open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မဗဵုလ္ၚတ် အကြာဂကောံမၞိဟ်

**မဗဵုလ္ၚတ် အကြာဂကောံမၞိဟ်** (အင်္ဂလိက်: *Ethnography*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်နဲကဲသုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research) မွဲဂကူ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။ ညးမကဵုသုတေသန (Ethnographer) ဂှ် ဒးစှ်ေမံင် ပ္ဍဲဒေသ (Fieldwork) တုဲ ဒးဗဵုလ္ၚတ်၊ သၟာန်သၟုက် ကေုာံ နှဴရဴမံင်စံင် ကုဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မလအ်မွဲရ။

## လက်သဏ် အဓိက
# **မဗဵုလ္ၚတ် နကဵုပရေင်နှဴရဴ (Participant Observation):** သုတေသီဂှ် နှဴရဴမံင်စံင် ပ္ဍဲကွာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံဂှ်တုဲ ဗဵုလ္ၚတ် အရာမက္တုဲဒှ် အတိုင်သဘာဝ။
# **မလ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် (Holistic):** လ္ၚတ်အလုံမွဲ ပရေင်ယေန်သၞာင် (ဥပမာ - ဘာသာစကား၊ သာသနာ၊ စၞစ၊ အခိုက်ကွာန်)။
# **မဗၟံက်ထ္ၜး ဗွဲမဇြိုဟ်နက် (Thick Description):** မချူဗၟံက်ထ္ၜး တင်ဂၞင်တအ် ညံင်ဂွံနွံကဵု အဓိပ္ပာယ် ကေုာံ ကဏ္ဍ (Context) မဇြိုဟ်နက်။

## နဲကဲ ပကောံတင်ဂၞင်
* **Fieldwork:** စှ်ေမံင် ပ္ဍဲဒေသတိုက်ရိုက်။
* **In-depth Interview:** သၟာန်သၟုက် ညးမနွံကဵု လညာတ် (Key Informants) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်။
* **Field Notes:** မချူမှတ် တင်ဂၞင် ဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲ။
* **Collecting Artifacts:** ပကောံတင်ဂၞင် မပ္တံကဵု ရုပ်ဒြပ်၊ ဗီုရုပ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင်။

## ကဏ္ဍသုတေသနမန်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနမန်မ္ဂး နဲကဲ "မဗဵုလ္ၚတ် အကြာဂကောံမၞိဟ်" ဝွံ ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ - 
* မလ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ မန်။
* မလ္ၚတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန် ပ္ဍဲအကြာ ဂကောံမၞိဟ်။
* မလ္ၚတ် ပရေင်မံင်စံင် ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်သေံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်ဗၟာ။

## နိဿဲ
* Hammersley, M., & Atkinson, P. (2007). *Ethnography: Principles in practice*. Routledge.
* Spradley, J. P. (1979). *The Ethnographic Interview*. Wadsworth.
နဲကဲရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ

**နဲကဲရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ** (အင်္ဂလိက်: *Sampling Methods*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မရုဲစှ် မၞိဟ် (ဟွံသေင်မ္ဂး) တင်ဂၞင် နူကဵုဂကောံမၞိဟ်ဇၞော်မွဲ ညံင်ဂွံဂွံ တင်ဂၞင် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ မဒှ်စၞး သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး နဲကဲဏအ် ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ဍာံ (Validity) ရ။

## ဂကူနဲကဲရုဲစှ် အဓိက
နဲကဲရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳဝွံ ပါ်ကဵုလဝ် ဂကူဇၞော် ၜါသာ်ရ။

### ၁. နဲကဲရုဲစှ် အတိုင်အခွင့်အရာ (Probability Sampling)
ဒှ်နဲကဲ မရုဲစှ် နကဵုသၞောတ် သချင် (Statistics) ဇၟာပ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဂှ် နွံအခွင့်အရာ တုပ်သၟဟ် သွက်ဂွံပါလုပ်။
* **ရုဲစှ် ဗွဲသဘာဝ (Simple Random Sampling):** ရုဲစှ် ညံင်ရဴ မပေါက်မာဲ။
* **ရုဲစှ် ဗွဲသၞောတ် (Systematic Sampling):** ရုဲစှ် အတိုင်လၟေင် (ဥပမာ - ဇၟာပ်မၞိဟ် မရနုက်ကဵု ၁၀)။

### ၂. နဲကဲရုဲစှ် ဟွံဒုင်သဇိုင် ကုအခွင့်အရာ (Non-Probability Sampling)
ဒှ်နဲကဲ မရုဲစှ် အတိုင်တင်ရန်တၟအ် သုတေသီ။ နဲကဲဏအ် စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲ သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research)။
* **ရုဲစှ် အတိုင်တင်ရန်တၟအ် (Purposive Sampling):** ရုဲစှ် မၞိဟ်မတီကၠိုဟ် ကဏ္ဍသုတေသနဂှ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် (ဥပမာ - ရုဲစှ် ဆမန်ဒံင်သံဃာ သွက်ဂွံသၟာန် ပရေင်အုပ်ဓုပ်)။
* **ရုဲစှ် နကဵုဆက်စပ် (Snowball Sampling):** ရုဲစှ် မၞိဟ်မွဲတုဲ ကဵုညးဂှ် ဆက်မိတ်ကဵု မၞိဟ်တၞဟ်ပၠန်။
* **ရုဲစှ် ဗွဲအဆင်ပြေ (Convenience Sampling):** ရုဲစှ် မၞိဟ်မနွံဗွဲကြပ် ကေုာံ မနွံကဵု အဆင်ပြေ သွက်ဂွံသၟာန်။

## ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲသုတေသနမန်
ကာလလ္ၚတ် သုတေသန စပ်ကဵုဂကူမန်၊ ယေန်သၞာင်မန်မ္ဂး နဲကဲ **Purposive Sampling** ကေုာံ **Snowball Sampling** ဝွံ ဒှ်နဲကဲ အဓိကရ။ ဥပမာ - ကာလလ္ၚတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန်မ္ဂး သုတေသီ ဒးရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ မဒှ် မဟာထေရ်၊ ညးမအုပ်ဓုပ်ဘာ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမနွံကဵု ဗဟုသုတ ပရေင်ဝိနယဂမၠိုင်ရ။
စဳမံကောပ်ကာဲ

**စဳမံကောပ်ကာဲ** (အၚ်္ဂလိက်: *Controlling*) ဝွံ ဒှ်တာလျိုင်စီမံခန့်ခွဲမှု မနွံတာလျိုင် သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် ကမၠောန်ဇေတ်တ် (Actual performance) နှဴရဴကု စံင်ဏးမဖျေဟ်လဝ် (Set standards) တုဲ၊ ယဝ်ရနွံတင်ဗၠေတ်မ္ဂး ဒးလေဝ်ပ္တန် (Corrective action) ညံင်ဂွံစိုပ်တိုင်ပ္ကဴဂကောံရ။

## လၟေင်ကမၠောန် စဳမံကောပ်ကာဲ (The Control Process)
နဲကဲစဳမံကောပ်ကာဲ နွံ ၄ အဆံင်-
# **ပွမဖျေဟ်စံင်ဏး (Establishing Standards):** ပွမသ္ဂုတ်သွာတ် တိုင်ပ္ကဴ (ဥပမာ- သုတေသနဒးတုဲ ပ္ဍဲ ၆ ဂိတု)။
# **ပွမၜတ်ကၞာတ်ကမၠောန် (Measuring Performance):** ပွမစၟဳစၟတ် ကမၠောန်မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဇေတ်တ်။
# **ပွမနှဴရဴစၟဳစၟတ် (Comparing Performance):** ပွမရံင် တင်တၞဟ်ခြာ အကြား ကမၠောန်ဇေတ်တ် ကေုာံ စံင်ဏး။
# **ပွမကေတ်ဗော်ဗေင် (Taking Corrective Action):** ယဝ်ရကမၠောန်ယၟုဲဒၟံင်မ္ဂး ပွမဖန်ဗဒှ် နဲကဲတၟိ သွက်ဂွံလေဝ်ပ္တန်။

## ကဏ္ဍစဳမံကောပ်ကာဲဂမၠိုင် (Types of Control)
* **စဳမံကောပ်ကာဲကိုပ်ကၠာ (Feed-forward Control):** ပွမစဵုဒၞာ ပြသၞာ ကိုပ်ကၠာဟွံဂွံကတဵုဒှ် (ဥပမာ- ပွမစၟဳစၟတ် ကပေါတ်ကိရိယာ ကိုပ်ကၠာဟွံဂွံစတင်သုတေသန)။
* **စဳမံကောပ်ကာဲလၟုဟ် (Concurrent Control):** ပွမစၟဳစၟတ် ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် (ဥပမာ- ပွမကောပ်ကာဲ ကောန်ကတ်ပညာ ပ္ဍဲခန်ဗ္တောန်)။
* **စဳမံကောပ်ကာဲကြဴ (Feedback Control):** ပွမစၟဳစၟတ် ကြဴနူကမၠောန်တုဲဒှ် (ဥပမာ- ပွမစၟဳစၟတ် လိက်ပရေင်သုတေသန မတုဲဒှ်တုဲ)။

## စဳမံကောပ်ကာဲ ပ္ဍဲပညာတေဇ (Academic Supervision)
ပ္ဍဲဗွိုင် ပညာတေဇ၊ စဳမံကောပ်ကာဲ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်ကောန်ကတ်ပညာ Ph.D. ရ။ အစာသကိုပ် (Supervisor) နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ **စဳမံကောပ်ကာဲ** သုတေသန ကောန်ကတ်ပညာ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳကု စံင်ဏးပညာ ကေုာံ ညံင်ဂွံတုဲဒှ် အတိုင်အခိင်မဖျေဟ်လဝ်ရ။

## နိဿဲ (References)
စဳမံဒြဟတ်မၞိဟ်

**စဳမံဒြဟတ်မၞိဟ်** (အၚ်္ဂလိက်: *Human Resource Management - HRM*) ဝွံ ဒှ်နဲကဲပညာ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် ပွမစီမံခန့်ခွဲ မၞိဟ်ပ္ဍဲဂကောံမွဲမွဲ သွက်ဂွံစိုပ်တိုင်ပ္ကဴ ဗွဲမနွံကဵုစရာဲရ။ ဍေဟ်နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံရုဲစှ်၊ ဗ္တောန်၊ ကဵုၚုဟ်မး ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ဝန်ထမ်းဂမၠိုင်ရ။

## တာလျိုင်အဓိက စဳမံဒြဟတ်မၞိဟ် (Core Functions of HRM)

### ၁။ ပွမရုဲစှ် ကေုာံ ပွမခန့်ကေင် (Recruitment and Selection)
ဒှ်ပွမဂၠာဲမၞိဟ် မနွံအစောံစရာဲ ကိတ်ညဳကုကမၠောန်၊ ပွမသၟာန်သၟုက် ကေုာံ ပွမခန့်ကေင် ဝန်ထမ်းတၟိဂမၠိုင်ရ။

### ၂။ ပွမဗ္တောန် ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် (Training and Development)
ဒှ်ပွမသၠုင်ပတိုန် အစောံစရာဲ (Skills) ဝန်ထမ်းဂမၠိုင် နကဵုပရေင်ဗ္တောန်လိက်၊ ပရေင်ဆေင်စပ်ကု နဲကဲပညာတၟိ ကေုာံ ပွမဗတောန်နဲကဲကဍိုက်ပ်ရ။

[Image of the employee training and development lifecycle]

### ၃။ ပွမစီမံ ဖိုလ် ကေုာံ သြန်သှ်ေ (Compensation and Benefits)
ဒှ်ပွမစီမံ သြန်ဂိတု၊ သြန်ဗောနတ် (Bonus) ကေုာံ ဖိုလ်နာနာ (ဥပမာ- ပရေင်ထတ်ယုက်၊ အခေါင်ဇူ) ညံင်ဂွံဗဗွဲဓဝ် ကေုာံ ညံင်ဝန်ထမ်းတအ် ဂွံနွံစိုတ်မိပ် ပ္ဍဲကမၠောန်ရ။

### ၄။ ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကမၠောန် (Performance Appraisal)
ဒှ်ပွမစၟဳစၟတ် ကေုာံ ပွမကဵုအဆံင် လတူကမၠောန်ဝန်ထမ်း ညံင်ဂွံတီ တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ဒုဟ် သွက်ဂွံလေဝ်ပ္တန်ရ။

