open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ခရာမ်၊ တၞံ

**တၞံခရာမ်** (; Burmese: ဆွတ်ခမုံနွယ်; Thai:เถาหัวลิง) နကဵုယၟု ဝိဒျာသိပ္ပံရုက္ခဗေဒ Sarcolobus globosus Wall ဝွံ ဒှ်တၞံဇုက် မလာံတ္ၜန်ပူတိုန်အာ အကြာတၞံဆု တၞဟ်သအာၚ်မွဲဂကူ နူကဵု ဒေသဂမ္တဴ ဗွဲတၟေင် ရးအာရှ သီုကဵု ဍုင်အိန္ဒိယ၊ ကြုက်၊ သေံ၊ မလေရှာ၊ မန်ဗၟာ၊ ဖလိပိန် ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳယှာရ၊၊ 

ဍေဟ်မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲဂြိုပ်အရး ဍာ်ဖနုင်တုဲ တၞးဍေဟ်ကီု သီုကဵုရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် စကာ နဒဒှ်ဂဥုဲတုဲ ကထိုက်မဍေဟ်ဂှ် ဂျိနွံဒၟံင်တုဲ မစကာ သွက်ဂွံဂစိုတ် ကၠဵု ကေုာံ သတ်ဂြိုပ်တအ်ရ၊၊ မန်ဒေသမုဟ်ဍုင် ကော် (အရိမ်)၊ မန်ဒေသရေဝ် ကော် (ဟရေမ်)၊၊ 

## ဗမံက်ထ္ၜး (Description)
**လက်သဏ်တၞံ**
တၞံခရာံဝွံ မဒှ်တၞံဇုက် မလာံတ္ၜန်ပူတိုန်အာ အကြာဆုတၞဟ်သအာၚ်မွဲဂကူ၊ သၞော်တၞံဍေဟ် အရံၚ်သာ်ကဝ်တာ ဖျုန်သၞော်ခဍအ်ကလောံကလေန်ဒၟံၚ် ခၜိုတ်ဟွံမဲ။ ဍေဟ်ဒးစိုတ် တိဖနုၚ် ဒုၚ်ဘဲတ္ၚဲလေဝ်မာန်ရ။ ဇမၞော်တၞံတၟာ ၁-၂ ၝောအ်တဲ ။ဇမၠိင်တၞံ နွံအကြာ ၃-၄ ဖိဟ်၊ သဓုံဍေဟ် ၂ ဖိဟ်။ တၞးဍေဟ် တိတ်မွဲတဝ်မွဲ ညံၚ်ခၟာဲစာၚ် ပ္ဍဲမွဲကၞာၚ်
နွံ ၜါတဝ်(မွဲလ္ၚဝ်) တောဲရေၚ်တိုန်အာ ဆောဆောရ။ တမ်တဝ်တၞးခၟူခၠအ်၊ တၞုၚ်တၞး ကေက်၊ ဓရီုတၞး ဃိုတ်ကလိတ်ညဳ။ ဇမၞော်တၞး နွံၜိုတ် 4.5 cm ဇမၠိင်တၞး နွံ 8 cm ဂတှေ်စးတၞး သာ်တ္ၚေက်။ ဗုၚ်တၞး ကရောၚ်တၞၚ်ဒၟံၚ် 5-7 စုမ် ဂွံညာတ်ကေတ် ဗွဲမကၠးဖဍးရ။
ပကဴဍေဟ် တိတ်အဘိုက် ပွဳပွူဂါပ်တဝ်ဇဝ်။ တဝ်ဇဝ်ပကဴ နွံဇမၠိင် 6-13 mm ။ အထိုက်ဍေဟ် ဒှ် ၜါကွပ် မွဲမွဲထပ်နွံ ၅ အထိုက်။ တမ်အထိုက် စုက်ကၠေတ်။ ဗွဲပ္ဍဲအထိုက် သာ်ဍီုဒမျိုၚ်။ ကသဝ်ဍေဟ် နွံကဵုအၚ်္ဂဇာတ်ကၟက် ကေုာံ ဇာတ်ၝောအ် ဆက်စပ်လုက်မံၚ်တုဲ နွံကဵု ကသဝ်ခၟာဲ ပ္ဍဲဗွိုၚ်အထိုက်။ အခါရာၚ်မ္ဂး ဇမၞော် နွံ 1 cm သၟူအမြာဲ ဟွံမဲရ။

သတ်ဍေဟ် မွဲတဝ်မွဲမ လက်သန်သတ်ဍေဟ်တုန် ဒှ်ဒၟံင် ညံၚ်ဗဳခဍမ်ကီု သၞော်တီု အရံၚ်ဍာ်ၜဴနှဴသာ်တ္ၚေက်၊ ဇမၞော်ဍေဟ် ဗၞတ် ၄ ၝောအ်တဲ။ အခိၚ်ၜတ်တ် သတ်သာ်တ္ၚေက်၊ ကာလကြံၚ်ယောပ် သာ်ဍာ်ၜဴ။ ဍေဟ်ဒကးပါ်လဒေါဝ်ပၟဝ်သတ်၊ ပ္ဍဲပၟဝ်ဍေဟ်
မခဍန်ဍေဟ် ရေၚ်ၚ်ဒၟံၚ် ညံၚ်ခၟာဲခဍာ်ကီု ကွပ်ပ်ထပ်ဂတှေ်ဒၟံၚ် ညံၚ်ဂစေဟ်ဂဗိရ။

## ဂမ္စာဲ ( Distribution)
တၞံသတ်ဇုက်ခရာံဝွံ မကၠုၚ်နူ ဒၞာဲတိဖနုၚ် မဍုက်ဍေက် ဒေသဂြိုပ်အရးတုဲ ဒှ်တၞံဇုက် မၞုံကဵုအာယုက်ဒတန် မဂၠိၚ်မွဲဂကူ ဇၟာပ်ဍုၚ်ကွာန် အလုံဂၠးတိအာရှမွဲဂွံဆဵု ကေတ်မာန်အိုတ်ရ။

## လွပ် ကေုာံတဗျဂုဏ်(Medical Uses)

**တဗျဂုဏ်**
တၞးဍေဟ် ထၞက်ဖက်ကဵုံ မတောၚ်ဗ္ကေတ် ဍေဟ်မာန်အကၚ်ဂုဟ်၊ ဖျုန်သတ်ဍေဟ် စယဲဟကိတ်ပချုက်ဂၞဴမာန်ရ။

**တၚ်ဂၞၚ်တၞဟ်ဟ်**
ကေတ်ခဍန်မဍေဟ် ဗ္စကၞိမ္ဂး ကၞိဗၜူဂြိပ်ပြးဇးရ။ ဆေၚ်ကဵုံ သတ်လွဳကောန် နကဵုဍာ်တှ်မ္ဂး ကၞိ၊ ကၠဵု၊ ဗ္ဂဲကီု စဒးမ္ဂး ဗၜူတုဲ ကၞမ်ဒဟ်ဆီ မာန်ဖအိုတ်ရ။ 
ယဝ်ရ သတ်သၞေၚ် မပ္တံကဵုံ အဒါ စဒးတုဲ စဵုကဵုံ ကွာ်ဟွံမာန် ဂၞိၚ်ကဝ် ဒှ်မာန်ရောၚ်။

## နိဿဲ
* မွန် -မြန်မာအဘိဓာန်
* တြာဲအဘိဓာန်မန်
* ပြကိုဟ်ဂြန်ဂဥုဲမန်တၞဟ်ဟ်သာ်
* မြန်မာအဘိဓာန်
* လိက်အရးဒေသဖာလိန်
* မွန်စာပေအထောက်အကူပြုဝေါဟာရများ
* အဘိဓာန်မည်-သေံ ၂
* พจนานุกรมมอญ-ไทย
Image ; Thai Google
ခယျးပ္ဍဲ၊ ကွာန်

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          97.835012,
          16.609696
        ]
      }
    }
  ]
}


**ကွာန်ခယျး ပ္ဍဲ** () ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°60’96.96N-97°84’50.12E) တွဵုရးဍုၚ်မန်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီုရ၊၊ ကွာန်၀၀ဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၃၅၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.20 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ 

တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်သၠုင်ကျာ ၜိုတ် ၁ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာကဵု ဍုင်မတ်မလီုတုဲ နူကွာန်ခရီု ဂွံစိုပ်မတ်မလီုဂှ် နွံၜိုတ် ၈ တိုင်ရ၊
## ဘာလကျာ်ဂမၠိုၚ်
# ရာမညနိကာယ ဘာကအ်ယ္ခ (ဘာကအ်ဇၞော်)
# ရာမညနိကာယ ဘာဝါတၟိ
# ရာမညနိကာယ ဘာဒုန်
# ရာမညနိကာယ ဘာမန်
# ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိသံဃ
# ရာမညနိကာယ ဘာဝါတြေံ
# ပရိယတ္တိ      ဘာတိုက် (ဘာဗၟာ)

## ဝၚ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန် ဘာသံဃံ
**ရာမညနိကာယ ဘာသံသံ** 
 
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် ၄ မံက်ဂှ် စပံက်ကၠုၚ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိသာသနာ ဘာသံယံ၊ ကွာန်ခယျးမ္ၚး ဗွဲမအံၚ်ဇၞးရ။ အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ ဒှ်နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာတုဲ လၟိဟ်သၚ်အာဇနယ် မကတ်လိက်တံဂှ် နွံၜိုတ် (၇၀၊၈၀) ဇကုရ။ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ နာဂဝံသ ဒးအာယိုက်ဂၠေၚ်တာလျိုၚ်သာသနာ ပ္ဍဲရာမညပရိယတ္တိ ဘာမန်၊ ဍုၚ်ဘာအၚ်တေံတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ အာဒိစ္စ(လၟုဟ်နွံပိုန်ဂဇံဘာ ရာမညနိကာယ ဘာဝါတၟိ၊ ကွာန်ခယျးပ္ဍဲ) ဆက်ကေတ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ်ဖျေံလိက် ပ္ဍဲဘာသံယံတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံအခါ လျးပရိယတ္တိသာသနာ ဆက်ယးတၟးပြာကတ်ကၠုၚ်ထေက်ကဵု ဒှ်လျုၚ်စိုတ်ကွေံကွေံရ။ အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး တၠဂုဏ်အ္စာ ဃောသက(သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ) ဆက်ဖျေံဒၟံၚ်လိက်ပရိယတ်တုဲ သဘၚ်ကလေၚ်လိက် ပ္ဍဲဘာသံဃံလေဝ် ပေၚ်ကၠုၚ် (၄၁) ဝါ၊ လၟိဟ်သၚ်ကတ်လိက်ကလေဝ် နွံၜိုတ် (၃၀၊၄၀) ဇကုဟီုမ္ဂး လျးပၞာၚ်တိုက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာသံဃံ နူကဵုသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၇၆ သၞာံဏံ မွဲလစုတ်ဍောတ်ကီုလေဝ် ဟွံဂွံပၠိုတ်အာဏီရ။ 

## ဝၚ်
*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

## နိဿဲ
* လိက်အုပ် ဝၚ်တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုၚ်။တတ်တြးနူ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ သၞာံ ၁၃၃၇
ခုင်ကဝါက်

**ခုင်ကဝါက် **(, ဒိန်နေစ် gåstol) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ခုင်ဂဇအ် ကောန်ၚာ်၊ ပ္ဍဲဇိုင်ခုင်ပန်ဂှ် နွံကဵုသၠာတုဲ နကဵုဇိုင်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်ကွာ် ကဆေဟ်၊ ဓရိုဟ်နကဵုဗုင်တုဲ ဂေတ်အာကၠုင်ဂွံရ၊၊ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ကၠာကောန်ၚာ် ကွာ်ဟွံဂွံဏီ ပကဵု ညံင်ဍေဟ်တအ် ဂွံချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံရ၊၊ ခုင်ကဝါက်ဝွံ ကောန်ၚာ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဂၞပ်ကီုလေဝ် နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ဍုင်ဒိန်မက် ဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်ဟွံဂွံသုင်စောဲရ၊၊ 

## ဂုဏ်ဖိုလ်
ခုင်ကဝါက်ဂှ် သွက်ကောန်ၚာ် အဝဲဟွံဍိုက်ပေင် (ကောန်ၚာ်မကွာ်ဟွံဂွံ) တအ်မ္ဂး ဂွံအခေါင်မချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံရ၊၊ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ကၠာဇကု ကွာ်ဟွံဂွံဏီ မချဳဒရာင် ညံင်မကွာ်ကေတ်တ်ဂွံတုဲ ဂွံဒြေပ်အာ ဒြေပ်ကၠုင်ဂွံဂှ်ရ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ကောန်ၚာ်တအ် ဒးဂၞပ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ညးမဒှ်မိမ ကောန်ၚာ်တအ်လေဝ် ကၠာကောန်ဇကု ကွာ်ဟွံဂွံဏီ ဂွံညာတ်ကေတ် ကောန်ဇကု မချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံဂှ် မိပ်စိုတ်တုဲ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဒှ်အရာ ပရေင်လဟိင်စိုတ် မိမတအ် မွဲဂကူကီုရ၊၊ 

## အရာဟွံခိုဟ်
ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဒှ်အရာ မပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံကွာ်ဂွံပြဟ် ဟွံသေင် အတိုင်သုတေသန မလ္ၚတ်ဆဵုလဝ်မ္ဂး ကောန်ၚာ် မသုင်စောဲ ခုင်ကဝါက်တအ်ဂှ် ဂ္ဇအ်၊ ဂမာ၊ ကွာ်ဂွံ လဇုဲနူ ကောန်ၚာ် ဟွံသုင်စောဲ ခုင်ကဝါက် ၜိုတ်မွဲဂိတုရ၊၊ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဟိုတ်မပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် မချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံ ကၠာနူ ခန္ဓကာယဍေဟ် မကွာ်ဟွံဂွံဏီဂှ်တုဲ အရာဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် မချဳဓရာင် ဟွံစှ်ေကဵု ဗီုပြင်၊ တုဲပၠန် လဇုဲကဵု ပရေင်ထတ်ဒဝ်ကောန်ကၞိဍေဟ်တအ်ရ၊၊ နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ဍုင်ဒိန်မက်ဟီု ＂ကောန်ၚာ်မွဲ မဗတောန်ကွာ် မဂါပ်ဇိုင်တုဲ မဗဵုညာတ်ဒၟံင် ဇိုင်ဇကု မဂါမ်အာ မွဲဂါမ်တုဲ မွဲဂါမ် အတိုင် ဗွဲဓမ္မတာဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ကောန်ၚာ်မွဲရ၊၊ ကောန်ၚာ် မဂ္ဇအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခုင်ကဝါက်၊ ပလာသတေတ် မစဵုဒၞာလဝ် ဂတဂှ်တုဲ ဍေဟ်ဟွံဂွံဆဵုကေတ် လဂါံဇိုင်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ ဍေဟ်တအ် မဒးဆောမ်လေင်အာ တင်ဂၞင်ပရူပရာကိစ္စဇၞော် သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဓရာင်ခန္ဓကာယရ၊၊ တုဲပၠန် စၞးဍေဟ်မဂမာအာဂှ် ဂ္ဇအ်ဒၟံင် လတူခုင်တုဲ ထေဝ်အာ ထေဝ်ကၠုင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာဟွံခိုဟ် ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ သွက်ကောန်ၚာ်မွဲကီုရ၊၊ နကဵုဗီုဏအ်ဂှ် ခုင်ကဝါက်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵု စဵုဒၞာထောအ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်မဒုင်စသိုင်အာရီု ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် အကာဲအရာသဘာဝတအ်ရ၊၊＂

