open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သဳဟဝရ၊ဘဒ္ဒန္တ

တၠဂုဏ်အ္စာ သဳဟဝရ ဇာတိကွာန်တၟိ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ် ဝွံ ဒှ်တၠဂုဏ်အ္စာ ဘာရုၚ်ဒါန် ဍုၚ်လၟိုၚ်၊ ဒှ်ညးမကလိဂွံ ဗြးမဟိမု (သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ) နူသၞာံ ၁၃၆၈ ရ။

## ပထမအဝဲ
မာံသိုက်လှိၚ် အလံၚ်တၠဂုဏ်အ္စာ သဳဟဝရ ဝွံ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၅၀ သၞာံ၊ ဂိတု ဒ္ဂိုန် (၄) မံက်၊ တ္ၚဲသိုက်ဂှ် (June 17, 1988) ဒှ်အခိၚ်ညာတ်မုက်မိ သၠးဂဝ်ဂၞဴ ပဋိသန္ဓိရ။ မိမၞုံယၟု မိစောမူ၊ မမၞုံယၟု နာဲအံၚ်ဇၞး မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဂကောံကၟိန် အိန်ထံၚ်ဂှ် ကောဒေံ နွံမသုန်တၠရ။   

၁။ မိဝေါ်  

၂။ နာဲအောၚ်သန်း   

၃။ မိဂျဳ  

၄။ မိကောန်ဗြဴ  

၅။ မာံသိုက်လှိၚ်  

တၠဂုဏ်ဝွံ ဒှ်ညးဍောတ်အိုတ်ရ။  

စိုပ်အဝဲ (၆) သၞာံ ၊ မံၚ်ဘာအလဵုသဳ စဵုကဵု (၈) သၞာံ၊ ကလိဂွံ (၂) တန်တုဲ၊ နူဂှ် မံၚ်ဘာလကျာ် ပ္ဍဲဘာကွာန်တၟိ ကွာန်တၟိကုန်ဗဴ ကတ်လိက်မန် ရေၚ်တၠုၚ် တၠဂုဏ်ဂုဏ်အ္စာ (ကော်) ဂုဏ်ဟာန် ပွိုၚ် ၂ သၞာံပြၚ်ၚ်တုဲ၊ နူဂှ် ဆက်တိုန် ဘာမန်လၟိုန် ပရေၚ်ကတ်ပညာကောန်ဂကူမန် ကဆံၚ်မသုန်တန် ပွိုၚ်ၜိုတ်မသုန်ဂိတုရ။  

## အဝဲသာမဏဳ၊ အဝဲသ္ပခမဳ
နူဂှ် သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၈ သၞာံ၊ ဂိတုဝှ် (၁၃) မံက်ဂှ် အာစိုပ်ဒဒှ်သာမဏဳ ပ္ဍဲဇရေၚ်အ္စာ ဥပ္ပဇျာဲ ဘဒ္ဒန္တတိဿ၊ ဘာကွာန်တၟိ၊ ကွာန်တၟိကုန်ဗဴရ။ တၠဂုဏ် အ္စာမေဓာနန္ဒ ဘာရုၚ်ဒါန် ဍုၚ်လၟိုၚ်ဂှ် ညးကော်နၚ် ဘာရုၚ်ဒါန် ဍုၚ်လၟိုၚ် တုဲ ကတ်ပညာသဇိုၚ်မူလ။ 

မိမ သ္ပဒကာတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၀ သၞာံ ဂိတုဒ္ဂိုန် ၈ မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴဗ္တိ အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳ အ္စာဥပ္ပဇျာဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ အိန္ဒက၊ အ္စာကံ တၠဂုဏ်အ္စာ မေဓာနန္ဒ ပ္ဍဲခဏ္ဍသီ - ဍုၚ်လၟိုၚ်၊ ပ္ဍဲတိုက်ပရိယတ္တိ ဘာရုၚ်ဒါန် ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။  

## တရဴကတ်ပညာ သဇိုၚ်ပရိယတ် (ပထမပြန်)
ပ္ဍဲဇရေၚ်တၠဂုဏ်အ္စာသြဘာသ (မဟာဂန္တဝါစက ပဏ္ဍိတ) လၟုဟ်ညးနွံပိုန် ဘာရုၚ်ဒါန်၊ ဍုၚ်လၟိုၚ် နဒဒှ်အ္စာတၠ (ဂကောံဂိုဏ်မြာၚ်) ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ် သၟဝ်ကျာ ကီု၊ တၠဂုဏ်အ္စာ မေဓာနန္ဒ (ကော်) ဂုဏ်အ္စာဂြု ကီု၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ကောကဏ္ဍည (လၟုဟ်ညးသ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာမဏိဝဇိရ၊ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ ကောကဏ္ဍည (လၟုဟ်ညးသ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာမဏိဝဇိရ -ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကီု ဂွံသုၚ်ရှ်ပညာတုဲ၊  

စိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ်   

* အံၚ်တန်မူလ (၁၃၆၂)  
* အံၚ်တန်ဍောတ် (၁၃၆၃)  
* အံၚ်တန်ဒေါဝ် (၁၃၆၄)  
* အံၚ်တန်ဇၞော် (၁၃၆၅) ပ္ဍဲတိုက်ပရိယတ္တိဘာရုၚ်ဒါန် ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။   

သ္ဇိုၚ်ပရိယတ္တိ ၄ တန်ဂှ် အံၚ်ဇၞးအာတုဲ- 

## တရဴကတ်ပညာ ဓမ္မာစရိယ
ပြံၚ်စိုပ်အာ ဘာဗိုလ်လ္ၚီ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ ဂှ် ကတ်တန်ဓမ္မာစရိယ ပ္ဍဲဇရေၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တကေသရ (ဒုတိယ အကျဝ်) အဂ္ဂမဟာဝါစက ပဏ္ဍိတ၊ 

* ၁၃၆၆ ဂှ် ဂွံအံၚ်ဇၞးပြကိုဟ်သုတ်၊  
* ၁၃၆၇ ဂှ် အံၚ်ဇၞး ပြကိုဟ် ပါရာဇိကဏ်  
* ၁၃၆၈ ဂှ် အံၚ်ဇၞး ပြကိုဟ်ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ တုဲ ပြကိုဟ်ပိကၞပ် အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲဂကောံ အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၃၇၁ ဂှ် အံၚ်ဇၞးကေတ် တန်ဓမ္မာစရိယ ပ္ဍဲဂကောံ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယကၠောန်ဗဒှ်ရ။   

## တရဴကတ်ပညာ ပါဠိပါရဂူ
၁၃၇၀ သၞာံဂှ် ပြံၚ်စိုပ် တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာသဒ္ဓမ္မဓဇ ကွာန်မုဟ်ဒဵုတုဲ ကတ်ပညာတန်ပါဠိပါရဂူ ပွိၚ် ၂ သၞာံတုဲ က္လေၚ်စဴကၠုၚ် ဌာန်သုၚ်ရှ်ပညာ ပညာပရိယတ္တိ - တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာရုၚ်ဒါန် ဍုၚ်လၟိုၚ်တုဲ ဖျေံပ္တန်လိက်ပရိယတ္တိရ။

## ရေၚ်တၠုၚ် သဇိုၚ်ဝန် သာသနာ
တၠဂုဏ်အ္စာ သဳဟဝရ  ပ္ဍဲ ၁၃၇၂ သၞာံဂှ် က္ညစဴကၠုၚ် နူကွာန်မုဟ်ဒဵု ရာမညနိကာယ တိုက်ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မဓဇတုဲ ဘိုၚ်ဖျေံကၠုၚ် လိက်ကီုရ။

စပ္တံနူသၞာံ ၁၃၇၂ စဖျေံလိက် ကေတ်လျိုၚ် အ္စာလိက်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၃၇၄ ပွိုၚ် ၃ သၞာံ နဒဒှ်အလန်ပထမ ပွိုၚ် ၃ သၞာံ ပ္တိုန်ဖျေံလိက်ရ။ အခါ စိုပ် ၁၃၇၈ သၞာံ ကလေၚ်စဴကၠုင် ထပ်ဖျေံပ္တိုန်လိက် အလန်ဒုတိယ စဵုကဵုလၟုဟ်ဏီဖိုဟ်ရ။ 

## လိက်ပရေၚ်မချူဂမၠိုၚ်
၁။ ပဠေဝ်စိုတ်မာန်မှ ဂွံစိုပ်နိဗ္ဗာန် (သဳဟဝရ)

၂။ စေတနာနွံမ္ဂးဒှ်ဒါန (သဳဟ) 

၃။ အပ္ပမာဒ (နာဲသဳဟ) 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ခမဳဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုင်
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်

ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် ဝၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုမ္ပိ မုခ်လိက်နူ (၁၂) စဵုစိုပ်မုခ်လိက် (၃၄) တေံ ဟီုတွံလဝ် (ပၟိက်လိက်တၟအ်ကလျာဏဳ) သက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် (၂၃၆) သၞာံ၊ ခမဳပ္တန်သာသနာ (၅) ဇကု 

# သောဏထေရ် 
# ဥတ္တရထေရ် 
# အနုရုဒ္ဓထေရ်၊ 
# သောမယထေရ် 
# တိဿဂုတ္တထေရ် 
ကညစိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံဏအ်ကၠာအိုတ်ရောၚ်။ 

ပ္ဍဲကာ ဗပိန်ကၠေံကလော်ဍာ်ဂမၠိုၚ်တုဲဂှ် မှာထေရ်ဂမၠိုၚ် တွံပၟိၚ်ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ ကုပရိသာတ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲလအိတ်သုတ်ဂှ် မၞိဟ်တြဴလဟုတ် (၆၀၀၀၀) ဂွံတီဓရ်ရ။ မၞိဟ်တြုံ (၃၅၀၀) သ္ပခမဳတုဲ မၞိဟ်ဗြဴ (၁၅၀၀) သ္ပခမဳဗြဴအိုတ်ရ၊ သ္ပတမ်နူဂှ်တုဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗျာပ်တြးအာ အလုံဒေသမန် သုဝဏ္ဏဘုံ (သီုဍုၚ်ဗမံက်၊ ဍုၚ်ပလိုတ်ရောၚ်)။ 

မှာထေရ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ကညစိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံတုဲ ကိစ္စသၟိဒ်သီ၊ ကိစ္စဗှ်ပယျၚ်၊ ကိစ္စဖျေံပ္တိုန်ပရိယတ် ပဋိကတ် အတိုၚ်မူသံဂါယန တတိယတအ်ဂှ် ရၚ်တၠုၚ်တဴ ဗွဲမပြဟ်ပြေဟ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကောန်ရာမည သုဝဏ္ဏဘုံဂမၠိုၚ် ဂိုၚ်ကေတ်ပါဠိပိဋကတ် စိုပ်ကၞောတ်တုဲ ပံၚ်ပ္ကောမ်ဖ္ဍောတ်သှ်ဇျာယ် ညံၚ်ရဴ သဂံါယနမွဲကီု-  

## အလန်ပထမ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ (၂၃၆) သၞာံဂှ် သ္ပတမ်တုဲ ပ္တိုန်သံဂါယန ပထမ သၟတ်ပ္ဍဲရာမညဒေသ ဍုၚ်သဓီု၊ ဘာကေလာသဝွံရောၚ်။

"အာဂတနူဏအ် ကၠံသၞာံမွဲဝါ ပံၚ်ပ္ကောမ်တုဲ ဖ္ဍောတ်ပ္တိုန်သံဂါယနသၟတ်ရောၚ်" သာ်ဝွံ စွံလဝ် ကတိကဝတ်ရ။

## အလန်ဒုတိယ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် ၃၃၆ သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ဒုတိယမှာထေရ်သောဘိတ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ကာလဝဏ္ဏရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။

## အလန်တတိယ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် ၄၃၆ သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန တတိယ မှာထေရ်သူရိယဂုတ္တ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် မဟာသာလရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။

## မရနုက်ကဵု (၄) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် ၅၃၆ သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန စတုတ္ထ မှာထေရ်သောမဒတ္တ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် အနုဝရရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။

## မရနုက်ကဵု (၅) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ အာစိုပ် (၆၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ပဉ္စမ မှာထေရ်မနတိဿ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ယုဂန္ဓရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။

## မရနုက်ကဵု (၆) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် (၇၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယနဆဋ္ဌ မှာထေရ်သောပါက ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် သာဓုရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။

## မရနုက်ကဵု (၇) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် (၈၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန သတ္တမ မှာထေရ်ဒုတိယ သောပါက ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် အသက္ကရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။

## မရနုက်ကဵု (၈) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ အာစိုပ် (၉၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယနအဋ္ဌမ မှာထေရ်အနောမဒဿဳ၊ လ္ၚဵုဟီုမှာထေရ်ရေဝတ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် သဳလရာဇာဒှ်ဒကာရ။ 

