open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သာသနာ

**သာသနာ**() ဂှ် ကၠုင်ပါဠိ မဂွံအဓိပ္ပါယ် လဟီု (ဝါ) တဝဟ်ဍောင်ဓရ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ တွံဍောင်ဓရ်ကျာ်ဗုဒ္ဓ၊၊ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် မကော် religion ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်လေတ်တေန် religare ဂွံအဓိပ္ပါယ် မဆက်စၠောအ်၊ မဒက်ဂြေန်၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ကေတ်အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ် မဆက်စၠောအ် မၞိဟ်ကုကျာ်၊ မဒက်ဂြေန် ပစုက် မၞိဟ်ကဵုကျာ်ရ၊၊ ဆဂး အဓိပ္ပါယ် ဘာသာ ပ္ဍဲအခိင်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ်အခိုက်ကၞာပြဝေဏဳ မဖန်ဇန်လဝ် ဒ္ဂေတ်ပြဝ ကေုာံ အရာမဒ္ဂေတ်ဗက်တုဲ ပါဲနူဂှ်ပၠန် မဆေင်ကဵုစိုတ်စရိုတ်၊ လိက်၊ ဒတန်ဒၞာဲ ကေုာံ ဂကောံ မဆေင်စပ် ကုအရာမသၠုင် နူသဘာဝ၊ မသၠုင်ပြဲ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်လျိုင်ပတှ်ေကောန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊ ဆဂး ဘာသာဟီုဂှ် မုရောဂှ် နကဵုလညာတ်ပညာစှ်ေစှ်ေ မဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ်ပေင်င် ဟွံမဲရ၊၊

မစပ်ကု ပရေင်ဒတန် ဣဓိအနုဘဴ (divine) အရာတၟေင် အရာပရဲ (sacred things)၊ ပတှ်ေ (faith)၊ ညးမၞုံဣဓိ (supernatural being(s)) မဂွံလဝ် အဝဵုသြဇာ လတူလမျီု ကေုာံ ဘဝမၞိဟ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာမွဲ ကုမွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊  အရာမဒးကၠောန် ပ္ဍဲဘာသာတအ်ဂှ် မပ္တံကဵု အလိုက်အခိုက်၊ ပွမတွဟ်ဓရ်၊ ပူဇဴ၊ ဝေင်သဘင်၊ မင်သဳ၊ ဖျေဟ်ကမ္မဌာန်၊ ပထပိုယ်၊ ပတိုန်ပယျင်၊ ပၟဝ်ဓရ်၊ လ္ၚောဝ်ကျာ်၊ ရာဒနာ၊ ဒယှ်ေဖ္ဍောတ်၊ ရုပ်ကသူ၊ လှ်ေဒယှ်ေ၊ ဗ္စဖျုင်တအ်ဒှ်တမ်ရ၊၊ ဇၟာပ်ဘာသာဂှ် နွံကဵု ဝင်ပရူကျာ် မၞုံကဵု ဣဓိကြဳဇှ် ကေုာံ မလဴပူ ပရူဒဒှ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဘာသာလ္ၚဵု မၞုံကဵုလိက် မချူစၟတ်သမ္တီလဝ်၊ လက်သန်သင်္ကေတ၊ ဒၞာဲဌာန်ပရဲတအ်ရ၊၊ အရာတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ဘဝမၞိဟ် ဂွံနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာသာလ္ၚဵုတအ်ဂှ် နွံကဵုဇာတ်နိပါတ် မလဴပူကဵု နဒဒှ် ဥပစာလင်္ကာတုဲ ညးမဒ္ဂေတ်ဗက် ဘာသာဂှ် ပတှ်ေကေတ် မဒှ်လဝ် ဍာံဍာံ၊၊ လ္ၚဵုမလဴပူ ညံင်မကေင်ဒှ်လဝ် ဍာံဍာံ၊၊ ပရူမလဴပူ တမ်မူလ ဗီုဘဝ မကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဗီုစက္ကဝါ မကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဗီုအရာအိုတ်သီု မကတဵုဒှ်ကၠုင်တအ်ဂှ်လေဝ် မလေပ်ဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတဝဟ်ဘာသာတအ်ကီုရ၊၊ ဟီုဗွဲခမၞန်မ္ဂး ဓရ်ပတှ်ေဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ်ကၞက် ဘာသာရ၊၊

အလုံမွဲဂၠးတိဂှ် ဘာသာတၞဟ်ခြာ သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် မွဲလက်ဒှ်ရ၊၊ ဆဂး မၞိဟ်ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ၈၄% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဇၞော်အိုတ် ပန် ဘာသာခရေတ်ယာန်၊ ဘာသာအေတ်သလာမ်၊ ဘာသာဟိန္ဒူ၊ ဘာသာဗုဒ္ဓတအ်ရ၊၊ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံလျိုင်ပတှ်ေဘာသာတုဲ မကော်ဂး (atheists) ကေုာံ မၞိဟ်ကင်္ခါဝါဒဳ မဒှ်သၠေဟ်ပၟာ ဒဒှ်ရ ကျာ်နွံဟွံမဲတုဲ ဟွံလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵုဘာသာမွဲမွဲရ၊၊ လၟိဟ်မၞိဟ် မဟွံလျိုင်ပတှ်ေဘာသာတအ်ဂှ် လၟိဟ်ဂၠိုင်တိုန်ဒၟံင် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်မဇၞော်မောဝ်တုဲတုဲ ပ္ဍဲဍုင်ပရေင်ပညာ မဗၠးၜးတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်ရ၊၊ မၞိဟ်ဟွံလျိုင်ပတှ်ေဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် နူကဵုဘာသာနာနာ အရာညးတအ် မၞုံပၟိက်ဂှ် ညးတအ် ရုဲတုဲ ဒ္ဂေတ်ဗက်အာ သွက်ဘဝလေဝ် နွံကီုရ၊၊

ပွမလ္ၚတ်တိုန်ဘာ မဆေင်ကဵုဘာသာဂှ်လေဝ် နွံကဵု ကဆံင်ပညာနာနာသာ် လ္ၚဵုဂှ် မလ္ၚတ်ဗတောန် မဆေင်ကဵု ဘာသာမွဲမွဲဟေင် ဥပမာ ဘာသာခရေတ်ယာန်မ္ဂး ဘာသၠပတ် (theology) မပအဓိက ကုလိက်သၠပတ်ခရေတ်ယာန်တုဲ မဗတောန်၊ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ဘာပရိယတ္တိ မပအဓိက ကုလိက်မဆေင် ကုဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ မလ္ၚတ်ဗတောန်၊ ပါဲနူဂှ် မပတောအ်ၜတ် ဘာသာနာနာ (comparative religion)တုဲ လ္ၚတ်ဗတောန် မဆေင်ကဵုဘာသာလေဝ် နွံကီုရ၊၊

## ပွံက်
စပ်ကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် အရာလဵု မဒှ်ဘာသာ အရာလဵု ဟွံဒှ်ဘာသာဂှ် တၠပညာတအ် ဟွံကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ်အိုတ်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် နကဵုပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဗွဲဓမ္မတာ ပါ်လဝ် နကဵုၜါလပါ် နကဵုပရေင်မၞိဟ်/မခၞံဒက်ပ္တန် (the sociological/functional) ကေုာံ နကဵုအာရုံဓဝ်ပတှ်ေ/ဒဿန (the phenomenological/philosophical)

### ရးပလိုတ် ခေတ်တၟိ
ဘာသာ (ဝါ) religion ဂှ် ဒှ်

## နိဿဲ
ဘာလကျာ်မန်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါ(ဟံသာဝတဳ)ဂမၠိုၚ်

သကုတ်လ္ပာ်ဗၟံက်
---------------
၁။ ဘာပန်ထဝ်

၂။ ဘာသုခရာမည/ၜိုပ်

၃။ ဘာပလိုတ်

၄။ တိုက်လိက်ဘာဒေါဝ်

၅။ ဘာစိတ္တသုခ

၆။ ဘာတိုက်လိက်သာသနာဒိပ္ပ

၇။ ဘာပဏ္ဍိတာရာမ

၈။ ဘာဓမ္မသုခ

၉။ ဘာဓမ္မစေတဳ

၁၀။ ဘာသာသနာမဉ္ဇူ 

၁၁။ ဘာဂြိုပ်စဳပျးမန်

၁၂။ ဘာကျာ်ဓရ်သင်

**သကုတ်လ္ပာ်ပလိုတ်**
----------
၁၃။ ဘာတိုက်လိက်သုခကာရဳ

၁၄။ ဘာဟံသာဝတဳ

၁၅။ ဘာဗယေအ်နံင်

၁၆။ ဘာနိဗ္ဗုတာရာမ

၁၇။ ဘာစန္ဒိကာရာမ

၁၈။ ဘာကန္တာရာမ

၁၉။ ဘာပိဋကမဉ္ဇူ 

၂၀။ ဘာနန္ဒဟံသာဝတဳ

သီုဖအိုတ် ဘာမန် (၂၀) ဘာ
မကၞိ

**မကၞိ**(, Burmese: ပိတ်ချင်း, Thai: ดีปลี)ဝွံ ဒှ်တၞံဇုက်မွဲဂကူတုဲ လုပ်လၟိဟ်ဂကောံဂကူ Piperaceae တုဲ မၞိဟ်တအ် တဵုလွဳ နကဵုမကလိဂွံသတ်တအ်ရ၊၊ သတ်မကၞိဂှ် စသုင်နဒဒှ် ပ္ဍဲစၞစ ကေုာံ ပ္ဍဲဂဥုဲရ၊၊ မကၞိဂှ် ရှ်ရိင် ကြပ်တုပ် ကုမြေက်ခမိဟ် ဆဂး မကၞိဂှ် ရိင်ဂၠိင်ညိတုဲ ကတဴဂၠိုင်ညိရ၊၊ 

သတ်မကၞိ မွဲမဂှ် နွံကဵုမဍောတ်တ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဇၟာပ်မဍောတ်တ်ဂှ် နွံဒၟံင် တၟာတၟာ မမြေက်ခမိဟ်၊၊ မကၞိဂှ် ညံင်ရဴ မြေက်ခမိဟ်ကီု နွံကဵုဓါတ် alkaloid piperine မဒှ်ဓါတ် မပကဵု ညံင်ဂွံကတဴရိင်ရ၊၊ မကၞိ မွဲဂကူပၠန်ဂှ် မကော်စ ဗီုအင်္ဂလိက် Piper retrofractum ဂှ် တမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုင်နူ တကအ်ဂျာဗာ ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳရှာရ၊၊ 

## လွပ်

မကၞိဂှ် ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်ဂှ် စကာပ္ဍဲဂဥုဲဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲမန် တ္ၚဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် မကၞိရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မကၞိဂှ် မစုတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစၞစရးယူရောပ် ဗွဲတၟေင်စ ၚုဟ်မက္ဍင်တအ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲရးဍုင်တၞဟ် ဗီုကဵုအဖရိက ကေုာံ အာရှတအ်ဂှ် သုင်စောဲဒၟံင် မကၞိပ္ဍဲစၞစကီုရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲစၞအိန္ဒိယ ပါကာတ်သတာန်ဂှ် ဂွံဆဵုစဂၠိုင်ရ၊၊

## နိဿဲ
မရာၚ်

**မရာၚ်** (, Burmese: မရမ်း) ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံဆု မၞုံကဵုပ္ကဴ သတ်တုဲ တမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုၚ်နူ ဒေသ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ၊၊ တၞံမရာၚ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ Anacardiaceae မဒှ်ဂကူဗဳဇ မပ္တံ ကု တၞံကြုက်၊ တၞံသိၚ်္ဃိုရ်တအ်ရ၊၊ 

## ဗမံက်ထ္ၜး (Description)

တၞံမရာၚ် မဒှ် တၞံသ္ၚေက်လၟိုၚ်ဝွံ ဇၞော်သၠုၚ် စဵုကဵု ၂၅ မဳတာ၊၊ တၞးဍေဟ် ထၜါဲမကေက်သောဲတိုန် ဗွဲလတူ (ရံၚ် ဗီုပြၚ်တၞး)၊ ဇမၠိၚ် နွံစ အကြာ ၁၃ ကဵု ၄၅ cm (၅ ကဵု ၁၇ ၝောအ်တဲ) တုဲ အနာံ နွံ အကြာ ၅ ကဵု ၇ cm (၂ ကဵု ၃ ၝောအ်တဲ)၊၊

သတ်ဍေဟ် နွံကဵု အသာ်သ္ၚေက်၊ ကာလဍုဟ် ဒှ်အာ အသာ်လဳမဴ/မိတ်၊ မဍေဟ် အသာ်ပါန် (pink)၊၊ သတ်ဍေဟ် ဗွဲလၞၚ် (diameter) နွံအကြာ ၂ ကဵု ၅ cm (0.7 ကဵု 1.9 ၝောအ်တဲ)၊၊ ဖျုန်သတ်ဍေဟ်ကီု သီုကဵုသၞောက်ဍေဟ် စဂွံ၊၊ ရှ်ဍေဟ်ဂှ် ဍာတ်ကဵုဖျး သၟူဍေဟ် ဂွံဒၟံၚ်သၟူ ထၜိုတ် (turpentine) ညိည၊၊ 

အခိၚ်ဍေဟ်ဇဝ် (ကဴ) ကဵု အခိၚ်သတ် မွဲဒေသကဵုမွဲဒေသ ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ ဍေဟ်ဇဝ် ပ္ဍဲအကြာ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ကဵု ဒဳဇြေန်ပါတုဲ သတ်ဍေဟ်တိတ် အကြာဂိတုဨပြဳ ကဵု မေ၊၊

ပ္ဍဲဍုၚ်အေန်ဒဝ်နဳယှာဂှ် ဇဝ် အကြာဂိတု ဂျောန်ကဵုနဝ်ဝေန်ပါ တုဲ သတ်ဍေဟ်တိတ် အကြာဂိတု မာတ် ကဵု ဂျောန်၊၊

## ဂမ္စာဲ (Distribution)

တမ်ဗဳဇ တၞံမရာၚ်ဂှ် ကၠုၚ်နူ မလေယှာ၊ ဂျဗာပလိုတ်၊ ဍုၚ်မန်ဗၟာ ကေုာံ သုမတြာ သၟဝ်ကျာ၊၊ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ၊ ဍုၚ်လာအို ကေုာံ ဍုၚ်အေန်ဒဝ်နဳယှာလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊

## လွပ် (Uses)

တၞး ကီု သီုသတ် စဂွံသီုၜါရ၊၊ တၞးဍေဟ်ၜတ်တ် စနဒဒှ် ကၞပ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကဝေက်၊၊ မဍေဟ်လေဝ် စဂွံ၊ ဆဂး နွံရှ်ကတၚ်၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် စဂျိုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တုၚ်တုဲ နဒဒှ် ကွုၚ်၊ နကဵုနဲနာနာသာ် စဂွံရ၊၊ 

ဂကူမန်တအ် စကာ နဒဒှ်ဗစး ပ္ဍဲကပေါတ်ဍုန်သွ၊ မကော်စ ဗ္စးမရာၚ်၊၊ ဗီုညးကၠောန်ဂှ် မရာၚ်ကြံၚ်ကြံၚ် (ဟွံ) ဍုဟ်ဟ်ဂှ် ကရေက်ပ္တိတ်ထောအ် မဍေဟ်တုဲ ဂွပ်ကဵုၜဵု၊ စွံတ္ၚဲၜိုတ်ဒးရးတုဲ ဍာ်ဍေဟ်ဂှ် စွံတၞဟ်၊ မရာၚ်ဂွပ်ဂှ် ညးစဲကဵုတ္ၚဲ၊၊ ဍေဟ်ကှ်တုဲ ဍာ်မရာၚ် မဂွံနူ ဂွပ်ဂှ် ကလေၚ်စုတ်တုဲ စွံကဵုစေဟ်၊၊ စွံဂွံသၞာံဗွဲမလအ်၊၊ 

## ယၟုတၞဟ်

မရာၚ် ဗီုမန်ဏအ်ဂှ် ဗီုဗၟာ ကော်စ မရမ်း၊၊ သေံကော် မရံၚ် (ma-yong) ဟွံသေၚ်မ္ဂး မပြၚ် (ma praang มะปราง) ရံၚ်ကဵုတမ်ဗဳဇ ဒၞာဲတၞံဆုဏအ် မတိုန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ ဍုၚ်ဗၟာသကုတ်သၟဝ်တုဲ မအရေဝ်ဗၟာ မရမ်း ကီု အရေဝ်သေံကီုဂှ် ကၠုၚ်နူအရေဝ်မန် မရာၚ် ရ၊၊ တုဲပၠန် ＂မ＂ မၞုံဂတဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ်ဗီုဗၟာ ＂အသီး＂ရ၊၊ အရေဝ်အေန်ဒဝ်နဳရှာလေဝ် ကော် ရမနဳယျာ (ramania) ကေုာံ ဂါန်ဒရိယျာ (gandaria) မလေ ကော် kundang, rembunia, setar၊၊ ဗိယေတ်နာမ်ကော် *thanh trà*

၊၊ အၚ်္ဂလိက် ဗွဲမဂၠိုၚ် ကော်စ marian plum, gandaria, plum mango၊၊ 

## နိဿဲ

https://en.wikipedia.org/wiki/Bouea_macrophylla
မာံဂံၚ်သာဲ

## မာံဂံင်သာဲ

### နိဒါန်
ပ္ဍဲကွာန်မွဲဂှ် ဘာလကျာ်နွံမွဲတုဲ ဗဒဲါကၟာင်ဘာ လ္ပါ်မၞးဂှ် ဍာ်ကၟာဇၞော်နွံမွဲရ။ ကၟာဂှ် သြင်မွဲလ္ပကဵုလ္ပါ်ရံင်မၞိဟ်ဆဵုညာတ်ကီုလေဝ် ဟွံတီရုပ်မၞိဟ်ရ။ ဗဒဲါလ္ပါ်တေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် သၠာတ်ဝါရ။ 
ပ္ဍဲအခိင်ဥတုက္ညင် ပယျာံနူဂယး မၜိုဟ်သြိုဟ်မွဲတ္ၚဲ အခိင်အကြာဗၞတ် ၆ နာဍဳပြင်င်ဂှ် “ဍံင် ဍံင် ဍံင် ဍံင် …..” ရမျှာင်ခၞုက်ဗြုတိုန်တုဲ ကျာ်ဇၞော်တၠပိုန်ဘာ၊ ခမဳသာမဏီဂမၠိုင် ကဵုတဴ ပိုန်ဂယး အိုတ်ရ။ ကွးဘာဂမၠိုင် ဂဇအ်ဒၟံင်ရေင်င် ပင်လဝ်တဲတုဲ တန်တဴဒၟံင် ဗွဲမသ္ၚိတ်ဇြ ဂတမုက်ဒၞဲါ မကဵုပိုန်ဂှ်အိုတ်ရ။ ကရောံ ကွးဘာဂမၠိုင်ဂှ် မာံဂံင်သာဲ လေဝ် ပါဒၟံင်မွဲကီုရ။

### ပရူဒဒှ်
ချိုန်ခဏဂှ် “တင် တင် တင် …ဝှေဝ် ဝှေဝ်…ဂြိန်” ရမျှာင်လွဟ်ဍောတ်၊ လွဟ်ဇၞော် ဗြုတိုန်ကၠုင် နူလ္ပဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ (သြင်ကၟာလ္ပါ်တေံ) ရ။ ဒဒှ်ရ ဒှ်ဒၟံင်ပေဲါဗတိုက်ဏောင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂးတိုန် “ ကွးဘာတအ် ဂြိပ်စှေ်အာ လ္ပါ်ဘုတ်တေံညိ။ အာအောပ်မာပြဟ်ဟ်ညိ” ဂးတိုန်ရ။ အဃောဂှ် “တင် တင် တင် တင် ဖင် ဖင် ဝှေဝ် ဝှေဝ် ဂြိန်……”  ရမျှာင်ပေဲါဗတိုက် ဗြုဟောကၠံင် ညံင်ဗလံင်ၜဳရ။ မွဲအသိင်ဓဝ် ကွးဘာတအ်လေဝ် ဂြိပ်ပြးဇး “ဗံက်၊ ဗက်……” ဆင်နူလ္တူဘာတုဲ ဂြိပ်အာ ဗ္ဒအောပ်မာ လ္ၚဵုအကြာမြံင်၊ လ္ၚဵုအကြာဘုတ်၊ လ္ၚဵုသၟဝ်တမ်ဆု ဗီုညးကဵုညး အောပ်မာဒၟံင်အိုတ်ရ။ 

မာံဂံင်သာဲ မွဲလေဝ် ဗီုညးတၞဟ်ဂြိပ်ထုဲၜန်ဒၟံင်ဂှ် ဂြိပ်စှေ်အာ ဗ္ဒဲါကၟာင်ဘာတေံတုဲ အောပ်မာဒၟံင် ပ္ဍဲမြံင် သၟဝ်တၞံမြာင်မွဲရ။ လ္ပါ်မ္ၚးကၟာင်ဘာ မွဲအဆက်ကဵုဍာ်ကၟာတေံ ဂြိုပ်ဒုန်ဒမၠတီုကၠီုဒၟံင်တုဲ “ဝှေတ် ဝှာတ် ဝှေတ် ဝှာတ်” ဂွံမိင်ကေတ်ဒၟံင် ဗရုမကံ ပဝ်ဒၟံင် အကြာဒုန်ဒမၠ သမၠုင်ဗၞတ်မွဲဇုတ်ပြင်င်တေံရ။ 

ဒၞဲါမာံဂံင်သာဲ မအောပ်ဗ္ဒဒၟံင်သၟဝ်တမ်မြာင်ဂှ် ဗွဝ်အိက်ဂၠဴကှ်ကှ် နွံဒၟံင်တုဲ ပသဒၟံင် သၟူအိက်ဂၠဴကီု ဒးမာမပ်မံင်ဇရေဝ်ဗွဝ်အိက်ဂၠဴဂှ်ရ။ ပေဲါဗတိုက် ဒှ်ဂွံ ဗၞတ်မွဲနာဍဳပြင်င် တ္ၚဲလေဝ် သၠုင်တိုန်ညိညတုဲ မာံဂံင်သာဲလေဝ် ပုင်ဂယး ဟွံဂွံစလဝ်ဏီတုဲ ဗျဵုဒၟံင်ပုင်တုဲ “ကြောတ် ကြောတ်” ဗုင်ညးတေံ ကၞံဒၟံင် ညံင်ရဴ ရမျာင် လွဟ်မကံတေံကီုရ။ ချိုန်ခဏဂှ် “ဝှေတ် ဝှာတ်……”မာံဂံင်သာဲ ဂွံမိင် ဗရုမကံ လ္တူက္ဍိုပ်ဇကုတုဲဗက်ဂှ် “ဗံက်…..” ဗရုဗက် ညးတေံ ထောံဏာမတ် ဂွံညာတ် သတ်မရာင်ဍုဟ်ဟ် အရံင်သာ်ဍာ်မိတ် မွဲတဝ် ပြဟ်စှ်ေကၠုင် ဂတမုက်ညးတေံရ။ အကြာညးတၞဟ်ဖေက်ဒတဝ် ဒှ်ဒၟံင်ဓဝိင်ဂှ်ဟေင် မာံဂံင်သာဲ ဍကပှ်ကေတ် “စာပ် စာပ်” ကိတ်သ္ၚာဲစဒၟံင် သတ်မြာင် မၞုံရှ်ဍာတ်ပျး အဃောမအောပ်မာဒၟံင် သၟဝ်တံမြာင်ဂှ်ရ။

### နိဂီု
အဃောဂှ် ကျာ်ဇၞော်လေဝ် ဗက်ကလင်ဒၟံင်ပရိုင်အကြာကွာန်တေံ စပ်ကဵုအကာဲပေဲါဗတိုက်ဂှ်ကီုရ။ လအ်ညိ အခိင်ဗၞတ် ၁၀ နာဍဳပြင်င်ဂှ် ရမျှာင်လွဟ်ဗြုဟဲတုဲ သ္ၚိတ်ဇြဒၟံင်ဂှ် “ကွးဘာတအ် ကလေင်တိုန်ကၠုင်သီုဖအိုတ်” ကျာ်ဇၞော်ကဵုအသံတုဲ ဒဒှ်ရ ပေဲါဗတိုက်ဗြုဒၟံင်ဂှ်ဒေံါအာရောင်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ကွးဘာဂမၠိုင် ကလေင်တိတ်နူဒၞဲါမအောပ်ဗ္ဒဒၟံင်ဂှ်တုဲ တိုန်အာဘာကရောံကျာ်ဇၞော်အိုတ်ရ။

တင်သမ္တီ။     ။ ပေါမ် ဏအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင်လ္တူဒဒှ်ဍာံတုဲ နာဲရတ်အံင်မန် ချူခၞံလဝ် ပေါမ်ဏအ်ရ။

## နိဿဲ
နာဲရတ်အံင်မန် (June 6, 2019, ဍုင်မတ်မလီု) "မာံဂံင်သာဲ၊ ယၟုပုံ" ။
မေတ္တာသုတ်၊ပါဠိ

ပါဠိ မေတ္တာသုတ်

ယဿာနုဘာဝတော ယက္ခာ
နေဝ ဒဿေန္တိ ဘီသနံ
ယဉှိစေဝါနုယုဉ္စန္တော
ရတ္တိန္ဒိဝ မတန္ဒိတော

သုခံ သုပတိ သုတ္တောစ
ပါပံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ
ဧဝမာဒိ ကုဏူပေတံ
ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမဟေ။

ကရဏီယ မတ္ထ ကုသလေန
ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ
သက္ကော ဥဇူစ သုဟုဇူစ
သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနီ။

သန္တုဿကော စ သုဘရော စ
အပ္ပကိစ္စောစ သလ္လဟုကဝုတ္တိ
သန္တိန္ဒြိယောစ နိပကောစ
အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွ နနုဂိဒ္ဓေါ။

နစ ခုဒ္ဒ မာစရေ ကိဉ္စိ
ယေနဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ
သုခိနော ဝ ခေမိနော ဟောန္တု
သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။

ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ
တသာဝါ ထာဝရာဝ နဝသေသာ
ဒီဃာဝါ ယေဝ မဟန္တာ
မဇ္ဈိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ။

ဒိဋ္ဌာ ဝါယေဝ အဒိဋ္ဌာ
ယေဝ ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ
ဘူတာဝ သမ္ဘဝေသီဝ
သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ

နပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ
နာတိမညေထ ကတ္ထစိ နကိဉ္စိ
ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည
နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ။

မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ္တ
မာယုသာ ဧကပုတ္တ မနုရက္ခေ
ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု
မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။

မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိံ
မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ
ဥဒ္ဓံ အဓောစ တိရိယဉ္စ
အသမ္ဗာဓံ အဝေရ မသပတ္တံ။

တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နောဝ
သယာနော ယာဝတဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ
ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ
ဗြဟ္မ မေတ္တံ ဝိဟာရ မိဓ မာဟု။

ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ
သီလဝါ ဒဿနေ န သမ္ပန္နော
ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ
န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘ သေယျ ပုန ရေတိ။

    မေတ္တာသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
မံက်တဴ၊ ကျာ်စေတဳ

**ကျာ်စေတဳမံက်တဴ**

ကျာ်စေတဳမံက်တဴဝွံ နွံလ္ပာ်ပလိုတ်ဍုၚ်ဟံသာတဳရ ကျာ်စေတဳဝွံ မၞိဟ်တြေံကိုပ်ကၠာတေံ ကော်ခဴစကျာ်မံက်တဴတုဲ မၞိဟ်က္တဵုဒှ်တိုန်ခေတ်တၟိဏအ် ကော်ခဴစကျာ်မုဟ်တဴအိုတ်ရ ကျာ်တြဲသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ပ္ဍဲမစိုပ်သက္ကရာဇ်သာသနာ **၁၈၉၂** သၞာံ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် **၇၁၀** သၞာံဂှ် နာဲတၠညးစိၚ်ဗ္တာၚ်သၟိၚ်မၞုံယၟု **ဓမ္မစေတဳလောကနာထရာဇာ** သ္ပသၟိၚ်ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ပွိုၚ် **၃၅** သၞာံရ သၟိၚ်ဝွံမဒှ်သၟိၚ်မရနုက်ကဵုဒ္စာံဒတောဝ်ရ ပ္ဍဲကာလသၟိိိၚ််ဂှ်ကျာ်စေတဳဝွံ ဍောတ်သွတ်တဴရ သ္ၚိရုၚ်ကျာ်စေတဳကီုလေဝ် ဟွံဗိုန်ဟွံခိုၚ်ဒှ်ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ ပါဲပ္တိတ်ထောံသ္ၚိရုၚ်ကျာ်စေတဳဂှ်ရ ကျာ်စေတဳတြေံဂှ် ထပ်ဒက်ဂြောပ်ခၜမ်ဇမၞော်ပ္တိုန်ရ။

