open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အမေရိကသမၠုင်ကျာ

**အမေရိကသမၠုင်ကျာ**() ဂှ် ဒှ်တိုက် မနွံပ္ဍဲ ဂၠးတိကရေက်ပလိုတ်၊ ဗွဲမဂၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲဂၠးတိကရေက်သမၠုင်ကျာဂၠိုင်တုဲ ပတုပ် ကုလပါ်သမၠုင်ကျာမ္ဂး ကရေက်လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံညိညဓဝ်ရ။ တိုက်ဝွံ ချူဗၟံက်ထ္ၜး နဒဒှ် ဆာပ်တိုက်အမေရိက ဒကုတ်သၟဝ်ကျာလေဝ် ဂွံကီုရ။

တိုက်ဝွံ နွံပယျဵု ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ် ဒးမှာသၟိဒ်ဖသဳဖိစ်၊ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဗမၟက် ဒးမှာသၟိဒ်အာတ်လာန်တိစ်၊ တိုက်အမေရိကသၟဝ်ကျာ ကဵု ၜဳကာရိဗ္ဗေန် (Caribbean Sea) ဂှ် နွံဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ်။ ပ္ဍဲတိုက်အမေရိကသမၠုင်ကျာဂှ် နွံကဵု ရးနိဂီု မဗၠးၜး စှ်ၜါဍုင် အာဂေန်တဳနာ (Argentina)၊ ဗောလဳဗဳယျာ (Bolivia)၊ ဗြာဇြိလ် (Brazil)၊ ချဳလေ (Chile)၊ ကောလောမ်ဗဳယျာ (Colombia)၊ ဨကွေဒေါရ် (Ecuador)၊ ဂုယာနာ (Guyana)၊ ပရကွေ (Paraguay)၊ ပေရူ (Peru)၊ သုရိနမေ (Suriname)၊ ဥရုကွေ (Uruguay) ကေုာံ ဍုင် ဝေနေဇြုဲလာ (Venezuela)၊ ဂါဲအာနာပြင်သေတ် (French Guiana)ဂှ် ဒှ်ဒေသဇမ္ၚောဲပြင်သေတ်၊ တုဲ တကအ်ဖလ်ကလာန် (Falkland Islands) ဂှ် ဒှ်တိဍာ်ဗြိတိန်ဌာန်ဇမ္ၚောဲရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ တကအ်အေဗဳစဳ ရးနိဂီု နေတာလာန်၊ တကအ်အေသ်သေန်ရှောန် (Ascension Island)၊ တကအ်ဗောဝေတ် နဝ်ဝေ (Bouvet Island)၊ ပနမာ (Panama)၊ တကအ်ဂေသြဂဳနာသမၠုင်ကျာ (South Georgia) ကေုာံ တကအ် သာန်ဝိချ်သမၠုင်ကျာ (South Sandwich Island) မဒှ် တိဍာ်ဗြိတိန် ဌာန်ဇမ္ၚောဲ၊ ကေုာံ တြိနိဒဒ် ကဵု တောဗဂေါ (Trinidad and Tobago) တအ်ဂှ်လေဝ် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲတိုက်အမေရိကသမၠုင်ကျာဂွံကီုရ။

အမေရိကသမၠုင်ကျာဂှ် နွံဨရိယျာ 17,840,000 စတုရံကဳလဝ်မဳတာ (6,890,000 စတုရံတိုင်)။ လၟိဟ်မၞိဟ် မပဒတဴ ပ္ဍဲကဵုတိုက်ဂှ်  has been estimated at more than  မဳလဳယာန်။ အမေရိကသမၠုင်ကျာဂှ် ဒှ်တိုက်ဇၞော် မရနုက်ကဵုပန် (ကြဴနူ အာရှ၊ အာဖရိက၊ ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာ) တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠိုင် မရနုက်ကဵု မသုန် (ကြဴနူ အာရှ၊ အာဖရိက၊ ဥရောပ၊ ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာ)။ ဗြာဇြိလ်ဂှ် ဒှ်ရးနိဂီု လၟိဟ်မၞိဟ်မဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသမၠုင်ကျာတုဲ လၟိဟ်ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် ကဝက်ပြင်င်ဂှ် နွံပ္ဍဲဗြာဇြိလ်၊ တုဲမ္ဂး ဒးကောလောမ်ဗဳယျာ၊ အာဂေန်တဳနာ၊ ဝေနေဇြုဲလာ ကေုာံ ပေရူ။ ပ္ဍဲဗွဝ်စှ် လက်ကရဴဏအ်ဂှ် GDP ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် ကဝက်ဂှ် လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဗြာဇြိလ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခိုဟ်အိုတ် သီုကဵု အဝဵုသြဇာသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသဂှ်ရ။