## မရနုက်ကဵု (၉) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ အာစိုပ် (၁၀၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန နဝမ မှာထေရ်အဓိသဳလ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ဗလိကရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။ 

## မရနုက်ကဵု (၁၀) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ အာစိုပ် (၁၁၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ဒသမ မှာထေရ်ပြဏဒဿဳ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ဒေဝရာဇာ (ဝါ) သိနၚ်္ဂါ ဒှ်ဒကာရ။ 

## မရနုက်ကဵု (၁၁) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် (၁၂၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ဨကာဒသမ မှာထေရ်သဳလဗုဒ္ဓိ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ကုသရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။

## မရနုက်ကဵု (၁၂) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် ၁၃၃၆ သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ဒွါဒသမှာထေရ်မဟာကလာ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ဗန္ဓရာဇာ ဒှ်ဒကာ သံဂါယန စှ်ၜါတန်ဝွံရောၚ်။ 

တသ္မာကရဏာ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပိုယ်ဒကာကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဥပ္ပတြုံဗြဴ ညးမနွံကဵုဓရ်သဒ္ဓါတအ်ဂှ် တၞဟ်နသာသနာကျာ်တြဲနာဲညး ဂွံအးဇ္ၚး ဂွံတန်ကြန် ဂွံဗျာပ်တြးအာ လုကဴကာလ အဓါန်မဂၠိၚ်သ္ၚောဲ နကဵုစိုတ်ပရဲသမ္မာ စွံဏာဓရ်သဒ္ဓါ လလဴဖျုၚ်လဝ်စေတနာ ဗွဲမဒးရးတုဲ 

သာသနာပိတန် မတွံဂး ပရိယတ္တိသာသနာ၊ ပဋိပတ္တိသာသနာ၊ ပဋိဝေဓသာသနာ - ညံၚ်ဂွံဇၞော်မောဝ် တဴတက်ဂဵုလဟဵု ရာၚ်ဆာဲတိုန်အာ ပ္ဍဲအခါအနာဂတ်ဂတ ညံၚ်ရဴလျးဂိတု၊ လျးတ္ၚဲမာန်ဂှ် သြဝ် ပ္တိတ်ဇြဟတ်ဗိုၚ်ရီုဗၚ် ထ္ၜးလဘာ်အာ သာသနာကျာ်တြဲ ညဳညဳသာသာ သီုညးဖအိုတ် ညိကၠာရ မိဂ္ဂး။
သြ

**သြ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုဒစိတ်ရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်သြဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်သြ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+သြ=ကော)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+သြ=ဂေါ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်သြ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (ော)(သွေမွဲကၞာတဲ) သွေမွဲဂှ် စွံဂတဗျည်တုဲ ကၞာတဲဂှ် စွံလက္ကရဴဗျည်ရ။။

## ဝင်

အက္ခရ် "သြ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ
သၞေဝ် ဍုၚ်မန်

## သၞေဝ် Vegetables

### ဂဥုဲခၞေက် မစုတ်ပ္ဍဲ စၞစ Fresh herbs and spices

## နိဿဲ
သွာ၊ တၞံ

**သွာ** (, white water lily, white water rose or white nenuphar)ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံ မတိုန်ပ္ဍဲဍာ်ပတေက် မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံဂကူ Nymphaeaceae  တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူအဖရိသၟဝ်ကျာ၊ အာရှဒေသဂမ္တဴ၊ ကေုာံ ဥရောပ ကေုာံ အာရှဒေသဂမ္တဴဂမၠိုင်၊၊

## လက်သန်
တၞံသွာဂှ် မတိုန်ပ္ဍဲဍာ်ပတေက် မၞုံကဵုဇမျိုဟ် အကြာ ၃၀-၁၅၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၁၂-၅၉ ၝောအ်တဲ) ဗွဲမဂၠိုင် မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍာ်ကၟာ ဍာ်လှာတအ်ရ၊၊ 
တၞးဍေဟ်ဂှ် ဇမၞော်နွံစဵုကဵု ၃၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၁၂ ၝောအ်တဲ) ဗွဲလၞင်၊ တဝ်သွာဂှ် စဵုကဵု ၁၅၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၅၉ ၝောအ်တဲ) သၠုင်မာန်ရ၊၊ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု အသာ်ဗုတုဲ အပ္ဍဲဍောင်ဂှ် နွံကဵုကသော်သောဲသောဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ The flowers are white and they have many small stamens inside.

## ဂမ္စာဲ ကေုာံ ဒၞာဲမတိုန်
တၞံသွာဂှ် အလုံမွဲယူရောပ် ကေုာံ ဒေသအဖရိကသၟဝ်ကျာ၊ လဒေါဝ်ဗၟံက် ပ္ဍဲဍုင်ပတေက်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုအဖရိကဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ
Algeria, Morocco ကဵု Tunisia၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴအာရှဂှ် Armenia, Azerbaijan, Siberia,Iran, Iraq, Israel ကေုာံ  and Turkey တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴဍုက်ကေက်အာရှ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ တွဵုရးဇမ္မု (Jammu) ကေုာံ ပ္ဍဲယူရောပ်မ္ဂး Belarus, Estonia, Latvia, Lithuania, Moldova, Russian Federation, Ukraine, Austria, Belgium, Czech Republic, Germany, Hungary, Netherlands, Poland, Slovakia, Switzerland, Denmark, Finland,Ireland, Norway, Sweden, United Kingdom, Albania, Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Greece, Italy, Montenegro, North Macedonia, Romania, Serbia, Slovenia, France, Portugal ကဵု Spain

## Phytochemistry
ပ္ဍဲကဵုသွာဂှ် နွံကဵုဓါတ် the active alkaloids nupharine ကေုာံ and nymphaeine, and is a sedative and an aphrodisiac/anaphrodisiac depending on sources. တၞံသွာ၊ ပ္ကဴကီု သီုကဵုရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲရ၊၊ ညးကၠာတေအ် သုင်စောဲ Alcohol တုဲ ပတိတ်ဓါတ် the active alkaloids, and it also boosts the sedative effects. The root of the plant was used by monks and nuns for hundreds of years as an anaphrodisiac, being crushed and mixed with wine. In the earliest printed medical textbooks, authors  maintained this use, though warning against consuming large and frequent doses.


Nymphaea alba 1.JPG|caption1=White Waterlily (*Nymphaea alba*), Neptune, Romania 
Nymphaea alba at Zala river.jpg|caption2=*Nymphaea alba* from the estuary of the Zala River, Hungary 
Eriksbergnäckrosor.jpg|caption3=The red version, Färsksjön, Blekinge, Sweden 


## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပ္ကဴဂမၠိုၚ်
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒစတုတ္ထ

## သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒစတုတ္ထ - ကွေတ်မဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုပန်
**၃၄။** ပ္ဍဲဝါဒ စတုတ္ထတုန် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ်ကဵု မုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ဂှ်ရော -

ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲလောကဝွံ ခမဳလ္ၚဵုကီု ဗဗၞးလ္ၚဵုကီု မၞုံအလေံ လေပ်ချပ်ရ၊ မၞုံအလေံစမ်ၜတ်ရ၊ ညးဂှ် ချပ်ကေတ်တၞဟ်ဟ်တုဲ စမ်ၜတ်စၚ်ခြၚ်တုဲ အတိုၚ်ဇကုထေၚ်ဂှ် သ္ဂးတဴရဴသာ်ဝွံရ။

"အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်ရ၊ သတန်ရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴ အထောဋ်ဒဵုရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴတိုၚ်တြၚ် မဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာ (နူမွဲဘဝ ကဵုမွဲဘဝ) အိုတ်ရ၊ ဒးဂေတ်ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါအိုတ်ရ၊ စုတိချိုတ်အိုတ်ရ၊ ဒးကတဵုဒှ် အိုတ်ရ၊ (အတ္တကဵု လောကဂှ်) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵုအရာမဗိုန် မၞုံပြာကတ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟေၚ်ရောၚ် " ရဴဝွံ သ္ဂးတဴရ။ 

ယွံခမဳတအ် ဣဝွံဂှ် ဟိုတ်စတုတ္ထရောၚ်၊ သ္ပဟိုတ်ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ် ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။ (၄)

**၃၅။** ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။

ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု မၞုံကဵုကွေတ်မဗိုန်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်မ္ဂး နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူဝွံကီု ပၞောဝ်ကဵု(ပန်ဂကူ) ဂမၠိုၚ်ဂှ် နကဵုဟိုတ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂကူကီု ပညပ်တဴအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်မွဲသအာၚ် မသအာၚ်နူ (ပန်ဂကူ) ဂမၠိုၚ်ဝွံ ဟွံမွဲရ။ 

**၃၆။** ယွံခမဳတအ် ကွေတ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ "စောဲလာံဂိုၚ်ကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး ဇွိတ်သပေါတ် ဗွဲမမှာရာ ရဴဝွံမ္ဂး မၞုံကဵုလအာဂတိ ရဴဝွံအိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုပရလိုက် ရဴဝွံအိုတ်ရ" ရဴဝွံ တၠဳမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲ တီတဴ (ကွေတ်ပန်ဂကူ)ဂှ်ရ။  

တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် (ကွေတ်ပန်ဂကူ) ဂှ်လေဝ် တီတဴရ။ ဓရ်မပြဲ လောန်ဗွဲတၟေၚ် လတူနူဂှ်လေဝ် တီတဴရ၊ (ဓရ်မပြဲလောန် ဗွဲတၟေၚ်လတူနူ)ဂှ် ၜိုန်တီကီုလေဝ် ဟွံဇွိတ် သပေါတ် ဗွဲမမှာရာရ၊ ဟိုတ်ဟွံဇွိတ်သပေါတ် ဗွဲမမှာရာဂှ်ရ (တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ)ဂှ် အလဵုဇကုဟေၚ် တီတဴနိဗ္ဗာန်ရ။  

ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟိုတ်ဝေဒနာဂမၠိုၚ် ကတဵုဒှ်ကီု ဟိုတ်ပၠိုတ်ကီု အရာထေက်ကဵုသာယျေန်ကီု ဒုသ်ကီု အရာတိတ်ဗၠး (နူဝေဒနာဂမၠိုၚ်)ကီု တီတဴ အတိုၚ်မဍာံစၟတ်တုဲ ဟွံစောဲလာံကဵု (မမိက်ကဵုမွဲမွဲ)တုဲ တိတ်ဗၠးအာရ။  

၃၇။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ယြဴဓရ်ဂမၠိုၚ် သ္ပကေတ်ဇၞောဝ်မတ် နကဵုဉာဏ်တၟေၚ် အလဵုဇကုတုဲ ဟီုတွံရ၊ ဂုဏ်တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဍာံစၟတ်ဂှ် မိက်ဂွံဟီုသ္ဂးတဴ ဗွဲမဍာံစၟတ်မ္ဂး ယြဴနဓရ်ဂမၠိုၚ် ဒးဟီုသ္ဂးအိုတ်ရ၊ ဓရ်ဂမၠိုၚ် မဇြိုဟ်နက် မဇြိုၚ်ကဵုညာတ်မာန် မဇြိုၚ်ကဵုတီမာန် မၜိုဟ်လလမ် မပြဲ မဟွံအာစိုပ်နပွမချပ်ကေတ် မဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် တၠပညာတအ်ဟေၚ် မတီကေတ်မာန်ဂှ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်ဝွံဟေၚ်ရောၚ်။
သၞေဝ်ကၟောတ်

**သၞေဝ်ကၟောတ်/ သၞေဝ်ကမောတ်** (, Burmese; ကညို့, Thai; ต้นแพงพวยน้ำ) နကဵုယၟု သိပ္ပံ Ludwigia adscendens ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံမၞုံကဵုပ္ကဴ မလုပ်လၟိဟ် ဂကူတၞံ evening primrose မွဲရ၊၊ သၞေဝ်ကၟောတ်ဂှ် မဒှ်တၞံမတိုန် ပ္ဍဲတိထၞေက် ပ္ဍဲရးအာရှ ကေုာံ အဖရိက၊ အဝ်သတြေလျာကီုလေဝ် တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ အမေရိကသၠုင်ကျာ၊၊

သၞေဝ်ကၟောတ်ဂှ် ဒှ်တၞံဇမၠိင်အာယုက် မခတဝ်ဒၟံင်လတူဍာ် နကဵုဗောအ်ဍေဟ် အသာ်ဗုတုဲ လာံခတဝ်ဒၟံင် လတူဍာ်လဝ်ဂွံ လာံအာလတူ တိထၞေက်လေဝ်ဂွံရ၊၊ တၞံသၞေဝ်ကၟောတ်ဂှ် နွံဗီုပြင် (elliptic blades) တၟာဇမၠိင် 0.4–7&nbsp;cm အနာံ 0.7–3&nbsp;cm တဝ်တၞးဍေဟ်ဂှ် နွံအကြာ 0.5–1.0&nbsp;cm၊၊ ပကဴအသာ်ဗုတၟးတၟး မွဲမွဲဍောင် တိတ်ပ္ဍဲတဝ်ၝောအ် (axils) တုဲ ဇၟာပ်ဍောင်ဂှ် နွံကဵု ၅ sepal၊ ၅ ကထိုက် (petal) တုဲ နွံ ၁၀ ကသဝ် (stamen)ရ၊၊

