open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဗီုပြၚ်ပါ်ခြာသမ္တီ ပယျဵုဒၞက်တိဍာ်

အတိုၚ်တၚ်သၟာန်သၟုက်သဳကၠဳ "ကမ္မတဳဗမံက်ပတိတ် ပရေၚ်စကာတိဍာ် အခိုက်ကၞာတမၠာ ပ္ဍဲဒေသမန်" မ္ဂး ကောန်ဂကူမန်တအ်ဝွံ ပ္ဍဲအရာပိုၚ်ခြာၜတ်ကၞာတ် ပယျဵုဒၞက် တိဝါဗ္ၚ၊ တိကၠအ်သွဝ်ကဵု တိကၠအ်ဗ္ၜိုတ်တအ်ဂှ် ဟွံစကာ အပေါတ်ကွတ်ပညာဂတာပ်ခေတ် မပ္တံကဵု စက်ၜတ်တိ GPS (Global Positioning System) တအ်တုဲ စကာဒၟံၚ် သၞောတ်မပိုၚ်ခြာၜတ်ကၞာတ် ပယျဵုဒၞက် အတိုၚ်အခိုက်တြေံဖိုဟ်ရောၚ်ဂှ် ကောန်ညးဒေသတအ် သဳကၠဳပတိုန်ထ္ၜးအိုတ်ရ။ 

**ဗီုပြၚ်မပိုၚ်ခြာ ၜတ်ကၞာတ်ပယျဵုဒၞက် အတိုၚ်အခိုက်တြေံတအ်ဂှ်တုန်- **

(၁) ပ္ဍဲဒေသ မၞုံကဵုပရေၚ်အုပ်ဓုပ်အလဵုအသဳ ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်မ္ဂး သၟာဗ္ၚမန်တအ်ဂှ် သွက်တိဗ္ၚဇကု ဒးကဵုဒၟံၚ်အခေါန်တိ လၟေၚ်သၞာံဂှ်ရ ဂွံတီကေတ် စၟတ်ဂၞန်ဝါ၊ စၟတ်ဂၞန်ဂအာၚ် တိဝါဗ္ၚဇကုတုဲ ဂွံတီကေတ် သမၠာဲဒၞာဲဒတန်တိဝါဗ္ၚဇကုရ။

(၂) ပ္ဍဲအရာမပိုၚ်ခြာၜတ်ကၞာတ်ပယျဵုဒၞက် တိဝါဗ္ၚ မတဵုလဝ်သြောံဂှ် ပအဓိကကဵု ဇဵုဗၞၚ်တုဲ ပိုၚ်ခြာအိုတ်ရ။ တိဝါဗ္ၚလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပိုၚ်ခြာလဝ် ပယျဵုဒၞက် နကဵုစၟတ်သက်သဳမွဲမွဲ မကၠးပြာကတ် အပ္ဍဲဖလာတ်ဝါ မပ္တံကဵု ကၟိုန်၊ တၞံဆု၊ တၞံတာ၊ ကၟာ၊ စောဝ်၊ အုပ်ရာပ်၊ တိုၚ်တၟအ်တအ်လေဝ် နွံတဴအိုတ်ရ။

(၃) ပ္ဍဲအရာမပိုၚ်ခြာၜတ်ကၞာတ်ပယျဵုဒၞက် ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်၊ ဥဒျာန်ကၠအ်သွဝ်တအ်ဂှ်တုန် ဗစူတဵုလဝ် ဒပ်ဒၞးဂမၠိုၚ်၊ တိုၚ်တၟအ်၊ တၞံဆုဂမၠိုၚ်တုဲ ပိုၚ်ခြာလဝ် ပယျဵုဒၞက်အိုတ်ရ။ ဥဒျာန်ကၠအ်သွဝ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ် ပယျဵုဒၞက် နကဵုစောဝ်ကြုၚ်သၟတ်၊ မြံၚ်သၟတ် မၞုံတဴမံၚ်အလဵုအလဵုဍေံလေတ် နွံတဴကီုရ။ တိကၠအ်လ္ၚဵုပၠန်ဂှ် ခဲါၜံက်မြံၚ်တုဲ သက်လဝ်ပယျဵုလေတ် နွံရ။ ကၠအ်ဗ္ၜိုတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် သွက်ဂွံဒၞာဘဲဒဏ်ပၟတ် ကၠောန်လဝ်ဂၠံၚ်ပၟတ်တုဲ ပလဝ်ပယျဵုကဵု ဂၠံၚ်ပၟတ်ဂှ်လေဝ်နွံရ။

(၄) ပ္ဍဲအရာမပိုၚ်ခြာစၟတ်သမ္တီ ပယျဵုဒၞက်တိဂူတအ်ဂှ်တုန် ပပယျဵုကဵု ဖျေၚ်ဒဵု၊ ဂဗာဲဒဵု၊ စောဝ်တုဲ ပိုၚ်ခြာပယျဵုဒၞက်ရ။ တိဂူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပသမ္တီကဵု တၞံဆုဇမၞော်တုဲ ပါ်လဝ်ပယျဵုအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအရာ မသွံရာန် သၠာဲပြံၚ်တၠ တိဝါဗ္ၚ၊ တိကၠအ်ဗ္ၜိုတ်ကဵု ဥဒျာန်ကၠအ်သွဝ်တအ်ဂှ်လေဝ် စကာဒၟံၚ် သၞောတ်မပိုၚ်ခြာၜတ်ကၞာတ် ပယျဵုဒၞက် အတိုၚ်အခိုက်တြေံတုဲ သွံရာန်အိုတ်ရ။

## နိဿဲ
ရမျှာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်၊ပေါဲ

## အလန်ပထမ
ပေဲါ "ရမျှာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်" အလန်ပထမဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၈၀) သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၁၄) မံက် ( 25 Aug, 2018) ဂှ် စဳဇန်ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲဗ္ဒိုပ်ဇၞူရာမည လ္တူဍုၚ်မတ်မလီုတုဲ ညးတၠဝါသနာ စိုတ်လုပ်စကဵု ကဗျတအ်ကီု၊ အ္စာကဗျ တြေံ၊ တၟိ တအ်ကီု တိုန်စိုပ်ကဵုဒြဟတ် ဘိုၚ်ရီုဗၚ်အိုတ်ရ။ သ္ၚဳဂၠိပ်ကဵုအကာဲအရာ ကၠောန်ဗဒှ်တုဲ ဒုၚ်တၠုၚ်ပညုၚ်ထ္ၜးကဵု ကသပ်နာနာသာ်တအ်ဂှ်လေဝ် ဗွဲမအိုဟ်တၟိဟ် ဂွံဒုၚ်ဂိုၚတ်ကေတ်ရ။ 

## အလန်ဒုတိယ

## နိဿဲ
သုခုမပညာ

သုခုမပညာဟီုမ္ဂးဂှ် ဍိန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ်တဴရ။ ဇြိဟ်နက်တဴရ။ စိစောန်တဴရ။ လ္တူနူဏံ ယဝ်ရဟီုပ္တိတ် ဂုဏ်သတ္တိဍေံမ္ဂး ညံၚ်မၞိဟ်ဂွံခိုဟ် ဂွံပရေံမာန်ဂှ် ဍေံသ္ပမာန်ရောဟွံက ဒဵုကဵုသီဗ္ၜောဝ်စိုတ်ဂြိုဟ် ဘဝၚ်မၞိဟ်မွဲမာန်ရ။ မဇၞော်လှဲလး ဟွံမွဲကဵုတမ်ကၞောတ်ရ။ ဂၠံစိုတ်မၞိဟ် လ္ပာ်ဍိုန်လျအာ ညံၚ်ရဴသတ္တိဍေံ မလေပ်သ္ပတဴမာန်ကီုဂှ် ညံၚ်စိုတ်မၞိဟ်သ္ဂောံ ကြံၚ်မ္ၚိုဟ် တိုန်အာဂှ်လေဝ် ဍေံလေပ်သ္ပတဴမာန်ရ။ ပရေၚ်စန်ဒက်စိုတ်မၞိဟ်ဟီုဂှ်လေဝ် ပရေၚ်သုခုမဏံဂှ် ဒှ်လွဟ်စိုပ်တရဴမာန်ရ။ 

## နိဿဲ
ကာရန်

ညးနွံပၟိက် မိက်ဂွံချူဆန်ကဗျမ္ဂး ဒးကၠိုဟ်ခၠၚ်လဝ်ကာရန်ကၠာရ။ ကာရန်တၞဟ်တၞဟ်သာ် ကၠိုဟ်ခၠၚ်လဝ်တုဲမှ အဓိပ္ပါယ်ရမျာၚ်ဍေံ ဒးဂၠာဲပ္တိတ်ဇြဟတ်ပၠန်ရ။ ကာရန်ဂှ် ဒှ်ဇုတ်ဇၞော်ကဗျရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ " ပါဠိဂါထာမ္ဂး ဂိုဏ်ဆာန်ကဗျမ္ဂး ဂိုဏ်ကာရန်" သာ်ဏအ် တၠပညာအ္စာကဝိမန်ပိုဲတံ ကဵုကၠုၚ်သတိအဆက်ဆက်အိုတ်ရ။

**ကာရန်** ဏအ်ဂှ် (ဂိုၚ်ပ္တိတ်ဗျဉ်တုဲ) သွိုရ်တၞုၚ်အက္ခရ်၊ ပိုဒ်၊ ဝါကျတံဂှ် ကော်ခဴစ ကာရန်အိုတ်ရ။ ကာရန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် ပါဠိလီုတုဲ မကၠုၚ်နူပိုဒ်ကာရန္တရ။ ကာရ-ဂှ် အက္ခရ်" အန္တဂှ်- တၞုၚ်အက္ခရ်၊ သွိုရ်မၞုံဒၟံၚ်တၞုၚ်အက္ခရ်တံဂှ်တံဂှ်ဟေၚ် ကော်ခဴစကောရန်ရ သာ်ဏအ် သမ္တီကေတ်လောဲလောဲညိ။

## ကာရန် (၃) သာ်
ကာရန်ဟီုဂှ်

# ဝဏ္ဏကာရန်
# ပဒကာရန်
# ဝါကျကာရန်

နွံ (၃) သာ်ရ။

### ဝဏ္ဏကာရန်
သွိုရ်တၞုၚ်အက္ခရ်ဂှ် ကော်ခဴစ ဝဏ္ဏကာရန်ရ။

### ပဒကာရန်
သွိုရ်တၞုၚ်ပိုဒ်ဂှ် ကော်ခဴစ ပဒကာရန်ရ။

### ဝါကျကာရန်
သွိုရ်တၞုၚ်ၜါကျဂှ် ကော်ခဴစ ဝါကျကာရန်ရ။

## ကာရန် (၂) သာ်
ကာရန်ဏအ်ဂှ် ပါ်ပဲါမွဲနယ်ပၠန်မ္ဂး-

# ဂရုကာရန်
# လဟုကာရန်

တိတ်ဒှ် (၂) သာ်ရ။

### ဂရုကာရန်
သွိုရ်မပ္တံကဵုအာ၊ ဣဳ၊ အၚ်၊ အန်တံဂှ် ဟိုန်နူရမျာၚ်ကာရန် ဂၠိၚ်ဇြိုၚ်တုဲ ကော်ခဴစ ဂရုကာရန်ရ။

### လဟုကာရန်
သွိုရန် မပ္တကဵု အ၊ ဣ၊ အက်၊ အတ်တံဂှ် ဟိုတ်နူကဵုရမျာၚ်ကာရန် ဂၠေံသာတုဲ ကော်ခဴစ လဟုကာရန်ရ။

## ကာရန်ဂစိုတ်ဟွံထေက်စပ်ဂမၠိုၚ်

### အယာံမာတ် ရမျာၚ်ကြပ်ညောန်တဴညးသ္ကံဂှ် ရပ်စပ်ဟွံထေက်ရ
ဥပမာ - မပ္တံကဵု ဍန်ကဵု ဍိုန်၊ ကွာၚ်ကဵု ကွိုၚ်၊ သာၚ်ကဵုသိုၚ်၊ ဒေံ ကဵု ဒိ၊ ဂၠောဲကဵုရဲ၊ တဆိပ်ကဵု ရုပ်၊ မန်ကဵုအောန်၊ ဗော်ကဵုမံက်၊ မောဝ် ကဵု မူ၊ တုဲကဵု ဟိုဲတံဂှ် အယာံမာတ်ကာရန်ကြပ်ညောန်ညးသ္ကအ်တုဲ ကာရန်ဟွံတုပ်လးလးရ။

### ရမျာၚ်တုန်ကဵုဒှ်၊ ဟွံတုပ်ကဵုဒှ် ကာရန်ဟွံတုပ်မ္ဂး ရပ်စပ်တဴဟွံထေက်
ဥပမာ - မပ္တံကဵု ပိုန်ကဵုပေၚ်၊ တိုန်ကဵုကၠေၚ်၊ ဝိုတ်ကဵုလိက်၊ သေက်ကဵုပိုတ်တံဂှ် အယာံမာတ်ရမျာၚ်တုပ်ညးသ္ကအ်ညံၚ်ညံၚ်တုဲ ကာရန်ဟွံတုပ်ညးသ္ကံရ။ ဗီုဗီုဏအ်လေဝ် ရပ်စပ်တဴဟွံထေက်ရ။

### ၜိုန်ရကာရန်တုပ်ကီုလေဝ် အက္ခရ်ဗျဉ်တုပ်ညးသ္ကအ်နွံဂၠိုၚ်မ္ဂး ရပ်စပ်တဴဟွံထေက်
ဥပမာ - မပ္တံကဵု ပၠန်ကဵုပြန်၊ ကြုက်ဂၠေၚ်ကြဴ၊ မန်ကဵုမြိမြန်၊ တန်ကဵုတ္ၜန်တံဂှ် ၜိုန်ရကာရန်တုပ်ညးသ္ကံကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဗျဉ် တုပ်သၟဟ်ညးသ္ကံဂၠိုၚ်တုဲ ရပ်စပ်တဴဟွံထေက်ရ။

### မိက်ဂွံဗပေၚ်ပိုဒ်ကီု မိက်ဂွံဗ္ကိတ်ကာရန်ကီုတုဲ မအက္ခရ် ဟွံမွဲကဵုအရထ အဓိပ္ပါယ်တံဂှ် ရပ်စပ်တဴဟွံထေက်
ဥပမာ - မပ္တံကဵု စိ၊ ပၠ၊ ဂၠိ၊ ဆံၚ်၊ မာတံဂှ် ပ္ဍဲလၚ်္ကာလ္ၚဵုလ္ၚဵု သီုအရထ အဓိပ္ပါယ်ဟွံတိတ်မွဲသာ်၊ မိက်ဂွံကဵု ပိုဒ်ပေၚ်ကီု၊ မိက်ဂွံဗ္ကိတ် ကာရန်တုဲ ရပ်စပ်တဴတံဂှ် ဂွံဆဵုညာတ်ဂၠိုၚ်ရ။ မပ္တံကဵုသာ်ဝွံလေဝ် ရပ်စပ်တဴဟွံထေက်ရ။

## နိဿဲ
စေတဳ

ကျာ် စေတဳ ()ဘုတ် ဘာ တအ်ဂှ် ပ္ဍဲသာသနာကျာ်တြဲ ဂေါတမဝွံ သွက်ညးကောန်ဘာသာတအ် တၞဟ်နသ္ဂောံလ္ၚောဝ် ပူဇဴ ဗှ်ဗၞဟ်ဂုဏ်ကျာ်ဓရ်သၚ်တအ်မာန်တုဲ ကဵုအခေါၚ်ကၠောန်ဗဒှ်  တၞဟ်ဟ်သာ်တအ်နွံအိုတ်ရ။ 

## စေတဳ (၅) ဂကူ

# ဓာတုစေတဳ- ဓာတ်ကျာ်
# ပရိဘောဂစေတဳ - ကပေါတ်ရပ်စပ်ကျာ်မပ္တံ ဗပေၚ်၊ သ္ၚာ
# ဓမ္မစေတဳ - ဓရ်ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဓရ်ဓမ္မက္ခန်
# ဥဒ္ဒိဿစေတဳ- ပ္တုပ်ဗက်ရုပ်ကျာ်ခၞံဗဒှ်
# ပါလဒက္ခဏစေတဳ - ဒၞဲါဇိုၚ်ကျာ်ဖျေံလဝ်ဇိုၚ်

## စေတဳ (၄) ဂကူ
စတာရိမာနိ အာန္ဒ စေတိယာနိ၊ ကတမာနိ စတ္တာရိ ဓမ္မစေတိယ ဓာတုစေတိယံ ပရိဘောဂိယံ ဥဒ္ဒိဿကံ။ ဣမာနိ ခေါ အာနန္ဒ စတ္တာရိ စေတိယာနိ။ (တေရသကနိပါတ်၊ ကာလိၚ်္ဂဗောဓိဇာတ်) 

# ဓမ္မစေတဳ - ပြကိုဟ်ပိဋကတ်ပိ ထေရဝါဒ
# ဓာတုစေတဳ - ဓာတ်ကျာ်တြဲဂမၠိုၚ်
# ပရိဘောဂစေတဳ - မပ္တံလေံဒဏ် ခ္ဍိုဟ်ဍာ် နှုက် သော် တၞုံဇြဲဗောဓိ
# ဥဒ္ဒိဿကစေတဳ - ကျာ်စေတဳ ကျာ်ပဋိမာရုပ် ကျာ်ပုတ်ဂၠုတ်လဝ်။