မၞိဟ်ပ္ဍဲတိုက်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲကရေက်သြင်ၜဳ လပါ်ပလိုတ် ကေုာံ ဗမံက်၊ လဒေါဝ်တိုက် ကေုာံ သမၠုင်ကျာသ္ၚောဲသ္ၚောဲဂှ် မၞိဟ်မံင်သိင်ဒၟံင်ရ။ နကဵုပထဝဳမ္ဂး တိုက်ကရေက်လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ပေင်ဒၟံင် ကုဒဵုတုဲ တိုက်ကရေက်လပါ်ဗမံက်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတိသမၠုင်ကီု သီုကဵု ဒၞာဲတိခလံက်တုဲ ပေင်တဴကဵု ကြုင်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ကြုင်အမဇြောန်၊ သြရိနောကော ကေုာံ ကြုင်ပရနာတအ်ရ။ ဒၞာဲတိုက်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ (tropics)ရ။

ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂကူမၞိဟ် ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် နွံကဵု ဂကူရးတၞံဂမၠိုင် ကေုာံ ကောန်ယူရောပ်မလုပ်သီ ကေုာံ ပြံင်မံင်တုဲ ကောန်အာဖရိက မဒှ်ဍိက်တြေံ ကောန်ယူရောပ်တအ်လေဝ် နွံတၟာဂလိုင်ကီုရ။ အမေရိကသမၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒေသကဝ်လဝ်နဳ ရဲရးဥရောပတအ်တုဲ အရေဝ်ပဝ်တူဂြဳ ကဵု အရေဝ်သပိန်ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မဟီုဂးဂၠိုင်အိုတ်တုဲ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်လေဝ် ထုဲၜန်ဒၟံင် အခိုက်ရးပလိုတ်ကီုရ။ 

## နိဿဲ
ဒဿန ဂကောံစေတနာဍာ်ကၞေဟ်.လၟေၚ်.1

=လ္ပတထေၚ်သောဲ ကောန်ဂြိုပ်=

ကြက်စၠန်ဂှ် “ၜိုန်နွံအကြာဂြိုပ်ဂၞိၚ်ကီုလေဝ်”
သၟူမောဝ်ပ္ဍးမံၚ် အကြာဍုၚ်ဇၞော်
မၞုံကဵုၚုဟ်မး, မဂၠိုၚ်ဏီ။

ကောန်ဂြိုပ်ဂှ် “ၜိုန်နွံအကြာရးကီုလေဝ်”
ပညာကွတ် စိုန်သ္ကီုတုဲ
ညးဂမၠိုၚ်ဒးထိုၚ်သး 
မၞုံတဴပ္ဍဲဍုင်, မဂၠိုင်ဏီ။

**ဇၞူဟဒယ (ကအ်လှိုၚ် / ဒေသရေဝ် သၠုၚ်ကျာ)**
-------------------------------------------------------------
**2။**
=ၜိုန်ဒှ်ပၟိက်  ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ်=

သြန်ဂှ်” ၜိုန်ဒှ်ပၟိက်  
ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ်
ဟိုတ်နူသြန်တုဲ  “စိုတ်ၚံက်အာလေပ်ရ..။

ပညာဂှ်” ၜိုန်ဒှ်ပၟိက်  
ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ်
ဟိုတ်နူပညာတုဲ “မာနသၠုင်အာလေပ်ရ..။

အခိင်ဂှ်”  ၜိုန်ဒှ်ပၟိက် 
ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ်
ဟိုတ်နူအခိင်တုဲ “ဖေက်အာလေပ်ရ..။

ရဲဂှ်” ၜိုန်ဒှ်ပၟိက်
ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ်
ဟိုတ်နူရဲတုဲ “လီုအာလေပ်ရ..။

ဆာန်ဂှ်” ၜိုန်ဒှ်ပၟိက်  
ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ်
ဟိုတ်နူဆာန်တုဲ “က္ဍုဟ်အာလေပ်ရ..။

***ဗ္စိုပ်ဆာန်ဂကူ ( က.ဍ )***
-------------------------------------------
=ညးလဵုမှ ဍေံတံဟွံပါ်ပါဲ=

မၞိဟ်တအ်ဂှ်
ပါ်ပါဲကဆံင်တၟေင် ဂုဏ်တၟေင်တုဲ
ဆက်ဆောံတဴရ
ဝဋ်ဂှ်  ပါ်ပါဲညးလဵုတုဲမှ
ဟွံဆက်ဆောံပုဟ်။

မၞိဟ်တအ်ဂှ်
ပါ်ပါဲကဆံင်တၟေင် ဂုဏ်တၟေင်တုဲ
ကဵုတဴက္ဍိုပ်ရ
ကမ်ဂှ် ပါ်ပါဲညးလဵုတုဲမှ
ဟွံကဵုက္ဍိုပ်ပုဟ်။

