တွဵုရးဍုင်မန်

**တွဵုရးဍုင်မန်** (,  (,  တ္ၚဲဏအ် နွံကဵု စှ် ပွိုင်ဍုင်ဝွံ ဒှ် တွဵုရးဍုင်မန် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၇၄ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ (၃) (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၃၅ ဂိတုပုဟ် (၁၁)မံက် ပ္ဍဲ လက်ထက် အလဵုအသဳပၞာန်နေဝေန် (နေဝင်း) မအုပ်ဓုပ်ဍုင် ရ။ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲဒတန် မၞုံပလိုတ် ပ္ၚံက်ၜဳမတ္တမ၊ သၠုင်ကျာ ရးဗဂေါ၊ သၟဝ်ကျာ ရးတၞင်သဳ ပလိုတ် တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ တုဲ ဍုင်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒှ် ဍုင်မတ်မလီု ရ၊၊

## ဒတန်
ဒၞာဲဒတန် မစၟတ်သမ္တီလဝ် တွဵုရးဍုင်မန် အခိင်လၟုဟ်ဝွံ နွံဒၟံင် ဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၠုင်ကျာတုဲ ဇိုင်ၜဳမှာသၟိတ်အိန္ဒိယ၊ မဒှ် ပယျဵု ကုရးဗဂေါ၊ ရးကရေင်၊ ရးတၞင်သဳ ရ၊၊ နကဵုဗီုတိမ္ဂး နွံ လေတ္တဳကျုတ်သၟဝ်ကျာ ၁၄ ဒဳဂရဳ ကု ၅၂ မိနေတ်၊ ၁၇ ဒဳဂရဳ ၃၂ မိနေတ်၊ လံင်ဂျဳတွေတ် ၉၆ ဒဳဂရဳ ၅၁ မိနေတ် ကု ၉၈ ဒဳဂရဳ ၁၃ မိနေတ်ရ၊၊ ဇမၞော်သမၠဲ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ (၄၇၄၇.၇၆)တိုင်ပန်ကၠင်၊ နကဵုဨကမ္ဂး နွံ  (၃၀၃၈၅၆၄)ရ၊၊ နူဗၟံက် ကု ပလိုတ်ဂှ် နွံ ဇမၠိင် ၁၂၇ တိုင်တုဲ သၠုင်ကျာ သၟဝ်ကျာဂှ် နွံ (၁၄၁.၈၈)တိုင် ရ၊၊ 

တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုပွိုင်ဍုင် (၁၀) ပွိုင်ဍုင်တုဲ ဍုင်မဟွံမဲကဵု ရုင်အလဵုအသဳဂှ် နွံ ၆ ဍုင်ရ၊၊ အတိုင်စရင် HMIS မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန် သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံ ၂.၁၂ ပြကောဋိကိုဋ်တုဲ နကဵုကမၠေတ်မ္ဂး မွဲကဳလဝ်မဳတာဂှ် နွံ သၞောတ် ၁၇၂ တၠရ၊၊ မၞိဟ် ၂၃ % ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်တုဲ သၟေဟ် မၞိဟ် ၇၇% ပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန်ရ၊၊ 

### ခရိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်၊ ဍုင်၊ ကွာန်၊ အရာပ်
#### ခရိုင်ဂမၠိုင်

ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် နွံ သီုဖအိုတ် ၄ ခရိုင်။
# ခရိုင်သဓီု
# ခရိုင်မတ်မလီု
# ခရိုင်ရေဝ်
# ခရိုင်ကျာ်ထဝ်

#### ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်

သီုဖအိုတ် ဍုင် နွံ (၁၆) ဍုင်၊ အရာပ် နွံ (၁၀၀) ပွိုင်ကွာန် နွံ (၃၆၈) ကွာန် နွံ (၁၁၅၂) 