## နိဿဲ
ဝိပဿနာဉာဏ်

ဝိပဿနာဉာဏ် (၁၀) ပြကာ

## သမ္ပသနဉာဏ်
ဉာဏ်ဇွိတ်သပေါတ်ခန္ဓ (၅) မဒှ်ဟွံဗိုန်

## ဥစ္စယဗ္ဗယဉာဏ်
ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ်ဒှ် လီု

## ဘၚ်္ဂဉာဏ်
ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ်လီု

## ဘယဉာဏ်
ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ်မၞုံကဵုဘဲမဇၞော်

## အာဒဳနဝဉာဏ်
ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ်မၞုံကဵုဒုဟ် (သံသာ)

## နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်
ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်နာံလေဝ်ဇအိုတ်ဇရ (စိုတ်သံသာ)

## မုဉ္စိတုကမျတဉာဏ်
ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ် သၟိက်ဂွံတိတ်ဗၠးနူသံသာ

## ပဋိသၚ်္ခါရဉာဏ်
ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ် ဟိုတ်ဂွံတိတ်ဗၠးနူသံသာပြဟ်

## သၚ်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်
ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ် ဗွဲမဇ္ဇျဟ်

## အနုလောမဉာဏ်
ဉာဏ်မဗဗွဲကဵုဝိပဿနာဉာဏ် (၉) ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ မဂ်ဉာဏ်ကြဴ 

## နိဿဲ
ပုထုဇန်

## အန္ဓပုထုဇန်
ပုထုဇန်ဟွံမဲကဵု ပွမကတ်ဗ္တောန်၊ သၟာန် သၟုက် ကလၚ် ပကၚ်ရၚ် ဗ္စာရဏာပ္ဍဲမပ္တံကဵု ခန္ဓ အာယတန ဓာတ် သစ္စတံဂှ်


## ကလျာဏပုထုဇန်
ပုထုဇန်မၞုံကဵုပွမကတ်ဗ္တောန် သၟာန် သၟုက် ကလၚ် ပကၚ်ရၚ် ဗ္စာရဏာ ပ္ဍဲမပ္တံကဵု ခန္ဓ အာယတန ဓာတ် သစ္စံတံဂှ်

## နိဿဲ
သောတာပန်

## အၚ်္ဂသောတာပန် (၄) သာ်
အၚ်္ဂသောတာပန် (၄) သာ်

### ၁။ ဗုဒ္ဓဿာဝစ္စပသာဒ
ပွမလျုၚ်ပတှ်ေဂုဏ်ကျာ် စဵုကဵုစိုပ်လ္အိတ်အာယုက်။

### ၂။ ဓမ္မဿာဝစ္စပသာဒ
ပွမလျုၚ်ပတှ်ေဂုဏ်ဓရ် စဵုကဵုလ္အိတ်အာယုက်။

### ၃။ သံဃဿာဝစ္စပသာဒ
ပွမလျုၚ်ပတှ်ေဂုဏ်သၚ် စဵုကဵုလ္အိတ်အာယုက်။

### ၄။ သဳလသမ္ပန္န
ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံသဳလမသုန်ဍောၚ်။



## သောတာပန် (၄) ပြကာ
သောတာပန် (၄) ပြကာ

### ၁။ ဨကဗဳဇသောတာပန်
ကလေၚ်ကၠုၚ်တန်ပဋိသန္ဓိ ဍုၚ်မၞိဟ်၊ မွဲဝါတုဲ လုပ်နိဗ္ဗာန်

### ၂။ သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန်
ကလေၚ်ကၠုၚ်တန်ပဋိသန္ဓိဍုၚ်မၞိဟ် (၇) ဝါတုဲ လုပ်နိဗ္ဗာန်

### ၃။ ကောလံကောလသောတာပန်
ကလေၚ်ကၠုၚ်တန်ပဋိသန္ဓိဍုၚ်မၞိဟ် (၂၊၃၊၄၊၅၊၆) ဝါတုဲ လုပ်နိဗ္ဗာန်

### ၄။ ဥဒ္ဓံသောတာပန်
ပွမဒုၚ်စသိုၚ်တိုန်အာ လၟေၚ်ဘုံ လၟေၚ်ဘုံတုဲ လုပ်နိဗ္ဗာန်



## ဓရ်သောတာပန် ပဲါ (၅) သာ်

# သက္ကာယဒိဋ္ဌိ - ပ္ဍဲရုပ်နာမ်ပရမတ်၊ အဲ ဂြပ်အဲ သတ် ပူဂဵု မၞိဟ်တြုဟ် မၞိဟ်ဗြဴ ရဴဝွံ ဟွံမဲပြာကဋ်။
# ဝိစိကိစ္ဆာ - ပွမသၠေဟ်ပၟာလ္တူရတ်ပိ၊ ကမ်-ကမ်ဖဵုဟွံမဲ၊ ဓရ်သၠေဟ်ပၟာ ပဲါလဝ်တုဲ။
# သဳလဗ္ဗတပရာမာသ - ပွမဒ္ဂေတ်သဳလ ဗၠေတ်ယောၚ်ယာတံဂှ် ပဲါကၠေံတုဲ ဒ္ဂေတ်ဓရ်သဳလဍာံဍာံ။
# ဣဿာ - ပွမစောန်စိုတ်လ္တူပိုန်ဒြပ်ညးသ္အာၚ်တံဂှ် ပဲါကၠေံတုဲ ဟွံစောန်စိုတ်လ္တူ ညးတၞဟ်ရ။ 
# မစ္ဆရိယ - ပွမသ္အေတ်သ္ပာန်တံဂှ် ပဲါကၠေံတုဲ ဟွံသ္အေတ်သ္ပာန်ရ၊ ကဵုဒါန်မာန်ရ။



## နိဿဲ
ဂတိ ၅

### '''နိရယဂတိ'''
- ပွမဒးအာ အပဲါ

### ပေတဂတိ
ပွမအာဒှ်ဘုံဘဝပြိုတ်

### တိရစ္ဆာနဂတိ
ပွမအာဒှ် ဘဝတိရစ္ဆာန်

### မနုဿဂတိ
ပွမအာဒှ်ဘဝမၞိဟ်

### ဒေဝဂတိ
ပွမအာက္တဵုဒှ် ဘဝဒေဝတဴ

## နိဿဲ
ကဝိ

အ္စာတၠပညာတအ် ဟိုတ်နူမပံက်လဝ် 

"ကဝိနံ ဣမံ ကဗျံ၊ ယံ ဂဳတန္တိ ဝုစ္စတိ" ကီု၊ "ကဝမှိ ဘဝံ ကဗျံ၊ ကဝဳနံ အယံဝါ ကဗျာ" ကီု သာ်တအ်တုဲ ဒြပ်တၠပညာအ္စာကဝိ () (my-ကဗျလၚ်္ကာဆရာ၊ စာဆိုတော်၊ပညာရှိ) တံဂှ် ဒှ်အရထ "ကဗျ" ရ။ လိက်ဇၟာန်အ္စာကဝိ တၠပညာတံ မချူဆန်လဝ်တံဂှ်ဟေၚ် ကော်ခဴစမံၚ် ကဗျအိုတ်ရ။ 

ပ္ဍဲကောန်ဂကူမန်ပိုဲ မၞိဟ်ချူလိက် အ္စာကဝိ ဗတ်မန် ညံၚ်ရဴမအောန်လောန်ကီု ညးကဵုဒါန်ရီုဗၚ် ညံၚ်လိက်မန် သ္ဂောံတိတ်ဂၠိုၚ်ၚ်ဂှ်လေဝ် အောန်လောန်ရ။ မၞိဟ်ရာန်ဗှ်လိက်မန်တအ်ဂှ်လေဝ် သ္အေတ်သပါန်လောန်ရ။  

## ကဝိ ၄ သာ်
ကဝိ (၄) သာ်

### စိန္တာကဝိ
ညးမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ မချပ်ကေတ်

### သုတကဝိ
ညးမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ ဟိုတ်မမိၚ်လဝ်

### အတ္တကဝိ
ညးမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ အရထ အဓိပ္ပါယ်

### ပဋိဘာနကဝိ
ညးမလေပ်ဇန်ကဗျ နကဵုဉာဏ်ပညာ မပြာကဋ်ကၠုၚ်ကၠာကၠာ



## ကဝိ (၄) သာ် ကဵု ပညာ (၃) သာ်
ဗွဲအတိုၚ်လိက်ပြကိုဟ် "သ္ကံတဲကောန်မန်ဗုဒ္ဓဘာသာ" မ္ဂး ပညာ ၃ သာ် ပါ်ပတိတ်လဝ်နွံရ။ ပိသာ်တအ်ဂှ်မ္ဂး 

# စိန္တာမယပညာ - ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွမချပ်
# သုတမယပညာ - ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွမကလၚ်ပၚ်မှိၚ်
# ဘာဝနာမယပညာ - ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပၟဝ်ချပ်စၚ်ခြၚ်(ဘာဝနာ) တအ်နွံရ။ 

တော်သ္ၚဳရံၚ်ကေတ်ကဵု ပညာ ၃ သာ်ဏအ်တုဲ ကဝိ ၄ သာ်ဂှ်လေဝ် ဒုၚ်သဇိုၚ်လ္တူပရေၚ်ပညာ ၃ သာ်ဏအ်တုဲ ချူဇန်တိတ်ကၠုၚ်ဏောၚ်။ ပၞောဝ်ကဵုအ္စာကဝိ ၄ သာ်ဂှ်မ္ဂး ကဝိ ဂကူစိန္တာကဝိဂှ်မ္ဂး လေပ်ဒုၚ်သဇိုၚ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် နကဵုပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွချပ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်ပရေၚ်ဇၟန် တော်ဟီုဂွံရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု သ္ပဟိုတ်ကဵု ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွမကလၚ်ပၚ်မှိၚ်တုဲ ကဝိ ဂကူသုတကဝိတအ်လေဝ် ခၞံချူပတိတ် လိက်ဇၟန် လိက်ပရေၚ်ကဗျ ဗွဲအစောန် သုတမယညာ နူအ္စာကဝိတအ်ဂှ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ပညာ ၃ သာ်၊ ဗွဲကြဴအိုတ်မွဲမ္ဂး ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပၟဝ်ချပ်စၚ်ခြၚ်ဂှ် မလေပ်ဗဒှ်ကဵု ကဏ္ဍ အတ္တကဝိ၊ ပဋိဘာနကဝိ ၜါဏအ်ရ။ ကဝိၜါဏအ်ဟီုဂှ် ဒှ်ဂကူကဝိ အ္စာကဝိမလေပ်ဇန်လိက် ဗွဲအစောံအရထအဓိပ္ပါယ်ကီု မလေပ်ဇန်လိက် နကဵုဉာဏ်ပညာ မပြာကဋ်ကၠုၚ်ကၠာကၠာတအ် မွဲသာ်ကီုရ။ 

တၠပညာအ္စာကဝိပိုဲမန် ဆန်ၜတ်စ ဇၟန်လၚ်္ကာဂိုဏ်ဂှ် နွံဆၜိုတ် ဒ္စိတ်ဂိုဏ်ရ။ 



## နိဿဲ
ချိုတ်

သဘဴဓဝ် ချိုတ် () ဟီုမ္ဂးဂှ် ဂကောံမၞိဟ် ဒေဝတဴ အိန်ဗြီု တိရစ္ဆာန်တံဂမၠိုၚ် လ္ပဟီုဏီရ။ ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုတလေဝ် ပဲါကၠေံနူဘဲဂစိုတ်ဟွံမာန်တုဲ ဒးသ္ပမံၚ်ပရိနိဗ္ဗာန်ဏီရဂှ် "ယွံအာနန် ပတမ်နူဂိတုမာ်ပေၚ်တုဲ စဵုကဵုစိုပ်ဂိတုပသာ်ပေၚ်တေအ်မ္ဂး အဲကျာ်တြဲးသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်ဍာံဍာံရ" ရဴသာ်ဝွံ ရံၚ်ကေတ်ကဵုဂလာန်မ္ဂး  **" အာနန္ဒ မာ သောစိ မာပရိဒေဝိ၊ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ အညထာဘာဝေါ ယံ ဓမ္မာတံ ဘူတံ သၚ်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ တထာဂတဿပိ သရဳရံ မာ ပလုဇ္ဇတဳ" တိ မနတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ "**  ဏအ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ချိုတ်ဏအ်ဂှ် ညးလဵုမွဲမှ ပါဲဗၠးတိတ်ကေတ်ဟွံမာန်။ 

ဟိုတ်သတ်တအ်ဂွံဒးချိုတ်မာန်ဂှ် နွံတဴပန်သာ်ရ။ 

# အာယုက္ခယ - အာယုက်အိုတ်တုဲ ပွမ္ဒးချိုတ်
#ကမ္မက္ခယ - ကံအိုတ်တုဲ ပွမ္ဒးချိုတ်
#ဥဘယက္ခယ - အာယုက်ကဵုကမ်အိုတ်တုဲ ပွမ္ဒးချိုတ်
#ဥပစ္ဆေဒက - ၜိုန်အာယုက်ကဵုကမ်ပြကာ နွံကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကမ်မွဲသ္အာၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်တုဲချိုတ်။

## နိဿဲ
သစ္စပန်

ဓရ်သစ္စပန် ()

# ဒုက္ခသစ္စ - ဓရ်မတီအပိုၚ်အခြာဖဵု ဒးဒှ်ဒဒိုက်ဍာံ
# သမုဒယသစ္စ - ဓရ်ပဲါတဏှာ ဟိုတ်ကဵုဒဒိုက်ဍာံ
# နိရောဓသစ္စ - ဓရ်သ္ပဇၞောဝ်မတ်ကဵုနိဗ္ဗာန် ဌာန်ပလိုတ်ဒဒိုက်ဍာံ
# မဂ္ဂသစ္စ - ဓရ်ဒးဇၞော်ပၟဝ် မဂ္ဂၚ် (၈) ၊ ဒ္ဂေတ်ဟိုတ် ပဲါတဏှာ ပၠိုတ် ဒဒိုက်ဍာံ။ 

## ပွဟွံတီကေတ်ဓရ်သစ္စပန်ပြကာ

# ဒုက္ခ - ပွမဟွံတီကေတ် ဒဒိုက်ဍာံ
# ဒုက္ခသမုဒယ - ပွမဟွံတီကေတ် ဟိုတ်ဒဒိုက်
# ဒုက္ခနိရောဓ - ပွမဟွံတီကေတ် အရာဒဒိုက် မပၠိုတ်ၜိုဟ်လလံ
# ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါ - ပွမဟွံတီကေတ်ဒ္ဂေတ်ဟိုတ်မအာစိုပ်အရာဒဒိုက် မပၠိုတ်ၜိုဟ်လလံ။

## ဒဒိုက် (၈) သာ်

# ဇာတိဒုက္ခ - ဒဒိုက်ဒးတန်ပဋိသန္ဓိ
# ဇရာဒုက္ခ - ဒဒိုက် ဒးဗျု၊ သော်ဗု၊ ၚေက်ပြဟ်၊ မတ်ဗဗုၚ် ထပါ
# ဗျာဓိဒုက္ခ - ဒဒိုက်ဒးယဲ
# မရဏဒုက္ခ - ဒဒိုက် ဒးချိုတ်
# အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂဒုက္ခ - ပွမ္ဒးမံၚ်ပံၚ်ဖက် ကေုာံကရောံညးဟွံသ္ဍိုက်မၠိုက်
# ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂဒုက္ခ - ကရောံမၞိဟ်ဇကုသ္ဍိုက်ဆာန်တအ် ဟွံဂွံမံၚ် ဒးပြးဆာဲ သာဲခြာ
# ယံပိစ္ဆနလဘတိဒုက္ခ - ဗီု (အတိုၚ်) ဇကုနွံပၟိက် ဟွံကလိဂွံဂှ်လေဝ် ဒဒိုက်
# ပဉ္စပါဒါနက္ခန္ဓဒုက္ခ - ကလိဂွံခန္ဓ (၅) ဏအ် ဒဒိုက်ဖအိုတ်ရ။

## နိဿဲ
နာယကဂုဏ်

နာယက() ဂုဏ် (၆) သာ်
# ခမာဂုဏ် - ပွမအေၚ်ဒုၚ်
#ဇာဂရိယဂုဏ် - ပွမၚုဟ်ဒၟံၚ်လၟိုန်
#ဥဋ္ဌာနဂုဏ် - ပွမၞုံကဵုလွဳပရာလၟိုန်
#သံဝိဘာဂဂုဏ် - ပွမလေပ်ပါ်ပရအ်ဖန်ဖက်
#ဒယာဂုဏ် - ပွမလေပ်ဆာန်ဍူ
#ဣက္ခနာဂုဏ် - ပွမစၚ်ခြၚ်ဗ္စာရဏာ ပ္ဍဲအရာအိုတ်သီု။ 