ပ္ဍဲကာကလက်ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲမစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် **၇၄၅** သၞာံဂှ် ကောန်နာဲတၠညးစိၚ်ဗ္တာၚ်မရနုက်ကဵုဒ္စါံဒတောဝ်ဂှ် မၞုံယၟုသၟိၚ် **သုတသောမရာဇာ**သ္ပသၟိၚ်ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ် **၃၈** သၞာံပၠန်ရ သၟိၚ်ဝွံကီုလေဝ် နူကျာ်စေတဳသၟိၚ်မအံက်ဇကုမဒက်ပ္တိုန်လဝ်ဂှ် ဍောတ်အာဒှ်ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ ထပိဒက်ဂြောပ်ခၜမ်ဇမၞော်တိုန်မွဲဝါပၠန်ရ ပ္ဍဲကာလကြဴသၟိၚ် **၅** ဒတောဝ် သ္ပသၟိၚ်ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဆက်အာမွဲဝါပၠန်ဂှ် ဍုၚ်ကွာန်ကလိုက်ကၟဵုက္တဵုဒှ်တိုန်ရ ပ္ဍဲကာလမစိုပ်သက္ကရာဇ်သာသနာ **၂၀၀၂** သၞာံ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် **၈၂၀** သၞာံဂှ် ကောန်တၠညး**သုတသောမရာဇာ** မၞုံယၟုသၟိၚ်**တြိဘုဝနာဒိတျပဝရဓမ္မစေတိယလောကနာထရာဇာ** သ္ပသၟိၚ်ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဆက်အာပၠန်ရ သၟိၚ်ဝွံမၞုံကဵုရုပ်သာ်မဇြုၚ်ဂွုဗုသ္အးကျေဝ်ဂေါဝ်မတုပ်ကေုာံလျးဂိတု ပ္ဍဲဂိတုကထိုန်ပေၚ်တုဲ ဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲဓရ်စှ်ညဳသၟတ်ကဵုဗုဒ္ဓဝါဒရ  သၟိၚ်ဝွံဖအောဝ်ဗလးအမာတ်ဇၞောံမလေပ်စဳရေၚ်ကေၚ်ကာအိုတ်သီု မၞုံယၟုအမာတ်**သဳဟပ္ပမဏ**ကဵု သၟာပရန်ဒက်ဍိုတ်တအ် ထပ်ဒက်ဇမၞော်တိုန်ကျာ်စေတဳမွဲဝါပၠန်ရ ကေၚ်ကာမဒက်ပ္တိုန်ကျာ်စေတဳဝွံ ပ္ဍဲမအာစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် **၈၂၄** ဂှ်အာစိုပ်ဒတုဲရောၚ်။

**ဝၚ်ပဠေဝ်လဟဵုကျာ်မံက်တဴတုဲဆဝွံရောၚ်။**

**နိဿဲ** 

**လိက်ဝွံနိဿဲလဝ်နူလိက်ပြးကိုဟ်လိက်တၟအ်ကလျာဏဳ နာဲညးဍုၚ်မန်ချူဆန်လဝ်ရ။**
မ္ၚဵု တ္ၚဲစန်ရအဴ

မ္ၚဵု ဟီုဂး အခါပိုယ်တအ် ညးမွဲကေုာံ ညးမွဲဆက်ဆောံညးသ္ကအ်မ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ် တၞဟ်နဂွံနွံကဵု ပရှ်ေသှ်ေ ပသမ္တီညးသ္ကအ်ဂးတုဲ ဂလာန်ပဏာမဆက်ဆောံမွဲဟီုစဂွံရ။ 

ဇၟာပ်စိုပ်ကၠုၚ် တ္ၚဲစန်မ္ဂးတှ်ေကောန်ဂကူမန်ပိုဲကျိုၚ်ကယျိုၚ်မန်ညံၚ်ဂွံဂွံအခိၚ်မွဲချိန်ခဏဂှ် စွံၚုဟ်မး လ္တူကောန်ဂကူညိမန်။
မၠဵု

*လိက်ပရေင်ဝွံ ချူလဝ် ပရူရုက္ခဗေဒ မဆေင်ကဵုတၞံပ္ကဴမၠဵု၊၊*

မၠဵု ယၟုဗီုအင်္ဂလိက် Jasmine ယၟုနကဵုရုက္ခဗေဒ Jasminum ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံရာပ် ကေုာံ ဂကူတၞံဇုက်မွဲဂကူ မလုပ်လၟိဟ်ဂကူတၞံကၠေင် (Oleaceae)ရ၊၊ သီုဖအိုတ် အလုံလိုက်မွဲမ္ဂး ဂကူမၠဵု နွံၜိုတ် ၂၀၀ ဂကူဒှ်ရ၊၊ ဒၞာဲဒေသတိဍာ်ဓါတ်ဂမ္တဴ ပ္ဍဲအဖရိက၊ အေရှ၊ အဝ်သတေလျာ၊ ဥရောပသၠုင်ကျာ ကေုာံ ဒေသတကအ်ၜဳဂမ္တဴဂမၠိုင် မလေပ်တိုန်စဒှ်ရ၊၊ တၞံမၠဵုဂှ် ဟိုတ်နူသၟူအမြာဲ နူပ္ကဴဍေဟ်တုဲ မၞိဟ်တအ် မလေပ်တဵုလွဳ နဒဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကၠအ်သ္ၚိရ၊၊

## နိရုတ္တိ
မအရေဝ်မန် မကော်လၟုဟ်ဝွံ ကၠုင်နူအရေဝ်မန်တြေံ မ္လိရ်၊၊ ဒေသလ္ၚဵု ကော်စ ဗဳလေ၊၊ 

## တဵုလွဳ ကေုာံ သုင်စောဲ
ဗွဲမဂၠိုင် ပွမတဵုလွဳ တၞံမၠဵုဂှ် ဟိုတ်နူပ္ကဴဍေဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကၠအ်ပ္ကဴဥဒျာန်ကီု ကၠအ်ပ္ကဴဗ္ၚကီု သီုကဵု ကၠအ်သ္ၚိ တဵုလွဳဒၟံင် တၞံပ္ကဴမၠဵုရ၊၊ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ဇန်တုဲ ပူဇဴကျာ်၊ ကွက်စွံ ပ္ဍဲကွဳစက်၊ စရှ်ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊

## လက်ဖက်မၠဵု

ပ္ကဴမၠဵု ဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ညးစဲဗကှ်တုဲ ပလက်ဖက်၊၊ ဗွဲတၟေင် နူဍုင်ကြုက် မကၠောန်ပတိတ်သွံစ အလုံဂၠးတိရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် သွက်သ္ၚိသုင်စောဲဂှ် မၠဵုတဝ်သွဝ်ဂှ် ကၠောန်လက်ဖက်နွံကီုရ၊၊ လက်ဖက်မၠဵုဂှ် ဒှ်ဂဥုဲ ပခိုဟ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် မြဴသာ်ဏအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊

## လိက်ပတ်

မၠဵုဂှ် နဒဒှ်မၞုံကဵုစရာဲကျာ်သြဳဂှ် မလေပ်ပတိုန်စ ဗွဲတၟေင် သၟတ်ဝုတ်/ညးဗြဴတအ်ရ၊၊ နဒဒှ်ယၟုမၞိဟ်ဗြဴလေဝ် ခုတ်ခဴစကီုရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန် မဂွံဆဵုကေတ်ကၠာအိုတ် မစပ်ကဵုမၠဵုဂှ် နူလိက်တၟအ် ပရူသၟိင်/ယှိုဲသဳခုင် မပတိုန်စလဝ် ပရူကောန်ဝုတ်သၟိင်ဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊

ကောန်လွူတ်သၟိင်ဂုံလောင် မနောမ်မိမႝလ် ရောဝ်ပ္ကာဝ်မ္လိရ်၊ မနောမ်စိရ်ဟာယ် ရောဝ်စိရ်ဟာယ် ကန္ဒရ်သၟိင်ဣန် မဣမောအ် အလမ္ဗုသာဂေါး မသ္တိရ်ဝဳလ်၊ (လိက်တၟအ်ပရူသၟိင်/ယှိုဲသဳခုင် ဂ၊ ၇-၉) (ကောန်ဝုတ်သၟိင်ဂမၠိုင် မၞုံမြမောဝ် ရဴပ္ကဴမၠဵု၊ မၞုံစရာဲ ရဴစရာဲ ကန္တဝ်သၟိင်အိန် မယၟု အလမ္ဗုသာဂှ် မသတွဳဗွိုင်၊၊)

## ဂကူမၠဵု မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ်
:၁၊ မၠဵုဇၞော် (ကရသူ)
:၂၊ မၠဵုတိ (မာလိ)
:၃၊ မၠဵုဇုက် (စံပယ်နွယ်)
:၄၊ မၠဵုကွ
:၅၊ မၠဵုကၠမ်ထပ်
:၆၊ မၠဵုတဝ်နန်
:၇၊ မၠဵုကုန်(ဒဵု)
:၈၊ မၠဵုဂြိုပ် (တောစပယ်)
:၉၊ မၠဵုဗတာင် (မြတ်လေးဖြူ)
:၁၀၊ မၠဵုစေဝ် (မြတ်လေးပွင့်)
:၁၁၊ မၠဵုတဝ်သွဝ်
:၁၂၊ မၠဵုဂတာပ်ကျာ်
:၁၃၊ မၠဵုတက်ပန်

(ယၟုပ္ကဴမၠဵုတအ်ဂှ် မာံရသမန် ပကောံချူလဝ်ရောင်)
ယ

**ယ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောတြဴတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ယ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ၊ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ယ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် ကၠာကဵု မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "ယ" သာ၊ "ယှ" သာဇြိုဟ်၊ "ယ" ဇြိုင်၊ "ယှ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။

## ဝင်

အက္ခရ် "ယ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## ကၟက်
ယ ဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ယ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်ယ (ျ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အဆက်ဆက် နူမချူ အက္ခရ်ယ ဗီုခေတ်တြေံပလ္လဝဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်ရ။ ယ မတိုန်ဒၟံင် ၜါလပါ်ဂှ် ကရေက်ကၠာဂှ် ချူဍောတ်တုဲ ကရေက်လက္ကရဴဂှ် ချူဇလိင်ပတိုန် စဵုကဵု စိုပ်လတူရ။ နူဂှ် ကရေက်ကၠာဂှ် ကၠေအ်အာဂှ် ဒှ်အာ နကဵု လက်သန် ျ ရ။ ယ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ကာလပံင် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကျ (ကယ)၊ ချ (ခယ)၊ ဂျ (ဂယ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ ဆဂး ကွက်ယဂှ် ကာလပံင်ကဵု ဗျည်တၞဟ်မ္ဂး တိတ်ဒှ်အာ ရမ္သာင်မွဲ ဥပမာ က ကွက် ယ၊ တိတ်ရမ္သာင် မွဲမ ကျ၊ ဟွံပတိတ်ရမ္သာင် ကယ ညံင်ရဴအခဝ်ကၟက်တၞဟ် ဗီုကဵု န ကဵု မ တအ်ရ။ 

## နိဿဲ
မြံၚ်မြ၊ လိက်တၟအ်

လိက်တၟအ်မြံင်မြ (, Burmese; မြောင်းမြ မွန်ကျောက်စာ) ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် နူဒၞာဲဍုင်မြံင်မြတြေံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၅ တုဲ နူကဵု ကျာ်ဇၞော် (မြောင်းမြမြို့ဟောင်း) ပအပ်ကဵု ဌာနသုတေသနခေတ်တြေံ (ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန) ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၁၂-၁၂-၂၀၀၅ ရ။ ဌာနသုတေသနတြေံ (အလဵုအသဳ) ဦးမင်းဝေ ဟီု ကုကျာ်ဇၞော် လိက်ဝွံ ဒှ်လိက်မန်ခေတ်လဒေါဝ် ရ။ 

စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် နူဂကောံဝင်ဍုင်မြံင်မြတအ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံကလေင်ကဵု ညးတအ်တုဲ ဂွံတအ် ဂွံထ္ၜးပ္ဍဲဒၞာဲတိုက်ထ္ၜးပျးညးတအ် မဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် ညးတအ် ဟွံကလေင်ဂွံ။ ကၞောတ်တဲ နူဌာနအလဵုအသဳဂှ် တက်ဗီုလိက်တၟအ်ဝွံတုဲ ဗီုဂှ် ကဵုဏာ ဂကောံဝင်ဍုင်မြံင်မြရ။ 

နူကဵုဂကောံဝင်မြံင်မြ အာတ်မိက်တုဲ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ကၠာဲပသောင် ကဵုအဓိပ္ပါယ် လိက်ဝွံ ကုဂကောံဂှ်ရ။ လိက်ဝွံ ဒှ်လိက်ခေတ်လဒေါဝ် အကြာ (၁၅-၁၆ ဗွဝ်ကၠံ)တုဲ ချူလဝ် ပရူမၞိဟ်တြုဟ် လပဴ ညးမမံင် ပ္ဍဲဍုင်မြံင်မြ (မၠံင်မ္လ) ကဵုဒါန်တုဲ ရာဒၞာမိက်လဝ်ရ။ လိက်ဝွံ ဟိုတ်မဂွံဆဵု ဆမွဲကရေက်ဍောတ်တုဲ အဓိပ္ပါယ်ပေင်င်ဂှ် ဂွံတီကေတ် ဟွံမာန်ရ။

## နကဵု မလိက်မန်ခေတ်လၟဟ်

(၁) မတဴပ္ဍဲ ရ(း) 

(၂) (-ာ)န် - ကျာ(က်)

(၃) အ-ာ ဂဟ် အဟ

(၄) -င် မ္လ လပဴ ကိုဝ်လါ(ရ်) 

