အာအိုင်ဘဳအေ

right|thumb|200x200px|တဆိပ်ကြာ RIBA
**RIBA** (Royal Institute of British Architects) ဝွံ ဒှ်ဂကောံပရဝ်ဖဂှေန်နာနာ (Professional body) သွက်အစာသြိုင်တာဲ (Architects) ပ္ဍဲရးနိဂီုဨကရာဇ် (United Kingdom) တုဲ ပြာကတ်တဴ အလုံမွဲဂၠးကဝ်ရ။ ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ တုဲ နွံဗဟဵု ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန် (London)။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် သွက်သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန်ကဆံင် ပရေင်သြိုင် ကေုာံ ဗီုပြင်တာဲ (Architecture)၊ သွက်သ္ဂောံ ထိင်ဒဝ် ကဆံင်ပညာ၊ ကေုာံ ဇိုန်နှင်ကဵု လျိုင်ဇၞော် အစာသြိုင်တာဲ မနွံကဵု ကျာ်သြဳတအ်ရ။

## ဝင် (History)
RIBA ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ နကဵုယၟု တမ်မူလ "Institute of British Architects in London" (IBA) ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်သြိုင်တာဲ ဟွံမဲကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မခိုင်ဗိုန် ကေုာံ ကဆံင်ဟွံတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်တုဲ၊ အစာသြိုင်တာဲ ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲခေတ်ဂှ် မပ္တံကဵု Philip Hardwick, Thomas Allason, William Donthorn, Thomas Leverton Donaldson ကေုာံ John Buonarotti Papworth တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံဏအ်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၇ ဂှ် ဂကောံဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်စၟတ်သမ္တီ သၟိင်ဨကရာဇ် (Royal Charter) နူကဵု ဂၞကျာ်ဝိတဝ်ရဳယျာ (Queen Victoria) တုဲ ယၟုဂကောံဂှ်လေဝ် ဒှ်အာ "Royal Institute of British Architects" (RIBA) ရ။ အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီ Royal Charter ဂှ်မ္ဂး ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ "ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ပညာ ဗီုပြင်တာဲ ကေုာံ ကွတ်သိပ္ပံ မဆက်စပ်ကဵု ပရေင်သြိုင်" ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် သၟိင်ဨကရာဇ် ကလေင်ပဒတန် သၞောဝ်ဥပဒေတၟိ သွက်ဂကောံဏအ်ရ။

## တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Mission and Charters)
RIBA နွံကုသၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် မဖန်ဇန်လဝ် နာနာသာ် သွက်သ္ဂောံထိင်ဒဝ် ကဆံင်ပရေင်သြိုင်၊ သွက်သ္ဂောံဒုင်စသိုင် ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် ပွဳပွူသဘာဝ။

### တင်ရန်တၟအ် လၟေင်တၟိ

* ပ္တိုန်ကဵု ပရေင်လွဳလွတ် သွက်အစာသြိုင်တာဲ ကေုာံ ညးတမ်မူလတအ် ဂွံဖန်ဇန် ပရေင်သြိုင် မနွံကဵု ကျာ်သြဳ ကေုာံ ဂုဏ်ဖိုလ် သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုင်။
* ထိင်ဒဝ် ကဆံင်ပညာ ကေုာံ သၞောဝ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Code of Conduct) သွက်ကောန်ဂကောံတအ်။
* ဒုင်စသိုင် ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲပရေင်သြိုင်တာဲ အလုံဂၠးကဝ်။
* ကဵုအရီုအဗင် ပရေင်စဵုဒၞာ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်သြိုင် မဟွံပလီုပွဳပွူသဘာဝ (Sustainable Architecture)။

## ညးတမ်မူလ ကေုာံ ကဆံင် (Membership and Credentials)
သွက်ညးမွဲမွဲ ဂွံဒှ်ကောန်ဂကောံ RIBA ဂှ် ဒးဒုင်ရုဲစှ် ကေုာံ ဒးကလိဂွံလဝ် ပရေင်ပညာ မသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်တအ်ရ။ ကောန်ဂကောံ RIBA ပါ်လဝ် ကဆံင်နာနာ နွံဗီုဏအ်-

