ဘၚ်ပတိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထပှ်တ္ၚဲဗ္တံရောၚ်။ ကြဴဝွံပ္ဍဲဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် နိမိတ်ဇၞော်မက္တဵုဒှ်တိုန်အိုတ်ရ။ 
နိမိတ်တံဂှ်တုန်
#သၞံၚ်သၟဝ်ဂၠးအာကာသဂမၠိုၚ် မပြဟ်ဒတုံစှေ်ကၠုၚ်ညံၚ်ရဴဗြဲမဂူကီု၊ လုကဴထပှ်တ္ၚဲရ။ နူကၠာဟွံစိုပ်တိဏီဂှ် ကၠေံအာအိုတ်ရ။
#ကြဴဝွံ ဒးကာလမွဲတ္ၚဲပၠန်ဂှ် တမ္ၚာမွဲဂွံနၚ်ကဇၞော်ဇကုဍေံ(၂၀)ဟတ် ဇမၠိၚ်ဍေံ(၄၀)ဟတ်ရ။ ညးဂမၠိုၚ် စဒးကဇၞော်ဂှ်တုဲ က္တဵုဒှ်ယဲဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။
#ပ္ဍဲနန်ပၠန်လေဝ် ခ္ဍာ်ဂမၠိုၚ်ပဝ်လုပ်နန်တုဲ ဍုၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲရာဇာပလ္လၚ်အိုတ်ရ။ ရပ်ကေတ်ခ္ဍာ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်တုဲ အာဗလးကၠေံပ္ဍဲဇရေၚ်ကျာ်စေတဳမံက်တဴအိုတ်ရ။
သၟိၚ်မဂွံညာတ်ကေတ်နိမိတ်ဂမၠိုၚ် ပိသာ်ဝွံတုဲ သွက်ဂွံပရေကၠေံစိုတ်ဟွံမိပ်ဂှ် သၟိၚ်ကေုာံဍိက်သ္ကံဂမၠိုၚ် တိတ်အာနူဍုၚ်အာဂေတ်ဂေၚ် ဂၚေၚ်ဝေၚ်ပ္ဍဲဂြိုပ် အၚ်္ဂပူအိုတ်ရ။ ဂြိုပ်ဝွံ မဒှ်ပယျဵုတိဍာ်ဗၟာတံရ။ အာစိုပ်ဂြိုပ်အၚ်္ဂပူတေံတုဲသ္ဂောံညာတ်ကေတ် ဒေဝတဴဗြဴမွဲဟွံမွဲကဵု ဗွိုက်လတက်ရ။ ကာလဂှ်သၟိၚ်အေၚ်လဒံဒိုတ်ဟွံမာန် နကဵုဓဝ်ရာဂဟုဲနှဴ သ္ပသံဝါသကဵုဗြဴဒေဝတဴဂှ်တုဲ ဒေဝတဴဗြဲဂှ်လေဝ် ကၠေံဗဒန်အာပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ဟေၚ်။

## စုတိစဴသွဝ်
သၟိၚ်ဂှ် လကိုတ်စိုတ်က္တဵုဒှ်ဓဝ်စံၚ်တူသောကတုဲ သၟိၚ်မန်ဝွံ ဂွံအာယုက်(၂၆)သၞာံဒှ်သၟိၚ်၊ ဂွံဒှ်သၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ(၁၂)သၞာံတုဲ ကာလအာယုက်အာစိုပ်(၃၈)သၞာံဂှ် စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဂြိုပ်အၚ်္ဂပူတေံဟေၚ်။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
ကဏ္ဍ:တွဵုရးမန်
ဘာရာမညနိကာယ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်

ဘာဂကောံဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ဂမၠိုၚ် (သၞာံ ၁၃၈၂) 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၈၂ ဂှ် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ဏအ် သၚ်မန် ခမဳ (၂၄၉) ၊ သာမဏဳ (၁၆၉) ပံၚ်ဖအိုတ် (၄၁၈) တၠတအ်မဒှ်ရ။  

#ဘာဇၞော်၊ကာန္နဳ
#ဘာပလိုတ်၊ဂြိုပ်ကြုက်
#ဘာဗၟံက်၊ဂြိုပ်ကြုက်
#ဘာကအ်ကျာ်၊ကအ်ကျာ်
#ဘာသာယျာဝတဳ၊သာယျာဝတဳ
#ဘာက္ဍိုပ်ဒဒန်၊က္ဍိုပ်ဒဒန်
#ဘာကအ်ခတဝ်၊ကအ်ဟတဝ်
#ဘာကရေပ်တၟံရေၚ်၊ကရေပ်တၟံရေၚ်
#ဘာပလိုၚ်တၟံ၊ပလိုၚ်တၟံ
#ဘာကျာ်ကဗၚ်၊ကျာ်ကဗၚ်
#ဘာလိုၚ်၊ကွာန်လိုၚ်
#ဘာဗၟံက်၊ကအ်ဂဵု
#ဘာပလိုတ်၊ကအ်ဂဵု
#ဘာတိုက်၊ကအ်တာ
#ဘာပစ္စဳဒြာဲ၊ပစ္စဳဒြာဲ
#ဘာကအ်ဂူ၊ကအ်ဂူ
#ဘာဝါရိုတ်၊ဝါရိုတ်
#ဘာကအ်မိတ်၊ကအ်မိတ်
#ဘာကအ်ကြောပ်၊ကအ်ကြောပ်
#ဘာကျာ်ဇၞော်၊ကျာ်ဇၞော်
#ဘာကအ်ဍုၚ်၊ကအ်ဍုၚ်
#ဘာထဝ်ပရိယတ္တိ၊ကအ်ပံက်
# ဘာတၟိပရိယတ္တိ၊ကအ်ဗိန်
#ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ကအ်ဗိန်
#ဘာကအ်ၚေက်၊ကအ်ၚေက်
#ဘာပလိုတ်၊ကအ်ၚေက်
#ဘာခအံၚ်ကြေဟ်၊ခအံၚ်ကြေဟ်
#ဘာမန်၊လှာဂဴ
#ဘာယသဝတဳ၊ကအ်ဂဵု
#ဘာဒဵုဒိုၚ်၊ကအ်မိတ်
#ဘာဂြိုပ်ကျာ်ၜါမွဲဇံၚ်၊ကအ်ကျာ်
#ဘာမန်၊ဏံၚ်စံက်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဘာရာမညနိကာယ
ဆေကိန္ဒ၊ဒံက်တာ၊ကျာ်ဇၞော်အ္စာ

thumb|ဗီုရုပ်-ကျာ်ဇၞော်အ္စာ Dr. ဆေကိန္ဒ (သၞာံ - ၂၀၂၀)
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဒံက်တာ ဆေကိန္ဒ () ဝွံ သၞာံခရေတ် ၁၉၅၈ ဇန်နဝါရဳ ၂၈ တ္ၚဲအၚာ (သၞာံ ၁၃၁၉၊ မာ် ၉ မံက်) ဂှ် မအံက် နာဲအံၚ်သာန် (U Aung Than) မိအံက် မိသုၚ်ဂျဳ (Daw Sein Kyi) တအ်ညးၜါ ၜံၚ်သၠးအလံၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ပ္ဍဲရးဇၞော် သေတ်ကိုၚ်၊ ဍုၚ်သေတ်ကိုၚ် အရာပ် သောတပန် လဝ်ရ။

## ပရေၚ်ပညာဘာတန်
သၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် အံၚ်ဇၞးကေတ် (၁၀) တန် ပ္ဍဲဘာတန်သၠုၚ် စၟတ်(၁) ဍုၚ်သေတ်ကိုၚ်ရ။ 

သၞာံ ၁၉၇၉ ဂှ် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ ဒဳပလိုမာ အေန်ဂျေန်နဳယာပ္တန်ဍုၚ် A.G.T.I (Civil) ပ္ဍဲဍုၚ် မန္တလေဝ်ရ။ 

## ဘဝခမဳ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာပရိယတ်
သၞာံ ၁၉၈၃ (၁၃၄၅ သၞာံ၊ ဘတ် (၅) မံက်၊ အခိၚ် (၅) နာဍဳ ကဵု ၁၅ မိနေတ်) ဂှ် အာတ်သ္ပကေတ်ခမဳ ပ္ဍဲအ္စာဥပဇ္ဇျာဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာဂြိုပ် ဓမ္မဒူတ မုဟ်ဒဵု(တောၚ်စွန်း) ဍုၚ်ၜဳကလေၚ် တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ 

ကောန်နာဲဝွံ ပ္ဍဲဘာဂြိုပ် တိုက်ဓမ္မဒူတဂှ်ဟေၚ် ကတ်လ္ၚတ်ပရိယတ် တန်မူလ၊ တန်ဍောတ်၊ တန်ဒေါဝ် ကေုာံ တန်ဇၞော်တအ် သ္ဂောံအံၚ်ကေတ် ဗွဲလၟေၚ်ၚ်သၞာံရ။ 

* ၁၉၈၅  အံၚ်ဇၞးကေတ် တန်မူလ
* ၁၉၈၆ အံၚ်ဇၞးကေတ် တန်ဍောတ်
* ၁၉၈၇ အံၚ်ဇၞးကေတ် တန်ဒေါဝ်
* ၁၉၈၈ အံၚ်ဇၞးကေတ် တန်ဇၞော်
* ၁၉၉၃ ဂှ် တန်ဖျေံလိက် အံၚ်အာသီုပိပြကိုဟ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံဓဝ်ဟေၚ်တုဲ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ ရ။ 
တဆိပ် သဒ္ဓမ္မနေပုဓမ္မာစရိယ ကေုာံ သာသနဇောတိပါလဓမ္မာစရိယတအ်လေဝ် ကလိဂွံကီုရ။

* ၂၀၀၅ အံၚ်ဇၞးတန် M.A. (BDh) နူတက္ကသိုလ်ကၟိုန်ဍုၚ်နာနာ ပ္တိုန်သာသနာထေရဝါဒ I.T.B.M.U.
* ၂၀၀၆-၂၀၀၇ အံၚ်ဇၞးတန် Ph.D (BDh) နူ ITBMU 