ခုင်ကဝါက် အရာဟွံခိုဟ် သွက်ကောန်ၚာ်မွဲပၠန်ဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဟိုတ်နူဒးဍဂွးဒၟံင်တုဲ ကာလဍေဟ်ကွာ်ဂွံပၠန်လေဝ် အခိုက်ဂှ် ဟွံအိုတ်တုဲ စၞးမကွာ် နကဵုဂတာဇိုင် မလိုန်တိ ခိုင်င်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ကွာ်နကဵုတၞုင်ဇိုင်၊ တုဲပၠန် ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဂွံအာဂှ် ဍေဟ်ဓရိုဟ်ကဵုဗုင်ဍေဟ်၊ အရာဏအ်ဂှ် ဟွံစှ်ေကဵုဗီုပြင်မကွာ်ဓမ္မတာရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခိုဟ်အိုတ် သွက်ကောန်ၚာ်ဂှ် ကဵုဍေဟ်ဂ္ဇအ်တုဲ ကဵုဂမာကေတ် ဗတောန်ကဵု နဲကွာ်ဓမ္မတာဂှ် ခိုဟ်အိုတ်ရ၊၊

သွက်ကောန်ၚာ်တြုဟ်တအ် နွံမွဲပၠန်ဂှ် ယဝ်ရ ကဵုဂ္ဇအ်ခုင်ကဝါက်ဂှ်လအ်မ္ဂး နူအဝဲဍောတ်တ် မကြိုက်ဍေဟ် ဒးဒုင်ဍဵုပၠောပ်ဒၟံင်တုဲ မကြိုက်ဂှ် ယဝ်ရနွံကြပ်ကဵု ဇကုဂၠိုင်မ္ဂး ဓါတ်ဂမ္တဴဂၠိုင်အာတုဲ ကာလအဝဲစိုပ် စၟသုက် ဒြဟတ်အောန် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ၊၊

ဟိုတ်ဂှ်ရ ခိုဟ်အိုတ်ဂှ် နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ဍုင်ဒိန်မက် ဆဝ်မ္ၚုဟ်လဝ် ညံင်ဂွံဝေင်ပါဲ ပွမကဵု ကောန်ၚာ် ကဵုဂ္ဇအ် ခုင်ကဝါက်ကီု သီုကဵု ခုင်ဓဝုဲရ၊၊ နကဵုပၟိက် တၠပညာ လပါ်ပရေင်ထတ်ယုက်မ္ဂး ညးတအ် မိက်ဂွံကဵု စဵုဒၞာ ကၟာတ်ထောအ် နကဵုသၞောဝ် ဒဒှ်ရ အခေါင်သွံရာန် ကၠောန်ဟွံမဲ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် ကီုလေဝ်၊ ပတန်သၞောဝ်ဟွံဂွံတုဲ ပ္ဍဲကဵုကပေါတ်တအ်ဂှ် ဒးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူအရာဟွံခိုဟ် မကဵုအန္တရာယ် ကုကောန်ၚာ်မာန် ကေုာံ အခေါင်ကဵုကောန်ၚာ်ဂ္ဇအ် မွဲမွဲအလန်မ္ဂး လအ်အိုတ် အကြာ ၁၅-၂၀ မိနေတ်ဂှ် ဒးချူဗၟံက်လဝ် ပ္ဍဲခုင်ကဝါက်တအ်ဂှ်ရ၊၊

## နိဿဲ
ချေတ်သိင်၊ နာဲ

**နာဲချေတ်သိင်** (မွန်ပဏ္ဍိတ် ဦးချစ်သိန်း) (၁၈၉၉ - ၁၉၉၅၊ သေတ်တေန်ပါ ၁၅) ဝွံ ဒှ်အစာလိက်တၟအ်မန် မွဲတုဲ ပ္ဍဲဂကောံသုတေသနဝင် ဍုင်ဗၟာဂှ် ဂွံဒုင် ခပတိုန် နကဵုကဆံင် ပဏ္ဍိတ်မန်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် တာလျိုင်ဂှ် လိက်မန် ကေုာံ လိက်ဗၟာတြေံဂမၠိုင် ဗီုကဵု လိက်တၟအ်၊  လိက်ဗဒင် ကေုာံ လိက်ဍုတ်ဂမၠိုင် ကၠာဲစၠောအ် ပံက်ကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု လိက် ညးမခၞံလဝ်ဂမၠိုင်ဂှ် လိက်တၟအ်မန်ပံင်ကောံ မကၠာဲလဝ် နကဵုဘာသာဗၟာ (မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်) ဂှ် ဒှ်လိက် မၞိဟ်မတီဂၠိုင်အိုတ်တုဲ လိက်ဂှ် ဒှ်လိက်သကအ်တဲ ညးမလ္ၚတ်လိက်မန်တြေံဂမၠိုင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ၊၊

## ဇာတိတၟိုပ်သုက်

နာဲချေတ်သိင်ဝွံ ဒှ်ဂကူမန် ဇာတိကွာန်ဇာသပၠင် မဒှ်ကောန် နာဲအုန်းညွန့် မိမယ်မယ်တုဲ ဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲမွဲမိရ၊၊

## ကမၠောန်
### '''ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်အင်္ဂလိက် '''

ကမၠောန် နာဲချေတ်သိင် စကၠောန်ကမၠောန်ကၠာအိုတ် ဒှ်ကမၠောန်အစာဘာ ပ္ဍဲဍုင်ဇာသပၠင်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၂ ဂိတုမေ (၃၁) မဒှ်အခိင်အလဵုအသဳ အင်္ဂလိက်ဂှ် နူကဵု ရုင်လိက်တၟအ် မဒှ်ဌာနသုတေသနဝင်ဂှ် ခပတိုန်ညး နဒဒှ် ပဏ္ဍိတ်မန် ရ၊၊ ကမၠောန်တာလျိုင် အဓိက ပ္ဍဲရုင်လိက်တၟအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် လိက်မန် လိက်ဗၟာတြေံ နူကဵုလိက်တၟအ်၊ လိက်ဗဒင် ကေုာံ ရုပ်ဍိုတ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ လိက်ဘာသာမန်ဂှ် ညးကၠာဲစၠောအ် ဘာသာဗၟာရ၊၊ 

### '''ပ္ဍဲကာလပၞာန်'''
ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယဂှ် လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိုင် ＂ဗဟိုရ်စည် သတင်းစာ＂ သွက်ဂွံကေတ်ပရိုင် ပရးပရိုင်ဂမၠိုင်ရ၊၊

### '''ကြဴနူကလိဂွံဗၠးၜး'''

စတမ်သၞာံ ၁၉၅၇ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ (၂၈) ဂှ် ကလိဂွံ တာလျိုင် သွက်ဂွံပကောံလိက်တြေံဂမၠိုင်တုဲ သွက်ဂွံတက်ပ္တိက် လိက်ကၞပ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ (၂၆) ဂှ် ဒေါအ်ထောအ် နဒဒှ် နူကဆံင်ပဏ္ဍိတ်မန် တုဲ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲသုတေသနဝင် နဒဒှ် ကဆံင်လစှ်ေဝန် (ဝန်ထောက်ရာထူး) ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ချူပ္တိတ် ဝင်ကျာ်ဗုကာံ (၂၇) မွဲကၞပ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၅၉ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ (၂၆) ဂှ် ဒေါအ်ဇူစပေန်ဇြေန် နူကဵုကမၠောန် ဌာနသုတေသနဝင်ရ၊၊

## ချူခၞံလိက်

စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် သကိုပ်ဝန်သုတေသနဝင် ဦးဖိုးလတ် (ညွှန်ကြားရေးဝန်) ဆဝ်မ္ၚုဟ် လိက်စံင် မဆေင်ကဵု လိက်တၟအ်မန် (၁၀၆) ဂှ် ညံင်ဂွံချူပကောံ နဒဒှ် လိက်တၟအ်မန်ပံင်ကောံ မွဲကၞပ်ရ၊၊ လိက်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု (၂) ကဏ္ဍ၊ အတိုင်လိက်တၟအ် စၠောအ်အက္ခရ် ခေတ်တၟိဂှ် ဂှ် ပထမကဏ္ဍတုဲ ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵုဘာသာဗၟာဂှ် နဒဒှ်ဒုတိယကဏ္ဍ၊၊ 

## လအိတ်ဘဝ

သၞာံ ၁၉၉၅ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ (၁၅) တ္ၚဲသိုက် အခိင်သဝ်တ္ၚဲ (၅း၃၅) ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် (၉၆) သၞာံ စုတိအာ နကဵုယဲအာယုက်ဇၞော် ပ္ဍဲသ္ၚိညး ပွင့်ဦးမြိုင် အရာပ် (၆) မဟာမြိုင်၊ ဍုင်မာန္တလေ ရ၊၊ ပ္ဍဲမစုတိဂှ် သမ္ဘာ မိသိန်းတင် ကေုာံ ကောန်ဇာတ် (၅) တၠ ကောန် မောင်ခင်မောင်ကြည်၊ ကောန်ဝုတ် မသန်းစိန်၊ မညွှန့်စိန်၊ မညွှန့်ရှိန်၊ ကောန် မောင်ဝင်းမောင် ဒးလသာစွံလဝ်ရ၊၊
ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် (ကျာ်ကေလာသ)

လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရူပရာ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်မဒှ်ရ။ ပရူပရာခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လိက်ပရေၚ်မချူ မတက်တြးပတိတ်လဝ် နူဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသတုဲ အခေါၚ်ပိုၚ်ပြဳ တၠမူလေဝ် ဒှ်တဴရ။

ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဝွံ ပ္ဍဲလ္တူတိုၚ်တပ်ဟလှ် (တိုၚ်ဣန္ဒစက်) စေတဳ ဗွဲမသပ္ပါယ်ဒးရး စွံပ္တန်သ္ပပူဇဴရ။ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုထဝ် ဍာ်စှ်သုန်ၜဲ (၁၅) ဗွဲအပ္ဍဲဒုၚ်လဝ်ဂှ် နကဵုသြန်ဂတှေ်ကၠောန်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ညံၚ်ဂွံကြံၚ်မ္ၚိုဟ် စိုတ်လဝ်ဝှိုက်ဗာတုဲ၊ မၞုံသၠုၚ်ၜါယံက် (၂ - ပေ)၊ သၠဲစှ်ၝောံတဲကဝက် (၁၀ - ၝောံတဲကဝက်)။ ဗွိုက်ပိစှော်မွဲၝောံတဲ (၃၁) မၞုံရ။ ပ္ဍဲလ္တူခၟောံဗိုတ်ထဝ် ကၠောန်လဝ် ဗီုစေတဳဍောတ်တ် ကၠံထပ်ပိကၠုၚ် သၠဲၜါၝောံတဲ (၂ ၝောံတဲ)၊ ထဝ်လျိုၚ်ၜါ (၂) ဒကေဝ်ဂှ် ရပ်ထိၚ်လဝ် လ္တူခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ရ။  

ပ္ဍဲလ္တူဒၞဲါထိၚ်ရပ်လဝ် ပိကၠၚ်ဂှ် ဗိုတ်ပိမ မၞုံလျိုၚ်ရတဳ ဍာ်ဒကေဝ် (၆၊၁၈) ၚုဟ်မး ကၠံၜါစှော်ကိုဋ် (၁၂၀) သ္ပပူဇဴလဝ်ရ။ ပ္ဍဲလ္တူ ခၟောံဗိုတ်ထဝ် အိုဿီု ဗိုတ်ပိစှော်မ (၃၀) မၞုံလျိုၚ်ရတဳ ဍာ်ဒကေဝ် (၃၇) တွဳဗွိုၚ်စဳဗိုၚ်လဝ်ရ။
ဂ

**ဂ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုပိတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဂ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဂ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "က" သာ၊ "ခ" သာဇြိုဟ်၊ "ဂ" ဇြိုင်၊ "ဃ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။

## ဝင်

အက္ခရ် "ဂ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ
ခေမာ၀န္တ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာမယာန် ကွာန်မယာန်

ဘဒ္ဒန္တ ခေမာဝန္တ ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်ကအ်ကလတ် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် နွံပိုန်ဘာမယာန်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နကဵုတာလျိုင် ဒု-ဟိတဓရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် နဒဒှ်ဓမ္မကထိက၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲမဆေင် ကုသာသနာ မဂွံဂဵုလဟဵု ဗီုကဵု ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် ပ္ဍဲဝင်စိင်၊ ဇြပ်မန်ဓမ္မဒူတ ဍုင်လ္ဂုင်တအ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဂှ် ဗိုင်ယိုက်ဂၠေင် ဖန်ဖက်ကၠုင်ကီုတုဲ သီုခၞံလဝ် ပြကိုဟ် သွက်လိက်ပရိယတ္တိ နကဵုဘာသာမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ 

## ပထမအဝဲ
အလံင်ကျာ်ဇၞော်ခေမာဝန္တဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ကလတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၉၉၊၊ ကာလမကလိဂွံအာယုက် ၁၄ သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၃ ဂှ် မိမၜါ ကဵုပထပိုယ် ပ္ဍဲဇရေင်တမ်ဇိုင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ ပညာရမ္ဘ ကွာန်မယာန်၊ ဘာမယာန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ကာလအာယုက်မပေင် ၂၀ မဒှ်အာယုက် မပခမဳစိုပ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၁၃) စွေက် ဂှ် မိမၜါ သ္ပဒါယကာပစ္စယာနုဂ္ဂဟတုဲ ဒုင်ကေတ်ဘဝခမဳ ဇရေင်တမ်ဇိုင် ဘဒ္ဒန္တ ကေတုသာရ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ်ဂှ်ဟေင် ပ္ဍဲဇရေင် အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တ ကေတုသာရ၊ ဘဒ္ဒန္တ ပညာဝံသ၊ ကေုာံ ဘဒ္ဒန္တ နန္ဒိယတအ် ကတ်ဗ္တောန်ကၠုင် လိက်ပရိယတ္တိတုဲ မဂွံအံင်ကေတ် တန်မူလဓမ္မာစရိယ ရ၊၊

## နွံပိုန်ဘာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်သာသနာ
ဘဒ္ဒန္တခေမာဝန္တဝွံ မဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် နွံပိုန်ဘာမယာန်၊ ကွာန်မယာန်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲပရေင်ပရိယတ္တိမန် မတွဟ်ဂး ဓမ္မစေတဳ ဂွံဇၞော်မောဝ်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ (အလုံဒေသရးမန်) ဂှ် နဒဒှ် ဒု-ဟိတဓရမွဲဇကု ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ ဝွံ ပ္ဍဲဂကူမန် မဆေင်ကဵု လိက်ပရိယတ္တိမ္ဂး ဒှ်ဂကောံဇၞော်အိုတ်တုဲ မွဲမွဲသၞာံ လၟိဟ်ကောန်သင်သွဟ်လိက် နွံအကြာလ္ၚီဇကုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသမ္မဂ္ဂသာသနေရတာ ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊ 