### ၅။ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဝန်ထမ်း (Employee Relations)
ဒှ်ပွမစီမံ ညံင်ပွဳပွိုင်ကမၠောန် ဂွံၜိုဟ်လလံ၊ ပွမသောင်ကလး ပြသၞာအကြားဝန်ထမ်း ကေုာံ ပွမမင်မွဲ သၞောဝ်ဥပဒေကမၠောန် (Labor Law) ရ။

## စဳမံဒြဟတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲပညာတေဇ (HRM in Academia)
ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ- တက္ကသိုလ်မာဟိဒလ်)၊ စဳမံဒြဟတ်မၞိဟ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် အစာပညာ ကေုာံ ညးသုတေသန မနွံအစောံစရာဲသမၠုင်။ ဍေဟ်နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံစီမံ အခေါင်အရာအစာ၊ ပွမပတိုန်အဆံင် (Academic Rank) ကေုာံ ပွမဗိုင်ထံက်ပင် ပရေင်သုတေသနရ။

## နိဿဲ (References)
ရုဲစှ် အတိုင်တင်ရန်တၟအ်

**ရုဲစှ် အတိုင်တင်ရန်တၟအ်** (အင်္ဂလိက်: *Purposive Sampling / Judgmental Sampling*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်နဲကဲရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ (Sampling) မွဲဂကူ မဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် သုတေသီတုဲ ရုဲစှ်ကေတ် မၞိဟ် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်၊ ဗဟုသုတ ကေုာံ တင်ဂၞင် မဗဗွဲကဵု သုတေသနဂှ်ရ။ နဲကဲဏအ်ဂှ် ဟွံဒုင်သဇိုင် ကုသၞောတ်သချင် (Statistics) တုဲ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲ သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research)။

## ဟိုတ်မဂွံစကာ
သုတေသီတအ် စကာနဲကဲဏအ် ကာလမနွံပၟိက် -
* သွက်ဂွံလ္ၚတ် ကဏ္ဍမတၟေင် (Specialized Case) မွဲမွဲ။
* သွက်ဂွံဂွံ တင်ဂၞင် နူမၞိဟ် မနွံကဵု အဝဵု ဟွံသေင်မ္ဂး မနွံကဵု ဗဟုသုတ ဇြိုဟ်နက် (Experts)။
* ကာလ ဂကောံမၞိဟ် သုတေသနဂှ် အောန်တုဲ ဒးရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး အတိုင်တင်ရန်တၟအ်။

## ဗီုပြင် ရုဲစှ် အတိုင်တင်ရန်တၟအ် ဂမၠိုင်
# **Expert Sampling:** ရုဲစှ် မၞိဟ်မဒှ် အ္စာ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမနွံကဵု လညာတ်တၟေင်။
# **Maximum Variation Sampling:** ရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ မနွံကဵု လညာတ် မတၞဟ်ခြာ နာနာသာ်။
# **Homogeneous Sampling:** ရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ မနွံကဵု လက်သဏ် တုပ်သၟဟ် (ဥပမာ - မန်ဒံင်သံဃာ သီုဖအိုတ်)။
# **Typical Case Sampling:** ရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ မဒှ် မၞိဟ်စၞး ဓမ္မတာ မွဲမွဲ။

## သုတေသန ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ Purposive Sampling
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး နဲကဲဏအ် ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ - 
ကာလ သုတေသီ မိက်ဂွံလ္ၚတ် "ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန်" မ္ဂး သုတေသီ ဟွံရုဲစှ် မၞိဟ်ဗွဲသဘာဝ (Random) ရ။ သုတေသီ ဒးရုဲစှ် (Purposive) ဆမၞိဟ် မနွံကဵု တင်ဂၞင် တိုက်ရိုက် မပ္တံကဵု -
* ကျာ်ဇၞော် အ္စာတၠ ဂကောံရာမညနိကာယ။
* ညးမချူခၞံ သၞောဝ်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန်။
* ခမဳသၚ် မနွံကဵု ဗဟုသုတ ပရေင်ဝိနယ ကေုာံ ရာဇဝင်မန်။
ဗၞတ်ဗ္ၜတ်

**ဗၞတ်ဗ္ၜတ်** (အင်္ဂလိက်: *Quantitative*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရ မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လၟိဟ် (Quantity)၊ ဗၞတ် (Amount) ဟွံသေင်မ္ဂး ကိန်းဂဏန်း မဂွံၜတ်ကၞာတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပညာရပ်အၚ် ကေုာံ စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဝွံ ဒှ်အရာ မစကာ သချင် (Statistics) သွက်ဂွံသောင်ကလး အကာဲအရာမွဲမွဲရ။

## အဓိက လက်သဏ်
ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဝွံ တၞဟ်ခြာနူကဵု ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative) အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။

* **ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative):** လ္ၚတ်လၟိဟ် (How much/How many)။ ဥပမာ - လၟိဟ်ဘာလကျာ်၊ လၟိဟ်သံဃာ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် မကဵုဒါန်။
* **ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative):** လ္ၚတ်ဗီုပြင် (How) ကေုာံ ဟိုတ် (Why)။ ဥပမာ - ဟိုတ်မၞိဟ်တအ် ဂွံပတေဟ်ကု သာသနာ။

## ကဏ္ဍမစကာဂမၠိုင်

### ၁. သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative Research)
ဒှ်နဲကဲ သုတေသန မပကောံတင်ဂၞင် နကဵုကိန်းဂဏန်း။
* **မကဵုသွဟ်လိက် (Survey/Questionnaire):** ကဵုမၞိဟ်ဂမၠိုင် သွဟ်လိက်သၟာန်တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟိဟ်မၞိဟ် မတုပ်စိုတ်။
* **မစမ်းသပ် (Experiment):** ၜတ်ကၞာတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် နကဵုဗၞတ်ဗ္ၜတ်။

### ၂. ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)
လ္ၚတ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် သြန်၊ ပရေင်တၟာဲလၟိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ညးမစကာ။

### ၃. သချင် (Statistics)
ဒှ်ပညာရပ် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ညံင်ဂွံဂွံ သွဟ်မွဲမွဲ။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဝွံ စကာသွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒေတာ (Data) သဇိုင်ရ။ ဥပမာ -
* လၟိဟ် ဘာလကျာ်မန် ပ္ဍဲဍုင်သေံ။
* လၟိဟ် ခမဳသၚ်မန် မစိုပ်ဒတုဲ တိုင်ပ္ကဴ ပရိယတ္တိ။
* လၟိဟ် ဂကောံမၞိဟ်မန် မမံင်စံင်နှဴ ပ္ဍဲဒေသမွဲမွဲ။

တင်ဂၞင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်တအ်ဏအ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု သုတေသီ ညံင်ဂွံတီ "ဗီုပြင်အကာဲအရာ" (Trends) ဗွဲလၟိဟ်ရ။
သချၚ်

**သချၚ်** (အင်္ဂလိက်: *Statistics*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပညာရပ်အၚ် မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပကောံပကေဝ်၊ ပတိုန်ထ္ၜး၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ သောင်ကလး တင်ဂၞင် မဒှ်ကိန်းဂဏန်းဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး သချင်ဝွံ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ တင်ဗိုန်ဗတ် (Reliability) သုတေသနမွဲမွဲရ။

## ကဏ္ဍသချင် အဓိကဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု ပညာရပ်သချင်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ကဏ္ဍဇၞော် ၜါသာ်ရ။

### ၁. သချင်ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive Statistics)
ဒှ်နဲကဲ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ညံင်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အကာဲအရာ သဇိုင်။
* **Mean:** တန်လဒေါဝ် (Average)။
* **Median:** တန်လဒေါဝ် မနွံဒၞာဲလဒေါဝ်။
* **Standard Deviation:** ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မပါ်တိတ်နူ တန်လဒေါဝ်။

### ၂. သချင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Inferential Statistics)
ဒှ်နဲကဲ မစကာ တင်ဂၞင်နူ နဲကဲရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ (Sample) သွက်ဂွံသောင်ကလး အလုံမွဲ ဂကောံမၞိဟ် (Population)။ ဍေဟ်စကာ သွက်ဂွံခယျစှ်ေ (Hypothesis Testing) ကေုာံ ခယျကေတ် သွဟ် ပ္ဍဲအနာဂတ်။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ သချင်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မ္ဂး သချင်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု သုတေသီ ညံင်ဂွံတီ ဗီုပြင်အကာဲအရာ (Trends) ဗွဲလၟိဟ်ရ။ ဥပမာ -
* သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟိဟ်ခမဳသၚ်မန် မစိုပ်ဒတုဲ တိုင်ပ္ကဴ ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲစှ်သၞာံ မလောန်ကၠုင်။
* သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ လၟိဟ်ဘာလကျာ်မန် ပ္ဍဲဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်ဗၟာ။
* သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်စကာ အရေဝ်ဘာသာမန် ပ္ဍဲဂကောံသၟတ်မန်ဂမၠိုင်။

## နဲကဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Data Analysis)
သုတေသီတအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ကိရိယာ ကမ်ပျူတာ (ဥပမာ - SPSS, Excel) သွက်ဂွံတွက်သချင် တင်ဂၞင်တအ် ညံင်ဂွံဂွံ သွဟ်မွဲမွဲရ။
ဂဏိတဗေဒ

**ဂဏိတဗေဒ** (အင်္ဂလိက်: *Mathematics*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပညာရပ်အၚ် မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကိန်းဂဏန်း (Numbers)၊ ဗီုပြင် (Shapes)၊ ဟာယ (Space) ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲဂမၠိုင်ရ။ ဂဏိတဗေဒဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံလ္ၚတ် ပညာရပ်သိပ္ပံ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သချၚ် (Statistics) ရ။

## ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
ဂဏိတဗေဒဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ကဏ္ဍဇၞော်ဂမၠိုင် အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။

### ၁. အာရိတ်မေတ်တိတ် (Arithmetic)
မဒှ်သဇိုင် ကိန်းဂဏန်းဂမၠိုင် မပ္တံကဵု မထပ် (Addition)၊ မနုက် (Subtraction)၊ မပွား (Multiplication) ကေုာံ မပါ် (Division)။

### ၂. အယ်လဂျီဗြာ (Algebra)
မဒှ်ပညာရပ် မစကာ သင်္ကေတ (Symbols) သွက်ဂွံသောင်ကလး ပုစ္ဆာဂဏိတဂမၠိုင်။

### ၃. ဂျဳအဝ်မေတ်ထြဳ (Geometry)
မဒှ်ပညာရပ် မလ္ၚတ်ဗီုပြင်၊ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ကေုာံ ဟာယ (Space)။

### ၄. သချၚ် (Statistics)
မဒှ်ပညာရပ် မလ္ၚတ်ပကောံပကေဝ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဂမၠိုင်။

## ဂဏိတဗေဒ ကေုာံ သုတေသန
ပ္ဍဲကဵု စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး ဂဏိတဗေဒဝွံ ဒှ်ကိရိယာ သွက်ဂွံတွက်ၜတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative) ရ။ ဍေဟ်ရီုဗင်ကဵု သုတေသီ ညံင်ဂွံဂွံ သွဟ်မွဲမွဲ မနွံကဵု တင်ဗိုန်ဗတ် (Reliability) ရ။

## ဂဏိတဗေဒ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်
ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်တြေံ ကေုာံ လိက်လောကသိပ္ပံမန်ဂမၠိုင်မ္ဂး ဂဏိတဗေဒဝွံ စကာတဴ ပ္ဍဲအရာမတွက်အခိင် (Astrology)၊ မတွက်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် သွက်ဂွံခၞံဗဒှ် စေတဳ၊ ဘာ ကေုာံ ဍုင်ဗန်ဂမၠိုင်ရ။
သင်္ကေတဂဏိတဂမၠိုင်

**သင်္ကေတဂဏိတဂမၠိုင်** (အင်္ဂလိက်: *Mathematical Symbols*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လက်သဏ် ဟွံသေင်မ္ဂး အက္ခရ် မစကာ သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု တင်ရန်တၟအ်၊ ကမၠောန် (Operations) ကေုာံ ဆက်စပ်အကြာ ကိန်းဂဏန်းဂမၠိုင်ရ။

## သင်္ကေတ သဇိုင်ဂမၠိုင်
သင်္ကေတ မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲအာရိတ်မေတ်တိတ် (Arithmetic) ဂမၠိုင် -
* **+** (မထပ်): Plus / Addition
* **-** (မနုက်): Minus / Subtraction
* **×** (မပွား / မခပ်): Multiplication
* **÷** (မပါ်): Division
* **=** (တုပ်သၟဟ်): Equals