## ဝင်
ပ္ဍဲ လက်ထက်သခေန်နု မဒှ် ဝန်ဇၞော် လက်ကရဴ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၆၀ သွက်စၟတ်သမ္တီ ဍုင်မန်ဂှ် ဟီုဂးဖန်ဇန်လဝ် မနွံဒၟံင်ရ၊၊ ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် အမာတ်မန် အစာဖဵုချဵု၊ နာဲအံင်ထောန်၊ အစာဖဵုစိင်၊ နာဲအံင်လှၚိုယ်တအ် ဒှ် စၞးကောန်ဂကူမန်ရ၊၊ နာဲအံင်ထောန်ဂှ် တိုန်အာ ကဆံင် ဝန်ဇၞော် အရာကောန်ဂကူမန်တုဲ သွက်ဂွံဗမံက်ပတိုန် တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒှ် တာလျိုင် မွဲလပါ်ကီုရ၊၊

အခိင်မဗမံက် ရုပ်ရဴတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် နာဲဗအူ ဥက္ကဋ္ဌ ဒှ်ညးမကဵုကသပ် အလဵုအသဳတုဲ ညးတအ် ဗက်သၟာန် စမ်ၜတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ အပိုင်အခြာ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊ ဒဒှ်ရ ရမ္သာင် ကောန်ဂကူမန်တအ် နွံပၟိက်ကဵု ဍုင်မန် ပန်ခရိုင်
# ခရိုင်ဍုင်ဗဂေါ
# ခရိုင်ဍုင်သဓီု
# ခရိုင်ဍုင်မတ်မလီု
# ခရိုင်ဍုင်ဗိက်ထဝါဲ (ရးတၞင်သဳ) ရ၊၊

### လညာတ် မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်
အမာတ်မန် '''အစာဖဵုချဵု'''
၁၃၂၂ ဂိတုပသာ် (၅) စွေက်ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌ နာဲဗအူ ကော်အမာတ်မန်တုဲ သၟာန်သၟုက်ပရူဗမံက် ရုပ်ရဴတွဵုရးဍုင်ရ၊၊ အစာဖဵုချဵု ဟီု သွက်ဂွံကဵု တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ထေက်ကြိုက် ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအရာမကဵု ဍုင်မန်ဂှ် သွက်ဒးကေတ် ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန် ဟွံမဲရ၊၊ ကေတ်ဆန္ဒဂှ်လေဝ် အဲ ဟွံတုပ်စိုတ်ရ၊၊ ဗီုကဵု မစၟတ်သမ္တီလဝ် တွဵုရးကရေင်၊ တွဵုရးကချေင်ဂှ် ဒးဖန်ကဵု တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊

**နာဲဘသောန်** ဟီု ယဝ်ရ ကဵုတွဵုရးဍုင်မန်မ္ဂး ခရိုင်ဍုင်ဗဂေါ၊ ခရိုင်ကျာ်ခမဳ၊ ခရိုင်ဍုင်ဗိက်ထဝါဲ နွံပၟိက်ရ၊၊ ယဝ်ရ ဟွံပစၟတ်သမ္တီ ဍုင်မန်မ္ဂး တိတ်တြဴတုဲ သၟာန်စမ်ၜတ်ရံင်ညိ၊၊ ဆဂးဂှ် ဒၞာဲညးဟွံမဲပၟိက်ကဵု ဍုင်မန်ဂှ် သၟာန်စံၜတ်ဟွံထေက်၊၊

**နာဲဖဝ်ကျေ** ဟီု ယဝ်ရကဵုဍုင်မန်မ္ဂး ခရိုင်ကျာ်ခမဳ ကဵု ခရိုင်သဓီုဂှ် ကဵုကၠာတုဲ ဗိက်ထဝါဲဂှ် ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် ယဝ်ရမိက်ဂွံလုပ် လပါ်ဍုင်မန်မ္ဂး ပၠောပ်ကဵုညိ၊၊ မန်တအ် သွက်ဂွံဂွံဍုင်မန်ဂှ် ထ္ၜးကၠုင်ဆန္ဒ နကဵုနဲ ကြံင်င်ၜတ်တ်တုဲကၠုင်ရ၊၊ ကြံင်ကြံင်ဂှ် ရပ်လွဟ်တုဲ တဝ်စၞေဟ်ကေတ်ရ၊၊ ၜတ်ၜတ်ဂှ် လုပ် သဘင်မာဲတုဲ ဒှ်အာ အမာတ်မန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟွံဒးကေတ်ရ ဆန္ဒမာဲ၊၊