ပါဲနူကဵု ကမၠောန်ပရိယတ်မန်တုဲ ကမၠောန်ဗဟဵုလဟဵုသာသနာ ပ္ဍဲလပါ်ဥဒ္ဒိဿစေတဳ မပ္တံကဵု ကမၠောန်ခၞံကၠောန် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက်ဇိနသုခ မၞုံဇမၠိင် (၃၅၀) ဟတ် မဒှ် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသင် ကေုာံ ဂေါပက မင်မဲကျာ်တၟအ် ကျာ်ဇြာ ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု ပါလုပ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ ဍုင်မတ်မလီု မဒတန်သာသနာဂကူမန်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် ဟိတဓရ ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်ရ၊၊ ပါဲနူ မဆေင်ကဵု ဥဒ္ဒိဿစေတဳတုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန်ဂကူမန် ဂွံကောံ ဂွံပတုဲကာကုသဵု ဗီုကဵုဇြပ်မန်တအ်ဂှ် ဂကောံဇြပ်မန် ဍုင်လ္ဂုင်၊ ဂကောံဇြပ်ဓမ္မဒူတ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ဂကောံဇြပ်မန် ဍုင်ဗဂေါတအ်ဂှ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု ပါလုပ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊ 

စပ်ကဵု ဂကောံသၟိင်သင်ကၟိန်ဍုင် ဂကောံသံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် နဒဒှ် ဓမ္မကထိက မန်၊ ဗၟာ ၜါဘာသာ စဵုကဵုအလန်စတုတ္ထကီုရ၊၊

## ပြကိုဟ်မချူခၞံဂမၠိုင်
နကဵုဘာသာမန် ကေုာံ အ္စာသၠပတ်မန်တအ်တုဲ

* အကံက်ယမိက် 
* ပဌာန်
* မာတိကာ
* ဓာတုကထာ
* နိဿယ ဆန် အလင်္ကာ
* သဒ္ဒါ ပ-ဒု
* သင်္ဂဟ
* အဘိဓာန်
* ဝိနယ်
* အဓိပ္ပါယ် သုတ်စဉ် (ဇၟန်သုတ်) 

တံ ချူခၞံတဴရ။

### လျူင်ဇြုင်သ္ဍိုက်ဇန်ဂမၠိုင် ( သြဝါဒ)
မူရဴပြဿနာမွဲဟွံဟီု ညံင်ဂွံဇၞော်တီုတိုန်ဂှ် လ္ပသ္ပညိ၊ စိုတ်ခိုဟ်ပြဲမွဲဂှ် ဒးစွံပထမရ။

## နိဿဲ

* ကၞပ်လိက်ဝင်စၟတ်သမ္တီသဘင်ရတုသြန်၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ၊ ညးဒါန်လိက်- ဘဒ္ဒန္တ ခန္တဳသာရ သုခကာရဳ မွန်ပရိယတ္တိ။ ၁၉၉၇။
ဂကူလိက်နာနာ

လိက်ဂှ် ဒှ်ကပေါတ်မဆက်စၠောအ် (communication) မွဲဂကူရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုယ်ချူလိက်မ္ဂး ပိုယ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်မဗှ်လိက်ပိုယ်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် မၞိဟ်မချူလိက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မပလံၚ် တုဲ မၞိဟ်မဗှ်လိက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဒုၚ်တဲရ။ ယဝ်ရ ဒးဟီု နကဵုဂလာန်ဗၞိက်ဖျာမ္ဂး မၞိဟ်မချူလိက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မသွံဖျာတုဲ မၞိဟ်မဗှ်လိက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မရာန်ဖျာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်မချူလိက်တအ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ဒးကၠိုဟ် ဒးတီကေတ်လဝ် လိက်ဇကု မချူလဝ်ဂှ် ရန်တၟအ်လဝ် မၞိဟ်ဗီုလဵု မဗှ်ရောရ။ ကာလဂှ်ဟေၚ် ဇကုဂွံဖန်ဇန် လိက်ဇကု ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳ ကုမၞိဟ်မဒုၚ်တဲ လိက်ဇကု (ဝါ) မၞိဟ်မရာန် ဖျာဇကုဂွံရ။ 

လိက်ဂှ် ဗွဲအပြောမ် ပါ်လဝ် နွံ (၂) ဂကူ (genre) ရ။ လိက်ဂကူဒဒှ်ဍာံ (Factum) ကဵု လိက်ဂကူမဖန်ဗဒှ် (စိတ်ကူးယဉ်) (Fiction)။ 

## လိက်ဂကူဒဒှ်ဍာံ
(၁)လိက်မဂရၚ်ဗ္တီ (report?/Berettende)
:#စၟတ်သမ္တီလၟေၚ်တ္ၚဲ/ဒါယ်ယာရဳ (မဒှ်လိက် မဆေၚ်ကဵုပရေၚ်ပူဂိုလ်) (Diary/Dagbogsnotat) 
:#ပရိုၚ်၊ လိက်ပရေၚ်ပရိုၚ် (ပရူဒဒှ် မဒှ်ဍာံ) (News/nyhedsartikel)
(၂)လိက်မကဵုဗဟုသုတ (Informative/Informerende)
:#လိက်ပရေၚ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်အညာ (Encyclopedia article/leksikonartikel)
:#လိက်ပရေၚ် ပ္ဍဲ မပ္တံ လိက်မဂ္ဂဇြေန်/ဂျာနေဝ်/ဝေါပ်သာ် (artikel i fagblad/vidensformidlende/hjemmesider)
(၃)လိက်စၞောန် (Instructional/Instruerende)
:#ဂြန်/ဂဥုဲ၊ ဗီုဍုန်တောမ် (recipe/opskrifte)
:#စၞောန်ဗီုမသုၚ်စောဲ၊ စၞောန်ဗီုဂွံဗဂပ် (Instructions/brugsanvisning)
(၄)လိက်ပတိုန်လညာတ် (Argumentative/argumenterende)
:#လိက်ဗစိုပ်အေဝ်ဒဳတာ/လိက်နူညးမဗှ်လိက် (Letter to the editor/læserbreve)
:#ဂလာန်အေဝ်ဒဳတာ (Editorial/ledere)
:#လလောၚ် (ကြော်ငြာ) (Advertise/reklamer)
(၅)လိက်သရောပ် (Compacting/komprimerende)
:#စၟတ်သမ္တီကောံဓရီု (Minutes/referat)
:#သရောပ် (Summary/Resume)
(၆)လိက်စဳပၞောန် (Regulative/regulerende)
:#သၞောဝ်၊ ဥပဒေ၊ (Low and administrative order/love og bekendtgørelser)
:#လိက်သာၚ်ဘုတ် (Signpost/vejskilt)

## လိက်ဂကူမဖန်ဗဒှ်
(၁)လိက်လလဴပူ (Narrative/fortællende)
:#ဝတ္ထုဇမၠေအ် (novelle)
:#ဝတ္ထုဇမၠိၚ် (roman)
:#ပေါမ် (adventure/eventyr)
(၂)လၚ်္ကာ (lyric/lyriske)
:#ကဗျ (Poem/digt) 
:#ဒွက် (song/sang)
(၃)လၟောဝ်ဇာတ် (Dramatic/dramatiske)
:#လဝေၚ်ဇာတ် (performer/skuespil)
:#TV-serier
:#film   

## နိသ္သဲ
Genreskrivning i skolen, Mette Kirk Mailand
ဂကောံကျာ်ယေရှုမဍာံစၟတ်

**ဂကောံကျာ်ယေရှုမဍာံစၟတ်** ဝွံ ဒှ်ဂကောံခရေတ်ယာန် မတန်တဴတၞဟ်ခြာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၇ ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲကၟိုန်ဍုၚ်ကြုက် ဍုၚ်ပဳကေန်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲကၟိုန်ဍုၚ် (၄၅) ဍုၚ်တအ်ဂှ် လၟိုဟ်ကောန်ဂကောံ 1.5 ယံၚ် (၁၅ ကိုဋ်) မၞုံအိုတ်ရ။ ဘာဏံဂှ် မၞုံသၟဝ်တဲဘာပါ် ပါန်သတီ ဘာသာခရေတ်ယာန် မမံက်တိုန်ကၠုၚ် ပ္ဍဲကာလကိုပ်ကၠာ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေံရ။ ပေဲါခရေတ်စမာတ်ကဵု အဳသတာတအ်ဂှ် ဟွံကၠောန်ဝေၚ်တဴအိုတ်ရ။ ဘာဏံဂှ် ကိုပ်ကၠာနူ တၠယေရှု ဟွံဂျိုၚ်ထလိုက်က္တဵုမရနုက်ကဵု ၜါဝါဂှ် ဟီုတွံတဴကဵု ကၟိုန်ဍုၚ်နာနာတအ်ရ။ 
တၚ်ဟီုတွံ (၁၀) တၚ်
# ဝိညာဏ် မသ္အးဇ္ၚး
# ပွမဒုၚ်ဓလိုက်ကေတ်
# ပွမကြာတ်ဇိုၚ်
# မ္ၚဵုသ္ဘၚ်
# တ္ၚဲဥပုသ်
# ခရေတ်ယေရှု
# ပြကိုဟ်သမ္မာ
# ပွမဟံၚ်ပြာ်
# ဘာကျာ်
# ပွမကလေၚ်ထလိုက်က္တဵု
ဂကောံဉာဏ်

စဒက်ပ္တန်ကၠုၚ်လဝ် ဂကောံဉာဏ် (ယၟုပေၚ်ပေၚ်ဘာသာအၚ်္ဂလိက်: Nyan Agency for Intellectual Services; ယၟုဇမၠေံဘာသာအၚ်္ဂလိက်: Nyan; ယၟုဂကောံ ဘာသာဗၟာ: ဉာဏ်ဉာဏဝန်ဆောၚ်မှုလုပ်ငန်းစု) ပ္ဍဲမာ်မွဲစွေက်၊ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ၊ သၞာံ ၂၀၁၈ ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။
ဂကောံသၚ် မန်မဟာသံဃသာမဂ္ဂဳ

**နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မသမ္ဗုဒ္ဓဿ** 

## တၚ်စၟတ်သမ္တီလဝ် လၟေၚ်ကလောန်သဘၚ်သဳကၠဳ ပေဲါဒုၚ်တၠုၚ်သာသနာ-၂၅၀၀
**တ္ၚဲကောံဓရီု ပဋ္ဌမ၊**

သက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၇ စွေက် တ္ၚဲစန်၊ ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု ပ္ဍဲဝါမာၚ်တာ သၚ်မန်မၞုံဗၞတ် (၂၅၀၀) ဇကုပြၚ် ကောံဓရီုအိုတ်တုဲ တၞဟ်နဖိုလ်သာသနာ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ၊ သ္ဂောံဇၞော်မောဝ်တိုန်အာ အနာဂတ်ဂတ၊ ပသဘၚ်ဒစးဒုၚ်တၠုၚ် သာသနာ (၂၅၀၀) သၞာံရ။ ပုရိဿာတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ပြာပ်ကၠုၚ်စိုပ် သဘၚ်သဳကၠဳဂှ်တုဲ လျုၚ်သ္ဇုၚ်သ္ဍိုက်ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ပူဇဴတဴအိုတ်ရ။ 

### ပုဗ္ဗကိစ္စ
ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၇ စွေက် အခိၚ်တ္ၚဲကတဴဓဝ် ၁၂ နာဍဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပညာဇောတိ ဘာတိုက်ကွာန်တၟံကၞေၚ်ကဵုသဳ ကုပရိသာတ်ဂမၠိုၚ်တုဲ စၞးဒါယကာဂမၠိုၚ် ဒကာဘာတိုၚ်ဂျဝ်(ဦးတောၚ်ကျော်) ဂှ် ပြာသာဒ်ကၞာထးကီု အလာံသာသနာကီု ဇိုန်ကဵုဒါန်ကုသၚ်တုဲ၊ စၞးအစာတၠ သဳလတေဇ ဘာပလိုက် ကွာန်ပ္ၚ မဒှ်သံဃထေရ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာဇောတိ ဘာတိုက် ကွာန်တၟံကၞေၚ် မွဲဟာန်ကေုာံ သၚ်ဂမၠိုၚ် ဒုၚ်တဲတုဲ ကဵုအနုမောဒနာရ။    

စိုပ်အခိၚ် ၁၂ နာဍဳ ကဵု ၂၅ မိနေတ်ဂှ်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သဳလတေဇ ဘာပလိုတ် ကွာန်ပ္ၚ မဒှ်သံဃထေရ်၊ မွဲဟာန်ကေုာံ မဟာထေရ် ၂၅ ဇကု တိတ်အာနူကၞာထးမ္ၚဵုတုဲ လွိၚ်ပ္တိုန်အလာံသာသနာ နကဵုဂါထာသာသနဿစ ပိလတုန်၊ ဂါထာဇယန္တော ပိလတုန်တုဲ ကလေၚ်လုပ်တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲကၞာထး မ္ၚဵုလတူသၠာပြဲပြဲအိုတ်ပၠန်ရ။    

စိုပ်အခိၚ်တ္ၚဲစေၚ် ကလေၚ်မွဲနာဍဳဂှ်၊ တၠဂုဏ်ဥတ္တမရမ္ဘ ဘာကျာ်သြဳမန် ဍုၚ်လဂုၚ် လၟိၚ်ပ္တီသၚ် (၂၅၀၀) ပြၚ်တၞဟ်နသ္ဂောံအုပ်လဒံသဘၚ်သဳကၠဳဝွံတုဲ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သဳလတေဇမဒှ် သံဃထေရ် သကိုပ်အသေအဟာန် (သ္ကိုပ်သဘၚ်) သမိတ်ပ္တိုန်အိုတ်ရ။     

ကျာ်ဇၞော်အ္စာကေသရ ဘာဝေဠုဝိုန် ကွာန်ဖအံက်ဂှ် ဒဒှ်ဟိတဓရ အတိုၚ်မူလ ပဏာမသဘၚ်သဳကၠဳတေံဂှ် ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သဳလတေဇ မဒှ်သဘာပတိဂှ် ဟီုကဵုသတိအယာံမာတ် ဗၞတ်ညိနာၚ်တုဲ၊ စၞးသဘာပတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပညာဇောတိဘာတိုက် ကွာန်တၟံကၞေၚ်ဂှ် ဗဟီုထ္ၜးဂလာန်သြဝါဒတုဲ  

ညးမဟီုအကြဳု နိဒါန်သာသနာ  

# တၠဂုန်တိဿ ဘာကျာ်သြဳမန် ဍုၚ်လဂုၚ်  
# အ္စာဇၞော် နာဲယှိုဲထာၚ် တခဳတိုက်ရံၚ်လိခ်မန် ဍုၚ်မတ်မလီု  
# နာဲမန်စာန် (စန္ဒိမာ) ကွာန်ကံလၟု ညးပိဝွံ ဟီုအကြီုနိဒါန်သာသနာရ။   