## ဌာနကတ်ပရိယတ်
လိက်ပတ်ပရိယတ်တအ်ဂှ် ဘာဂြိုပ်ဓမ္မဒူတ မုဟ်ဒဵု၊ ဘာတိုက်မဟာဂန္ဓာရီု ဍုၚ်အမရပူရ၊ တိုက်မစိုးရိမ် ဍုၚ်မန္တလေဝ်၊ တက္ကသိုလ်ပါဠိ ဇေယျာတုၚ် ဍုၚ်သေတ်ကိုၚ်၊ မဟာသုဗောဓာရီု ဍုၚ်သေတ်ကိုၚ် နူဇရေၚ်တမ်ဇိုၚ်အ္စာမပြဲ ပ္ဍဲမပ္တံတိုက်လိက်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် ဒုၚ်ကေတ်နဲ ကတ်လ္ၚတ်ကေတ်ပညာတအ်ရ။ 

## ရေၚ်တၠၚ်သ္ဇိုၚ်ဝန်သာသနာ
thumb|Buddhist Missionary University
* သၞာံ ၁၉၈၈ နဒဒှ် ညးထ္ၜးနဲ ကေတ်လျိုၚ်ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ကၟိုန်ဍုၚ်နာနာ ပ္တိုန်သာသနာထေရဝါဒ (ITBMU) (အပြည်ည်ဆိုၚ်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်)
* သၞာံ ၂၀၀၀ နဒဒှ် အထံက်တဲကထိက (လက်ထောက်ကထိက)
* သၞာံ ၂၀၀၃ နဒဒှ် ကထိက ကေတ်လျိုၚ်ပ္ဍဲ ITBMU 
* သၞာံ ၂၀၀၅ ကေတ်လျိုၚ် ဖက်ဆောပါမောက္ခ ပ္ဍဲ ITBMU 
* သၞာံ ၂၀၀၆-၀၇ ဂှ် ဆက်ကေတ်လျိုၚ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲ ITBMU 
* သၞာံ ၂၀၁၈ - ကေတ်လျိုၚ်အဓိပတိ တက္ကသိုလ်ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ D.C.U 

## ဒးဒုၚ်ပူဇဴတဆိပ်ကြာသာသနာဂမၠိုၚ်

# သၞာံ ၂၀၀၂ ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ
# သၞာံ ၂၀၀၄ မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ
# သၞာံ ၂၀၀၆ မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ
# သၞာံ ၂၀၁၃ မဟာကမ္မဋ္ဌာနစရိယ
# သၞာံ ၂၀၁၅ မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ
# သၞာံ ၂၀၁၈ အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ 

တအ်ကလိဂွံလဝ်အိုတ်ကီုရ။ 

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ နဒဒှ်ညးလုပ်ဂကောံ နာယကဓမ္မဒူတ၊ ညးလုပ်ဂကောံ သံဃနာယက ဍုၚ်မှဝ်ဘဳ၊ ပဓာနနာယက တိုက်ဇၞော် ဓမ္မဒူတဇေတဝန် ဆေကိန္ဒာရာမ ကေုာံ ဘာဓမ္မဒူတ အပ္ဍဲဍုၚ် မ္ၚးဍုၚ်ကီု၊ သ္ကိုပ်မဟာဌာန မဟာဌာနပဋိပတ္တိ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် ITBMU ကီု ကေတ်လျိုၚ်တုဲ ပွမခၞံပြကိုဟ်၊ ဖျေံဗတောန်လိက်ပတ်၊ တွံဓရ် ထ္ၜးဓရ် တအ်ဒှ်တမ်း ကမၠောန်ပရဟိတ ပရေၚ်ဘာသာ ပရေၚ်သာသနာ ပရေၚ်မၞိဟ် နာနာတၞဟ်ဟ်တအ်လေဝ် နွံကဵုရေၚ်တၠုၚ်အိုတ်ရ။ 

ဗွဲတၟေၚ် သွက်ကောန်ၚာ် သၟတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ အပ္ဍဲဍုၚ် မ္ၚးဍုၚ်တအ်ဂှ် ဟီုတွံဓရ်၊ ထ္ၜးဓရ်၊ ပံက်ကဵု တန်ဗတောန် ယေန်သၞာၚ်ဍိန်ဍောတ်၊ ပရေၚ်ပညာ ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်မၞိဟ် သွက်ညးသၟတ်တအ်ဂှ်ဂှ် ဗွဲမညဳသၟဟ်ကဵု ဒၠောံဗ္တောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဟီုတွံ သၟာန်သွဟ်တအ်လေဝ် ရေၚ်တၠုၚ်ကဵုမံၚ်ရ။ 

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
တ္ၚဲ ရးနိဂီုအာဇြာဗာဲဂျာန် ဗၠးၜး

right|thumb|က္ဍိုပ်ရုပ် စၟတ်သမ္တီ သဘင်ဍုင်ဗၠးၜး ပေင် ၁၅ သၞာံ
တ္ၚဲ ရးနိဂီုအာဇြာဗာဲဂျာန် ဗၠးၜး  (**Independence Day of Azerbaijan)** (နကဵု ဘာသာအာဇြာဗာဲဂျာန် Azərbaycanda Müstəqilliyin Bərpası Günü) ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင်အဓိက ပ္ဍဲရးနိဂီု အာဇြာဗာဲဂျာန်။ တ္ၚဲဂှ် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ကၠောန်ကၠုင်သဘင် ပ္ဍဲကဵု အံက်တဝ်ပါ ၁၈။

## ဝင်အတိက်
ပရေင်ပကီုပရာပ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု အကြာ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉-၂၀၊ ၁၉၉၀၊ မကော်ဂး ဒမၠုဇာန်နဝါရဳ (Black January)။ ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၁၈၊ ၁၉၉၁ ဂှ် ရုင်ဗစာသဵုဗိယေတ် အာဇြာဗာဲဂျာန် (Supreme Soviet of Azerbaijan) ပဒတန် သၞောတ်ဥပဒေ လလောင်တြး ဗၠးၜး ရးနိဂီုအာဇြာဗာဲဂျာန် ရ။ လလောင်တြးဍုင်ဗၠးၜးဂှ် ပဒတန် နကဵု သဘင်ကေတ်ဆန္ဒမာဲ ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဒဳဇြေမ်ပါ ၁၉၉၁ ။

## သဘင်ဂမၠိုင်
သဘင်ဗၠးၜးရးနိဂီုဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသလာတ် အဇာဒလိန် (Azadlig square) ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၉၊ ၁၉၉၂ နကဵုသဘင် မကလေင်ဒက်ပ္တန် ရးနိဂီုဗၠးၜး ပေင်မွဲသၞာံ ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ဍုင်အဇြာဗာဲဂျာန်နဳရ။ ပ္ဍဲ ၁၉၉၈ ဂှ် သမတ ဟေယ်ဒါ အလဳယေဝ် (Heydar Aliyev) ပံက်သဘင်ကၞာ တ္ၚဲဗၠးၜး ရ။

## See also

## နိဿဲ
စရၚ်သၚ်မန်အံၚ်ဓမ္မာစရိယ ၂၀၂၀

သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၃၊ ခရေတ် ၂၀၁၂ 

## တဆိပ်ကြာသာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ

## စရၚ်ပံၚ်သီုဖအိုတ်
အံၚ် (၃) ပြကိုဟ် (၂၀) ဇကု

အံၚ် (၂) ပြကိုဟ် (၃၀) ဇကု

အံၚ် (၁) ပြကိုဟ် (၃၉) ဇကု 

ပံၚ်သၚ်အံၚ်လိက် = ၈၉ တၠ

## နိဿဲ
၁၇၇၄ ကၞပ် (၁၀) လိက်ကၞပ်ပရိယတ္တိ ၊ ဂကောံပညာပါရမဳ - တိုက်လိက်ဘာဗိုလ်လ္ၚီ - ဍုၚ်ဒဂုၚ်
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကောံဓရီုလၟေၚ်ဂိတု၊ လၟေၚ် (၃) သၞာံ ၁၃၈၂

စၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီုလၟေၚ်ဂိတု၊ လၟေၚ် (၃) သၞာံ ၁၃၈၂

## စရၚ်ညးတိုန်စိုပ်ကောံဓရီု

# တၠဂုဏ်အ္စာ ဃောသက
# တၠဂုဏ်အ္စာ ကေလာသ
# တၠဂုဏ်အ္စာ အဂ္ဂ
# တၠဂုဏ်အ္စာ ဝံသ
# တၠဂုဏ်အ္စာ ဥတ္တမ
# တၠဂုဏ်အ္စာ ဇောတိက
# တၠဂုဏ်အ္စာ ပုဏ္ဏာမာသဳ
# တၠဂုဏ်အ္စာ ကောသလ္လ 
# တၠဂုဏ်အ္စာ ဝရဓမ္မော
# တၠဂုဏ်အ္စာ သုခဒဳပ
# တၠဂုဏ်အ္စာ စန္ဒိမာ
# တၠဂုဏ်အ္စာ သောဘိတ
# တၠဂုဏ်အ္စာ စန္ဒဝရ
# တၠဂုဏ်အ္စာ ဒါနဝန္တ
# တၠဂုဏ်အ္စာ ခေမာသာရ
# တၠဂုဏ်အ္စာ သာဂရ
# တၠဂုဏ်အ္စာ သံဝရ

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ရုၚ်ရာမညနိကာယ
ဗီုပြၚ်ပါ်ပရအ်တိဍာ် သမ္မတကၟိန်ဍုၚ် ဍုၚ်ဗၟာ

သမ္မတကၟိန်ဍုၚ် ဍုၚ်ဗၟာ ဝွံ ဗွဲအတိုၚ်သၞောဝ် ၂၀၀၈ မ္ဂး ပါ်ပရအ်တိဍာ် နွံ (၄ ) ဂကူရ။ 

# တွဵုရးဍုၚ် 
# ရးဒေသဇၞော်
# ဒေသဂွံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ်
# ဗွိုၚ်တိဍာ်ကၟိန်ဍုၚ်

## တွဵုရးဍုၚ်

# တွဵုရးဍုၚ် ကချေၚ်
# တွဵုရးဍုၚ် ကယျာ
# တွဵုရးဍုၚ် ကရေၚ်
# တွဵုရးဍုၚ် ချေၚ်
# တွဵုရးဍုၚ် မန်
# တွဵုရးဍုၚ် ရခေၚ်
# တွဵုရးဍုၚ် သေံ

