ဒဳဇြာၚ်

**ဒဳဇြာင်** (အၚ်္ဂလိက်: Design) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဗီုပြင်ဝွံ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မချပ်ဗဒှ်၊ ပိုင်ခြာ ကေုာံ ဖန်ဇန် သွက်ဂွံ ကၠောန်ပ္တိတ် အရာဝတ္ထုမွဲမွဲ၊ သၞောတ်ယန္တရားမွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်သှ်ပလး ပြဿနာမွဲမွဲရ။ မလိက် "ဒဳဇြာင်" ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ဗီုပြင်ရုပ်သာ် (Aesthetics) မကျေဝ်ဂေါဝ်သၟး၊ ဍေဟ်သီုပါလုပ်ကဵု လွပ်မသုင်စောဲ (Functionality) ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုပၟိက်ဆန္ဒ ညးသုင်စောဲတအ်ရ။ တၠပညာဒဳဇြာင်တအ်ဂှ် ဒးပံင်ကောံလဝ် ပညာအနုသုခုမ (Art)၊ သိပ္ပံ (Science)၊ ကေုာံ ကွတ်စက် (Technology) သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် အရာမနွံကဵု ဂုဏ်ဖိုလ်ရ။

ဒဳဇြာင်ဂှ် ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဇၟာပ်ကဏ္ဍ ဘဝမၞိဟ်တအ် လၟေင်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု ဗီုပြင်သ္ၚိဌာန်၊ ကယျိုင်ကယဝ်၊ ကွဳစက်၊ လိက်အုပ်၊ မုက်ဝက်ဘ်သာ် ကေုာံ ကပေါတ်အေလက်ထရဝ်နစ်နာနာတအ်ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Evolution)
ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဒဳဇြာင်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် နူကဵု ဂကူမၞိဟ်တအ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ဝင်ဒဳဇြာင်ဂှ် ပါ်လဝ် ခေတ်အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

* **ခေတ်ကိုပ်ကၠာ (Pre-Industrial Era)**: ပ္ဍဲခေတ်တမၠာတေအ် ဒဳဇြာင် ကေုာံ ကွတ်တဲ (Craftsmanship) ဂှ် ဒှ်မွဲစွံရ။ ကပေါတ် မပ္တံကဵု နုင်ထၟာဲ၊ လွဟ် ကေုာံ ဗီုပြင် သြိုင်တာဲ ပ္ဍဲခေတ် အဳဂျေပ် (Egypt) ကေုာံ ရဝ်မ (Rome) တအ်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် နကဵုတဲ သွက်ဂွံ သုင်စောဲလောဲသွာ ကေုာံ နွံကဵု အနုသုခုမ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* **ခေတ်ပရေင်ပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution)**: ပ္ဍဲ ၁၈ ကေုာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် နကဵုစက် ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ဒဳဇြာင် ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် (Production) တၞဟ်ခြာအာ ရေင်သကအ်ရ။ အစာဒဳဇြာင်တအ် ဒးချပ် ဖန်ဇန် ဗီုပြင် သွက်ဂွံ ကၠောန်ပ္တိတ် နကဵုစက် လၟိဟ်ဂၠိုင်င် (Mass production) မာန်ရ။
* **ပရေင်ချဳဒရာင် ဘောဟောက် (Bauhaus Movement)**: ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၉ ပ္ဍဲရးနိဂီု ဂျာမနဳ ဘာဒဳဇြာင် ဘောဟောက် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ လညာတ်ဒဿန **"Form follows function"** (ဗီုပြင်ရုပ်သာ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် လွပ်မသုင်စောဲ) ဂှ် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။ ခေတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဒဳဇြာင် ခေတ်တၟိ (Modern design) ရ။
* **ခေတ်ဒဳဂျဳတယ် (Digital Era)**: စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်လက္ကရဴ ကေုာံ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဟိုတ်နူ ကွန်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနေတ်တုဲ ဒဳဇြာင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဇရေင် မုက်ပြင်သကရင် (Screens) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ကဏ္ဍတၟိ မပ္တံကဵု UI/UX Design တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။

## အင်္ဂလက္ခဏာ ကေုာံ သဇိုင်သၞောဝ် ဒဳဇြာင် (Elements and Principles of Design)
သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဒဳဇြာင် မခိုဟ်မွဲဂှ် ဒးသုင်စောဲ အင်္ဂလက္ခဏာ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဗက် သဇိုင်သၞောဝ်ဂမၠိုင်ရ။