## စရၚ်ယၟုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဥက္ကဌ ဂကောံရာမညမဟာသံဃသာမဂ္ဂဳ

## နိဿဲ
ဂကောံမၞိဟ်

**ဂကောံမၞိဟ်** () ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂကောံ နကဵုမၞိဟ်ပူဂိုလ်မွဲမွဲတအ် မပါလုပ် ဆက်စပ်၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ညးကော်စ အရာမပါလုပ်ချဳဓရာင် မဆေင်ကဵု ပရေင်မၞိဟ် (social interaction)၊ (ဝါ) အရာကောန်မၞိဟ်တအ် မဆက်စပ်ရေင်သကအ်၊၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ်ဇၞော်မွဲ နကဵုပထဝဳတိဍာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ပွဳပွိုင်ဂကောံမၞိဟ် မတုပ်ရေင်သကအ်၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး မၞုံကဵု သၟိင်တၠ အဝဵုပရေင်ဍုင်ကွာန် မတုပ်ရေင်သကအ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳ မတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ မၞိဟ်ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟိုတ်နူကဵု ယေန်သၞာင်၊ အခိုက်ကၞာ၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဂကောံ မတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (social sciences) မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်မွဲဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု ပရေင်မၞိဟ်တၞဟ်ခြာနာနာ (social stratification) ကဆံင်မၞိဟ်တၞဟ်ခြာ dominance ပ္ဍဲကဵု ဂကောံလစှ်ေဂှ်ရ၊၊

ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုဂကောံမွဲ ဖအိုတ်ရ၊၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်၊ ကောန်ၚာ်မွဲ ၜံင်တိတ်ကၠုင်ဗက် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ မိမ ကေုာံ ကောဒေအ်ဇကုရ၊၊ နကဵုဗီုဏအ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒက်ပကောံတုဲ တၞဟ်နဂွံပံင်ကောံမွဲစွံဂှ် ယေန်သၞာင်၊ အခိုက်ကၞာ၊ သၞောဝ်၊ ဒ္ဂေတ်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဒှ်အာ ဂကောံမၞိဟ်မွဲရ၊၊ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုဒေသ၊ တွဵုရး ကေုာံ ဍုင်တုဲ ဗွဲမဗဗွဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ရ၊၊ ဂကောံမၞိဟ်မွဲဍုင်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၟိင်တၠ မၞုံကဵုအဝဵုပကင်ရင်မတုပ်မွဲရ၊၊

## နိဿဲ
ဂတိုပ်ကၠောအ်၊ တၞံ

**ဂတိုပ်ကၠောအ်**(, Burmese: မြင်းခွာ) နယၟု သိပ္ပံ မကော်စ Centella asiatica ဝွံ ဒှ် တၞံဍောတ်တ် မၞုံ ကုပ္ကဴ၊ သတ် မလုပ်လၟိဟ်တၞောဝ် Apiaceae မွဲရ၊၊ တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် ကၠုင် နူ ဍုင်အာယှ ဒၞာဲမဍုက်ဍေက်တုဲ နဒဒှ် စၞ ကေုာံ ဂဥုဲဂှ် စကာဒၟံင်ရ၊၊

ဂတိုပ်ကၠောအ်ဝွံ ပ္ဍဲ လဟီုမန် ဟတိုပ်ကၠောအ် တုဲ နကုအရေဝ်လိက် ချူ ဂတိုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂတိုပ် ၜါဝွံ မလေပ် ဒှ် သံသယျမာန်ရ၊၊ ရံင်ကဵု အရေဝ်သိင်္ဃိုရ် မကော် Gotu kola တုဲ kola ဗီုသိင်္ဃိုရ် ဂွံ အဓိပ္ပါယ် တၞး တုဲ မအရေဝ် ဂတိုပ်ကၠောအ်ဝွံ မန်လွဳစလဝ် နူ သိင်္ဃိုရ် ဒှ်မာန်ဂှ်ရ **ဂတိုပ်ကၠောအ်** ဂှ် ဒှ် အရေဝ်တမ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ တၞးဍေဟ်ဂှ် ဟိုတ်မတုပ်ဒၟံင် ဗီုပြင်ဇိုင်ၚဴတုဲ ဗီုသံသကြိုတ် ညးကော်စ (မဏ္ဍုကပါနဳ Mandukaparni) မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၞံဇိုင်ၚဴ၊၊ ဗၟာ ညာတ်ကေတ် မတုပ်ဗီု သၞေပ်ချေဟ် တုဲ ဗၟာကော် မြင်းခွာ၊ မန်ဒေသလ္ၚဵုလေဝ် ကော် တၞံသၞေပ်ချေဟ် နွံကီုရ၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး
ဂတိုပ်ကၠောအ်ဝွံ မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲ ဒေသဂမ္တဴ ဒၞာဲတိမဍေက်ဍေက် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ တၞံဍေဟ်ဂှ် မၞုံ ကုက္ဍိုပ်တုဲ နူ က္ဍိုပ်ဂှ် တၞုင်သောဲဂၠိင် တိုန်ဒၟံင်တုဲ ကၞောတ်တၞုင်ဂှ် နွံ ကုတၞးမွဲတၞး မၞုံဗီုပြင်ဂတာဗလးရ၊၊ တၞးဍေဟ် နွံၜိုတ် ၂ ဇြေန်ဒဳမဳတာ၊၊ တၞုင်ကီု တၞးကီုဂှ် ဒှ် အသာ်တ္ၚေက်ကြံင်င်ရ၊၊ တၞံဍေဟ် နွံ ကုလဝါတုဲ လဝါတအ်ဂှ် ပရးကဵု ညံင်တၞံတၟိ ဂွံဆက်တိုန်ရ၊၊  ပ္ကဴဍေဟ် အသာ်ဗု ဍောတ်သောဲတုဲ တိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲ က္ဍိုပ်ဍေဟ် မၞုံ ကုမသုန် ကု တြဴထာင်ရ၊၊ ဇၟာပ်ဍောင်ပ္ကဴဂှ် နွံ ကုကသဵုကၟက် (stamen/ဝတ်ဆံဖို) မသုန်တၞုင်တုဲ ကသဵုၝောအ်(style)ၜါရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဍောတ်တုဲ မၞုံ ကုသၞော်မတီု ၜေတ်ဒၟံင်ရေင်သကအ်ရ၊၊ သတ်ဍေဟ် ပေင်ပိဂိတုမ္ဂး ကြံင်ရ၊၊ ညံင်ရဴတၞံတၟိ မတိုန် နကုလဝါကီု နကုမဍေဟ်ဂှ်လေဝ် တၞံတၟိ တဵုဂွံကီုရ၊၊ အလုံမွဲတၞံ သီု ရိုဟ်ဂှ် စဂွံရ၊၊ နွံ ရှ်ကတင် ညိညရ၊၊

## ဂမ္စာဲ
ဂတိုပ်ကၠောအ်ဂှ် တမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုင် နူ တိုက်ဒကုတ် အိန္ဒိယ၊ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ ကေုာံ ဒေသတိဂမ္တဴ ဒေသအဂၞဲ ဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊ ဂတိုပ်ကၠောအ်ဂှ် ဒှ် ဂကူတၞံမဍုက်ဍေက်မွဲတုဲ ဒးစိုတ် ပ္ဍဲ တိဍာ်မဍုက်ဍေက်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲတိကှ်ကှ်တအ်လေဝ် ယဝ်ရ ကဵု ဍာ်မာန်မ္ဂး တဵုလွဳဂွံ ကီုရ၊၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲ သ္ၚိလေဝ် တဵုဂွံ ကီုရ၊၊

## ဓါတု

ဂတိုပ်ကၠောအ်ဂှ် နွံ ကုဓါတ် တြိတေရ်ပေနဝ်အိဒ် (pentacyclic triterpenoids) သီု ကုဓါတ်asiaticoside, brahmoside, asiatic acid, and brahmic acid (madecassic acid). Other constituents include centellose, centelloside, and madecassoside.

## လွပ်
ဂတိုပ်ကၠောအ်ဂှ် နဒဒှ် ကဝေက်၊ သွသောတ်၊ ကေုာံ ကၞပ်ဂှ် ပ္ဍဲ ဒေသဍုင်မန်ဗၟာ မစဂၠိုင်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဗုတ်ပ္တိတ်/ထၞက်ပ္တိတ် ဍာ်တုဲ သုင် နဒဒှ် ဍာ်ယာမလေဝ် နွံကီုရ၊၊ 

ဂတိုပ်ကၠောအ်ဝွံ နဒဒှ် ဂဥုဲမွဲဂှ် စကာကၠုင် နူ အခိင် တၟာလအ်ရ၊၊ ဂတိုပ်ကၠောအ်ဝွံ ပဓဝ် ပခိုဟ် ကုညံင်ဆီဂွံဒြေပ်လောဲ ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယပိုဲ၊ ဓါတ်ကၠေင် မၞုံ ပ္ဍဲဆီဂှ်လေဝ် ဍေဟ် ပလာဲကဵု မာန်ရ၊၊ အစာဂဥုဲကြုက်ခေတ်တြေံ Li Qing Yuen ဟီု ယဝ်ရ စ ဂတိုပ်ကၠောအ် ရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲမ္ဂး ဍေဟ် ပကဵု ညံင်ဂွံထတ်ယုက်တုဲ ဇမၠိင်ကဵု အာယုက်ရ၊၊ ဂတိုပ်ကၠောအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် စၞ လာဲလောဲသွာရ၊၊ ဂတိုပ်ကၠောအ်ဂှ် စဵုဒၞာကဵု ယဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ စၞာံ မပ္တံ ကသံက် ကသေန်တအ်၊၊ တုဲပၠန် ပခိုဟ်ကဵု ကတေင်အာရီုဂမၠိုင်တုဲ ပကဵု ညံင် စိုတ်သမ္တီဂွံခိုဟ်၊ ပခိုဟ်ကဵု ဒြဟတ်က္ဍဟ် ဂွံကၠောန်ကမၠောန် လအ်အ်မာန်တုဲ သီုကဵု ဒြဟတ် ကုကလာပ်ရုပ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂတိုပ်ကၠောအ်ဂှ် သီုပခိုဟ်ကဵု ကတေင် ပ္ဍဲ ပၚပ်ပၚေင်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဆဂး ယဝ်ရ ပ္ဍဲမွဲတဲဓဝ် စဂၠိုင်လောန်ၜက်အာ နူဗၞတ်မ္ဂး က္ဍိုပ်ဂိ ကေုာံ ဗၜူ ဒှ်စမာန်ရ၊၊ (တင်စၟတ် ဂတိုပ်ကၠောအ်ကှ်ကှ်ဂှ် သုင်နဒဒှ် ဂဥုဲသွိုင် မသုင်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲဂှ် လောန်ၜက်အာ နူဗၞတ်ဗ္ၜတ် မစၞောန်ထ္ၜးလဝ်ဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂး ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ရ၊၊) 

## နိဿဲ
ဂရဲ

*လိက်ပရေင်ဝွံ ချူလဝ် ပရူရက္ခဗေဒ မဆေင်ကဵု တၞံပ္ကဴဂရဲဆုဂမၠိုင်။*

တၞံပ္ကဴဂရဲဆု ဗီုအင်္ဂလိက် Orchid ဟွံသေင်မ္ဂး Orchidaceae ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံ မၞုံကဵုပ္ကဴ ဗွဲမဂၠိုင် ကုအသာ်ရ။ နကဵုတၞောဝ်မ္ဂး နွံၜါဂကူတုဲ သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် ၂၈၀၀၀ ဂကူ မဒှ်မာန်ရ။ ဂကူပ္ကဴဂရဲ သီုဖအိုတ် နွံဂလိုင်ရောဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံတီချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဏီရ။ ဂကူပ္ကဴဂရဲ ဂၠိုင်တုပ်ကဵု ဂလိုင်ဂကူက ပ္ဍဲဍာ်၊ ဂၠိုင်နူ ဂကူဂစေံဂဏေမ် ၂ ဆ မြဴသာ်ဝွံ ညးဟီုလဝ်ရ။

ဂကူပ္ကဴဂရဲ ၆-၁၁﹪ ဂှ် ဒှ်ဂကူမၞုံကဵုမတုဲ မလေပ်တိုန် လတူတိရ။ သၟေဟ်တအ်ဂှ် တိုန်လတူတၞံဆု။

ပ္ဍဲကဵုဂကူဂမၠိုင်ဂှ် ပါ်လဝ် ဂကောံဂကူဇၞော် ပိ၊ ပ္ဍဲပိဂှ် ဂကူတၞဟ်ခြာ နွံဂလိုင်လဵုဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ။

Bulbophyllum နွံၜိုတ် ၂၀၀၀ ဂကူ
Epidendrum နွံၜိုတ် ၁၅၀၀ ဂကူ
Dendrobium နွံၜိုတ် ၁၄၀၀ ဂကူ
Pleurothallis နွံၜိုတ် ၁၀၀၀ ဂကူ

Phalaenopsis ကဵု Cattleya ဂှ် နဒဒှ် ပရေင်တဵုလွဳမွဲဂှ် မလေပ်တဵုစဂၠိုင်ရ။

## နိရုတ္တိ
ဂရဲ အရေဝ်မန် မဒှ်မနာမ်ဝွံ ကၠုင်နူကြိယာတမ် ဂြဲ။ ဟိုတ်နူဍေဟ်တအ် မဂြဲဗါန်ဒၟံင်တၞံဆုတုဲ မတိုန်ဂှ်ရ ယၟုမန်တြေံ ပ္ကဴဂရဲ မြဴသာ်ဝွံ ညးကော်ခဴစရ။ ဒှ်ဒၟံင်အသာ်ထဝ်မ္ဂး ဂရဲထဝ်၊ ဒှ်ဒၟံင်အသာ်သြန်မ္ဂး ဂရဲသြန် မြဴသာ်ဝွံ ညးကော်စရ။ ပ္ကဴဂါပ်ဆု နဒဒှ်မအရေဝ်မန်တၟိ မကၠာဲနူဗၟာတပ်ပ် သစ်ခွ ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ နကဵုအခိုက်သဒ္ဒါမန်မ္ဂး ဂါပ် မကြိယာဂှ် ဒးဗဒှ်ပတိုန် နဒဒှ် မနာမ်တုဲဟေင် စကာ နဒဒှ်ယၟုမွဲဂွံရ။ ဂါပ် မကြိယာဂှ် ပမနာမ်မ္ဂး ဂွါပ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ မိက်ဂွံကေတ် အတိုင်ဗီုဗၟာမ္ဂး ဒးကော် ပ္ကဴဂွါပ်ဆု။

မအရေဝ်အင်္ဂလိက် orchid ဂှ် ကၠုင်နူမအရေဝ်ဂရိတ်တြေံ Órkhis မဂွံအဓိပ္ပါယ် မကြိုက်ရ။ တၞံလ္ၚဵု ခၟာဲဍေဟ် တုပ်ဒၟံင် မကြိုက်တုဲ တၞံမကြိုက် ဂရိတ်တအ် မကော်ကၠုင်ရ။