## ရးဒေသဇၞော်

# ရးဒေသဇၞော် သဂိုၚ်
# ရးဒေသဇၞော် မာန္တလေဝ်
# ရးဒေသဇၞော် မဂွေ
# ရးဒေသဇၞော် ဗ္ဂေါ
# ရးဒေသဇၞော် ဨရာဝတီ
# ရးဒေသဇၞော် လ္ဂုၚ်
# ရးဒေသဇၞော် တနၚ်္သြဳ

## ဒေသဂွံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ်

# ဒေသဂွံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ် နာဂ
# ဒေသဂွံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ် တအံၚ် (ပလံၚ်)
# ဒေသဂွံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ် ကိုဝ်က
# ဒေသဂွံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ် ရးဝ
# ဒေသဂွံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ် ဓနု
# ဒေသဂွံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ် ပအိုဝ် 

## ဗွိုၚ်တိဍာ်ကၟိန်ဍုၚ်

# နေဗျဳတဝ်

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ဗီုပြၚ်ဒက်ပ္တန် ကၠတ်ထဝ်

အတိုၚ်ဗွဲသၞောဝ်သဇိုၚ် ၂၀၀၈ မ္ဂး 

## အာယုက်ကၠတ်ထဝ်
အာယုက်ကၠဝ်ထဝ်ဝွံ တ္ၚဲစကၠောန်ကောံဓရီု ကၠတ်ထဝ်ညးဍုၚ်ကွာန် လၟေၚ်အလန်ပထမ ဒဵုစိုပ် ၅ သၞာံရ။ 
* ကၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်
* ကၠတ်ထဝ် ညးဍုၚ်ကွာန်
* ကၠတ်ထဝ် ကောန်ဂကူ
* ညးစၞးဒပ်ပၞာန်

## ဗီုပြၚ်ဒက်ပတန် ကၠတ်ထဝ်

# ကၠတ်ထဝ် ကၟိန်ဍုၚ် ( ညးစၞးကၠတ်ထဝ် ညးဍုၚ်ကွာန် + ညးစၞးကၠတ်ထဝ် ကောန်ဂကူ) 
# ကၠတ်ထဝ် ညးဍုၚ်ကွာန် (ညးစၞး ၄၄၀ တၠ)
# ကၠတ်ထဝ် ကောန်ဂကူ (ညးစၞး ၂၂၄ တၠ) 

လၟိဟ်ညးစၞးကၠတ်ထဝ် ပံၚ်ဖအိုတ်  ၆၆၄ တၠ
## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ကျာ်တြဲတဏှာၚ်ကဵု

သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ ဆုပလိုဟ်တၞံကြေၚ်၊ လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 

အာယုက်(၁၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 

ဍုၚ်ပုဖ္ဖဝတဳ၊ 

မအံက်သၟိၚ်သုနန္ဒ မိသုနန္ဒာ)။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲမေဓၚ်ကဵု

သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 

ဆုပလိုဟ်တၞံဗပုၚ်၊ 

လျူဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 

အာယုက်(၉၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 

ဍုၚ်ယဃန၊ 

သၟိၚ်သုဒေဝ မိယသောဓရာ။
## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲသရဏၚ်ကဵု

* သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ကျာ်ဆုကွေဲ၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၇၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ဝိပုလ၊ 
* သၟိၚ်သုမၚ်္ဂလ မိယသဝတဳ) ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
အသဝ်ကျာ် (၁၈) သာ်

# ပတွဵုနူမတတ်သော်ဝန်ဇာတာတုဲ ဒဵုကဵုတွဵုလ္အိတ်လမျီုသော်ဟဂွံဂၠိုၚ်တိုန်၊ ဟဂွံဂၠေံစှ်ေ၊ မၞုံကဵုဇမၠိုၚ်ၜါလ္ပုဟ်ဂှ်ဒှ်တုဲ ကိစ္စမ္ဒးကးပၠန်ဟွံမဲ
# သ္ၚာတၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ ညံၚ်ရဴသာ်ထဝ် မဟဂွံတြေံကၠိခ္ဍက်အာ
# ပရိက္ခရာဒ္စံါမဟဂွံနွံဒးဇကုကျာ်တြဲ
# ခါမၞုံပၟိက်တုဲ ဗဗေၚ်မ္ဒးတိုန်စိုပ် ဂၠးသ္ပာတဲကျာ်
# ကဵုပိုန်တုဲ ခါကြဴတဲဗက် ဗဗေၚ်လေဝ်သ္အးဇ္ၚးရ။ ခါကြဴဗဗေၚ်လေဝ် တဲသ္အးဇ္ၚးရ
# ပ္ဍဲဂၠံမၞုံဗၞတ်တၟာမလ္ၚဴ ကျာ်လုပ်တန်တဴ သီုပရိက္ခရာဒ္စံါသၟဟ်ရထ။
# ပ္ဍဲအလုံဒိုဟ်စှ်အိုတ်သီု မၞုံကဵုလျးမဂြိပ်လစးတဴ မဟွံတီကဵုဗၞတ်တွဵု။
# ပွမနိမိတ်ဗဒှ်ရုပ်ဇကု မၞုံဗၞတ်မတွံဂး မွဲလက်ကိုဋ်သၟဟ်ရထ။
# အိုတ်အလုံဇာတိခေတ်စှ်လ္ၚီစက္ကဝါ၊ အာဏာခေတ်မွဲလက်ကိုဋ်စက္ကဝါ၊ ဝိသယခေတ် အနန္တစက္ကဝါအိုတ်သီု ပွမဒမၠုကၠေံ ပွမယးတၟးကၠေံ မကဵုညာတ်ဇကု ပွမကဵုမိၚ်ပရူရမျာၚ်တွံဓရ်သၟဟ်ရထ
# ပတွဵုနူဂတာ အဝိက်တေံတုဲအိုတ် အလုံမၞိဟ် ဒေဝတဴ မၞုံပ္ဍဲခေတ္တပိအိုတ်သီု သၟဟ်ရထကဵုညာတ်ရၚ်သ္ကံမာန်
# ကာလသၠးနူဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိ အိုတ်အလုံစှ် လ္ၚီလောကဓါတ် မ္ဒးချဳသမြပ်ဒဇပ်ဇတဝ်။
# ပ္ဍဲကာလမပ္တံသၠးဂဝ်ဂၞဴမိဂှ် နိမိတ် (၃၂) မ္ဒးစၞောန်ထ္ၜးပြာကဋ်တဴ
# နူကဵုရတနစၚ်္ကြဂှ် စဵုကဵုစိုပ်လအိတ်က္ဍိုပ်တၟံသိန္နရာဇ် နဗၞတ် (၂) လ္ဂာံဟေၚ် သၟဟ်ရထဂါံအာမာန်
# ခါအာပ္ဍဲတိမ္ဂး ဂၠးပါဒကျာ်တြဲ ဟဂွံစၞောန်ထ္ၜးပြာကဋ်ပ္ဍဲတိရ
# မၞုံကဵုအာသယာနုဿယညာဏ် မဂွံဂြၚ်တီကေတ် ဂၞပ်စိုတ် လအာစိုတ်သတ္တံဂမၠိုၚ်
# ဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံ ယမကပဋိဟာမသၟဟ်ရထ က္တဵုဗဒှ်ဇွောဝ်ဍာ် ဂၞန်ပၟတ်မကဵုဂြိပ်တိတ်နူဇကု
# မၞုံကဵုအနာဝရဉာဏ် မဂြၚ်တီကေတ်ဓရ် မဒှ်အတိက်၊ အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် မသက္ကုစဵုဗ္ဒန်
# မၞုံကဵုပညာ သဗ္ဗညုတဉာဏ် မဂြၚ်တီကေတ် ဍောၚ်ဉေယျဓရ်မသုန်ပြကာ မတွံဂး သၚ်္ခါရ ဝိကာရ လက္ခဏ နိဗ္ဗာန် ပညပ်။
## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲဒိဗ္ဗၚ်ကဵု

* သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ကျာ်ဇြဲတောန်၊ 
* လျးဂဵု(၁၂)ယောဇနာ၊ 
* အာယုက်(၁၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ရမ္မဝတဳ၊ 
* သၟိၚ်သုဒေဝ မိသုမေဓာ။
## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဂကောံဗွဝ်(၁)ဂမၠိုၚ်