## နိဿဲ
အပရိဟာနိယ (၇) သာ်

ဓရ်အပရိဟာနိယ (၇) သာ်၊ ကျာ်တြဲတွံလဝ်ဓရ် ဇၞော်မောဝ်ကဵု ခမဳတအ် (၇) သာ်။

ယွံခမဳတအ် ယြဴဗၞတ်လလံမွဲ ဓရ်အပရိဟာနိယ မတွံဂး "ဓရ်ဟဂွံဟုတ်အာ (၇)သာ်" ဝွံ တန်တဴပ္ဍဲခမဳတအ်ရ။ ခမဳတအ်ဂမၠိုၚ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးပ္ဍဲဓရ်အပရိဟာနိယ (၇) သာ်ဝွံရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်လလံဂှ် ဒတုဲမြမောဝ်သာသနာ ဇၞော်မောဝ်အာ ကုခမဳတအ် ဟဂွံဟုတ်အာရ။

# ယွံခမဳတအ် ယြဴဗၞတ်လလအ်မွဲ ခမဳတအ်ဂမၠိုၚ် ကၠုၚ်ကောံဓရီုမွဲဟာန် ကေုာံ ရၚ်သ္ကအ်ဟဂွံသ္ကုတ်ရ။ ကၠုၚ်ကောံဓရီု မွဲဟာန်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါရ။ ဗၞတ်လလအ်ဂှ် ဒှ်ဒတုဲမြမောဝ်သာသနာ ဇၞော်မောဝ်အာ ကုခမဳတအ်ဂှ် ဟဂွံဟုတ်အာရ။ 
# ယွံခမဳတအ် ယြဴဗၞတ်လလအ်မွဲ ခမဳတအ်ဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုမွဲဟာန် ဗွဲကာယစိုတ် သၟဟ်န်ညဳသာအိုတ်ရ။ ဗွဲမသၟဟ်န်ညဳသာ ပတုဲတဴသံဃကိစ္စအိုတ်ရ၊ ဟဂွံဟုတ်အာရ။
# ယွံခမဳတအ် ယြဴဗၞတ်လလအ်မွဲ ခမဳတအ်ဂမၠိုၚ် ဓရ်အဲကျာ်ဟဂွံပ္ညပ်လဝ်ဏီဂှ် ကြက်ဟဂွံပ္ညပ်ရ။ ဓရ်အဲကျာ်ပ္ညပ်လဝ်တုဲတအ်ဂှ် ဟဂွံသ္ကုတ်ပလီုကၠေံရ။ ပ္ဍဲသိက္ခာပိုဒ် အတိုၚ်အဲပ္ညပ်လဝ်ဂှ် ဒဂိုတ်ကေတ်တုဲ ဒဂေတ်တဴအိုတ်ရ။ ဗၞတ်လလအ်ဂှ် ဟဂွံဟုတ်အာရ။ 
#ယွံခမဳတအ် ယြဴဗၞတ်လလအ်မွဲ ခမဳတအ်ဂမၠိုၚ် ယြဴခမဳတအ်လ္ၚဵုဒှ်ထေရ်၊ ဇၞော်ကဵုဒှ် တီကေတ်ဗ္တံမဂၠိုၚ် သ္ပစၟဳဗွဲမလအ်ရ ဒှ်ဇမၞော်သၚ်တအ်ရ၊ ခမဳထေရ်တံဂှ် ခမဳသၟတ်ဂမၠိုၚ် ကြက်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရ။ ကြက်ပသဇိုၚ်ရ၊ ကြက်သၞေံသၞဴရ၊ ကြက်ပူဇဴသက္ကာရ၊ ဂလာန်ခမဳထေရ်တအ်ဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးကလၚ်ရောၚ်ဂးတုဲ ခမဳသၟတ်တအ်ချပ်အိုတ်ရ၊ ဗၞတ်လလံဂှ် ဟဂွံဟုတ်အာရ။ 
#ယွံခမဳတအ် ယြဴဗၞတ်လလအ်မွဲ ခမဳတအ်ဂမၠိုၚ် ဓရ်တဏှာမက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသန္ထာန်ဇကု မလေပ်က္တဵုဗဒှ်ကဵုဘဝတၟိဂှ် ဟဂွံဒ္ဂေတ်ဗက်အိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်လလအ်ဂှ် ဟဂွံဟုတ်အာရ။
#ယွံခမဳတအ် ယြဴဗၞတ်လလအ်မွဲ ပ္ဍဲဘာမဒှ်ဘာဂြိုပ်တအ်ဂှ် ခမဳတအ်မၞုံတဴကဵု အလဲစိုတ်အိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်လလအ်ဂှ် ဟဂွံဟုတ်အာရ။ 
#ယွံခမဳတအ် ယြဴဗၞတ်လလံမွဲ ခမဳတအ်ဂမၠိုၚ် ခမဳတအ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအတ္တဘဴ သဟဗြဟ္မစာရဳတံ မသ္ဍိုက်ဆာန်ဓရ်သဳလတံဂှ် ဗွဲတသိုခ် ဂွံသ္ပဒတဴညိဟာ? ရဴဝွံ သှ်ပ္တဴဓရ်သတိအိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်လလအ်ဂှ် ဒတုဲမြမောဝ်သာသနာ ဂွံဇၞော်မောဝ်အာကုခၟဳတအ် ဟွံဂွံဟုတ်အာရ။

## နိဿဲ
ကောဋ္ဌာသ-၃၂

# ကေသာ - သော်က္ဍိုပ်
# လောမာ - သော်ဇကု
# နခါ - သၞေံဇိုၚ်တဲ
# ဒန္တာ - ၚေက်
# တစော - စၞာံဇကု
# မံသံ - ဖျုန်
# နှာရူ - လတေၚ်
# အဋ္ဌိ - ဇုတ်
# အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ - ၜဝ်ဇုတ်
# ဝက္ကံ - စွက်ဂြိုဟ်
# ဟဒယံ - ဖျုန်ကောန်တၟအ်
# ယကနံ - ဂြိုဟ်
# ကိလောမကံ - စၠာၚ် (လှောန်)
# ပိဟကံ - ပၠိ (ဖျုန်သ္ကဲလ္တူ)
# ပပ္ဖါသံ - ကသအ်။
# အန္တံ - ကြုတ်ဇၞော်
# အန္တဂုဏံ - ကြုတ်ဍောတ်
# ဥဒရိယံ - စၞတၟိ
# ကရဳသံ - စၞတြေံ
# မတ္ထလုၚ်္ဂံ - ဗြံက်က္ဍဟ်
# ပိတ္တံ - ကၠၚ်ကၟတ်
# သေမှံ - သၠေဟ်
# ပုဗ္ဗော - ပတိုဟ်
# လောဟိတံ - ဆီ
# သေဒေါ - ပဠက်
# မေဒေါ - ကၠေၚ်မိတ်
# အဿု - ဍာ်ရမတ်
# ဝသာ - ကၠေၚ်အယိၚ်
# ခေဠော - ဍာ်ပါၚ်
# သိၚ်္ဃာနိကာ - ခၟောဝ်
# လသိကာ - ခရိုဝ်
# မုတ္တံ - ဍာ်ပသဴ

## နိဿဲ
ကိလေသ

ကိလေသ (pali-kilesa)(၁၀) ပြကာ
# လောဘ - ပွမထၞေန်စပ်
#ဒေါသ - ပွမထေဲပၞေတ် ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်
#မောဟ - ပွမဝိဝိၚ်ဟိုတ်မာဲ
#မာန - ပွမသၠုၚ်လဝ်မာန်
#ဒိဋ္ဌိ - ပွမဒ္ဂေတ်ကွေတ်မှာရာ
#ဝိစိကိစ္ဆာ - ပွမသၠေဟ်ပၟာပ္ဍဲဓရ်
#ထိန - ပွစိုတ်မလၞုဟ်
#ဥဒ္ဓစ္စ - ပွစိုတ်မကလှ်လဖှ်
#အဟိရက - ပွမဟွံဂွပ္ဍဲဒုစရိုတ်
#အနောတပ္ပ - ပွမဟွံဖေက်လကိုတ်ပ္ဍဲဒုစရိုတ်

## နိဿဲ
အဂတိ

ဓရ်အဂတိ () ပန် သာ်တအ်ဂှ် 
# ဆန္ဒာဂတိ - သ္ဍိုက်ဆာန်တုဲ ဟွံဒှ်ဗဗွဲဓရ် ပွဟဂပ်ဝ်သ္ပတအ်ဂှ် မ္ဒးသ္ပ မ္ဒးပတုဲ။
#ဒေါသာဂတိ - ထေဲပၞောတ်တုဲ ဟွံဒှ်ဗဗွဲဓရ် ပွဟဂပ်ဝ်သ္ပတအ်ဂှ် မ္ဒးသ္ပ မ္ဒးပတုဲ။
#မောဟာဂတိ - ဝိဝိၚ်လောန်တုဲ ဟွံဒှ်ဗဗွဲဓရ် ပွဟဂပ်ဝ်သ္ပတအ်ဂှ် မ္ဒးသ္ပ မ္ဒးပတုဲ။
#ဘယာဂတိ - မဖေက်တုဲ ဟွံဒှ်ဗဗွဲဓရ် ပွဟဂပ်ဝ်သ္ပတအ်ဂှ် မ္ဒးသ္ပ မ္ဒးပတုဲ။

## နိဿဲ
သဝ်ဇဳဝက

**တမ်သ္ၚာပၠ သဝ်ဇဳဝက**

သဝ်ဇဳဝကဂှ် ဒှ်အာစာဂဥုဲ အာစာသဝ်သၟးဟွံက ဒှ်ညးဂွံကဵုဒါန်သ္ၚာ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ယၟုသဝ်ဇဳဝက မွဲဗီုပၠန်ဂှ် ကောမာဘစ္စ မဒှ်ရ။

သဝ်ဇဳဝကဂှ် ဒှ်ကောန်စဴ သၟိၚ်ဗိမ္ဗိသာရ၊ ဒှ်ကောန်အဘယကုမာရ ကဵု သာလဝတဳတအ်ရ။ သာလဝတဳဂှ် ဒှ်ဗြဴစရာဲဍုၚ်ရ။ ဂကူဇာတ်ဟွံပြဲကီုလေဝ် ကမၠောန်ပြဲမ္ဂး ပြာကတ်မာန်ရ။ ကာလသၠးဂဝ် ဇဳဝက ဟိုတ်နူဒှ်ကောန်တြုံစိ ညးမဒှ်မိဗြဴစရာဲဍုၚ် သာလဝတဳ ဟွံမွဲပၟိက်တုဲ အာဗိုတ်ကၠဟ်ထောံရ။ ညးမကပှ်ဝဳဗ္စဂှ် ဂျိုၚ်လမျီုဏဳဟာ သၟာန်တုဲ ဂျိုၚ်လမျီုဏီရ ကဵုတဴသွဟ် သာ်ဝွံရ။ ဇဳဝက- ညးဂျိုၚ်လမျီု ရဴသာ်ဝွံ ကလိဂွံယၟုရ။ 

သဝ်ဇဳဝကဂှ် ဒယှ်တှ်တဴဗွဲမလောန်၊မူဟိုတ်ရောဟီုမ္ဂး ပ္ဍဲအရာမဝဳယဲ ပဲါကၠေံနူယဲကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကမ်တုဲ ယဲမကဵုဒှ် ဟိုတ်နူစိုတ်ကီု ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူဥတုကီု ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူအာဟာရကီု အယာံမာတ် မကဵုဂဥုဲမွဲအလန် ဟိုတ်နူယဲ မဗၠးမာန်ရောၚ်။ ဒးကာလမွဲတ္ၚဲ သၟိၚ်စန္ဒပဇ္ဇောတ ဂွံအလဵုအသဳပိုၚ်ပြဳ ဍုၚ်စမ္ပာနာဂိုရ် ကတဵုဒှ်ယဲ စဟွံစှ်ေ တိက်ဟွံလှိုၚ် ဖျိုဟ်ဂတးအာဂှ် က္ဍုဟ်ကၠေၚ်သွဟ် ဗွဲမလောန်၊ ဆ္ဂး တၞဟ်နသ္ဂောံဝဳယဲညး ကၠေၚ်သွဟ်ဟွံပါတှ်ေ ဟွံတုဲ။ ကာလဂှ် သဝ်ဇဳဝက ပ္ဍဲဂဥုဲညံၚ်သၟူကၠေၚ်သွဟ် ဂွံကၠေံ ဒးပ္ကောံဂဥုဲရ။  

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ပါရမဳစှ်

သာမည ပါရမဳ () (၁၀) ပြကာ 

# ဒါန - ပွမကဵုဒါန်
# သဳလ - ပွမမၚ်မွဲသဳလ
# နိက္ခမ္မ - ပွမတိတ်ဂြိုပ်
# ခန္တဳ - ပွမအေၚ်ဒုၚ်
# အဓိဌာန - ပွမလုပ်အဓိဌာန်
# သစ္စာ - ပွမဟီုသ္ဂး ဗွဲမဍာံစၟတ်
# ဝဳရိယ - ပွမၞုံကဵု ဇဲလွဳ
# ပညာ - ပွမဍိုက်ပေၚ်
# မေတ္တာ - ပွမဆာန်
# ဥပေက္ခာ - ပွမဇ္ဇျဟ်

## နိဿဲ
တ္ၚဲဂကောံကၟိန်ဍုၚ်

ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ညဳသာသၟဟ်န် ထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ပေန်ဠုၚ်၊ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ - တ္ၚဲဂှ် တ္ၚဲဂကောံကၟိန်ဍုၚ် သာ်ဝွံ ပိုၚ်ခြာလဝ် တ္ၚဲပရဲရ။ဂကောံကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဝွံ ပ္ဍဲဂိတုဂျာန်ဏာဝါရဳ ၄ တ္ၚဲဂှ် ကလိဂွံဗၠးၜးတုဲ တ္ၚဲဂှ်ဒှ်တ္ၚဲဗၠးၜး၊ ဗိုလ်အံၚ်ဆာန်မွဲဟာန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်စုတိအာပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာၚ် ၁၉ - တ္ၚဲဂှ် ဒှ်တ္ၚဲအာဇနဲ၊ ဂိတုမာတ် ၂ တ္ၚဲဂှ် အလဵုအသဳ စၞေဟ်ပလန် သဳကေတ်အာဏာဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် တ္ၚဲသၟာဗ္ၚ မပ္တံသာ်ဝွံ စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ် တ္ၚဲပရဲနွံတဴရ။ 
ဍုၚ်ပေန်ဠုၚ်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်သၟတ်မွဲရ။ နွံပ္ဍဲဇိုၚ်ဍုၚ် လောဲဠာန် ပ္ဍဲခန်လွာဍုၚ်သေံ လ္ပာ်သၟဝ်ကျာရ။ ရးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်ဘဝဍိက် သၟဝ်တဲအၚ်္ဂလိက်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၇ သၞာံဂှ် သွက်ဂွံ၊ ဂွံဗၠးၜး ဗိုလ်အံၚ်ဆာန် သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် လုပ်ဒၟံၚ်ပေဲါဗ္တိုက်ဂှ် အလဵုအသဳဗျိတိယှ သီုစိုတ်မထတ်ရ။ 
ပ္ဍဲကာလဂှ် ရးဍုၚ်ဗၟာဝွံ ဒးကဵုဗၠးၜးရောၚ်၊ ဟွံကဵုမံၚ်ဟွံဂွံ စိုပ်တဴသဇိုၚ်ဒၟံၚ်ဂှ် အလဵုအသဳဗျိတိယှတံ တီလဝ်တုဲတုဲရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကာလကဵုဗၠးၜးရးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ပွိုၚ်ဒေသဒဵုရေၚ်တအ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံပါလုပ်အာဂှ် ပါ်ပရးထကးဆီ နာနာသာ်ရ။ ဆ္ဂး ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ဆီကောံညဳသာဒၟံၚ်တုဲ ၜိုတ်သ္ကေဝ်လဵု ပါ်ဆီပါ်ဆီ ပါ်ပရးဆီ ထကးအာဟွံမာန်ရ။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗၟာ ဗိုလ်အံၚ်ဆာန်ကီု၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဂကူညး မမံၚ်ပ္ဍဲဒဵုရေၚ်တအ်ဂှ် ဂဗးဆဵုက္ဍိုပ်ဂကောံ သ္ပသဘၚ်သဳကၠဳ ပ္ဍဲဍုၚ်ပေန်ဠုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၇ သၞာံ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ - တ္ၚဲဂှ် ထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ပေန်ဠုၚ်ရ။ ဖျေံကၞက်ကၞက်ဍိုတ် ဂကောံကၟိန်ဍုၚ်ရ။ 
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ တ္ၚဲဂှ် စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ် တ္ၚဲဂကောံကၟိန်ဍုၚ်ရ။ ရိုဟ်စိုပ်တ္ၚဲ ဂကောံကၟိန်ဍုၚ် အလုံရးဍုၚ်ဗၟာမွဲ စိုတ်ဓာတ်ဆီဂကောံညဳသာပေန်ဠုၚ် ဂွံဇၞးလဝ်ရဲသၠဲတိဂှ် မကြံၚ်ဍုဟ် ခိုၚ်ဗိုန်အာ ရန်တၟံသာ်ဝွံတုဲ သ္ပသဘၚ်အသေအဟာန် တ္ၚဲဂကောံကၟိန်ဍုၚ် ဂြုဂြုဂြီုဂြီုရ။ 
## နိဿဲ
တ္ၚဲဗၠးၜးမြာန်မာ

thumb|338x338px|လိက်လလောၚ်တြး ဗၠးၜး
တ္ၚဲဗၠးၜးမြာန်မာ ()ဍုၚ်ပိုယ်ဂှ် ဂိတုဂျာန်ဏာဝါရဳ ၄ မဒှ်ရ။ တ္ၚဲဂှ် ရးဍုၚ်ဗၟာပိုဲ ၜးတိတ်နူသၟဝ်တဲအၚ်္ဂလိက်ရ။ ရးဍုၚ်ဗၟာပိုဲဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၄၇ သၞာံဂှ် အလုံရဍုၚ်းမွဲ စိုပ်အာသၟဝ်သ္ကေံတဲအၚ်္ဂလိက်ရ။ 