## စကာ
ပ္ကဴဂရဲလ္ၚဵု ဗီုကဵု Vinalla ဂှ် စကာကၠုင် ပ္ဍဲစၞစ ဗီုကဵု ပ္ဍဲကွာင်၊ ပ္ဍဲဍာ်ယာမတအ်။ ပ္ကဴဂကူလ္ၚဵုဂှ် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲတုဲ ကောန်မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင် အခိင်သၞာံမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ။

## ဂကူပ္ကဴဂရဲ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ်
:၁၊ ပ္ကဴဇင်္ဃကိုတ်
:၂၊ ပ္ကဴဂရဲထဝ်
:၃၊ ပ္ကဴဂရဲသြန်
:၄၊ ပ္ကဴသြန်ဍာ်ထဝ် (မွဲတၞံၜါအသာ်)
:၅၊ ပ္ကဴဍုတ်ခဍိ (ပိဂကူ ထဝ်၊ သြန်၊ သာ်မိတ်)
:၆၊ ပ္ကဴဓရံင်ထဝ်၊ ဓရံင်သြန်၊
:၇၊ ပ္ကဴသၟိင်လတိုပ်ဇၞော်(လစံက်၊ ဗတာင်၊ ထဝ် ၃ ဂကူ)
:၈၊ ပ္ကဴကလအ်ဗြဲ (မိတ်၊ ဗတာင်၊ လမ္စံက်)
:၉၊ ပ္ကဴကလအ်တ္ၚဲ (မိတ်၊ ဗတာင်၊ ထဝ်၊ သြန်)
:၁၀၊ ပ္ကဴဍုတ်မြာ် (နွံအသာ်ဇဳ)
:၁၁၊ ပ္ကဖုလု (ကဴဟွံမွဲ)
:၁၂၊ ပ္ကဴသၞေက်ထဝ် (ပ္ကဴတကဲညံင်သၞေက်)
:၁၃၊ ပ္ကဴဇုက်ဂွါထဝ် (တကဲဂၠိင် ညံင်ဇုက်ကမက်ကအ်)
:၁၄၊ ပ္ကဴဗၠဲသြန်
:၁၅၊ ပ္ကဴဗၠဲထဝ်
:၁၆၊ ပ္ကဴသဇင်ဇၞော် (ထဝ်၊ သြန်၊ လမ္စံက်)
:၇၊ ပ္ကဴသဇင်ပြာင် (ထဝ်၊ သြန်၊ လမ္စံက်)
:၁၈၊ ပ္ကဴဗတပြိပ် (မိတ်၊ ဗတာင်၊ ထဝ်)
:၁၉၊ ပ္ကဴဗတဗ္ဂဲ (မိတ်၊ ဗတာင်၊ ထဝ်)
(ယၟုပ္ကဴတအ်ဂှ် မာံရသမန် ပကောံချူလဝ်ရောင်။)

ကဏ္ဍ:ပ္ကဴဂမၠိုၚ်
ဂဇိုဟ်၊ တၞံ

**တၞံဂအိုဟ်** () ဂှ် တၞံဇုက် မလုပ်လၟိဟ်တၞောဝ်ဗဳဇ (Cucurbitaceae) မွဲရ၊၊ တၞံဂအိုဟ်ဂှ် ညးတဵု သွက်ဂွံစ သတ်ဍေဟ်တုဲ ဂဇာဍေဟ်ဂှ် နဒဒှ် မကြာတ်စပ္ၚာန် ထမာဲဂမၠိုင် သီုကဵု ပစခဍိုဟ်ရ၊၊

## Gallery

File:Natural loofah luffa sponges on an organic farm in Israel.jpg|A bag of dried mature luffa fruits.
Image:Luffa acutangula seeds.jpg|*Luffa acutangula* seeds. Each division of the ruler is 1&nbsp;mm. Seeds of *Luffa aegyptica* look very similar.
Image:Luffa sponge.png|A luffa sponge whose coarse texture helps with skin polishing.
Image:Spongegourd.jpg|*[[Luffa aegyptiaca]]* sponge section magnified 100 times
File:Luffa cylindrica1.jpg|Habitus of the vine
File:Luffa aegyptiaca MHNT.BOT.2011.3.94.jpg|*Luffa aegyptiaca* - MHNT
File:Luffa operculata MHNT.BOT.2011.3.93.jpg|*Luffa operculata* - MHNT
File:Luffa plant.jpg|Luffa in a coconut tree
ဂုဏ်မသ္ပဒတဴပ္ဍဲတံဆုစှ်ပြကာ

လိက်ပရောပရာဏအ်ဝွံ ဒှ်လိက်ကံက်နုက်နူ ဇာတ်မသုန်ကၠံမသှန်စှော် နကဵုဘာသာမန် (ကၞပ်ပဌမ) တက်တြးပတိတ်လဝ် သၞာံ ကောဇာ ၁၃၇၉ ၊ ညးချုပကောံ ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂိဇနိ နွံပိုန် ဘာအံၚ်ခေဝ် ကွာန်အံၚ်ခေဝ် မဒှ်ရ။

**၁။** ဟွံမွဲကဵုကပေါတ်ကြိယာ မပ္တံကဵုဆု၊ ဒုန်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မွဲသာ်ရ၊ ဂလာန် ဂှ်ဍာံစၟတ်ရ၊ အယာံမာတ် မပြာပ်လုပ်အာဇရေၚ်တံဆုဟေၚ် သ္ပဒ္တဴဂွံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂုဏ်မအောန်ကဵု ကပေါတ်ကြိယာ မွဲသာ်ရောၚ်၊ 

**၂။** ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးတွံအ္အဇ္ၚးဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုၜါရ၊ ဂလာန်ဂှ်ဍာံစၟတ်ရ၊ တွံၚးတးကဵုဒှ် ဟွံတွံၚးတးကဵုဒှ် ဒှ်အယာံမာတ် ဂွံသ္ပဒ္တဴ ဗွဲတသိုက်ဟေၚ်ရ။

**၃။** ပွခမဳဇၞော်ဟွံကဵုဒၠိုက်က္တဵုဒှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုပိရ။

**၄။** ဟွံဂြောပ်ဗ္ဒန်လဝ် သွက်ဟီုမဂရိုဟ်ဂှ် ဂုဏ်မရနုက်ကဵု ပန်ရ၊ ဂလာန်ဂှ်ဍာံစၟတ်ရ၊ ညးမပ္တုဲပွသရာံပါပ် ပ္ဍဲသၟဝ်တံဆုဂှ် ဂွတဴရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒဒှ်ဟွံဂြောပ်ဗ္ဒန်လဝ် သွက်မဟီုဂရိုဟ်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုပန်ရ။

**၅။** ဟွံကဵုကာယကြံၚ်မ္ၚိုဟ် ညံၚ်ရဴမ္ဒးသ္ပဒ္တဴပ္ဍဲဗလးသၠာတ်ကီု၊ ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵု ကာယမကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵု မသုန်ရ။

**၆။** ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးသီဂိုၚ်လဝ်ရဴဝွံမ္ဂး "ဂြပ်အဴ" ဂှ်ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုတြဴရ၊ 

**၇။** ပွမပဲါကၠေံ ဒဒှ်မစောဲလာံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဘာဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ဵု ထပှ်ရ။

**၈။** ညံၚ်ရဴသ္ၚိ မဆက်ဆောံ ကေုာံမၞိဟ်မဂၠိုၚ်ကီု၊ "အဲတွံၚးတး တံဆုဏံရ၊ သြဝ်တိတ်အာနူတံဆုဏံအိုတ်ညိ" ရဴဝွံ ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးဗက်ပ္တိတ်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵု ဒ္စာံရ။

**၉။** ဒဒှ်မဒှ် မွဲဟာန်ကေုာံပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်ကဵုပူဂဵု မသ္ပဒတဴဂှ် ဒှ်ဂုဏ် မရနုက်ကဵုဒ္စိတ်ရ၊

**၁၀။** ဘာတံဆုဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဇၟာပ်ပ်မအာစိုပ် ဟိုတ်နူကလိဂွံဟွံလောဲသွာတုဲ ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးမွဲတဴဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုစှ်ရ။ 

ညာတ်ကေတ်ဂုဏ်စှ်ပြကာဗီုဏံတုဲ ပြာပ်အာဇရေၚ်သၟဝ်တံ ဆုရ။ 

## နိဿဲ
ဂဳတ

**ကွိင်ကွိုက်မန်ဂမၠိုင်**မအရေဝ်မန် ကွိင်ကွိုက်ဂှ် ကၠုင်နူကြိယာတမ် တိင် ကဵု တိုက် (တက်)တုဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မတုပ်ကဵု အရေဝ်ပါဠိ တူရိယာရ၊၊ ကပေါတ်ကွိင်ကွိုက်မန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုကိရိယာမသုန်ဂကူ မပ္တံ - 
* (၁) ဗရိုတ်၊ မပ္တံကဵု ဆာင်၊ ဗာတ်လှာ်၊ ဗာတ်သေဲ(ဗာတ်ကေဲ)၊ ခဍေဝ်၊ ဗာတ်ကိုင်၊ ဗာတ်ကောန်မံင်၊၊
* (၂) ဇုက်၊ မပ္တံကဵု ထၞစံင်၊ ထၞကျာံ၊ ဂြဝ်၊၊
* (၃) စၞာံ၊ မပ္တံကဵု ဗာတ် ကေုာံ ဖံဂမၠိုင်၊၊
* (၄) ကျာ၊ မပ္တံကဵု ဒပဵု၊ ဟဝ်၊ ခၞဲ၊ တလောတ်၊ သေဲ ကၞုသင်၊ လေဝ်ၚာဲ မဒှ်ကိရိယာ မဗဂိုဟ်ကဵုကျာတုဲ ရမ္သာင်တိတ်တအ်၊၊
* (၅) ခဍာပ် (တက်တဲ) မပ္တံကဵု အရာမတုပ်ၜါ တက်ဗစိပ်ရေင်သကအ်၊၊ 

**ကွိင်ကွိုက်ဂမၠိုင် ဂကူမန်တအ် မစကာကၠုင် ပ္ဍဲဂဳတဂန္ထဝင်မန်**

# ဗာတ်စၞာံ (Drum, ပတ်ဝိုင်း/ဆိုင်းဝိုင်း)
# ဗာတ်တလာ (Bambo Xylophone, ဝါးပတ္တလား)
# ဗာတ်သေဲ/ဗာတ်ကေဲ (Metal Xylophone, သံပတ္တလား) ရံင်ကဵုကိရိယာ ပသဲ တုဲ ကေဲ ဂှ် ဗွဲစၟတ် မကၠုင်နူ သေဲ ဒှ်မာန်၊၊ ပသဲဂှ် ဒၞာဲလ္ၚဵု မန်ကော် သေဲ ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗာတ်ကေဲ ဂှ် ဗာတ်သေဲ ဒှ်မာန်၊၊
# ဗာတ်သၠာ် (Brass Xylophone, ကြေးပတ္တလား)
# ဗာတ်ကိုင် (Cresent Shape musical instrument, လခြမ်း)
# ထဗိုန် (Drum, ဗုံ)
# ဝိင်မင်ထဗိုန် (Big Drum, ပတ်မကြီး)
# ခၞဲ /ဟပ် (Oboe, နှဲ)
# ပေဝ် (Whistle, ဝီစီ)
# ခဍေဝ် (Timing Cymbal, စည်း)
# လေဝ်ၚာဲ (Spiritual Flute (with side hole), နတ်ပုလွေ (ဘေးပေါက်မှမှုတ်ရသည်))
# တလောတ် (Flute, ပုလွေ)
# မံင် (Gong, မောင်း)
# ဆာင် (Cymbals, လင်ကွင်း (ယကွင်း))
# ကြေဝ် /ဂြဝ် (Fiddle, တယော)
# ထၞကျာံ (Crocodile Harp, မိကျောင်း)
# ထၞစံင် (Harp, စောင်း)
# သြေဲ (Twin Flute, ပြွေတံမြွာ)
# ခရာ (Bugle, ခရာ)
# ဝါဒါံခရာ (Bugle, စစ်အောင်ပွဲတွင်မှုတ်သောခရာ
# ဒွိဗာတ် (မုက်ၜါ) (Short Drum, ဒိုးပတ်)
# ဝါပ် (Pot Drum, အိုးစည်)
# ဖံ (Drum, စည်)

**ဖံဂမၠိုင်**
# ဖံအလုံဗိုလ် (အလမ္မရာစည်)
# ဖံပုတ်တလုတ် (ပုတ်တလုတ်စည်)
# ဖံဒုကြဘိ (ဒုန္ဒုဘိစည်)
# ဖံသိင်္ဃိုရ် (လင်္ကာဒီပစည်)
# ဖံစိန် (စိနရဌစည်)
# ဖံဓါပ်ဂနက် (တဖက်ပိတ်စည်/အိုးစည်)
# ဖံဆဝ်(ဂလာ) အိန္ဒိယစည် (ကုလားစည်)
# ဖံမန်ဒိုင် (ဖံမုက်ဒွိ/ဖံမုက်ၜါ) (မွန်ဒိုင်စည်)
# ဖံကြေဝ် (အိန္ဒိယစည်/ကလေယ်စည်)
# ဖံကၠေဝ်
# ဖံဟဝ် (တရုတ်စည်)
# ဖံကတိုင် 
# ဖံဖဏံင်/ကောန်ဗာတ် (ပတ်သာ) 

## နိဿဲ
ဂြင်အေက်၊ တၞံ

**ဂြင်အေက်** ()ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု မနွံကဵု ပကဴ မလုပ်တၞောဝ် ***Oroxylum*** တုဲ လုပ်အဝေါင် ဇာတ်ဂကူ Bignoniaceaeတုဲ နကဵုယၟုဓမ္မတာ ဗီုအင်္ဂလိက်ဂှ် ကော်စ **midnight horror**, **oroxylum**, **Indian trumpet flower**, **broken bones**, **Indian caper**, ကေုာံ **tree of Damocles**.တၞံဂြင်အေက်ဂှ် တိုန်စဵုစိုပ် ၁၈ မဳတာ (၅၉ ပေ)တုဲ အလုံမွဲတၞံဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဂြန်ဂဥုဲနာနာရ၊၊

## လက်သန်
တၞံဂြင်ဂြအေက်င်အေဂှ်က်ဂှ် ဒှ်တၞံတဲလဒေါဝ်မွဲဂကူတုဲ စဵုကဵု ၃၀ - ၄၀ ပေ သၠုင်မာန်၊ နွံကဵု သၞောက်တီုတုဲ အသာ်ပတေင်သၚေက်ရ၊၊ ဖျုန်ပ္ဍဲဂှ် နွံကဵု အသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊

တၞးဂှ် ဒှ်တၞးဇန်အထောတ်တုဲ နွံကဵု ဗီုပြင်ထၟာဲစာင် တၞုင်ကေက်ရ၊၊ ဓရံက်ဇုက်တၞး မံက်ကၠးရ၊၊ ပကဴဂြင်အေက်ဂှ် နွံကဵု အသာ်ကဴခဍောင်တုဲ တဝ်ပကဴဍေဟ်ဂၠိင်ဒၟံင်ရ၊၊  နွံဗီုပြင် ခၞိင်တုဲ ဖျုန်တီုရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဒကောင်တုဲ ဂၠိင် ထပေဟ်ဒၟံင် ညံင်ကဵုဇြင်တုဲ တကဲဒၟံင်ရ၊၊ နွံကဵုအသာ်သၚေက်တုဲ ဖျုန်တီုရ၊၊ မဍေဟ်ဂှ် ခဍမ်တုဲ နွံကဵုသၞေင်ညံင်စက္ခောရ၊၊၊

## ဂမ္စာဲ
တမ်မူလဂြင်အေက်ဂှ် ကၠုင်နူ သာပ်တိုက်အိန္ဒိယ (Indian subcontinent) ကေုာံ ဇိုင်ဒဵုဟေမဝန် ပ္ဍဲဍုင်ဘူတာန် ကေုာံ ကြုက်သၠုင်ကျာ၊ ဒေသအေန်ဒဝ်ချာင်နာ ကေုာံ ဒေသမလေသဳယျာတအ်ရ၊၊

## ရူပဓါတု Phytochemistry
တၞံဂြင်အေက် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် တၞးကီု၊ သၞောက်ကီု ဆုကီု၊ သတ်ကီုဂှ် နွံကဵု ရူပဓါတုနာနာသာ် မပ္တံကဵု ဓါတ် prunetin, sitosterol, oroxindin, oroxylin-A, biochanin-A, ellagic acid, tetuin, anthraquinone, ကေုာံ emodin တအ်ရ၊၊

## လွပ်
ဂြင်အေက်ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံမစဂွံတုဲ တၞးကီု၊ သတ်ကီု၊ သၞောက်ကီုဂှ် စဂွံဖအိုတ်ရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ၜတ်တ်ဂှ် ပေက်စကီု၊ ကၠပ်စကီု၊ စုတ်ၜိုင်တုဲ ကၠပ်ကီုရ၊၊

သတ်ဍေဟ်ဂှ် စကာပ္ဍဲ ဂြန်ဂဥုဲအိန္ဒိယဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ဂြန်ဂဥုဲကြုက်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင်ဂှ် သကောဝ်/သၞောက်ဍေဟ်ဂှ် ညးတအ် စကာ နဒဒှ်ဂဥုဲဂၠိုင်ရ၊၊

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

Oroxylum indicum W3 IMG 3170.jpg|ပကဴဂြင်အေက်
Oroxylum indicum W IMG 3169.jpg|တၞးဂြင်အေက်
Oroxylum indicum W2 IMG 3171.jpg|သတ်ဂြင်အေက်
Oroxylum indicum250.jpg|သတ်ဂြင်အေက် မစန်သွံဒၟံင် ပ္ဍဲဖျာ
Oroxylum indicum.JPG|တၞံဂြင်အေက်
Oroxylum indicum 04.JPG|သတ်ဂြင်အေက် လတူတၞံ


## နိဿဲ
ဂြီုမနဳ၊ တၞံ

**တၞံဂြီုမနဳ** (, Burmese; ဗြုံးမွှေး, Thai; ชื่อไทย พรมมิแดง) ဝွံ လုပ်အဝေါင်ချောဲဂတှ်ေ မကဝးကၠုတ်တိုန် အကြာဝါလဂါ မစုက်လုက် ကဵုဇိုင်ကြုင် ဂြိုပ်တိအရး သံင်ၜဳဍာ်ဒဳစိုပ်တအ်ရ၊၊ ဍေံပ္တိတ် ကၞာင်လဗာင်သကဲတၞံတုဲ ဇုတ်ကၞာင်လာမ်အာဒၟံင် လတူတိ၊ ဇမၠိင်ဗၞတ် ၂ က္ဍဒှ်ရ၊၊ တၞးဍေဟ် တိတ်အာၜါထာင်ညဳသာ ရုပ်ရဴတၞးဍေဟ် ညံင်သၞေံတဲကောန်ၚာ်သၟတ်ကီု တဝ်ဇဝ်တၞံဍေံခၠအ်ဒၟံင်ရ၊၊ ဇမၞော်တၞးဍေံ နွံ 0.05 - 0.2 cm တုဲ ဇမၠိင်နွံ 0.15 - 0.7 cm တဝ်တၞးဍေံဂၠိဒၟံင်ရ၊၊

အထိုက်ခၟောံဍေံဇဝ်တိတ် ဂစိုက်ဂစိုက် ဍောင်ပ္ကဴဍေဟ် ရာင်တိတ် ၅ ဍောင်၊ ကသဝ်သၟတ်ဍေံ နွံ ၅ တၞုင်ရ၊၊ သတ်ဍေံ ဍောတ်သောဲတိတ်ဗီုဒကောင်၊ ဇမၠိင်သတ်ဍေံ နွံ အကြာ ပိမကဵု ၜါမ၊ သာ်အရံင်လမ္စံက်ရ၊၊

## ဂစာဲ
တၞံဂြီုမနဳ ကၠုင်နူတိဍာ်ဒေသဝါလဂါ၊ ဇိုင်ဂြိုပ်အရး တွဵုရးဍုင်မန် မတိုန်ဂမၠိုင်၊ မလေရှာ၊ ဗဳယိတ်နာန်၊ သေံ၊၊

## လွပ် ကေုာံ တဗျဂုဏ်
တၞံဂြီုမနဳ ဒှ်ခၞေဝ်ကၞပ် စဂွံ ရဟ်ၜိုဟ်သာ နှဴရဴရှ်ကတင်ညိည၊၊ ဍေံလေပ်မာန်အကင်ဇွဟ် တဟင်ဍာ်၊ ဂမ္တဴ ပ္ဍဲဂြိုဟ်၊ တၞးဍေံဗ္ဒဴကဵုသလေဟ်၊ တၞံဍေံ ဒတုံကဵုဆီ၊ ပ္ကဴဍေံ ဂစာဲကဵုကျာ၊ အလုံပဉ္စလဳ ဍေံမာန်အကင်ဂုဟ်ရ၊၊

## နိဿဲ
ဂွံဆဵုဝါတ်လောန် ဝၚ်မခတောန်

ညးတီပရူဝၚ်မခတောန် အောန်လောန်ရောၚ် သၠေဟ်ကေတ်ရ၊ "ကတဵုဒှ်ဍုၚ်လဵု ကၠာအိုတ်ရော၊ ခေတ်လောန်ကၠုၚ် ဗၞတ်လလအ်လဵု မူဂကူလဵုမွဲ ရပ်စပ်စကာကၠုၚ် မခတောန်ရော၊ နူတမ်ကဝ်တေံရ သ္ပတမ်ရပ်စပ်ကၠုၚ်ဟာ" ရဴသာ်ဝွံ ညးလ္ၚဵုချပ်ဒၟံၚ်ရ၊ ခမဳကဵုခမဳကီု ရဲမၚ်သဳကီု ချပ်ဂၞန်ညးသ္ကအ်ဂှ် ကေၚ်မိၚ်ကၠုၚ်ရ။

ညးချူလိက်ဝွံ ၜိုတ်သၟဟ်ရထပမာန် ဂၠာဲလ္ၚတ်စမ်ၜတ်ရံၚ်တုဲ ဂွံညာတ်ကေတ် သွဟ်ဍာံတအ်ဂှ်ရ၊ ကလိလောန်ကၠုၚ်တုဲ အတိက် ၄၀၀၀ သၞာံ ပြၚ်တေံသ္ပတမ်ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသကြုၚ်အိန္ဒု တွဵုရး အိန္ဒိယတေံရ၊ ဂကူ အာရဳယာန် မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဒေသဌာန်တအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ရပ်စပ်စကာကၠုၚ်ကီု၊ ကၠာကျာ်ဂေါတမ ဟွံကတဵုဒှ်ဏီ ဗၞတ် ၂၀၀၀ သၞာံတေံဒဒှ်ရ ကတဵုဒှ်နွံပြကဋ်ကၠုၚ်ကီု၊ ဂွံညာတ်ကေတ် သက်သဳသာဓက ခိုၚ်ခိုၚ်ကၠိုက်ကၠိုက် ပ္ဍဲပြကိုဟ် သက္ကဋပူရာမ် နာဂရဳပူရာမ်-မချူခၞမ်လဝ် ဝၚ်ခေတ်တအ်ဂှ်ရ။ 

နူအခိၚ်လဵု စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မည် ဗမာဝွံရောဟီုမ္ဂး ဃောအသိၚ်ဇြဟတ် ဍုၚ်တဂံၚ်ကဵုဍုၚ်ဗကာံ ခိုဟ်ဒၟံၚ်တေံဂှ် မခတောန်ဝွံ လုပ်စိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်ပိုယ်ဏအ်ရောၚ်ဂှ် ဒးဟီုဂးတဴရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဍုၚ်အိန္ဒိယကဵု ဍုၚ်မည်ဗမာပိုယ်ဂှ် ကွတ်ပညာ ယေန်သၞာၚ်၊ ကွတ်ပညာသုခုမကီု၊ ပရေၚ်သာသနာကီု သၞဴရဴဒှ်ဒၟံၚ်မွဲဗစပ်ဓဝ်ဂှ် ထံက်ကဵု ရာဇာဝၚ်တုဲ ဍာံပြဨကန်ရ သာ်ဝွံ ခယျကေတ်မာန်ရ။  

ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ ကေုာံနိကာယ်မသုန်ဂှ် စပ်ကဵု ပရူမခတောန်တုဲ ပါဠိကျာ်တွံလဝ် နွံဒၟံၚ်ကဵုဟာ သာ်ဝွံသၟာန်မ္ဂး ဟွံမွဲသ္ဒးသှ်ကဵုရ။

## မခတောန် ကော်ဂးမာလာ
ဒၞာဲဌာန်ဒေသ မခတောန်ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နကဵုဂလာန်ကောန်ညးဍုၚ်အိန္ဒိယတအ်မ္ဂး မခတောန်ဂှ် မာလာကော်ခဴစရ၊ ဂလာန်မပ္တံကဵု အရေဝ် ဟိန္ဒူ၊ အရေဝ်ဂေါရက္ခာ ၊ အရေဝ်အူရဒူ အရေဝ်ပါန်ဂျာပ် အရေဝ်ဗၚ်ဂါလဳတအ်လေဝ် သီုဖအိုတ်ကော်ခဴစဒၟံၚ် မခတောန်ဂှ် မာလာအိုတ်ရ။ 

ပိုဒ်မာလာ နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲပြကိုဟ်ကၞပ်ပါဠိဂှ် ကဴကီု၊ ဇုက်လွာကီု လၟေၚ်တၞောဝ်ကီု တွံတဴရ၊ ထံက်ရၚ်ကဵုဝၚ် ထ္ၜးလဝ်တအ်ဂှ်တုဲ မခတောန်ကီု တွံတဴရ၊ ဇၟန်ကဴ (ကဝးကဴ) တန်ဒှ်ဟွံမာန်၊ မခတောန်သ္ဒးဒှ်ရောၚ်။

မခတောန်ဂှ် ကၠာကျာ်ဟွံဒှ် ဗၞတ် ၂၀၀၀ သၞာံပြၚ်တေံ သ္ပတမ်ကတဵုဒှ်တိုန်ကၠုၚ် နူကြုၚ်ၜဳအိန္ဒု တွဵုရးအိန္ဒိယတေံရောၚ်ဂှ် ဝၚ်မခတောန် ပရူပရာဆေၚ်စပ် နှောဲဒၟံၚ်ကဵု မပ္တံသာ်ဝွံရောၚ် သမ္တီညိ။
ဂၠဴ

*လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရူတိရစ္ဆာန် မစကာပ္ဍဲကမၠောန်။*

ဂၠဴဂှ် ဒှ်တိရစ္ဆာန် သတ်ဇိုၚ်ပန် ဂကူဇၞော်ဇၞော် မဝေတ်ဗ္တောန်လဝ်တုဲ စကာ ပ္ဍဲကမၠောန် မပ္တံဇၟိက်ဗ္ၚ၊ ဓဇက်ကွဳ။ ဂၠဴကၟက်ရ ညးစကာ ပ္ဍဲကမၠောန်တုဲ ဂၠဴၝောအ်ဂှ် နဒဒှ်ဂၠဴဍာ်တှ် ကေုာံ မဂလိုၚ်မဂှ် ညးလွဳစကီုရ။

ဂၠဴဂှ် ဟိုတ်မၞုံကဵု ဒြဟတ်မထတ်၊ ဇဲခိုဟ် ကၠောန်ကမၠောန်ဇြိုၚ်ၚ် အခိၚ်လအ်အ်မာန်တုဲ မၞိဟ်တအ် စကာကၠုၚ်ဂၠဴ ပ္ဍဲကဵုကမၠောန်ဗ္ၚ မပ္တံ ဇၟိက်ဗ္ၚ၊ ဓဇက်ကွဳ နူခေတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီတေအ်ရ။ ဂၠဴကမၠောန်တအ်ဂှ် နူဍောတ်တ် (အခိၚ်မဒှ်အဝဲပၠိုၚ်ၚ်)ဂှ် ညးဖအးထောအ်ရ။ ညးဖအးဟီုမ္ဂးဂှ် ညးပတိတ်ထောအ် မကြိုက်ဍေဟ်တအ်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံဖအးလဝ်မ္ဂး ကာလဍေဟ်တအ် ဆဵုဂၠဴၝောအ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် အေၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဟွံကလၚ်အမိၚ်တၠဍေဟ်တုဲ ကၠောန်ကမၠောန်ဟွံဂွံရ။

## ဗတောန်
ဂၠဴကၟက်ပေၚ်အယုက် ၜိုတ်မွဲသၞာံမ္ဂး ညးဗ္တောန် ညံၚ်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်မွဲစွံ ကုဂၠဴတၞဟ်မွဲလေပ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ မအရေဝ်မကဵုအမိၚ်တအ်လေဝ် ဒးလေပ်ကီုရ။

ဥပမာ မအရေဝ်

ကလေၚ်/ဆုတ်
ဇဵု (ၚံက်လပါ်ပုၚ်)
တပ် (ၚံက်လပါ်ပါဲ)
ဒေါအ်
ဟာ ဟာ (ဓရိပ်)

ပါဲနူမအရေဝ်တုဲ သၚ်္ကေတ နူဇုက် ကဵု လေအ်တအ်လေဝ် ဒးတီရ။

ဂၠဴဂှ် နဒဒှ်ဂၠဴဗအ်ခဒိလေဝ် ညးလွဳတုဲ ပြိုၚ်ဗဒိ ရေၚ်သကအ် နဒဒှ်ပေါဲဝေၚ်လံၚ်ဇျၚ်မွဲ နွံကီုရ။ အခိုက်ဗဒိဂၠဴဏအ် ပ္ဍဲမန်ပိုဲ နွံကၠုၚ် နူခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိတေအ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုသက်သဳရုပ်တိနူကြုၚ်တူတုဲ ဟီုမာန်ရ။