**နာဲမျာတ်ထောန် **(ဒု-ညးရေင်တၠုင်ဖဵု တက္ကသိုလ်သမဝါယမ) ဟီု ပ္ဍဲအရာမကဵုဍုင်မန်ဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်နာဲနု တီဒၟံင်ပၟိက် ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်တုဲရ၊၊ ယဝ်ရ ကဵုဍုင်ကဵုမန်မ္ဂး နကဵုသၞောဝ်ပါလဳမာန် ညးမဂွံအမာတ်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဖန်ကဵုဍုင်မန်ညိ၊ ပ္ဍဲအရာ မကဵုဍုင်မန်ဂှ်လေဝ် ခရိုင်ကျာ်ခမဳ၊ ခရိုင်သဓီု ကဵုထေက်ရ၊၊ (ဟွံဒးကေတ် ဆန္ဒမၞိဟ်တအ်ရ၊၊)

**ဣစဳစဝ်ယှေန်** ဂကူမန် ဂကောံပရေင်ကေင်ကာမန် (ဗော်မန်ယျေယျာ) ဟီုဂှ် ပၟိက်ဆန္ဒမန်ဂှ် အလဵုအသဳတအ် တီဒၟံင်တုဲ သွက်ဂွံကဵု ဍုင်ကဵုမန်ဟေင်ရ နွံ၊၊ ယဝ်ရ ကဵုဍုင်မန်မ္ဂး သဓီု၊ ကျာ်ခမဳ၊ ဗဂေါဂှ် ပသဇိုင်ကဵုကၠာတုဲ (ဒးကေတ်ဆန္ဒမၞိဟ်ရောင်မ္ဂး ကေတ်ဆန္ဒတုဲ ကဵုညိ)

**နာဲလူဖေဝေန်** (အစာလိက်တၟအ်တြေံ) ပတိုန်ထ္ၜး သာ်ဏအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအရာမကဵုဍုင်မန်ဂှ် သွက်ဒးကေတ် ဆန္ဒမန်တအ် ဟွံမဲရ၊၊ ယဝ်ရ ထပ်ကေတ် ဆန္ဒမန်ပၠန်မ္ဂး ဒှ်အဓိကဵုမာန်ရ၊၊ ဗီု မကဵု ကရေင်၊ ကချေင်၊ ချေင်တအ်ဂှ် ကဵုညိ၊၊ ခရိုင်သဓီု ကဵု ခရိုင်ကျာ်ခမဳဂှ် ကဵုကၠာတုဲ ဗဂေါဂှ် ယဝ်ရ စုတ်ကဵုမာန်မ္ဂး စုတ်ကဵုညိ၊၊

**နာဲမန်ထဝ်** ပ္တိုန်ထ္ၜး ကဵုဍုင်မန် ခရိုင်သဓီု ကဵု ကျာ်ခမဳဂှ် ပ သဇိုင်တုဲ ကဵုကၠာညိ၊ ဗဂေါဂှ် ကဵုထေက်မ္ဂး ကဵုညိ၊၊ (ဗိက် ကု ထဝါဲဂှ် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မန်ဂှ် အဲဟွံအာတ်ရ၊၊ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် စွံဍုင်ဇၞော်ထေက်ရ၊၊ ဗဂေါဂှ် ယဝ်ဒှ်အာ ပ္ဍဲဍုင်မန်မ္ဂး ဗဂေါဂှ် ပ ဍုင်ဇၞော်မန် ထေက်ရ၊၊ ဟွံဒး ကေတ်ဆန္ဒ၊၊