## လွပ်
သၞေဝ်ကၟောတ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် သၞေဝ်မွဲတုဲ စဂျိုင်င်လေဝ်ဂွံ၊ ကဵုဓါတ်ဂမ္တဴတုဲ စလေဝ်ဂွံရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဂကူမန်တအ် ပေက်စ ကဵု ဍုန်စသွဂၠိုင်ရ၊၊ 

တၞံသၞေဝ်ကၟောတ်ဂှ် ညးဍုန်ပ္တိတ်ဍာ်တုဲ ညးပဂဥုဲ လွဳယဲ ဗုင်ဂိ (dysentery)၊ ဖျေဟ်ဂမ္တဴ (fever)၊ ယဲခဍက် (cough) ကေုာံ ယဲမတ်ဂိ (ophthalmia)


File:Ludwigia adscendens.JPG
File:Ludwigia adscendens-4-bsi-yercaud-salem-India.jpg


## References
ဟဝ်ကၠိုင်၊ ဂစေံ

thumb|ဟဝ်ကၠိုင်ထဝ် (Golden eagle)
**ဂစေံဟဝ်ကၠိုင်** (, Burmese; ဝံလိုငှက်) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ သရာဲ (birds of prey) မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲတၞောဝ်ဂကူ အစ္စိပိတြိဒါဲ (Accipitridae) မွဲရ၊၊ ဂစေံဟဝ်ကၠိုင်ဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူတုဲ မွဲဂကူကဵုမွဲဂကူ သီုဖအိုတ်ဂှ် ဗဳဇဟွံကြပ် ရေင်သကအ်ဖအိုတ်ရ၊၊ ဂကူမဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင် ၆၀ ဂကူဂှ် နွံပ္ဍဲရးယူရောပ်အာရှ ကဵု အာဖရိက၊၊  မ္ၚးဒေသတအ်ဏအ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ၂ ဂကူ ပ္ဍဲအမေရိကသၟဝ်ကျာ၊ ၉ ဂကူ ပ္ဍဲလဒေါဝ် ကေုာံ အမေရိကသၠုင်ကျာတုဲ ပ္ဍဲသြသတြေလျာဂှ် နွံ ၃ ဂကူရ၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး
ဂစေံဟဝ်ကၠိုင်ဂှ် ဇၞော်၊ ဒြဟတ်ထတ်တုဲ ဒှ်ဂကူဂစေံသရာဲတုဲ မၞုံကဵု က္ဍိုပ် ကေုာံ သြိုဟ်မဇၞော်ဇြိုင်ရ၊၊ ၜိုန်ရ ဂကူဍောတ်အိုတ် ဂစေံဟဝ်ကၠိုင် booted eagle (Aquila pennata) ကီုလေဝ် နွံဇၞော် တုပ်ဒၟံင်ကဵု ဂစေံအသိမ်ဍုတ်ဍာဲ (red-tailed hawk) ဏီတုဲ ဟီုကဵုဇမၠိင်မ္ဂး ဂၠိင်နူ ဂစေံအသိမ်ဏီရ၊၊ ဂကူဂစေံဟဝ်ကၠိုင်ဗွဲမဂၠိုင် ဇၞော်နူဂကူဂစေံတမာတ်ဏီရ၊၊ ဂကူဂစေံဟဝ်ကၠိုင်ဍောတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ south Nicobar serpent eagle (Spilornis klossi) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသသၠုင်ကျာ နိကဝ်ပါ နွံလျိုင် ၄၅၀ ဂရာမ်၊ သမၠုင် ၄၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၁၆ ၝောအ်တဲ)ဏီရ၊၊ ဂကူဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊ ညံင်ရဴဂကူဂစေံသရာဲတၞဟ်တအ်ကီု ဂစေံဟဝ်ကၠိုင်ဂှ် နွံကဵု ခၟူမဇၞော် သွက်ဂွံၜံက် ဃိုင် စၞစဍေဟ်တအ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဂြိုဟ်ကြံင်တုဲ နွံကဵုဇိုင် ကတေင်ကောန်ကၞိ မကြံင်မ္ၚုဟ်ရ၊၊ တုဲပၠန် သၞေမ်ဇိုင်ဍေဟ်လေဝ် ကြံင်ကေက်ကွေဟ်ရ၊၊ ခၟူဍေဟ်တအ်ဂှ် ကြံင်ဇြိုင် နူဂစေံသရာဲတၞဟ်တအ်ဏီရ၊၊ မတ်ဍေဟ်တအ်လေဝ် ကေက်ခိုဟ် အိုတ်အစောန်ရ၊၊ ဂကူမတ်ခိုဟ်အိုတ်ဂှ် ဟဝ်ကၠိုင်ပၞာန် (martial eagle) မတ်ဍေဟ်ညာတ်သ္ၚောဲနူမတ်မၞိဟ် ၜါဆ၊ မညာတ်ကၠး ဂၠိုင်နူမၞိဟ် ၃.၀ ကဵု ၃.၆ ဆ ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် စၞစ (တိရစ္ဆာန်) နူကဵုသ္ၚောဲသ္ၚောဲရ၊၊  ဂကူဂစေံဟဝ်ကၠိုင် သီုဖအိုတ်ဂှ် ၝောအ်ဂှ် ဇၞော်နူကဵု ကၟက်ရ၊၊ 

ဂစေံဟဝ်ကၠိုင်တအ် ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဒက်ခပေါဲ လတူတၞံဆုသၠုင်င်၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုင် ဍေဟ်တအ် မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ ၜါ မ၊ ဆဂး ကောန်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် မလေပ်ဂစိုတ် ဒေအ်ဍေဟ် အခိင်ကာလမဍတ်ရ၊၊ ကောန်ဂစေံမပဗိုလ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂစေံၝောအ် ဟိုတ်နူဍေဟ်တအ် ဇၞော်နူကဵု ကၟက်ရ၊၊ မိမတအ် ၜိုန်ရဆဵုဒၟံင်လေဝ် ဟွံစဵုဒၞာ ဟွံပဒေါအ် လတူမဂစိုတ်ဒေအ် (ဝါ) မၞိဟ်ဍောတ်ဂှ်ရ၊၊  

ဟိုတ်နူ အဝဲဇၞော်တုဲ ဒြဟတ်ထတ်ဂှ်ရ ဂစေံဟဝ်ကၠိုင်တအ်ဂှ် ပၞောဝ်ကဵုဂစေံဂမၠိုင် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဗိုလ် ကလိဂွံ စၞစဂၠိုင်အိုတ် ညံင်ရဴသတ်ဇိုင်ပန်မ္ဂး ဇာဒိသိုင်တအ်ကီုရ၊၊ စၞစဍေဟ်တအ် မရပ်စဂှ် တန်တဴကဵုဂကူဍေဟ်တအ်ရ၊၊ ဂကူဂစေံဟဝ်ကၠိုင် Haliaeetus ကဵု Ichthyophage တအ်ဂှ် မလေပ်ရပ်စက၊ ဂကူမပဒတဴ ပ္ဍဲသလာတ်ဝါတအ်ဂှ် မလေပ်ရပ်စ တိရစ္ဆာန် ဂကူနာနာ ဗွဲတၟေင် ဂစေံမပဒတဴ ပ္ဍဲဍာ်တအ်ရ၊၊ ဂကူဂစေံဟဝ်ကၠိုင် Circaetus, Terathopius, spilornis မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴအာရှ ကဵု အာဖရိကတအ်ဂှ် မလေပ်ရပ်စ ဇြုံ ရ၊၊ ဂကူAquila တအ်ဂှ် ဗက်ရပ်စ တိရစ္ဆာန်အဝဲလဒေါဝ် ဂကူနာနာတအ်ရ၊၊ ဂကူဂစေံဟဝ်ကၠိုင် ဗွဲမဂၠိုင် မမံင် ပ္ဍဲကဵုဂြိုပ်ဇၞော်ရ၊၊ နဲကဲ ဗီုမရပ်စစၞဂှ် မွဲဂကူကဵု မွဲဂကူဟွံတုပ်စ ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် အရာမတုပ်ဂှ် ဗိုတ်ရပ်ကေတ် မွဲတဲဓရ်ဂှ် တုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ
ကဏ္ဍ:ပါဏဗေဒ
ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍအဓိက!
ကဏ္ဍ:BEHM
ဟရိဘုဉ္ဇယ

**ဟာရိဘုဉ္ဇယျ** (ဍုၚ်ဇၞော်မန်တြေံ မၞုံပ္ဍဲဍုၚ်သေံ ဗဒါဲဍုၚ်ဇၚ်မာဲ) (Thai: หริภุญชัย, Khmer: ហរិបុញ្ជ័យ Hariponhchey, in turn from Pali: Haribhuñjaya)ဍုၚ်မန်ဒွါရဝတဳဂှ် ၜိုတ်အေဒဳ (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် စိုပ်ၜိုတ်အေဒဳ (၈) ဗွဝ်ကၠံ လပါ်လက်ကရဴဂှ်မ္ဂး လပါ်ဗမံက်ဂှ် ခမေန်၊ လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် သေံ ဍိုက်ဗတိုက် ဟိုတ်နူအသိၚ်ပၞာန်ၜါလပါ်ဂှ်တုဲ ဍုၚ်မန်ဒွါရဝတဳဂှ် ဒြဟတ်ဍိုန်စှ်ေအာရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် စဵုကဵုစိုပ် အေဒဳ ၜိုတ် (၁၁) ဗွဝ်ကၠံဂှ် နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးမွဲ တန်တဴကၠုၚ်လဝ်ရ။ ကြဴနူဂှ် ဍုၚ်ဇၞော်မန်လာမ်ဖုန် မၞုံလပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဆက်မြဟ်မြဴကၠုၚ် နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးမွဲရ။ ဍုၚ်ဂှ် ဟာရိဘုဉ္ဇယျ လေဝ် ညးကော်ခဴစကီုရ။ 

စပ်ကဵုဍုၚ်မန် ဟာရိဘုဉ္ဇယျတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် လိက်ဝၚ်ၜါကၞပ် မချူလဝ် နကဵုဘာသာပါဠိရ။ လိက်ဇိနကာလမာလဳပကရဏံ ကဵု လိက်စာမ္မဒေဝဳဝံသ။ အတိုၚ်လိက်ဝၚ်တအ်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၁၂၀၄ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၂၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ်ဂှ် ရသိမၞုံယၟုဝါသုဒေဝ ပ္တန်ဍုၚ်ဟာရိဘုဉ္ဇယျရ။ ပတန်ဍုၚ်တုဲ ရသိဂှ် အာတ်တၞောဝ်သၟိၚ် သွက်ဂွံပကၚ်ရၚ်ဍုၚ် ဇရေၚ်သၟိၚ်စက္ကဝတ္တိရာဇာ မဒှ်ဨကရာဇ်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော်လပ်ဗူရဳရ။ သၟိၚ်စက္ကဝတ္တိရာဇာဂှ် ဗလးနၚ်ကဵု ကောန်ဝုတ်ဇကု မိစမ္မာဒေဝဳ သွက်ဂွံ ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟာရိဘုဉ္ဇယျရ။

thumb|ကျာ်တိ မဂွံဆဵုကေတ် နူကဵု ဟာရိဘုဉ္ဇယျ မချူလဝ် လိက်မန် ခေတ် ၁၃ ဗွဝ်ကၠံလပါ်စ။ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ဗှ်ကၠာဲလဝ် အဓိပ္ပါယ်။