(၅) ဂွအ်စသို င်္ညိ 

(၆) ဟ်ဂဟ် စိ 

## ပသောင်အဓိပ္ပါယ်

(၁) မတဴ ပ္ဍဲရး။ တိုင်း၌နေသော/ တိုင်း၌ ရှိသော။ 

     မတဴ၊ နေသော။ ပ္ဍဲ၊ ၌။ ရး၊ တိုင်း။ 

(၂) ကျာ (က်)။ ဘုရား။

(၃) ဂဟ်။ သည်

(၄) - င် မ္လ လပဴ ကိုဝ်လါ(ရ်)။ မြောင်းမြမြို့မှ ပဴ မည်သောအဖိုး ပေးလှူ၏။ 

     - င်မ္လ၊ မ္လံင်မ္လ ဖြစ်နိုင်သည်။ မြောင်းမြမြို့။ လ၊ အဖိုး။ ပဴ၊ လူနာမည်။ ကိုဝ်လာရ်၊ ပေးလှူခဲ့သည်။

(၅) ဂွအ်စသို င်္ညိ။ ခံစားရစေသောဝ်။ 

     ဂွအ်၊ ရစေ။ စသို င်္၊ ခံစား။ ညိ၊ စေသောဝ်။

(၆) ဟ်ဂဟ်စိ။ ထိုလည်း - - - ။

## နိဿဲ
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ မသောင်ကဵုလဝ် ကုဂကောံဝင် ဍုင်မြံင်မြ
ယိုက်၊ ကွာန်

**ကွာန်ယိုက် **(ကွမ်ရိုက်) ဝွံ နွံ ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင် ဗွဲဒိုဟ်နေရတိတုဲ နကဵုစၟတ်သမ္တီဂၠးတိမ္ဂး နွံပ္ဍဲ လံင်ဒဳကျူဗၟံက် 97, 30 ရ၊၊ ကွာန်ယိုက်ဂှ် နွံလတူ ဗလးမုက်ၜဳ ၁၀ ပေပြင်ညိတုဲ ဒဵုကွာန်ယိုက်ဂှ် နွံသမၠုင် ၃၀၀ ပေ ပြင်ညိရ၊၊

## ဇမၞော်ကွာန်

ကွာန်ယိုက်ဂှ် ပါ်လဝ်ဗလးဝါ (၁၆) ဝါ၊ ဝါစၟတ် (၆၈၁. က) ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ဒဵုကွာန်ယိုက်တုဲ ဗလးဝါ (၁၆) ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတဵုသြောအ် သီုဖအိုတ် နွံ (၆၀၀၀) ဨကပြင်တုဲ ပ္ဍဲဒဵုကွာန်ယိုက် နွံ ၜိုတ် (၁၀၀)ဂှ် နွံဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ တၞံဆုဍာ်ဇမၠိင်ရ၊၊ တိဝါ ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပထောအ် ဒစာံ ဂအုံမ္ဂး တိဝါကွာန်ယိုက် နွံ မွဲဂအုံဂှ် ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင်ဂှ် တိဝါကွာန်ယိုက်ဇၞော်အိုတ် ဟီုဂွံရ၊၊ 

## လၟိဟ်မၞိဟ်

ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် သ္ၚိနွံ ၜိုတ် ၁၄၀၀ မတုဲ မၞိဟ်နွံၜိုတ် ၇၀၀၀ ပြင်ရ၊၊ မၞိဟ် ၉၉ ﹪ဂှ် ဒှ်ဂကူမန်ဖအိုတ်တုဲ ဂကူဍုင်သအာင် ဗီုကဵု ဂကူကြုက် ဂကူဂလာတအ် ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် ဟွံမဲရ၊၊ မၞိဟ်ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် ဒှ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ သီုညးဖအိုတ်ရ၊၊

## ကျာ်စေတဳ ကေုာံ ဘာလကျာ်ဂမၠိုင်

ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် နွံကျာ်စေတဳတၟအ်လးမွဲတၞုင်တုဲ ဘာလကျာ် သီုဖအိုတ် နွံ (၁၀) ဘာရ၊၊ 

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ်

ကောန်ကွာန်ယိုက် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၠောန်ဗ္ၚ တဵုသြောအ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊

## ပရေင်ပညာ

ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် နွံဘာတန်မူလ (၃) ဘာ၊ ဘာတန်သမၠုင် (လပါ်) (၁) ဘာရ၊၊

## ပရေင်ထတ်ယုက်

ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် နွံဌာနပရေင်ထတ်ယုက်မွဲ ကဵု ရုင်ၜံင်ကောန် နွံမွဲရ၊၊ 

## ညးမပြာကတ်ဂမၠိုင်

* **ကျာ်ဇၞော်အစာဥတ္တမ (တၠဂုန်ညောအ်)**ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၂၈ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာဥတ္တမ အာဂတပၠတရဴတုဲ ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် ကျာ်ဓါတ်သော် ကျာ်တၟအ်လး၊၊ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒါယကာကျာ် နာဲမျောအ် ပလေဝ်တုဲ ပတိုန်လဝ်က္ဍိုင်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၂၈ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကေတ်ဗီုပြင် ကျာ်စလောအ် (ဆူးလေစေတီတော်) ဍုင်လ္ဂုင် မၞုံကဵု ကလင်ဒစာံတုဲ လဟဵုပတိုန်လဝ်တၟိ သီုပတိုန်က္ဍိုင်ကျာ်တၟိကီုရ၊၊

* **ကျာ်ဇၞော်အစာ ကုသလ နွံပိုန် ဘာကျာ်သြဳမန် ဍုင်လ္ဂုင်**ကျာ်ဇၞော်အစာကုသလဝွံ ဒှ်ညးအဓိက ပ္ဍဲဝင်ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဏအ်ရ၊၊ ၜိုန်ရ ဒှ်ညးမပတန် ကေုာံ နွံပိုန် ဘာကျာ်သြဳမန် ဍုင်လ္ဂုင်ကီုလေဝ် ကာလအာယုက်ဇၞော်ဂှ် စဴမံင် ပ္ဍဲကွာန် ဌာန်တွိုပ်သုက်ဇကု ကွာန်ယိုက်တုဲ စဴအာသွဝ် ပ္ဍဲကွာန်ဇာတိဇကု ပ္ဍဲဘာပဗ္ဗတမင်္ဂလာရာမ ရ၊၊

* **ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ အာဒိစ္စ၊ **နွံပိုန် ဘာမဟာယျေန် ကွာန်ကဒဵု၊ ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ (မဟာယျေန်) မရနုက်ကဵု ဒစိတ်၊၊ ကျာ်ဇၞော်အစာဘဒ္ဒန္တအာဒိစ္စဝွံ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်သာသနာ့ဓဇသိရဳဝရဓမ္မစရိယ နကဵုဂုဏ်တၟေင် (၂)ဘာသာရ၊၊ ပ္ဍဲဂကူမန်မ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဓမ္မစရိယ ကၠာအိုတ်၊၊ အာကတ်လဝ်လိက် ပ္ဍဲတကအ်သိရိလင်္ကာ (သိင်္ဃိုရ်) ပွိုင် ၃ သၞာံ၊၊ သၞာံ ၁၃၅၂ ဂှ် ဂွံဒုင်ဗဂိန် တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ သၞာံ၁၃၆၅ တဆိပ်ကြာ အဘိဓဇ အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက၊ သၞာံ ၁၃၇၃ တဆိပ်ကြာ အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌ ဂုရု နူအလဵုအသဳကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ကလိဂွံ အာယုက် (၉၉) ဝှ် (၈၀) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၈ ဂိတုပုဟ် ၁၄ မံက် (၁၁၊ ၀၁၊ ၂၀၁၇) ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ၊၊

* **ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒောဘာသ** နွံပိုန် ဘာဇြဲ (ဘာနိဂြောဓရာမ) ကွာန်ဝါဍောတ်၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဂွံဒုင်ပူဇဴ တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ နူသၟိင်ကၟိန်ဍုင်၊၊

* **အနာဲတလဂန် (တလဂွန်)** (ဝါ) နာဲသာမွှေး၊၊ နာဲတလဂန်ဝွံ ပ္ဍဲခေတ် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် နူပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် မကော်ဂး သခင်သာမွှေး ရ၊၊ ညးဝွံ ဒှ်အစာသဝ်မွဲတုဲ မဒၟံင် နဒဒှ်ဘဝဗၠာဲဇၞော် စဵုကဵုလအိတ်လမျီုရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိဂှ်ညးဂှ် ပံက်လဝ် ဒၞာဲဗှ် သွက်ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊ 

* **အစာနာဲသောင်းခိုင်** နကဵုယၟုကၞေဟ် ရာမည မင်းသက်နိုင် ဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် (တာဝန်ခံ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်) ဌာနဝန်ဇၞော် ပရေင်ပညာ၊၊

## နိဿဲ
ယျယျိင်၊ တၞံ

**ယျယျိင်** () ယျဳယျိင်၊ လယျိင် ဝွံ ဒှ်တၞးမစုတ် ပ္ဍဲသွမွဲဂကူရ၊၊ ပ္ဍဲစၞစဂကူလ္ၚဵု ဗီုကဵုဂကူဗဳယေတ်နာမ်တအ်မ္ဂး ညးတအ် ကၠပ်စ နဒဒှ်ကၞပ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ယျယျိင်ဝွံ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲစၞစရးအာရှဂမၠိုင် ဗီုကဵု မန်၊ သေံ၊ လဴ၊ ခမေန်၊ ဗဳယေတ်နာမ်တုဲ ဟိုတ်နူဂကူဗဳယေတ်နာမ်တအ် မစကာဂၠိုင်တုဲ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် Vietnamese coriander မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခမ်ဗမ် ဗဳယေတ်နာမ်ဂှ် ညးကော်စဂၠိုင်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲစၞဂကူမလေ လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ တၞံယျယျိင်ဝွံ နူတမ်တေအ် ၜိုန်ရ ကၠုင်နူ ရးအာရှကီုလေဝ် ဟိုတ်နူမာန်ဒၟံင်ဓါတ်ဂံက်ညိညတုဲ ပ္ဍဲဒေသရးဂံက်က် ဗီုကဵု ပ္ဍဲယူရောပ်လေဝ် နဒဒှ် တၞံပ္ဍဲသ္ၚိမွဲဂှ် တဵုဒၟံင်ကီုတုဲ နကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ် မတဵုသွံ နကဵုထၟာဲဂှ် တဵုပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ၊၊

## ယၟုနာနာ
တၞံယျယျိင်ဝွံ ညးဒေသနာနာတအ် ကော်ဒၟံင် နကဵု ယၟုနာနာသာ်ရ၊၊ နကဵုဘာသာမန် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ရမ်သာင်တၞုင် မၞုံကဵု ယျိင် ဖ္အိုတ်ရ၊၊ ဒေသလ္ၚဵုကော် ယျဳယျိင်၊ ဒေသလ္ၚဵု ကော် လယျိင်၊ ပ္ဍဲလိက်သၠရိုတ် မဂွံဆဵုကေတ် ယျယျိင် ရ၊၊ ညံင်ရဴဗီုမန် မၞုံကဵုယၟု ဗွဲမဂၠိုင်ကီု ပ္ဍဲဘာသာသေံလေဝ် နွံဂၠိုင် အတိုင်ဗီုဏအ်ရ၊၊ ผักแพ้ว, ผักไผ่, ผักแพรว, ผักแจว, พริกบ้า, พริกม้า, จันทร์แดง, จันทร์โฉม, หอมจันทร์, กะเส็ง၊၊ 

## ဗမံက်ထ္ၜး

ယျယျိင် ဝွံ ဒှ်တၞံ မဂျိုင် ဂၠိုင်နူမွဲၜါသၞာံရ၊၊ ယဝ်ရ ဟွံဂွံဍာ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင် ကှ်ဒၟံင်မ္ဂး တၞံလတူၜိုန်ရ ချိုတ်အာကီုလေဝ် ကာလဒးဍာ် စိုပ်အခိင်ကသီု ကၟဵုတိုန်ပၠန်ရ၊၊ တၞံဍေဟ် တိုန်စဵုကဵု ၁၅ - ၃၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာမာန်တုဲ တၞးဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု အသာ်တ္ၚေက်ဂမျိုင် မၞုံကဵုအသာ် မဍာပ်ဒၟံင်၊ တဝ်ဍေဟ်ဂှ် နွံအသာ်ဗကေတ်၊၊ တၞံၝောအ်ဍေဟ် မၞုံကဵု တၞးတၟအ်တင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ တိုန်နဒဒှ်တၞံအရိုင် (ဟွံလွဳလေဝ် ဂျိုင်) ပ္ဍဲယူရောပ် အခိင်ကညင် တဵုစွံမ္ၚးသ္ၚိဂွံတုဲ ပ္ဍဲသ္ၚိမ္ဂး ကၠိုဟ်သၞာံတိုန်ဒၟံင်ရ၊၊ တၞံဍေဟ် နွံပၟိက် လျးတ္ၚဲပေင်င်တုဲ ဒၞာဲတိ မကဇေက် ဍုက်ဍေက်တအ်ဂှ် ဍေဟ်ဒးစိုတ်ဂၠိုင်ရ၊၊ 

## ဓါတ်မၞုံ
ကၠေင် ယျယျိင်ဂှ် မၞုံကဵု အလ်ဒေဟျဒေသ် (aldehydes) မပ္တံကဵု ဒေသနလ် (decanal) (28%) ကေုာံ အလ်ကဝ်ဟောလ်သ် ဒဝ်ဒေကနောလ်  (alcohols dodecanol) (44%) ကေုာံ ဒေကနောလ် (decanol) (11%)၊၊ တၞံဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု မပ္တံ  အ-ဟုလုလေနေ(α-humulene) ကေုာံ and ဗ- ကရဳသြဖျလ္လေနေ (β-caryophyllene) ၜိုတ် 15%

## ဂုန်ဖဵုတုန်
ဍေဟ် မနွံဓါတ် သွက်ဂွံဒှ် ဓတ်စဵုဒၞာ ယဲဟကဵုလုပ်ခန္ဓ(Antioxidants that help strengthen the body's immune system)၊ သ္ပကဵု အယျဲၜတ်ပ္ဍးတိုန် စဵုဒၞာယဲဂန္ဓမာလာ ယဲကောန်တၟအ်၊ စစၞစေဟ်ခိုဟ် ဒှ်ဒြဟ်ကၠေင်ဍဟ်၊ ယျယျိင်ဍေဟ်မၞုံရဟ်ရိင်ကတဴ ဍေဟ်သ္ပကဵု ဆီကီု ကျာကီု ဂြိပ်ကလိတ်ကလောတ်ခိုဟ်တိုန်ရောင်။