ဃောလက်ထက် အလဵုအသဳအၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် အပေါတ်ဗၞိက် တိတ်နူဍုၚ်ပိုဲဂှ် သွက်ဖဵုဍေံတအ်သၟး ဍေံတအ်ရပ်စပ်စကာရ။ သွက်ဖဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ် သၟာဗ္ၚ၊ သၟာကမၠောန်တအ် ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ် ဟွံရေၚ်တၠုၚ်ကဵုရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟာဗ္ၚတအ်၊ သၟာကမၠောန်တအ် ကွးဘာတအ် တၞဟ်နသ္ဂောံ ၜးတိတ် နူသၟဝ်တဲ ဗျိတိယျတုဲ ဂိုတ်ဂစာန်လွဳပရာ ရေၚ်တၠုၚ်တဴရ။  

ရဲဗိုလ်အံၚ်ဆာန်တံ သရာဲပိစှ်ောတအ်ဂှ် နူရးဍုၚ်ဗၟာ ကၠတ်တိတ်အာ ဍုၚ်ဂျပါန်တုဲ ဗ္တောန်ကွတ်ပၞာန်ရ။ ဗိုလ်အံၚ်ဆာန် ပက္ဍိုပ်တုဲ ကေတ်ဓဝ်အရီုအဗၚ် ဂျပါန်လုပ်ဗ္တိုက်ကဵုဗျိတိယှတံရ။ ဂျပါန်တံဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်ရးဍုၚ်ဗၟာတုဲ ဗၠးၜးဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံကဵုရ။ ဆဂှ်ဟွံကဏီ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ပျာဲပျာံကောန်ရးမှာဇန်တအ် နာနာသာ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒပ်ပၞာန် ဆာန်ဂကူတအ် ခွက်တဲကဵု ကောန်ရးမှာဇန်တအ်တုဲ ကလေၚ်ဗ္တိုက်ပ္တိတ်ဂျပါန်ရ။ ပၠန်ဂတးကဵုဂျပါန် အံၚ်ဇၞးအာတုဲ ပၞာန်ဇၞော် ဒုတိယဂှ်လေဝ် တုဲအာရ။   

ကာလဂှ် သွက်ဂွံ၊ ဂွံဗၠးၜး ကလေၚ်အာတ်အလဵုအသဳဗျိတိယှတအ်ပၠန်ရ၊ ဗိုလ်အံၚ်ဆာန်ဂှ် အလုံရးဍုၚ်မွဲ ညံၚ်သ္ဂောံသၟဟ်န်ညဳသာ သ္ပလွဳပရာတုဲ နကဵုလိက်ကသုက်ပေန်လုၚ် စန်ပကောံ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရ။ ကောန်ရးမှာဇန် ညဳသာသၟဟ်န်ဒှ်မွဲ ဆန္ဒသ္ကာတ်မြဟ် နွံပၟိက်ကဵုဗၠးၜးတုဲ အလဵုအသဳဗျိတိယှတအ်ဂှ် ဒးကဵုဗၠးၜးရးဍုၚ်ဗၟာရ။   

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၈ သၞာံ၊ ဂိတုဂျာန်ဏာဝါရဳ ၄ ဂှ် ဒဒှ်ရရးဍုၚ်ဗၟာ ဗၠးၜးတိတ်တုဲရဂှ် လလေၚ်တြးဏာဂၠးတိရ။ တၞဟ်နသ္ဂောံ ဂွံဗၠးၜးဂှ် ဒးလှာဲကဵုဆီလမျီု ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗၠးၜးညံၚ်ဂွံတန်ကြန်အာဂှ် တာလျိုၚ်နွံ သီုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ဖအိုတ်ရ။   

ဒဒှ်ရ သ္ဂောံဂွံဗၠးၜးဂှ် ဂစာန်ရေၚ်တၠုၚ်တုဲကၠုၚ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံဝိုတ်အာကီု ဗၠးၜးဂွံတန်အာဂှ် တာလျိုၚ်နွံလ္တူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ကီု ဒမၠဳကာလညံၚ်သ္ဂောံဂွံသတိ ရိုဟ်မစိုပ်ဂိတုဂျာန်ဏာဝါရဳ ၄ တ္ၚဲဂှ် အလုံးရးဍုၚ်ဗၟာမွဲ ဝေၚ်ပေဲါသဘၚ် ဂိုၚ်စၟတ်သမ္တီ ပွဗၠးၜးရောၚ်။    
## နိဿဲ
ဓမၚ်သုၚ်ဍာ်

ဓမၚ်သုၚ်ဍာ် () 
ပ္ဍဲဥတုကသီု လဆောဝ်လဆောဝ် ဂွံညာတ်ကေတ် ဓမၚ်သုၚ်ဍာ် ပ္ဍဲလ္တူဂၠးအာကာသရ၊ သာ်အရံၚ် ဓမၚ်သုၚ်ဍာ် သာ်ကဴခ္ဍၚ်၊ သာ်မာဲ၊ သာ်ဍီု၊ သာ်တ္ၚေက်၊ သာ်မိတ်၊ သာ်လမဴ၊ သာ်ဗ္ကေတ် နွံတဴထပှ်အရံၚ်ရ။ 
ဓမၚ်သုၚ်ဍာ် ဂွံဆဵုပ္ဍဲလ္တူဂၠးအကာသဂှ် တၞဟ်သာ်ဟွံသေၚ်ရ၊ ပသာန်တ္ၚဲ ပန်တတ်အာ အကြာကောန်ကဴဗြဲ သဲသဲတအ်ဂှ်တုဲ အရံၚ်လျးပၠတိတ်ကၠုၚ် ကဝါၚ်ဒၟံၚ်ညံၚ်ဇဵုတ္ၚဂှ် ကော်ခဴစဓမသုၚ်ဍာ်ရ၊ နကဵုဝေါဟာရမန် ပ္ညပ်ကော်ခဴလဝ်ရောၚ်၊ ဓမၚ်မတွံဂး သတ်နွံကဵုလမျီု ထၚ်ဍာ်တုဲ စှ်ေသုၚ်ဍာ်ဟွံသေၚ်။ 
ဓမၚ်သုၚ်ဍာ်ဂှ် နတဲကၠောန်ထ္ၜးမာန်ရ၊ ကေတ်ပ္ၚာန်ဇိုၚ်စိၚ်မွဲတုဲ စုတ်ဍာ်၊ ပ္ဍဲဍာ်ဂှ် ဗလိုက်လဝ် ဒ္ၚောဝ်ဗ္ဒကဝက်တုဲ ဂတးလံက်တ္ၚဲညိ၊ လျးတ္ၚဲပန်တိတ်ကၠုၚ်နူဍာ်ဂှ် ဒုၚ်ရပ်ကေတ် နကဵုစက္ခူဗုဗုမ္ဂး ပ္ဍဲစက္ခူဗုဗုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဓမၚ်သုၚ်ဍာ် သာ်ဇဳရောၚ်၊ သ္အာၚ်နူဂှ် ခၜမ်ဍာ်တုဲ ပြောပ်ပ္တိုန်လံက်ပသာန်တ္ၚဲတုဲရံၚ်ညိ၊ ဂွံဆဵုကေတ် ဓမၚ်သုၚ်ဍာ်ကီုရောၚ်။ 
## နိဿဲ
တ္ၚဲ

တ္ၚဲ (သင်္ကေတ: ; ) ဂှ် ယဝ်ရပိုဲရံၚ်အာ နူစက္ကဝါသ္ၚောဲသ္ၚောဲတေအ်မ္ဂး ဂွံဆဵုညံၚ်သၞံၚ်ဍောတ်မွဲကီုမဒှ်ရ၊ ဂၠးတိဝွံ ဇၞော်နူသၞံၚ် ဇၞော်နူတ္ၚဲရောၚ် ပိုဲခယျကေတ်ရ၊ ဟီုဍာံဍာံမ္ဂး တ္ၚဲကဵုသၞံၚ်ဂမၠိုၚ် ဇၞော်နူဂၠးတိဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ကဵုဆရ၊ ဗ္ၜတ်မုက်တ္ၚဲဂှ် ဇၞော်နူဗ္ၜတ်မုက်ဂၠးတိ ကၠံဒစာံဆရောၚ်ဂးရ၊ တ္ၚဲကဵုဂၠးတိဂှ် သ္ၚောဲဂၠိုၚ်ခလိုၚ်လောန်တုဲ တ္ၚဲဂှ် ဍောတ်နူဂၠးတိဏီ သာ်ဝွံ သလှ်ေတဴအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဗတမ် သၞံၚ်သၟတ်ဂမၠိုၚ် တၟးဒၟံၚ် တိုပ်တေဝ် တိုပ်တေဝ် ပ္ဍဲလ္တူအမှဲအကာသတေံဂှ် သ္ဂောံညာတ်တဴရ၊ သၞံၚ်တံဂှ် သလှ်ေဒးလျးဍေံၜိုဟ်ဒၟံၚ်ရောၚ် ပိုဲမၞိဟ်တံခယျကေတ်ရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် သၞံၚ်တံဂှ် ဒှ်တ္ၚဲကီုရောၚ်၊ သၞံၚ်တံဂှ် ညံၚ်ရဴတ္ၚဲကီု လျးဍေံဂမ္တဴဒၟံၚ်ရ။  

တ္ၚဲဂှ် ပ္ကၚ်ရၚ်လဝ် ဂမ္တဴကဵုလျးရ၊ ပဟိုတ်ကဵုဂမ္တဴပသာန်တ္ၚဲ ကေုာံလျးတ္ၚဲတံဂှ်တုဲ မၞိဟ်သတ်တိရစ္ဆာန် တၞံဆုဂမၠိုၚ် ဂွံဂျိုၚ်တဴမာန်ရ၊ ပဟိုတ်ကဵုဂမ္တဴပသာန်တ္ၚဲတုဲ လမၠးဍာ်နူက္ၜဳမှာသၟိတ်ဂမၠိုၚ် က္တဵုဒှ်သၟုဟ်ဍာ်အိုတ်ရ၊ သၟုဟ်ဍာ်တအ်ဂှ် ဒှ်အာမတ်ဗြဴရ။ မတ်ဗြဴတအ်ဂှ် ကလေၚ်ဗၠန် ဒှ်ဍာ်ဗြဲတုဲ ဂူဖျေံရ။ ဍာ်ဗြဲဂှ် ဇြုၚ်ကေတ် သ္အးဇၚး ဗွဲမလောန်ရ။ 

လျးတ္ၚဲဂှ် သတ်မပ္တံကဵုသာဲ၊ ဟိုၚ် ၊ ဠော်ဠေဝ်တအ်ဂှ် သ္ကဵုမိပ်မြဟ်ရ၊ ပဟိုတ်ကဵုဂမ္တဴ ပသာန်တ္ၚဲတုဲ သတ်ဆုသတ်ဒုန်ဇၞော်တဴရ။ ဍုဟ်တဴရ၊ ပ္ကဴဂမၠိုၚ်လေဝ် ကဴရာၚ်ကျေဝ်ဂေါဝ်မောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ ပ္ဍဲလျးတ္ၚဲဂှ် ဓာတ်ဗဳတာမေန်ဒဳ၊ ဓာတ်ဒှ်ဇြဟတ်နွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲမၞိဟ်တံ ဂွံလျးတ္ၚဲမ္ဂး ထတ်ယုက်တဴရ။ 

## နိဿဲ
ကျာံ

ကျာံမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကွိၚ်ကွိုက်ပြဝေဏဳမန်တအ်ရ။ ကွိၚ်ကွိုက်ဝွံ ဟိုတ်မကၠောန်ဗီုရုပ်ကျာံတုဲ မန်တအ်ကော်ကျာံရ။ ကွိၚ်ကွိုက်ကျာံကီု တၠပညာ မြက်စာပ္ဍဲအရာမတိၚ်ကျာံကီု ခတ်ဍန်တဴရ။ ပၞောဝ်ကွိၚ်ကွိုက်ဂမၠိုၚ် ကျာံဂှ် ဒှ်ကွိၚ်ကွိုက်တၟေၚ်ရ၊ ရုပ်ရာဗီုပြၚ်ကျာံ မပ္တန်လဝ်ကဵုဇၞဲတိၚ်ကျာံကီု တၟေၚ်ခြာနူကွိၚ်ကွိုက်သ္အာၚ်ရ။

ပ္ဍဲကျာံဂှ် ဇုက်မွဲ ဇုက်ၜါ ဇုက်ပိဂးတုဲ ဇုက်နွံပိတၞုၚ်ရ။ ဆဂး ကာလတိၚ်ကျာံဟီုမ္ဂး ဇုက်မွဲဂှ်ဟေၚ် ဒှ်အဓိကရ၊ ဇုက်ၜါဇုက်ပိဂှ် ဒှ်ဆအယာံမာတ် တွဳဝါရဍေံရ၊ ဇုက်ကျာံဂှ် ဒးဒက်ဗ္ဂပ်စးကျာံရ၊ ဇုက်ကျာံဂှ် နဂဵုဒုန်၊ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် နကဵုဂြၚ်စိၚ် ဒးတိၚ်ရ။

ကျာံဂှ် ဆဒှ်ဆုလေဝ် ကၠောန်ဟွံဂွံရ၊ ဆုရမ္မာ၊ ဆုဖါ၊ ဆုကၠ တအ်ဂှ်ဟေၚ် ဒးကၠောန်ရ၊ ကၠောန်ကဵုဆုတၞဟ်ဟီုမ္ဂး ရှ်ရမျာၚ်ဟွံခိုဟ်တုဲ တံၚ်စိုတ်ဓာတ်ပူရိသာတ်တံဟွံမာန်ရ၊ သာ်ဝွံ ဂွံဆဵုပ္ဍဲလိက်မန် တြေံတြဟ်ရ။ ကျာံဂှ် ဟီုဗွဲ  သာမညမ္ဂး က္ဍိုပ် ဇကု ဗတ နွံပိသ္ကုတ်ရ၊ ညံၚ်ဂွံဗ္ဂပ်လောဲ ပလှ်လောဲ စဳဇန်လဝ်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ရုဲ

ရုဲ

ရုဲ()ဂှ် ဒှ်စၟအေန်သိတ်ဂးရ၊ ဂပ်ဝ်ဖေက်ဂၟံက် ခိုဟ်ညိဟွံသေၚ်၊ ပ္ဍဲဇကုရုဲဂှ် သ္ကုတ်က္ဍိုပ်၊သ္ကုတ်သြိုဟ်၊ သ္ကုတ်ဗုၚ် သာ်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ်ပိသ္ကုတ်ရ၊ ပ္ဍဲသ္ကုတ်က္ဍိုပ်ဂှ် မတ် ပါၚ် သော်ပါၚ်ၜါတၞုၚ် နွံတဴရ၊ ပ္ဍဲသ္ကုတ်သြိုဟ်ဂှ် သၞေၚ်မွဲစုမ် ဇိုၚ်ပိစုမ် နွံတဴရ၊ ပ္ဍဲသ္ကုတ်ဗုၚ်ဂှ် ကသော်မ္ၚိုဟ် နွံတဴရ။  

ရုဲဂှ် ဒၞဲါမပ္တံကဵုဗွဝ်ချောံချးသ္ၚိဝတ် ကၠိုက်လ္ၚေၚ် ပပ်ပဳတံဂှ် ဍတ်ပါ်လေပ်ရ၊ ရုဲၝောံမွဲမွဲ ခၟာဲမွဲၜါလ္ၚီပြၚ်ရ၊ ခၟာဲတအ်ဂှ် ပ္ဍဲပွိုၚ်စှ်တ္ၚဲ ဍတ်ပါ်က္တဵုဒှ် ရုဲဇၞော်ရ၊ ရုဲဂှ် ဒၞဲါပပ်ပ်ပဳပဳ သမ်အီသမ်အေဟ်တအ်ဂှ် နွံသဘဴ ကၠုၚ်ဗဗဵုအိုတ်ရ၊ ပဝ်ကၠုၚ်ဍုန်လတူစၞစမၞိဟ်တအ်တုဲ စသုၚ်လေပ်ရ။ 