ယၟုသၟိၚ် မပကၚ်ရၚ်ကၠုၚ် ဍုၚ်ဟာရိဘုဉ္ဇယျ အတိုၚ်မကၠုၚ်နူ လိက်ဇိနကာလမာလိနဳ

:(၁) စာမ္မဒေဝီ
:(၂) မဟာယသ 
:(၃) ကုမည
:(၄) ရုဒန္တ
:(၅) သောဏမဉ္ဇုသ
:(၆) သံသာရ
:(၇) ပဒုမ
:(၈) ကုလဒေဝ
:(၉) မဟာရာဇ
:(၁၀) လက္ခုန္ဒြိယ
:(၁၁) ကုလဒေဝ
:(၁၂) နောကရာဇ
:(၁၃) ဒလရာဇ
:(၁၄) ဂုတ္တရာဇ
:(၁၅) သေလရာဇ
:(၁၆) ယုဝရာဇ
:(၁၇) ဗြဟ္မန္တ
:(၁၈) မုကသရာဇ
:(၁၉) တြာဗက
:(၂၀) ဥစ္ဆိတ္တစက္ကဝတ္တိ
:(၂၁) ကမ္ဗလ
:(၂၂) စက္ကဝတ္တိ
:(၂၃) ဝါသုဒေဝ
:(၂၄) ညေယျလ
:(၂၅) မဟာရာဇ
:(၂၆) သေလရာဇ
:(၂၇) ကဉ္စနရာဇ
:(၂၈) ဇိလၚ်္က
:(၂၉) ဗန္ဓုလ
:(၃၀) ဣန္ဒဝရ
:(၃၁) ဒိတ္တရာဇ
:(၃၂) အာဒိစ္စရာဇ
:(၃၃) ဓမ္မိကရာဇ
:(၃၄) ရထရာဇ
:(၃၅) သဗ္ဘာသိဒ္ဓိ
:(၃၆) ဇေဋ္ဌရာဇ
:(၃၇) စကျေကရာဇ
:(၃၈) တွာညရာဇ
:(၃၉) ဂၚ်္ဂါရာဇ
:(၄၀) သိရိပုညရာဇ
:(၄၁) ဥဒေနရာဇ
:(၄၂) ဗန္တောညရာဇ
:(၄၃) ဒေယျမစ္စ
:(၄၄) အာတန္နရာဇ
:(၄၅) ဟွာမရာဇ
:(၄၆) တရၚ်္ဂါလ
:(၄၇) ညောတ္တရာဇ
:(၄၉) ညဳပါရာဇ
ဟ

**ဟ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောမွဲတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဟ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဟ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ၊ "ဟ" သာ၊ "?" သာဇြိုဟ်၊ "သ္ၚ" ဇြိုင်၊ "?" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ ဒၞာဲရမ္သာင်ဇြိုင် သ္ၚ ဂှ် ၜိုန်ရ ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလိက်မန် နူခေတ်တြေံ သ္ၚိ၊ သ္ၚု၊ သ္ၚောဲ၊ သ္ၚေက်တအ်ကီုလေဝ် နဒဒှ်ဗျည်မွဲဂှ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။

## ဝင်

အက္ခရ် "ဟ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## ကၟက်
ဟဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ဟ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဟ ပ္ဍဲဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုဟ် (ဝါ) ဒုတိယတအ်ဂှ် ဟွံကွက်ရ။ ယဝ်ရကွက်မ္ဂး ဗျည်ဂှ် ပ္တိတ်ဏာ နကဵုရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ န ကွက် ဟ နှ ရမ္သာင်တိတ်တုပ်အာကဵု ဏှ ရ။ ညှ မ္ဂး ညဂှ် ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲခေတ်ၜိုတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပ္ဍဲဗျည်မဂွံရမ္သာင်ၜါ (ရမ္သာင်သာ၊ ရမ္သာင်ဇြိုင်) တအ်ဂှ် တၞဟ်နမိက်ဂွံကဵု ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာမ္ဂး မ္ဂး ညးကွက်စုတ် ဟ ရ။ ဥပမာ ကမၠောန်မှောင်မှ၊ ပလှေဝ်ပလှေတ်၊ ပဝှံင်။ 

## နိဿဲ
ဟံင်ဂါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်

**ကွာန်ဟံင်ဂါမ်**(၊ )ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၈၅။ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်ဝွံ နူကဵုဍုင်ရေဝ် နွံခရာဇမ္ၚောဲ ဗၞတ် ၇ တိုင်မဒှ်ရ။ဇမၞော်သမၠဲ  ကွာန်ဟံင်ဂါမ်ဝွံ နွံဗၞတ် ၁၀၄၆ ဨက။ လၟိဟ်သ္ၚိ နွံဒၟံင် **၁၄၀၀** ပြင်င်တုဲ ဗၟံက်ကွာန်ကီု ပလိုတ်ကွာန်ကီု သၠုင်ကျာကွာန်ကီု သၟဝ်ကျာကွာန်ကီု ကောန်ဂကူမန် တန်တဴမံင်ဗၞတ် ၉၀% တုဲ ဂကူသ္အာင် ၜိုတ် ၁၀% က္ဍိုပ်ကၠံ၊၊ ဘာလကျာ် သီုဖအိုတ် ၁၁ ဘာ၊ ဘာတန်မူလ နွံ ၃ ဘာ၊ ဘာတန်သၠုင် နွံ ၁ ဘာရ။ ပ္ဍဲဘာသီုဖအိုတ်ဂှ် လၟိဟ်ကွးဘာ နွံၜိုတ် ၁၄၀၀။

## လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဟံင်ဂါမ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၄၇၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၅၈၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၆၁ တၠရ။

thumb
thumb
thumb|ဗီုသၟတ်ကွာန်ဟံင်ဂါမ်တအ်ချဳဒရာင်မံင်သွက်ဂွံအာစုတ်မာဲကဵုဗော်ညဳသၟဟ်မန်

## ဘာလကျာ်ဂမၠိုင်

# **ဘာဒေါဝ်**
# **ဘာမြာင်**
# **ဘာသီ**
# **ဘာဓမ္မစက်**
# **ဘာသဳဟရာမ**
# **ဘာဒဵု**
# **ဘာအသောက**
# **ဘာတၟိ**
# **ဘာဝါ**
# **ဘာၜုန်သဳ**
# **ဘာကအ်**

နွံတဴ **၁၁** ဘာ၊ သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဘာ ပ္ဍဲဂိုဏ်သုဓမ္မာ ဖအိုတ်ရ။ 

## ကျာ်စေတဳမာံပလအ်

လ္ပာ်သၠုင်ကျာကွာန်ပၠန် ကျာ်စေတဳဓာတ်သော် ကော်ဂး**ဒဵုမလအ် တၟအ်ထဝ် (ဝါ) ကျာ်မာံပလအ်**နွံတုဲ နူကဵု ကွာန်ဟံင်ဂါမ် စိုပ်ဇိုင်ဒဵု နွံ ဗၞတ် **၇** တိုင်၊ နူဇိုင်ဒဵု စိုပ်ကျာ်ဂှ် နွံ ဒးတိုန်ဒဵု ဗၞတ် **၃** တိုင် ဒှ်ရ။ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ကၠောန်တဴသဘင်ကျာ် နူတ္ၚဲအတးတိုန် စဵုကဵုစိုပ် တ္ၚဲသၞာံတၟိ ဗၞတ်ပိတ္ၚဲရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဠ

**ဠ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောၜါတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဠ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဠ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ။ "ဠ" သာ၊ "လှ" သာဇြိုဟ်၊ "လ" ဇြိုင်၊ "လှ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ ဆဂး အက္ခရ် ဠ ဝွံ စကာအောန်တုဲ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် စကာ အက္ခရ် လ ဂၠိုင်ရ။  

## ဝင်

အက္ခရ် "ဠ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## ကၟက်
လဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် လ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်လ (ၠ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူမချူအက္ခရ်လ နကဵုဂၠံင်ပစူဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်တုဲ တ္ၚဲဏအ် ဒှ်အာ ၠ ရ။ နူကဵု ဗြဟ္မဳတေအ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲခေတ်ပလ္လဝဂှ် နွံဆ လ ဟွံသေင်မ္ဂး ဠ မွဲမဓဝ်တုဲ ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါ။ နကဵုမန်ရ ဒှ်ညးမဗဒှ်လဝ် ညံင်အက္ခရ် ဒှ်ၜါ ဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ၠ ပ္ဍဲကၟက်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ မပတိတ် ရမ္သာင်လ ကဵု ရမ္သာင် ဠ ဖိုဟ်ရ။ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ (ဠ)၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင် (လ) ရ။ ဥပမာ ကၠ (ကဠ)၊ ခၠ (ခဠ)၊ ဂၠ (ဂဠ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ လ ကဵု ဠ ဝွံ ကာလကွက် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵုဗျည်တၞဟ်မ္ဂး ကလိဂွံ ရမ္သာင်မွဲမာန်ကီုရ။ အက္ခရ်လဂှ် ယဝ်ရ နွံလက္ကရဴ ဗျည်ပထမမ္ဂး ၜိုန်ရ ပတိတ်ရမ္သာင် ဠ ကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်သၠရိုတ်ဂှ် တၞဟ်န ဂွံတီ မပတိတ် ရမ္သာင်သာတုဲ သၟဝ်ဂှ် ကွက်စုတ် ှ ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ဥပမာ ပလေဝ် ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင် (ပဠေဝ်) ပ္ဍဲသၠရိုတ် ဂွံဆဵု ညးချူ (ပလှေဝ်)ရ။

## နိဿဲ
ဟံသာမာန်၊ နာဲ

**နာဲဟံသာမာန်** (,) ဝွံ ဒှ်သၟာဂဳတ ဂကူမန် ယၟုဒယှ်မွဲရ၊၊ နာဲဟံသာမာန်ဝွံ နူကဵု မကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ကောန်ဂကူမန်ဂှ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗဝိုင်ဂဳတ အနုသုခုမ၊ သီုကဵု ဒှ်ကောန်မှိင်ဗဳဒဳယောကီုရ၊၊ နူကဵု နာဲကဝ်တာ၊ နာဲထိင်ဝေန် နူကဵု ညးတာလျိုင်ဌာနဗလးရမ္သာင်ဍုင်ဗမာ (မြန်မာ့အသံ) တအ် တက်ပ္တိတ် ကဝးဗဳဒဳယော တ္ၚဲမိဇြဟာန်ထပ်တဲ ဂှ် နာဲဟံသာမာန် ချဳဓရာင်လဝ် နဒဒှ်ကောန်မှိင်ဗဳဒဳယော မၞိဟ်အဓိကရ၊၊ ကဝးဗဳဒဳယောဂှ် ဒှ်ကဝးဗဳဒဳယော နကဵုဘာသာမန်ကၠာအိုတ်လေဝ် ဟီုဂွံရ၊၊ ဗွဲကြဴ စုက်လုက် ဒါရိုက်တာဗၟာတုဲ သီုကေင်တက်လဝ် ရုပ်ဒမျိုင် နဒဒှ် ကောန်မှိင်အရီု ကရောမ် ကောန်မှိင်ယၟုမြဟ် ကျော်သူ၊ မို့မို့မြင့်အောင်တအ်ကီုရ၊၊ 

## ဘဝသၟာဂဳတ

မာံဇြဝ်လာတ် ဗွဲကြဴ ကလိဂွံယၟု နာဲဟံသာမာန်ဝွံ ဒှ်ကောန်နာဲဝါန် မိထာယေန်၊ ဇာတိကွာန်ဖအံက်၊ ကအ်ခမာ ရ၊၊ မိမသီုၜါလပါ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစိုန်သကီု ပ္ဍဲအရာအနုသုခုမ ဟွံသေင်ကီုလေဝ် နာဲဟံသာမာန်ဝွံ ပ္ဍဲဂဳတမန်ဗၟာဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ယၟုဒယှ်မွဲရ၊၊ နူကဵုအာယုက် အကြာ ၁၇-၁၈ သၞာံတေအ်ဂှ် စဒယှ်ေကၠုင်ဒွက်မန် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပ္ဍဲဂကောံလျးဟံသာ ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် စပၠောပ်ကဝး နကဵုညးမွဲဓဝ်ကၠာအိုတ် နကဵုယၟုကဝး ＂ဒၞာဲဍာ်ရမတ်ပြဟ် ချူဗဒှ်လဝ်ဝင်＂ရ၊၊ ကြဴနူဂှ် နကဵုအလဵုဇကုဂှ် ညးမွဲဓဝ် ဒယှ်ေလဝ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် (၇) ကဝးဒှ်ရ၊၊ ပါဲနူ နကဵုညးမွဲတုဲ နကဵုဂကောံ ကဝးမၞိဟ်တီဂၠိုင်ဂှ်၊ ＂ဂကောံမိပ်တိဒစေင်＂နကဵုဂကောံဂဳတမန်လေဝ် နွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒွက်နကဵုအခိုက်ဇကုဂှ် ဂွံဒယှ်ေအောန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကာလ ဂကောံဂဳတမန် ပၠောပ်ကဝး ＂တရဴ＂ဂှ် စကၠောန်တိုန် နကဵုအခိုက်ဒွက်ဇကုကဵုဇကုရ၊၊ 