နကဵု အလဵုအသဳဥူနုလေဝ် ဗွဲကြဴညိ တုပ်စိုတ် ဟွံကေတ် ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်၊ စၞးဂှ် ပ္တန်သၞောဝ်ဗမံက်ပ္တိုန် တွဵုရးဍုင်မန်တုဲ သၞောဝ်ဂှ် ညံင်ဂွံပဒတန် ပ္ဍဲကဵု စၠတ်ဓရ်ရ။ သွက်ဂွံ ပ္တိုန်ကိစ္စ ပ္တန်တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ခပတိုန် ဝန်ဇၞော်ကေင်ကာမန် မွဲတၠရ။ နူကဵု ဗော်သွးမန်ကောန်ဍုင်အရင်ဂှ် အာတ်မိက် အစာဇၞော်နာဲဖဝ်ချိုဝ် သွက်ဂွံ လုပ်ကေတ် တာလျိုင် ဝန်ဇၞော်ကေင်ကာမန်ကီုလေဝ် နကဵု အစာဇၞော်နာဲဖဝ်ချိုဝ် ညး ဟွံဒုင်တဲ၊ ညးဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် ဂကူမန်ကီုလေဝ် ဟီု အရေဝ်မန် ဟွံလေပ်၊ ညး မိက်ဂွံကဵု မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန် ဗှ်လိက်မန်လေပ် ကဵုကေတ် တာလျိုင်ဂှ်ရ။ နူကဵု ဂကောံဂှ် ရုဲစှ်ပ္တိုန် နာဲအံင်ထောန်၊ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဥူနုလေဝ် ဒုင်တဲတုဲ သၞာံ ၁၉၆၁ ဂိတုဨပြဳ ၂၇ ဂှ် နာဲအံင်ထောန် ဒုင်သစာ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် ဝန်ဇၞော်ကေင်ကာမန် ရ။ သွက်ဂွံ ဗၟံက်ပ္တိုန် တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော်ဏအ် ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ကမ္မတဳမချူသၞောဝ်အပြောမ်တွဵုရးဍုင်မန် မွဲရ။ 

နူကဵု ကမ္မတဳဂှ် ပ္ညဳပ္ညပ် နကဵု နဲကဲနာနာသာ်တုဲ လပါ်မၞိဟ်ဂလိုင် တုပ်စိုတ် ခရိုင်သဓီု ကဵု ခရိုင်မတ်မလီု ၜါခရိုင်ဂှ် ညံင်ဂွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် သာ်ဂှ်တုဲ ချူခၞံသၞောဝ်အပြောမ်တုဲ သွက်ဂွံ ပ္တိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲစၠတ်ဓရ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ်ရ။ အဃောမကၠောန်ဒၟံင်ဂှ်ဟေင် သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ် ၂ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နေဝေန် သီကေတ် အဝဵုဍုင်တုဲ ကမၠောန်မပ္တန်ဗဒှ် တွဵုရးဍုင်မန် အလဵုအသဳ ဥူနုဂှ်လေဝ် လီုအာကီုရ။

နကဵု သၞောဝ်ပၞာန်ဂှ် သကိုပ်ဗိုလ်နေဝေန် ပကင်ရင်ကၠုင် ဍုင် ပွိုင် ၁၄ သၞာံတုဲ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန်အာ ဍုင်နကဵု သၞောဝ်သဵုယှေဝ်လေတ်တုဲ ချူခၞံ ဥပဒေသဇိုင်မွဲရ။ ဥပဒေသဇိုင်ဂှ် ပ စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၃ ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲ ဥပဒေသဇိုင်ဏအ်ဂှ် တွဵုရးဍုင်မန်လေဝ် ပါကၠုင်ကီုရ။ ဇာန္နဝါရဳ ၃ ဂှ် ဟိုတ်နူ မဒှ် တ္ၚဲဥပဒေသဇိုင်တုဲ တ္ၚဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၉ ရ။ 