* **Student Member**: သွက်ကွးဘာ မလ္ၚတ်ဒၟံင် ပညာသြိုင်တာဲ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် မကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီ နူ RIBA။
* **Associate Member (ARIBA)**: သွက်ညးမအံင်ဇၞးလဝ် တန်ဗတောန် RIBA Part 1 ကေုာံ Part 2 တုဲ ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်ပရေင်သြိုင်တာဲ။
* **Chartered Member (RIBA)**: သွက်အစာသြိုင်တာဲ မအံင်ဇၞးလဝ် တန်ဗတောန် RIBA Part 3 ကေုာံ ကလိဂွံ လာင် (License) နူကဵု ARB (Architects Registration Board) ရးနိဂီုဨကရာဇ်ပေင်င်။
* **Fellowship (FRIBA)**: သွက်အစာသြိုင်တာဲ (Chartered Members) မနွံကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ လတူ ၅ သၞာံ ကေုာံ မကၠောန်လဝ် ကမၠောန်သြိုင်တာဲ မနွံကဵု လျိုင်ဇၞော်။
* **Honorary Fellowship (Hon FRIBA)**: ဒှ်တဆိပ်ကြာ ဂုဏ်တၟေင် သွက်ညးမဟွံသေင်ကဵု အစာသြိုင်တာဲ ဆဂး မပါလုပ် ရီုဗင် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်လဝ် ပရေင်သြိုင်တာဲ (ဥပမာ - အစာချူလိက်၊ အစာဝင်၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်)။

## လျိုင်ဇၞော် ကေုာံ ကဆံင်တၟေၚ် (Awards and Honors)
RIBA ပ္တိတ်ကဵု လျိုင်ဇၞော် ကေုာံ ကဆံင်တၟေၚ် မပြာကတ် အလုံမွဲဂၠးကဝ် သွက်ညးတမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်သြိုင် မနွံကုကျာ်သြဳ။

### Royal Gold Medal
Royal Gold Medal ဝွံ ဒှ်လျိုင်ဇၞော်အိုတ် မပ္တိတ်ကဵု နကဵုအမိင် ဨကရာဇ် (ရးနိဂီု UK) သွက်အစာသြိုင်တာဲ မနွံကဵု ကျာ်သြဳ ကေုာံ သြဇာ လတူပရေင်သြိုင်တာဲ အလုံဂၠးကဝ်ရ။ လျိုင်ဝွံ စပ္တံလဝ် နူသၞာံ ၁၈၄၈။

**ညးမကလိဂွံ Royal Gold Medal ပြာကတ်ဂမၠိုင်-**

* 1859: Sir George Gilbert Scott
* 1941: Frank Lloyd Wright
* 1953: Le Corbusier
* 1966: Ove Arup
* 1983: Norman Foster
* 1989: Renzo Piano
* 1994: Michael and Patty Hopkins
* 2000: Frank Gehry
* 2004: Rem Koolhaas
* 2010: I. M. Pei
* 2013: Peter Zumthor
* 2016: Zaha Hadid (ညးဗြဴ ကလိဂွံ ကၠာအိုတ် သွက်ပူဂိုလ်)
* 2020: Grafton Architects (Shelley McNamara and Yvonne Farrell)
* 2021: Sir David Adjaye
* 2022: Balkrishna Doshi
* 2023: Yasmeen Lari
* 2024: Lesley Lokko

### Stirling Prize
RIBA Stirling Prize ဝွံ ဒှ်လျိုင်ဇၞော် မပ္တိတ်ကဵု သွက် "ဗီုပြင်တာဲ မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲရးနိဂီုဨကရာဇ်" ပ္ဍဲသၞာံလၟေင်င်ရ။ လျိုင်ဏအ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု အတိုင်ယၟု အစာသြိုင်တာဲ James Stirling ရ။