### အင်္ဂလက္ခဏာဂမၠိုင် (Elements of Design)
အင်္ဂလက္ခဏာတအ်ဂှ် ဒှ်ကြက်သဇိုင် သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ဒဳဇြာင်ရ-
# **ပၞောတ် (Line)**: လိက်ပၞောတ် မဆက်စၠောအ်လဝ် တင်ၜါတင်။
# **ဗီုပြင် (Shape)**: အရာမနွံကဵု ဗီုပြင် ၜါဒိုဟ် (2D) မပ္တံကဵု ဗီုခ္ဍမ်၊ ပန်ကၠင်။
# **ဗီုပြင်လလုံ (Form)**: အရာမနွံကဵု ဗီုပြင် ပိဒိုဟ် (3D) မနွံကဵု လျိုင် ကေုာံ သၠုင်။
# **အရံင် (Color)**: အရံင် မပ္တံကဵု ဗကေတ်၊ သၚေက်၊ ဍာ်မိတ် မကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် နာနာ။
# **အလုံအလာ (Texture)**: အရာမထ္ၜးကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် လတူမုက်ပြင် (ဥပမာ- ကြံင်၊ ဍိုန်၊ တၟး)။
# **ဒၞာဲသၠး (Space)**: ဒၞာဲအကြာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲပွဳပွူ အရာဝတ္ထုမွဲမွဲ (Positive and Negative space)။
# **တၟး ကေုာံ သမၠုက် (Value)**: ပရေင်တၟး ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဂၠု ဍာ်အရံင်။

### သဇိုင်သၞောဝ်ဂမၠိုင် (Principles of Design)
သဇိုင်သၞောဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မဖန်ဇန် ပံင်ကောံ အင်္ဂလက္ခဏာတအ်ရ-
* **ပရေင်တုပ်သၟဟ် (Balance)**: ပရေင်ဖန်ဇန် လျိုင်မတ် ညံင်ဂွံ တုပ်သၟဟ် (Symmetrical) ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံတုပ်သၟဟ် (Asymmetrical)။
* **ပရေင်တၞဟ်ခြာ (Contrast)**: သုင်စောဲ အရာမတၞဟ်ခြာ (ဥပမာ- ဗု ကဵု လမ္စံက်၊ ဇၞော် ကဵု ဍောတ်) သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု အရာမတၟေင်။
* **ပရေင်ဖျေဟ်အာရီု (Emphasis)**: ဖန်ဇန် ညံင်မတ် ဂွံစိုပ်အာ ဒၞာဲအဓိက ကၠာအိုတ်။
* **ပရေင်ကိတ်ညဳ (Proportion and Scale)**: ပရေင်ဆက်စပ် အရွယ်အကြာ အရာမွဲ ကဵု မွဲ။
* **ပရေင်ညဳသၟဟ် (Harmony and Unity)**: ဖန်ဇန် ညံင်အရာသီုဖအိုတ် ဂွံကိတ်ညဳ ကေုာံ ဒှ်မွဲကဏ္ဍဓဝ်။

## ကဏ္ဍ ကေုာံ ဂကူ ဒဳဇြာင်ဂမၠိုင် (Disciplines of Design)
ဒဳဇြာင်ဝွံ လှဲလး ဗွဲမလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

### ၁။ ဂရပ်ဖေတ် ဒဳဇြာင် (Graphic Design)
ဒှ်ပရေင်ဖန်ဇန် လိက် ကေုာံ ဗီုရုပ် သွက်ဂွံ ပလံင်ပရိုင် (Visual communication)။ ဥပမာ- ပိုစတာ၊ စၟတ်တဆိပ် (Logos)၊ မဂ္ဂဇြေန်၊ ကေုာံ ထုပ်ပလောတ်ကပေါတ် (Packaging)။

### ၂။ ကပေါတ်ယန္တရား ဒဳဇြာင် (Industrial / Product Design)
ဒှ်ပရေင်ဖန်ဇန် ဗီုပြင် ကပေါတ် မကၠောန်ပ္တိတ် နကဵုစက် သွက်ဂွံ သုင်စောဲ လၟေင်တ္ၚဲ။ ဥပမာ- ကွဳစက်၊ စမတ်ဖုင်၊ ပရိဘောဂ၊ ကေုာံ စက်ကိရိယာတအ်။ ကဏ္ဍဏအ် ဒးဖျေဟ်အာရီု လတူ အန္တရာယ်ကင်သၠး ကေုာံ လွပ်မသုင်စောဲရ။

### ၃။ UI/UX ဒဳဇြာင် (User Interface / User Experience Design)
ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲခေတ် ဒဳဂျဳတယ်ရ။ 
* **UX (User Experience)**: ဖန်ဇန် ညံင်ညးသုင်စောဲတအ် ဂွံစကာလောဲသွာ ကေုာံ ပေင်စိုတ် လတူ သွပ်ဝဴ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝက်ဘ်သာ်။
* **UI (User Interface)**: ဖန်ဇန် ဗီုပြင်မုက်ပြင်၊ ခလုတ် (Buttons)၊ ကေုာံ အရံင် ညံင်ဂွံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ ညာတ်ကၠး။