မၞိဟ်တအ်ဂှ်
ပါ်ပါဲကဆံင်တၟေင် ဂုဏ်တၟေင်တုဲ
ဗက်မုက်မတ်ရ
ဓရ်ချိုတ်ဂှ် ပါ်ပါဲညးလဵုတုဲမှ
ဟွံဗက်မုက်မတ်ပုဟ်။

***ရီုမန်(ကအ်သိုခ်)***
------------------------------
=စောဲတှ်ေဒဒိုက် ယိုက်တှ်ေဇြိုင်=

ယဝ်ရပိုဲယ်ုက်လဝ်
ကပေါတ်မွဲမွဲမ္ဂး  ပိုဲဇြိုင်ရ
ယဝ်ရဟွံယိုက်တှ်ေ ဟွံဇြိုင်ရ။

ယဝ်ရပိုဲစောဲလာံကဵုဝတ္ထုမွဲမွဲမ္ဂး
ပိုဲဒှ်ဒဒိုက်ရ
ဟွံစောံလာံတှ်ေဟွံဒှ်ဒဒိုက်ရ

ဟိုတ်ဂှ်ရ 
ယဝ်မိက်ဂွံဒှ်တသိုက်မ္ဂး
လ္ပစောဲလာံညိ။

***နာဲနေပုည (ဘာဇၞူဓမ္မသုခ ဍုင်လ္ဂုင်)***
----------------------
=တင်ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်=

ဂလာန်ဝါစာ ချပ်ဗ္စာတုဲဟီုညိ
ကမၠောန် ဖျေံစေဝ်ပၞောန်တုဲ ကၠောန်ညိ
ကသပ်ချပ်လ္ပာ်ခိုဟ်ညိ။

ဂလာန်ဝါစာ
ဟွံချပ်ဗ္စာ ဟီုဏာဂှ်
ဒှ်ပြသၞာမာန်ရ။

ကမၠောန်ဟွံဖျေံစေဝ်ပၞောန်ကၠာ
ကၠောန်ဏာဂှ်
ဒှ်လလေင်ဖဵုမာန်ရ။

ကသပ် ချပ်လ္ပာ်ခိုဟ်မှ
ဂလာန်ခိုဟ် ကမၠောန်ခိုဟ်ဂှ်
ဒှ်ကၠုင်မာန်ရ။

***ဝန္ဒနာ (ဘာကွာန်လှာ ဍုင်လ္ဂုင်)***
-------------------------------------
=ဗီုညးညးဒှ်တသိုက်=

တသိုက်ညးမွဲကဵုမွဲ
ဟွံတုပ်ညးသ္ကံရ။

မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ် ပိုန်ဒြပ်နွံဂၠိုင်တုဲ
ဒှ်တသိုက်ရ။

မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ် ၜိုန်ရပိုန်ဒြပ်အောန်ကီုလေဝ်
ဒှ်မံင်တသိုက်စိုတ်ရ။

ဗီုညးညးဒှ်တသိုက်ရ။

***နာဲနေပုည(ဘာဇၞူဓမ္မသုခ ဍုင်လ္ဂုင်)***
---------------------------------------------------
=ဟိုတ်ခိုဟ်မ္ဂး ဖဵုလေဝ်ဒးခိုဟ်=