## သင်္ကေတ ၜတ်ကၞာတ်ဂမၠိုင်
သင်္ကေတ မစကာ သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဂမၠိုင် -
* **<** (ယေန်နူ): Less than
* **>** (ဂၠိုင်နူ): Greater than
* **≤** (ယေန်နူ ဟွံသေင်မ္ဂး တုပ်): Less than or equal to
* **≥** (ဂၠိုင်နူ ဟွံသေင်မ္ဂး တုပ်): Greater than or equal to
* **≠** (ဟွံတုပ်): Not equal to

## သင်္ကေတ ပ္ဍဲသချင် ကေုာံ သုတေသန
ပ္ဍဲကဵု သချၚ် (Statistics) ကေုာံ စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး သင်္ကေတတအ်ဏအ် ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန် -
* **Σ** (ဆူမာ / Sigma): သွက်ဂွံပံင်ဖအိုတ် (Summation)။
* **μ** (မျူ / Mu): တန်လဒေါဝ် (Population Mean)။
* **σ** (သိဂ်မာ / Sigma - lowercase): ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မပါ်တိတ် (Standard Deviation)။
* **%** (ရာခိုင်နှုန်း): Percentage
* **n** : လၟိဟ်တင်ဂၞင် (Sample Size)။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ သင်္ကေတ
ကာလသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative) ပ္ဍဲသုတေသနယေန်သၞာင်နှဴမ္ဂး သင်္ကေတတအ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု သုတေသီ ညံင်ဂွံချူဗၟံက်ထ္ၜး သွဟ်ဗွဲခမၞန်ရ။ ဥပမာ - $n = 100$ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မၞိဟ်သက်သဳ ၁၀၀ တၠ ရ။
သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ်

**သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ်** (အင်္ဂလိက်: *Quantitative Research*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်နဲကဲသုတေသန မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဒှ်ကိန်းဂဏန်း (Numbers) ကေုာံ လၟိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ဍေဟ်ဒုင်သဇိုင် ကုနဲကဲ သချၚ် (Statistics) သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ဗၟံက်ထ္ၜး သွဟ်ပုစ္ဆာသုတေသနမွဲမွဲ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

## လက်သဏ် အဓိက
# **မဒုင်သဇိုင် ကုကိန်းဂဏန်း:** တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးဒှ် လၟိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မဂွံတွက်ၜတ်။
# **မနွံကဵု တင်ရန်တၟအ် ချိုတ်ပၠိုတ် (Objective):** သုတေသီဂှ် ဟွံစုတ် လညာတ်စိုတ်ဇကု၊ ဆဂး ဒုင်သဇိုင် ကုသွဟ် နူကိန်းဂဏန်းဟေင်။
# **မစကာ တင်ခယျ (Hypothesis Testing):** ဖျေဟ်တင်ခယျလဝ်တုဲ စကာနဲကဲသချင် သွက်ဂွံစမ်းသပ် ဒဒှ်ဍာံ။
# **မရုဲစှ် မၞိဟ်သက်သဳ ဗွဲမဂၠိုင်:** သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးစကာ လၟိဟ်မၞိဟ်သက်သဳ (Sample size) ဇၞော်ဇၞော် ညံင်ဂွံဒှ် စၞးအလုံဂကောံမၞိဟ်။

## နဲကဲ ပကောံတင်ဂၞင်ဂမၠိုင်
* **မကဵုသွဟ်လိက် (Survey/Questionnaire):** မစကာ လိက်သၟာန် မနွံကဵု သွဟ်အပိုင်အခြာ (Closed-ended questions)။
* **မစမ်းသပ် (Experiments):** မၜတ်ကၞာတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် (Cause and Effect) ပ္ဍဲဒၞာဲမထိင်ဒဝ်လဝ်။
* **မလ္ၚတ် တင်ဂၞင်ဒုတိယ (Secondary Data Analysis):** မစကာ တင်ဂၞင် နူအလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး နူဂကောံတအ် မပကောံလဝ် (ဥပမာ - လၟိဟ်မၞိဟ်)။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မ္ဂး နဲကဲ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု သုတေသီ ညံင်ဂွံတီ ဗီုပြင်အကာဲအရာ (Trends)။ ဥပမာ -
* လၟိဟ်ကောန်င္ၚာအ်မန် မလေပ် အရေဝ်ဘာသာမန် ပ္ဍဲဒေသနာနာ။
* လၟိဟ်မၞိဟ် မကၠုင်လ္ၚတ် သဘင်ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲဇၟာပ်သၞာံ။
* ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ်ဘာလကျာ်မန် မစကာ သၞောဝ်အုပ်ဓုပ် သၞောတ်ဝ်တၟိ။

## နိဿဲ
* Babbie, E. R. (2010). *The Practice of Social Research*. Wadsworth.
* Creswell, J. W. (2014). *Research Design*. SAGE.
ကိရိယာ သုတေသန

**ကိရိယာ သုတေသန** (အင်္ဂလိက်: *Research Instruments / Research Tools*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကိရိယာ၊ လိက်စၟတ်သမ္တီ ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ သုတေသီတအ် မစကာ သွက်ဂွံပကောံ (Collect)၊ ၜတ်ကၞာတ် (Measure) ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analyze) တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်ရ။ ကိရိယာမွဲမွဲ ဂွံစကာဂွံဂှ် ဒးနွံကဵု တင်ဗိုန်ဗတ် (Reliability) ကေုာံ ဒဒှ်ဍာံ (Validity) ရ။

## ကိရိယာ ပကောံတင်ဂၞင် အဓိကဂမၠိုင်
ဗွဲမဗဗွဲကဵု စံၚ်ဏးသုတေသန၊ ကိရိယာတအ်ဂှ် ပါ်ခြာလဝ် အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။

### ၁. လိက်သၟာန် (Questionnaire)
ဒှ်ကိရိယာ မစကာဂၠိုင် ပ္ဍဲ သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative Research)။ ဍေဟ်နွံကဵု စရင်သၟာန် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံပကောံ တင်ဂၞင် နူမၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

### ၂. မူသၟာန် (Interview Guide/Protocol)
ဒှ်ကိရိယာ မစကာပ္ဍဲ သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research)။ ဍေဟ်ဒှ် စရင်က္ဍိုပ်လိက် သွက်ဂွံသၟာန်သၟုက် ညးမွဲဓဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်။

### ၃. စရင်ဗဵုလ္ၚတ် (Observation Checklist)
ဒှ်လိက်စၟတ်သမ္တီ သုတေသီတအ် မစကာ ကာလစှ်ေတိ (Fieldwork) သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ အရာမက္တုဲဒှ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် အတိုင်သဘာဝ။

### ၄. ကိရိယာ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data Analysis Tools)
ကာလဂွံတင်ဂၞင်တုဲ သုတေသီတအ် စကာ ကမ်ပျူတာ သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်။
* **သွက်ဗၞတ်ဗ္ၜတ်:** SPSS, Excel, Stata။
* **သွက်ဂုဏ်လက်သဏ်:** NVivo, ATLAS.ti (သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ Code)။

## ကိရိယာ သုတေသန ပ္ဍဲသုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး ကိရိယာ အဓိက မစကာဂၠိုင်ဂှ် ဒှ် **မူသၟာန် (Interview Guide)** ကေုာံ **စရင်ဗဵုလ္ၚတ် (Observation)** ရ။ ဥပမာ - ကာလလ္ၚတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန်မ္ဂး သုတေသီ ဒးစကာ ကိရိယာ မပ္တံကဵု စက်စၟတ်သမ္တီရမ္သာင် (Voice Recorder) ကေုာံ လိက်မှတ်တင်ဂၞင် (Field Notes) ရ။
သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ်

**သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ်** (အင်္ဂလိက်: *Qualitative Research*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်နဲကဲသုတေသန မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိပ္ပာယ် ကေုာံ ပရေင်ဆုင်ဗစတ် (Experience) မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ဍေဟ်ဟွံဒုင်သဇိုင် ကုကိန်းဂဏန်း (Numbers) ညံင်ရဴ သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative Research) တုဲ ဍေဟ်ဒုင်သဇိုင် ကုတင်ဂၞင် မဒှ်အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ ဗီုရုပ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

## လက်သဏ် အဓိက
# **မလ္ၚတ် အဓိပ္ပာယ် (Meaning):** ဂၠာဲသ္ၚေဝ် ဟိုတ်မၞိဟ်တအ် မဂွံပတေဟ်၊ မဂွံမံင်စံင် ကေုာံ အဓိပ္ပာယ် ကမၠောန်ညးတအ်။
# **သုတေသီ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက:** သုတေသီဂှ် ဒးစှ်ေမံင် ပ္ဍဲဒေသ (Fieldwork) တုဲ ဒးဗဵုလ္ၚတ်၊ သၟာန်သၟုက် နကဵုဇကုတိုက်ရိုက်။
# **နဲကဲအာဂမၠိုင် (Inductive Approach):** စနူတင်ဂၞင် အောန်အောန်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လညာတ် (Theory) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲတၟိ။

## နဲကဲ ပကောံတင်ဂၞင်ဂမၠိုင်
* မဗဵုလ္ၚတ် အကြာဂကောံမၞိဟ် (Ethnography)
* **မသၟာန်သၟုက် ဇြိုဟ်နက် (In-depth Interview):** သၟာန်သၟုက် တင်ဂၞင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် နကဵုမုက်တိုက်ရိုက်။
* **မဆွေးနွေး ဂကောံ (Focus Group Discussion):** ဆွေးနွေး နှဴရဴ အကြာမၞိဟ် ၆-၁၀ တၠ။
* **မလ္ၚတ် လိက်ပတ် (Documentary Analysis):** လ္ၚတ်နူ လိက်တၟအ်၊ သၠပတ်၊ လိက်အုပ် ကေုာံ ရာဇဝင်ဂမၠိုင်။

## ကဏ္ဍသုတေသနမန်
သွက်ညးမလ္ၚတ် ပညာရပ် သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး နဲကဲဏအ် ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ -
* မလ္ၚတ် "ပရေင်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန်" နကဵုနဲကဲ သၟာန်သၟုက် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဂမၠိုင်။
* မလ္ၚတ် "အခိုက်ယေန်သၞာင်မန်" ပ္ဍဲဍုင်သေံ နကဵုနဲကဲ စှ်ေမံင်ပ္ဍဲကွာန် (Fieldwork)။
* မလ္ၚတ် "ပုစ္ဆာ အလ္လာမ် (Identity)" ဂကူမန် နကဵုနဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရာဇဝင်။

## နိဿဲ
* Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2011). *The Sage Handbook of Qualitative Research*. SAGE.
* အဘိဓာန်မန်-ဗၟာ၊ နာဲထောန်သိင်။
ဂုဏ်လက်သဏ်

**ဂုဏ်လက်သဏ်** (အင်္ဂလိက်: *Qualitative*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရ မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လက်သဏ် (Character)၊ ဍာ်ဒကေဝ် (Quality) ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ပညာရပ်အၚ် ကေုာံ စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး ဂုဏ်လက်သဏ်ဝွံ ဒှ်အရာ မဟွံစကာ ကိန်းဂဏန်း (Numbers) သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ်၊ ဆဂး စကာနဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိပ္ပာယ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

## အဓိပ္ပာယ် ကေုာံ တင်တၞဟ်ခြာ
ဂုဏ်လက်သဏ်ဝွံ တၞဟ်ခြာနူကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative) အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။

* **ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative):** လ္ၚတ်ဗီုပြင် (How) ကေုာံ ဟိုတ်မု (Why)။ ဥပမာ - အခိုက်အလိုက်မံင်စံင်၊ လညာတ်စိုတ်၊ သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်။
* **ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative):** လ္ၚတ်လၟိဟ် (How much/How many)။ ဥပမာ - လၟိဟ်မၞိဟ်၊ သ္ၚိ၊ ကေုာံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်သြန်။

## ကဏ္ဍမစကာဂမၠိုင်

### ၁. သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ်
ဒှ်နဲကဲ သုတေသန မပကောံတင်ဂၞင် နကဵုလိက်၊ အရေဝ် ကေုာံ ဗီုရုပ်။
* **မဗဵုလ္ၚတ်:** ဗဵုလ္ၚတ် အခိုက်အလိုက်မၞိဟ် ဗွဲသဘာဝ။
* **မသၟာန်သၟုက်:** သၟာန်သၟုက် လညာတ်စိုတ် ညးမွဲဓဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ။