### ၄။ အပ္ဍဲသ္ၚိ ဒဳဇြာင် (Interior Design)
ဒှ်ပရေင်ဖန်ဇန် ဗီုပြင် အပ္ဍဲသ္ၚိဌာန်၊ ရုင် ကေုာံ ဖျာ ညံင်ဂွံ ကျေဝ်ဂေါဝ်၊ သၠးပွး ကေုာံ ကိတ်ညဳ ကုပၟိက်ဆန္ဒ ညးမမံင်တအ်ရ။

### ၅။ ကယျိုင်ကယဝ် ဒဳဇြာင် (Fashion Design)
ဒှ်ပရေင်ဖန်ဇန် ကယျိုင်ကယဝ် ကေုာံ ကပေါတ်ကျိုင်ကျဝ် (Accessories) မဒ္ဂေတ်ဗက် အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ရ။

### ၆။ ဗီုပြင် သြိုင်တာဲ (Architectural Design)
ဒှ်ပရေင်ဖန်ဇန် ဗီုပြင် သ္ၚိ၊ တိုက်၊ ကေုာံ ပွဳပွူဍုင်ကွာန် ညံင်ဂွံ ခိုင်ကၠိုက်၊ ဂီုကၠီု ကေုာံ ကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။

## လၟေင်ကမၠောန် ဒဳဇြာင် (The Design Process)
သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြဿနာ နကဵု ဒဳဇြာင်ဂှ် မလေပ်သုင်စောဲ လၟေင်ကမၠောန် **Design Thinking** မနွံကဵု ကဆံင် ၅ သာ်ရ-
# **သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Empathize)**: လ္ၚတ် ကေုာံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပၟိက်ဆန္ဒ ကေုာံ ပြဿနာ ညးသုင်စောဲ ဍာံဍာံ။
# **ပိုင်ခြာ (Define)**: ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ပြဿနာ အဓိက မဒးသှ်ပလး။
# **ချပ်ဗ္ဒဟ် (Ideate)**: ကသပ်ချပ် ကေုာံ ပတိတ်လညာတ် တၟိတၟိ ဗွဲမဂၠိုင် မဟွံမဲကဵု ပယျဵု။
# **စမ်ၜတ် (Prototype)**: ကၠောန်ဗဒှ် နမူနာ အပြောမ်မွဲ သွက်ဂွံ ရံင်ဗီုပြင်ဍာံ။
# **သ္ၚေဝ်မွဲ (Test)**: ကေတ် နမူနာဂှ်တုဲ အာစမ်ၜတ် ကုညးသုင်စောဲတအ် သွက်ဂွံ ကလေင်ပလေဝ် ပခိုဟ်ပတိုန်ရ。

## ဒဳဇြာင် ကေုာံ အနုသုခုမ တၞဟ်ခြာ (Design vs. Art)
မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ် ထေင်မှာ ဒဒှ်ရ ဒဳဇြာင် ကဵု အနုသုခုမ (Art) ဂှ် တုပ်ဒၟံင်ရေင်သကအ်ရ။ ဆဂး အရာၜါဏအ် နွံကဵု တင်ရန်တၟအ် မတၞဟ်ခြာရ။
* **အနုသုခုမ (Art)**: ကတဵုဒှ် နူကဵု စိုတ်ပူဂိုလ်တုဲ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ သၟာန် ပြဿနာ ဟွံသေင်မ္ဂး ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင်ရ။ (Art asks questions).
* **ဒဳဇြာင် (Design)**: ကတဵုဒှ် သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြဿနာ သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ဒးနွံကဵု သွဟ် ကေုာံ လွပ်မခိုဟ်ရ။ (Design solves problems).

## အခန်ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ ဖိုလ် (Impact and Importance)
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဒဳဇြာင်ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ 
* **သှ်ပလး ပြဿနာ**: ဒဳဇြာင် ခိုဟ်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ဘဝမၞိဟ် လောဲသွာ ကေုာံ ဂီုကၠီုတိုန်။
* **ပရေင်ပိုန်ဒြပ်**: ကမ္ပဏဳ မနွံကဵု ဒဳဇြာင်ခိုဟ် (ဥပမာ- Apple, Nike) ဂှ် မလေပ်ကလိဂွံ အံင်ဇၞး ပ္ဍဲဖျာ ဂၠိုင်နူ ကမ္ပဏဳတၞဟ်ရ။
* **ပရေင်ဆက်စၠောအ်**: ဂရပ်ဖေတ် ဒဳဇြာင် ခိုဟ်မ္ဂး ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံကၠိုဟ် တင်ဂၞင် ဗွဲမလောဲသွာ ကေုာံ ပြဟ်ပြေဟ်။

## နိဿဲ (References)


## လေန်မ္ၚး (External Links)
* AIGA - The Professional Association for Design
* Design Museum, London