## ဘဝကောန်မှိင်

ပ္ဍဲအခိင် မချဳဓရာင်ဒၟံင် ပရေင်ဂကူမန် လတူဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဂွံစုက်လုက် ကု နာဲကဝ်တာတအ်ရ၊၊ ကောန်ဍုင်အရင် မပ္တံ သေံဇၞော်၊ ကချေင်တအ် ညးတအ် တက်ပ္တိတ် ဗဳဒဳယော နကဵုအရေဝ်ဘာသာညးတအ်ရ၊၊ သၟာဒယှ်ေဒွက်မန် ကေုာံ ကောန်မှိင်ဗဳဒဳယော နာဲကဝ်တာ ကဵု နာဲထိင်ဝေန် နူဌာနဗလးရမ္သာင်ဍုင်ဗၟာ (မြန်မာ့အသံ) တအ် မိက်ဂွံ တက်ပ္တိတ် ကဝးဗဳဒဳယောမန်တုဲ ရုဲစှ် နာဲဟံသာမာန် နဒဒှ် ကောန်မှိင် အဓိကတုဲ ကဝးဗဳဒဳယော ＂တ္ၚဲမိဇြဟာန်ထပ်တဲ＂ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ကဝးဗဳဒဳယောဂှ် ဒှ်ကဝးဗဳဒဳယော နကဵုဘာသာမန် ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ညးတအ် ဆက်ကၠောန် သီုဖအိုတ် ဂွံကဝးဗဳဒဳယော (၄) ကဝး၊ (၁) တ္ၚဲမိဇြဟာန်ထပ်တဲ၊ (၂) အပါ၊ (၃) ဆာန်မံင်လေဝ်လအ်ရ၊၊ (၄) ဗဳလဵု၊၊ တုဲ သွက် ဌာနဗလးရမ္သာင်ဍုင်ဗမာဂှ် နာဲဟံသာမာန် ဂွံပါလုပ် တက်လဝေင်ဇာတ်မွဲရ၊၊ နူဂှ် ဒါရိုက်တာဗၟာ မင်းမာဃ ဒးအာစိုတ် လတူကွတ်ကောန်မှိင် ညးတေအ်တုဲ ညးကော်ကဵုတက် ရုပ်ဒမျိုင်ဇၞော် ယၟုဇာတ် ＂ဒီလှိုင်း＂ရ၊၊ ပ္ဍဲဇာတ်ဂှ် နဒဒှ် ကောန်မှိင်အရီုဂှ် ဂွံပံင်တောဲ ကုကောန်မှိင်ဗၟာ ယၟုမြဟ် ဗီုကဵု ကျော်သူ၊ မို့မို့မြင့်အောင် တအ်ရ၊၊ 

ကဝး ဗဳဒဳယော ＂မယံင်＂ဂှ် အလဵုဇကု နာဲဟံသာမာန် ကၠောန်ကေတ်တ်တုဲ တက်ပ္တိတ်လဝ်ရ၊၊ 

## နိဿဲ
အဂ္ဂဒိပ္ပ၊ ကဝိ

**ကဝိအဂ္ဂဒိပ္ပ** ဝွံ ဒှ်အစာကဝိမန် ခေတ်တြေံမွဲတုဲ ပရူညး ဗွဲမလှဲလးဂှ် ဂွံတီကေတ် ဟွံမာန်ရ၊၊ ပရူညး ဆၜိုတ် ညးမချူလဝ်တုဲ ပ္ဍဲနိဒါန်လိက်တအ်ဂှ်ဟေင် ဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ကဝိအဂ္ဂဒိပ္ပဝွံ ပရူညး ညးချူစအောန်ကွေဟ်ရ၊၊ အခိင်အခါ သက္ကရာဇ် ဂိတုတ္ၚဲ ညးမချူလဝ်လိက်ဂှ်ဟေင်ရ ညးချူစုတ်လဝ်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရူညးဂှ် ပိုဲတအ် ဟွံတီ၊၊ ၜိုတ်မဂွံလဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၁၈ ကၠာဍုင်ဟံသာဝတဳ ဟွံဂွံလီုဏီ အဃောမဒှ်ဒၟံင်ပၞာန် ကုဗၟာဂှ် ညးချူလဝ် လိက်သင်္ခပတ္တ၊၊ လိက်သာရဝါန်ဂှ်လေဝ် ညးချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ကၠာဍုင်ဟံသာဝတဳ ဟွံဂွံလီုဏီ ၜိုတ်မွဲသၞာံကီုရ၊၊
 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၈ ဂှ် ညးခၞံလိက်သၚ်္ခပတ္တ။

လိက်ညးဂမၠိုၚ်

## လိက်သၚ်္ခပတ္တ
(…) အဂ္ဂဒိပ္ပဂး နာမအဲကွိကၠာ၊ ကာလစဳဇန် ဆက်ပိုဒ်ဗျန်အက္ခရာ၊ လ္ၚီကၠံသ္ဍာံစှ်ဒစာံ (၁၁၁၈) ဟဂွံမှာ၊ ဒှ်သက္ကရာတ် ကၞာတ်လဝ်ဇိုၚ်သၚ်္ချာ၊ သ္ပလဝ်ဝါသၞာ ထာဝရဂ္ညိ၊ “သၚ်္ခပတ္တ” ဂးယၟုနာမလိက်စိ၊ အကြီုဒဒှ်ရ နာဲညးခေတ်တပိ၊ ဂကောံအဆေဝ်သွဝ် ဇၞော်မောဝ်ကဵုဣဓိ၊ ပိုန်အရီုတန်ကီု သီုကဵုမသုန်ဂၠိ၊ စသိုၚ်ဖဲအဆတ် ကၞောတ်တဲညးဘုံပိ၊ သ္ဍးကၠေံဘုံကၟိန်သွဝ် စှ်ေတန်ဂၠံဂဝ်မိ၊ (…)

## လိက်သာရဝါန်
(…) ဒေဝဇၞော်နုဘဴ ရဴဂဴသေၚ်ဟာ၊ အဂ္ဂဒိပ္ပ ဂးနာမအဲကဝိကၠာ၊ ကာလစဳဇန် ဆက်ပိုဒ်ဗျည်အက္ခရာ၊ လ္ၚီကၠံသ္ဍာံစှ်ဒစာံ (၁၁၁၈) ဟဂွံမှာ၊ ဒှ်သက္ကရာတ် ကၞာတ်လဝ်ဇိုၚ်ပါဒ်သချၚ်္ာ၊ သ္ပလဝ်ဝါသနာ ထာဝရညိ။ ပၚ်မှိၚ်ပိုဲဟီု အဂီုတမၠာ၊ ဍုၚ်မွဲလအိတ်ဘဳစိတ်ပြာထာ၊ အိန်သ္ဂီုဂ္ညိဂၠဴ ညံၚ်ရဴသွဝ်ၜါ၊ ပြာသာဒ်နန်သ္ၚိဗန္ဓရာ၊ (…)

လိက်ပုံအဂီုတြေံ ပရူဒဒှ်ဍုၚ်ဘဳစိတ် (ပ္ဍဲပွဳပွူဍုၚ်လ္ဂုၚ်လၟုဟ်) မကော်ဂးပုံသာရဝါန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၈ ဂှ် ညးဇန်ချူ နဒဒှ်လိက်လၚ်္ကာရ။

## ဗပေင်လိက်
ဘာသာမန် (ဝါ) အရေဝ်မန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon Language, Burmese; မွန်ဘာသာ) ဂှ် ဒှ်ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ် အရေဝ်တမ်မူလ ရးအာရှအဂၞဲမွဲရ၊၊ ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ဂကူဗွဲမဂၠိုၚ် မဟီုဂးဒၟံၚ် ပ္ဍဲၝောအ်ဒေသအာရှအဂၞဲတုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ဘၚ်္ဂလာဒေသ်၊ နဳပဝ် ကေုာံ ဒေသပယျဵု ဍုၚ်ကြုက် လပါ်သၠုၚ်ကျာလေဝ် ပြးဇး နွံဒၟံၚ် ညိညကီုရ၊၊ ဂကူမဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နွံ (၁၆၈) ဂကူကီုလေဝ် ဆဂကူ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူခမေန် ကေုာံ ဂကူမန်တအ်ဟေၚ် မၞုံကဵု ရာဇဝၚ် မဇၞော်လှဲလးရ၊၊ 

အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ၜိုတ် မလောန်ကၠုၚ် သၞာံ ၅၅၀၀ သၞာံ အခိၚ် ဂကူမန်ကဵု ဂကူခမာ စပြးဇးရေၚ်သကအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ နူအခိၚ်ၜိုတ် အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူမန်တအ် စုက်လုက် ကုဂကူအန္ဒိယတုဲ လွဳစ မအက္ခရ်ညးတအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လိက်ဂကူဇကုရ၊၊ ရံၚ်ကဵု ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ်မၞိဟ်တုဲ ဂကူမန် မစချူလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိၚ်ၜိုတ် အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံမဒှ်မာန်ရ၊၊ (ဆဂး လိက်တၟအ် ၜိုတ်မဂွံဆဵု နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳ (လၟုဟ်ဒၞာဲဍုၚ်သေံထာဲ ကဵု ဍုၚ်လဴ) ကေုာံ ဒၞာဲဍုၚ်ဗၟာ လၟုဟ်ရ၊၊ အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ် စနူကဵု အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဏအ် ဟီုဂွံရ၊၊ 

လိက်မန် ခေတ် (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် နကဵု ဗီုပြၚ်အက္ခရ် ၜိုန်ရ တၞဟ်ခြာကဵု ခေတ်သဓီု ကဵု ဗုကာံ တၟာဂလိုၚ်ကီုလေဝ် ရံၚ်ကဵု မဝေါဟာရတအ် တုပ်ရေၚ်သကအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မွဲခေတ် မကော်စ အရေဝ်မန်တြေံ ဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရေဝ်မန် ခေတ်အကြာ (အေဒဳ ၆- ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်တြေံ မစၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ၊၊ အရေဝ်မန်လဒေါဝ်ဂှ် စနူ ၜိုတ် (၁၂-၁၅) ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိၚ် တၠညးမိစောဗု ဓမာန်ညး သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳတုဲ လိက်ကြဴနူဂှ် (၁၅-၁၉) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ် မန်တၟိ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်ဂွံရ၊၊

ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုၚ်ဘဲပၞာန် ကုဗၟာမဂၠိုၚ်ကဵုအလန်တုဲ ပရေၚ်အရေဝ် လိက်မန်လေဝ် ပြံၚ်နှဴကုဗၟာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုရ၊၊ ဂကူမန် မဒးဒုၚ်ဘဲပၞာန် အောၚ်ဇေယျ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၇၅၇ ဂှ် သီုဒးဒုၚ် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူကီုတုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် ဍန်လျစှ်ေအာ စဵုကဵုကြပ်ကၠက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန်ဂွံ နွံစ ၜိုတ် ဒစာံ ကိုဋ်ဒှ်ရ၊၊
အနန္တမေတ္တာ၊ ဒွက်

**ဒွက်အနန္တမေတ္တာ** ဝွံ အစာကဝိ ကြဝိတ်မန် မချူလဝ် နဒဒှ်ကဗျမွဲပိုဒ် ပ္ဍဲလိက်ဂတာပ်ခေတ်တုဲ အစာကွိုင်ကွိုက်မန်ဒယှ် နာဲဗညာကွိင် ဖျေဟ်အခိုက်တုဲ ဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ဂွံဒှ် ဒွက်မွဲပိုဒ်ရ၊၊ 

## သတ်ဒွက်

((အိုတ်သီု စက္ကဝါ အဵု တန်တဴလေဝ် သတ်တအ်ကၠာ) ၂
((တသိုက်စိုတ်ကာယျ ၜါပြကာ)၂ လၟိုင်ကာလ ကဵုဂွံတန်တဴအာ၊၊)၂)၂

ဍောင်သွာမ္ၚဵု ယဵုဍာ်လံင်ဇြဲ ရိုဟ်တ္ၚဲပတ္ထဏာ ပိုဲဖျေဟ်မေတ္တာ
မ္ၚဵုမပြဲ ရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲ ကဵုဂွံတန်တဴအာ ပိုဲဖျေဟ်မေတ္တာ

## အဓိပ္ပါယ်ဒွက်
ပိုဒ် ပထမဂှ် ဒှ်ဂလာန်မဖျေဟ်မေတ္တာ ကုသတ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ 
အိုတ်ကဵု သတ်တအ် အလုံအိုတ်သီု မပဒတဴဒၟံင် အလုံမွဲစက္ကဝါတအ်ဂှ် ကဵုဂွံမံင် ပဒတဴ နကဵုတသိုက်စိုတ်ကီု သီုကဵုတသိုက်ကာယ ၜါပြကာ သီုညးဖအိုတ်ညိ၊၊ တသိုက်ၜါပြကာဂှ် ကဵုဂွံဍိုက်ပေင်ဒၟံင် လၟိုင်အခိင်ကာလညိဂှ် ရာဒနာ ဖျေဟ်မေတ္တာ ကုသတ်တအ်ရ၊၊

ပိုဒ်ဒုတိယဂှ် ဟီုကဵုဇၟာပ်သတ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဇကုဂွံမံင် နကဵုတသိုက်မာန်ဂှ် ပ္ဍဲဇကု ဒးစြဟ်လဝ် (ဝါ) ဒးနွံကဵု စိုတ်မ္ၚဵုမပရဲ စိုတ်မေတ္တာမပြဲ ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ၊၊ 

ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၟိက်အစာဒွက်ဝွံ ညးမိက်ဂွံဟီု ဇကုဂွံတန်တဴ ဗွဲတသိုက်စိုတ် တသိုက်ကာယမာန်ဂှ် ပ္ဍဲဇကု ဒးနွံကဵု ဓဝ်မေတ္တာ လတူညးတၞဟ် (ဝါ) သတ်တအ် သီုဖအိုတ်ရောင်၊၊

## ပရူအစာချူဒွက်

အစာကဝိ ကြဝိတ်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်ဇၞော်အစာဝိလာသ ဇာတိကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်အစာဝိလာသဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု လိက်ဂတာပ်ခေတ် ကရောမ် ကျာ်ဇၞော်ပါလိတ ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်အစာသိင်္ဃ နူစတမ် စဵုကဵု ဂကောံဂှ်လီုအာကီုရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်အစာဝိလာသဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် နွံပိုန် ဘာထံင်ကှ်ေ (ဘာသာသနာပါလ) ကွာန်ထံင်ကှ်ေ ကၟာဝက်တုဲ ဗွဲကြဴ အာဂ္ဇအ် ဘာလွဳမာန်ရတ် မဒှ်ဘာ မၞုံပ္ဍဲဗၟံက်ကွာန်ဇာတိဇကု ကအ်ခပုင်၊ သၟဝ်ကျာ ကျာ်ဘင်က္ဍင်ရ၊၊

ပ္ဍဲကာလ ဂကောံသၟာသုခုမမန် ပံင်ကောံအလုံဂၠးကဝ် မကၠောန်ပ္တိတ် ဝဳဇြဳဒဳဂှ် ဗၠေတ်စတုဲ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ညးမချူဒွက် ဗညာကွိင် ရ၊၊ ပ္ဍဲဝဳဇြဳဒဳဂှ် ညးတၠရမ်သာင်ဒယှ် မိမြဟ်သန် ဒယှ်လဝ်ရ၊၊ 

ကလင်ဗဵုကေတ် ပ္ဍဲyoutube.com

https://www.youtube.com/watch?v=XzsBz5DDm6Q&list=PLA63ED2A7B39473C7

https://www.youtube.com/watch?v=7rGlYJPuPf4

## နိဿဲ
အနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု

**ကွာန်အနေင်** (,)ဝွံ နွံပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်အနေင်။ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၇၃။ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,41 mi2 ရ၊၊ ဂၠံင်ကွဳပၟတ်တတ်အာ လပါ် ဗၟံက်ကွာန်တုဲ အဓိက ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကွာန်အနေင်ဝွံ ဒှ်ကွဳပၟတ်ကီုလေဝ် တိတ်အာ ဂၠံင်ဗၟံက်ကွာန် ၜိုတ် 3.95 တိုင်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မတ်မလီုကဵုရေဝ် ရ၊၊ လပါ်သၟဝ်ကျာကွာန်ဂှ် နွံကြုင်/ၜဳမွဲ ယဝ်ဍာ်အာဂၠုင် အတိုင်လၟောဝ်ပ္ၚံက်ၜဳဂှ် 6.4 တိုင်မ္ဂး စိုပ်ပါင်ၜဳဇၞော်ရ၊၊ 

## လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အနေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၂၄၅ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်မပဒတဴ ၈၂၄၅ တၠရ။

## ပလံင်ဗစိုပ်

အဓိက ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကွာန်အနေင်ဝွံ ဒှ်ကွဳပၟတ် ကေုာံ ဂၠံင်တိုက်ရ၊၊ 

## ကွိက်ဇၞော်

နူတၞုင်ကွာန် လပါ်ဒိုဟ်အဂၞဲ ၜိုတ်ဘာ်တိုင်ဂှ် နွံကွိက်ဇၞော်မွဲရ၊၊

ကွိက်ဝွံ ညးဒေသတအ် ကော်ခဴစနကဵုယၟုမ္ဂး "ကွိက်ဇၞော်" တုဲ မၞုံပ္ဍဲကွာန်အနင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရဍုင်မန်ရ။ 

ကွိက်ဇၞော်ဝွံ နွံ နူကွာန်အနေင် လပါ်ဒိုဟ်အဂၞဲ နူတၞုင်ကွာန်အနေင် ခြာၜိုတ် ဗၞတ် (၁) တိုင်၊ ဇမၠိင်ကွိက် ဗွဲသၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာ နွံ ၂၂၉၂ ပေ၊ လပါ်ဗၟံက်ကဵုပလိုတ်မ္ဂး နွံဗၞတ် ၉၄၀ ပေ ဗွိုက်သမၠဲ ဍာ်ကွိက်ဂှ် နွံဗၞတ် ၅၅.၈၀ ဨက ဒှ်ရ၊၊ 

အခိင်ကၠာနူသက္ကရာဇ် ၁၃၄၀ သၞာံတေံမ္ဂး ကွာန်မၞုံပွဳပွိုင်ဒေသအနေင် မပ္တံကွာန်အနင်၊ ကွာန်ပလိုင်မှုဟ်၊ ကွာန်ပြာန်ဍောင်တအ်ဝွံ စိုပ်အခိင်က္ညင်မ္ဂး ဒးဆဵုဂဗကဵုဘဲဒဒိုက်ဍာ်ကှ် ကၠောဝ်ဍာ်အိုတ်ရ။ ညးဒေသအနေင်ဂမၠိုင်ဝွံ ဟိုတ်လွဳပရာတဴ ပရေင်ဗုင်ဂၞဴ နကဵုပရေင်တဵုလွဳတအ်ဟေင်တုဲ စိုပ်အခိင်က္ညင်မ္ဂး ဟိုတ်နူဍာ်ဒဴကှ်အာအိုတ်တုဲ ဒးက္တဵုဒှ်မံင် ဒဒိုက်အရိုဟ်သၞာံရ။ တၞဟ်နရဲကွာန်တအ် ဂွံတိတ်ဗၠးနူဘဲ ကၞောဝ်ဍာ် ပ္ဍဲဥတုကညင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ ရာမည နူဘာဒဵု ပရိယတ္တိ အာဂတပၠတရဴတုဲ ကောန်ကွာန်အနေင်တအ် စဗဝ်ပတိုန်ကၟိုန်ဍာ် သွက်ဂွံကြိုင်စွံလဝ်ဍာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ကၟိုန်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာရာမည ကဵုတဵုလဝ် တၞံဆုတုဲ ပ္ဍဲကၞောတ်ကၟိုန် လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ကဵုကၠောန်လဝ် ပါင်တြင်ကၟာတ်ဍာ်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲပါင်တြင်ဍာ်ဂှ် စိုပ်အခိင်ကသီုမ္ဂး ပံက်ဇွောဝ်ဖျေဟ်ဍာ်တုဲ စိုပ်အခိင်ဗြဲအိုတ် ၜိုတ် ဂိတုဘတ် မ္ဂး ညးကဵုဗဝ်ကၟာတ်ထောအ် တြင်ဍာ်ဂှ်ရ၊၊ စနူ ကျာ်ဇၞော်အစာ ရာမည ကေုာံ ကောန်ကွာန်တအ် ကၟာတ်လဝ်ဍာ်ဂှ်တုဲ ကွိက်ဇၞော်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ကွာန်အနေင်ကီု သီုကဵု ကွာန်ဗဒါဲဗဒါဲတအ် ဗီုကဵု ကွာန်ပလိုင်မှုဟ်၊ ကွာန်ပြာန်ဍေင်တအ် ဟွံဒး ဘဲကၞောဝ်ဍာ်ရ၊၊ တၞံဆုဒုန်တအ်လေဝ် ဍိုပ်ဍဴဒၟံင် ကၠိုဟ်သၞာံရ၊၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာရာမည စဴအာသွဝ်တုဲ ကောန်ကွးညး အပါယု နာဲအံင်ဖေ ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင် ကမၠောန်ပၠတရဴ ကၟိုန်ဍာ်ဂှ်ရ၊၊ 

နူဂှ်တုဲ လၟေင်င်သၞာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠရာမည က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဂကောံဒါယကာဂမၠိုင် စိုပ်အခိင်ရာသဳဗြဲအိုတ်မ္ဂး ကၟာတ်ကြိုင်ကၠုင်ဍာ်လၟေင်င်သၞာံအိုတ်ရ။ ဒုင်သဇိုင်ကဵုဂကောံထိင်ဒဝ်ပွဳပွူသဘာဝ ဒေသအနေင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်  ၁၃၈၀၊ ဂိတုက္ထိုန် ၁၁ စွေက် (3 Dec, 2018) ဂှ် ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ကမ္မတဳထိင်ဒက်မင်မွဲ ကွိက်ဇၞော်ရ။ ဟိုတ်နူဇြဟတ်စေတနာ ညးဍုင်ကွာန်၊ ကမ္မတဳ၊ ဂကောံ ကေုာံ အလဵုအသဳတုဲ ပါင်တြင်ထိင်ဍာ်တၟိဂှ် စနူ (22 Jan, 2019 စိုပ် 8 May, 2019) သိုင်ခၞံတုဲဒှ်အာ ဗွဲမအံင်ဇၞးရ။  

ကၟိန်ဍာ်မဗဝ်လဝ်ဝွံ စဵုကဵုအခိင်တ္ၚဲဏအ် သုင်စောဲအာကၠုင်ဒၟံင် နဒဒှ်ဂၠံင်ဍာန်မွဲဖိုဟ်ဏီရ။ ဍာ်ကွိင်ဇၞော်ဏအ်ဝွံ အခိင်အခါတ္ၚဲဏအ်မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ်ၜိုတ် ၁၈၀၀ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် ပြေင်ဂၠဴဗွဲမဂၠိုင်တအ် မ္ဒးဗ္ဒဗ္ဒဲါဒၟံင်အိုတ်ရ။  

## နိဿဲ

လိက်ဝင်ကွိက်ဇၞော် ဗွဲခမၞောန်၊ ဂကောံထိင်ဒဝ်ပွဳပွူသဘာဝ ဒေသအနေင်

https://web.facebook.com/EPCS.Anin
အပါ

**ဂလာန်ဗကန်သွက်အပါဆာန်**

  ပၟိက်ကောန်မိက်ဂွံဂွံဂှ် အပါတံမိတံကဵုဟွံမာန်ဂှ်မုဟွံဒှ်ပုဟ်အပါ

စိုပ်အခိၚ်မိကဵုမဒှ်ဒဒိုက်တှ်ေ ကဵုကောန်ဏံဂွံရီုဗၚ်မိကဵုမၜါတှ်ေကောန်ပြေမံၚ်စိုတ်လၟိုန်ရအပါဆာန် ကပေါတ်ကောန်မိက်ဂွံဂွံဂှ်အပါတံကဵုဟွံမာန်ဂှ် ကောန်ကၠိုဟ်မံၚ်စိုတ်ရအပါ

စေတနာ အပါကောန်တီမံၚ်ရအပါ  ဍာ်ပဠက်အပါတံဓဇူစှေ်မွဲတော် သွက်ဘဝကောန်ဏံ ဂွံဒုၚ်စသိုၚ်အလုံမွဲဘဝရအပါ

တ္ၚဲဏံဍာ်ပဠက်ကောန် ဓဇူစှေ်မွဲထၞဟ် ကဵုဂွံဒှ်    သွက်ဘဝအပါညိ ကောန်ရာဒနာဏာရအပါ
အရေဝ်ဗၟာဟီုဒေသဍုၚ်မန်

## တၚ်နၚ်အပြောံ မဆက်စပ်မံၚ်ကဵု အရေဝ်ဗၟာ ဟီုဂးသုၚ်စောဲမံၚ် ဒေသဍုၚ်မန်
ပဲါနူ အရေဝ်ဘာသာမန်၊ အရေဝ်ဘာသာပအိုဝ်၊ အရေဝ်ဘာသာကရေၚ်တအ်တုဲ အရေဝ်ဗၟာလေဝ် ညးဒေသဍုၚ်မန်တအ် သုၚ်စောဲဟီုတဴအိုတ်ရ။ ညးလ္ၚဵု (ဗွဲမဂၠိုၚ် ကောန်ဂကူဗၟာ၊ မူသလေမ်၊ ဟိန္ဒူတအ်) နကဵုအရေဝ်ဘာသာမိ ညးတအ် ဟီုဂးသုၚ်စောဲ အရေဝ်ဗၟာအိုတ်တုဲ ကောန်ဂကူတၞဟ် မပ္တံ မန်၊ ကရေၚ်၊ ပအိုဝ်တအ်ဝွံ နကဵုအရေဝ်ဘာသာဒုတိယ (second or additional language) ဟီုဂးအိုတ်ရ။ အကာဲအရာဒေသတိဍာ်ဍုၚ်မန်ဝွံ တၞဟ်ခြာမံၚ်ကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ်တုဲ အရေဝ်ဗၟာညးဍုၚ်ကွာန်ဒေသမန်တအ် ဟီုဂးသုၚ်စောဲမံၚ်ဂှ်လေဝ် ဟွံတုပ်ကဵုအရေဝ်ဗၟာ ဟီုဂးမံၚ် ဒေသတၞဟ်သ္အာၚ်တအ် ဖအိုတ်ရ။ ဗီုပြၚ်တၞဟ်ခြာလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကျောဝ်ဗဵုကေတ် အပ္ဍဲခံက်အၚ်သၟဝ်တေံမာန်မံၚ်ရ။ 