လ္ပာ်ဇကု
ညံင်ဍာ်ဒကေဝ်ဂွံပေင် 
ဂိုတ်ဂ္စာန်လဝ်ကၠာညိ။

လ္ပာ်ဇကု
ဍာ်ဒကေဝ်ဍိုက်ပေင်ဒၟံင်မ္ဂး 
အတိုင်ဇကုမိက်ဂွံဒှ်ဂှ်
ဍေံဒှ်ကၠုင်ကဵုမာန်ရ။

လ္ပာ်ဇကု
ဍာ်ဒကေဝ်ပေင်ဒၟံင်မ္ဂး
လ္တူနူဇကုရန်တၟံလဝ်သာတုဲ
ဍိုက်ပေင်ကၠုင်မာန်ရ။

လ္ပာ်ဇကု
ဍာ်ဒကေဝ်ဟၟဲဏီမ္ဂး
မုမွဲလေဝ်ဟွံဒှ်ကၠုင်မာန်ဏီရ။

ညးနိမိတ်ဗဒှ်လဝ်
ညံင်ဟိုတ်ဂွံဍိုက်ပေင်မ္ဂး
ဖဵုလေဝ်ဍိုက်ပေင်ကၠုင်ကီုရ။

***ဗညာကေန် ( ဘာကအ်သိုခ်)***
မြာ်(ဂစေံမြာ်)

* *[[Pavo muticus]]* Linnaeus, 1766}}
 
**ဂစေံမြာ်ဝွံ ဒှ်**သတ်တၠသၞေၚ်ပ္ဍဲဂကူစာၚ်ကၠိက်နွံအဝဲဇၞော်ဇၞော်တံမဒှ်ရ၊ ဂကူမြာ်ဏံဂှ် အရာမတီညာတ်ကၠးကေတ်ဟီုဂှ်တှ်ေ မြာ်ကၟက်ဝွံ သော်ဍုတ်နွံဂၠိုၚ်တုဲ နွံကဵုလျးအရံၚ်စုၚ်ဇဳတုဲ ဒှ်သွက်ဂွံပၠးထာၚ်သော်သၞေၚ်ဇကုတုဲ သၞေၚ်နွံကဵုဗွဲမကျေဝ်တဴဗွဲမလောန်တုဲ ကော်စ(လှ်ေကွာ်)ထ္ၜးကဵုၝောံမဒှ်ရ။

ဂကူမြာ်ပ္ဍဲ ဗဳဇ  *Pavo* ဒးစိုတ်မံၚ်ပ္ဍဲ လဒေါဝ်ဂြိပ်ဇၞော်ကီု  အကြာစောဝ်လဂေါဝ်တံဂှ်လေဝ် မံၚ်နွံတဴအိုတ်ရ၊ မံၚ်လအာမြာ်ဟီုဂှ် ဒးစိုတ်ဂြဴအခိၚ်နူဂယးပြဟ်ကီု သီုကဵုအခိၚ်အကြာတ္ၚဲဟွံပၠိုတ်က္ဍၚ်ဗွဲတုန်၊  စၞစမြာ်တံဂှ်တှ်ေ မသတ်ဆုသတ်ဒုန် သတ်ဆုတံကီု  စၟစၟောန်  ကေုာံသတ်ဍောတ်တ်တံရပ်စအိုတ်ရ၊ မြာ်ဝွံ နွံပေၚ်ပြးဗဳဇ လပါ်သၟဝ်ကျာ်  အိန္ဒိယ  အာလပါ်ဗၟံက်ဆက်အာလပါ်ဍုၚ် မြန်မာ , လပါ်ပလိုတ်ဍုၚ် ကြုက် ,  သေံ ,   လဴ  , ဝိတ်ဏာမ် ,  ခမေန်(ခမာ) ,  မလေယှာ  ကေုာံ  ဆဝါ 

ဂစေံမြာ်ပါ်တိတ်အာ 2  ဂကူ  ဟီုဂှ်
left|thumb|ဂစေံမြာ်သေံကၟက် အဃောပၠးထာၚ်သော်သၞေၚ် (မလှ်ေထ္ၜးကဵုၝောံ)

* ဂစေံမြာ်အိန္ဒိယ  (*Pavo cristatus*) ဂၞဲနွံလ္တူက္ဍိုပ်တုဲ တုပ်ညံၚ်ရဴပၞိက်ကျာ၊ ဖျုန်ပရဲတိတ်နွံလပါ်သ္ကဲမုက်ၜါလပါ်  နွံအရံၚ်ဗု   သော်လပါ်သြိုဟ်သီုလပါ်ကအ်လ္တူဂှ်  သာ်သ္ၚေက်  ဆဵုဂဗလောဲလပါ်အိန္ဒိယ။

* ဂစေံမြာ်သေံ  (*Pavo muticus*) ဂၞဲနွံလ္တူက္ဍိုပ်တုဲ ခ္ဍံကလောံဒၟံၚ်ရ၊ ဖျုန်ပရဲလပါ်သ္ကဲဂှ်နွံအရံၚ်  မတ်ဗြဲ သ္ၚေက်ကြဳကြဳ တုဲတှ်ေ  အရံၚ်ဍာ်မိတ်  သော်လပါ်သြိုဟ်ဂှ် သီုကဵုစးစဵုစိုပ်ဗတတေံဂှ် နွံအရံၚ်သာ်သ္ၚေက်  ဆဵုဂဗကေတ်ပြးဒၟံၚ် နူစလပါ်ဗၟံက်အိန္ဒိယ ပယျဵုဍုၚ်ဗၟာ စဵုကဵုပယျဵု အိန္ဒော ကြုက် ကေုာံ ဆဝါဗွဲတုန်။

ဓဝ်ပတေဟ်ပ္ဍဲ(လာန်ဏာ)ဟီုမ္ဂးဂှ် ဂစေံမြာ်ဝွံ ဒှ်သတ်တၞသၞေၚ်ပတိုန်ကၠုၚ်ပါရမဳ နူကဵုကျာ်တြဲ ကျာ်တြဲသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ  