### ၂. ဘာသာဗေဒ (Linguistics)
လ္ၚတ်ဍာ်ဒကေဝ် အရေဝ်ဘာသာ၊ အဓိပ္ပာယ်ဝေါဟာရ ကေုာံ ဗီုပြင်မစကာ လိက်ပတ်။

### ၃. ယေန်သၞာင်ဗေဒ
လ္ၚတ်ဂုဏ်လက်သဏ် ယေန်သၞာင်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတီကၠိုဟ် တင်ခက်ခုဲ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် တၞဟ်ခြာ။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ ဂုဏ်လက်သဏ်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မ္ဂး ဂုဏ်လက်သဏ်ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ ဥပမာ - ကာလလ္ၚတ် "ပရေင်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန်" မ္ဂး သုတေသီ ဒးလ္ၚတ် ဂုဏ်လက်သဏ် ဝိနယ၊ အခိုက်အလိုက် ကေုာံ တင်စၟတ်သမ္တီ (Identity) ဂကူမန်ရ။ တင်ဂၞင်တအ်ဏအ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵုကိန်းဂဏန်း ဟွံဂွံ၊ ဆဂး သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵုနဲကဲ "ဂုဏ်လက်သဏ်" ဂွံရ။
တင်ဗိုန်ဗတ်

**တင်ဗိုန်ဗတ်** (အင်္ဂလိက်: *Reliability*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကိရိယာ သုတေသန မွဲမွဲ (ဥပမာ - လိက်သၟာန်) ကဵုကၠုင် သွဟ်မတုပ်သၟဟ် (Consistent) ကေုာံ မတန်ကြန် ဇၟာပ်ကာလ မစကာ ၜတ်ကၞာတ် ပ္ဍဲအကာဲအရာ မတုပ်ရ။ ယဝ်ရ ကိရိယာမွဲ စကာဂၠိုင်ကဵုဝါ ဆဂး ကဵုကၠုင် သွဟ်ဟွံတုပ်မ္ဂး ကိရိယာဂှ် ဟွံနွံကဵု တင်ဗိုန်ဗတ်ရ။

## ဗီုပြင် တင်ဗိုန်ဗတ် ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative Research) မ္ဂး တင်ဗိုန်ဗတ် နွံကဵု ဂကူနာနာ -
# **Test-retest Reliability:** ၜတ်ကၞာတ် နကဵုကိရိယာ မတုပ် ပ္ဍဲအခိင် ၜါဝါ တၞဟ်ခြာ၊ ယဝ်ရ သွဟ်တုပ်မ္ဂး တင်ဗိုန်ဗတ် ခိုဟ်ရ။
# **Internal Consistency:** ၜတ်ကၞာတ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်မလိက်သၟာန် ပ္ဍဲကဵုလိက်သၟာန်မွဲဂှ် ဆက်စပ် ကေုာံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတုပ် (ဗွဲမဂၠိုင် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု Cronbach's Alpha)။
# **Inter-rater Reliability:** ၜတ်ကၞာတ် ဒဒှ်ရ သုတေသီ ၜါတၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် ၜတ်ကၞာတ် တင်ဂၞင်မွဲတုဲ ကဵုသွဟ် တုပ်သၟဟ်။

## တင်ဗိုန်ဗတ် ပ္ဍဲသုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research) မ္ဂး တင်ဗိုန်ဗတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုဒဒှ်ရ သုတေသီဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် လၟေင်ကမၠောန်သုတေသန ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံသေင်ရ (Dependability)။ သုတေသီ ဒးစၟတ်သမ္တီလဝ် လၟေင်ကမၠောန် ညံင်သုတေသီတၞဟ်တအ် ဂွံလ္ၚတ်ဗက်မာန်ရ။

## တင်ဗိုန်ဗတ် ကေုာံ ဒဒှ်ဍာံ
တင်ဗိုန်ဗတ် (Reliability) ကေုာံ ဒဒှ်ဍာံ (Validity) ဝွံ တၞဟ်ခြာရ။
* **တင်ဗိုန်ဗတ်:** ၜတ်ကၞာတ် ဒဒှ်ရ သွဟ် "တုပ်သၟဟ်" (Consistency)။
* **ဒဒှ်ဍာံ:** ၜတ်ကၞာတ် ဒဒှ်ရ သွဟ် "ဍာံစၟတ်" (Accuracy) အတိုင်တင်ရန်တၟအ်။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ တင်ဗိုန်ဗတ်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မ္ဂး တင်ဗိုန်ဗတ် ကိစ္စဇၞော်တဴ ပ္ဍဲအရာမကၠာဲဘာသာ လိက်သၟာန်ရ။ ဥပမာ - ကာလကၠာဲ လိက်သၟာန် နူအင်္ဂလိက် ဇရေင်ဘာသာမန်၊ ဒးစၟတ်သမ္တီ ညံင်အဓိပ္ပာယ် မလိက်တအ် ဂွံတန်ကြန် ကေုာံ ညံင်မၞိဟ်မကဵုသွဟ်တအ် ဂွံကၠိုဟ် အဓိပ္ပာယ်မတုပ် ဇၟာပ်ကာလရ။
ဒဒှ်ဍာံ

**ဒဒှ်ဍာံ** (အင်္ဂလိက်: *Validity*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကိရိယာ သုတေသန မွဲမွဲ (ဥပမာ - လိက်သၟာန်၊ နဲကဲသၟာန်သၟုက်) ဍာံစၟတ် (Accurate) ကေုာံ ဗဗွဲကဵု အရာမနွံပၟိက် မိက်ဂွံၜတ်ကၞာတ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး ဒဒှ်ဍာံဝွံ ၜတ်ကၞာတ်ကဵု "သုတေသနဏအ် ဍာံစၟတ်မံင်ဟာ" (Are we measuring what we think we are measuring?) ရ။

## ဗီုပြင် ဒဒှ်ဍာံ ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative Research) မ္ဂး ဒဒှ်ဍာံ နွံကဵု ဂကူနာနာ -
# **Content Validity:** ဒဒှ်ရ မလိက်သၟာန်ဂမၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ကဏ္ဍသုတေသနဂှ် အလုံမွဲ (ဥပမာ - သၟာန်ပရေင်အုပ်ဓုပ်မ္ဂး ဒးပါလုပ် သီုဖအိုတ်)။
# **Construct Validity:** ဒဒှ်ရ ကိရိယာဂှ် ၜတ်ကၞာတ်ဒး လညာတ် (Concept) မနွံပၟိက်ဂှ် ဍာံစၟတ် (ဥပမာ - ၜတ်ကၞာတ် "ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ" မ္ဂး ဒးဒှ် ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ဍာံဍာံ)။
# **Criterion Validity:** ဒဒှ်ရ သွဟ်နူကိရိယာဏအ် တုပ်သၟဟ်ကဵု သွဟ်နူကိရိယာတၞဟ် မနွံကဵု ဒဒှ်ဍာံတုဲတုဲ။
# **Face Validity:** ဒဒှ်ရ ရံင်နကဵု မတ်မ္ဂး ကိရိယာဏအ် ဗဗွဲကဵု တင်ရန်တၟအ်ရ။

## ဒဒှ်ဍာံ ပ္ဍဲသုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research) မ္ဂး ဒဒှ်ဍာံဝွံ ဒုင်သဇိုင်ကု ဒဒှ်ရ သွဟ်သုတေသနဂှ် ဍာံစၟတ် ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ် ပတေဟ်ဂွံ (Credibility)။ သုတေသီတအ် စကာနဲကဲ **Triangulation** (မလ္ၚတ်နူ တင်ဂၞင်နာနာ၊ သုတေသီနာနာ) သွက်ဂွံပခိုန်ပတိုန် ဒဒှ်ဍာံရ။

## တင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ တင်ဗိုန်ဗတ်

* **တင်ဗိုန်ဗတ် (Reliability):** ၜတ်ကၞာတ် ဂၠိုင်ကဵုဝါ သွဟ် "တုပ်သၟဟ်" (Consistent)။
* **ဒဒှ်ဍာံ (Validity):** ၜတ်ကၞာတ်တုဲ သွဟ် "ဍာံစၟတ်" (Accurate/Correct)။
* *တင်စၟတ်:* ကိရိယာမွဲ နွံတင်ဗိုန်ဗတ် ဆဂး ဟွံနွံ ဒဒှ်ဍာံလေဝ် ဒှ်မာန် (ဥပမာ - နာဍဳမွဲ တပ်မံင်လၟိုန် ဆဂး ဍေဟ်စှ်ေမံင် ဗၠေတ် ၁၀ မိနေတ်)။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ ဒဒှ်ဍာံ
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး "ဒဒှ်ဍာံ နကဵုယေန်သၞာင်" (Cultural Validity) ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ - ကာလသၟာန်သၟုက် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠမန်ဂမၠိုင်၊ ယဝ်ရ သုတေသီ ဟွံစကာ အရေဝ်ဘာသာမန် မဗဗွဲကဵု ယေန်သၞာင်မ္ဂး သွဟ်မဂွံနင်ဂှ် ဒဒှ်ဍာံ ယေန်နူမာန်ရ။
တၚ်ခယျ

**တင်ခယျ** (အင်္ဂလိက်: *Hypothesis*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ရန်တၟအ် မခယျစှ်ေလဝ် (Proposed explanation/Prediction) သွက်ဂွံသောင်ကလး ဆက်စပ်အကြာ ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး တင်ခယျဝွံ ဒှ်အရာ သုတေသီတအ် မစကာ သွက်ဂွံစမ်းသပ် (Testable) နကဵုတင်ဂၞင် ညံင်ဂွံတီ ဒဒှ်ဍာံရ။

## လက်သဏ် တင်ခယျ ခိုဟ်မွဲ
တင်ခယျ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ပညာရပ်အၚ်မွဲဂှ် ဒးနွံကဵု လက်သဏ် အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။
# **မစမ်းသပ်ဂွံ (Testable):** ဒးဒှ် တင်ဂၞင် မစမ်းသပ် နကဵုတင်ဂၞင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative) ဂွံ။
# **မနွံကဵု ဆက်စပ် (Relationship):** ဒးဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဆက်စပ်အကြာ တင်ဂၞင် ဟိုတ် (Independent variable) ကေုာံ တင်ဂၞင် ဖိုလ် (Dependent variable)။
# **ဗွဲမကၠိုဟ်ခၠး (Clear and Concise):** ဒးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊ ဟွံရှုပ်ဗံက်။

## ဂကူတင်ခယျ အဓိကဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု သချၚ် (Statistics) မ္ဂး ပါ်ခြာလဝ် တင်ခယျ ၜါသာ်ရ။
* **Null Hypothesis ($H_0$):** တင်ခယျ မခယျလဝ် ဒဒှ်ရ "ဟွံနွံ ဆက်စပ်" (No relationship) ဟွံသေင်မ္ဂး "ဟွံတၞဟ်ခြာ"။
* **Alternative Hypothesis ($H_1$):** တင်ခယျ မခယျလဝ် ဒဒှ်ရ "နွံ ဆက်စပ်" (Significant relationship) ဟွံသေင်မ္ဂး "တၞဟ်ခြာ"။

## လၟေင်ကမၠောန် စမ်းသပ်တင်ခယျ (Hypothesis Testing)
၁. ဖျေဟ်တင်ခယျ ($H_0$ ကေုာံ $H_1$)။
၂. ရုဲစှ် နဲကဲသချင် (ဥပမာ - T-test, ANOVA)။
၃. ပကောံတင်ဂၞင်။
၄. သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်တုဲ စၟတ်သမ္တီ "ဒုင်တဲ" (Accept) ဟွံသေင်မ္ဂး "ထောံ" (Reject) $H_0$ ဂှ်ရ။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ တင်ခယျ
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစကာနဲကဲ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်မ္ဂး တင်ခယျ ကိစ္စဇၞော်တဴရ။ ဥပမာ -
* **တင်ခယျ:** "ခမဳသၚ်မန် မစိုပ်ဒတုဲ တိုင်ပ္ကဴ ပရိယတ္တိဂှ် နွံဍာ်ဒကေဝ် ပ္ဍဲအရာမအုပ်ဓုပ်ဘာ ဂၠိုင်နူ ခမဳသၚ် မဟွံစိုပ်ဒတုဲ ပရိယတ္တိ"။
* သုတေသီ ဒးပကောံတင်ဂၞင်တုဲ စမ်းသပ် ညံင်ဂွံတီ ဒဒှ်ဍာံ အတိုင်တင်ခယျဂှ်ရ။
နဲကဲသၟာန်သၟုက် နကဵုလိက်

**နဲကဲသၟာန်သၟုက် နကဵုလိက်** (အင်္ဂလိက်: *Survey Research*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်နဲကဲပကောံတင်ဂၞင် နကဵုမစကာ ကိရိယာ သုတေသန မဒှ် လိက်သၟာန် (Questionnaire) သွက်ဂွံလ္ၚတ် လညာတ်စိုတ်၊ အခိုက်အလိုက် ကေုာံ လက်သဏ် ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲရ။ နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative Research) မနွံပၟိက် မိက်ဂွံဂွံ တင်ဂၞင် နူမၞိဟ်လၟိဟ်ဂၠိုင်ဂၠိုင် (Large Scale) ရ။