## နိဿဲ
အရေဝ်ဘာသာသေံ

= အရေဝ်ဘာသာသေံသွက်ဘာသာမန် =

အရေဝ်သေံသွက်ဘာသာမန်ရ ချူမိအိုစု့ကဲ့
အာ

**အာ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုၜါရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အာဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အာ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အာ=ကာ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အာ=ဂါ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အာ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ာ / -ါ) မကော်စ (ကၞာတဲ)။

## ဝင်

အက္ခရ် "အာ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ
အဲ

**အဲ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုဒစာံရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဲဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အဲ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အဲ=ကဲ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အဲ=ဂဲ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အဲ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ဲ) မကော်စ (ဓဝဲပၠန်)။

## ဝင်

အက္ခရ် "အဲ" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဲဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။ အဲဂှ် ဒှ်ရမ္သာင်ဇြိုဟ် ဨ။

## နိဿဲ
အိက်

thumb|အိက်ချေံ
**အသုဘ** (ကော်စအိက်) ကၠုၚ်နူစၞမသှ်ေနူစၟဂၞဴတံဗုတ်သၠေက်သရိုဟ်လဝ်ဟွံအိုတ်နူကဵု(ဗုၚ်အိက်သွက်ဍာန်လုပ်စၞစ)သတ်နွံကဵုလမျီုတံဂှ်တုဲ အိက်ပ္တိတ်ကၠုၚ်လပါ်(ပထောၚ်သၚ်အိက်)ရ၊ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေကျာပသနူကဵု(ၜေတ်ထဳရေဲ))ပ္ဍဲဗုၚ်ဂၞဴသတ်တိရစ္ဆာန်တံတံဂှ်ရ။

## ဂုဏ်ဖဵုခိုဟ်နွံသွက်ဗွဳပွဳူသဘာဝ
နူကဵုသတ်တိရစ္ဆာန်မွဲဂှ် စစၞဗုတ်သၠေက်ထရိုဟ်ထောံ(စၞအဟာရ)တံဂှ်တုဲသှ်ေတဴဒၟံၚ်ဓါတ်စၞတံကွက်ဏီဟိုတ်နူကောန်လတေၚ်လ္ၚဵုပ္ဍဲဗုၚ်သတ်တိရစ္ဆာန်တံတံၚ်ဇြောတ်ပ္တိတ်ကေတ်ဟွံအိုတ်ဏီတုဲ ဒှ်ကၠုၚ်အိက်ကော်စ(အိက်ဂၠဴ)အိုတ်ရ၊ ဆဂး ၜိုန်ရဒှ်အာအိက်ဂၠဴကီုလေဝ်ဓါတ်ဒြဟတ်ဓါတ်ပ္ဍဲကဵုအိက်ဂၠဴတံဂှ်နွံသှ်ေဒၟံၚ်ၜိုတ်(50%)ဒြဟတ်ဓါတ်စၞစလဝ်သီုဖ္အိုတ်ဂှ်ရ၊  ယဝ်ဒှ်တဴသာ်ဂှ်တှ်ေ စၞဂၠဴတံမစဖျေံဏာသီုဖ္အိုတ်တံဂှ်ဓါတ်သှ်ေနွံဒၟံၚ်ကွက်ဏီတုဲ သွက်သ္ဂောံဒှ်အာဖဵုသတ်ဍောတ်ဍောတ်ပ္ဍဲဗွဳပွူသဘာဝအရာနွံကဵုလမျီုတံသီုဖ္အိုတ်ဂှ် အခေါၚ်နွံသှ်ေဂွံဂျိုၚ်အာပ္ဍဲကဵုအိက်ဂၠဴတံဂှ်မာန်ရ၊ ဗွဳဗွူသဘာဝ စနူကဵု ၜေတ်ထဳရေဲ ဟေတ်ရာ သီုကဵုစၟစၟောန်နာနာတံဂှ်ကီု ညံၚ်ရဴစၟအိက်ပြေၚ်စၟအိက်ဂၠဴ(dung beetle)ဗွဲတုန်ဂှ်ကီု၊  ဂွံကၠုၚ်ကျာအိက်ဂၠဴနူကဵုသ္ၚောဲသ္ၚောဲမွဲဒၞာဲတေံဂှ်တုဲပဝ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ၊  အိက်ဟီုဂှ်တၞဟ်ခြာအာဗီုစၞမစဖျေံဏာပ္ဍဲကဵုဗုၚ်ဂၞဴတံဂှ်ရ၊ အိက်ဂှ်ဒှ်စၞစသွက်စၟစၟောန်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်အိုတ်ရ၊ ညံၚ်ရဴကဵုကောန်စိၚ်စအိက်ယာဲစိၚ်ဍေံတုဲ သွက်သ္ဂောံဟလိုၚ်ပ္တိုန်(microorganism−စုလေန်ဇြဳ)ပ္ဍဲဗုၚ်ဂၞဴ(gut flora)ဗွဲတုန်။

အိက်ဏံဂှ်ဒှ်အဓိကထ္ၜးရုပ်ရဴခိုဟ်အိုတ်မွဲညံၚ်ကဵုခၞုက်ခရေဲကဵုသတိလဴအခိၚ်ဒၞာဲခိုဟ်မွဲကီုတုဲ ညံၚ်ကဵုဂစေံလနေၚ်−ခိတ်ဓရော (kestrel)ဏံ ဍေံတီနကဵုအိက်ကၞိဝါ (ထ္ၜးကၠုၚ်လျးအရံၚ်−အာန်တရာဝါယ်အိုဝ်လေတ်) တုဲတှ်ေ ဍေံတီကၞိဝါတံအာနွံဒၟံၚ်ဒၞာဲလဵုကောံကလောံမံၚ်ဂှ်ကီု တုဲတှ်ေပၠန်စၟစၟောန်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် နကဵုအိက်ဍေံပန်ကရိုဟ်ပ္တိတ်ဏာတုဲ ဒှ်သွက်သ္ဂောံကဵုသတ်ဗက်ဂၠာဲရပ်စဍေံတံဂှ်ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ဗၠေတ်အာကီု၊ သွက်ဝိတ်တေၜေတ် (wildebeest)ဂှ်တှ်ေ ဟွံသုၚ်စောဲစကာပ္ဍဲအရာဗက်ရပ်ဒုၚ်ရပ်တုဲ ဆဂး သုၚ်စောဲအိက်သီုကဵုဝှဳရိုဝ်မောန်−Pheromonesသိုၚ်ပ္တိတ်ကေတ်နၚ်ကဵုနူထိုၚ်ကျာသွက်သ္ဂောံဂွံသၟူတုဲ ဒှ်သွက်ပါ်လဝ်ပယျဵုဒၞက်ညးကဵုညးဂွံတီကေတ်မာန်လောဲလောဲဂှ်ကီု။

မသၞေဝ်ကေဝ်တံဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲကဵုအိက်သတ်တိရစ္ဆာန်စသတ်ဆုသတ်ဒုန်ဂှ်ကီု၊ သတ်တိရစ္ဆာန်စလဝ်သတ်ဆုသတ်ဒုန်တံဂှ်လေဝ်ဟွံတီမွဲသာ်တုဲ ဇကုဂှ်ဒှ်ညးပလံၚ်ထပြးဏာမသတ်ဆုသတ်ဒုန်မသၞေဝ်ကေဝ်တံဂှ်တုဲ နဲကဲထပြးမသာ်ဏံဂှ်ခိုဟ်အိုတ်ဗွဲသဘာဝတုဲ  မသၞေဝ်မသတ်ဆုသတ်ဒုန်တံဂှ်လေဝ် တိတ်တရဴအာစိုပ်ဋ္ဌာန်ဇဳဒၞာဲနကဵုဒှ်စၞသတ်တိရစ္ဆာန်တံတုဲ သီုကဵုစၟဂၞဴတံဟွံဗုက်သရိုဟ်သၠေက်အာတုဲ အခိၚ်တိတ်ဒတုံစှ်ေတိမွဲဒၞာဲတေံဂှ်လေဝ် ပါကၠုၚ်သီုအိက်ဒှ်ဝါဲခိုဟ်မွဲတုဲ ဒှ်သွက်သ္ဂောံကဠုတ်တိုန်ကၠုၚ်ပြဟ်ပြဟ်မာန်ရ။

အိက်ဟီုဂှ် ဟွံလုပ်အဝေါၚ်ကပေါတ်လီုအုဲမွဲတုဲ ဟိုတ်နူကဵုဟွံတတ်ၜက်ကၠုၚ်နူပွမဗုက်သရိုဟ်သၠေက်ကဆံၚ်(cell) ။

## နိဿဲ
အဴ

**အဴ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုစှ်ရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဴဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အဴ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အဴ=ကဴ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အဴ=ဂဴ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အဴ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ဴ) မကော်စ (လလဴက္ဍိုပ်)။

## ဝင်

အက္ခရ် "အဴ" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဴဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။ အဴဂှ် ဒှ်ရမ္သာင်ဇြိုဟ် သြ။

## နိဿဲ
အံ

**အံ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုစှ်မွဲရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အံဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အံ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အံ=ကံ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အံ=ဂံ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အံ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ံ) မကော်စ (ခဍံက္ဍိုပ်)။

## ဝင်

အက္ခရ် "အံ" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဲဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။ 

## နိဿဲ
အး

**အး** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုစှ်ၜါရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အးဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အး ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အး=ကး)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အး=ဂး)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အး ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-း) မကော်စ (ခရးက္ဍိုပ်)၊ ကာလပံင် ကုဗျည် သီုဂစိုတ်လဝ်မ္ဂး ဒှ် နကဵု -ို (ခဍိက္ဍိုပ် ဓဇက်ဇိုင်)၊ ဥပမာ က + အး + ဂစိုတ်က် = ကိုက်။

## ဝင်

အက္ခရ် "အး" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဲဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။ ရမ္သာင်ဇြိုဟ်အံဂှ် ဒှ်အး။

## နိဿဲ
အၚ်ခေဝ်၊ ကွာန်

**အင်ခေဝ်** (English: AnKe, မြန်မာ - အံခဲ)ဝွံ ဒှ်ဒတန်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (15.790972N, 97.729783E) တွဵုရးဍုန်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုရ။ ကွာန်ဝွံ နွံဗီုပြင် ပန်ကၠင်တုဲ အရာပ်ဗၟံက် အရာပ်ပလိုတ် အရာပ်သၠုင်ကျာ အရာပ်သၟဝ်ကျာ အရာပ်သ္ကုတ်ကှ်ေ အရာပ်သ္ကုတ်ဇာ သီုဖအိုတ်(၆)အရာပ်ရ။ ဘာလကျာ် မၞုံယၟုဘာဇၞော် နွံမွဲမ၊ ဘာအလဵုသဳ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲမ ကၠအ်ပ္ကဴသုသာန်၊ ရုင်ဂဥုဲ၊ ပၟတ်ဍုင်၊ ဒှ်ကွာန်မန်မွဲကွာန်ရ။

## နိရုတ္တိ
ကွာန်အင်ခေဝ်ဝွံ နူမွဲအခိင်တေအ် ညးကော်စ ကွာန်တၟိရ။ ဗွဲကြဴ သ္ပအစာံကဵု အင်ဒဂါ တၞုင်ကွာန်ဂှ်တုဲ ညးကော်စ ကွာန်အင်ဒဂါ၊၊ နူကွာန်အင်ဒဂါ ဒှ်ကၠုင် ကွာန်အင်ခေဝ်ရ။

## ပရေင်ဘာသာ

**ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာအင်ခေဝ်**
 
နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၃ သၞာံကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပမဟာထေရ်(ဘာဇၞော်၊ ကွာန်အင်ခေဝ်) မဒှ်ဂဥုပ်ဂိုဏ် ပဝါရဏာအင်ခေဝ်ဂှ် မွဲဟာန်ကေုာံ ဂကောံဒါယကာဂမၠိုင် စကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သဘင်ကလေင်လိက် ဗွဲလၟေင်သၞာံ ဟဂွံသ္ကုတ်ခြာအာရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၂ သၞာံကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပမဟာထေရ် စုတိကလိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳ ဂွံဒှ်အ္စာတၠရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉ သၞာံဂှ် ပပဓာန်ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာဒေါဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂကောံဂိုဏ် မွဲဟာန်ကေုာံ အ္စာလိက်ဂမၠိုင် ထပ်ကၠောန်ဗဒှ်အာ သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲဌာနဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ သၞာံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင် ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲဘာသဳဟရာဇာ ကွာန်လှာရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၁ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဇၞော် ကွာန်အင်ခေဝ်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ သၞာံဂှ် ဘာစောဝ်က၊ ဍုင်ဇြပ်ဗု။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၃ သၞာံဂှ် ပ္ဍဲဘာဇၞော်သၠုင်ကျာ၊ ကွာန်ကြုက်ပိ။
 