### ဂကောံဗွဝ်(၁)ဂမၠိုၚ်
#(၁) ။ ကျာယီုလုပ် (၁)မတွံဂး = အပါန ။
#(၂) ။ ကျာယီုတိတ် (၁)မတွံဂး = အာန ။
#(၃) ။ ကောန်သၟိၚ်အိန် (၁)မတွံဂး = သုဝဳရ ။
#(၄) ။ ဂလာန်ဆက်မိတ် (၁)မတွံဂး = လာပေါ ။
#(၅) ။ ဇဲလွဳလောန် (၁)မတွံဂး = ဥဿောဠဳ ။
#(၆) ။ နိဓိဇေတ်တ် (ဒြပ်ဇကုဇေတ်တ်) (၁)မတွံဂး = အနုဂါမိကနိဓိ ။
#(၇) ။ ပူဂဵုဒုၚ်လလးက္တိုန် (၁)မတွံဂး = ခမဳတြုံမွဲဟေၚ် ဒုၚ်လ္လးဂွံရောၚ် ။
#(၈) ။ မိအသူ (၁)မတွံဂး = ဒနူ ။
#(၉) ။ မိဒေဝတဴတအ် (၁)မတွံဂး = ဒိတိ ။
#(၁၀) ။ လျးကရှိုဏ် (၁)မတွံဂး = အရုဏ ။
#(၁၁) ။ လောကုတ္တဵုအဘိညာဏ် (၁)မတွံဂး = အာသွက္ခာယဉာဏ် ။
#(၁၂) ။ ကိလေသအန္တရာဲ (၁)မတွံဂး = ပူဂဵုဂိုၚ်ကေတ်ကွေတ်နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတံဂှ် မဒှ်ရ ။ 
#(၁၃) ။ အာဏာဝဳတိက္ကမအန္တရာဲ (၁)မတွံဂး = ယောၚ်စိုတ်တုဲ ပွမက္လိလောန်ကၠေံအာဏာသိက္ခာပိုဒ်ကျာ်တြဲ ။
#(၁၄) ။ ဥပဝါဒအန္တရာဲ (၁)မတွံဂး = ပွမဗျိဗျံက်က္ၜေံ လက်ပူဂဵုအရဳတံ ။
#(၁၅) ။ ပၞောဝ်ခေတ်ပိပြကာ ခေတ်ကျာ်က္တဵုဒှ်နွံမွဲဟေၚ်ရ၊ ၁။ ဆပ္ဍဲဇာတိခေတ်မွဲဟေၚ် ကျာ်တြဲက္တဵုဒှ်ရ ။
#(၁၆) ။ ပၞောဝ်တ္ကံဇၞော်ပန်ပြကာ ကျာ်က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲတ္ကံမွဲရ = ဆပ္ဍဲတ္ကံဇမ္ဗုဒိဗ်ဝွံဟေၚ် ကျာ်က္တဵုဒှ်ရ ။
#(၁၇) ။ ပ္ဍဲတ္ကံဇမ္ဗုဒိဗ်ပၠန် ဇၟာပ်ဍုၚ်ကွာန် ဋ္ဌာန်ဒေသကျာ်က္တဵုဒှ်ဟွံသေၚ် = ဆပ္ဍဲမဇ္စျိမဒေသ မၞုံကဵုဗွိုက်(၉၀၀)ယောဇနာ၊ မၞုံကဵုဇမၠိၚ်(၃၀၀)ယောဇနာ၊  မၞုံကဵုလနေၚ်(၂၀၀)ယောဇနာဏံမွဲဟေၚ် ကျာ်က္တဵုဒှ်ရ ။
#(၁၈) ။ ဨကသညာမွဲ = ပွမစၟတ်သမ္တီက္ဍုဟ်မၠေံဇအိုန်ဇရပ္ဍဲစၞအာဟာရမဂပ်ဝ်ၚိတ်ဖျေံ။
#(၁၉) ။ စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်မွဲ = ပွမပိုၚ်ခြာစၟတ်လဝ်ဓါတ်(၄)ပြကာ။
#(၂၀) ။ ပ္ဍဲဍုၚ်လိုက်ဏံ ပူဂဵုပြဲအိုတ်နွံမွဲမတွံဂး ( ကျာ်တြဲသဗ္ဗညု)။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲဂေါတမ

## Lead section
**ကျာ်တြဲဂေါတမ** (အၚ်္ဂလိက်: *Gautama Buddha*) ဝွံ ဒှ်ညးမခၞံဗဒှ် ကေုာံ တမ်မူလ သာသနာဗုဒ္ဓ ရ။ [cite: 4, 17] ညးဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲကဵု အိန္ဒိယသက္ကုတိုက် (Indian subcontinent) လ္ပာ်ဗၟံက် ၜိုတ်အကြာ ဘဳသဳ (၆) ကေုာံ ဘဳသဳ (၄) ဗွဝ်ကၠံရ။ [cite: 4] ကျာ်တြဲဂေါတမဝွံ ဒှ်အ္စာသၠးပွး (Teacher) မွဲဇကု မဗ္တောန်ကဵု နဲကဲ သွက်ဂွံတြုံတြးနူဒဒိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴ သွက်ဂွံစိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ။ [cite: 4]

ဗွဲကိုပ်ကၠာ ညးဝွံ ဒှ်ကုမ္မာ သိဒ္ဓတ္ထ (Siddhartha) နူကဵုဂကူသာကျိယတုဲ ကြဴနူမညာတ်ကေတ် နိမိတ်ပန် (ဗျု၊ နာ၊ ဂစိုတ်၊ ရဟတ်) ဂှ်တုဲ သၠးကၠေံ ကာမသုခ တိတ်ပ္ဍဲဂြိုပ် သွက်ဂွံဂၠာဲဓရ်တြုံတြးရ။ [cite: 4] ကြဴနူမပၟဝ်ဓရ်တုဲ ဂြၚ်ဗိုတ်ကေတ် ဓရ်သဗ္ဗညုတညာဏ် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဗောဓိရ။ ကျာ်တြဲဂေါတမဝွံ ဒှ်ညးမဟီုတွံကဵု ဓရ်သစ္စပန် (Four Noble Truths) ကေုာံ မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံ (Eightfold Path) မဒှ်သ္ဇိုၚ် သာသနာဗုဒ္ဓ ပ္ဍဲကဵုခေတ်လၟုဟ်ရ။ [cite: 4]

## History
### Birth and Early Life
ကျာ်တြဲဂေါတမဝွံ သၠးဂဗ္ဘ ပ္ဍဲကဵုဥဒျာန်လုမ္ဗိနဳ (Lumbini) မနွံအကြာ နိဂြောဓါရာံ ကဵု ဒေဝဒဟ ရ။ [cite: 6] မအံက်ညးဂှ် သၟိၚ်သုဒ္ဓေါဒန မဒှ်သၟိၚ်မအုပ်ဓုပ် ဍုၚ်ကပ္ပဳလဝှ် တုဲ မိအံက်ညးဂှ် ဂၞကျာ်သဳရိမဟာမာယာ ရ။ [cite: 6] ကြဴနူသၠးဂဗ္ဘတုဲ ထပှ်တ္ၚဲ မိအံက်ညး စုတိအာတုဲ မိနော် မိမဟာပဇာပတိဂေါတမဳ ဟေၚ် ဒှ်ညးမလွဳလွါကၠုၚ်ရ။ [cite: 6, 16]

### Renunciation and Enlightenment
ကာလမကလိဂွံ အာယုဒ္စံါ (၂၉) သၞာံ၊ သိဒ္ဓတ္ထကုမ္မာ သၠးကၠေံ ဂၞကျာ်ယသောဓရာ ကေုာံ ကောန်တြုံရာဟုလတုဲ တိတ်အာပၟဝ်ဓရ်ရ။ [cite: 6] ကိုပ်ကၠာအိုတ် ညးလ္ၚတ်ကေတ် နဲကဲသမထ နူကဵုအ္စာ အဠာရကာလာမ ကေုာံ ဥဒ္ဒကရာမပုတ္တ ရ။ [cite: 6, 16] ကြဴနူဂှ် ညးပၟဝ်ဓရ် ဒုက္ကရစရိယ ၜိုတ် (၆) သၞာံတုဲ ညာတ်ကေတ် မဇ္ဈိမပဋိပဒါ (ဂၠံၚ်တရဴအဒေါဝ်) ဟေၚ် ဒှ်ဂၠံၚ်တရဴဍာံတုဲ ပ္ဍဲအာယုဒ္စံါ (၃၅) သၞာံ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဗပေၚ်ဂိတုပသာ်ဂှ် ဂြၚ်ဗိုတ်ကေတ် ဓရ်သဗ္ဗညုတညာဏ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂယာ ရ။ [cite: 6, 16]

## Core Principles
ကျာ်တြဲဂေါတမ ဝေတ်ဗ္တောန်ကဵု ဓရ်သဘာဝဂမၠိုၚ် မနွံသ္ဇိုၚ်အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ: [cite: 7]

### Four Noble Truths (ဓရ်သစ္စပန်)
၁. **ဒုက္ခသစ္စ**: ဒဒိုက်မနွံဇေတ်။ [cite: 7, 16]
၂. **သမုဒယသစ္စ**: ဟိုတ်ဒဒိုက်ဂွံကတဵုဒှ် (လောဘ/တဏှာ)။ [cite: 7, 16]
၃. **နိရောဓသစ္စ**: ဒၞာဲဒဒိုက်မအိုတ် (နိဗ္ဗာန်)။ [cite: 7, 16]
၄. **မဂ္ဂသစ္စ**: ဂၠံၚ်တရဴ သွက်ဂွံအာစိုပ် ဒၞာဲဒဒိုက်မအိုတ်။ [cite: 7, 16]

### Noble Eightfold Path (မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံ)
မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံဝွံ ပါ်ကေတ်လဝ် နကဵု သိက္ခာပိ သာ်ရ: [cite: 7]
* **ပညာ (Wisdom)**: သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ။ [cite: 7, 16]
* **သဳလ (Ethical Conduct)**: သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇဳဝ။ [cite: 7, 16]
* **သမာဓိ (Concentration)**: သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ။ [cite: 7, 16]

## Ministry and Legacy
ကြဴနူဂြၚ်ဗိုတ်ဓရ်တုဲ ကျာ်တြဲဂေါတမ တွံဓရ် ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ် ကုပဉ္စဝဂ္ဂဳ (၅) ဇကု ပ္ဍဲဂြိုပ်မိဂဒါဝိုန်ရ။ [cite: 9] ကျာ်တြဲဂေါတမ တွံဓရ်အလုံမွဲအာယုဒ္စံါ (၄၅) ဝှ်တုဲ သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲအာယုဒ္စံါ (၈၀) ပ္ဍဲဍုၚ်ကုသိနာဂဵု ရ။ [cite: 9, 16]

သာသနာကျာ်တြဲဝွံ ပြးဇးအာ အလုံဂၠးတိတုဲ ဒှ်သာသနာဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဝွံရ။ [cite: 9] လိက်ပတ်ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံၚ်ကဵု ဘဝကောန်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဗဗွဲရ။ [cite: 9]

## See also
* သာသနာဗုဒ္ဓ
* ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်
* ပိဋကတ်ပိ
* နိဗ္ဗာန်

## References

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## External links
* Access to Insight: Readings in Theravada Buddhism
* BuddhaNet: Buddhist Education and Information
* Sacred Texts: Buddhism
ဂကောံဗွဝ်(၃၁)ဂမၠိုၚ်