ရုဲဂှ် ကသော်ဇိုၚ်နွံရ၊ ပ္ဍဲကသော်ဇိုၚ်တအ်ဂှ် ကၠိုက်လ္ၚေၚ်ဗာန်လေပ်ရ၊ ကာလကၠုၚ်ဍုန်လ္တူစၞစမ္ဂး ကၠိုက်လ္ၚေၚ်တအ်ဂှ် သှ်ေခက်ဗာန် ပ္ဍဲစၞစတအ်ဂှ်ရ၊ သ္အာၚ်နူဂှ် ရုဲဂှ် ကာလဍေံစစၞဍေံပ္တိတ်ဍာ်ပါၚ် နူခၟဴဍေံတုဲ နကဵုဍာ်ပါၚ် စၞညံၚ်ဂွံလာဲဍုက်ကယျဳအာ ဍေံသ္ပတုဲ ဍာ်စၞတအ်ဂှ် ဍေံဇြောတ်စရ၊ ဍာ်ပါၚ်ရုဲတိတ်နူခၟဴရုဲဂှ် စၟယဲ ပါလေပ်ဒၟံၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၟယဲသှ်ေၜက်ခက်ဗာန်ပ္ဍဲစၞတအ်ဂှ် ယဝ်ပိုယ်စဒးမ္ဂး စၟယဲတအ်ဂှ် လုပ်စိုပ်ဗုၚ်တုဲ က္တဵုဒှ်ယဲဂၞဴလေပ်ရ။  

ပဟိုတ်ကဵုရုဲတုဲ ယဲဂၞဴက္တဵုဒှ်ပြးဇးအာမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒၞာဲရုဲဍတ်ပါ်လေပ်တအ်ဂှ် ဒးသ္အးဇ္ၚးရောၚ်၊ စၞစသုၚ်တအ်ဂှ် ဒးဂိုၚ်လဝ်ရောၚ်၊ ညံၚ်ဂွံစ္ဍးဗၠးနူယဲဘဲဂှ် စၞရုဲဍုန်ဂှ်လ္ပစညိ မံၚ်စံၚ်သ္အးသ္အးဇ္ၚးဇ္ၚးညိ။ 

## နိဿဲ
ဂကူ

* ဂကူမွဲမွဲဟီုဂှ် ဂကောံမၞိဟ်မံၚ်စံၚ်တန်တဴကၠုၚ်လဝ်မွဲစွံ လအ်လကဵုသၞာံအခါ (လ္ၚီသၞာံ-ဠက်သၞာံ)၊ အရေဝ် လိက် ယေန်သၞာၚ် အခိုက်ကၞာတုပ်၊ ကံကုသဵုဆက်စပ် (အခေါၚ်အရာသၠဲလး၊ဍန်ဂြက်တုပ်) တအ်ဂှ် ဒှ်မွဲဂကူ
*ဇုဇဗဴလပိုဲ နူကၠာကၠာတေံဂှ် ဟိုတ်နူညးတအ်မံၚ်စံၚ်တန်တဴကၠုၚ်မွဲစွံ လအ်လကဵုအခိၚ်တုဲ အရေဝ် လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အခိုက်ကၞာ ပိုဲဂွံတုပ်မံၚ်ရောၚ်။ ဇုဇဗဴလပိုဲတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမဗဳဇ (ဆီဇာတိ) ဆက်စပ်မံၚ်ညးသ္ကအ်တုဲ ရုပ်သာ်ပိုဲမပ္တံ အရံၚ်စၞာံ၊ အရံၚ်သော်၊ အရံၚ်မတ်၊ ဗီုပြၚ်ဇကုဇကောဝ်ပိုဲဂွံတုပ် (ဝါ) ကြပ်တုပ်မံၚ်ရောၚ်။ ဒၟာနူဏံဟေၚ် ဂကူကဵုမသ ဆက်စပ်မံၚ်ရဂှ် ပိုဲတီ၊ ပိုက်တမ်ဂၠာဲရိုဟ်မ္ဂး ဂကူမန်တအ်ဂှ် ဒှ်မသ ကောဒေံပိုဲ ကြပ်ပ်(ဝါ) သ္ၚောဲသ္ၚောဲဖအိုတ်ရရောၚ်။
*ကောဒေံဂှ် ဒှ်မသကြပ် ဂကူဂှ် ဒှ်မသသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ဗီုဆာန်ကောဒေံဂှ် ဆာန်ဂကူကီုမ္ဂး မန်ပိုဲမုက်မတ်ယးတၟး ဂကူပိုဲဗၠးၜးပြဟ်ရောၚ်။
*ဂကူမၞးဒှ်မံၚ်ဍိက်မ္ဂး မၞးကဵုကောဒေံမၞးကီု ဒှ်ဗက်ဍိက်ဒးဒုၚ်ဇိက်ဖအိုတ်ရ၊ ဂကူမၞးဗၠးၜးမ္ဂး မၞးကဵုကောဒေံမၞးကီု ဗၠးၜးသၠဲလးဇၞော်မောဝ်ဖအိုတ်ရောၚ်။
*ဂကူဇကုဒှ်မံၚ်ဍိက် ဒှ်မံၚ်ဒဒိုက်ဂှ်ဟွံရံၚ် ရံၚ်သွက်ဇကုတုဲ ပဲါဒဴအာဌာန်တၞဟ်ဟ်ဂှ် ဒှ်ညးကျဂြိပ်ဒဴ မာန်ဗက်စရ။

## နိဿဲ
ခ္ဍောၚ်မတ်

ခ္ဍောၚ်မတ်

ခ္ဍောၚ်မတ်ၜါ မၞုံဒၟံၚ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယပိုဲဝွံ ဒှ်အဝယ်အၚ်္ဂ ၜတ်တကတ်အိုတ် ဒးကၠောန်ကမၠောန်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခ္ဍောၚ်မတ် ညံၚ်ဟွံဒးဘဲဒးစဵုဗ္ဒန်လဝ်ရောၚ်၊ ခ္ဍောၚ်မတ်ဂှ် နွံပ္ဍဲဂွၚ်မတ်ရ။ ဂွၚ်မတ်ဂှ် ဇုတ်မ္ၚိုဟ်ဟ်စဵုဗိုၚ်လဝ်ရ၊ ခတိုပ်မတ်ကီု သော်မတ်ကီု စဵုဂြောပ်လဝ်ရ။  

မတ်ဂှ် ကာလရံၚ် ဒးလျးပဠောဲလောန်မ္ဂး မတ်ဒးဗ္ၜေတ်အာရ၊ မတ်ဂှ် ရိုဟ်တ္ၚဲ ဒးကၠောန်ကမၠောန်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံၚ်မတ်ဂွံဇူ ဗၜိုတ်စိုတ်တုဲ ဒးတိက်သၠိၚ်ထောံရ၊ မတ်ဂှ် ရိုဟ်ရိုဟ်တ္ၚဲ ဒးကြဴလာၚ်ကဵု ဍာ်သ္အးသ္အးဇ္ၚးဇ္ၚးဂပ်ဝ်ရောၚ်။ 

ဇြဟတ်မတ် ညံၚ်ဂွံခိုဟ်ဂှ် သွကောန်ကဍောတ်တ်တံဂှ် ဒးစကဵုရ၊ တၞးဆုလတ်လတ်ကီု သတ်ဆုသာ်မိတ် မၞုံကဵုဍာ်မဂၠိုၚ်တအ်ဂှ် ဒးစကဵုရ၊ ပွမသ္ပသာ်ဝွံ မတ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန် လအ်လအ်မာန်ရောၚ်။ လဆောဝ်လဆောဝ် အရာမမိက်ကဵုမွဲမွဲ လုပ်မတ်ဂိတအ်ဂှ် လုပ်အာပ္ဍဲမတ်လေပ်ရ၊ ကာလဂှ် လ္ပကၠတ်မတ် နကဵုတဲညိ၊ ကၠေက်ဒးမ္ဂး ခ္ဍောၚ်မတ်ဒှ်သရလေပ်ရ၊ မတ်လီုလေပ်ရ၊ စၟယဲနူတဲတအ်ဂှ်လေဝ် လုပ်မတ်လေပ်ရ။ မတ်လီုလေပ်ရ။ တဲကၠိပပ်ဝ်ဂှ် ကြာတ်သ္အးတုဲမှ ရပ်မတ်ဂပ်ဝ်ရ။   

ယာတ်ဇိုက်မုက် မွဲခတှ်ေဓဝ် မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ညးဇိုတ်အဲဇိုတ်မ္ဂး မတ်ယဲကၠောအ်လေပ်ရ။ ကာလရံၚ်လိက်မ္ဂး လိက်စွံကရပ်မတ်တုဲ ရံၚ်ဟွံဂပ်ဝ်ရ၊ ရပ်လိက်ခြာခရာက္ၜမတ်ဗၞတ်ၜိုတ်ၜါမိဟ်တုဲ ရံၚ်ဂပ်ဝ်ရ။ လျးတၟးကၠုၚ်လံက်ပၞးပါဲဇကုမ္ဂး တဲပုၚ်ဂှ် ရပ်လိက်ဒးဗှ်ရ၊ နနဲသာ်ဝွံ လျးတၟး နွံလံက်ပုၚ်မ္ဂး ရပ်လိက်တဲပဲါတုဲ ဒးဗှ်ရ။ ရံၚ်လိက်လအ်တုဲ မတ်ကွိုၚ်မ္ဂး ဒးစၟဳကျောဝ်ရံၚ်အာ အရာဝတ္ထု နွံသ္ၚောဲသ္ၚောဲရောၚ်။ မဏှေအ်မဏှေအ် ဒးဗဇူကဵုမတ်ရောၚ်၊ သ္ပအရီုဗစၚ်ရံၚ်လိက်လအ်လအ် ဟွံဂပ်ဝ်ရ။    

တိက်ဒၠာဲ ပ္ဍဲဒၟာဲသတိက်တုဲ ရံၚ်လိက်ဟွံဂပ်ဝ်ရ။ ဟွံဂွံလျးတၟးခိုဟ်ဟ်တုဲ ဒးဗစၚ်ရံၚ်မ္ဂး ဇြဟတ်မတ်ဍိုန်အာရောၚ်၊ ပ္ဍဲအခါဒှ်ယဲ မၞုက်ကဵု ပ္ဍဲအခါမတ်ဂိ မတ်ယဲကီု ရံၚ်လိက်ဟွံဂွံရံၚ်လိက်မ္ဂး မတ်ဠေဝ်လေပ်ရ လတေၚ်မတ်ချိုတ်လေပ်ရ။    

မတ်ဂှ် ပွမလုက်ဒး မမိက်ကဵုမွဲမွဲ ပွမက္ဍိုပ်ဂိ မဏှေအ်ဏှေအ် အရာညာတ်မံၚ်ရိုဟ်တ္ၚဲတအ်ဂှ် ပွမညာတ် ဗဗုၚ်ဗဗုၚ် မတ်ဍာဲဗ္တေတ် ဍာ်ရမတ် ဒဇူဂိစၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲမတ်က္တဵုဒှ်မ္ဂး ဒးအာထ္ၜးကဵုသဝ်ဝန် ဆေၚ်ကဵုမတ်ရောၚ်။    

## နိဿဲ
သြောံ

သြောံ () ဂှ် ပိုဲကၠောန်ဂွံနူ ဗ္ၚရ။ ပိုဲကၠောန်ဂွံသြောံအောန်မ္ဂး စရောဟွံရုမ်ဂပ် သွံရောဟွံဂွံသွံစရ။ မၞိဟ်ကၠောန်ဗ္ၚဂၠိုၚ်မ္ဂး ဂွံသြောံဂၠိုၚ်ရ။ သ္အာၚ်နူဂှ် ကၠောန်တဴနကဵုနဲ သိပ္ပံမ္ဂး သြောံတိတ်ဂၠိုၚ်ရ။ ဂၠးဍုၚ်ပိုယ် သြောံညံၚ်ဂွံတိတ်ဂၠိုၚ်ဂှ် ပိုဲဒကၠောန်တိုန် လွဳဗဒှ်တိုန်ရောၚ်။ သြောံဂှ် ဗဒှ်ကဵု သ္ၚတုဲ နပွမဍိုန်သ္ၚတုဲ ပိုယ်တအ်ကလိဂွံ ပုၚ်ရ။ ဗီုအရေဝ်မန်ဟီု "ကြက်မၞိဟ်ဆပုၚ် ကြက်ဍုၚ်ဆပၞာန်" ကီုရ၊ ပိုယ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ယဝ်ရဟွံဂွံစပုၚ် စၞအာဟာရမ္ဂး ခြာဟွံလအ် ဒးပကာဂစိုတ်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ဂၠးဍုၚ်မွဲမွဲ သွက်ဂွံစဵုဗ္ဒန်မၚ်မွဲဂၠးဍုၚ် ဒပ်ပၞာန်ဟွံမွဲမ္ဂး ဂၠးဍုၚ်ဂှ် ဂကူတၞဟ်သ္အာၚ် လုပ်ဗ္တိုက်ပၠံၚ်ၜးကေတ်တုဲ ဒှ်အာဘဝဍိက်မာန်ရောၚ်။  

## ဂကူသြောံ
ဂကူသြောံ မကၠုၚ်နူပါဠိ (၇) ဂကူ

# သြောံသာလဳ
# သြောံဒေါဝ်
# သြောံယဴ
# သြောံလၟာန်
# သြောံပၠၚ်ဆပ်
# သြောံဂန်
# သြောံကော်ဂြၚ် 

## နိဿဲ
ပရေၚ်ပညာ

ပရေၚ်ပညာ () ဂှ် ပညာလောကဳကဵု ပညာလောကုတ္တဵု တိတ်ဒှ်ၜါသာ်။ ပညာလောကဳဂှ် ဒှ်ဟိုတ်သွက်ဂွံဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ် ဂွံပါ်ပဲါချပ်ဗစာဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်ပရေံ၊ ဒှ်ဟိုတ်သ္ဂောံကလိဂွံသကအ်ရဲတၠပညာ မမၞုံကဵုညာန်ပညာ စၚ်ခြၚ်ဗစာရဏာရ။ လေပ်လဝ်ပညာလောကဳသၠုၚ်မ္ဂး ဟွံဒးဒှ်ဒဒိုက်ကဵုပရေၚ်ဂွံဂျိုၚ်တန်တဴ ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်ရ။ ညးဂမၠိုၚ်သ္ပရှ်ေသှ်ေရဴဂဴဇကုရ။ ပညာလောကဳဂှ် ဒှ်ဟိုတ်သ္ဂောံခိုဟ်စ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလ မဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ဘဴသံသာရ၊ ဂယိုၚ်လမျီုနကဵုပညာဂှ် ဒှ်ဂယိုၚ်လမျီုမအောန်ကဵု အကုသဵုရ၊ လေပ်ပညာမ္ဂး ညးယွံသွံတုဲ ဟွံလေပ်ပညာမ္ဂး ဒှ်ညးသမၠီုဓီုၜီုတုဲ မုက်မက်ဟွံလျးရ၊ လုပ်အကြာဝိုၚ်အောန်ကဵုကျာ်သြဳရ၊ လေပ်လဝ် ပညာလောကဳသၠုၚ်ၚ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်ဂွံဍိုက်ပေၚ်ကဵု ညာန်ဗစာရဏာဟိုတ်ဖဵု ခိုဟ်ပရေံ ဍာံဟွံဍာံရ။  

ပရေၚ်ပညာ

* ပရေၚ်ပညာဂှ် ဝဳၜံၚ်သၠုၚ်ကဵုအစောန်စရာဲမၞိဟ် ၚုဟ်မးမၞိဟ်ရ။ မၞိဟ်ဟွံမွဲ ကုပညာတအ်ဂှ် ဟွံတၟေၚ်နူပြေၚ်ဂၠဴ ကၟီတအ်ကွေံကွေံရ။
* ၚုဟ်မးမၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲကဆံၚ်ပညာဍေံလေပ် ဍေံကၠိုဟ် ဍေံဒုၚ်ကေတ်ဟေၚ်ရ။
* ဗတောန်ပညာကုသၟတ်တအ်ဂှ် ဝဳၜံၚ်သၠုၚ်ပတိုန်ဘဝဂကောံမၞိဟ်ဇကု၊ ဂကူဇကု၊ ဍုၚ်ဇကုရ။
* ဂကူပိုဲဂွံသၠုၚ် ပိုဲဒးသၠုၚ် ကဵုကဆံၚ်ပညာကောန်ဂကူပိုဲရောၚ်။ 
*ကောန်ၚာ်မွဲမွဲ နူအခိၚ်ဍောတ်တ် အာစွံလဝ်ပ္ဍဲဂြိုပ်ဇၞော် (ညံၚ်ဍေံဂွံချိုတ်ဂှ်ဖန်ဇန်ကဵု) လ္ပဗတောန်ရေဝ် လ္ပဟီုဂးတက်ကျာ လ္ပဗတောန်ကဵုပညာမ္ဂး ၜိုန်ဇၞော်တိုန်ဒှ်မၞိဟ်ဗီုဓမ္မတာကၠာလေဝ် တၟေၚ်နူသတ်ဂြိုပ်အရိုၚ်ကွေံကွေံဟွံသေၚ်။

## နိဿဲ
ကောဒေံပိုဲ

ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဗၟာဝွံ ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ကောဒေံပိုဲ မပ္တံကဵု ကချေၚ်၊ ကရေၚ်၊ ကယျာ၊ ချေၚ်၊ မန်၊ ဗၟာ၊ ယခါၚ်၊ သေံတအ်ဂှ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ 
 
ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုဂကောံကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဝွံ မံၚ်တဴမွဲဍုၚ် သုၚ်တဴမွဲဍာ် ညံၚ်ကောန်မွဲမိ မွဲဗုၚ်မွဲကြုတ်ရ။ ဂၠးဍုၚ်ပိုဲ ဃောဒှ်ဘဝဍိက် သၟဝ်တဲအၚ်္ဂလိပ်တေအ်ဂှ် အလဵုအသဳဗျိတိယှတအ်ဂှ် ညံၚ်စၞေဟ်ပလန်ကဵုဍေံတအ် ဟွံသၟဟ်ရထပါ်ပရးထကးဆီတုဲ အုပ်ဓုပ်လဝ်ရ။ 

ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ကောဒေံပိုဲဂမၠိုၚ် တၞဟ်နသ္ဂောံတိတ်ဗၠး နူဘဝဍိက်ဂှ် ဆီကောံညဳသာ ဂစာန်ရုန်ဒရေၚ်တၠုၚ်တဴရ၊ ဟိုတ်ညဳသာသၟဟ်န်ဂှ်ရ ဂၠးဍုၚ်ပိုဲကလိဂွံဗၠးၜးရ၊ ဗၠးၜးဂၠးဍုၚ်ပိုဲ ဂွံတန်ကြန်အာ ဒဵုကဝ်တူဂှ် ကောဒေံပိုဲဂမၠိုၚ် ချိုတ်မွဲကတိုၚ် ဂျိုၚ်မွဲထကဝ် စွံလဝ်စိုတ်ခိုၚ်ၚ် သၞသတြုဂြိုဟ်ပလီုဗၠးၜးဍုၚ်ပိုဲဂှ် နကဵုဇြဟတ်ညဳသာ ပိုဲတဝ်စၞေဟ် လၞိန်ဗပိန်ကၠေံရောၚ်။ 

ပသာ်ရော ဗၠးၜးဍုၚ်ပိုဲဂှ် ညံၚ်သ္ဂောံစိုပ်ကၠုၚ်တုဲပိုဲ ဒုၚ်ဖအိုတ်လဝ် ဆီပဠက် လမျီုရိုဟ်လၟိဟ်ဂၞန်ဟွံမာန် ဂစာန်ရေၚ်တၠုၚ်တုဲ ကလိဂွံလဝ်ရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍုၚ်ပိုဲပိုဲမၚ်၊ ပရေၚ်အာဲကၟာဲ ဍုၚ်မိတိမပိုဲဂှ် ပါ်ပရအ်စသိုၚ်ညဳညဳရောၚ်၊ ကြုက်ဂါမဏိ ဂြိုဟ်ကၠုၚ်ကဵုဍုၚ်ပိုဲဂှ် သရာဲမန်ဗညာဓရေမ် ဗ္တိုက်ပ္တိတ်မာန်အာဂှ် ပြာကတ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဝၚ်ရဟွံသေၚ်ဟာ၊ ပိုဲညးဂမၠိုၚ်လေဝ် ညံၚ်သရာဲမန် ဗညာဓရေမ် မၚ်မွဲသ္ဍိက်ဆာန် ဂၠးဍုၚ်မိတိမပိုဲဂှ် ဒးမၚ်မွဲအာ ဂကောံကၟိန်ဍုၚ်ပိုဲရောၚ်။ 

## နိဿဲ
အံက်၊ သေဋ္ဌဳမန် ကွာန်ကအ်နှာတ်

ကောန်ဂကူမန် နကဵုပရၚ်ပိုန်ဒြပ် လုပ်ပေဲါဗတိုက်ပြိုၚ်ပ္ကန်ကဵုတၠတမ် ဗျိတိယှ် ကုမ္ပနဳဨရာဝတဳဂှ် မၞုံယၟု နာဲအံက် ရ၊ နာဲအံက်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၁၉၄ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ်ပိစွေက် က္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပ္ဍဲကွာန် ကံနှာတ်ရ၊ ကွာန်ကံနှာတ်ဂှ် မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီု ခန်လွာဍုၚ်မန်ရ။

နာဲအံက်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ဂွံပလဝ် ဒကာကျာ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ ကောန်မန်တအ် ကော်ညးဒကာကျာ်ရ၊ ညးဂှ်ပထမကိုပ်ကၠာ ကၠောန်ကမၠောန်ဆုရ၊ သိုက်ဒြပ် ဗၞတ်ၜါစှော်ကိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံပတိုန်စရာဲ ဂကူမန် ညိချပ်တုဲ ဒက်ခၞံက္ၜၚ်ၜါထပ်ဒ္စိတ်ဖဍိုက်ရ၊ ရုၚ်ကမၠောန်က္ၜၚ်ဂှ် ပတန်လဝ် ပ္ဍဲမတ္တမရ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၇၁ သၞာံ သ္ပတမ်တုဲ ပြိုၚ်ပ္ကန်ဂြိပ်ကဵုက္ၜၚ်ကုမ္ပနဳဨရာဝတဳရ။

က္ၜၚ်ဒကာကျာ်ဂှ် အံၚ်တိၚ်၊ အံၚ်ဒါတ်၊ အံၚ်တီ၊ အံၚ်သဳတာ၊ အံၚ်ဒဳပါ၊ အံၚ်မၚ်္ဂလာ၊ အံၚ်ခေမာ၊ အံၚ်ဇေယျ၊ အံၚ်နိဗ္ဗာန်တအ်မဒှ်ရ။ က္ၜၚ်တံဂှ် နကဵုတြဴဂၠံၚ်ဍာ် မပ္တံကဵု မတ္တမ၊ ၜါသွာၚ်၊ လိုၚ်ဗၠဲတအ်ဂှ် ဂြိပ်ဒၟံၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုမ္ပနဳဨရာဝတဳဂှ် ဂွိၚ်ဖေက်လုက်ဒး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဍေံတအ်တုဲ ညံၚ်က္ၜၚ်ဒကာကျာ်ဂွံကလှ်ပြဟ်တိတ် ချပ်ဂြိုဟ်တဴရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ က္ၜၚ်နာဲအံက် ကောတ်ၚုဟ်က္ၜၚ် မွဲထကေဝ်မ္ဂး ဍေံတအ်ဖျဝ်ကၠေံၚုဟ်ၜါမးရ၊ နာဲအံၚ်ဗက်ဖျေံၚုဟ်ၜါမးပၠန်မ္ဂး ဍေံတအ်ဖျေံထောအ်မွဲမးပၠန်ရ၊ နနဲသာ်ဝွံကေတ်မာန်ကၠးကၠးတုဲ ပြိုၚ်ပ္ကာန်ဒၟံၚ်ရ၊ နာဲအံက် ကဵုဍိုက်က္ၜၚ် သၟးသၟးမ္ဂး ဍေံတအ်ဂှ် သီုကဵုဍိုက်သၟးသၟး သီုပရအ်ကဵုယာတ်ဗု မွဲမွဲခတှ်ေဏီရ၊ ကောန်ဂကူမန်တအ်လေဝ် ဟွံကဵုဇြဟတ်ကဵုဂကူတုဲ လ္ပာ်ၚုဟ်က္ၜၚ်သာဂှ် ပြံၚ်ဍိုက်ဒမံၚ်ရ။

က္ၜၚ်နာဲအံက်ဂှ် ပြိုၚ်ကျအာကုမ္ပနဳ ဨရာဝတဳတုဲ ဒးဒေါံဇူထောံရ၊ ကာလဂှ် ကုမ္ပနဳဨရာဝတဳဂှ် ညးပြိုၚ်ဖဴ (ဝါ) ဂွံပြိုၚ်ချဴဟွံမွဲတုဲ ခ္ဍၚ်ပတိုန်ၚုဟ်က္ၜၚ်ကရိုက်စိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအရာမပြိုၚ်ပ္ကန် နကဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဒှ်ဂြပ်ပုဂ္ဂလိကတုဲ ဒးကျအာရ၊ ယဝ်ပံၚ်ကၠောန်ညဳသာ နကဵုနဲ သမဝါယာမမ္ဂး ကုမ္ပနဳဨရာဝတဳဂှ် ကေတ်မာန်ဟွံလောဲသွာရ။

နာဲအံက်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၇၅ သၞာံ ဂိတုဇှ်ေမွဲစွေက် စုတိစဴအာဘဝပလိုက်တေအ်ရ၊ သှ်ေတဴ က္ၜၚ်တအ်ဂှ် ကောန်ကၟိန် တွဳဝါရတအ် သဳမၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဒးသွံထောံကဵုကုမ္ပနဳ ဨရာဝတဳအိုတ်ရ၊ နာဲအံက်ဂှ် ဇြဟတ်သြန်အောန်တုဲ နတဲတၠတမ်ဗျိတိယှကုမ္ပနဳ ဨရာဝတဳ ဇြဟတ်သြန်တမ်ဂၠိုၚ် ဒးကျဟောံဗြံအာရ။

ပ္ဍဲကွာန်ကံနှာတ်ဂှ် ကျာ်စေတဳ မပ္တန်လဝ်ကီု၊ ကြိယာဗာ မသိုၚ်ခၞံလဝ်တအ်ဂှ်ကီု ကၠောန်လဝ်စိစောန် ဗွဲမလောန်ရ၊ ပွကုသဵုဒကာကျာ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံတန်အာအဓာန်မဂၠိၚ် ကလောကောဒေံ ဒတောဝ်တၞောဝ်ညးဂမၠိုၚ် ဆက်လဟဵုဒၟံၚ်လၟိုန်တုဲ အတိုၚ်ပက္ကတိတြေံတန်တဒၟံၚ်ရ၊ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ် နူဌာန်ဇမ္ၚောဲတအ်ဂှ်လေဝ် စှ်ၜါရာသဳ ပြာပ်အာဗဵုလ္ၚောဝ် သ္ပပူဇဴအိုတ်ရ။ 

## နိဿဲ
မၞိဟ်

## မၞိဟ် ဗွဲလညာတ်ဗုဒ္ဓ

မၞိဟ် () ဟိုတ်ဒဒှ်သဘဴဓဝ် မလေပ်တီကေတ် ကုသဵု အကုသဵုၜါပြကာဂှ်ရ မနုသော  မ္ဂးယၟုရ။ "ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ မနတိ ဇာနိတဳတိ မနုဿော" ဟိုတ်ဏအ်တုဲ မၞိဟ်မ္ဂးယၟုရ။ ဟိုတ်ဒဒှ်မလေပ်တီကေတ် ဒတုဲဖဵု ဟွံသေၚ်ကဵု ဒတုဲဖဵုဂှ်ရ မနုဿော မၞိဟ်မ္ဂးယၟုရ။ ဗွဲဝေါဟာရပ္ညပ်ဟီုမ္ဂး မၞိဟ်ရ။ ဗွဲပရမတ္ထဟီုမ္ဂး ရုပ် ကဵု နာမ် ၜါပြကာရ။ 

### မၞိဟ်ပန်ဂကူ

* မၞိဟ်နရက်
* မၞိဟ်ပြိုတ်
* မၞိဟ်တိရစ္ဆာန်
* မၞိဟ်ပရမတ်

မၞိဟ်နရက်- ယြဴညးမွဲ သီုမဒှ်မံၚ်ဇာတိမၞိဟ်ဟေၚ် ကေၚ်ကာဟွံထေက်ကဵုဂပ်ဝ်ကၠောန် မပ္တံပွမဂစိုတ်သတ် ကၠတ်ဂြပ်ညးသ္အာၚ် ဟိုတ်နူကဵုမဂပ်ဝ်ကၠောန်သ္ပဒးတုဲ ထေက်ကဵုဒဏ်သၟိၚ်တုဲ ဒးအာစိုပ် ကမ္မကဵု ၃၂ မပ္တံပွမဒးကုတ်ဇိုၚ် ဒးကုတ်တဲ ဒးရေက်မုဟ် ဒးရေက်ကတောဝ်တုဲ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ၊ မၞိဟ်ဝွံမၞိဟ်နရက်မ္ဂးယၟုရ။ 

## နိဿဲ
လာမ်ပင်

thumb|250x250px|သၞေဟ်ကွဳပၟတ် ဍုင်လာမ်ပင်
**လာမ်ပင် (Lampang)**  သီုကဵု ကော်စ နခေါန်လာမ်ပင် (**Nakhon Lampang)**  ဗီုပတိတ်ရမ္သာင် [náʔkʰɔːn lampaːŋ])  ဝွံ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တတိယ ပ္ဍဲဍုင်သေံ လပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ရးလာမ်ပင် ကေုာံ ခရိုင်လာမ်ပင်ရ။ ယၟုတြေံ ဍုင်လာမ်ပင်ဝွံ မပတံကဵု ဝင်လကောန် (Wiang Lakon) ကေုာံ ခလင်နခေါန် (Khelang Nakhon)။ ဍုင်လာမ်ပင်ဝွံ ဒှ်ဂြိုဟ် ဒၞာဲသွံရာန်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် မွဲရ။ ဍုင်လာမ်ပင်ဝွံ နူဍုင်ၜင်ကံက် လပါ်သၟဝ်ကျာ နွံ ၆၀၁ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲပၠန် နူဍုင်ဇင်မာဲ လပါ်အဂၞဲ နွံ ၁၀၁ ကဳလဝ်မဳတာ ရ။ 

## ပထဝဳ
thumb|340x340px|ကြုင်ဝင် (Wang River)
ဍုင်လာမ်ပင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် နွံဇိုင်ကြုင်ဝင် (Wang River) တုဲပၠန် လပါ်ပလိုတ် ဒှ်ပယျဵု ကု ခုန်တာန်ရင် (Khun Tan Range) လပါ်ဗမံက် ဒှ်ပယျဵု ကုဖိပန်နမ်ရင် (Phi Pan Nam Range) ရ။ ကြုင်ဝင်ဂှ် ဒှ်ကြုင်လပါ် နူကဵု ၜဳစောဖြာတုဲ ဇွောဝ်အာဒၟံင် မွဲဒမြိပ် ဍုင်ဂှ်ရ။ ဍုင်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံလပါ်သြင်သၟဝ်ကျာကြုင်ဝင်၊ ဆဂး ဒၞာဲဍုင်တြေံဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု သြင်ကြုင်လပါ်သၠုင်ကျာရ။ လဒေါဝ်ဍုင်လာမ်ပင် ခေတ်တၟိဏအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ကုကြုင် ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ဂၠံင် Bunyawat ကဵု Pahon Yothin ရ။

## ရာသဳ
လာမ်ပင်ဂှ် ပတုပ် ရးတၞဟ် မနွံဗဒါဲဂှ်မ္ဂး ဒှ်ဒၞာဲ မနွံကဵု ရာသဳမကှ်မွဲရ။ ဥတုၜိုဟ်ဂှ် စဒှ် ကြဴနူ ဥတုဗြဲ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ၊ ယဝ်ရလဇုဲမ္ဂး စိုပ်စဵုကဵု ဂိတုမာတ်။ ကျာဂံက်က် နူကဵု Siberia လဆောဝ်စိုပ်ကၠုင်မ္ဂး အခိင်ဗတံ ဓါတ်ဂမ္တဴ နွံသၟဝ် ၁၀ ဒဳဂရဳ၊ ဆဂး ဂွံဒှ်ဗီုဏအ် အောန်ကွေဟ်ရ။ ဥတုၜိုဟ်ဂှ် နွံကဵု ဟွံဍုက်ဍေက်၊ တ္ၚဲတၟးတုဲ ဒှ်အခိင် မမံင်စခိုဟ် ၜိုဟ်ညိတုဲ အခိင်ဗတံမ္ဂး ဂံက်ရ။ 

ဥတုကညင်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ဂိတုမာတ် စဵုကဵု ဂိတုဂျောန်။ ဓါတ်ဂမ္တဴ နွံ စဵုကဵု ၄၀ ဒဳဂရဳ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ။ အခိင်သဝ်တ္ၚဲမ္ဂး ဗြဲကျာထတ်မလေပ်ဒှ်မာန်ရ။ 

ဥတုဗြဲဂှ် နူကဵု ဂျောန် စဵုကဵုစိုပ် နဝ်ဝေမ်ပါ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဂိတုမေလေဝ် ဗြဲဂူကီုရ။ ပတုပ် ကုဒေသဗဒါဲဗဒါဲဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲလာမ်ပင်ဂှ် ဍာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံဆဵုစအောန်ကွေဟ်ရ။

## ဝင်

လာမ်ပင်ဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် ပ္ဍဲဍုင်ဨကရာဇ်သေံလာန်နာရ။ဆဂး ပ္ဍဲကဵုဝင် ပ္ဍဲအခိင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လာမ်ပင် ကေင်နွံလဝ် သၟဝ်ဇင်မာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇင်ရာဲ မဒှ်ဍုင် သၟိင်တၠ မပကင်ရင်ဂမၠိုင် မပဒတဴရ။ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲအကြာ ၁၇-၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဂှ် ဒးဒုင်ဗတိုက် ကုဗၟာအင်ဝ၊ ဒးဒုင်ဗတိုက် ကုသေံဒျူဒျာတုဲ လ္ၚုသုန်ဂြာံ၊ ကၞောတ်တဲ စိုပ်အာ သၟဝ်ဍုင်ဗၟာရ။  ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ကောန်ဇာတိလာမ်ပင် နန်ထိပ်ဆင် (Nan Thip Chang) ဂစိုတ်ထောအ် သၟိင်စဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ်ဝါတ်ဖြဓါတ် လာမ်ပင်လံင် (Wat Phra That Lampang Luang) တုဲ ဂွံတိတ်ဗၠး နူကဵု သၟဝ်ပကင်ရင်ဗၟာရ။ ဒက်မိတ်သဟာဲ ကုၜင်ကံက်တုဲ ပကင်ရင်ဍုင်ရ။ တၞောဝ်ဒတောဝ် နန်ထိပ်ဆင်ဂှ် ယၟုမြဟ်တဴ နကဵု စောချေဒ်တောန် (Chao Ched Ton) မဂွံအဓိပ္ပါယ် (ကောန်သၟိင်ထပှ်)၊ တၞောဝ်သၟိင်ဂှ် ဆက်ပကင်ရင်အာ နဒဒှ် သၟိင်စဍုင် ပ္ဍဲဍုင်လာန်နာဂမၠိုင် စဵုကဵု စိုပ် လက်ထက် သၟိင်သေံ ရာမ ပဉ္စမ မသီပၠုပ်ဍုင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သေံရ။