## ဂကူလိက်သၟာန်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု နဲကဲဏအ်မ္ဂး သုတေသဳတအ် စကာဗီုပြင်သၟာန် ၜါသာ်ရ။
# **သၟာန်သွဟ်အပိုင်အခြာ (Closed-ended Questions):** ဒှ်သၟာန် မနွံကဵု သွဟ်ရုဲစှ် (ဥပမာ - ရုဲစှ် "တုပ်စိုတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဟွံတုပ်စိုတ်")။ နဲကဲဏအ် တွက်ၜတ် နကဵု သချၚ် လောဲသွာရ။
# **သၟာန်သွဟ်ပံက် (Open-ended Questions):** ဒှ်သၟာန် မကဵုအခွင့်အရာ ကုညးကဵုသွဟ် ချူဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ်စိုတ်ဇကု ဗွဲမဗၠးၜး။

## ဗီုပြင် ပကောံတင်ဂၞင်
* **နကဵုလိက်တိုက် (Mail Survey):** ဗစိုပ်လိက်သၟာန် ဇရေင်သ္ၚိ ဟွံသေင်မ္ဂး ရုံးဂမၠိုင်။
* **နကဵုအေန်တာနက် (Online Survey):** စကာ Google Forms ဟွံသေင်မ္ဂး SurveyMonkey သွက်ဂွံပကောံတင်ဂၞင် ဗွဲမပြဟ်။
* **နကဵုမုက်တိုက်ရိုက် (Face-to-face Survey):** သုတေသီ ကေတ်လိက်သၟာန်တုဲ အာသၟာန် ညးကဵုသွဟ် တိုက်ရိုက်။

## တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ဝါတ်
* **တင်ခိုဟ်:** ပကောံတင်ဂၞင် နူမၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်မာန်၊ အိုတ်သြန်အောန်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လောဲသွာ။
* **တင်ဝါတ်:** သွဟ်မဂွံနင်ဂှ် ဇြိုဟ်နက် ဟွံစိုပ်ကဆံင် (ဥပမာ - ဟွံတီဟိုတ် ဍာံဍာံ)၊ တင်ဗိုန်ဗတ် ဟွံခိုဟ် ယဝ်ရ မၞးကဵုသွဟ်တအ် ဟွံကၠိုဟ် မလိက်သၟာန်။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ Survey
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး နဲကဲဏအ် ရီုဗင်ကဵု သုတေသီ ညံင်ဂွံတီ ဗီုပြင်အကာဲအရာ (Trends)။ ဥပမာ -
* လ္ၚတ်လၟိဟ် မၞိဟ်မစကာ အရေဝ်ဘာသာမန် ပ္ဍဲကွာန်နာနာ။
* လ္ၚတ်လညာတ်စိုတ် ဂကောံသၟတ်မန် စပ်ကဵု ပရေင်ယေန်သၞာင်။
* လ္ၚတ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ သာသနာ ပ္ဍဲဒေသနာနာ။
မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူလညာတ်စိုတ်ဇကု

**မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူလညာတ်စိုတ်ဇကု** (အင်္ဂလိက်: *Reflexivity*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် သုတေသီတအ် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လတူလညာတ်စိုတ် (Perspective)၊ အခိုက်အလိုက်ယေန်သၞာင် ကေုာံ အကာဲအရာဇကု မနွံကဵု ဓလေအ်စွံလောန် (Bias) ပ္ဍဲအရာမပကောံ ကေုာံ သောင်ကလး တင်ဂၞင်သုတေသနရ။ ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research) မ္ဂး ဝေါဟာရဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာအဓိက သွက်ဂွံပခိုန်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ်သုတေသနရ။

## ဟိုတ်မဂွံစကာ
ဟိုတ်နူ သုတေသီ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက တုဲ၊ လညာတ်စိုတ် သုတေသီဂှ် ဓလေအ်စွံလောန် (Bias) ပ္ဍဲတင်ဂၞင်မာန်ရ။
* **Background:** ရာဇဝင်၊ ပညာ၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် သုတေသီ။
* **Positionality:** ကဆံင်သုတေသီ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - မၞိဟ်အပ္ဍဲ/မၞိဟ်မ္ၚး)။
* **Emotions:** လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆုင်ဗစတ် သုတေသီ ကာလစှ်ေတိ။

## နဲကဲမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဇကု
သုတေသီတအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာနဲကဲ အတိုင်သၟဝ်ဝွံ သွက်ဂွံမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူလညာတ်စိုတ်ဇကု -
# **Reflexive Journaling:** ချူမှတ်စၟတ်သမ္တီ လတူလညာတ်စိုတ်ဇကု ဇၟာပ်တ္ၚဲ ကာလစှ်ေတိ။
# **Member Checking:** ကေတ်တင်ဂၞင် မချူလဝ်ဂှ် အာကဵု ညးမကဵုသွဟ်တအ် ဗဵုတုဲ သၟာန် "အဲချူလဝ်ဏအ် ဍာံမံင်ဟာ"။
# **Peer Debriefing:** ဆွေးနွေး ကုသုတေသီတၞဟ်တအ် ညံင်ဂွံဂွံ လညာတ်တၞဟ်ခြာ။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ Reflexivity
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး နဲကဲဏအ် ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ -
ကာလ သုတေသီမန်မွဲ လ္ၚတ် "ပရေင်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန်" မ္ဂး ညးဒှ်မၞိဟ်အပ္ဍဲ (Insider) ရ။ ညးဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဇကု ဒဒှ်ရ -
* "အဲဒှ်မန်တုဲ အဲစွံလောန်မံင်ဟာ?" 
* "အဲရှ်ေသှ်ေကျာ်ဇၞော်တုဲ အဲသၟာန်သၟုက် တင်ဂၞင်ခက်ခုဲတအ် ဂံင်မံင်ဟာ?"
ဣဝွံ ဒှ်မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူလညာတ်စိုတ်ဇကု သွက်ဂွံဂွံ သွဟ်သုတေသန မနွံကဵု ဒဒှ်ဍာံရ။
မသၟာန်သၟုက် ဇြိုဟ်နက်

**မသၟာန်သၟုက် ဇြိုဟ်နက်** (အင်္ဂလိက်: *In-depth Interviewing*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်နဲကဲပကောံတင်ဂၞင် မွဲဂကူ ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research) မဒှ် ပရေင်ဓရီုကျာ (Conversation) မနွံကဵု တင်ရန်တၟအ် ချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံဂၠာဲသ္ၚေဝ် လညာတ်စိုတ်၊ ပရေင်ပတေဟ် ကေုာံ ဆုင်ဗစတ် (Experiences) မၞိဟ်မွဲမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ နဲကဲဏအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာနူ နဲကဲသၟာန်သၟုက် နကဵုလိက် (Survey) ဟိုတ်နူဍေဟ် ကဵုအခွင့်အရာ ကုညးမကဵုသွဟ် သွက်ဂွံသောင်ကလး တင်ဂၞင် ဗွဲမဗၠးၜးရ။

## လက်သဏ် အဓိက
# **မနွံကဵု ဗီုပြင်လဒေါဝ် (Semi-structured):** သုတေသီဂှ် နွံကဵုက္ဍိုပ်လိက် သွက်ဂွံသၟာန် (Interview Guide) ဆဂး သၟာန်အာ အတိုင်အကာဲအရာ မဆက်စပ်အာမာန်ရ။
# **မသၟာန်သၟုက် ဗွဲမဗၠးၜး:** ညးမကဵုသွဟ်ဂှ် သောင်ကလးဂွံ အတိုင်စိုတ်ထက်၊ သုတေသီဂှ် ထပ်သၟာန် (Probing) ဂွံ ယဝ်ရ တင်ဂၞင်ဂှ် ဟွံကၠိုဟ်ခၠး။
# **မလ္ၚတ် အဓိပ္ပာယ် (Meaning):** ဂၠာဲသ္ၚေဝ် ဟိုတ် (Why) ကေုာံ ဗီုပြင် (How) မၞိဟ်မွဲမွဲ မမံင်စံင် ကေုာံ မချပ်။

## ကိရိယာ မစကာ
* **မူသၟာန် (Interview Guide):** စရင်က္ဍိုပ်လိက် သွက်ဂွံသၟာန်။
* **စက်စၟတ်သမ္တီရမ္သာင် (Voice Recorder):** သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ အရေဝ်မဟီုဂမၠိုင် (ယဝ်ရ ညးမကဵုသွဟ် တုပ်စိုတ်)။
* **လိက်စၟတ်သမ္တီ (Field Notes):** သုတေသီ ချူစၟတ်သမ္တီ အကာဲအရာ ကေုာံ လညာတ်စိုတ် ဇကုတိုက်ရိုက်။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ မသၟာန်သၟုက် ဇြိုဟ်နက်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး နဲကဲဏအ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ ဥပမာ -
ကာလလ္ၚတ် "ပရေင်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန်" မ္ဂး သုတေသီ ဒးအာသၟာန်သၟုက် ဇြိုဟ်နက် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဂမၠိုင်။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သၟာန်သၟုက်ဏအ်မ္ဂး -
* သုတေသီ ဒးစကာ အရေဝ်ဘာသာမန် မဗဗွဲကဵု ယေန်သၞာင်။
* ဒးစွံၚုဟ်မး လတူအခိင် ကေုာံ လညာတ်စိုတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠတအ်။
* သွဟ်မဂွံနင်ဂှ် ကဵုနင်တင်ဂၞင် ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်နက် မစပ်ကဵု ဝိနယ၊ ရာဇဝင် ကေုာံ တင်ခက်ခုဲ ပ္ဍဲပရေင်အုပ်ဓုပ်ရ။

## တင်သတိ
သုတေသီ ဒးစွံသတိ လတူ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူလညာတ်စိုတ်ဇကု (Reflexivity) ညံင်ဟွံဂွံစုတ် ဓလေအ်စွံလောန် (Bias) ပ္ဍဲအရာမသၟာန် ကေုာံ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်ရ။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်

**မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်** (အင်္ဂလိက်: *Data Analysis*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် သုတေသီတအ် မပြုပြေင်၊ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ မသောင်ကလး တင်ဂၞင် (Data) မပကောံလဝ်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံဒှ် တင်ဂၞင် မနွံကဵု အဓိပ္ပာယ် ကေုာံ သွဟ် သွက်ဂွံသောင်ကလး ပုစ္ဆာသုတေသနရ။ နဲကဲမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဝွံ တၞဟ်ခြာအာ အတိုင်ဗီုပြင် စံၚ်ဏးသုတေသန ရ။

## ဗီုပြင် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိကဂမၠိုင်

### ၁. မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative Analysis)
ဒှ်နဲကဲ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဒှ်ကိန်းဂဏန်းဂမၠိုင် နကဵုနဲကဲ သချၚ် (Statistics)။
* **သချင်ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive Statistics):** တွက်ၜတ် တန်လဒေါဝ် (Mean)၊ ရာခိုင်နှုန်း (%) ကေုာံ လၟိဟ်ဂမၠိုင်။
* **သချင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Inferential Statistics):** သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဆက်စပ်အကြာ တင်ဂၞင် ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် ညံင်ဂွံဂွံ သွဟ်အလုံမွဲ ဂကောံမၞိဟ်။

### ၂. မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Analysis)
ဒှ်နဲကဲ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မဒှ်လိက်၊ အရေဝ် ကေုာံ ဗီုရုပ်။
* **Thematic Analysis:** ဂၠာဲသ္ၚေဝ် ကဏ္ဍအဓိက (Themes) မက္တုဲဒှ်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲတင်ဂၞင်။
* **Coding:** စၟတ်သမ္တီ သင်္ကေတ (Codes) လတူမလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပိုဒ်လိက် ညံင်ဂွံပါ်ခြာ အဓိပ္ပာယ်။
* **Content Analysis:** သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟိဟ် ကေုာံ အဓိပ္ပာယ် မလိက် မစကာလဝ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်။

## လၟေင်ကမၠောန် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
၁. **မပြုပြေင် တင်ဂၞင် (Data Cleaning/Preparation):** စၟတ်သမ္တီ တင်ဂၞင် မဗၠေတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဟွံပေင်တုဲ ပြုပြေင်။
၂. **မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analysis):** စကာနဲကဲသုတေသန သွက်ဂွံဂၠာဲသွဟ်။
၃. **မသောင်ကလး (Interpretation):** ဗၟံက်ထ္ၜး အဓိပ္ပာယ် သွဟ်မဂွံနင်ဂှ် ညံင်ဂွံဆက်စပ်ကဵု လညာတ် (Theory)။