## နိဿဲတၞဟ်ဟ်
စာၚ်ဂြိုပ်

thumb| ''Gallus gallus''
**စာၚ်ဂြိုပ် (ဝါ) စာၚ်နွံလဒေါဝ်ဏံဝွံไ** (ယၟုလပါ်သိပ္ပံဟီုမ္ဂးဂှ် Gallus gallus) နွံပ္ဍဲဗဳဇဂကူ စာၚ်ကၠိက်ကေုာံဂစေံစခၟာဲ  (Phasianidae) နွံပ္ဍဲအဝေါၚ် ဂစေံ  အဝဲဍောဝ်စဵုကဵုလဒေါဝ်တုဲ အဝဲပၟာမၞုံဂှ် 46-73 ဇြေန်တေမေတ်  ဂွံဆဵုဂဗကေတ်ပြးဒၟံၚ် ศูนย์สูตร ဂွံဆဵုပြးပေၚ်ဒၟံၚ် နူကဵုဍုၚ် အိန္ဒိယတုဲ စဵုကဵုစိုပ် ဝေတ်ဏာမ် ကေုာံ    ဍုၚ်ကြုၚ် လပါ်ပလိုတ်တေံ စဵုကဵုစိုပ်တ္ကံနာနာ  ဍုၚ်အိန်ဍဝ်နဳသေဲ   မၞုံပ္ဍဲအဝေါၚ် စာၚ်ဗဳဇဂကူနူတြေံ  ကေုာံ ဒှ်တဴဗဳဇ စာၚ်ကွာန်မလွဳပရာတံဂှ်တုဲ ဒှ်သွက်သတ်လွဳပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲကဵုအခေတ်တ္ၚဲဏံတုဲ ပါ်ပ္တိတ်နွံ ဂကူဍောတ်တ်သောဲသောဲနွံ (၆)ဂကူမဒှ်ရ။  

## ဂကူတၞဟ်တၞဟ်

* *Gallus gallus gallus* - ဂွံဆဵု ပ္ဍဲ(အိန်ဒဝ်နဳသေဲ
* *Gallus gallus bankiva* - ဂွံဆဵု ပ္ဍဲ(ဆဝါ)
* *Gallus gallus jabouillei* - ဂွံဆဵု ပ္ဍဲ(တေန်ဏာမ်)
* *Gallus gallus murghi* - ဂွံဆဵု ပ္ဍဲ(အေန်ဍေဲ)
* *Gallus gallus spadiceus* -ဂွံဆဵု ပ္ဍဲ(မြန်မာ)
* *Gallus gallus domesticus* - စာၚ်အကြာကွာန်

## မမံၚ်လအာ
နွံတဴအကြာဂြိုပ်ဒုန် ဂြိုပ်ဂံက်သီုအကြာပရာန်ကတဴ တုဲတှ်ေ ဂြိုပ်အကြာၜါ ဂြိုပ်ဂံက်ဂြိုပ်ကတဴ တုဲတှ်ေဂြိုပ်တေၚ်ရၚ် ဂၠာဲစစၞနကဵုဂကောံဍောတ်တ်အကြာဂြိုပ်တုဲ လိၚ်ကၟာဟွံဒးစိုတ်ဂြဴဗီုလိက်ၝောံ၊ ပ္ဍဲကဵုမွဲမွဲဂကောံဂှ် စာၚ်ကၟာမၚ်မွဲလဝ်စာၚ်ၝောံနွံဂၠိုၚ်ရ၊ စာၚ်ကၟက် ဂြဴတဴခဏခဏအခိၚ်ပယျာံနူဂယးကဵုသဝ်တ္ၚဲကၠာတ္ၚဲဟွံပၠိုတ်၊  ဂၠာဲစစၞအခိၚ်တၚဲအကြာဗလးတိ ပဝ်ဂွံဆဟွံသၠုၚ်ဟွံသ္ၚောဲ။ 