## နိဿဲ
ရ

**ရ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ရ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ၊ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ရ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် ကၠာကဵု မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "ရ" သာ၊ "?" သာဇြိုဟ်၊ "ရ" ဇြိုင်၊ "?" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။

## ဝင်

အက္ခရ် "ရ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## ကၟက်
ရ ဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ရ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်ရ (ြ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အဆက်ဆက်ရ။ ရ မသၠုင်ဒၟံင်ဂှ် စွံလက္ကရဴတုဲ ကွက်ကၠုင်ရ။ နူဂှ် က္ဍိုပ်မဂၠိင်တိတ်ဒၟံင် လပါ်လက္ကရဴဂှ် ဟိုတ်မထုဲအာကဵု အက္ခရ်လက္ကရဴဂှ်တုဲ က္ဍိုပ်ဂှ် ပ္ၚံက်ဏာလပါ်ဂတတုဲ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဒှ်အာ နကဵု သင်္ကေတ ြ ရ။ ရ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ကာလပံင် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကြ (ကရ)၊ ခြ (ခရ)၊ ဂြ(ဂရ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။

## နိဿဲ
ယှိုဲၚိုဲ၊ နာဲ

thumb|ဘဒ္ဒန္တသဳလဝံသ(မာံယှိုဲၚိုဲ)ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တမဟာထေရ် (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)

ဝင်နာဲအာစာသဳလဝန္တ (မာံယှိုဲၚိုဲ)

## က္တဵုဒှ်မၞိဟ်
(၁) သက္ကရာဇ်မန် ၁၂၄၂ သၞာံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ်။ (Wednesday Janauary 10, 1912)

(၂) ဇာတိကွာန်အလှာ်၊ ရးသဓီု။

## ဒှ်ပယျင်
(၃) ၁၂၆၂ သၞာံ ဒှ်ပယျင်၊ ကျာ်ဇၞော်ထဝ်ပၠင် ဘာဇၞော်ဂှ် ဒှ်အ္စာပထမ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာဓမ္မ(ကံနှာတ်)ဂှ် ဒှ်အ္စာဒုတိယ။

ကတ်လိက်တုဲ ပ္ဍဲဘာတိုက် ကွာန်ကဒဵု၊ ပ္ဍဲဘာခရိုဟ်(ဘာသေံ) ကွာန်ကၠံသတ် ရးဇြာ၊ 

၁၃၈၂ သၞာံ ပ္ဍဲဘာတိုက် ကွာန်ၝောံနက် တ္ကံခၟိုင်  ကေင်ဖျေံလဝ်လိက်။ ပ္ဍဲဘာခဒုင်သှ်ေ ကွာန်ခဒုင်သှ်ေ (ဍုင်ပံင်)လေဝ် ကေင်ဖျေံလဝ်လိက်ကီုဟေင် ကေင်မိင်လဝ်ရ။

ဘာညးမပဒတဴ မသိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၅၂ သၞာံဂှ် နွံမံင်ဒဵုလၟုဟ်ဏီရောင်ဂး။

(၄) ၁၂၆၇ သၞာံ ကာလအ္စာတၠမုဟ်ဒုန် (အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု) ဗှ်ပယျင်ဂှ် ညးဒှ်အ္စာကမ်။ အခိင်ဂှ် ညးကလိဂွံမသုန်ဝှ်။

## ချူခၞံပြကိုဟ်
(၅) ၁၂၇၂ သၞာံ ချူခၞံပြကိုဟ်ဓမ္မဒဳပနဳ။ အခိင်ဂှ် ညးကလိဂွံ(၁၂)ဝှ် အဃောမတန်တဴမံင် ပ္ဍဲဘာခရိုဟ် ကွာန်ကၠံသတ်။

(၆) ၁၂၇၈ သၞာံ ချူခၞံပြကိုဟ်ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယ။ အခိင်ဂှ်ညးကလိဂွံ (၁၆)ဝှ်။ ဒါယကာနူကွာန်ခဒုင်သှ်ေ ဟိုတ်နူမအာတ်ပါန်အခေါင်တုဲချူခၞံ။

## ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ
(၇) ၁၂၉၃ သၞာံ ညးကလိဂွံတဆိပ်ကြာအဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ။ အခိင်ဂှ်ညးကလိဂွံ(၃၁)ဝှ်၊ အဃောမတန်တဴမံင်ပ္ဍဲဘာတိုက်၊ ကွာန်ၝောံနက်၊ တ္ကံခၟိုင်။

တင်စၟတ်။ ။ နိဿဲကဵု (၁) ပြကိုဟ်ဓမ္မဒဳပနဳ။ (၂) ပြကိုဟ်ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယ။ (၃)ထေရုပ္ပတ္တိအ္စာတၠမုဟ်ဒုန်။ (၄) ဘွဲ့တဆိပ်တော်များသမိုင်း တံတုဲ ချူလဝ်ရ။

## နိဿဲ
ရတနသုတ်၊ပါဠိ

ပါဠိလၟိၚ် ရတနသုတ်

ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ တထာဂတဿ ဒသ ပါရမိယော ဒသ ဥပပါရမိယော ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယောတိ သမတ္တိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ (လောကတ္ထစရိယံ ဉာတတ္ထစရိယံ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယန္တိ) တိဿော စရိယာယော ပစ္ဆိမဘဝေ ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ ဇာတိံ အဘိနိက္ခမနံ ပဓာနစရိယံ ဗောဓိပလ္လၚ်္ကေ မာရဝိဇယံ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဋိဝေဓံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မေတိ သဗ္ဗေပိမေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာဝဇ္ဇတွာ ဝေသာလိယာ တဳသု ပါကာရန္တရေသု တိယာမရတ္တိံ ပရိတ္တံ ကရောန္တော အာယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ ကာရုညစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ။

ကောဋဳသတသဟဿေသု၊
စက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ။
ယဿာဏံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊
ယဉ္စ ဝေသာလိယာ ပုရေ။

ရောဂါမနုဿဒုဗ္ဘိက္ခ-သမ္ဘူတံ တိပိဓံ ဘယံ။
ခိပ္ပမန္တရဓာပေသိ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

ယာနဳဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၊
သဗ္ဗေဝ ဘူတာ သုမနာ ဘဝန္တု၊
အထောပိ သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတံ။

တသ္မာ ဟိ ဘူတာ နိသာမေထ သဗ္ဗေ၊
မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယ၊
ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေ ဗလိံ၊
တသ္မာ ဟိ နေ ရက္ခထ အပ္ပမတ္တာ။

ယံ ကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏဳတံ၊
န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္တိ ဟောတု။

ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏဳတံ၊
ယဒဇ္ၛဂါ သကျမုနိ သမာဟိတော၊
န တေန ဓမ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စိ၊
ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ပရိဝဏ္ဏယဳ သုစိံ၊
သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟု၊
သမာဓိနာ တေန သမော န ဝိဇ္ဇတိ၊
ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ သတံ ပသတ္ထာ၊
စတ္တာရိ ဨတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ၊
တေ ဒက္ခိဏေယျာ သုဂတဿ သာဝကာ၊
ဨတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္တိ ဟောတု။

ယေ သုပ္ပယုတ္တာ မနသာ ဒဠှနေ၊
နိက္ကာမိနော ဂေါတမသာသနမှိ၊
တေ ပတ္တိပတ္တာ အမတံ ဝိဂယှ၊
လဒ္ဓါ မုဓာ နိဗ္ဗုတိံ ဘုဉ္ဇမာနာ၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ယထိန္ဒခဳလော ပထဝိဿိတော သိယာ၊
စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော၊
တထူပမံ သပ္ပုရိသံ ဝဒါမိ၊
ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတိ၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ယေ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တိ၊
ဂမ္ဘဳရပညေန သုဒေသိတာနိ၊
ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာ၊
န တေ ဘဝံ အဋ္ဌမမာဒိယန္တိ၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

သဟာဝဿ ဒဿနသမ္ပဒါယ၊
တယဿု ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ၊
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ၊
သဳလဗ္ဗတံ ဝါပိ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ။

စတူဟပါယေဟိ စ ဝိပ္ပမုတ္တော၊
ဆစ္စာဘိဌာနာနိ အဘဗ္ဗ ကာတုံ၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ကိဉ္စာပိ သော ကမ္မံ ကရောတိ ပါပကံ၊
ကာယေန ဝါစာ ဥဒ စေတသာ ဝါ၊
အဘဗ္ဗ သော တဿ ပဋိစ္ဆဒါယ၊
အဘဗ္ဗတာ ဒိဋ္ဌပဒဿ ဝုတ္တာ၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထာ ဖုဿိတဂ္ဂေ၊
ဂိမှာန မာသေ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ၊
တထူပမံ ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ၊
နိဗ္ဗာနဂါမိံ ပရမံ ဟိတာယ၊
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ဝရော ဝရညူ ဝရဒေါ ဝရာဟရော၊
အနုတ္တရော ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ၊
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ခဳဏံ ပုရာဏံ နဝ နတ္ထိ သမ္ဘဝံ၊
ဝိရတ္တစိတ္တာယတိကေ ဘဝသ္မိံ၊
တေ ခဳဏဗဳဇာ အဝိရုဠှိဆန္ဒာ၊
နိဗ္ဗန္တိ ဓဳရာ ယထာယံ ပဒဳပေါ၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊
ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ယာနဳဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၊
တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊
ဗုဒ္ဓံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ယာနဳဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၊
တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊
ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ယာနဳဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၊
တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊
သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။

ရတနသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
ရာဂါ၊ နာဲ၊ ကဝိ

**ကဝိနာယ်ရာဂါ**ဝွံ ဇာတိကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဥုံဆက်တိတ် သၟဝ်ကျာဘာ။ ကာလညးဇန်ကၠာဲစၠောအ် လိက်ကျာန်ယျေန် နူဗၟာဗဒှ်မန်ဂှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၆၄ ပုဟ် ၃ စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်။

## လိက်ကျာန်ယျေတ်
လိက်ကျာန်ယျေတ်လ္ၚတ်နာမကၠာ၊ လိက်ဝွံကၠာတဲ ညးဆန်မွဲဝါ၊ လံလောန်အဆတ် ဂၠိုင်မြိပတ်အာ၊ ဒကုတ်ဖလုတ် ဇမောဝ်သ္ဂုတ်ခြာ၊ စှ်ေတိုန်ဂၠိုင်တောင် ယတိယောင်ယာ၊ ညာတ်လိက်ဝွံအဲ ပ္ဍဲစိုတ်သိင်သာ၊ လိက်ကျာန်ယျေတ်ဟေင် နူတၞံသေင်ဟာ၊ ဂလာန်မန်သၟတ် ကၠေံမြိပတ်အာ၊ လိက်ဝွံတူရူ ကၠာဲနူဗမာ၊ ဟိုတ်မန်ဟွံမွဲ အဲဆဵုဒးကၠာ၊ သၟိက်ဂဟဵုညိ တမိမွဲဝါ၊ အဲဆန်ပ္ညဳကၠာ မွဲဝါပၠန်ရောင်။  ။ ပင်မှိင်မွဲတောင် စိုတ်ပယောင်ယာ၊ ပရူဒဒှ်ပိုဲ ဟီုတွံကၠာ၊ ဒေသသန်ထာန် ပ္ဍဲကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ ဥုံဆက်တိတ်ကျဝ် သၟဝ်ကျာဘာ၊ ဒေသဂှ်ကၠာ နူတမၠာပၠန်၊ ဒၞာဲထာန်ဂှ်သၟး လိက်ဝွံညးဆန်၊ သ္မိက်တီယၟုကဝိဝွံပၠန် နဂှ်ဏာတဲ ယအိုတ်ဒဲသ္ကန်၊ ပ္ဍဲအခဝ်ရ အခဝ်ဂပၠန်၊ သ္ဂောံဏာတဲကၠာ သီုၜါမွဲဒွန်၊ အခဝ်ပိဟေင် ချူပြေင်မွဲပၞောန်၊ ဒှ်နာမအဲ ဂွံတီလောဲသန်၊ သက္ကရာတ်ဂှ် ပိုဲဟီုတွံပၠန်၊ လ္ၚီၜါကၠံအဴ တြဴစှော်ပန်၊ ပိစွေက်ပၠန် ပုဟ်ပ္တန်လဝ် ဗ္တံတက်မွဲနာံတ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ အဲစဳဇန်ပြေင် လၟေင်အခဝ်၊ သ္ကဵုစေန်ဆက်အာ နာဂတ်ဆတ္တဝ်၊ စဳဇန်ပြေင်လဝ် အ္ခဝ်ဝက္ကျ၊ သ္ကဵုဒှ်မ္ၚဵု ပူဂဵုမန္ဒ၊ သ္ဂောံပင်မှိင်ရော ဖျိုက်ဓဝ်ဃောတ၊ လိက်ကျာန်ယျေတ်ရ ဆန်ပၠလဝ်ရောင်။ နွံဍုင်ဇၞော်မွဲ ပြဲသန်တေဇ ဓညဝတဳ ခုတ်ပ္ညဳနာမ၊(…)

## ဗပေင်လိက်
ဘာသာမန် (ဝါ) အရေဝ်မန် (အင်္ဂလိက်: Mon Language, Burmese; မွန်ဘာသာ) ဂှ် ဒှ်ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ် အရေဝ်တမ်မူလ ရးအာရှအဂၞဲမွဲရ၊၊ ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲၝောအ်ဒေသအာရှအဂၞဲတုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလာဒေသ်၊ နဳပဝ် ကေုာံ ဒေသပယျဵု ဍုင်ကြုက် လပါ်သၠုင်ကျာလေဝ် ပြးဇး နွံဒၟံင် ညိညကီုရ၊၊ ဂကူမဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နွံ (၁၆၈) ဂကူကီုလေဝ် ဆဂကူ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူခမေန် ကေုာံ ဂကူမန်တအ်ဟေင် မၞုံကဵု ရာဇဝင် မဇၞော်လှဲလးရ၊၊ 

အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် မလောန်ကၠုင် သၞာံ ၅၅၀၀ သၞာံ အခိင် ဂကူမန်ကဵု ဂကူခမာ စပြးဇးရေင်သကအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ နူအခိင်ၜိုတ် အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူမန်တအ် စုက်လုက် ကုဂကူအန္ဒိယတုဲ လွဳစ မအက္ခရ်ညးတအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လိက်ဂကူဇကုရ၊၊ ရံင်ကဵု ပရေင်ယေန်သၞာင်မၞိဟ်တုဲ ဂကူမန် မစချူလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိင်ၜိုတ် အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံမဒှ်မာန်ရ၊၊ (ဆဂး လိက်တၟအ် ၜိုတ်မဂွံဆဵု နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳ (လၟုဟ်ဒၞာဲဍုင်သေံထာဲ ကဵု ဍုင်လဴ) ကေုာံ ဒၞာဲဍုင်ဗၟာ လၟုဟ်ရ၊၊ အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ် စနူကဵု အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဏအ် ဟီုဂွံရ၊၊ 

လိက်မန် ခေတ် (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် နကဵု ဗီုပြင်အက္ခရ် ၜိုန်ရ တၞဟ်ခြာကဵု ခေတ်သဓီု ကဵု ဗုကာံ တၟာဂလိုင်ကီုလေဝ် ရံင်ကဵု မဝေါဟာရတအ် တုပ်ရေင်သကအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မွဲခေတ် မကော်စ အရေဝ်မန်တြေံ ဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရေဝ်မန် ခေတ်အကြာ (အေဒဳ ၆- ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်တြေံ မစၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ၊၊ အရေဝ်မန်လဒေါဝ်ဂှ် စနူ ၜိုတ် (၁၂-၁၅) ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိင် တၠညးမိစောဗု ဓမာန်ညး သၟိင်ဓမ္မစေတဳတုဲ လိက်ကြဴနူဂှ် (၁၅-၁၉) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ် မန်တၟိ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်ဂွံရ၊၊

ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုင်ဘဲပၞာန် ကုဗၟာမဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ပရေင်အရေဝ် လိက်မန်လေဝ် ပြံင်နှဴကုဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ဂကူမန် မဒးဒုင်ဘဲပၞာန် အောင်ဇေယျ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၇၅၇ ဂှ် သီုဒးဒုင် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူကီုတုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် ဍန်လျစှ်ေအာ စဵုကဵုကြပ်ကၠက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန်ဂွံ နွံစ ၜိုတ် ဒစာံ ကိုဋ်ဒှ်ရ၊၊
ရာဇကုမာရ် ဘာသာပါဠိ၊ လိက်တၟအ်

## လိက်တၟံရာဇကုမာရ် ဘာသာပါဠိ (1112 AD)
**ၐြဳ။** ဗုဒ္ဓါဒိကံ ၀တ္ထု၀ရံ နမိတွာ ပုညံ ကတံ ယံ ဇိနသာ
သနသၟီ အနာရိကံ ရာဇကုမာရနာမဓေယျေန ၀က္ခာ
မိ သုနာထ မေ တံ ။ နိဗ္ဗာနာလောကနာထဿ အဋ္ဌဝီ
သာဓိကေ ဂတေ သဟဿေ ပန ၀ဿာနံ ဆသတေ ဝါ ပရေ တ
ထာ ။ အရိမဒ္ဒနနာမသၟဳ ပုရေ အာသိ မဟဗ္ဗလော ရာဇာ
တိဘု၀နာဒိစ္စော ဥဒိစ္စာဒိစ္စဝံသဇော ။ တဿာသေ
ကာ ပိယာ ဒေဝိ သာ တိလောက၀ဋံသိကာ ဟိ
တေသိ ကုသလာ သဗ္ဗကိစ္စေသု ပန ရာဇိနော ။ တ
ဿာသေကော သုတော ရာဇကုမာရော နာမ နာမ ေ
တာ အမစ္စော ရာဇကိစ္စေသု ဗျာ၀တော သတိမာ
ဝိဒူ ။ အဒါ ဂါမတ္တယံ တဿာ ဒေဝိယာ သော မ
ဟိပတိပသန္နော သဗ္ဗဒါ ဒါသပရိဘောဂေန ဘုည္ဇိတုံ
။ အနိစ္စတာ ၀သံ တဿ ဂတာယ ပန ဒေဝိယာ ရာ
ဇရာဇကုမာရဿ အဒါ ဂါမတ္တယံ ပုန ။ အဋ္ဌဝီသ
တိ၀ဿာနိ ရဇ္ဇံ ဓမၟေန ကာရိယမာရနန္တိကရောဂဿ
၀သံ ပတ္တေ နရာဓိပေ ။ သရန္တော ဓမၟရာဇဿ မဟန္တဂု
ဏသညယံ ကာရေတွာ သတ္ထုနော ဗိမ္ဗံ သဗ္ဗသော၀ဏ္ဏ
ယံ သုဘံ ။ ဂဟေတွာ တံ မဟန္တေန သက္ကာရေန သုမာနသော
ဥပသကႅမၟ ရာဇာနံ အာဟ စိန္တိတမတ္တနော ။ ဘာဂံ ကတွာ
နိဒံ သတ္ထုဗိမ္ဗံ သော၀ဏ္ဏယံ သုဘံ အကာသီ ဝေါ ၀
ရံ ပုညံ သာမိ တုမှေ နုမောဒထ ။ ဂါမတ္တယံ ပိ ဝေါ
သာမိ ပုဗ္ဗေ ဒိန္နန္တု မေ အဟံ ဣမဿေ၀ မုနိန္ဒဿ ဒေမိတ
ည္စာနုမောဒထ ။ ဨဝံ ဝုတ္တေ မဟဳပါလောရောဂေ
နာတုရမာနသော သာဓုသာဓူတိ ၀တွာန တုဋ္ဌဟတ္ထော
ပမောဒိတော ။ ဒယာပရော မဟာ ထေရော ထေရောမုဂ္ဂလိ
ပုတ္တကော သုမေဓတ္တ သုမေဓောတိလဒ္ဓနာမော စ ပဏ္ဍိတော
ဗြဟၟပါလော တထာ ဗြဟၟဒေဝေါ သမ္ပန္နသဳလဝါ သောနော
ဗဟုဿုတော သံဃသေနဝှေါ ဝရပဏ္ဍိတော ။ ဨတေသံ ပ
န ဘိက္ခူနံ သံမုခါ သော သုမာနသော ဇလံ ပါတေသိ ကတွာန သ
က္ခိန္တု ၀သုဓာ တလံ ။ တတော သော တံ မဟာမစ္စော ဗိမ္ဗံ သော၀
ဏ္ဏယံ သုဘံ ပတိဋ္ဌာပိယကာရေသိ ဂုဟံ ကည္စနထူပိကံ ။
ကတွာန မဂႅလံ ဗုဒ္ဓပတိမာယ ဂုဟာယစ အကာသေဝံပဏဳ
ဓာနံ နိဗ္ဗိန္နော ဘ၀သကႅတေ ။ ကရောန္တေန မယာ ဨတံ ယံ ပု
ညံ တံ သမာစိတံ ဟောတု သဗ္ဗညုတညာဏပတိဝေဓာ
ယ ပစ္စယော ။ ယတ္တကာတု မယာ ဒါသာဂါမတ္တယနိဝါ
သိနော ဒိန္နာ ဂုဟာယ သော၀ဏ္ဏပတိမာယ မဟေသိ
နော ။ ပုတ္တော မေ ဝါ ပပုတ္တော ဝါ အညော ဝါ ပန ညာ
တကော ယော ကောစိ ပါပသံကပ္ပော နရော အဿဒ္ဓ
မာနသော ။ ကရေယျုပဒ္ဒုဝံ တေသံ ဒါသာနံ သော နရာဓမော
မေတ္တေယျဒိပဒိန္နဿ ဒဿနံ နာဓိဂစ္ဆတူ
တိ ။ ၀ ။

## နိဿဲ
ရာမည၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်

တိုက်ပရိယတ္တိမန်ဘာမရာညဍုင်လၟိုင်**ဘာရာမည** ဝွံ နွံပ္ဍဲဍုင်လၟိုင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ဗဒါဲကျာ်စေတဳကေလာသ၊၊ ဘာရာမညဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် နူသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၅ တေအ်တုဲ နွံပိုန်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဝံသဒိပ္ပ ဇာတိကွာန်တံင်ပရင် ရ၊၊ နူတမ်တေအ်ရ စပံက်ကၠုင် လိက်ပရိယတ် ကေုာံ ကွတ်ဂၞန်သင်္ချာတုဲ ကောန်ကတ်လိက် နွံဒၟံင် မွဲမွဲသၞာံ အကြာ ၁၅၀ ကဵု ၂၀၀ ဇကုရ၊၊

## '''ဘာ'''ရာမည၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်
ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၄၉၇-သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၁၅-သၞာံ၊ ဂိတုကထိုန် ၅ မံက်၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ အခိၚ်မၞုံကဵုမ္ၚဵု နူဂယးထပှ်နာဍဳ ဖျေံပၞက်သေဝ် သြိုင်ခၞံလဝ် **ဘာရာမညနိကာယ** ဝွံရ။

**ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝံသဒိပ္ပ မဟာထေရ်**ဇာတိကွာန်တံၚ်ပရၚ် (ပရိယတ္တိဘာဇၞော်)ဂှ် က္ညပြာပ်ကၠုၚ် ဘာရာမညနိကာယဏအ်တုဲ ဒှ်ကျာ်ဇၞော် နွံပိုန်ဂ္ဇအ်ဘာ ပထမအာဒိကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ 

ကျာ်ဇၞော်အ္စာကဵု ဒကာဂမၠိုၚ် ညဳသာသၟဟ်န်အိုတ်တုဲ ပံက်သဇိုၚ်ပရိယတ္တိ ကေုာံ ကွတ်ဂၞန်သၚ်္ချာရ။ ခမဳသာမဏဳ က္ညပြာပ်ကၠုၚ်ကတ်ဗ္တောန် ပညာတအ်ဂှ် ဗၞတ်ကၠံဇကု ၜါကၠံဇကုပြၚ်ၚ်နွံတဴရ။

ဗွဲကြဴ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ကေုာံ ဒကာဂမၠိုၚ်နိမန်က္ညဖျဴနၚ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသုဒ္ဓတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၆ သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ်စပံက်တိုက်လိက်၊ဖျေံဗ္တောန်လိက်ပရိယတ်ရ။

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၉ သၞာံ၊ ဂိတုပုဟ် ၈-မံက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝံသဒိပ္ပမဟာထေရ် စုတိစဴအာသွတ်တုဲ **ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓမဟာထေရ်** ဒှ်ကျာ်ဇၞော် နွံပိုန်ဂ္ဇအ်ဘာရ။ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ အလဵုဇကု ကျာ်ဇၞော်အ္စာ အာဂတပၠတရဴတုဲ မွဲဟာန်ကေုာံ အ္စာလိက်ပန်ဇကု ဖျေံပတိုန်ဒၟံၚ်လိက် ပရိယတ် ကုကောန်ကွးဂမၠိုၚ် ဗၞတ်ကၠံဇကုပြၚ်ၚ် မတိုန်ဒၟံၚ်တန်ဓမ္မာစရိယ၊ တန်ဇၞော် တန်ဒေါဝ် တန်ဍောတ် တန်မူလ လၟေၚ်သၞာံဟွံဂွံသ္ကုတ်ခြာရ။
ရာမာဉ်ထဝ် (သၟာလက်ပၠုဲ)

**ရာမာန်ထဝ်** နကဵုယၟု ဗီုဗၟာ (ရွှေရာမာန်) ဝွံ ဒှ်သၟာလက်ပၠုဲဂကူမန် အာယုက်ဍောတ် ယၟုဒယှ်မွဲတၠ နူကဵု ကလာပ်လက်ပၠုဲ ရာဇာဓိရာဇ် ရ၊၊ ရာမာန်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ကောန်စဴ သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် နာဲစာင်ဍေဝ်တုဲ မဂွံဒုင်ကေတ် တင်ပကေင်ပကတ် နူအပါနော်ဇကု ပ္ဍဲကလာပ်လက်ပၠုဲ ရာဇာဓိရာဇ် ရ၊၊ စတက်လက်ပၠုဲ နူသၞာံ ၂၀၁၄ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် တက်ဂွံ သီုဖအိုတ် ၃၃ ပေါဲတုဲ ကလိဂွံဇမၞး  ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုပေါဲကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် မတက်ကဵု သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် ညးတၠခဗာတ်ထဝ် ဂကူကရေင် စိုးလင်းဦး ပ္ဍဲကွာန်တံင်ပြင်ဂှ် ကလိဂွံဇၞးရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ရာမာန် ကလိဂွံ အာယုက် ၁၉၊ နွံလျိုင် ၇၀ ကဳလဝ်၊ သမၠုင် ၅ပေ ကဵု ၁၁ ၝောအ်တဲ၊ တက်ဂွံသီုဖအိုတ် ၃၀ ပေါဲ ဇၞး ၁၅ ပေါဲ၊ တုပ် ၁၀ ပေါဲ၊ ကျ ၁၀ ပေါဲရ၊၊ စိုးလင်းဦးဂှ် အာယုက် ၂၈၊ သမၠုင် ၅ ပေ ကဵု ၈ ၝောအ်တဲ၊ လျိုင် ၆၇ ကဳလဝ် တက်ဂွံလဝ် သီုဖအိုတ် ၈၃ ပေါဲဂှ် ဇၞး ၅၀ ပေါဲ၊ တုပ် ၃၂ ပေါဲ ကေင်ကျလဝ် မွဲပေါဲဓဝ်ဟေင်ရ၊၊

## ကတဵုဒှ်မၞိဟ်
ရာမာန်ထဝ်ဝွံ ဒှ်ကောန်စဴ သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် နာဲစာင်ဍေဝ် (နာဲဒဳ) မဒှ်ကောန် မိစပ္ပါယ် အပါ နာဲ-- ၊ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၇၊ သၞာံ ၂၀၀၀ (၁၃၆၂ မြေက္ကသိုလ် ၁၂ မံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ ပ္ဍဲကွာန်ပၞင်ဗိုန် ဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ်ရ၊၊ နူစ အာယုက် ၁၄ သၞာံ စတက်လက်ပၠုဲတုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၈ အိုတ်ဂှ် တက်ဂွံ သီုဖအိုတ် ၃၃ ပေါဲရ၊၊ 

## ပေါဲဂမၠိုင်
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဂျောန် ၂၅ ဂှ် ရာမာန် တက်ကဵု အဝ်လာန် (Olarn) သၟာလက်ပၠုဲသေံ ပ္ဍဲသလာတ်သိမ်ဗု ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် သီုဖအိုတ် တက်ဂွံ ၁ မိနေတ် ကဵု ၃ စက္ကဓဝ်ဂှ် အဝ်လာန် လောတ်စှ်ေ က္တဵုဟွံမာန် ဒးဓလိင်ပ္တိတ် နူကဵုစင်ရ။

သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၂၃ ဂှ် ရာမာန်ထဝ် တက်ကဵု နေထူးထူး (တောင်ကလေး) ပ္ဍဲဍုင်ဗြဝတဳ၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင် ပ္ဍဲပေါဲမပၠံင်ခပါတ် ချာမ်ဗဳယာမ် (တောင်ကလေးရိုးရာချန်ပီယံခါးပတ်)ဂှ် နူစတက်ဂှ် နကဵု ရာမာန်ထဝ် ဂွံဒၟံင် လပါ်လတူတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂလး၂ ဂှ် နေထူးထူး ကၞေင်ထကးအာ။ နကဵုအစာဂဥုဲ ဟွံကဵုဆက်တက်တုဲ ရာမာန်ထဝ် ဂွံဇၞးကေတ် ခပါတ်ချာမ်ဗဳယာမ်ဂှ်ရ။

သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၄ ဂှ် ရာမာန်ထဝ် တက်ကဵု သၟာလက်ပၠုဲသေံ ဒဳဒုတ်။ ပ္ဍဲကဵုဂလး၃ဂှ် ဒဳဒုတ်ဒးသတ်တဲ ရာမာန်ထဝ် လောတ်က္တဵုဟွံမာန်၊ ရာမာန်ထဝ် ဂွံဇၞးကေတ်ရ။

သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၉ ဂှ် ရာမာန်ထဝ် တက်ကဵု ရှူးခလိန်းမင်း ပ္ဍဲသဘင်ဖျဴသွဝ် ကျာ်ဇၞော်အစာဘဒ္ဒန္တဇောတိဝရမဟာထေရ် ဘာကအ်ထဝ် ကွာန်ပ္ၚ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် သီုဖအိုတ် မသုန်ဂလးဂှ် နကဵု ရာမာန်ထဝ် ၜိုန်ရ ဂွံဒၟံင်လပါ်လတူကီုလေဝ် ပ္ဍဲဂလးမရနုက်ကဵု ၅ တုဲဂှ် နကဵုရှူးခလိန်းမင်း ဆက်တက်မာန်ဒၟံင်ဏီတုဲ ပေါဲဂှ်တုဲအာ နကဵုဆရေရ။ 

သၞာံ ၂၀၂၅ ဂိတုမေ ၂၅ ဂဟ် ရာမာန်ထဝ် တက် ကုဖာမဳချာဲ (Fameechai/Frankke Kritsana Srisang) သၟာလက်ပၠုဲသေံ ပ္ဍဲ ရုင်သိမ်ဗု (Thein Phyu Stadium) ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ပ္ဍဲ ဗလးပထမ လလအ် ၁ မိနေတ် ၃၇ စက္ကဂှ် ဂွံဇၞးကေတ် နကုစာဲဗဒေါမ်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍအဓိက!
ကဏ္ဍ:BEHM
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ကဏ္ဍ:သၟာလက်ပၠုဲ
ရုင်ဒါန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်

**ဘာရုင်ဒါန်**ဝွံ ဒှ် ဘာမလုပ်လၟိဟ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ၊ နွံ ပ္ဍဲ ဍုင်လၟိုင်၊ တုဲပၠန် ဒှ် ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန်ရ၊၊ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဘာဝွံ ဘဒ္ဒန္တသောမ ဇာတိလၟိုင် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ပ္တန်ဗဒှ်လဝ် နူ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၈ တေအ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၇ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရတုထဝ် မပံက်ဗတောန်ကၠုင် ဘာပရိယတ္တိ ပေင် (၅၀) သၞာံရ၊၊ အတိုင် စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၂ ဇကု။

## ဝင်
ဘာရုင်ဒါန်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောမ မဟာထေရ် ဇာတိကွာန်လၟိုင် ကောံ ကု ဒါယကာဂမၠိုင် ဒှ် မွဲကသပ် မွဲဂၞန်တုဲ ပ္တန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၈။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၂ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၁၂ မၟံက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်သောမ က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန်ဘာ နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကဝွံ ဒှ် ညးစိုတ်မထတ် ပ္ဍဲ ပရိယတ္တိတုဲ သွက်ဂွံ ပံက် တိုက်လိက် ပ္ဍဲဘာရုင်ဒါန်ဂှ် ချပ်ဂၞန် ကုဒါယကာဂမၠိုင်ရ။ ဒါယကာတအ်လေဝ် စိုတ်ထတ် မိက်ဒုင်ပစ္စယ် ကုသင်ပရိယတ်တအ်ကီုရ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၃ ဂှ် ဒါယကာတအ် နိမန်နင် အစာလိက် တၠဂုဏ်အစာလောကသဳရိ ဇာတိတၟအ်ကၞေင်ကွာန်တၟိတုဲ စပံက် တိုက်လိက် ပ္ဍဲဘာရုင်ဒါန်ဂှ်ရ။ 

နူသၞာံ ၁၃၂၈ ဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာသြဘာသ (မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ) ကေတ် တာလျိုင်တုဲ ဖျေဟ်ကၠုင် လိက်ပရိယတ် အဆက်အဆက် ဟွံကဵုပိုတ်သကုတ်ရ။ နကုသန္ဓိဋ္ဌာန် မွဲအာယုက် လုကဴ ပွိုင် ၅၀ သၞာံပေင်ပေင် မိက်ဂွံဖျေဟ်လိက်တုဲ ဗွဲကြဴ ၜိုန်ရ က္တဵုဒှ် ယဲဝေဒနာကီုလေဝ် ဂ္စာန်တုဲ ဖျေဟ်ဒၟံင်လိက်ဏီရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရတုထဝ် တိုက်လိက် ပေင် (၅၀) သၞာံရ။ နကု ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တသြဘာသထေရ်လေဝ် အတိုင်မရန်တၟအ်လဝ် မိက်ဂွံဖျေဟ်လိက် လုကဴ ၅၀ သၞာံပေင်ပေင်ဂှ် စဖျေဟ်ကၠုင်ဒၟံင် လိက် နူ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၇ ဂှ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ ဂှ် ပေင်စိုပ် လုကဴပွိုင် ၅၀ သၞာံကီုရ။ 

အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာ (ဗွဲကြဴ ဂွံဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ) ကလိဂွံ တဆိပ်တြာ သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ၊ စူဠဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ၊ မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ၊ အဂ္ဂမစာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဂှ် ဖျေဟ်ကၠုင်လဝ် လိက် ပ္ဍဲ ဘာရုင်ဒါန် နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ ကီုရ။ 

အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တမေဓာနန္ဒ (ကော်) တၠဂုဏ်အ္စာ ဗညာဂြုဂှ် ဒှ် အစာလိက်မွဲကီု သီု ဒှ် ညးမယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်၊ ဒုင်သဇိုင် တိုင်ခဳ ကေင်ကာဍုင်ကွာန်၊ ကေင်ကာကောန်ဂကူ ဇၟာပ်ဇၟာပ်သွာင်ဇဳရ။

## ကျာ်ဇၞော် မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
# ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တသောမ (၁၃၀၈ - ၁၃၁၂ ခ္ဍဲသဳ ၁၂ မၟံက်) 
# ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက (၁၃၁၂ ခ္ဍဲသဳ - ၁၃၇၂ မြေက္ကသဵု ၁ မၟံက်)  
# ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ (၁၃၇၂ မြေက္ကသဵု - ၁၃၈၆ ဘတ် ၄ မၟံက်) အခိင် ကျာ်ဇၞော်မစဴသွဝ်ဂှ် က္လိဂွံ အာယုက် ၈၈ သိက္ခာ ၆၈ ဝှ်။

## အ္စာလိက် မဖျေံလိက်ဂမၠိုင်
# ဘဒ္ဒန္တလောကသဳရိ
# ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)
# ဘဒ္ဒန္တ သြဘာသာ
# ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ
# ဘဒ္ဒန္တမေဓာနန္ဒ  
# ဘဒ္ဒန္တသဳဟဝရ (သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယ)
# တၠဂုဏ်အ္စာ စန္ဒောဘာသ (B.Sc, သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယ)

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
လ

**လ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောဒစာံတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "လ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "လ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ။ "ဠ" သာ၊ "လှ" သာဇြိုဟ်၊ "လ" ဇြိုင်၊ "လှ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ ဆဂး အက္ခရ် လ ဝွံ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပတိတ်ဒၟံင်ရမ္သာင်ၜါ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ 

## ဝင်

အက္ခရ် "လ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## ကၟက်
လဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် လ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်လ (ၠ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူမချူအက္ခရ်လ နကဵုဂၠံင်ပစူဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်တုဲ တ္ၚဲဏအ် ဒှ်အာ ၠ ရ။ နူကဵု ဗြဟ္မဳတေအ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲခေတ်ပလ္လဝဂှ် နွံဆ လ ဟွံသေင်မ္ဂး ဠ မွဲမဓဝ်တုဲ ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါ။ နကဵုမန်ရ ဒှ်ညးမဗဒှ်လဝ် ညံင်အက္ခရ် ဒှ်ၜါ ဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ၠ ပ္ဍဲကၟက်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ မပတိတ် ရမ္သာင်လ ကဵု ရမ္သာင် ဠ ဖိုဟ်ရ။ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ (ဠ)၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင် (လ) ရ။ ဥပမာ ကၠ (ကဠ)၊ ခၠ (ခဠ)၊ ဂၠ (ဂဠ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ လ ကဵု ဠ ဝွံ ကာလကွက် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵုဗျည်တၞဟ်မ္ဂး ကလိဂွံ ရမ္သာင်မွဲမာန်ကီုရ။ အက္ခရ်လဂှ် ယဝ်ရ နွံလက္ကရဴ ဗျည်ပထမမ္ဂး ၜိုန်ရ ပတိတ်ရမ္သာင် ဠ ကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်သၠရိုတ်ဂှ် တၞဟ်န ဂွံတီ မပတိတ် ရမ္သာင်သာတုဲ သၟဝ်ဂှ် ကွက်စုတ် ှ ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ဥပမာ ပလေဝ် ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင် (ပဠေဝ်) ပ္ဍဲသၠရိုတ် ဂွံဆဵု ညးချူ (ပလှေဝ်)ရ။

## နိဿဲ
လဇု၊ ပတိုဟ်

**ပတိုဟ်လဇု **() နကဵုယၟု လေတ္တေန်/ရုက္ခဗေဒ (Auricularia auricula-judae)ဝွံ ဒှ်ပတိုဟ် မစဂွံ မဂွံဆဵုကေတ် အလုံလိုက်မွဲရ၊၊ ဗီုပြင်ဍေဟ်ဂှ် ဟိုတ်မတုပ်ဒၟံင် ဗီုကတောဝ်ဂှ်ရ နကဵုအရေဝ်ဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု ဘာသာကြုက် ကော်စ နကဵုအဓိပ္ပါယ် ကတောဝ်ဆု၊ ယၟုလေတ္တန် Auricularia auricula-judae ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကတောဝ်ယုဍ၊ ရံင်ကဵု ခရေတ်ဝင် ယုဍသကရုက် မစၞာဲ ကော်နင် ကောန်ပၞာန်ရဝ်မ သွက်ဂွံ ရပ် နာဲယေသှုတုဲ ကွးသာဝက နာဲယေသှု ဗာ်ကဵုၜုန် ကတောဝ်ယုဍ ပိုတ်အာ၊ တုဲဂှ် ယုဍ အာဒက်ဂစိုတ်ဇကု ပ္ဍဲတၞံဆု၊၊ ပတိုဟ်လဇု မတုပ်ဗီုကတောဝ် မတိုန်လတူတၞံဆု ဂှ်ရ နကဵုအရေဝ်လတ္တေန် ကော်စ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကတောဝ်ယုဍ (ဝါ) ကတောဝ်ဂျူ ရ၊၊ ပတိုဟ်လဇုဂှ် ပ္ဍဲဖဴအာရှ စကာဂၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသွသောတ်ကြုက် စကာ ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲလေဝ် စကာကၠုင် သၞာံမဂၠိုင်ကဵုဗွဝ်ကၠံရ၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး
ပတိုဟ်လဇု ထၞေက်ဂှ် ခလိန် ဍိုန်ဒၟံင်တုဲ ဗီုပြင်ဍေဟ် တုပ်ဒၟံင် ကတောဝ်မၞိဟ် မၞုံကဵုအသာ် ဗကေတ် ညံင်အသာ်ဖျုန်ရ၊၊ ဍေဟ်တိုန် ပ္ဍဲဆုအိုဟ်ဟ်၊၊

## လွပ် ကေုာံ ဂုဏ်ဖိုလ်
ပတိုဟ်လဇုဂှ် ဒှ်ဂကူပတိုဟ် မစဂွံမွဲ၊ စဂျိုင်င် ဟွံဂွံ၊၊ ဒးပစိန်တုဲ စရ၊၊ နဒဒှ်သွသောတ်ကီု နဒဒှ် ခၞာကီု စဂွံရ၊၊ ဟိုတ်နူ စၟစၟောန် ကေုာံ ခမိက် မလေပ်နွံဒၟံင်တုဲ ကၠာဟွံဂွံဍုန် ဒးကြာတ် အးအးကၠာရ၊၊ ပတိုဟ်လဇုဂှ် စဲဗကှ်တုဲ ကာလဒးဍာ် ကလေင်မြဴတိုန် ဗီုထၞေက်ပၠန်ရ၊၊ ပတိုဟ်လဇုၜတ်တ်/ဍောတ်တ်ဂှ် စရှ်ခိုဟ် ဂၠိုင်နူ ပတိုဟ်ဗျုဗျုတအ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲပတိုဟ်လဇုဂှ် နွံကဵုဓါတ်အဟာရ ပတိုဟ်လဇုကှ်ကှ် ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံကဵု ပရဝ်တေန် ၁၀.၆ ဂရာမ်၊ ကၠေင် ၀.၂ ဂရာမ်၊ ကာဗောန်ဟာက်ဒရိတ် ၆၅ ဂရာမ်၊ အာသ် (ash) ၅.၈ ဂရာမ်၊carotene ၀.၀၃﹪ မဳကဝ်ဂရာမ်၊ ပတိုဟ်လဇု ထၞေက်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဍာ်moisture ၉၀﹪ရ၊၊ ပတိုဟ်လဇုကှ်ကှ်ဂှ် ဗုတ်ဖ္ဍိုတ်တုဲ စုတ်ပ္ဍဲသွသောတ် ဂွံဂွံဗီုပြင် ခလိန်ခလိန်ရ၊၊