### ဂကောံဗွဝ်(၃၁)ဂမၠိုၚ်
*၁ ။ သံသာ (၃၁)ဘုံ၊  ဝဋ်သံသာ (၃၁)ဘုံ
* ဗွဲတြး
# ၁ ။ ဘုံပြိုတ် ။
# ၂ ။ ဘုံနရက် ။
# ၃ ။ဘုံတိရစ္ဆာန် ။
# ၄ ။ဘုံအသူရကာဲ။ (အပါဲပန်ဘုံ) ။
# ၅ ။ မၞိသ် ။
# ၆။ စတုမဟာရာဇ် ။
# ၇
# ၈
# ၉ ။ တုသိတာ ။
# ၁၀ ။ နိမ္မာနရတိ ။
# ၁၁ ။ ပရိမ္မိတဝသဝတ္တဳ ။ (ကာမသုဂတိ−၇−ဘုံ) ။
# ၁၂ ။ ဗြဟ္မပရိသဇ္ဇာ ။
# ၁၃ ။ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ ။
# ၁၄ ။ မဟာဗြဟ္မာ ။
# ၁၅ ။ ပရိတ္တာဘာ ။
# ၁၆ ။ အပ္ပမာဏာဘာ ။
# ၁၇ ။ အဘဿရာ ။
# ၁၈ ။ ပရိတ္တသုဘာ ။
# ၁၉ ။ အပ္ပမာဏာသုဘ ။
# ၂၀ ။ သုဘကိဏှာ ။
# ၂၁ ။ ဝေဟပ္ဖဵု ။
# ၂၂ ။ အသညာသတ် ။
# ၂၃ ။ အဝိဟာ ။
# ၂၄ ။ အတပ္ပါ ။
# ၂၅ ။ သုဒဿာ ။
# ၂၆ ။ သဒဒဿဳ ။
# ၂၇ ။ အကာနိဋ္ဌာ ။
# ၂၈ ။ အကာသာနဥ္စာယတနဘုံ ။
# ၂၉ ။ ဝိညာနဥ္စာယတနဘုံ ။
# ၃၀ ။ အကိဥ္စာညာယတနဘုံ ။
# ၃၁ ။ နေဝသညာနာသညာယတနဘုံ ။  ဣဝွံ သံသာ (၃၁)ဘုံမဒှ်ရ။

## နိဿဲ
 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲကောဏ္ဍည

* သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 
* ဆုပလိုဟ်အံၚ်ရေၚ်၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၁၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ရမ္မဝတဳ၊ 
* သၟိၚ်သုနန္ဒ မိသုဇာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဍုၚ်တွဵုရးဍုၚ်မန်ဂမၠိုၚ်

# ကၟာဝက်
# ကျာ်ခမဳ
# ကျာ်ထဝ်
# ကျာ်မြဟ်
# ခေါဇာ
# ဇြပ်ဗု
# ဇိုၚ်ကျာ်
# ပံၚ်
# မတ်မလီု
# မုတ္တမ
# မုဟ်ဍုၚ်
# ရေဝ်
# လၟိုၚ်
# သဓီု
# သုဝဏ္ဏဝတဳ
# ၜါသွာၚ်
# ၜဳကလေၚ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဝၚ်ပထဝဳ
ဍုၚ် ဗွိုၚ်တိဍာ်ကၟိန်ဍုၚ် နေပျဳတဝ်

# ဇမ္ဗူသဳရိ
# ဇေယျာသဳရိ
# ကုန်ဒပ် (တပ်ကုန်း)
# ဒက္ခိဏသဳရိ
# နေပျဳတဝ်
# ပြေၚ်ပၞာန် (ပျဥ်းမနား)
# ပုဗ္ဗသဳရိ
# ဝါသ္ၚောဲ (လယ်ဝေး)
# ဥတ္တရသဳရိ

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝၚ်ပထဝဳ
ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာ

ဗွဲစရၚ် သေတ်တေၚ်ပါ ၂၀၁၇ မ္ဂး ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာ နကဵု ပွိုၚ်ဍုၚ် ၃၃၀၊ ခရိုၚ် ၇၄ ၊ ဍုၚ် ၄၂၉ တအ် ဒက်ပ္တန်လဝ်ရ။ 

ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် မနွံတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒေသရးဇၞော် ကေုာံ တွဵုရးတအ်ဂှ် အတိုၚ်ဗွဲစရၚ်သၟဝ်ဏအ်ရ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝၚ်ပထဝဳ
ကျာ်တြဲသုမန

* သၠုၚ်(၉၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဇုက်အဂၞု၊ 
* လျးဂဵု(၄၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၉၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်မေခလ၊
* သမိၚ်သုဒတ္တ မိသိရိမာ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲမၚ်္ဂလ

* သၠုၚ်(၈၈)ဟတ်၊ 

* ဆုပလိုဟ်ဇုက်အဂၞူ၊
* လျးဂဵု(စှ်လောက)၊
* အာယုက်(၉၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ဥတ္တရ၊
* သမိၚ်ဥတ္တရ မိသိရိမာ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲရေဝတ

* သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 
* ဆုပလိုဟ်ဇုက်အဂၞု၊ 
* လျးဂဵု(မွဲယောဇနာ)၊ 
* အာယုက်(၆၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်သုဓညဝတဳ၊ 
* သၟိၚ်ဝိပုလ မိဟုလာ
## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲအနောမဒဿဳ

* သၠုၚ်(၅၈)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဆုကၠောၚ်၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၁၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်စမ္ပက၊ 
* သၟိၚ်အသမ မိအသမာ
## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲသောဘိတ

* သၠုၚ်(၅၈)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဇုက်အဂၞု၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၉၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်သုဓမ္မ၊ 
* သၟိၚ်သုဓမ္မ မိအသမာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲပဒုမုက္တဵု

* သၠုၚ်(၅၈ )
* ဆုပလိုဟ်ဓိတာန်၊ 
* လျးဂဵု(၁၂−ယောဇနာ)၊ 
* အာယုက်(၁၀၀,၀၀၀)သၞာံ၊
* ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ၊ 
* သၟိၚ်အန္နဒ မိသုဇာတာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲသုမေဓ

* သၠုၚ်(၈၈)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်တၞံသၠီ၊ 
* လျးဂဵု(မွဲယောဇနာ)၊ 
* အာယုက်(၉၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်သုဒဿန၊ 
* သၟိၚ်သုဒတ္တ မိသုဒတ္တ

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲသုဇာတ

* သၠုၚ်(၅၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဒုန်ဇလ၊ 
* လျးဂဵု(ဒိုဟ်စှ်လ္တူ/သၟဝ်)၊ 
* အာယုက်(၉၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်သုမၚ်္ဂလ၊ 
* သၟိၚ်ဥဂ္ဂတ မိပဘာဝတဳ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲအတ္ထဒဿဳ

* သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်တၞံစမ္ပါ၊ 
* လျးဂဵု(မွဲယောဇနာ)၊ 
* အာယုက်(၁၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်သာဘဏ၊ 
* သၟိၚ်သာဂရ မိသုဒဿနာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲဓမ္မဒဿ

* သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်တၞံသာံသာတ်၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၁၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်သရဏ၊ 
* သၟိၚ်သရဏ မိသုနန္ဒာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲသိဒ္ဓတ္တ

* သၠုၚ်(၆၀)ဟတ်၊ 
* ဆုပလိုဟ်ကဏ္ဍကာ၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၁၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ဝေဘာရ၊ 
* သၟိၚ်ဇယသေန မိသုဖဿာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲတိဿ

* သၠုၚ်(၆၀)ဟတ်၊ 
* ဆုပလိုဟ်ဂဝိုဟ်(ဂဝိုဟ်)၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၁၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ခေမ၊ 
* သၟိၚ်ဇနယန္တ မိမဒုမာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲဖဿ

* သၠုၚ်(၅၈)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဆုတၠုဲ၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၉၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ကာသိ၊ 
* သၟိၚ်ဇနသေန မိသိရိမာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲဝိပဿဳ

* သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဆုကွေဲ၊ 
* လျးဂဵု(ထပှ်ယောဇနာ)၊ 
* အာယုက်(၈၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ဗန္ဓုမတဳ၊ 
* သၟိၚ်ဗန္ဓုမ မိဗန္ဓုမတဳ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲပဳယဒဿဳ

* သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဆုပြာန်၊ 
* လျးဂဵု(ဂ၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၉၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်အနောမ၊ 
* သၟိၚ်သုဒိန္ဒ မစန္ဒာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲသိခိ

* သၠုၚ်(၇၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ကြုက်ဗ္တာၚ်၊ 
* လျးဂဵု(ပိယောဇနာ)၊ 
* အာယုက်(၇၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ရုဏဝတဳ၊ 
* သၟိၚ်ရုဏာဝါ မိပဘာဝတဳ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲဝေဿဘူ

* သၠုၚ်(၆၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဓိတာန်၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၆၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်အနောမ၊ 
* သၟိၚ်သုပ္ပတိ မိယသဝတဳ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲကက္ကုသန်

* သၠုၚ်(၄၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဆုသြိုအ်၊ 
* လျးဂဵုစှ်ယောဇနာ၊ 
* အာယုက်(၄၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ခေမ၊ 
* သၟိၚ်အဂ္ဂိဒတ္တာ မိဝိသာခါ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲကောဏာဂီု

* သၠုၚ်(၃၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဆုဝိ၊ 
* လျးဂဵု (၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၂၀,၀၀၀)သၞာံ၊
* ဍုၚ်သောဘတဳ၊ 
* သၟိၚ်ယညဒတ္တ မိဥတ္တရာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲကဿပ

* သၠုၚ်(၂၀)ဟတ်၊ 
* ပလိုဟ်ဇြဲဘုံ၊ 
* လျးဂဵု(၈၀)ဟတ်၊ 
* အာယုက်(၂၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ဗာရာဏသဳ၊ 
* သၟိၚ်ဗြဟ္မဒတ္တ မိစန္ဒဝတဳ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဟိတသုခ ဒဒက်တဴကဵုဝေနေယျဂမၠိုၚ်

မပ္တံကဵုသုတမယညာဏ် ၁၆ လစုတ်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုန် မဒှ်သရုပ်အဝယ်လစှ်ေဟိတသုခ ဒဒက်တဴကဵုဝေနယျတအ်ရောၚ်။ ၁၆ လ္စုတ်ဏအ်ဝွံ ပ္ဍဲအရာမဟာကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်မပ္တိတ်ကၠုၚ်တုဲဂှ်လေဝ် ပ္တိတ်မာန်ရ။