ပ္ဍဲဂြိုပ်သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်ပ္ဍဲဥတုကတဴ သိုၚ်ခပေါဲအကြာဗလးတိအကြာချောဲကေုာံတမ်တၞံဒုန်၊  ဖျေံခၟာဲနွံ ၆−၁၂ မနွံရ၊ အကြာခၟာဲက္ဍတ်ဂှတှ်ေ နွံအကြာ ၂၁−တ္ၚဲ၊  ကောန်စာၚ်ကၠာအိုတ်ဂှ် နွံသော်အရဴၚ်သာ်ဍာ်မိတ်ထုဲနဴကဵုအရံၚ်လမစံက်ပေၚ်အလုံမွဲဇကု၊ အခိၚ်သော်သၞေၚ်ကှ်တုဲ ကွာ်ဗက်အာလက္ကရဴၝောံဍေံအိုတ်ရ၊ เ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ စာၚ်ဂြိုပ်ကၟာတံဂှ် သိပ်ဂၠိပ်မေထုန် အခိၚ်အာယုက်စိုပ် ၂−သၞာံ၊ ဆဂး သွက်စာၚ်ၝောံတံဂှ်တှ်ေ သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်ဂွံ အာယုက်စိုပ် ၁−သၞာံ၊ အခိၚ်သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်စာၚ်တံဂှ်တှ်ေ နွံအကြာဂိတုနဝ်ဝေန်ဗါ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုမေ−May  ပ္ဍဲအကြာဏံဂှ် စာၚ်ကၟက်တံ နွံသော်သၞေၚ်အရံၚ်နာနာကျေဝ်တဴကွေံရ။

## ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ
ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်သေံ ဂှ်တှ်ေ ဆဵုကေတ်စာၚ်ဂြိုပ်ၜါဂကူဟီုဂှ်တှ်ေ

1.  စာၚ်ဂြိုပ်ကတောဝ်သာ်ဗု(*Gallus gallus gallus*)  မဗဳဇပြးနွံဒၟံၚ်လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဍုၚ်သေံ, ဝေန်ဏာမ်,  လော, ကာမ်ပူချာ

2.  စာၚ်ဂြိုပ်ကတောဝ်ဍာဲ (*Gallus gallus spadiceus*) ဆဵုကေတ်မဗဳဇပြးနွံလပါ်ဍုၚ်ဗၟာ, မန်ထန်ယူနာန် ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ကြုက် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံပါဲနူဒိုဟ်ဗၟံက်, လောနွံဆညိည, မလေယှာ တုဲတှ်ေ လပါ်သၟဝ်ကျာကအ်သုမာတရာ

စာၚ်ဂြိုပ်ၜါဂကူဏံဂှ် တၞဟ်ခြာအာညးသ္ကံ ပ္ဍဲကဵုစာၚ်ကတောဝ်ဗုဂှ္တှ်ေ နွံတဴသော်ပ္ဍဲကံဂှ်ဂၠိၚ် တုဲတှ်ေ ဖျုန်ပ္ဍဲကဵုကတောဝ်ဂှ်နွံတီုတုဲ ခ္ဍံက်နွံအရံၚ်သာ်ဗု  လပါ်စာၚ်ဂြိုပ်ကတောဝ်ဍာ်ဂှ်တှ်ေ သော်ပ္ဍဲကံဂှ် နွံဂၠိၚ်အကြာလဒေါဝ် ဖျုန်သ္ကဲကတောဝ်နွံအောန် အရံၚ်သာ်ဍာဲယဝ်ရရံၚ်အာသက်သဳသာဓကလပါ် Biomolecules မ္ဂးတှ်ေ ဂွံဆဵုကေတ်မာန် စာၚ်ဂြိုပ်ကတောဝ်ဗုဂှ် ဒှ်ဗဳဇစာၚ်နွံအကြာကွာန်ဖအိုတ်ရ။

## ပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံ
ပစ္စုပ္ပန် စာၚ်ဂြိုပ်ဏံဂှ် ဒှ်သတ်မၚ်မွဲဂီုကၠီု သၞောဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်မၚ်မွဲဂီုကၠီုသတ်ဂြိုပ် သက္ကရာတ်သေံ 2535

## နိဿဲ

## နိဿဲတၞဟ်ဟ်

ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
ယမကဝဂ်၊ဓမ္မပါဒ

# စက္ခုပါလထေ ဝတ္ထု
#မဋ္ဌကုဏ္ဍလဳ ဝတ္ထု
#တိဿတ္ထေ ဝတ္ထု
#ကာဠယက္ခိနဳ ဝတ္ထု
#ကောသမ္ဗက ဝတ္ထု
#မဟာကာဠတ္ထေ ဝတ္ထု
#ဒေဝတ္တ ဝတ္ထု
#သာရိပုတ္တတ္ထေ ဝတ္ထု
#နန္ဒတ္ထေ ဝတ္ထု
#စုန္ဒကသူရိက ဝတ္ထု
#ဓမ္မိကဥပါသက ဝတ္ထု
#ဒေဝဒတ္ထ ဝတ္ထု
#သုမနဒေဝဳ ဝတ္ထု
#ဒွေသဟာယကဘိက္ခု ဝတ္ထု
## နိဿဲ
သတ္တာဟ