## နိရုတ္တိ

ဂၠဴ ဂှ် ကၠုၚ်နူမအရေဝ်မန်တြေံ ဇလောဝ်/ဇ္လောဝ်၊ (ဇလောဝ် - ဇလဴ - ဂၠဴ)။ မအရေ၀်ဘာသာပါဠိမ္ဂး(ဂေါ)

## နဒဒှ်စၞ

ဖျုန်ဂၠဴဂှ် ဟိုတ်နူဂၠဴ မကၠောန်ကမၠောန် အကြာမၞိဟ်တုဲ ဟွံဟီုဖျုန်ဂၠဴ ဟီုဆၜိုတ် ဖျုန် သၟးရ။ တုဲပၠန် လကျာ်တအ်ဂှ် ကော်ဟီု ဗီုပါဠိ မံသံ ရ။

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဍုၚ်မစကာဂၠဴ ပ္ဍဲအရာမဓဇက်ကွဳ ဇၟိက်ဗ္ၚဂှ် အောန်စှ်ေအာကွေဟ်ဟ်ရကီုလေဝ် ပရေၚ်လွဳဂၠဴ သွက်ဂွံပတိတ် ဍာ်တှ် ကေုာံ ပတိတ်ဖျုန်ဂှ် နဒဒှ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ဂယိုၚ်လမျီုမွဲဂှ် လွဳဒၟံၚ်ဖိုဟ်ရ။
စ

**စ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုတြဴတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "စ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "စ" နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာအိုတ်၊ ဣဏအ်ဂှ် "စ" သာ၊ "ဆ" သာဇြိုဟ်၊ "ဇ" ဇြိုင်၊ "ဇျ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။

## ဝင်

အက္ခရ် "စ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ
စန္ဒောဘာသ

တၠဂုဏ်စန္ဒောဘာသ (ကော်) ဂုဏ်ကောန်ဟဒိ ဝွံ ဒှ်ဇာတိဍုၚ်လၟိုၚ် ဘာရုၚ်ဒါန်ရ။

## ပထမ အဝဲ
မာံကောန်ဟဒိ အလံၚ်တၠဂုဏ်စန္ဒောဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၈ သၞာံ၊ ဂိတုက္ထိုန် (၂) စွေက် တ္ၚဲအၚာ (Novenber 18, 1986) ဂွံဆဵုကေတ်မုက္ခဝါမိမၜါရ။ နာဲသာန်ဒေန်မဒှ်မ + မိမဒှ် မိဒေန်ယဳ ကလဂွံကောန်ဇါတ် (၆) တၠမဒှ်ရ။ ပၞောဝ် ၆ တၠ

၁။ မိသာန်နဲ

၂။ မိသာန်ဝေန်

၃။ မာံချောတ်လောန် (စုတိ)

၄။ မိဨသိုဝ်

၅။ မာံအံၚ်လောန် (စုတိ)

၆။ မာံကောန်ဟဒိ  တုဲ 

ဒှ်ကောန်ဍောတ်အိုတ်ရ။ 

## ကဏ္ဍဘဝဒှ်သာမဏဳ
သက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ဂှ် သ္ပကၠေံသာမဏီ လုကဴပိဂိတု။ 

## ကဏ္ဍဘဝဒှ်ခမဳ
သက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ သၞာံ၊ ဂိတုမာ် ၁၃ စွေက် တ္ၚဲဗြဴပ္တိ ပ္ဍဲခဏ္ဍသဳ ဍုၚ်လၟိုၚ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဥပ္ပဇျာဲ ဇရေၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တလၚ်္ကာဝါရ။ 

## ပညာလောကဳ
စိုပ်ကၠုၚ်အဝဲ (၅) သၞာံတုဲ စကတ်ကၠုၚ် ပရေၚ်ပညာဘာတန် 

သက္ကရာဇ် (၁၃၆၅) သၞာံဂှ် ဂွံအံၚ်ကေတ် (၁၀) တန် ဘာအလဵုအသဳ

သက္ကရာဇ် (၁၃၆၈) သၞာံဂှ် ဆက်တိုန်အာ တက္ကသဵု ဍုၚ်မတ်မလီု နကဵုဘာသာ ဓာတုဗေဒ 

လုကဴပွိုၚ်မွဲသၞာံ။ ဟိုတ်နူကိစ္စတၚ်ခက်ခုဲနွံညိညတုဲ ဇူဒေံါထောံဘာ ပွိုၚ် (၅) သၞာံ၊  

ကာလစိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ် (၁၃၇၃) သၞာံဂှ်ပၠန် နကဵုဂယျိုၚ်ခမဳဂှ်ဟေၚ် ဆက်ကတ်တိုန်အာ ဘာတက္ကသဵု သီုကဵုမတောဲပံၚ်ကဵု ပရိယတ် ကတ်လ္ၚတ်အာ လုကဴၜါသၞာံပၠန်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ကလိဂွံအာတဆိပ်ကြာ B.Sc သၞာံပ္ဍဲကဵု တက္ကသိုလ် ဍုၚ်မတ်မလီုရ။  

## ကဏ္ဍပညာပရိယတ်
သက္ကရာဇ် ၁၃၇၂ သၞာံဂှ် အံၚ်အာတန်မူလ 

သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံဂှ် အံၚ်အာတန်ဍောတ်

သက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် အံၚ်အာတန်ဒေါဝ်

သက္ကရာဇ် ၁၃၇၆ သၞာံဂှ် အံၚ်အာတန်ဇၞော်

သက္ကရာဇ် ၁၃၈၀ သၞာံဂှ် အံၚ်အာပြကိုဟ် အဋ္ဌသာလဳနိ မွဲပြကိုဟ်
စရာဲၜိုပ်တၟိ

ယိုက်ဂုဏ်ရတ် နကြိအဲလ္ၚောဝ်၊ မိမအ္စာပြဲ တဲၜါကယျောဝ်၊ စိုတ်ဂွုလမောဝ် လ္ၚောတ်ဏာဖအိုတ်၊
လ္ၚောတ်တုဲအဵုဇိုတ် ၜိုတ်ချူလၚ်္ကာ၊ ဖဵုအဲလ္ၚောဝ်ပ္ဍုန် ဂုဏ်ညးတံကၠာ၊ ဗီုအဲမိက်ဇန် ဇၟန်ဒွက်လၚ်္ကာ၊သၟိက်အဲချူဆက် ညံၚ်ပၞောန်ဗက်အာ၊ ဗီုအဲမိက်ဒှ် ကဵုဒှ်ဇၟာပ်ကာ၊ နဲလိက်ပတ်မန် ဖေက်ကၠေံဗ္ဒန်အာ၊ မိက်ဂွံမံက်ဂ္တဝ် အံသဝ်စိတ္တာ၊ နဲကယျဟ်မိ စိစောန်ဟွံသာ၊ ဗှ်လေဝ်ကလိတ် စိုပ်သိတ်ပြာထာ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရန်လဝ် ပတဝ်ချူဏာ။
အဲဒှ်ကေါန်မန် ရးမန်ခန်လွာ၊ ကွာန်တိုပ်သုက်အဲ ပ္ဍဲရးမညာ၊ အဲဂှ်သွတ်လောန် အောန်ကဵုပညာ၊ ဗျုညံၚ်အနော် သော်သ္ကံဟွံသာ၊ ဟိုတ်သော်သ္ကံသာ ဝါသၞာဗျုအာ၊ ညံၚ်ညးဇၞော်ထၟိက် မိက်ချူလၚ်္ကာ၊ လၚ်္ကာအဲဟေၚ် ဗၠေတ်ဗၠေၚ်ဒှ်အာ၊ ကောန်မန်လ္ၚတ်ဗှ် ဗ္ဒဟ်ညိမေတ္တာ၊ ယဝ်အဲဗၠေတ်မံၚ် ထ္ၜးဂၠံၚ်ပအ္စာ၊ ဇအ်သဝ်အောပ်မာ ဖျဝ်မာနဇဳ၊ မိက်ကဵုညးသွတ် လ္ၚတ်ဗှ်တီညဳ၊ ဗီုမန်ပ္တန်ဍုၚ် နွံကၠုၚ်သက်သဳ၊ တန်ဒှ်ညိဟာ၊ဟၚ်္သာတဟေၚ် ကေၚ်မိၚ်ဒၟံၚ်ကၠာ၊ သုဝဏ္ဏဘုံ ဒ္တုံသၞေဟ်က္ၜၚ်ကျာ၊ က္ဍိုပ်လေဝ်နှော်မံၚ် ညံၚ်စဲလက်ခါ၊ ဂွိၚ်တုဲဂွိၚ်ပၠန် ချူဇန်လၚ်္ကာ၊ ဗှ်တုဲဖအိုတ် စိုတ်ကဵုခၠၚ်အာ၊ တိတ်လေဝ်ကဵုသၠိၚ် လဟိၚ်သုခါ၊ နိမိတ်ခိုဟ်တွဵု ကဵုညာတ်လၟိုန်ခါ၊ ကဵုမြဟ်စိုတ်ထၟိက် တိက်က္တဵုသီုၜါ၊ အဲပတ္ထနာ ကဵုဗျာပ်အာညိ။
စရၚ်အ္စာကၞေဟ် လဂံါသၟတ်တၟိ(မဂ္ဂဇြေန်)

## ကဏ္ဍကဗျ
### ကဗျ မဂ္ဂဇြေန်လိက်ကၞပ်လဂံါသၟဝ်တၟိဂမၠိုၚ်

တၚ်ဂုဏ်ကေတ်စရာဲ လ္တူအ္စာကၞေဟ် မချူကှေ်လဝ်ကဗျတအ်ရ။

## ကဏ္ဍလိက်ပရေၚ်
### လိက်ကၞပ် မဂ္ဂဇြေန်လဂံါသၟတ်တၟိ ကၞပ်(၁)
လိက်ပရေၚ် မပါလုပ်တက်တြးပတိတ်နူ လိက်ကၞပ်မဂ္ဂဇြေန် လဂံါသၟတ်တၟိကၞပ်(၁)

### လိက်ကၞပ် မဂ္ဂဇြေန်လဂံါသၟတ်တၟိ ကၞပ်(၂)

## ကဏ္ဍပီုအာဂီု

## ကဏ္ဍဝတ္ထု
ဝတ္ထုဇမၠေံ ဇမၠိုၚ်မပါလုပ် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် မဂ္ဂဇြေန်လဂံါသၟတ်တၟိဂမၠိုၚ်

တၚ်ဂုဏ်လတ္တူ အ္စာကၞေဟ်၀တ္တုတအ်ဗွဲမလောန်ကီုရ။

## ကဏ္ဍမုက်ပွန်လိက်

## စရၚ်အ္စာကၞေဟ်သရုပ်ဂမၠိုၚ်
# ဇၞူအံၚ်
#အဲနာဲ (ပညာစိုတ်)
# ဃောသဂကူအိန်
# ဗညာမူ
# မယံၚ်ကောန်မန်
# အဲဆီဟံသာ
# နာဲနေပုည
# ဟံသာနန်
# ရာမညသာၚ်ထွဋ်နာဲ
# စၟာဲစၟိန်
# ဘိက္ခုမာမက

## လဂံါသမ္တီ စရာဲဗှ်ဗၞုဟ်
တိုၚ်ပ္ကဴလအိတ်ဂှ် စပ္တံကဵုလဂံါထပမဖအိုတ်ရ။
တ္ၚဲဏံ ဂကောံထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာမန် လဂံါတ္ၚဲစိုပ်(၁၀)သၞာံယျ။ အတိုၚ်တၚ်ရန်တၟံဂကောံ လိက်ပတ်မန်ကဏ္ဍနာနာ ဂွံမံက်ဂတဝ်မာန်ဟီုဂှ် နကဵုဇြဟတ်ကောန်ဂကောံပိုယ်သၟး ရေၚ်တၠုၚ်ကေတ်ဟွံစိုပ်ဟေၚ်ရ။ ကဏ္ဍဏံဂှ် တန်တဴကဵု ဇြဟတ်ညးချူလိက် အ္စကၞေဟ်တအ် ဗွဲတိုက်ရိုက်ဟေၚ်ရ။

ခေတ်ပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံ ဟိုတ်နူအ္စကၞေဟ် ညးချူလိက် ကေုာံ ဂကောံသၚ်သၟတ် ပူဂဵုညးမဆာန်လိက်ပတ်တံ ကၠိုဟ်ညာတ်ကေတ် လိက်ပတ်ဂှ် ဒှ်ကြက်ကဆံၚ်ဂကူဟေၚ်တုဲ ဂ္စာန်ရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ်မံၚ်ဖအိုတ်ရ။ လိက်ပတ်မန် သှေ်ၜက်တန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲတဲတၞောဝ်သၟတ်တ္ၚဲဏအ်ရ။

လိက်ပတ်မွဲမွဲ ညးသၟတ်တအ်ဂွံသုၚ်စောဲ နတဲနမတ်မာန်ဟီုဂှ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်ဂှ် ပရူကဏ္ဍနာနာ ဒးချူခၞံလဝ် ကဵုမာန်ဟေၚ်ရ။ ဗဟုသုတကောန်ဂကူသၠုၚ် ဟွံသၠုၚ်ဂှ် အဓိကတန်တဴကဵု ကဆံၚ်လိက်ပတ်ကောန်ဂကူဂှ်ဟေၚ်ရ။ လ္ၚတ်ရံၚ်ကေတ် ပရူပရာပ္ဍဲလိက်ပတ်ဗက်ဂှ် ဂွံတီကေတ် ကဆံၚ်ဗဟုသုတ ကောန်ဂကူဂှ်ဟေၚ်ရ။ 

ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
စာမဒေဝဳ၊ဨကရာဇ်ဗြဴမန်

**ဨကရာဇ်ဗြဴမန်စာမဒေဝဳ**

ကၟိန်ဍုၚ်ထာဲဂှ် ပိုဲကောန်မန်တအ် ကော်စ ကၟိန်ဍုၚ်သေံရ ဒကုတ်လဒေါဝ်ဍုၚ်သေံ ကေုာံ သၟဝ်ကျာဍုၚ်သေံ အပိုၚ်အခြာ ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ နူတမၠာတမၠာတေံ ကေၚ်ဒှ်ကၠုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်မန်ရ ကၟိန်ဍုၚ်မန်ဂှ် မန်တအ်ကော်ခဲစ ကၟိန်ဍုၚ်**ဒွာရဝတဳ**ရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ သ္ဂုတ်သၟဝ်ကျာ ကၟိန်ဍုၚ်**ဒွာရဝတဳ**ဂှ် **ဟရိဘုဉ္ဇယ** **(လာံဗုန်)** ဂးယၟု ဍုၚ်မန်မွဲ နွံတဴရ၊ ဨကရာဇ်ဗြဴ**စာမဒေဝဳ** ကောန်ဂကူမန်ဝွံ အုပ်ဓုပ်ပကၚ်ရၚ်လဝ် ဍုၚ်**လာံဗုန်**ဂှ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ 