### RIBA International Prize
ဒှ်လျိုင်ဇၞော် သွက်ဗီုပြင်တာဲ ကေုာံ ပရေင်သြိုင် မခိုဟ်အိုတ် အလုံဂၠးကဝ် (မ္ၚးရးနိဂီု UK) မရုဲစှ်ကဵု ဇၟာပ်ၜါသၞာံ မွဲဝါ။

### Stephen Lawrence Prize
လျိုင်ဝွံ ပ္တိတ်ကဵု သွက်ပရေင်သြိုင် မနွံကဵု င္ၚုဟ်မးအောန် (သြန်တမ် သၟဝ် ၁ မဳလဳယာန် ပံင်သတာလင်) ဆဂး နွံကဵု ဗီုပြင် ကေုာံ နဲကဲတၟေင်ရ။ ယၟုဏအ် ခုတ်လဝ် သွက်ဂွံ ဗှ်ဗၞုဟ် ကွးဘာသြိုင်တာဲ Stephen Lawrence မဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ်ဂှ်ရ။

## ရုဲဇၞော် ကေုာံ တိုက်ဗွဟ်လိက် (Headquarters and Library)
ရုဲဇၞော် RIBA ဝွံ နွံပ္ဍဲ 66 Portland Place ဍုင်လာန်ဒါန် (London) ရ။ တိုက်ရုဲဇၞော်ဝွံ အစာသြိုင်တာဲ George Grey Wornum ဖန်ဇန် ဗီုပြင်လဝ် နကဵုအခိုက် Art Deco တုဲ သြိုင်တုဲဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၄ ရ။

ပ္ဍဲရုဲဇၞော်ဏအ်ဂှ် သီုနွံ တိုက်ဗွဟ်လိက် ပြာကတ်မွဲ မကော်ခဴစ **British Architectural Library** (ဟွံသေင်မ္ဂး RIBA Library) ရ။ တိုက်ဗွဟ်လိက်ဝွံ ဒှ်တိုက်ဗွဟ်လိက် ပရူပရေင်သြိုင်တာဲ မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ဍိုက်ပေင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်မွဲတုဲ နွံကဵု လိက်အုပ်၊ ဗီုဓဇက် (Drawings)၊ ဗီုရုပ် ကေုာံ မော်ဒယ်သြိုင်တာဲ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် RIBA ပံင်ကောံ ကု V&A Museum တုဲ ထ္ၜးပျး ဗီုဓဇက် ကေုာံ မော်ဒယ် သြိုင်တာဲဂမၠိုင် ပ္ဍဲ V&A Architecture Gallery ရ။

## ပရေင်လွဳလွတ် ပ္ဍဲကဵုပွဳပွူသဘာဝ (Sustainability and Climate Action)
RIBA ပါလုပ် ပရေင်လွဳလွတ် သွက်သ္ဂောံထိင်ဒဝ် ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ သွက်သ္ဂောံသြိုင် နကဵုဗီုပြင် မဟွံပလီု ပွဳပွူသဘာဝ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

### RIBA 2030 Climate Challenge
RIBA ဖန်ဇန်လဝ် "RIBA 2030 Climate Challenge" သွက်ဂွံ ဖ္တိုက်အာတ်မိက် အစာသြိုင်တာဲတအ် ညံင်ဂွံ ဖန်ဇန် သြိုင်တာဲ မဟွံပ္တိတ် ဓါတ်ကာဗောန် (Net Zero Carbon)။ လိက်ကသာဝွံ အာတ်မိက်လဝ် သွက်ဂွံ-

* ဖဍိုတ်ဖအောန် ပရေင်သုင်စောဲ ဓါတ်ဒြဟတ် (Operational Energy)
* ဖဍိုတ်ဖအောန် ပရေင်သုင်စောဲ ဍာ် (Water Use)
* ဖဍိုတ်ဖအောန် ဓါတ်ကာဗောန် မပါလုပ် ပ္ဍဲကပေါတ်သြိုင်တာဲ (Embodied Carbon)

## ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကောံဒေသ (Structure and Regional Chapters)
RIBA နွံကုဗီုပြင် မဖန်ဇန်လဝ် နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ မခိုင်ဗိုန်တုဲ နွံကဵု ကံင်သဳ (RIBA Council) ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ မရုဲစှ်လဝ် နူကဵု ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်ရ။

### RIBA Regions (ပ္ဍဲရးနိဂီု UK)
ပ္ဍဲရးနိဂီု UK ဂှ် ပါ်လဝ် ဂကောံဒေသ နာနာ မပ္တံကဵု-

* RIBA London
* RIBA South
* RIBA North West
* RIBA Scotland (The Royal Incorporation of Architects in Scotland - RIAS)
* RIBA Wales (RSAW)
* RIBA Northern Ireland (RSUA)

### ပရေင်လွဳလွတ် ပ္ဍဲကဵုဍုင်မ္ၚး (RIBA International)
RIBA ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲ ရးနိဂီု UK သၟး၊ နွံကဵု ဂကောံဒေသ ပ္ဍဲဍုင်မ္ၚး (International Chapters) ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ကောန်ဂကောံ မနွံလတူဂၠးကဝ်ရ။ ဒေသအဓိကတအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ၄ ဂကောံ-

* **RIBA Americas**: သွက်ဒေသ အမေရိကသၟဝ်ကျာ ကေုာံ သၠုင်ကျာ။
* **RIBA Asia and Australasia**: သွက်ဒေသ အာရှ မပ္တံကဵု ဟံင်ကံင်၊ ကြုက်၊ သေင်ကာပူ ကေုာံ အဝ်သတြေလျာ။
* **RIBA Europe**: သွက်ရးနိဂီု ပ္ဍဲယူရောပ်။
* **RIBA Middle East and Africa**: သွက်ဒေသ လဒေါဝ်ဗၟံက် ကေုာံ အာဖရိက။

## ပရေင်ပလီုပလာ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Challenges and Criticisms)
RIBA လေဝ် ညံင်ရဴ ဂကောံ AIA ကီု၊ နွံကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ တာလျိုင် သွက်ဂွံပလေဝ်ပလေတ် နာနာသာ်-

* **ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ဒုင်တဲနာနာ (Diversity and Inclusion)**: ပ္ဍဲကဵု ဝင်လက္ကရဴဏအ် RIBA လွဳလွတ်ဒၟံင် ညံင်ညးဗြဴ ကေုာံ ဂကူနာနာ ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်သြိုင်တာဲ ဂၠိုင်တိုန်ရ။ Jane Duncan ကေုာံ Muyiwa Oki တအ် ဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ မထ္ၜးကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ်ရ။
* **ပရေင်စရိတ် ကေုာံ ကမၠောန် (Costs and Working Conditions)**: ကောန်ဂကောံတအ် ဗွဲမဂၠိုင် အာတ်မိက်ဒၟံင် ညံင် RIBA ဂွံရီုဗင် စဵုဒၞာကဵု အခေါင်အရာ ကောန်ကမၠောန် သြိုင်တာဲသၟတ်တအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် စရိတ်ကောန်ဂကောံ။

## လိက်စၟတ်သမ္တီ (References)

# RIBA. (2024). *About the Royal Institute of British Architects*. Retrieved from https://www.architecture.com/about
# RIBA. (2024). *RIBA Royal Gold Medal*. Retrieved from https://www.architecture.com/awards-and-competitions-landing-page/awards/royal-gold-medal
# RIBA. (2024). *RIBA Stirling Prize*. Retrieved from https://www.architecture.com/awards-and-competitions-landing-page/awards/riba-stirling-prize
# RIBA. (2024). *RIBA 2030 Climate Challenge*. Retrieved from https://www.architecture.com/about/policy/climate-action/2030-climate-challenge
# ARB. (2024). *Architects Registration Board and RIBA*. Retrieved from https://www.arb.org.uk
# British Architectural Library. (2024). *RIBA Collections*. Retrieved from https://www.architecture.com/about/riba-library-and-collections

## လေန်မ္ၚး (External Links)

* Official website of RIBA
* RIBA Awards and Royal Gold Medal
* British Architectural Library
* RIBA 2030 Climate Challenge