မွဲသတ္တာဟ ဂှ် ဒှ်အပိုင်အခြာအခိင် မတုပ်ကဵု ပွိုင်ထပှ်တ္ၚဲ မဒှ်အခိင်ကာလ မွဲဗဂေတ် နူတ္ၚဲအဒိုက် စိုပ်တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အတိုင်ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲထပှ်။ စၞးမွဲသတ္တာဟဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ကော်စ မွဲအဒိုက်၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကော်စ မွဲအပါတ် (နိဿဲနူဗၟာ တစ်ပတ်)။ အရေဝ်ဗၟာ တစ်ပတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဇမၠေအ် မကၠုင်နူ "ရက်သတ္တပတ်"၊ အရေဝ်ဗၟာ ရက်သတ္တပတ် ဂှ် ဗွဲစၟတ် ဒုင်သဇိုင် ကုအရေဝ်အင်္ဂလိက် seven-day week တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဒှ်မာန်ရ။ အရေဝ်အင်္ဂလိက် week ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက်တြေံ wice မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကလေင်၊ ချဳ၊ ပြံင်လှာဲ"။ မွဲသတ္တာဟဂှ် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ထပှ်တ္ၚဲ။ ဥပမာ ဘာသာလေတ္တေန် septimana မဂွံအဓိပ္ပါယ် (မွဲထပှ်)။ နကဵုဘာသာမန် မွဲသတ္တာဟ ဂှ် မွဲဂှ် အရေဝ်မန် သတ္တာဟ ဂှ် ကၠုင်နူပါဠိ သတ္တာဟ (သတ္တ+အဟ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ထပှ်တ္ၚဲ။ 

## ပွံက် ကေုာံ ကာလ
မွဲသတ္တာဟဂှ် ပံက်လဝ်အဓိပ္ပါယ် အခိင်ကာလဆက်က် လလအ်ပွိုင် ထပှ် တ္ၚဲ၊ ရံင်နကဵု နဲကဲမ္ဂး စၟတ်သမ္တီ လျးတ္ၚဲမမံက်တိုန် ပေင်ထပှ်အလန်ရ။ (ဆဂး ဒေသ ပၞိဟ်တိ ဟွံညာတ်တ္ၚဲ ပွိုင် ၆ ဂိတု၊ တ္ၚဲဟွံပၠိုတ် ၆ ဂိတု နွံဂှ်ရ စၞးမစၟတ်သမ္တီ နကဵုလျးတ္ၚဲဂှ် ဒးစၟတ်သမ္တီ နကဵု အပိုင်အခြာကာလ စက္က) 
:၁ သတ္တာဟ = ၇ တ္ၚဲ = ၁၆၈ နာဍဳ = ၁၀,၀၈၀ မိနေတ် = ၆၀၄,၈၀၀ စက္က။
နကဵုကြက္ကဒိန်ဂြေဂေါရဳ (ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ)မ္ဂး :
* ၁ သၞာံ ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ = ၅၂ သတ္တာဟ + ၁ တ္ၚဲ (၂ တ္ၚဲ ပ္ဍဲ ထပ်သၞာံ)
*၁ သတ္တာဟ =  ≈ 22.9984% မွဲဂိတုကြက္ကဒိန် ဗွဲသၟဟ်။

ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ မကော်ဂး Gregorian ဂှ် မွဲသၞာံ နွံ 365.2425 တ္ၚဲ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မွဲသတ္တာဟဂှ် နွံ ဟွံသေင်မ္ဂး 52.1775 သတ္တာဟ (ဟွံတုပ် ကုကြက္ကဒိန်ဂျူလဳ (Julian year) မနွံ 365.25 တ္ၚဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ဟွံသေင်မ္ဂး  ≈ 52.1786 သတ္တာဟ)။ ပ္ဍဲသၞာံ ဂြေဂေါရဳ ၄၀၀ ဂှ် မွဲသၞာံ နွံ 20,871 သတ္တာဟပေင်င်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ   ၁၆၂၀ ဂှ် ဒှ် တ္ၚဲ မတုပ်ညံင်ရဴ   ။