## ကိရိယာ မစကာ
* **သွက်ဗၞတ်ဗ္ၜတ်:** SPSS, Excel, Stata, R။
* **သွက်ဂုဏ်လက်သဏ်:** NVivo, ATLAS.ti, Dedoose။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး နဲကဲ **Thematic Analysis** ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ -
ကာလသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် နူမသၟာန်သၟုက် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠမန်ဂမၠိုင် စပ်ကဵု "ပရေင်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန်" မ္ဂး သုတေသီ ဒးဂၠာဲသ္ၚေဝ် ကဏ္ဍအဓိက (Themes) မပ္တံကဵု -
* တင်ခက်ခုဲ ပ္ဍဲဝိနယ။
* ဆက်စပ်အကြာ သံဃာ ကေုာံ အဝဵုဍုင်။
* ဗီုပြင်မထိင်ဒဝ် ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲဘာလကျာ်။
ဝဳကဳ-ယူနဳခတ်

**ဝဳကဳ-ယူနဳခတ်** (အင်္ဂလိက်: *Wikipedia Unicode*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစဳအဇန် မစကာ သၞောတ်အက္ခရ် ယူနဳခတ် (Unicode Standard) ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အရေဝ်ဘာသာမန်၊ ဗၟာ ကေုာံ အက္ခရ်နာနာ ပ္ဍဲဂၠးတိ ညံင်ဂွံတုပ်သၟဟ် ဇၟာပ်ကိရိယာ (Computer, Mobile) ရ။

## ဟိုတ်မဂွံစကာ ယူနဳခတ်
ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် မၞိဟ်တအ် စကာဖောင့် (Font) မပ္တံကဵု Zawgyi ဟွံသေင်မ္ဂး Mon3 (Non-unicode) ဂမၠိုင်ရ။ ဆဂး ဖောင့်တအ်ဂှ် နွံကဵုတင်ဝါတ်ဂါတ် -
* **မဗှ်လိက်:** ယဝ်ရ ပ္ဍဲစက်ဂှ် ဟွံစုတ်လဝ်ဖောင့်မ္ဂး ဗှ်လိက်ဟွံဂွံ (ဒှ်အာ တင်စၟတ်သမ္တီ ?)။
* **မဂၠာဲတင်ဂၞင် (Search):** ဂၠာဲလိက် ပ္ဍဲ Google ဟွံသေင်မ္ဂး ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဝါတ်ဂါတ်။
* **ဍာ်ဒကေဝ်:** ယူနဳခတ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် ဂၠးတိမဒုင်တဲတုဲ မံင်တန်ကြန် ဇၟာပ်စက်ရ။

## ယူနဳခတ် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာမန်
ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင်ကု ယူနဳခတ် (Unicode 15.0/16.0) ရ။ သွက်ညးမချူလိက်တအ်မ္ဂး -
# **Keyboard:** ဒးစကာ Keyman (Mon) ဟွံသေင်မ္ဂး Unicode Keyboard မွဲမွဲ။
# **Font:** စကာဖောင့် မပ္တံကဵု Pyidaungsu, Padauk, ဟွံသေင်မ္ဂး Mon3 Unicode ရ။

## နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ယူနဳခတ်
ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာမန်မ္ဂး လိက်မချူလဝ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် ယူနဳခတ်ဟေင်ရ။ ယဝ်ရ ချူလဝ်နကဵု ဇော်ဂျဳ (Zawgyi) မ္ဂး လိက်တအ်ဂှ် ဗၠေတ်အာမာန်ရ။
* **Unicode:** `မန်` (စကာ `U+101 Menga`)
* **Zawgyi:** `မန်` (စကာ code မတၞဟ်ခြာ)

## တင်ခိုဟ် သွက်သုတေသီ
သွက်ညးမကၠောန် သုတေသန (ဥပမာ - Aue Nai မလ္ၚတ် သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ) မ္ဂး ယူနဳခတ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု -
* မဂၠာဲလိက်ပတ်မန် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ လောဲသွာ။
* မကေတ် တင်ဂၞင် (Data Copy) နူဝဳကဳ အာစုတ် ပ္ဍဲလိက် Ph.D. Thesis ဇကုတုဲ ဖောင့်ဟွံဗၠေတ်။
နဲကဲစကာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ

**နဲကဲစကာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ** (အင်္ဂလိက်: *How to use Wikipedia*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်တင်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် သွက်ညးမစကာတအ် ဂွံလေပ်ဗှ်၊ ဂၠာဲတင်ဂၞင် ကေုာံ ပါလုပ်ချူဗပေင် လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်ရ။

## နဲကဲဂၠာဲတင်ဂၞင် (Searching)
သွက်ဂွံဂၠာဲလိက် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာမန် -
# အာပ္ဍဲ **"သေတ္တာဂၠာဲ (Search box)"** မနွံလတူ သတုံတဲ။
# ချူစုတ် မလိက်မနွံပၟိက် (ဥပမာ - စံၚ်ဏးသုတေသန) နကဵုအက္ခရ် ဝဳကဳ-ယူနဳခတ်။
# ဍေက် Enter တုဲ ဂၠာဲဗှ်မာန်ရ။

## နဲကဲချူလိက် (Editing)
ဇၟာပ်မၞိဟ် ပါလုပ်ချူဗပေင် လိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ဂွံသီုဖအိုတ်ရ။
# **ပလေဝ်ဒါန် (Edit):** ဍေက် "ပလေဝ်ဒါန်" (Edit) လတူမုက်လိက် ညံင်ဂွံပြင် မလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ထပ်စုတ်တင်ဂၞင်။
# **ဖန်ဗဒှ် မုက်လိက်တၟိ:** ချူစုတ် ခေါင်းစဉ် (Title) တၟိ ပ္ဍဲသေတ္တာဂၠာဲ၊ ယဝ်ရဟွံမွဲဏီမ္ဂး ဍေဟ်တိတ်ကၠုင် အသာ်ဗကေတ် တုဲဍေက်ဖန်ဗဒှ်မာန်ရ။
# **စုတ်နိဿဲ (Citing):** ကာလချူလိက်မ္ဂး ဒးစုတ် ရူပနိဿဲ (References) ညံင်တင်ဂၞင် ဂွံခိုင်ကၠိုက်။

## တင်စၟတ် သွက်ညးချူလိက် (Editor's Note)
* **ယူနဳခတ် (Unicode):** ဒးစကာ ယူနဳခတ်ဟေင်ရ။
* **သၞောတ် (Formatting):** စကာ DEFAULTSORT သွက်ဂွံဖျေဟ်လၟေင် အက္ခရ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဂမၠိုင်။
* **ယေန်သၞာင် (Etiquette):** ချူလိက် နကဵုလညာတ်လဒေါဝ် (Neutral Point of View)၊ ဟွံစုတ် လညာတ်စိုတ်ဇကု သက်သက်။

## သုတေသီ ကေုာံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
သွက်သုတေသီ (ဥပမာ - Aue Nai မလ္ၚတ် သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ) မ္ဂး ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်ဂှ် ဒှ်တိုင်ခဳ သွက်ဂွံပကောံဗဟုသုတ သဇိုင်ရ။ ဆဂး ကာလချူလိက် Ph.D. မ္ဂး ဒးစကာ လိက်နိဿဲ နူအ္စာသုတေသနဂမၠိုင် (Academic Sources) တုဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် စကာသွက်ဂွံ ဂၠာဲတင်ဂၞင် အစကဏ္ဍမာန်ရ။
လောကဒဳဂျဳတေဝ်

**လောကဒဳဂျဳတေဝ်** (အင်္ဂလိက်: *Digital World*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အကာဲအရာ ကေုာံ ပွဳပွူမၞိဟ်တအ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုနည်းပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Technology) မပ္တံကဵု အေန်တာနက် (Internet)၊ ကမ်ပျူတာ၊ သမာတ်ဖုင် (Smartphone) ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် လတူအေန်တာနက် (Social Media) ဂမၠိုင်ရ။

## လက်သဏ် အဓိက
# **မဆက်စပ် (Connectivity):** မၞိဟ်တအ် ဆက်စပ်ဂွံ အလုံဂၠးတိ ဗွဲမပြဟ်။
# **တင်ဂၞင် (Data):** တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်ဂှ် စုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲသၞောတ်အီလက်ထရောနိစ် (ဥပမာ - ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်)။
# **ပရေင်ပြံင်လှာဲ:** လောကဒဳဂျဳတေဝ် ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင်မၞိဟ်တအ် မကၠောန်ကမၠောန်၊ မဗ္တောန်ပညာ ကေုာံ မဆက်စပ်ရေင်သကအ်။

## လောကဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ ဂကူမန်
သွက်ဂကူမန်မ္ဂး လောကဒဳဂျဳတေဝ်ဝွံ ဒှ်အခွင့်အရာ သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဇၞော်ပၟဝ် လိက်ပတ်မန်ရ။
* **သၞောတ်အက္ခရ်:** သၞောတ် ယူနဳခတ် (Unicode) ဝွံ ဒှ်တိုင်ခဳ သွက်လိက်မန် ဂွံမံင်တန်ကြန် ပ္ဍဲလောကဒဳဂျဳတေဝ်။
* **ပရေင်ပညာ:** ကောန်ဂကူမန်တအ် ဗ္တောန်ပညာမာန် နကဵု Online Courses ကေုာံ စွယ်စုံကျမ်း ဝဳကဳပဳဒဳယာ။
* **သုတေသန:** သုတေသီမန် (ဥပမာ - Aue Nai) စကာလောကဒဳဂျဳတေဝ် သွက်ဂွံပကောံတင်ဂၞင်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ တြးပ္တိတ် သွဟ်သုတေသနဇကု။

## တင်ခက်ခုဲ
ပ္ဍဲလောကဒဳဂျဳတေဝ်မ္ဂး နွံကဵုတင်ခက်ခုဲ မပ္တံကဵု တင်ဂၞင်ဗၠေတ် (Fake News)၊ ပရေင်စဵုဒၞာတင်ဂၞင် (Cybersecurity) ကေုာံ တင်တၞဟ်ခြာ အကြာညးမလေပ် ကေုာံ ညးမဟွံလေပ် နည်းပညာ (Digital Divide) ရ။
မစမ်ၜတ်ဂွံ

**မစမ်ၜတ်ဂွံ** (အင်္ဂလိက်: *Testable*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လက်သဏ် သုတေသန မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ခယျ (Hypothesis) မွဲမွဲ မနွံကဵု ဗီုပြင် သွက်ဂွံစမ်းသပ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ဍာံ နကဵုတင်ဂၞင် မဗဵုလ္ၚတ်ဂွံ (Empirical Evidence) ရ။ ယဝ်ရ တင်ခယျမွဲမွဲ မၞိဟ်တအ် စမ်းသပ်စၟတ်သမ္တီ နကဵုနဲကဲ သိပ္ပံ ဟွံဂွံမ္ဂး တင်ခယျဂှ် ဟွံဒှ် တင်ခယျ သိပ္ပံ (Scientific Hypothesis) ရ။

## လက်သဏ် အဓိက
တင်ခယျ မစမ်ၜတ်ဂွံမွဲဂှ် ဒးနွံကဵု အကာဲအရာ အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။
* **မၜတ်ကၞာတ်ဂွံ (Measurable):** တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးနွံဗီုပြင် သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် နကဵုကိရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုသၞောတ် သချၚ်။
* **မဗၟံက်ထ္ၜး ဗၠေတ်ဂွံ (Falsifiable):** ဒးနွံအခွင့်အရာ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ တင်ခယျဂှ် ဗၠေတ်မံင် (ဥပမာ - စမ်းသပ်တုဲ သွဟ်တိတ်ကၠုင် ဟွံတုပ်ကဵု တင်ခယျ)။
* **မနွံကဵု တင်ဂၞင်တိုက်ရိုက် (Empirical Observation):** ဒးဒုင်သဇိုင် ကုအရာမၞိဟ်တအ် ဗဵုလ္ၚတ်ဂွံ၊ မိင်ဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဆုင်ဗစတ်ဂွံ ပ္ဍဲလောက သဘာဝ။

## ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲစံၚ်ဏးသုတေသန
ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Quantitative Research) မ္ဂး လက်သဏ် "မစမ်ၜတ်ဂွံ" ဝွံ ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ သုတေသီတအ် ဒးဖျေဟ် တင်ခယျ မစမ်ၜတ်ဂွံတုဲ စကာနဲကဲသချင် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ သွဟ်သုတေသနဂှ်ရ။