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ်

လာမ်ပင်ဂှ် ပါဲနူ ကမၠောန်ဗ္ၚ မပတံကဵု တဵုသြောအ်၊ ကနာတ်၊ ၜဴတုဲ ပ္ဍဲကဵု ရးလာမ်ပင်ဂှ် ခရိုင်မေအ်မောဟ်ဂှ် မာင်တၟအ်ချး ပ္တိတ်ဒၟံင် သွက်ဂွံရုင်စက် မပတိတ်ဓါတ်လလဳ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပရေင်ကျာကၠိပပ် ကတဵုဒှ်ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲရးလာမ်ပင်ဂှ် တိကောလိန် (kaolin) မဒှ်တိ မကၠောန်ပ္ၚာန်တိုက်လေဝ်တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ်မ္ဂး လာမ်ပင်ဂှ် သီုပတိတ်ဒၟံင် ဆုကုဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ စိင်ဓဇက်ဆုဂမၠိုင် မဓဇက်ဆု နူကဵု ဂြိုပ် ဗစိုပ်ကြုင် နူဂှ် ဖဳပလံင်ဏာ ဍုင်ၜင်ကံက်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလာမ်ပင်ဂှ် နွံသီု ဘာဗတောန်စိင် ကီုရ။ လၟုဟ်မ္ဂး တၞံဆုဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဗာ်ထောအ်အိုတ်တုဲ တၞံဆုဍောတ်တ်တအ်ဂှ် ပတိတ်ဆု ဟွံဂွံဏီရ။

## နိဿဲ
တ္ၚဲဗၠးၜး ဍုၚ်မန်ဂိုလဳယာ

thumb|အလာံဍုၚ် မန်ဂိုလဳယာ
တ္ၚဲဗၠးၜးဍုၚ်မန်ဂိုလဳယာ ()ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲသၠးပွးအဓိက အပ္ဍဲဍုၚ်မွန်ဂိုလဳယာရ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ကၠောန်သ္ပကေတ်သ္ဘၚ်ကၠောံသၞာံ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ဒဳဇြေန်ဗာ ၂၉ ရ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲညးတအ်မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်မွန်ဂိုလဳယာတိတ်ဗၠးနူ ကြုက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ ရ။ တ္ၚဲသ္ဘၚ်ဏအ်ဂှ် စပ္တံနူသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ဗွဲလၟေၚ်သၞာံကၠောန်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်ရ။ တ္ၚဲဗၠးၜးဂှ် သီုမဒှ်ဝေါဟာမသုၚ်စောဲလဝ် သွက်တ္ၚဲသၞောဝ်သဇိုၚ် ပ္ဍဲ နိုဝေန်ဗာ ၂၆ တေံရ။

## ဝၚ်စးကြဴ
In May 1911, the Manchurian Qing dynasty was overthrown and Mongolia under Bogd Khan declared its independence on December 29, 1911. The newly established Republic of Mongolia lasted for 8 years until it was invaded by the Republic of China in 1919 and by Russia in early 1921.

## အာလ္ၚတ်ရံၚ်
*တ္ၚဲသၠးပွဍုၚ် ပ္ဍဲမန်ဂိုလဳယာ 
*တ္ၚဲအလာံဍုၚ် မန်ဂိုလဳယာ

## နိဿဲဂမၠိုၚ်
Auld Lang Syne

"**Auld Lang Syne**" ဂှ် ဒှ်ဒွက် မဒယှ်ေ ပ္ဍဲအခိင်သၞာံတၟိ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမဟီုအရေဝ်အင်္ဂလိက် ကေုာံ ဍုင်ရးယူရောပ်ဂမၠိုင်ရ။ဒွက်ဝွံ ဒှ်ဒွက်တြေံ အစာကဗျ ဂကူသကတ် Robert Burns ဒုင်သဇိုင် ကုဒွက်သကတ်တြေံတုဲ မချူလဝ် နူကဵု သၞာံ ၁၇၈၈ တုဲ မခဗိုန် မဳလဝ်ဒဳဂှ် ဒှ်ခဗိုန်သကတ်တြေံ နူကဵု ၁၆၈၇ မဒှ်ဒွက် "The Duke of Bucclugh's Tune" ရ။

## ဝင်
ရဝ်ဗာတ် ဗာန် (Robert Burns) ပလံင်ဏာ သတ်ဒွက်တမ်မူလ ဇရေင် တိုက်ထ္ၜးဒွက် ဂကူသကတ် (Scots Musical Museum) တုဲ သီုချူလဝ် တင်စၟတ်သမ္တီ စပ်ကဵု ဒွက်ဂှ်ညိဂှ်  "ဒွက်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒွက်တြေံမွဲ၊ မွဲလှေ် ဟွံဂွံတက်ပတိတ်လိက်ဏီ၊ အဲကလိဂွံ နူကဵု မၞိဟ်ဗျုဗျုမွဲရ။" ဒွက်ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ကၠေအ်ပိုဒ်ဒၟံင်ရ။ ပိုဒ် "Old Long Syne" တက်ပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၁၁ နကဵု James Watson ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုပိုဒ်ပထမဂှ်ညိတုဲ ဒွက်ဂှ် ကြပ်သီုဖအိုတ် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ကုဒွက် "old song" ဂှ်ရ။

အကံက် နူကဵု ပိုဒ်ဒွက်တြေံတေအ်ဂှ် -

အရာတၞဟ်ခြာဂှ် အလဵုဇကု အစာကဗျ ဗာန် ထပ်ချူလဝ် ဒှ်မာန်ရ။ 
စပ်ကဵု မထဗိုန် မဒယှေ်ဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်မထဗိုန် နူကဵု ခေတ် ဗာန်တေအ်ရဟာဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ။ ဆဂး မထဗိုန်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲသကတ်လာန်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိ ဒၞာဲတၞဟ်တအ်ရ။

ဒွက်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင် မကၠောန်သဘင် မဒးသြာဲခြာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲသဘင်သၞာံတၟိတုဲ ဒှ်အာအခိုက် သကတ်မွဲကီု သီုကဵု ဒေသတၞဟ် ပ္ဍဲကဵု ဗြိတိန်ရ။ နူဂှ် ပြးအာ အလုံလိုက်မွဲရ။

## သတ်ဒွက်

 dine = dinner time

## ဘာသာမန် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ မကၠာဲလဝ်
### အခိင်တမၠာ
ကဵုရဲတြေံမဟာ ဝိုတ်မာန်ဟာ
အဲ ဆလအ် ဟွံချပ်ဗစာ?

ကဵုရဲတြေံမဟာ ဝိုတ်မာန်ဟာ
သြ သွက်အခိင်တမၠာ?

သွက်အခိင်တမၠာ ရဲဆာန်
သွက်အခိင်တမၠာ
ပိုယ်ကေတ်ခေါက် မေတ္တာပရဲ စိုအ်ရဲ
သွက်အခိင်တမၠာ

သြ ဣဏအ်ဇြဟာန် တဲအဲ ရဲဆာန်
ဒုင်ကဵုတဲညိ ရဲဆာန်
ပိုယ်ဂွံဒက်ဗဒှ် ဂၠးဇမ္ကဟ် ညံင်သွဝ်
သွက် အခိင်တမၠာ

သွက်အခိင်တမၠာ ရဲဆာန်
သွက်အခိင်တမၠာ
ပိုယ်ဂွံဒက်ဗဒှ် ဂၠးဇမ္ကဟ် ညံင်သွဝ်
သွက် အခိင်တမၠာ။

## နိဿဲ
 

## ဆက်ဗှ်
* Dansk oversættelse

ကဏ္ဍ:ဒွက်၁၇၈၈ဂမၠိုင်
ရောဘာတ်ဘရုစ်

ဨကရာဇ်သကတ်လာန် ရောဘာတ်ဘရုစ်() ပ္ဍဲ (၁၂၇၄-၁၃၂၉) သၞာံတေံ စၟဖိုၚ်ဇာကဵုကၠုၚ်ခန်လ္ၚတ်ကဵုညးတေံရ၊ ရောဘာတ်ဘရုစ် ဂှ်လုကဴမွဲအာယုက်ညးတေံ ကၟိုန်ဍုၚ်သ္ကအ်တလာန်ဂှ် သၟဝ်ပရေၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ်အုပ်ဓုပ် ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠးဂှ် ဒှ်ညးမပၠန်ဂတးကဵု အၚ်္ဂလိက်တံရ။

ပ္ဍဲသၞာံ (၁၃၆၀) ဂှ် နဒဒှ်ဨကရာဇ်တၠတိဍုၚ်သကတ်လာန် ပ္ဍဲဍုၚ်သကောန်ဂှ် ယဵုကၠုၚ်ၝောံကိုဋ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ခြာဟွံလအ်မွဲသာ် နကဵုဇြဟတ်အၚ်္ဂလိက်တအ် လုပ်ကၠုၚ်ပေဲါပတိုက်ရ။ နူလ္ပာ်ဍုၚ်အာၚ်ယာလာန်တေအ် ဂြိပ်တိတ်ပဲါဓလေတ်ကၠုၚ်ရ၊ အခိၚ်ညးဂမၠိုၚ် စၟတ်သမ္တီကေတ် ညးတေံချိုတ်အာယျဂှ် ပ္ဍဲတကအ်သၟတ်မွဲ ညးတေံကၠတ်အောပ်မံၚ်ဒၟံၚ်ရ၊ ပ္ဍဲတကအ်သၟတ်ဂှ် တာဲဍောတ်ဍောတ် နွံမံၚ်မွဲမရ။ ညးတေံလုပ်ဇူမံၚ်တုဲ ပ္ဍဲကၟဳစိၚ်ဂှ်စၟဖိုၚ်ဇာမွဲ သီုကဵုမပ္တိတ်မံၚ်ဇြဟတ် သွက်ဂွံသိုၚ်သ္ၚိဂှ် ညးတေံဆဵုအာရ၊ နူကဵုဇကုဇကု ဇုက်မတိတ်ကၠုၚ်ဂှ် နူကဵုလ္ပာ်ဏအ် နကဵုအသိၚ်လွိၚ်ဏာဇကု ညံၚ်ဂွံစိုပ်လ္ပာ်တေံ ဂိုတ်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်ရ၊

## နိဿဲဂမၠိုၚ်
ဌာန်ကောံသၟတ်မန်

thumb|ပါင်မုခ်မၞုံကဵုတဆိပ်ကြာဌာန်ကောံသၟတ်မန်
**ဌာန်ကောံသၟတ်မန်** () ဝွံ ဒှ် ဂကောံပံင်ကောံ ဂကောံသၟတ်မန်ဂမၠိုင် နူကဵုဒေသနာနာတုဲ စဒက်ပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၂၀၁၂ ရ။  ကမၠောန် အဓိကဂကောံဝွံဂှ် ညံင်သၟတ်မန်တအ် ဂွံဆက်ကၠောအ် ရေင်သကအ်တုဲ ညံင်သၟတ်မန်တအ် ဂွံဒှ် ဒြဟတ် သွက်ဂကူမန်ရ။ နကဵု ဂကောံဝွံ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ မွဲသၞာံ မွဲအလန် ကၠောန် ဗဒှ် တ္ၚဲသၟတ်မန်ရ။

## ဝင်
နူကဵုပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် အလန်ပထမတေအ် စသဳကၠဳချပ်ဓရီုကၠုင် ဂကောံသၟတ်သ္ပစၞးကဵု အလုံဂကူမွဲ သ္ဒးနွံထေက်ရောင် ပတှ်ေကေတ်လ္တူဂှ်တုဲ စပကောံကၠုင် ဇြဟတ်ကၠောံဍအကြာသၟတ်ပိုဲတအ်ရ။ နူဂှ်မွဲကဆံင်ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် အလန်ဒုတိယ ဌာန်ကောံသၟတ်မန် Mon Youth Fourm- MYF ဟီုဂှ် ဗွဲမကၠးမး ဒက်ပတန်ကၠုင်ရ။
ပရေင်ကမၠောန်တအ်လေဝ် လးဖျေဟ်ကၠုင်ရ။ ဆ္ဂးဟိုတ်နူပ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အသိင်အလိုန် ၂၀၁၀ တုဲ ပရေင်ကမၠောန် မလးဖျေဟ်လဝ်တအ်ဂှ် ထမံက်ကၠုင်ရုပ်ရဴဟွံမာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ်ကလေင် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်ပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ် သၟတ်အလန်တတိယ နူကဵုပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်ဏအ် ထပ်ဖျေဟ်ဏာပရေင် ကမၠောန် သွက်သ္ဂောံပၠုပ်လမျီု ဌာန်ကောံသၟတ်မန်ဂှ် ရုဲစှ်အာကမ္မတဳ ကဆံင်င်ကီု ဌာန်ကောံသၟတ်မန် က္ဍိုက်ပ်တုဲ သွက်သ္ဂောံကၠောန်ဗဒှ်အာ တ္ၚဲသၟတ်မန်အလန်ပထမရ။ ဒုင်သဇိုင်ကဵု ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ် သၟတ်မန်အလန်တတိယဝွံတုဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၅-၁၆ ဂိတုဂျေန် ၂၀၁၂ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် ကောံဓရီုပ္ဍဲဇြပ်မန် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ရုဲစှ်အာညးတာလျိုင်ကေုာံကမ္မတဳကဆံင်င်တုဲ သီုဖျေဟ်ဏာ သ္ဂုတ်သွာတ်သွက်သ္ဂောံကၠောန်ဗဒှ်အာ တ္ၚဲသၟတ်မန် နဒဒှ်ပရေင်ကမၠောန် ဌာန်ကောံသၟတ်မန်ရ။ 

နကဵုဌာန်ကောံသၟတ်မန် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ကၠောန်ကၠုင် တ္ၚဲသၟတ်မန် 
* အလန်ပထမ ကွာန်ဒဵုထောင်
* အလန်ဒုတိယ ကွာန်တၟံကၞေင်
* အလန်တတိယ ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်
* အလန်စတုတ္ထ ကွာန်ကံဗိန်
* အလန်ပဉ္စမ ကွာန်ဝါခရူ
* အလန်ဆဋ္ဌမ ကွာန်ကၟာမဵု
* အလန်သတ္တမ ကွာန်သာံလှေဝ်
* အလန်အဋ္ဌမ ဗလးဒဵုခရီု

ကေုာံ ကောံဓရီုဇၞော်သၟတ်မန် အလန်ပထမ (ဍုင်မတ်မလီု) ကၠောန်ကၠုင်လဝ်နွံရ။

## တင်ရန်တၟအ်

# သ္ဂောံလုပ်အာပေဲါပ္တိုက် မဍိုက်ပေင်ကဵု သွက်အခေါင်အရာကောန်ဂကူ အဆံင်တုပ်သၟဟ်မွဲကရောံ ကုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်၊ ဂကောံမှာဇန်မန်နာနာ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်မန်။ 
# သ္ဂောံလွဳၜံင်ပ္တိုန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အနာဂတ်နဇြဟတ်သၟတ်မန်။
# သ္ဂောံသၠုင်ပ္တိုန်လညာတ်သၟတ်မဍိုက်ပေင်ကဵု ကွတ်ပညာဂတာပ်ခေတ်နာနာဂမၠိုင်။
# သ္ဂောံဒက်ပ္တိုန်အာဂကောံသၟတ်နဒဒှ်သ္ပစၞကောန်ဂကူမွဲမွဲမာန်၊ ပရေင်ညဳသာသၟတ်ဂှ် ညံင်သ္ဂောံသ္ပအဓိကတုဲ ရေင်တၠုင်အာ။
# သ္ဂောံထိင်ဒဝ်မင်မွဲအာ လိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဝင်အခိုက်ကၞာပြဝေဏဳမန်ဂမၠိုင်။

## ဂၠံင်တရဴ
ဌာန်ကောံသၟတ်မန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင်လ္တူပရေင်ညဳသၟဟ်သၟတ်တအ် ကဵုလညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်သၟတ်တအ်တုဲ ပံင်တောဲရုန်ဂစာန်အာ ပရေင်ကမၠောန်ကောန်ဂကူ နဇြဟတ်အရန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲကရောံ ကုဗော်ပရင်ဍုင်ကွာန်မန် ၊ ဂကောံမှာဇန်မန် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်မန်တအ်ရောင်။

## လညာတ်ဂမြင်
ဌာန်ကောံသၟတ်မန်ဝွံ ပံင်တောဲကဵု ဇြဟတ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်၊ ဂကောံမှာဇန်ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်မန်တအ်တုဲ ရုန်ဂစာန်အာသွက်ဗၠးၜးဂကူ၊ အခေါင်သၠးပွး၊ အခေါင်ၜိုဟ်လလံ နဇြဟတ်သၟတ်တအ်ရောင်။