ပတိုဟ်လဇုဝွံ ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲကြုက် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ နကဵုနဲသိပ္ပံ စမ်ၜတ်ရံင် ပတိုဟ်လဇုဂှ် ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ပတိုဟ်လဇုဝွံ ပခိုဟ် ပသာကဵု သွက်မၞိဟ်ယဲဏမ်ဍာတ်တအ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ စမ်ၜတ်ရံင် ဓါတု ပ္ဍဲပတိုဟ်လဇုမ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပတိုဟ်လဇုဂှ် နွံကဵု acidic polysaccharide (မပ္တံကဵု mannose, glucose, glucuronic acidand xylose) မဒှ်ဓါတ် anticoagulant မဒှ်ဓါတ် မဖအးကဵုဆီတုဲ စဵုဒၞာကဵု ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ယဲကောန်ကၟအ်ဒေါအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပတိုဟ်လဇုဂှ် ဗွဲဓမ္မတာ ဖအောန်ဖ္အးကဵု ကဝ်လာသတဝ် (cholesterol) ဓါတ်ကၠေင် ပ္ဍဲဆီရ၊၊

## နိဿဲ
လသိုန်ဗတာင်

**လသိုန်ဗတာင်** () ဂှ် ဒှ်ဂကူလသိုန်မွဲဂကူ မလုပ်လၟိဟ်ဗဳဇ နကဵုယၟုသိပ္ပံ Allium ရ၊၊

တမ်မူလ လသိုန်ဗတာင်ဂှ် ကၠုင်နူ အာရှလဒေါဝ် ကေုာံ ဒေသအဳရာန် လပါ်ဨသာန်တုဲ နူကဵု ပြးဇးအာ အလုံလိုက်မွဲ နူကဵုအခိင်ဗွဲမလအ်ရ၊၊ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ကောန်မၞိဟ်တအ် စရပ်ကၠုင် လသိုန်ဗတာင် သၞာံမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ၊၊ မဂွံတီကေတ် နူကဵုဝင်အဳဂျေပ် ဒဒှ်ရ လသိုန်ဗတာင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင်လဝ် နဒဒှ် စၞစကီု သီုကဵု နဒဒှ်ဂဥုဲ၊၊ ပ္ဍဲကဵုခေတ်ရဝ်မတမၠာလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ကောန်ညးဒိုက်ဂတ်တအ် မစကာ နဒဒှ်စၞစကီုရ၊၊လသိုန်ဗတာင် မပတိတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးတိသီုဖအိုတ် ၈၀﹪ ဂှ် တိတ်နူ ဍုင်ကြုက်၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး
လသိုန်ဗတာင်ဂှ် ဂကူတၞံခၟာဲမွဲဂကူ၊ သၠုင်တိုန် စဵုကဵု ၁ မဳတာ၊၊ ဒၞာဲ ဍေဟ်မတိုန်မာန်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲကဵုဒေသဂမ္တဴ ဇြောမ် ၈ (USDA Zone 8)၊၊ ဍေဟ်နွံကဵု ကဴတုဲ ကဴဍေဟ်ဂှ် သြာဲ၊ ယျောက်ယျာ ကေုာံ စၟတၞဟ်တအ် ဒးဂၞပ်စိုတ်ရ၊၊

## မတဵုလွဳ

လသိုန်ဗတာင်ဂှ် တဵုလောဲဒၟံင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသမဂီုတအ် (mild climate)တအ်ဂှ် တဵုကၠိုဟ်သၞာံဂွံရ၊၊ လသိုန်ဗတာင်ဂှ် နွံကဵု ပရေင်ဆက်မ ၝောအ်ကၟက်တုဲ ပရေင်ဆက်မဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵုတိ နကဵုအကြာရိုဟ်ဍေဟ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂံက်မ္ဂး ကေတ်နှေဝ်လသိုင်ဗတာင်တုဲ တိုပ်တဵု ပ္ဍဲအခိင်ကၞောတ်သၞာံ ကၠာတိဟွံဂံက်ကလောအ်ဏီ တြဴသတ္တဟတုဲ ပိုတ်စ ပ္ဍဲအခိင်တမ်သၞာံလပါ်အိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စကညင်ရ၊၊ နှေဝ်လသိုန်ဗတာင်ဂှ် ဒးတိုပ် ဇြိုဟ်ဟ် ရီုဂပ်ရောင် ကာလဟေင် ဍေဟ်ဂွံစဵုဒၞာ ဓါတ်ဂံက်ကလောအ်မာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍေဟ်သရိုဟ်လီုအာမာန်ရ၊၊တၞံလသိုန်ဗတာင်တအ်ဂှ် တဵုကြပ်ပ် ခြာၜိုတ် ဇၞော်က္ဍိုပ် လသိုန်ဗတာင်မွဲမ္ဂး ရုမ်ဂပ်ရ၊၊ 

## Production

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ အလုံမွဲလိုက် တဵုပ္တိတ် လသိုန်ဗတာင် 26.6 မဳလဳယာန် တာန်၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် တိတ်နူဍုင်ကြုက် ၈၀%၊၊ ဍုင်အိန္ဒိယဂှ် ဒှ်ဍုင်မပ္တိတ်ဂၠိုင်အိုတ်ဒုတိယ ၅ ﹪ရ၊၊ 

ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ပတိတ်ဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၁၀ ၊ ဗွဲမဂၠိုင် တဵုပ္ဍဲ Gilroy, California ရ၊၊

## အဟာရ
လသိုန်ဗတာင်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲအကြာစၞစကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကဵုဂဥုဲရ၊၊ ပ္ဍဲလသိုန်ဗတာင် ဇမၞော်ဓမ္မတာ ၁-၃ နှေဝ် (၃-၉ ဂရာမ်)ဂှ် အဟာရအရာမၞုံပၟိက် ပွိုင်မွဲတ္ၚဲ (Daily Value-DV) နွံဍိုက်ပေင် ၁၀﹪၊၊လသိုန်ဗတာင် မထၞက်လဝ်တုဲ ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံကဵု အဟာရဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ပၞောဝ်အဟာရတအ်ဂှ် ဗဳတမေန် B6 ကဵု ဗဳတမေန် C ကေုာံ ဓါတ်မင်ဂနေသေ (ဓါတ်ပသဲ) (dietary minerals manganese) ကေုာံ ဖေါသပေါရုသ် (phosphorus)တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲလသိုန်ဗတာင် ထနေက်ဂှ် နွံကဵု ဍာ် ၅၉ ﹪၊ ၃၃﹪ ကာဗောဟာ်ဒရိက် (carbohydrates)၊ ၆﹪ ပရဝ်တေန်၊ ၂﹪ ဓါတ်ဖဳပါ (dietary fiber) ကေုာံ ကၠေင် အောန်နူ ၁ ﹪ ရ၊၊

## နိသံသ လသိုန်ဗတာင်
ဓါတ်အလ်လဳစိန် (Allicin) ဂှ် ပကဵုပိုယ် ညံင်စၞဂွံလာဲ

## နိဿဲ
လာံသု၊ တၞံ

**တၞံလာံသု** (, Burmese: ပေါက်ပန်းဖြူ) နကဵုယၟုသိပ္ပံ Sesbania grandiflora (syn. Aeschynomene grandiflora, Agati grandiflora ) ဒှ်တၞံဆုဍောတ်တ် မလုပ်လၟိဟ် ဂကူဗဳဇ Sesbania ရ၊၊

## လက်သန်

တၞံလာံသု ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု၊ မၞုံကဵုတၞးခဍီုဗီုခၟာဲ နကဵုလ္ၚောဝ်ဇၟန်ကဝါန် (paripinnate)၊၊ ပကဴဍေဟ် နွံအသာ် ဗု၊ အသာ်ဗကေတ် ကေုာံ အသာ်ပေန်၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဍောတ်သောဲဂၠိင် မၞုံကဵုအသာ်တၚေက် မပ္ဍဲဂှ်လေဝ် အသာ်တၚေက်ကီုရ၊၊ တၞံဍေဟ် ဒးစိုတ် ဒၞာဲလျးတ္ၚဲပေင်င် ဒေသဂံက်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဒုင်ဒဝ်ဟွံမာန်ရ၊၊

တၞံဍေဟ်ဂှ် ဒှ်တၞံဆု ဍောတ်ဍိုန်တုဲ သၠုင်နွံ စဵုကဵု အကြာ ၃-၈ မဳတာ (၁၀-၂၆ ပေ)၊ တၞး နွံဇမၠိင် အကြာ ၁၅-၃၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၆-၁၂ ၝောအ်တဲ)၊၊ ပ္ကဴဍေဟ် ဂၠိင်တကဲဒၟံင် နွံအကြာ ၁.၅ -၁၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၁-၄ ၝောအ်တဲ) မၞုံကဵုၜါထပ်ရ၊၊ ကထိုက်တဝ် (calyx)ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တ္ၚေက် ညံင်ရဴတၞးကီုတုဲ ဂြောပ်ဗန်လဝ် ကထိုက်ပ္ကဴၜါဂှ်ရ၊၊

## တမ်မူလ ကေုာံ ဂမ္စာဲ
တမ်မူလ တၞံလာံသုဝွံ ကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ ကဵု ဒေသအဝ်သတေလျသၟဝ်ကျာတုဲ ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ ဒေသ ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ ဍုင်သိရိလင်္ကာဂှ် တဵုလွဳဒၟံင် နဒဒှ်တၞံသၞေဝ် သွက်ဂွံသွံစရ၊၊ တုဲပၠန် 
နဒဒှ် စၞကီု သီုကဵု ဂဥုဲဂှ် ညးတအ် စကာကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲတိဍာ်မဍုက်ဍေက်တုဲ ကေုာံ ဒေသဂမ္တဴတအ်ဂှ် တၞံလာံသု ဒးစိုတ်ဂၠိုင်ရ၊၊

## နဒဒှ်ဂဥုဲ
ထၞက်ပတိတ်ဍာ် နူတၞးဍေဟ်ဂှ် ခိုဟ်နူ မဍုန်ပ္တိတ် ဍာ်ထၞးဍေဟ်ဏီရ၊၊ ဍာ်နူတၞးဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ် လိနဝ်လေနိစ် အက်စိဒ် (inoenic acid) ကေုာံ ဓါတ် အသပရ်တိစ် အက်စိင် aspartic acid တအ်ရ၊၊ အဓိက ဓါတ်တအ်ဂှ် ပကဵု anti-glycation (ဝါ) ပကဵု ညံင်ဓါတ်သဂြာ ဂွံလာဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၞးလာံသုဝွံ ပခိုဟ်ကဵု ညံင်ယဲကၞမ်ဍာတ် ဂွံသာ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပကဵု ညံင်ဂွံစဵုဒၞာကဵု ယဲကၞမ်ဍာတ် ဟီုဂွံရ၊၊

## နဒဒှ်စၞ

ပ္ဍဲကဵု ဖဴဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵုဂကူမန်ဂှ် တၞးလာံသုကီု၊ ကဴလာံသုကီု သီုကဵုသတ်ၜတ်တ်ဂှ် ဍုန်စ၊ ပေက်စ၊ ပေက်စ နကဵုနဲနာနာသာ်ရ၊၊

## နိဿဲ
လိက်ခၞိၚ်ကျာ်သၚ်လာန်၊ ဍုၚ်မတ်လမၠီု

## လိက်ခၞိၚ်ကျာ်သၚ်လာန်၊ ဍုၚ်မတ်လမၠီု

၁။ တိလလောက်ပိ ပပရိနိဗ္ဗာန် ၜါလ္ငိမ်ဒပဟ်စောဟ်စၞာမ် တရဴဂတု ၜါစောဟ်ၜါတ္ငဲ ကလိအာတုဲ၊ ပ္ဍဲဂတုမြိက္ကသိုဝ် ဒပဟ်မမံက် တ္ၚဲသောက် လက်မကဝ်၊ သၟီမွဲမဟိမုသိင်ဂသူရ မပ္ကင်ရင်တဴ ဍုင်မဟ်လမ္လိုမ်၊ မွဲကိုတ်တရဴလက္က်ကသာပ် သလးတုဲ၊

၂။ မသောန်ဂနိင်ဝေါအ်။ နအနုဘဴကုသိုဝ်ဝွံအ် ဗြဲပ္ဍဲကာလ၀ဿကာလဥတု ကိုဝ်ဂူတဴဒမ္လိညိ။ သၟိင်ဂမ္လိုင် တိဇနောက် ပဗွဲဓဝ် ကိုဝ်ပပ္ကင်ရင်တဴညိ။ သတ်ဂမ္လိုင် ပ္ဍဲရတ်ပိ ကိုဝ်င်္သ္ဇုတဴဒမ္လိ၊ မလှိင်တဴ ပ္ဍဲကုသိုဝ် မနွံတံဍေဟ်ဒါန် ကိုဝ်ဒဟ်တဴဒမ္လိညိ။

၃။ ကာလေ၀ ၀ဿန္တု သဒါ ပယောဒါ။ ဓမၞေန ပါလေန္တု မဟီမဟိန္ဒာ။ သတ္တာ၀သန္နာ ရတနတ္တယသၟိံ။ ဒါနာဒိ ပုညာဘိရတာ ဘ၀န္တု။ သဒါ ရက္ခန္တု ရာဇာနော။ ဓမၞေနေ၀ ဣမံ ပဇံ။ နိရတာ ပုညကမၞေန။ ဇောတေန္တော သတ္ထာ သာသနံ။ ဣမေစ ပါဏိနော သဗ္ဗေ။

၄။ သဗ္ဗဒါနိရုပဒ္ဒဝါ။ နိစ္စံ ပဏျာနသပ္ပါ။ ပပ္ပေါန္တု အမတံ ပဒံ။ သက္ကရာတ် ၈၈၉။ ခေမာ၀။
သၟီမပ္ကင်ရင်ဍုင်မဟ်လမ္လိုမ် မလောန်အာတုဲ မဂေါအ်ပတလယာန်စိင် ညံင်သၟဳသိင်ဂသူရ မပ္ကင်ရင်
မဟ်လမ္လိုမ် ဟမွဲ။

## နိဿဲ