# သုတမယညာဏ်
# အတ္တဝေဒ၊ဓမ္မဝေဒ
# ပွမတီကေတ်နယ်ပဋိပတ်
# သမ္မာပဋိပတ်
# ပရိသုဒ္ဓသဳလ
# ပါမောဇ္ဇ
# ပဳတိ
# ပဿဒ္ဓိ
# သုခ
# သမာဓိ
# ယထာဘူတဉာဏ်
# နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်
# ဝိရာဂဉာဏ်
# ဝိမုတ္တိဉာဏ်
# ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန
# အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်တအ်ရောၚ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကုသဵုစိုတ်ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်

ဟိုတ်အတိက် ဒဒက်တဴကဵုကုသဵုစိုတ်(ကုသလစိတ္တပါဒ)ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂမၠိုၚ်

* ၁။ ပုဗ္ဗေစ ကတပုညတာ
* ၂။ ပဋိရူပဒေသဝါသ
* ၃။ သပ္ပုရိသူပနိဿယ
* ၄။ အတ္တသမ္မာပဏိဓိ
* ၅။ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒနဝမခဏ
* ၆။ သဒ္ဓမ္မဿဝန
* ၇။ ယောနိသောမနသိကာရ

ဖိုလ်အနာဂတ် ဟိုတ်နူကုသဵုစိုတ်ဒှ်ကၠုၚ်တုဲ

* ၈။ သမထ
* ၉။ ဝိပဿနာ
* ၁၀။ မဂ်ဉာဏ်
* ၁၁။ ဖိုလ်ဉာဏ်
* ၁၂။ နိဗ္ဗာန် 

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
မဂ္ဂၚ် (၈)

# သမ္မာဒိဋ္ဌိ
#သမ္မာသၚ်္ကပ္ပ
#သမ္မာဝါစာ
#သမ္မာကမန္တော
#သမ္မာအာဇဳဝ
#သမ္မာဝါယာမ
#သမ္မာသတိ
#သမ္မာသမာဓိ

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲနာရဒ

* သၠုၚ်(၈၈)ဟတ်၊ 
* ပလိုၚ်ဂြၚ်အေက်၊ 
* လျးဂဵု(မွဲယောဇနာ)၊ 
* အာယုက်(၉၀,၀၀၀)သၞာံ၊ 
* ဍုၚ်ဓညဝတဳ၊ 
* သၟိၚ်သုဒေဝေါ မိအနောမာ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ထီုမၠဵု (ဒဒန်)

**ဒဒန်ထီုမၠဵု (ၜဳကဍတ်)**(မြန်မာ: အတ္ထရံမြစ်ကူး (စံပယ်ဂူတံတား) ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ဇမၠိင် ၂.၁၁၃ ပေ (၆၄၄ မဳတာ)၊ အနာံ ၃၄ ပေ (၁၀.၅ မဳတာ) နွံကဵု ဂၠံင်ၜါတၞုင် မဒှ်ဂကူဒဒန် ပသဲဍိုန် (သံမဏိသံပေါင်ခုံး) မွဲရ၊၊ ဇမၠိင်ဂၠံင်မတိုန်ကဵုဒဒန် နူကဵုလပါ်ကျာ်မြဟ်ဂှ် နွံ ၄ တိုင် ၃၆၉ ပေ၊ လပါ်ကအ်ပၞဟ်ဂှ် နွံ ၂ တိုင် ၁၂၆ ပေ၊ သမၠုင်လတူဍာ် ၄၆ ပေ၊ ဇမၠိင် လတူဍာ် နွံ ၃၆၀ ပေ တုဲ လျိုင်မဒုင်မာန် နွံ ၆၀ တာန်။ ဒဒန်ထီုမၠဵုဝွံ ဒှ်ဒဒန်မကၠောအ် ၜဳကဍတ် နွံ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဗဒါဲထီုမၠဵု၊ မဆက်လဝ် အကြာဂၠံင် ဍုင်ကျာ်မြဟ် ကဵု ကွာန်ကအ်ပၞဟ်။ နူတၞုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် တိတ်အာ လပါ်ဗမံက် ၄.၁၄ ကဳလိုမဳတာ မ္ဂး စိုပ်ဒဒန်ဝွံရ။ ပရေင်ကမၠောန်စမြိုင်ဒဒန်ဝွံ စရပ်ကမၠောန် နူကဵု ဂိတုဒဳဇြေမ်ပါ ၃၀၊ ၂၀၁၈ တုဲ သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၊ ၂၀၁၉။ ဒဒန်ဝွံ သြိုင်လဝ် နကဵု သြန်ဘဏ္ဍာ ကၟိန်ဍုင် ကေုာံ တွဵုရးတုဲ သီုဖအိုတ် အိုတ်သြန်ၜိုတ် ၁၈ အသင်္ဃဲ (၁၈၀၀၀ ကိုဋ်) ဒကေဝ်။နဝ်ဝေမ်ပါ ၃၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပံက်ဒဒန်ရ။

## ဘဏ္ဍာ ကေုာံ စမြိုင်
ဒဒန်ဝွံ နကဵုသြန်ဘဏ္ဍာဍုင် သၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ဂှ် ၁.၅ ဘဳလဳယာန်၊ နူကဵု တွဵုရး ၂ ဘဳလဳယာန် သီုဖအိုတ် ၃.၅ ဘဳလဳယာန်ဂှ် ပတမ်တုဲ သြိုင်လဝ်ရ။ 

ပရေင်ကမၠောန်စမြိုင် ဒဒန်ဝွံ စရပ်ကမၠောန် နူ ဒဳဇြေန်ပါ ၃၀၊ ၂၀၁၈ တုဲ သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၊ ၂၀၁၉ ဂှ်ရ။ အလဵုဇကု သကိုပ်ဝန်ဇမၞော် တွဵုရးဍုင်မန် ဒံက်တာအေဇြာန် (ဒေါက်တာအေးဇံ) တိုန်စိုပ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ဒဒန်ဝွံရ။ ဒဒန်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံဇမၠိင် ၆၄၄.၁ မဳတာ (၂၁၁၃ ပေ)၊ အနာံ ၇.၂၀ မဳတာ (၂၃ ပေ၊ ၇ ၝောအ်တဲ)၊ ၝောအ်ဒဒန် (ပင်မတံတား)ဂှ် ဒှ် ဒမုင်ပသဲဍိုင် (သံမဏိသံဘောင်) ဂရဲဇုက် တုဲ ဒစိုပ်ဒဒန် (ချဥ်းကပ်တံတား) ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂရေတ် ဓရံင်ပသဲတုဲ လးကောန်ဂရေတ်။ တိုင်ကၞက်ဒဒန်ဂှ် ဒှ်တိုင် Bored Pile မနွံဗွိုက်လနင် (1.2m Ø, 1.5m Ø)။ spanဒဒန် (တံတားခန်းဖွင့်)ဂှ် (27.5m x 10Spans))(27.5m x 10Spans) + (0.8m) + (120m x 1Span) + (0.8m) + (27.5m x 9Spans)။

## နိဿဲ
တြိမူတိ

**တြိမူတိ (Trimūrti** (; Sanskrit: त्रिमूर्ति **, "three forms") ဂှ် ဒှ်ဘာသာ မရှ်ေသှ်ေ ကျာ်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပိဇကု ပ္ဍဲကဵု ဟိန္ဒူ မဒှ် ကျာ်ပဒှ်၊ ကျာ်ပၟင်ပၟဲ ကေုာံ ကျာ်ပလီု နဒဒှ် ပိဇကု မဒှ်မွဲတၠရ။ ကျာ်ပိဇကုဂှ် သၟိင်ဗြီု မဒှ် ညးမပဒှ်၊ ဗိသၞုဟ် မဒှ်ညးမမင်မဲ တုဲ သဳဝ မဒှ်ညးမပလီု၊ ညးပိဝွံ ညးတအ်ပတှ်ေကေတ် မဒှ်မွဲတၞောဝ် မွဲဇကုရ။ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ကျာ်ပိဇကုဝွံ မဒှ်မွဲဇကု က္ဍိုပ်ပိရ။

## Evolution

ဝှာင်:Brahma, Vishnu and Shiva seated on lotuses with their consorts, ca1770.jpg|တြိမူတိ နကဵု တြိဒေဝ
ဝှာင်:Halebid3.JPG|ပေါန်ကွတ် မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် တြိမူတိ ပ္ဍဲကဵု ဘာဟောသလေသွာရ (Hoysaleswara temple) ပ္ဍဲ ဟလေဗိဒု (Halebidu)
ဝှာင်:Brahma Vishnu Mahesh.jpg|တြိမူတိ၊ ပါန်သူ နူကဵု အန္ဓရာပြဒေသ် (Andhra Pradesh)
The Puranic period saw the rise of post-Vedic religion and the evolution of what R. C. Majumdar calls "synthetic Hinduism".

This period had no homogeneity, and included orthodox Brahmanism in the form of remnants of older Vedic faith traditions, along with different sectarian religions, notably Shaivism, Vaishnavism, and Shaktism that were within the orthodox fold yet still formed distinct entities. One of the important traits of this period is a spirit of harmony between orthodox and sectarian forms. Regarding this spirit of reconciliation, R. C. Majumdar says that:Its most notable expression is to be found in the theological conception of the , i.e., the manifestation of the supreme God in three forms of , , and ... But the attempt cannot be regarded as a great success, for  never gained an ascendancy comparable to that of  or , and the different sects often conceived the  as really the three manifestations of their own sectarian god, whom they regarded as Brahman or Absolute.However, this argument overlooks the obvious correlation of Brahmā with Brahman. The identification of Brahma, Vishnu, and Shiva as one being is strongly emphasized in the * Purāṇa*, wherein 1.6 Brahman is worshipped as Trimurti; 1.9 especially inculcates the unity of the three gods, and 1.26 relates to the same theme. Historian A. L. Basham explains the background of the Trimurti as follows, nothing,Western interest in the idea of trinity:There must be some doubt as to whether the Hindu tradition has ever recognized Brahma as the Supreme Deity in the way that Visnu and Siva have been conceived of and worshiped.  The concept of Trimurti is also present in the *Maitri Upanishad*, where the three gods are explained as three of his supreme forms.

## ဘာတြိမူတဳ
right|thumb|260x260px|The main three towers of the 9th century Prambanan Trimurti temple complex, the largest Hindu temple site in Indonesia.
Temples dedicated to various permutations of the Trimurti can be seen as early as the 6th century C.E., and there are still some temples today in which the Trimurti are actively worshiped.