## ပရေင်ဌာန်ကောံ
ပ္ဍဲကဵုကလေင်ဒက်ပ္တန် ဌာန်ကောံသၟတ်မန် ဗီုပြင်စှ်ေကဵုသၞောတ်မွဲဂှ် ဂကောံသၟတ်ဒုင်သ္ဇိုင်ကဵု ဗီုပြင်ဂကောံသၟတ် မန်လညာတ်တၟိ (MYPO)၊ ဂကောံကဵုပညာသၟတ်မန် (MYEO) ကေုာံ ဂကောံသၟတ်ချဳဒရာင် တန်တဴဒၟံင်တ္ၚဲဏံကီု၊ ဂကောံသၟတ်ဒုင်သ္ဇိုင်ကဵု ပွိုင်ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသဂမၠိုင်ကီု၊ ဂကောံသၟတ်ဗွိုင် ပ္ဍဲဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တံကီု ညးစၞးစုင် သွက်ဂွံပါလုပ်ဂှ် သဳကၠဳဖျေံလဝ် ပ္ဍဲကဵုပေဲါသဳကၠဳသၟတ် (၂၀၁၉) တုဲကၠုင်ဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ (၂၉-၃၀) ကၠောန်လဝ်ပ္ဍဲခရိုင်သဓီု ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ်ရ။

## နိဿဲဂမၠိုင်

ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍအဓိက!
ကဏ္ဍ:ဂကောံမၞိဟ်
သဘၚ်ဍေန်ပၟတ်ပၞာၚ်သ္ဍဴလိုက်ဝှ်

ပ္ဍဲပွိုၚ်မွဲသၞာံဂှ် ရိုဟ်လၟိဟ်တ္ၚဲမ္ဂး နွံ (၃၆၅-တ္ၚဲ) ရိုဟ်လၟိဟ် ဂိတုမ္ဂး နွံစှ်ၜါဂိတုရ၊ ပၞောဝ်စှ်ၜါဂိတု ဂိတုဝှ်ဂှ် ရဲဗုဒ္ဓဘာသာတအ် စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ် ဂိတုပရဲမွဲဂိတုကီု၊ နူဒဂိုန်မွဲစွေက် ဒဵုစိုပ်ဂိတုဝှ်ပေၚ်ဂှ် မွဲဝှ်ပိဂိတု ရဴဝွံကော်ခဴစအိုတ်ရ၊ တ္ၚဲသဳဗပေၚ်ဝှ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲသဳလိုက်ဝှ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ခမဳသၚ်တအ် သှ်ပဝါအိုတ်ရ။  

လိုက်ဝှ်တုဲမ္ဂး ကျာဗၟံက်လေဝ် ပိုက်စှ်ေရ၊ တိလေဝ်ကှ် သြောံပရဟ်လေဝ် ဍုဟ်တဴရ၊ ဂိတုဝှ်ဂှ် တၞီလုပ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဥတုဗြဲတုဲ လဆောဝ်လဆောဝ် ဗြဲဂူရ၊ နူဝှ်မွဲစွေက် ဒဵုစိုပ်ကထိုန်ပေၚ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲအပိုၚ်အခြာ ကဵုဒါန်လလး ကထိုန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂိတုဝှ်ဝွံ တၞီလုပ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲသမယ လလးကထိုန်ကီုရ။ 

ကွေတ်ပြဝေဏဳ ရဲဗုဒ္ဓဘာသာတအ် နွံမွဲသာ်ဂှ် အဃောကျာ်တြဲက္တဵုဒှ်ကျာ် မိကျာ်တြဲ နွံပ္ဍဲသွဝ်တာဝတိၚ်တေံရ၊ကျာ်တြဲဂှ် တၞဟ်နသ္ဂောံခၠေဝ်ရော် ဂုဏ်မိ တွံဓဝ်အဘိဓဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တာဝတိၚ်တေံ လုကဴမွဲဝှ် ပိဂိတုရ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဗပေၚ်ဝှ် တ္ၚဲလိုက်ဝှ်ဂှ် ကျာ်တြဲတ္ညစှ်ေကၠုၚ်ဍုၚ်မၞိဟ် ဍုၚ်သၚ်္ကဿနာဂဵု နူဍုၚ်သွဝ်တာဝတိၚ်ရ၊ ကာလဂှ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန်ဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံဒုၚ်တၠုၚ်သ္ပပူဇဴ ကုကျာ်တြဲ မက္ညစှ်ေကၠုၚ် နူဍုၚ်သွဝ် တာဝတိၚ်တေံဂှ် နကဵုပၟတ်ပၞာၚ်သ္ဍဴ ပူဇဴအိုတ်ရ။ 

ဟိုတ်ဂှ်ရ ပတွဵုနူကာလဂှ်တုဲ ရိုဟ်စိုပ်ဂိတုဝှ်ပေၚ် ဇၟာပ်ဍုၚ်ဇၟာပ်ကွာန် ဋ္ဌာနဋ္ဌာန်ရးအိုတ်သီု ရဲဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ဗဒှ်သဘၚ်ဍေန်ပၟတ်ပၞာၚ်သ္ဍဴလိုက်ဝှ်အိုတ်ရ။ 
## နိဿဲ
စေတဳ မင်ကျာလာ

ကျာ်စေတဳမင်ကျာလာ() (مانكياله اسٹوپ) ဝွံ ဒှ် ကျာ်စေတဳ ဗုဒ္ဓဘာသာ နူကဵုသၞာံ အေဒဳ ၂ ဗွဝ်ကၠံ မနွံ ဗဒါဲကွာန် မင်ကျာလာ၊ ဍုင်ပါကာတ်သတာန် ပ္ဍဲတွဵုရးပုန်ဂျာဗ်ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ အတိုင် ဝင်အာဂီုမ္ဂး ဒက်ပ္တန်လဝ် နမရန်တၟအ် ကုအခိင်ကာလ ဗောဓိသတ် မကတဵုဒှ်ဘဝ ကောန်သၟိင်သတ္တဝဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကောန်ကၠထပှ် မကၠောဝ်ဗျဵုဒၟံင်တုဲ ကဵုဒါန်ခန္ဓကာယဇကု ကုကောန်ကၠတအ်ရ။

## ဒတန်
စေတဳမင်ကျာလာဝွံ နွံဗဒါဲကွာန်မင်ကျာလာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးကော်စ ကျာ်မင်ကျာလာ။ ဒၞာဲဒတန်ကျာ်ဝွံ နူဍုင်ဇၞော် အေတ်သလာမာဗာတ် (Islamabad) ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ၃၆ ကဳလိုမဳတာ၊ မကြပ်ညောန် ကုဍုင်ရဝလပိန္ဒိ (Rawalpindi) ရ။ စေတဳဝွံ နူကဵု ဗဒိုပ်ပၞာန် မလုပ်ဝင် ရဝါတ် (Rawat Fort) ဂှ် ဟွံသ္ၚောဲကွေဟ်ဟ်ရ။

## အရာတၟေင်

အရာတၟေင် ကျာ်စေတဳဝွံ ဝင်အာဂီု နွံမွဲဂှ် ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် အတိုင်သုတ်လျးအသာ်ထဝ် (Golden Light Sutra) ကေုာံ ညးဒေသတအ် ပတှ်ေကေတမ္ဂး အခိင်ဗောဓိသတ် မကတဵုဒှ် ကောန်သၟိင် သတ္တဝဂှ် ညးကဵုလဝ် ဒါန်ခန္ဓကာယညး ကုကောန်ကၠထပှ် မကၠောဝ်ဗျဵုဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဂှ်ရ။

## ဝင်
ကျာ်စေတဳဝွံ ပတှေ်ကေတ်မ္ဂး ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု လက်ထက်သၟိင်ကနိသက (Kanishka) ပ္ဍဲအခိင် အေဒဳ အကြာ၁၂၈-၁၅၁။ လညာတ်တၞဟ်မွဲပၠန်ဂှ် စေတဳဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု အခိင်သၟိင်အသောက မဒက်ပတန်လဝ် စေတဳ ၈၄ တၞုင် မသၠိုင်လဝ်ဓါတ်ကျာ်တြဲဂေါတမဂှ် လုပ်လၟိဟ်မွဲတၞုင်ကီုရ။

စေတဳဝွံ ကြဴနူ လ္ၚုသုန်ဂြာံအာတုဲ Mountstuart Elphinstone ညးမဒှ် ကလုတ်ဗြိတိန် ဇရေင်ဍုင်အာဖဂါန်နေတ်သတာန် ဂွံဆဵုကေတ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၈၀၈တုဲ မဗၟံက်ထ္ၜး ဗွဲမကၠးဖ္ဍးဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၅။ စေတဳဂှ် ဒးဒုင်ၜံက်ခါဲလဝ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၁ ဂှ် ကလေင်ပလေဝ်လဝ်တၟိရ။ 

## ဂၠံဓါတ်
ဂၠံဓါတ် ကျာ်စေတဳမင်ကျာလာဂှ် Jean-Baptiste Ventura ၜံက်ခါဲတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀။ ကပေါတ်မသၠိုင်လဝ် ပ္ဍဲဂၠံဓါတ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်အင်္ဂလိက် မပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် ကေတ်ပတိတ်တုဲ လၟုဟ် ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲ တိုက်ထ္ၜးပျးဗြိတိန် (British Museum) ရ။

## ပရေင်မင်မဲ
ကျာ်စေတဳဂှ် စနူသၞာံ ၁၈၉၁ တုဲ ဟွံကလေင်လဟဵုပတိုန်တုဲ စဵုဒၞာကဵုစွံလဝ် အတိုင်ဂှ်ရ။ The stupa features a large defect in its mound, which was created by plunderers.

## ဗီုမစိုပ်မာန်
ကျာ်စေတဳမင်ကျာလာဂှ် နွံဗဒါဲ ဂၠံင်မအာကွာန် မင်ကျာလာ၊ ဗဒါဲဂၠံင်ဇၞော်ဟာ်ဝေ N-5 National Highway မအာကဵု ဍုင်ဇၞော်အေတ်သလာမာဗာတ် ကေုာံ ရဝလပိန္ဒိ ရ။ နကဵုကွဳပၟတ်လေဝ် ပ္ဍဲဂၠံင်ကွဳပၟတ် ကရချဳ-ပေသ်သဝါရ်ဂှ် စှ်ေပ္ဍဲသၞေဟ်ကွဳပၟတ်မင်ကျာလာမ္ဂး အာစိုပ်မာန်ရ။

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

KITLV 87969 - Unknown - Manikyala stupa at Rawalpindi in British India - 1897.tif|ဗီုရုပ် နူကဵုသၞာံ ၁၈၉၇
Mankiala Stupa-1.JPG 
Mankiala Stupa-2.JPG
Mankiala Stupa-3.JPG
Mankiala Stupa-5.JPG
Mankiala Stupa-4.JPG
Capital detail - Buddhist stupa Mankiala, Rawalpindi.jpg
Manikyala relics II.jpg|ကပေါတ်နူဂၠံဓါတ်
Manikyala relics I.jpg|ကပေါတ်နူဂၠံဓါတ်
Manikyala inscriptions.jpg|လိက်မဂွံဆဵုကေတ် နူကဵုဂၠံဓါတ်


## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာကဏ္ဍ:BEHM
ကောံဓရီုဇၞော်သၟတ်မန် အလန်ပထမ

ကောံဓရီုဇၞော်သၟတ်မန် () ပ္ဍဲကာလသၞာံ (၂၀၁၄) ဂိတုမေ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဘာလ္ဒောဝ်သာသနာ (၂၅၀၀) ဍုၚ်မတ်မလီုဂှ် ညးစၞးနူပွို်ၚ်ဍုၚ်နာနာ ဂကောံနာနာတအ် ပါလုပ်တိုန်စိုပ်သဳကၠဳ ပရေၚ်ဗီုပြၚ်သွက် သ္ဂောံဒက်ပခိုၚ်ပတိုန် ဌာန်ကောံသၟတ်မန်ကဵု ပရေၚ်ကမၠောန်ဌာန်ကောံသၟတ်ရ။

ကောံဓရီုဇၞော်တုဲဂှ် နကဵုသၟတ်တအ် ဖျေံအာတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် (၅) တၚ် စပ်ကဵုပရေၚ်ကမၠောန်ရ။ သ္ဂုတ်သွာတ် (၅) တၚ်ဟီုဂှ် –

* (၁) သၟတ်ကဵု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကောန်ဂကူ- 
** သၟတ်မန်တအ်ဝွံ ဒတူလိုၚ်အာ နကဵုဂၠံၚ်တရဴ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကောန်ဂကူတုဲ ရုန်ဂ္စာန်အာ ပရေၚ်ဗၠးၜးဂကူ ကေုာံ ကဆံၚ်တုပ်သၟဟ်ကောန်ဂကူ မွဲကရောံဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန် ဗွဲမသၠးပွးရောၚ်။
* (၂) သၟတ်ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲ-
** သၟတ်မန်တအ်ဝွံ ပံၚ်ပစပ်ကဵု ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်၊ ဂကောံမှာဇန်နာနာ ကေုာံ အလဵုအသဳတွဵုရးတအ်တုဲ ဗတိုက်သရိုဟ်အာ ဂဥုဲၜူမာဲရောၚ်။

* (၃) သၟတ်ကဵု ပွဳပွူသဘာဝ
** ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဟွံပါလုပ်မွဲသာ် ကမ္ပဏဳတအ်ကီု၊ အလဵုအသဳတအ်ကီု၊ ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ်ကီု ပွမဓမံက်ရုပ်ရဴ ကိုန်စဳမာန်ဇၞော်ဇၞော် မဒှ်အန္တရာယ်ကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဇီုကပိုက်ပွဳပွူသဘာဝတအ်ဂှ် နကဵုသၟတ်တအ် ပံၚ်ဗ စပ်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန်မန် ကေုာံ ဂကောံမှာဇန်မန်နာနာတအ်တုဲ ဗတိုက်သရိုဟ်အာရောၚ်။

* (၄) သၟတ်ကဵု လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်
** ပွမချူဆာဲကၠာဲစၠောံဝၚ်မန် ဟွံမွဲကဵုဓဝ်ဍာံ၊ ပွမလံက်အရံၚ်ပလီုပလာ် ယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာမန်၊ ပွမကၟာတ်လဒဵု အခေါၚ်ဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ အခေါၚ်ပကတ်ပကေၚ် ဂဳတသုခုမမန်တအ်ဂှ် နကဵုသၟတ်မန်တအ် ပံၚ်ဗစပ်ကဵု ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန်တုဲ ဗတိုက်သရိုဟ်အာရောၚ်။

* (၅) သၟတ်ကဵု ပရေၚ်ပညာ
** ပရေၚ်ပညာသၟတ်မန် မဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ကွတ်ပညာဂတာပ်ခေတ် သ္ဂောံသၠုၚ်တိုန်မာန်ဂှ် နကဵုဌာန်ကောံသၟတ်မန် ပံၚ်ဗ စပ်ကဵု ဂကောံနာနာတုဲ ဓမံက်အာရုပ်ရဴရောၚ် သာ်ဝွံ ဖျေံလဝ်နွံရ။



## နိဿဲဂမၠိုၚ်
လိက်ပတ်

လိက်ပတ် () ဟီုဂှ် မလေပ်ပံက်ထ္ၜးကဵုမတ် ကောန်ဂကူတအ် မလေပ်ပညုၚ်ထ္ၜးကဵု ဂၠံၚ်တရဴခိုဟ် ပရေံရ၊ ခိုဟ်ပရေံ ဗု ဗ္စံက် ၚံက်တပ်တအ်ဂှ် မိက်ဂွံတီမ္ဂး ကျောဝ်ရံၚ်လိက်ပတ်တှ်ေ မံက်ပြာကတ် တီကၠုၚ်ရ။ 

လိက်ပတ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်စၞအာဟာရ က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ်ရ၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် စၞမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂဥုဲလေဝ်နွံ ဒှ်ဂျိလေဝ်နွံရ၊ လိက်ပတ်ဂှ် သွက်က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် နဒဒှ်ဂဥုဲ ဍေံကဵုဖဵုလေဝ်မာန်၊ နဒဒှ်ဂျိ ဍေံကဵုအန္တရာယ်လေဝ်မာန်ရ။ ဒးဂျိပ္ဍဲစၞမ္ဂး ဆမၞိဟ်မွဲဟေၚ် ချိုတ်မာန်ရ၊ ဒးဂျိ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မ္ဂး သွက်ဂကူချိုတ်ကၠက်မာန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဇၟာပ်ညးမသၞေံသၞဴ လိက်ပတ်ဂမၠိုၚ် လိက်ပတ်နွံကဵုအာဟာရ ဒှ်ဓတ်က္ဍဟ်တအ်ဂှ် သ္ဒးရုဲစထေက်ရောၚ်ဂှ် တၠပညာတအ်ဂးလဝ်ရ။ 

လိက်ပတ်ဟီုဂှ် ရံၚ်ကေတ်ကဵုဘာသာဗေဒမ္ဂး ဒှ်လက်သန်မွဲသာ်ကီုရ၊ ပၞောဝ်ကဵုလက်သန်ဘာသာ ပန်သာ်ဂှ် ဒှ်လက်သန် ဘာသာချူ (လိက်) မွဲရ။ 

## ဆက်ဗှ်
လိက်

လိက်ပတ်မန်
## နိဿဲ