## ဥပမာ
* **မစမ်ၜတ်ဂွံ:** "ခမဳသၚ်မန် မစိုပ်ဒတုဲ တိုင်ပ္ကဴ ပရိယတ္တိဂှ် နွံဍာ်ဒကေဝ် ပ္ဍဲအရာမအုပ်ဓုပ်ဘာ ဂၠိုင်နူ ခမဳသၚ် မဟွံစိုပ်ဒတုဲ ပရိယတ္တိ"။ (ဣဝွံ ပကောံတင်ဂၞင်တုဲ စမ်းသပ်ဂွံ)။
* **မစမ်ၜတ်ဟွံဂွံ:** "အရေဝ်ဘာသာမန်ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ"။ (ဣဝွံ ဒှ်လညာတ်စိုတ် (Subjective) တုဲ ၜတ်ကၞာတ် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ဝါတ်ဂါတ်တဴရ)။
သုတေသီ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက

**သုတေသဳ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက** (အင်္ဂလိက်: *Researcher as Key Instrument*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လက်သဏ် သုတေသန အဓိက ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဂုဏ်လက်သဏ် (Qualitative Research) မပ္တံကဵု မဗဵုလ္ၚတ် အကြာဂကောံမၞိဟ် (Ethnography) ရ။ အဓိပ္ပာယ်ဍေဟ်ဂှ် သုတေသီညးတိုက်ရိုက်ဟေင် ဒှ်မၞိဟ်မပကောံတင်ဂၞင် နကဵုမဗဵုလ္ၚတ်၊ မသၟာန်သၟုက် ကေုာံ မလ္ၚတ်လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ဒၞာဲမစကာ လိက်သၟာန် (Questionnaire) မွဲမွဲရ။

## လက်သဏ် အဓိက
# **မနှဴရဴတိုက်ရိုက်:** သုတေသီဂှ် စှ်ေအာပ္ဍဲဒေသ (Field) တုဲ နှဴရဴမံင်စံင် ကုဂကောံမၞိဟ်သုတေသနဂှ် ညံင်ဂွံကၠိုဟ် အကာဲအရာဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်နက်။
# **မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵုဆုင်ဗစတ်:** တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးဖြတ်ကေတ် နကဵုအာရီု ကေုာံ လညာတ်သုတေသီ ညံင်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အဓိပ္ပာယ် (Meaning) ရ။
# **မနွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Flexibility):** ကာလစှ်ေတိမ္ဂး သုတေသီဂှ် ပြံင်လှာဲနဲကဲသၟာန် ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲဗဵုလ္ၚတ် အတိုင်အကာဲအရာ မက္တုဲဒှ် အတိုင်သဘာဝမာန်ရ။

## ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲသုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ
ပ္ဍဲကဵု သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ (Multicultural Studies) မစပ်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး လက်သဏ်ဏအ် ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ -
* ကာလလ္ၚတ် "ပရေင်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန်" မ္ဂး သုတေသီဂှ် ဒးဒှ်မၞိဟ် မကၠိုဟ်ယေန်သၞာင်မန်၊ မလေပ်အရေဝ်မန် တုဲဒးအာသၟာန်သၟုက်၊ ဗဵုလ္ၚတ် ကမၠောန်သံဃာတအ် နကဵုဇကုတိုက်ရိုက်ရ။
* လညာတ် ကေုာံ ဆုင်ဗစတ် သုတေသီဂှ် ရီုဗင်ကဵု သုတေသန ညံင်ဂွံဂွံ တင်ဂၞင် မနွံကဵု ဒဒှ်ဍာံ (Validity) အတိုင်ယေန်သၞာင်ရ။

## တင်သတိ သွက်သုတေသဳ
ဟိုတ်နူ သုတေသီ ဒှ်ကိရိယာ အဓိကတုဲ၊ သုတေသီ ဒးနွံကဵု **Reflexivity** (မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူလညာတ်စိုတ်ဇကု) ညံင်ဟွံဂွံစုတ် လညာတ်စိုတ် စွံလောန် (Bias) ပ္ဍဲကဵုတင်ဂၞင်ရ။
နဲပညာ

**နဲပညာ** (အင်္ဂလိက်: *Technology*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပညာရပ် မစကာလညာတ် သိပ္ပံ၊ နဲကဲ ကေုာံ ကိရိယာနာနာ သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ်၊ ပြုပြေင် ကေုာံ သောင်ကလး ပုစ္ဆာနာနာ ပ္ဍဲလောကမၞိဟ်ရ။ နဲပညာဝွံ ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဇၟာပ်ကဏ္ဍ မပ္တံကဵု ပရေင်စိုပ်တရဴ၊ ပရေင်စိုပ်သ္ၚိ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ စံၚ်ဏးသုတေသန ရ။

## ဂကူနဲပညာဂမၠိုင်
နဲပညာဝွံ ပါ်ခြာဂွံ ဂကူနာနာ အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။
# **နဲပညာ တင်ဂၞင် ကေုာံ ဆက်စပ် (ICT):** မပ္တံကဵု ကမ်ပျူတာ၊ ဖုင်၊ အေန်တာနက် ကေုာံ သၞောတ် ယူနဳခတ်။
# **နဲပညာ သိပ္ပံ (Scientific Technology):** ကိရိယာ မစကာ ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ဂဏိတဗေဒ။
# **နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Technology):** အကာဲအရာ လောကဒဳဂျဳတေဝ် မစကာ သၞောတ် Binary (0, 1) သွက်ဂွံထိင် တင်ဂၞင်။

## နဲပညာ ကေုာံ သုတေသန
ပ္ဍဲကဵု စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး နဲပညာဝွံ ဒှ်ကိရိယာ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံပကောံ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်ရ။
* **Software:** စကာနဲပညာ Software မပ္တံကဵု SPSS, NVivo သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်တင်ဂၞင်။
* **Online Research:** စကာအေန်တာနက် သွက်ဂွံဂၠာဲလိက်ပတ် (Literature Review) နူကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ကေုာံ Google Scholar။

## နဲပညာ ကေုာံ လိက်ပတ်မန်
သွက်ဂကူမန်မ္ဂး နဲပညာဝွံ ဒှ်အခွင့်အရာ သွက်ဂွံဇၞော်ပၟဝ် အရေဝ်ဘာသာဇကုရ။
* နကဵုနဲပညာ ဝဳကဳ-ယူနဳခတ်၊ လိက်မန်ဂှ် ချူဂွံ၊ ဗှ်ဂွံ ပ္ဍဲဇၟာပ်ကိရိယာ ဒဳဂျဳတေဝ်။
* နဲပညာ AI (Artificial Intelligence) ဝွံ ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ကၠာဲဘာသာမန် ကေုာံ ပရေင်ဗ္တောန်ပညာမန် ပ္ဍဲအနာဂတ်မာန်ရ။

## နိဿဲ
* အဘိဓာန်မန်-ဗၟာ၊ နာဲထောန်သိင်။
* Britannica Encyclopedia - Technology.
မဆက်စပ်

**မဆက်စပ်** (အင်္ဂလိက်: *Connectivity*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောံစရာဲ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် အကြာကိရိယာ၊ သၞောတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်ဂမၠိုင် နကဵုနည်းပညာရ။

## ဂကူဂမၠိုင်
# **Technical Connectivity:** ဆက်စပ်အေန်တာနက် ကေုာံ Network။
# **Data Connectivity:** ဆက်စပ်တင်ဂၞင် အကြာ Software ဂမၠိုင်။
# **Social Connectivity:** ဆက်စပ်အကြာမၞိဟ် နကဵု Social Media။

## ကိစ္စဇၞော်
ပ္ဍဲကဵု လောကဒဳဂျဳတေဝ် မ္ဂး "မဆက်စပ်" ဝွံ ဒှ်တိုင်ခဳ သွက်ဂွံဖလှာဲ ဗဟုသုတ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် လိက်ပတ်မန် ပ္ဍဲအေန်တာနက်ရ။
သွက်ဂွံဂၠာဲလိက်ပတ်

**သွက်ဂွံဂၠာဲလိက်ပတ်** (အင်္ဂလိက်: *Literature Review*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် သုတေသီတအ် မဂၠာဲသ္ၚေဝ် ကေုာံ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် မနွံတုဲတုဲဂမၠိုင် သွက်ဂွံဒုင်သဇိုင် ကုသုတေသနဇကုရ။

## တင်ရန်တၟအ်
* သွက်ဂွံတီ လညာတ်မနွံတုဲ (Existing Knowledge)။
* သွက်ဂွံဂၠာဲ တင်မယတ်ဒၟံင် (Research Gap)။
* သွက်ဂွံဖျေဟ် လညာတ်သဇိုင် (Theoretical Framework)။

## နဲကဲဂၠာဲ
ပ္ဍဲခေတ် လောကဒဳဂျဳတေဝ် မ္ဂး သုတေသီတအ် စကာအေန်တာနက်၊ ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ကေုာံ ဆော့ဝဲ နာနာ သွက်ဂွံပကောံလိက်နိဿဲရ။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်

**သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်** (အင်္ဂလိက်: *Theoretical Analysis*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် သုတေသီတအ် မစကာ လညာတ်ပညာရပ်အၚ် (Theory) သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ သောင်ကလး ကေုာံ ကၠိုဟ်ကေတ် အဓိပ္ပာယ် တင်ဂၞင်သုတေသနရ။ ဣဝွံ ဒှ်အရာမဆက်စပ်အာ ကု သွက်ဂွံဂၠာဲလိက်ပတ် (Literature Review) တုဲ သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် အတိုင်လညာတ်အ္စာပညာတအ်ရ။

## ကိစ္စဇၞော်
# **မကဵု အဓိပ္ပာယ် (Interpretation):** ရီုဗင်ကဵု သုတေသီ ညံင်ဂွံသောင်ကလး တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံနွံကဵု ဗီုပြင် ပညာရပ်အၚ်။
# **မဖျေဟ် လညာတ်သဇိုင် (Theoretical Framework):** သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ကဏ္ဍ (Variables) အဓိကဂမၠိုင် မနွံပၟိက် ပ္ဍဲသုတေသန။
# **မဗၟံက်ထ္ၜး တင်ဆက်စပ်:** သောင်ကလး ဗီုပြင် အကာဲအရာမွဲ ကေုာံ မွဲ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်။

## လၟေင်ကမၠောန်
၁. **မရုဲစှ် လညာတ်:** ရုဲစှ် လညာတ် (Theory) မဗဗွဲကဵု က္ဍိုပ်လိက်သုတေသန (ဥပမာ - လညာတ် Secularization, Political Power)။
၂. **မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** ကေတ်လညာတ်ဂှ်တုဲ ရံင်ကဵု တင်ဂၞင် မပကောံလဝ် (ဥပမာ - နူမသၟာန်သၟုက် ဇြိုဟ်နက်)။
၃. **မဗၟံက်ထ္ၜး သွဟ်:** သောင်ကလး ဒဒှ်ရ တင်ဂၞင်ဇကုဂှ် တုပ်ကဵု လညာတ်အ္စာပညာတအ် ဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တၞဟ်ခြာဒၟံင်ဟာ။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်
သွက်သုတေသီ (ဥပမာ - Aue Nai မလ္ၚတ် သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ စပ်ကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန်) မ္ဂး "သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်" ဝွံ ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ -
* စကာလညာတ် **"State Intervention"** သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင်အလဵုအသဳ မလုပ်ပထုဲ ပ္ဍဲပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာ။
* စကာလညာတ် **"Religious Legitimacy"** သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင်သံဃာမန်တအ် မထိင်ဒဝ် အဝဵုသာသနာ။
* ဣဝွံ ရီုဗင်ကဵု သုတေသနဇကု ညံင်ဂွံနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ပညာရပ်အၚ် ဂၠးတိရ။
ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန်

**ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန်** (အင်္ဂလိက်: *Mon Monastic Administration*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သၞောတ်သၞောဝ်၊ အဝဵု ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် သံဃာဂကောံမန်ဂမၠိုင် မစကာ သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ဝိနယ၊ ပရိယတ္တိ ကေုာံ ပဋိပတ္တိ သာသနာ ညံင်ဂွံတန်ကြန် ဗွဲမဗဗွဲကဵု အခိုက်အလိုက်မန်ရ။