* Baroli Trimurti Temple
* Elephanta Caves
* Mithrananthapuram Trimurti Temple
* Prambanan Trimurti Temple
* Savadi Trimurti Temple
* Thripaya Trimurti Temple

## Views within Hinduism
In general it can be said that the trimurti has less of a role in the Hinduism of recent centuries than in ancient India. 

## Citations

## General sources

* 
* 
* 
* 
* 

## External links

* 
ကဏ္ဍ:ဘာသာ
ဇိနဘာသာ

thumb|တဲ မဒှ် လက္သန် အဟိံသာ မဒှ် သၠာဓမ္မစက် မသှ်ပလးကဵု သံသာရ။
**ဇိနဘာသာ (Jainism)** (), ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ ဓဝ်ဇိန် ဂှ် ဒှ်ဘာသာတြေံတြဟ် နူကဵု ရးနိဂီုအိန္ဒိယမွဲရ။  ဓဝ်ဇိန်ဂှ် အတိုင်လညာတ် ဓဝ်ပတှ်ေညးတအ်မ္ဂး ကၠုင်နူကဵု အစာဇၞော် ၜါစှော်ပန်တၠ မကော်ဂး တဳရ်ထင်္ကရ (*tīrthaṅkara) အစာဇၞော်ၜါစှော်ပန်ဇကုဂှ်* ပ္ဍဲကဵု လိက်ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ကော်စ အစာတဳ၊ ညးမဒှ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ရိရှဘနာထ သီုကဵု ကော်စ အာဒိနာထဘဂဝါ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ နကဵု ဓဝ်ပတှ်ေ ဇိနဘာသာမ္ဂး အာဒိနာထဘဂဝါဂှ် ဂျိုင်တန်တဴလဝ် ပ္ဍဲအခိင်မလောန်ကၠုင်သၞာံ မဂၠိုင်ကဵု အသင်္ဃဲတေအ်ရ။ အစာမရနုက်ကဵု ၜါစှော်ပိဂှ် တန်တဴလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ အကြာ ၈ - ၇ ဘဳသဳတုဲ အစာမရနုက်ကဵု ၜါစှော်ပန်ဂှ် မဟာဝဳရ ဂှ် ဂျိုင်တန်တဴလဝ် ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၅၀၀ ရ။ ဇိနဘာသာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဇၟာပ်ပ်ကဝ်မ္ဂး အစာကတဵုဒှ် မွဲဇကုရ။ 

ကြက်အဓိက ဓရ်ဇိနဘာသာဂှ် အဟိံသ (မသက်ကုပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ညးမွဲသအာင်)၊ အနေကန္တဝါဒ (မဟွံစိုပ်ကၞောတ်မွဲလပါ်)၊ အပရိဂြဟ (မဟွံစောဲစပ်) ကေုာံ အသစေတိဝါဒ (မဝေင်ပါဲအာရီုကာမဂုဏ်)တအ်ရ။ လုပ်ဒ္ဂေတ်ဗက် သာသနာဇိနဘာသာမ္ဂး ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် သဳလမသုန် မတွဟ်ဂး (၁) အဟိံသာ (သက်ကုပျဲပျာံ)၊ (၂) သစ္စ (မဒးနွံကဵု ဓဝ်ဍာံစၟတ်)၊ (၃) အသတေယျ (သက်ကုကၠတ်ဂၠံက်)၊ (၄) ဗြးမိစ္ဆာစာယ (ဝေင်ပါဲ သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်)၊ ကေုာံ (၅) အပရိဂြဟ (သက်ကုပိုင်ပြဳဒြပ်ရတ်)။ လၟေင်ဒ္ဂေတ်ဓဝ်ဇိန်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ် ကဵုဒ္ဂေတ်လၟေတ်အခိုက်ဘဝမၞိဟ်ဇိန်တအ် နွံနာနာသာ်ရ။ ဥပမာ တၞဟ်နမဂွံဝေင်ပါဲ ပရေင်ပျဲပျာံတုဲ ဟွံစဖျုန်တအ် ဒှ်တမ်ရ။ လင်္ကာဂမြဴဇိနဘာသာဂှ် "ပရသ္ပရောပဂြဟော ဇဳနာနာမ်" (ဝိညာဏ်မၞိဟ်ဂှ် သွက်ဂွံရီုဗင် ညးမွဲသအာင်) တုဲ "ဏမောကာရမန္တြ" ဂှ် ဒှ်ဂါထာအဓိက ညးတအ် မဖ္ဍောတ်ဗှ်ရ။ 

ဓရ်ဇိန်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပၞောဝ်ကဵု ဓရ်တြေံအိုတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဝွံတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဇိနဘာသာဂှ် ဂိုဏ်ဇၞော်ၜါ ပါ်တိတ်ဒၟံင်ဂှ်  ဂိုဏ်သက်ကုဗွိုက်လတက် မကော်ဂး ဒိဂမ္ဘရ (Digambaras) ကဵု ဂိုဏ်ဗွိုက်လတက်ဂွု မကော်ဂး ၐဝေတာမ္ဘရ (Śvētāmbaras) မဒုင်သဇိုင် ကုဗီုခမဳညးတအ် မဒ္ဂေတ်တုဲ ပါ်လဝ်ရ။ သီုၜါဂှ် လိက်သာသနာတုပ်ပ်တုဲ သီုၜါဂှ် တန်တဴဒၟံင် နကဵု မဒါန်ပစ္စဲ နူကဵုဒါယကာဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မၞိဟ်စ္ၜုဲစ္ၜော် ဇိနဘာသာ နွံအကြာ ပန် ကဵု မသုန်ပြကောဋိကိုဋ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး နွံပ္ဍဲအိန္ဒိယရ။ မ္ၚးအိန္ဒိယ ဒၞာဲမနွံဂၠိုင်င်ညိမ္ဂး ဍုင်ကနေဒါ၊ ယူရောပ် ကေုာံ ရးနိဂီုပံင်ကောံအမေရိကာန်တအ်ရ။ ဓရ်ဇိန် ဂှ် ပ္ဍဲဂျပေန် မၞိဟ်တအ်ဒ္ဂေတ်ဗက်ဂၠိုင်ကၠုင်ဒၟံင်တုဲ ကောန်ဂကူဂျပေန် မသုန်လ္ၚီပြင်င် ပြံင်လှာဲဒုင်ကေတ် ကွေတ်ဇိနဘာသာရ။ သဘင်အဓိက ပ္ဍဲကဵုဇိနဘာသာဂှ် သဘင်ပရုသှန၊ သဘင်ဒသလကသှန၊ အသှတနိက၊ မဟာဝိရ် ဇန်မ ကလျာနက် ကေုာံ သဘင်ဒိပဝလဳ တအ်ရ။ 

## ဓဝ်ပတှ်ေ ကေုာံ ဒဿန
ဇိနဘာသာဂှ် ဒှ်ဘာသာမဟွံစွံအဓိကကုနိမိတ်ဗဒှ် (transtheistic) ကေုာံ မဟီုတွဟ်လညာတ်အနာဂတ်ဂတတုဲ မဟွံပတှ်ေကေတ် စက္ကဝါဏအ် ကတဵုဗဒှ်လဝ် နကဵုညးတၠဣဓိမွဲမွဲတၠ၊ မနွံအကြာ ဝါဒၜါလပါ်  (parallelism) ကေုာံ ဝါဒမဆက်စပ် (interactionism) တအ်ရ။

### ''ဒြဝျ'' (ဒြပ်)

*ဒြဝျ* ဂှ် ဒှ်အရေဝ်သံသကြိုတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒြပ်။ နကဵုလညာတ်ဒဿန ဇိန်မ္ဂး စက္ကဝါဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဒြပ်တြဴပြကာ မတွဟ်ဂး ဇဳဝ (ဇဴ)၊ ပုဒဂလ၊ ဓမ္မ၊ အဓမ္မ၊ အကာသ ကေုာံ ကာလ။ လက္ကရဴ မသုန်ဂှ် ဒှ်သက်ကုလမျီု (အဇဳဝ)။ ဒဿနဇိန်ဂှ် ပါ်လဝ် ဒြပ် နူကဵု ခန္ဓ ဟွံသေင်မ္ဂး အရပ်အရာ နကဵုဗီုပြင် အရာပလီုပလာ်ဂွံ ကဵု အရာမပလီုပလာ်ဟွံဂွံတအ်ရ။

## References

### Sources
 
ကဏ္ဍ:ဘာသာ
ကဴကလအ်တိ (ကဴလံင်တိ)

**ကဴကလအ်တိ** (ဝါ) **ကဴလံင်တိ** (Aeginetia indica ( Indian broomrape  ဟွံသေင်မ္ဂး forest ghost flower) ဂှ် ဒှ်ကဴ မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု အာရှ မလုပ်ဝံသ Orobanchaceae မဒှ်တၞံ မလုပ်ဂဥုဲ holoparasitic မွဲဂကူရ။ ကဴဝွံ မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲ ဒၞာဲတိမဍုက်ဍေက်တအ်ရ။

ကဴဝွံ ပ္ဍဲဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ဗီုကဵု ဍုင်နဳပဝ်တအ်မ္ဂး နဒဒှ် တၞံဂဥုဲမွဲ ကေုာံ တၞံမပူဇဴကလော် ပူဇဴကျာ်မွဲဂှ် စကာဒၟံင်ဂှ်ရ ညးဒေသညးတအ် ကော်စ တၞံကလောအ်ဂြိုပ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲအခိင်သဘင် Teej မ္ဂး နဒဒှ် သင်္ကေတ သၟိင်သဳဝ ကဵု ပါရ်ဝတဳ တုဲ မလေပ်ပူဇဴ ပ္ဍဲကဵု ဘုတ်ကျာ်ဟိန္ဒူအိုတ်ရ။

## နိဿဲ
အံၚ်ပါန်၊နာဲ

နာဲအံၚ်ပါန် (ခ) အ္စာဂျဝ် (ဒံက်တာမာံအံၚ်ပါန်) ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၅-၁-၁၃၂၁ ဂှ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ် နူကဵုမအံက် နာဲချေတ်မိုၚ်+မိအံက် မိကရေၚ်တုဲ ဒှ်ကောန်ဂကူမန် ရှ်ေသှ်ေဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲရ။ ဒှ်ညးဇူနူကမၠောန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဌာန တက္ကသိုလ်မွဲလေဝ် မဒှ်ရ။ 
## ဒၞဲါကတ်ဗ္တောန်ပညာ