တွဵုရးဍုင်မန် ၜိုန်ရ ကဵုလဝ် ယၟုကီုလေဝ် အခေါင်အရာအရေဝ်မန် လိက်မန်ဂှ် ဟွံပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞောဝ်တုဲ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် အခေါင်ဂကူမန် ဟွံမဲလးလးရ။ မွဲသၞာံ မွဲအလန် ပ္ဍဲ သဘင်တ္ၚဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲပြိုင် လိက်မန်၊ လှ်ေ ဒယှ်ေ အခိုက်မန်နွံရ။ 

## လၟိဟ်မၞိဟ် နကဵုဂကူ သၞာံ ၂၀၁၉/၂၀၂၀
အတိုင် စရင်နူရုင်အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင်ဗၟာ မပတိတ်လဝ် စရင်မၞိဟ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် နွံ၂,၃၀၅,၄၉၂ တုဲ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူမန် နွံ ၈၃၁,၅၂၅ (၃၆,၁%)၊ ဂကူဗၟာ နွံ ၇၈၁,၈၂၄ (၃၃,၉%)၊ ဂကူကရေင် နွံ ၃၀၅,၆၂၀ (၁၃,၃%)၊ ပအိုအ် နွံ ၆၇,၄၈၄ (၂,၉%)။ တုဲပၠန် ဂကူသအာင် ဗီုကဵု ကြုက်ဂလာတအ်ဂှ် ပံင်ပကောံလဝ် သီုဖအိုတ် နွံ၃၁၂,၆၀၆ (၁၃,၆%)။ ကောန်ဂကူဂကူ ဗီုကဵု ချေင်၊ ကချေင်၊ သေံတအ်လေဝ် နွံညိညကီုရ။ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ပါ်လဝ် ခရိုင်မတ်မလီု ကဵု ခရိုင်သဓီု။ ပ္ဍဲခရိုင်မတ်မလီုဂှ် ဂကူဗၟာ နွံဂၠိုင် (၅၁,၂%)တုဲ ပ္ဍဲခရိုင်သဓီုဂှ် ဂကူမန် နွံအောန် (၁၀,၅%)၊ ပါဲနူဂကူဗၟာတုဲ ပ္ဍဲခရိုင်သဓီုဂှ် ဂကူကရေင် (၂၅,၀%) ကေုာံ ဂကူပအိုအ် (၇,၈%) နွံၜိုတ်ဒးရးကီုရ။ ဂကူပအိုဝ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ခရိုင်မတ်မလီုကြပ်ဟွံမဲရ။

### လၟိဟ်မၞိဟ် နူသၞာံ ၂၀၂၄

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ကမၠောန်ဝါဗ္ၚ မတဵုသြောအ်၊ တၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါ၊ ကမၠောန်တမ္ၚာ ကေုာံ ဖရံက်၊ ကကှ်ကှ်၊ ကမၠောန်ၜဵု၊ ကေုာံ သတ်ဆုနာနာသာ်လေဝ် တိတ်ဒၟံင်ကီုရ၊၊

## ပရေင်ပညာ
ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် နွံကဵု ဘာတက္ကသဵု 
* တက္ကသဵုမတ်မလီု
* တက္ကသဵုနယ်ပညာ မတ်မလီု
* တက္ကသဵု ကဝ်လိက်ပရေင်ပညာ မတ်မလီု
* တက္ကသဵုကောန်ပျူတာ သဓီု
* သိပ္ပံကွတ်တဲကွတ်စက်အလဵုအသဳ မတ်မလီု

စပ်ကဵုဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ
ရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်
ကေုာံ တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန် ကေုာံ တိုက်လိက်ပရိယတ္တိဗၟာ

## နိဿဲ

လိက်ဗွဟ် ကွးဘာမည် ခေတ်တၟိ တန်တတဳယ၊၊