အတိုင်လၟေင်ဘာ မြဴသာ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် လၟေင်င်သၞာံရ။ ပ္ဍဲဘာ ဂကောံဂိုဏ်သၟေဟ်တအ် ဟွံသၟဟ်အစောံမ္ဂး ဘာမသုန်ဘာဝွံဟေင် ဒးကေတ်တာလျိုင် ဗွဲအတိုင်လၟေင်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံဂှ် သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာအင်ခေဝ် ပေင်အာ ၂၅ သၞာံတုဲ ကၠောန်သဘင်သြန်ရတ် ပေင် ၂၅ သၞာံ ပ္ဍဲဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳရ။
ဣန္ဒက၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက် ကွာန်မဟေဲ

## ထေရုပ္ပတ္တိဗွဲခမၞောန် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက
**ဟိတဓရ-ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်**

ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကဝွံ 

### က္တဵုဒှ်မၞိဟ်
သက္ကရာဇ် - ၁၂၉၄ သၞာံ၊ ဂိတုဝှ် (၃) မံက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ်

### ဇာတိ
ကွာန်မဟေဲ (မုဟ်ဟေဲ)၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ၜါသွာၚ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်။

### ယၟုမိမ
မ-နာဲကျေ

မိ-မိစောဗု (ဒှ်ညးကွာန်မဟေဲဖအိုတ်ရ)

## ဘ၀ထပိုယ်
ပ္ဍဲကာလဂွံအာယုက် ၁၂ သၞာံဂှ် ဒှ်ထပိုယ်ဣန္ဒကရ။

ဂွံထပိုယ်ၜါဝှ်တုဲ တိက်ကတ်ဗ္တောန် လိက်ပရိယတ္တိ 

* ကွာန်မုဟ်ဒဵု
* ဘာကၠံပၞဟ် (မုဟ်ဍုၚ်)
* ကွာန်တံၚ်ပိုအ် 

အံၚ်တန်ဍောတ် အလဵုအသဳ နူဘ၀ထပိုယ်ရ။

## ဘ၀ခမဳ
သၞာံ ၁၃၁၃ မာ် (၁၀) စွေက် ဒှ်ခမဳပ္ဍဲကွာန်နာၚ်ပြိုၚ်ရ။

ဒှ်ခမဳတုဲ ဆက်ကတ်လိက် ပ္ဍဲအပ္ဍဲပွိုၚ် (၄) သၞာံ ဆက်အံၚ်တန်ဒေါဝ်၊ တန်ဇၞော် ပ္ဍဲအလဵုအသဳရ။

သ္ပတမ်နူသၞာံ ၁၃၂၀ တိုန်လ္ဂုၚ်တုဲ ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာကၟာဆီရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သၞာံ ၁၃၂၁ ဂှ် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "**သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယ"** ရ။

သ္ပတမ်နူသက္ကရာဇ်သၞာံ ၁၃၂၂ ဗက်လိက်ပ္ဍဲ ဍုၚ်မာန္တလေဝ် ဇရေၚ်အ္စာဒယှ်တှ် မပတံကဵု ဦးကြယ်၊ အ္စာတၠ ဥက္ကံသ ဗၞတ်ပိသၞာံရ။

## ဘ၀ဖျေံလိက်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ သၞာံ ဖျေံလိက်ပ္ဍဲက္ၜၚ်ထဝ် (မတ်မလီု) ဗၞတ်မွဲသၞာံ၊ ကြဴနူဂှ် ဖျေံလိက်ပ္ဍဲဘာကျာ် ကွာန်နာၚ်ပြိုၚ် ဗၞတ်ဒ္စာံသၞာံရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ သၞာံ ခၞံပတိုန် ဘာတိုက်လိက်မန် ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီု ကိုပ်ကၠာမွဲတုဲ အုပ်ဓုပ်ဗၞတ် ၁၂ သၞာံ၊

စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၄၇ သၞာံမှ အ္စာတၠဂကောံဂိုဏ်ဂမၠိုၚ် ကလေၚ်ကော်တုဲ ထ္ၜုတ်ပတိုန်နွံပိုန်အုပ်ဓုပ် ဘာတိုက် ကွာန်မဟေဲ စဵုကဵုစိုပ်လၟုဟ်ရ။

## ရေၚ်တၠုၚ်သ္ဇိုၚ်ဝန်သာသနာ
* ဟိတဓရ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ  ယိုက်ဂၠေၚ်ဗွဲဒဒှ်ဟိတဓရ သ္ကိုပ်ကာအပ္ဍဲ ဗၞတ် ၇ သၞာံပြံၚ်ကၠုၚ်ရ
* ဥက္ကဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ 
*ဆဋ္ဌသၚ်္ဂဳတိဘာဏက
*ဝိနယ်ဓိုရ်
*သၚ်ဗဟိုရ် ဂကောံသၚ်အလဵုအသဳတံ ထ္ၜုတ်စွံပတန်လဝ်ရ။

## သြဝါဒ ကျာ်ဇၞော်
သြဝါဒကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒက ထေရ်တုန် -- " သွက်ဂကူ ဘာသာ သာသနာ တာလျိုၚ်ဇကု ယိုက်ဂၠေၚ်မာန် ကၠုၚ်စိုပ်ဇကုမ္ဂး လ္ပဂရိုက်က္ဍိုပ်၊ သ္ဒးယိုက်ဂၠေၚ် ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်။ ညးဟွံယိုက်ဂၠေၚ် အဲဟွံယိုက်ဂၠေၚ်တးပဲါထောံအလုံသီုညးဖအိုတ်မ္ဂး ဂကူ ဘာသာ သာသနပိုယ် ပသာ်သ္ဂောံဇၞော်မောဝ်မာန်ညိဏီရော" မဒှ်ရ။

## နိဿဲ
ဥု

**ဥု** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုတြဴရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်ဥုဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်ဥု ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+ဥု=ကူ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+ဥု=ဂူ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်ဥု ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ူ) မကော်စ (ဓဇက်ဇိုင်ၜါ)။

## ဝင်

အက္ခရ် "ဥု" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်ဥူဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။ 

## နိဿဲ
ဨ

**ဨ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုထပှ်ရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်ဨဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်ဨ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+ဨ=ကေ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+ဨ=ဂေ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်ဨ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (ေ-) မကၠုင်ဂတဗျည်တုဲ မကော်စ (သွေမွဲ)။

## ဝင်

အက္ခရ် "ဨ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ
ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ

### ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ - ကွေတ်လ္ၚဵုဗိုန် ပန်ဂကူ
၃၈။ ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွေတ်လ္ၚဵုဗိုန် လ္ၚဵုဟွံဗိုန်ဂှ် နွံအိုတ်ရ၊ (ညးဂမၠိုၚ်)ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု လ္ၚဵုဗိုန်တဴရ၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူပညပ်တဴအိုတ်ရ။ တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် လ္ၚဵုဗိုန် လ္ၚဵုဟွံဗိုန်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ နိဿယ်ဗဒါဲကေတ် ကဵုမုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု လ္ၚဵုဗိုန်တဴရ၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူ ပညပ်တဴအိုတ်ဂှ်ရော -

* ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒပဌမ - ကွေတ်လ္ၚဵုဗိုန် ဟိုတ်ကိုပ်ကၠာ
* ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ - ကွေတ်လ္ၚဵုဗိုန် ဟိုတ််မရနုက်ကဵုၜါ
* ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒတတိယ - ကွေတ်လ္ၚဵုဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုပိ
* ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒစတုတ္ထ - ကွေတ်လ္ၚဵုဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုပန်
ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ

**ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ** 

**ကွေတ်လ္ၚဵုဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုၜါ** 

၄၅။ ပ္ဍဲဝါဒဒုတိယတုန် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် လ္ၚဵုဗိုန်၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု လ္ၚဵုဗိုန်တဴရ၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ဂှ်ရော 

ယွံခမဳတအ် ဒေဝတဴဂမၠိုၚ် မၞုံယၟုခိဍ္ဍာပဒေါသိတ (လီုလာ်ဟိုတ်နူမိပ်မြဟ်) ဂှ် နွံတဴအိုတ်ရ။ ဒေဝတဴဂမၠိုၚ်ဂှ် ဗွဲမလအ်လလောန် ပဒတဴ သီုမမိပ်မြဟ်လဟိၚ်လဟာဲ အဳဂြိုၚ်ကတိုၚ်ကၟဟ်အိုတ်တုဲ ဟိုတ်မဝိုတ်အာသတိ (သွက်ဂွံစသုၚ်)ရ စုတိချိုတ်အာ နူဘဝဒေဝတဴတအ်ဂှ် အိုတ်ရ။ 

၄၆။ ယွံခမဳတအ် ဟိုတ်မြဴသာ်ဝွံ နွံတဴဏီရ၊ သတ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူဘုံ (သွဝ်)ဂှ်တုဲ ကၠုၚ်စိုပ်ဘုံ (မၞိဟ်) ဝွံမ္ဂး နူအဝေါၚ်ဘဝခရှ် လုပ်အာအဝေါၚ်ဘဝခမဳရသိတုဲမ္ဂး သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန် မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞဟ် ဘဝ(ဒေဝတဴ) မကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမာန်ရ၊ လောန်နူဂှ် ဗှ်ဗၞဟ်ဟွံမာန်ရ၊ ညးဂှ် သ္ဂးတဴ ရဴသာ်ဝွံရ -  

"ယြဴတြနာဲဒေဝတဴဂမၠိုၚ် ခဍ္ဍာပဒေါသိကာ ဟွံသေၚ်အိုတ်ရ၊ ဒေဝတဴဂမၠိုၚ်ဂှ် ဗွဲမလအ်လောန် ဟွံပဒတဴ သီုမမိပ်မြဟ်လဟိၚ်လဟာဲ အီဂြိုၚ်ကတိုၚ်ကၟဟ်အိုတ်တုဲ ဟိုတ်မဟွံဝိုတ်သတိ (သွက်ဂွံစသုၚ်)ဂှ်ရ ဟွံစုတိချိုတ် နူဘဝဒေဝတဴဂှ်အိုတ်ရ၊ (ဟွံမွဲကဵုပွမကတဵုဒှ်တုဲ) ဗိုန်ဂၠိအိုတ်ရ၊ (ဟွံမွဲကဵုပွမချိုတ်တုဲ) ဗိုန်ဇၟအ်အိုတ်ရ၊ (တန်ဒၟံၚ် လၟိုန်ထာဝရတုဲ) တန်တဴလၟိုန်အိုတ်ရ၊ ဟွံမွဲကဵုသဘဴပွမပၠန်ဂတးအိုတ်ရ၊ (ဟိုတ်ဂှ်ရ) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵု အရာမဗိုန် ကြက်တန်တဴ အတိုၚ်တန်တဴလၟိုန်အိုတ်ရ၊ ပိုဲညးဂမၠိုၚ် မဒှ်ခိဍ္ဍာပဒေါသိကဂှ်တုန် ဗွဲမလအ်လလောန် ပဒတဴသီုမမိပ်မြဟ်လဟိၚ်လဟာဲအီဂြိုၚ် ကတိုၚ်ကၟဟ်အိုတ်တုဲ ဟိုတ်မဝိုတ်အာသတိ (သွက်ဂွံစသုၚ်) ဂှ်ရ စုတိချိုတ်အာနူဘဝဒေဝတဴဂှ် အိုတ်ရ၊ (မၞုံကဵုပွမကတဵုဒှ်တုဲ) ဟွံဗိုန်ဂၠိအိုတ်ရ၊ (မၞုံကဵုပွမချိုတ်တုဲ) ဟွံဗိုန်ဇၟအ်အိုတ်ရ၊ အာယုက်ဂၠေံအိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုသဘဴ ပွမဒးချိုတ်အိုတ်ရ၊ (ဟိုတ်ဂှ်ရ) ကၠုၚ်စိုပ်ဘုံ (မၞိဟ်)ဝွံ အိုတ်ရ" ရဴဝွံ သ္ဂးတဴရ။  

ယွံခမဳတအ် ဣဝွံဂှ် ဟိုတ်ဒုတိယရောၚ်၊ သ္ပဟိုတ်ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ် ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွေတ် လ္ၚဵုဗိုန် လ္ၚဵုဟွံဗိုန်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု လ္ၚဵုဗိုန်တဴရ၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်တဴရ ရဴဝွံပညပ်တဴအိုတ်ရ။