* တန်ဍောတ် ကအ်ဂဵု
* ဘာတန်သၠုၚ် (ဝဳကတိုၚ်)
* မတ်မလီု ကေုာံ တက္ကသိုလ်သၠုၚ်လ္ဂုၚ်

## ဍာ်ဒကေဝ်ပရေၚ်ပညာ
B.A. (Geog) Q.B.A. (Hons)

M.A, Ph.D

## ဘာပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဂမၠိုၚ်
၂၀၁၉ (MEI) နူဘာပရေၚ်အာက္ဍိုပ် အပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်

၂၀၁၉ (MCA) နူဘာပရေၚ်အာက္ဍိုပ်ဂၠးကဝ်

၂၀၂၀ နူဘာသောၚ်က္လးပဋိပက္ခ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်

## သွာၚ်ချဳဒရာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ပရေၚ်ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ်

* ၁၉၈၁ - ၁၉၈၅ ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ် (ဍုၚ်မတ်မလီု)
* ၁၉၈၆ - ၂၀၀၉ ကေၚ်ကာလိခ်ပတ်ယေန်သၞာၚ် တက္ကသဵုဂမၠိုၚ် စဵုကဵုစိုပ် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌလေဝ် ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်
* ၂၀၁၆ - ၂၀၁၉ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌလိခ်ပတ်ယေန်သၞာၚ် ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
* တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၆၆-၇၁) ဝါဂှ် ဒှ်ညးတာလျိုၚ်ကေၚ်ကာမွဲတၠတုဲ 
* ၂၀၁၁ - ၂၀၁၉ ဒု-ဥက္ကဌ လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ် ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ (ဗဂေါ)
* တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ဗဟို မရနုက်ကဵု (၇၂) ဝါ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ (ဗဂေါ)ဂှ် နဒဒှ်လျိုၚ် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ၊ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ သာပ်ကမ္မတဳ လလောၚ်ပရိုၚ်

## ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗော်
၂၀၂၀ - နဒဒှ်အလံၚ်ညးစၞးမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် (တွဵုရးကရေၚ်) 

## ကဏ္ဍသၠုၚ်ပ္တိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲဒေသဆီဇာတိ

* သၞာံဗ္တောန်ပညာ ၂၀၁၆ စိုပ် ၂၀၁၉ ဂှ် သၠုၚ်ပ္တိုန်ဍာ်ဒကေဝ်လၟေၚ်အံၚ်စှ်တန် ပ္ဍဲကဵုဘာတန်သၠုၚ်ပါ် ကွာန်ကအ်ဂဵု
* သၞာံဗ္တောန်ပညာ ၂၀၁၉ - ၂၀၂၀ ဂှ် ဘာတန်သၠုၚ်ကအ်ဗိန်၊ ဘာတန်သၠုၚ်ပါ်ကအ်ဗိန်၊ တန်သၠုၚ်ပါ် ခအံၚ်ကြေဟ်၊ တန်သၠုၚ်ပါ်ကအ်ခတဝ်၊ တန်သၠုၚ်ကအ်ဗိုတ်၊ ဂကောံဘဝ်ဒါပွိုၚ်တိုက် ကအ်ဗိန်တံကီု ကဵုလဝ်လိက်အထံက်တန်ဗတောန် စှ်တန်နာနာသာ်ရ။ 

## ကဏ္ဍပါ်စရေက်ကမၠောန်

* သွာၚ်ပါ်ပရအ်တိကောန်ဂကူ ပ္ဍဲရးဗ္ဂေါ ကၠောန်တဵုလွဳဂှ် နဒဒှ်ကမ္မတဳသၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉
* ဂကောံမၚ်မွဲထိၚ်ဒေါဝ် ပွဳပွိုၚ်ဍာ်ဍာရးဗဂေါတံဂှ် နကဵုညးတာလျိုၚ်ကမ္မတဳမွဲတၠ
* နဒဒှ်ဒုအချုက် ညးစၟဳစၟတ်လိက် အလဵုသဳစှ်တန် (ပထဝဳ)ပ္ဍဲတက္ကသဵုဍုၚ်ဗ္ဂေါ
* ပ္ဍဲတက္ကသဵုဗဂေါကဏ္ဍပါ်ကရေက် ၆ ဒၞဲါဂှ် ညးဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ၊ ညးအုပ်ကာ နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၁ စဵုကဵုစိုပ် ၂၀၁၉ ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်
* ကောန်ဂကူနာနာနွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဒေသဇကုဂှ် ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ပရေၚ်ညဳသၟဟ်တုဲ လွဳၜံၚ်ပ္တိတ်ဂကောံသၟတ်တံၜိုတ်အစောန်စရာဲနွံရီုဗၚ် ရေၚ်တၠုၚ်အာကမၠောန် ဂကူမန်ညဳညဳသာသာ

## နိဿဲ
လိက်သ္ကေံတဲ လလောၚ်တြး သွက်ပေါဲပြိုၚ်ရုဲမာဲ 
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
သိခဘာသာ

alt=|thumb|262x262px|Guru Nanak (15 April 1469 – 22 September 1539), founder of Sikhism and the first of the ten Sikh Gurus
**သိခဘာသာ၊ ဘာသာသိခ် (Sikhism)** (); ပုန်ဇပဳ: ਸਿੱਖੀ or **Sikhi** (**,  [ˈsɪkːʰiː], from ਸਿੱਖ, Sikh, မဂွံအဓိပ္ပါယ် 'ကွးသာဝက၊ ညးလ္ၚတ်)  ဂှ် ဒှ်ဘာသာမပတှ်ေကျာ်မွဲဇကု မကၠုင်နူ တမ်မူလ ဒေသပုန်ဇာပ် ပ္ဍဲဒကုတ်တိုက် အိန္ဒိယ ပ္ဍဲအခိင်ကၞောတ် အေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ။ သိခဘာသာဝွံ ပ္ဍဲဘာသာဇမၞော်ဂမၠိုင် ဒှ်ဘာသာတၟိအိုတ်တုဲ ဒှ်ဘာသာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မရနုက်ကဵုမသုန်၊ ညးလျုင်ပတှ်ေ နွံၜိုတ် ၂၅ ပြကောဋိကိုဋ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉။

သိခဘာသာဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု အစာဓရ်ဂုရုနနက်၊ မဒှ် ဂုရုကိုပ်ကၠာအိုတ် (၁၄၆၉-၁၅၃၉)၊ တုဲ ဆက်ကေတ်အာလျိုင်ဒၞာဲညး သီုဖအိုတ် ဂုရု နွံဒစိတ်တၠရ။ ဂုရု မရနုက်ကဵုစှ် ဂုရုဂေါဗိန် သိင်္ဃ (Guru Gobind Singh) (အကြာသၞာံ ၁၆၇၆ - ၁၇၀၈)၊ ဂုရုဂရေန်သဟိဗ် (*Guru Granth Sahib)* မဒှ် ညးဆက်ဒုင်ကေတ်အာဲညးဂှ် ဒှ်ဂုရုမကြပ်ကဵု ကောန်မၞိဟ်ဂၠိုင်တုဲ ခၞံဗဒှ်ပတိုန် လိက်ဂၠံင်တရဴဓရ်သိခဘာသာရ။ ဂုရုနနက် ဗ္တောန် ဒဒှ်မဂျိုင်တန်တဴ "နကဵုဘဝမၞုံကဵု ကတိုင်ကၟဟ်၊ ခၞံဗဒှ်၊ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ် ကုဒဒှ်မဍာံစၟတ် မနွံကဵုသစ္စ၊ မနွံကဵု မထိင်ဒဝ် ကေုာံ အးဇ္ၚးဂှ် ဒှ်အရာသမၠုင်အိုတ် လတူဒ္ဂေတ်လၟေတ်တၞဟ်တအ်ရ၊ တုဲပၠန် မဒက်ပ္တန် ပရေင်ပံင်ကောံ ကုကျာ်၊ မတီကေတ် ပၟိက်ဆန္ဒကျာ်တုဲ ဒ္ဂေတ်ဗက် ဂၠံင်တရဴကျာ်ရ။ ဂုရုဟာဂေါဗိန်( Guru Hargobind)၊ မဒှ်ဂုရု မရနုက်ကဵုတြဴ (ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၆၀၆ - ၁၆၄၄) ဂှ် ခၞံဗဒှ်ပတိုန် သဘဴဓဝ် အကြာ ဒတန်မိရိ (ပရေင်ဍုင်ကွာန်) ကေုာံ ဒတန်ပိရိ (ဒ္ဂေတ်ဓရ်) တအ်ရ။

The Sikh scripture opens with the *Mul Mantar* (ਮੂਲ ਮੰਤਰ), fundamental prayer about *ik onkar* (ੴ, 'One God'). The core beliefs of Sikhism, articulated in the *Guru Granth Sahib*, include faith and  meditation on the name of the one creator; divine unity and equality of all humankind; engaging in *seva* ('selfless service'); striving for justice for the  benefit and prosperity of all; and honest conduct and livelihood while living a householder's life. Following this standard, Sikhism rejects claims that any particular religious tradition has a monopoly on  Absolute Truth.

Sikhism emphasizes *simran* (ਸਿਮਰਨ, meditation and remembrance of the words of God), which can be expressed musically through *kirtan*, or internally through   ('meditation on His name') as a means to feel God's presence. It teaches followers to transform the "Five Thieves" (i.e. lust, rage, greed, attachment, and ego).

The religion developed and evolved in times of religious persecution, gaining converts from both Hinduism and Islam. Mughal rulers of India tortured and executed two of the Sikh gurus—Guru Arjan (1563–1605) and Guru Tegh Bahadur (1621–1675)—after they refused to convert to Islam.
The persecution of Sikhs triggered the founding of the *Khalsa* - by Guru Gobind Singh in 1699 - as an order to protect the freedom of conscience and religion, with members expressing the qualities of a * Sant-Sipāhī*—a 'saint-soldier'.

## References