ဨကရာဇ်ဗြဴ **စာမဒေဝဳ** ကောန်ဂကူမန်ဝွံ ပ္ဍဲကိစ္စပရေၚ်ဖန်ဖက် အုပ်ဓုပ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် လညာတ်သၠဲလး စဳကၠးဗွဲမလောန်ရ၊ ညံၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂွံၜိုဟ်ဩိုဟ်ရာၚ်ဆာဲ ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန်တအ် ညံၚ်ဂွံဒှ်တသိုက်စိုတ် ကာယ ရေၚ်တၠုၚ်ရ တၠတိဗြဴ **စာမဒေဝဳ**ဝွံ ၜိုန်ရဒှ်တဴ ညးဗြဴကီုလေဝ် ဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံ သတ္တိ ဗျတ္တိ ရ၊ လ္ပာ် ပရေၚ်ကွတ်ပၞာန် ပၠန်လေဝ် မပ္တံကဵု ပွမဍိုက်စိၚ် ဍိုက်ချေံ ပွထပက်ဗၞုဟ် ဗာ်ဇြၚ်တအ်ဂှ် စဵုကဵုမၞိဟ် ဂွံဂံၚ်ပြိုၚ်ပ္ကါန်ဟွံမွဲ နကဵုကွတ်တဲ စိုန်သကီု ဗွဲမလောန်ရောၚ်ဂး။

ဒးကာလမွဲဝါ ဃောတၠတိဗြဴ **စာမဒေဝဳ** ပဒ္တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်လဝေါဂှ် ကောန်ဗၠာဲသၟိၚ်ဗၟာမွဲဇကု ထၞေန်စပ်မက်ဂၠက်တဴ ပ္ဍဲရူပါရီု နာဲဗြဴ**စာမဒေဝဳ** စဵုကဵုစဟွံစ်ှေ တိက်ဟွံသၠိၚ် ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ဒုက္ခဝေဒနာရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကောန်သၟိၚ်ဂှ် ကၠုၚ်အာတ်ပါန် မေတ္တာဆာန် နာဲဗြဴ ဗွဲမယေန်သၞာၚ်ရ ဆ္ဂးဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံကလိဂွံမေတ္တာနာဲဗြဴဂှ်ရ အာတ်ကေတ်နဲၜတ်တ် ယဝ်ဟွံဂွံမ္ဂး ကေတ်နနဲကြံၚ်ၚ်ဏောၚ် လဝ်စိုတ်တုဲ ပကောံကေတ်ဗိုလ်လဗး ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်တုဲ ဇက်ကၠုၚ်လုပ်ဗတိုက်ဍုၚ်လဝေါရ တၠတိဗြဴလေဝ် ဗကောံကေတ် ဇြဟတ် ဗိုလ်လဗးဇကုတုဲ ဒစးဇက်တိတ်အာကီုရ၊ပၞာန်ၜါလ္ပာ် ဂဗဆဵု ညာတ်ညးသ္ကအ် ပ္ဍဲဘာ်တရဴတုဲ က္တဵုဒှ်ပေါဲဗတိုက် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ၊ၜိုန်ဂှ်လေဝ် မွဲလ္ပာ်ကဵုမွဲလ္ပာ် ကေတ်ကမျဇၞး ညးသ္ကအ် ဟွံဂွံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟိၚ်ဒပ်ၜါလ္ပာ် ညးမွဲအဲမွဲ ညံၚ်ဂွံပြိုၚ်ပ္ကါန် ကေတ်ကမျဇၞးဂှ် တၠတိဗြဴ**စာမဒေဝဳ** ချူဏာလိက် ဗစိုပ်ဇရေၚ်ကောန်သၟိၚ်ဗၟာရ‌ ကောန်သၟိၚ်ဗၟာလေဝ် တုပ်စိုတ်တုဲ သၟောဲကြန်လဝ်တ္ၚဲရ။

ကာလစိုပ်တ္ၚဲ မသၟောဲကြန်လဝ်ဂှ် နာဲဗြဴ**စာမဒေဝဳ**  ကျိုၚ်ကေတ်ကယျိုၚ် ဒကိုပ်ပၞာန် ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်တုဲ  ချေံညးကဵုညး စိုပ်ကောံကၠုၚ်ဖလာတ် ဒၞာဲသၟောဲကြန်လဝ်ဂှ်ရ၊ သွက်ဂွံပြိုၚ်ပ္ကါန်ဂှ် နာဲဗြဴ**စာမဒေဝဳ** ကဵုဏာတၚ်သမ္တီ ကုကောန်သၟိၚ်ဗၟာတုဲ ပပ္တံနူလုပ်ပေါဲဗတိုက် အကြာကောန်သၟိၚ်ညးတအ် ၜါတၠရ ၜိုန်ရ ပြိုၚ်ပ္ကါန်တဴလုကဴပွိုၚ်မွဲဗဂါပ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကွတ်တဲ စိုန်သကီုဒၟံၚ် သီုညးၜါတၠဂှ်ရ ကေတ်ဇၞးကေုာံရေၚ်သ္ကအ်ဟွံဂွံရ၊ဒေါဝ်တ္ၚဲ ဇူတဴမွဲချိုန်ခဏတုဲ ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်တ္ၚဲစေၚ် ကလေၚ်မွဲ ကာလလုပ်တဝ်ဇၞးပၠန်ဂှ် ဇြၚ်နာဲဗြဴ**စာမဒေဝဳ** ဂြိပ်လုပ်ကၠုၚ် ပြဟ်ပြေဟ်လောန်တုဲ ‌ကောန်သၟိၚ်ဗၟာဂှ် စဵုကဵုဟတးဇကုဟွံဟတာပ် ဇြၚ်နာဲဗြဴ**စာမဒေဝဳ** အာဒွံဒး တွဵုတဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၟာရ၊ဆီနူတွဵုတဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၟာဂှ် တၟိုဟ်တိတ်ကၠုၚ်ရ။

ကောန်သၟိၚ်ဗၟာ လကိုတ်စိုတ်တုဲ တံၚ်ကလေၚ်ချေံ ဂြိပ်ဒဴတိတ်အာရ ဗိုလ်လဗးဗၟာတအ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်လေဝ် ဂွံညာတ်ကေတ်သၟိၚ် ဒပ်ပၞာန်ဇကု ကျအာညး ရဴသာ်ဂှ် ဖေက်လကိုတ် ဂြိပ်ဒဴ ပေက်ပြးဇးအာအိုတ်ရ၊ ကာလဂှ် နာဲဗြဴ**စာမဒေဝဳ** ဂွံအာပေါဲအံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲကာလဂှ်ရ၊ ဨကရာဇ်ဗြဴ***စာမဒေဝဳ***ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ **(၁၁၇၆)** သၞာံဂှ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ **(၁၂၀၆)** ကာလညး ကလိဂွံအယုက် ဗၞတ် ***(၃၀)*** ဂှ် ဒုၚ်အဘိသိက် နဒဒှ် ဨကရာဇ်ဗြဴတုဲ ဂွံပ္ကၚ်ရၚ်ကၟိန်ဍုၚ် **လာံဗုန်**ရ၊ တၠတိဗြဴဝွံ ဂွံပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ် ကာလကလိဂွံ အယုက် **(၅၂)** သၞာံ ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် အပ်ဇိုန်ကဵု ကောန်ဂၠုဇကု **'မဟန္တယသ**' ရ တန်တဴအာ နဒဒှ်သၟိၚ်ဗျု လုကဴ**(၁၂)**သၞာံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ **(၁၂၆၈)** သၞာံ ကာလကလိဂွံ အယုက်(၉၂)သၞာံဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရောၚ်။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်ဗြဴ
စာၚ်ဍေဝ်

**စာင်ဍေဝ်** (, Burmese: တောကြက်) ဝွံ  နကဵုယၟု သိပ္ပံမ္ဂး ညးကော်စ (Gallus gallus) မလုပ်လၟိဟ်ဇာတ်ဂကူ ဖသဳအနဳဒါဲ (Phasianidae) ဂကူစာင်မွဲဂကူရ၊၊ စာင်ဍေဝ်ဝွံ တန်တဴမံင်ကၠုင် ပ္ဍဲအာရှ အောန်အိုတ် သၞာံ ၅၀၀၀ ပြင်င်ရ၊၊ နူကဵုအာရှဂှ် လၟုဟ်ပြးဇးအာ အလုံလိုက်မွဲ သီုကဵုမလွဳနဒဒှ် သွက်ဂွံစဖျုန် ကေုာံ သွက်ဂွံစခၟာဲကီုရ၊၊  စာင်ဍေဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူဇဲခိုဟ် ဇဵုစဵုသၞ စဵုကဵုချိုတ်တုဲ ယဝ်ရမၞိဟ်မွဲ ဇဲခိုဟ်မ္ဂး ဂြိုဟ် ဇဲခိုဟ် ညံင်စာင်ဍေဝ် စဵုကဵုဗီုဏအ် ဟီုပတိုန်စကၠုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန်ဒှ်ကၠုင်ရ၊၊

## ဂမ္စာဲ
စာင်ဍေဝ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် နူအိန္ဒိယ၊ လပါ်ဗၟံက် ဒေသအေန်ဒဝ်ချာင်နာ ကေုာံ ဍုင်ကြုက် လပါ်သၠုင်ကျာ၊ မလေရှာ ကေုာံ သေန်ကာပူ၊ ဖလိပိန်၊ ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳရှာတအ်ရ၊၊ စာင်ဍေဝ်ဂှ် ပ္ဍဲတကအ်ဟဝါဲအဳ ကေုာံ Kaua'i တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဆဂး စာင်ဂြိုပ် ပ္ဍဲဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူစာင်ဍေဝ် ဟွံသေင် စာင်ကွာန်ရ ရိုင်ကၠာတ်မၞိဟ်တုဲ ဒှ်အာစာင်ဂြိုပ်ရ၊၊ ပ္ဍဲတကအ် Christmas Island, Vanuatu ကေုာံ Mariana Islands တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုဏအ်ကီုရ၊၊

စာင်ဍေဝ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအာရှဂမၠိုင်ဂှ် လစှ်ေဂကူ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ပါ်လဝ်လစှ်ေဂကူ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊
* G. g. gallus – နူ Indochina
* G. g. bankiva – နူ Java
* G. g. jabouillei – နူVietnam
* G. g. murghi – နူ India and Bangladesh
* G. g. spadiceus – နူ Burma
* G. g. domesticus – (domestic chicken/စာင်ကွာန်)

## လိင်ၝောအ်ကၟက်

စာင်ဍေဝ်ကၟက်ဂှ် နွံကဵု သောက်ဍုန်မဂၠိင် ကဝိုင်စှ်ေဒၟံင်တုဲ ဒှ်အသာ် လမ္စံက်၊ ဆဂး အသာ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် သာ်ဍီု၊ သာ်သၚေက် ဟောမ်ဟောမ် မပလေဲဒၟံင်ရ၊၊ ၝောအ်ဂှ် နွံကဵုအသော်ဗကဗ၊၊ စာင်ၝောအ်မွဲဓဝ်ရ ဒှ်ညး လဒပ်ခၟာဲ၊ ရံင်စံင်ကောန်စာင်တအ်ရ၊၊ ၝောအ်လဝ် နဲနွံကီု လတူက္ဍိုပ်၊ ဆဂး ဍောတ်၊၊

အခိင်ကာလ စာင်ၝောအ်ဂှ် ဗက်မ္ဂး စာင်ကၟက်ဂှ် မကဵုရမ္သာင်ဂြဴ အံက် အေဝ်အေဝ် အာက် ရ၊၊ ရမ္သာင်ဂြဴစာင်ဍေဝ်ဂှ် ဂၠေအ်နူ ရမ္သာင်စာင်ကွာန်ဏီရ၊၊ ရမ္သာင်ဂြဴဂှ် ထပိုတ်ဓလေအ် ပ္ဍဲကဵုကၞောတ်ရ၊၊ ပွမဂြဴဂှ် ဒဒှ်မကဵုသမ္တီ ကုစာင်ကၟက်တၞဟ်တအ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲဒၞာဲပွဳပွူဏအ်ဂှ် ဇကုပိုင်လဝ် ဟွံကဵုအခေါင် ကုစာင်ကၟက်တၞဟ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်မဗက်ၝောအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဇိုင်ဍေဟ် လတူကောန်ဇိုင်တအ် လပါ်လက္ကရဴဂှ် နွံကဵု ဓရှ် သွက်ဂွံစကာ ပ္ဍဲကာမဇဵု ရေင်သကအ်ရ၊၊

## စရိုတ်
စာင်ဍေဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ မဟွံရုဲစၞမွဲရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဗက်ဂၠာဲခြးစ စၟစၟောန်၊ မဆုမဒုန်၊ သတ်ဆုတအ်ဒှ်တမ် စဖအိုတ်ရ၊၊ စာင်တအ်ဂှ် မလေပ်ဝေင်ခဗိုက်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူသၞေင်ဍေဟ်တအ် ကလိဒၟံင်တုဲ ခဗိုက်တအ်ဂှ် ဟွံဗာန်ဍေဟ်တအ်ရ၊၊ 
စာင်ဍေဝ်တအ် ပဝ်ပြဟ်ညံင်ကဵုဂစေံဂွံရ၊၊ အခိင်ဍေဟ်တအ် တိုန်ဍုန် လတူဓနိမ် လတူတၞံဆု ပ္ဍဲအခိင်တ္ၚဲဗၠိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မပါဲဘဲမွဲမွဲမ္ဂး ပဝ်ပြဟ်သၠုင်ဒၟံင်ကီုရ၊၊
စာင်ဍေဝ်အုက် မွဲကဵုမွဲ ပၠံင်ၝောအ်တုဲ မဇဵုရေင်သကအ်ဂှ် ဂွံဆဵုစမာန်ကီုရ၊၊

စာင်ဍေဝ်တအ်ဂှ် နူဂိတုမာတ် ကဵု ဂိတုမေဂှ် မလေပ်ခၟာဲတုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါလဝ် ဂွံဆဵုစဒှ်ဒၟံင်ကီုဂှ်ရ စာင်ဍေဝ်တအ် မလေပ်ခၟာဲ အခိင်ဟွံရုဲထေင်ကေတ်မာန်ရ၊၊ စာဍေင်တအ် မလေပ်ကၠောန်ကလောအ် ပ္ဍဲကမဵုဒုန်၊ ပ္ဍဲရာံလတူတိ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သၠုင်နူတိညိညဂှ် မလေပ်ကၠောန်ကလောအ်တုဲ ဖျေဟ်ခၟာဲရ၊၊ မွဲမွဲကလောအ် ခၟာဲ နွံစ ၅-၆ မဒှ်မာန်ရ၊၊ စာင်ၝောအ်ဟေင် လဒပ်တုဲ အခိင်လဒပ် နွံၜိုတ် ၂၀ တ္ၚဲဒှ်ရ၊၊ ကာလဍတ်ကၠုင်လေဝ် စာင်ၝောအ်ရ ညးမရံင်စံင် ဂၠာဲဗ္စ ကောန်တအ်ရ၊၊ 

## နိဿဲ