## ရာဇဝင်ဗွဲခမၞန်
ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန် နွံကၠုင် ရာဇဝင်ဇြိုဟ်နက် နူခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ၊ ဟံသာဝတဳ တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်လက်ကရဴဏအ်ရ။
* **ခေတ်ရာမည:** သံဃာမန်တအ် နွံကဵု သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဇကုအပိုင် မဒုင်သဇိုင်ကု ဝိနယ ကေုာံ အဝဵုသၟိင်မန်။
* **ခေတ်ဗၟာအုပ်ဓုပ်:** သံဃာမန်တအ် ဒးဒုင်ဘဲ ပရေင်ဗဟဵုစွံ (Centralization) နူအလဵုအသဳဗၟာ၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဂကောံသံဃာမန်တအ် ဒးဂစာန်ထိင်ဒဝ် အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဇကု (ဥပမာ - နကဵုဂိုဏ်မဟာယျေန်)။

## သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ခေတ်တၟိ
ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန် ပါ်ခြာဂွံ ဗီုဏအ်ရ -
၁. **ဂကောံဂိုဏ်ဂမၠိုင်:** ဂိုဏ်မဟာယျေန် (Mahanayaka) ကေုာံ ဂိုဏ်သုဓမ္မ မဒှ်ဂိုဏ်အဓိက ပ္ဍဲဒေသတွဲဝါန်မန်။
၂. **သၞောတ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ:** သၞောတ်မရုဲစှ် ညးမနွံဝှ် ကေုာံ ပညာ သွက်ဂွံအုပ်ဓုပ် သံဃာ ပ္ဍဲကွာန် ကေုာံ ပွိုင်ဍုင်။
၃. **ဂကောံသံဃာဓိပတိ:** ဂကောံသံဃာမန် အလုံဒေသမန် မထိင်ဒဝ် ပရေင်သာသနာ ကေုာံ လိက်ပတ်။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာ
သွက်သုတေသီ (ဥပမာ - Aue Nai မလ္ၚတ် သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ပ္ဍဲ RILCA) မ္ဂး က္ဍိုပ်လိက်ဏအ် ကိစ္စဇၞော်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ သုတေသီတအ် စကာနဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ် (Theoretical Analysis) မပ္တံကဵု -
* **Religious Legitimacy:** ဗီုပြင် သံဃာမန်တအ် မကေတ်အဝဵု နူကဵုဝိနယ ကေုာံ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ဂကူမန်။
* **State Intervention:** ဗီုပြင် အလဵုအသဳ (State) မလုပ်ပထုဲ ပ္ဍဲပရေင်အုပ်ဓုပ် သံဃာမန်။
* **Mon Identity:** ဗီုပြင် ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာ မရီုဗင် ထိင်ဒဝ် အခိုက်အလိုက်ယေန်သၞာင်မန်။

## နိဿဲ
* ရာဇဝင်သာသနာမန်၊ နာဲပါန်သာ။
* သုတေသန ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာမန်၊ ARLAWKA (Aue Nai).
ခေတ်ရာမည

**ခေတ်ရာမည** (အင်္ဂလိက်: *Ramanya Era / Period*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အခိင်ကာလ ရာဇဝင်မန် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဒေသဍုင်မန် (ရာမညဒေသ) မနွံကဵု အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဇကုအပိုင်ရ။ ရာမညဒေသဝွံ ဒှ်ဒၞာဲတိုက်ခဳ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ သာသနာ ဂကူမန် မဇၞော်ပၟဝ်တိုန် နူခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်ဟံသာဝတဳ ရ။

## ရာမညဒေသ ၃ စှော် ၜါ
ပ္ဍဲခေတ်ရာမညဂှ် ပါ်ခြာလဝ် ဒေသအဓိက ၃ ဒၞာဲ မဒှ် "ရာမည ၃ တိုင်" ရ။
# **ဍုင်မတ္တမ (Mottama):** ဒေသမပ္တံကဵု ၃၂ ဍုင်။
# **ဍုင်ဟံသာဝတဳ (Pegu/Bago):** ဒေသမပ္တံကဵု ၃၂ ဍုင်။
# **ဍုင်ဖာသိမ် (Bassein):** ဒေသမပ္တံကဵု ၃၂ ဍုင်။
(သီုဖအိုတ် ဒှ်အာ ရာမညဒေသ ၉၆ ဍုင် ရ။)

## ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သာသနာ
ပ္ဍဲခေတ်ရာမညဝွံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သာသနာ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်။
* **အဝဵုသၟိင်:** သၟိင်မန်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်၊ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ) အုပ်ဓုပ်ဍုင် နကဵုဓမ္မသတ် ကေုာံ ဝိနယ။
* **ပရေင်အုပ်ဓုပ်သံဃာ:** သံဃာမန် ပ္ဍဲခေတ်ရာမညဂှ် နွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ပရိယတ္တိ သၠုင်တဴ ဗွဲမလောန်။ သၞောတ်အုပ်ဓုပ်သံဃာဂှ် ဒုင်သဇိုင်ကု ဂိုဏ်မဟာယျေန် ကေုာံ ဂိုဏ်သုဓမ္မ မက္တုဲဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ်လက်ကရဴရ။

## သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ကေုာံ ခေတ်ရာမည
သွက်သုတေသဳ (ဥပမာ - Aue Nai မလ္ၚတ် သုတေသနယေန်သၞာင်နှဴ ပ္ဍဲ RILCA) မ္ဂး "ခေတ်ရာမည" ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲသဇိုင် သွက်ဂွံလ္ၚတ် -
* **Political Legitimacy:** ဗီုပြင် သၟိင်မန်တအ် မကေတ် အဝဵုအုပ်ဓုပ် နကဵုပရေင်ထံက်ပင် သာသနာ။
* **Mon Identity:** ဗီုပြင် ယေန်သၞာင်မန် မတန်ကြန်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသရာမည ၜါဒှ်ဘဲအန္တရာယ် နူမ္ၚး။
* **State and Sangha:** ဆက်စပ်အကြာ အလဵုအသဳ ကေုာံ သံဃာ ပ္ဍဲခေတ်ရာမည မဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် ကုခေတ်တၟိ။

## နိဿဲ
* ရာဇဝင်မန်၊ နာဲပါန်သာ။
* သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ရာဇဝင်၊ နာဲဖေသိင်။
* Ramanya Desa History, Mon Culture and Literature Association.
ဂေါတမ

**ကျာ်တြဲဂေါတမ** (အၚ်္ဂလိက်: *Gautama Buddha*) ဝွံ ဒှ်ညးမခၞံဗဒှ် ကေုာံ တမ်မူလ သာသနာဗုဒ္ဓ ရ။  ညးဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲကဵု အိန္ဒိယသက္ကုတိုက် (Indian subcontinent) လ္ပာ်ဗၟံက် ၜိုတ်အကြာ ဘဳသဳ (၆) ကေုာံ ဘဳသဳ (၄) ဗွဝ်ကၠံရ။ ကျာ်တြဲဂေါတမဝွံ ဒှ်အ္စာသၠးပွး (Teacher) မွဲဇကု မဗ္တောန်ကဵု နဲကဲ သွက်ဂွံတြုံတြးနူဒဒိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴ သွက်ဂွံစိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ။

ဗွဲကိုပ်ကၠာ ညးဝွံ ဒှ်ကုမ္မာ သိဒ္ဓတ္ထ (Siddhartha) နူကဵုဂကူသာကျိယတုဲ ကြဴနူမညာတ်ကေတ် နိမိတ်ပန် (ဗျု၊ နာ၊ ဂစိုတ်၊ ရဟတ်) ဂှ်တုဲ သၠးကၠေံ ကာမသုခ တိတ်ပ္ဍဲဂြိုပ် သွက်ဂွံဂၠာဲဓရ်တြုံတြးရ။  ကြဴနူမပၟဝ်ဓရ်တုဲ ဂြၚ်ဗိုတ်ကေတ် ဓရ်သဗ္ဗညုတညာဏ် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဗောဓိရ။ ကျာ်တြဲဂေါတမဝွံ ဒှ်ညးမဟီုတွံကဵု ဓရ်သစ္စပန် (Four Noble Truths) ကေုာံ မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံ (Eightfold Path) မဒှ်သ္ဇိုၚ် သာသနာဗုဒ္ဓ ပ္ဍဲကဵုခေတ်လၟုဟ်ရ။

## ဝင်
### Birth and Early Life
ကျာ်တြဲဂေါတမဝွံ သၠးဂဗ္ဘ ပ္ဍဲကဵုဥဒျာန်လုမ္ဗိနဳ (Lumbini) မနွံအကြာ နိဂြောဓါရာံ ကဵု ဒေဝဒဟ ရ။  မအံက်ညးဂှ် သၟိၚ်သုဒ္ဓေါဒန မဒှ်သၟိၚ်မအုပ်ဓုပ် ဍုၚ်ကပ္ပဳလဝှ် တုဲ မိအံက်ညးဂှ် ဂၞကျာ်သဳရိမဟာမာယာ ရ။ ကြဴနူသၠးဂဗ္ဘတုဲ ထပှ်တ္ၚဲ မိအံက်ညး စုတိအာတုဲ မိနော် မိမဟာပဇာပတိဂေါတမဳ ဟေၚ် ဒှ်ညးမလွဳလွါကၠုၚ်ရ။

### Renunciation and Enlightenment
ကာလမကလိဂွံ အာယုဒ္စံါ (၂၉) သၞာံ၊ သိဒ္ဓတ္ထကုမ္မာ သၠးကၠေံ ဂၞကျာ်ယသောဓရာ ကေုာံ ကောန်တြုံရာဟုလတုဲ တိတ်အာပၟဝ်ဓရ်ရ။  ကိုပ်ကၠာအိုတ် ညးလ္ၚတ်ကေတ် နဲကဲသမထ နူကဵုအ္စာ အဠာရကာလာမ ကေုာံ ဥဒ္ဒကရာမပုတ္တ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးပၟဝ်ဓရ် ဒုက္ကရစရိယ ၜိုတ် (၆) သၞာံတုဲ ညာတ်ကေတ် မဇ္ဈိမပဋိပဒါ (ဂၠံၚ်တရဴအဒေါဝ်) ဟေၚ် ဒှ်ဂၠံၚ်တရဴဍာံတုဲ ပ္ဍဲအာယုဒ္စံါ (၃၅) သၞာံ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဗပေၚ်ဂိတုပသာ်ဂှ် ဂြၚ်ဗိုတ်ကေတ် ဓရ်သဗ္ဗညုတညာဏ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂယာ ရ။

## Core Principles
ကျာ်တြဲဂေါတမ ဝေတ်ဗ္တောန်ကဵု ဓရ်သဘာဝဂမၠိုၚ် မနွံသ္ဇိုၚ်အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

### Four Noble Truths (ဓရ်သစ္စပန်)
# **ဒုက္ခသစ္စ**: ဒဒိုက်မနွံဇေတ်။
# **သမုဒယသစ္စ**: ဟိုတ်ဒဒိုက်ဂွံကတဵုဒှ် (လောဘ/တဏှာ)။
# **နိရောဓသစ္စ**: ဒၞာဲဒဒိုက်မအိုတ် (နိဗ္ဗာန်)။
# **မဂ္ဂသစ္စ**: ဂၠံၚ်တရဴ သွက်ဂွံအာစိုပ် ဒၞာဲဒဒိုက်မအိုတ်။

### မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံ
မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံဝွံ ပါ်ကေတ်လဝ် နကဵု သိက္ခာပိ သာ်ရ:
* **ပညာ (Wisdom)**: သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ။
* **သဳလ (Ethical Conduct)**: သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇဳဝ။
* **သမာဓိ (Concentration)**: သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ။

## Ministry and Legacy
ကြဴနူဂြၚ်ဗိုတ်ဓရ်တုဲ ကျာ်တြဲဂေါတမ တွံဓရ် ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ် ကုပဉ္စဝဂ္ဂဳ (၅) ဇကု ပ္ဍဲဂြိုပ်မိဂဒါဝိုန်ရ။  ကျာ်တြဲဂေါတမ တွံဓရ်အလုံမွဲအာယုဒ္စံါ (၄၅) ဝှ်တုဲ သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲအာယုဒ္စံါ (၈၀) ပ္ဍဲဍုၚ်ကုသိနာဂဵု ရ။ သာသနာကျာ်တြဲဝွံ ပြးဇးအာ အလုံဂၠးတိတုဲ ဒှ်သာသနာဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဝွံရ။

## ဗှ်လ္ၚတ်ကေတ်
* သာသနာဗုဒ္ဓ
* ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်
* ပိဋကတ်ပိ
* နိဗ္ဗာန်

## နိဿဲ

## External links
* Access to Insight: Readings in Theravada Buddhism
* BuddhaNet: Buddhist Education and Information