တၟော်ကဵု လၟေင်ဂၠံင်ဂိတုမ္ဂး၊ မွဲသတ္တာဟ ဂှ် နွံဒၟံင် 23.659% ပ္ဍဲမွဲဂိတု။

## တ္ၚဲ ပ္ဍဲ သတ္တာဟ

ယၟုတ္ၚဲဂမၠိုင် ပ္ဍဲမွဲသတ္တာဟဂှ် ခုတ်ခဴလဝ် အတိုင်ယၟု ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ယၟုတ္ၚဲမန်ဂှ် လွဳစလဝ် နူကဵု သံသကြိုတ်တြေံ၊ မကော်ဒၟံင် ဥပမာ တ္ၚဲအဒိုက် ကၠုင်နူ အာဒိတ္တဝါရ ဒှ်တ္ၚဲ မပစၞး ကုဂြိုဟ်တ္ၚဲ၊ ညံင်ရဴမန်ကီု ပ္ဍဲကဵု အင်္ဂလိက်မ္ဂး Sunday မဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲကီုရ။ နကဵုဘာသာဗၟာ တနင်္ဂနွေး ဂှ် တနင် ဂှ် ဗၟာတအ် လွဳဗ္စ နူမန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲ တုဲ နွေး ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဗၟာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပျူ မဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု တ္ၚဲစန် ဂှ် ကၠုင်နူ စန္ဒြဝါရ မဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲဂိတု၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲကဵုအင်္ဂလိက် Monday ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲဂိတု။ ဗီုဗၟာ တနင်္လာ ဂှ် တနင် ဂှ်အရေဝ်မန် တ္ၚဲတုဲ လာ ဂှ် အရေဝ်ပျူ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဂိတု။ ယၟုတ္ၚဲမန်တြေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵု လိက်တၟအ်သြိုင်နန် ဍုင်ဗုကာံ။

## တ္ၚဲကမၠောန် ကေုာံ လအိတ်သတ္တာဟ
ပ္ဍဲကဵုခေတ်ပစ္စုပ္ပန်ဏအ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲကၠောန်ကမၠောန် မသုန်တ္ၚဲ နူတ္ၚဲစန် စဵုကဵု သိုက်၊ တုဲ တ္ၚဲသမၠးၜါတ္ၚဲဂှ် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ကဵု တ္ၚဲအဒိုက်။ တ္ၚဲသမၠးၜါတ္ၚဲဏအ်ဂှ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ညးကော်စ weekend မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သတ္တာဟအိုတ်၊ လအိတ်သတ္တာဟ"။ နကဵုဘာသာဒိန်နေတ်မ္ဂး တ္ၚဲကမၠောန် မသုန်တ္ၚဲဂှ် ညးကော်စ hverdag မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၟာပ်တ္ၚဲ၊ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် ကော်စ working week (အမေရိကာန် workweek) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သတ္တာဟကမၠောန်"။ မအရေဝ် တအ်ဏအ်ဂှ် နကဵုဘာသာမန်မ္ဂး တ္ၚဲကမၠောန် (working week)၊ လအိတ်သတ္တာဟ (weekend) မြဴသာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ။

## နိဿဲ
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ

**နာဲသိင်ဆိုဲ** (Min Thein Swe)ဝွံ ဒှ်အစာဂဳတမွဲတၠတုဲ နူဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ် သၞာံၜိုတ် ၁၉၇၄တေအ်ဂှ် ချူ၊ ဒယှ်ေကၠုင် ဒွက်မန်ခေတ်တၟိတုဲ ပါလုပ်လၟိဟ် ပၞောဝ်ကဵု ညးမ ဒယှ်ေ၊ မချူ ဒွက်မန်ဂတာပ်ခေတ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဒွက်ညးမဒယှ်ေလဝ်ဂမၠိုင်ဂှ်မ္ဂး ဒွက်အလဵုညးချူ ဖျေဟ်အခိုက် သီုဒယှ်ေ ဒွက် "မင်မွဲလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်အိုတ်စိုအ်" ဂှ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်တုဲ ဒွက်ညးလက်ကရဴအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒွက်ဆဝ်မ္ၚုဟ်မာဲ စုတ်မာဲ ကုဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ်ရ။ နာဲသိင်ဆိုဲဝွံ ဒှ်ပေါင်မသၟိင် သၟဝ်ဌာနဝန်ဇၞော်ဒြဟတ်လလဳတုဲ ကမၠောန်ပရေင်ဂကူမန် လပါ်ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ယေန်သၞာင်ဂှ် ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ဍုင်လ္ဂုင် နူဘဝသၟတ် စဵုကဵုလအိတ်လမျီုတုဲ ဒှ်အစာ ထ္ၜးနဲ ဗတောန်ဖျောန် လပါ်ဂဳတ ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ဍုင်လ္ဂုင်မွဲရ။

## ဘဝသၟတ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်
နာဲသိင်ဆိုဲ ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ၁၀ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၄၈ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်၊ တကအ်ခၟိုင်။ သၞာံ ၁၉၈၁ ဂှ် ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိသဳသဳမန် မဒှ်အစာၝောအ်ဗတောန်တန်သမၠုင်၊ ဇာတိတၟအ်ကၞေင်တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဝုတ်မွဲ မနွံယၟု မိမျိုးသဳရိဆွေ၊ကောန်ဝုတ်ဂှ် ဒှ်ဒံက်တာအစာဂဥုဲလွဳယဲဗွဲတၟေင် လပါ်ကောန်ၚာ် (ကလေးအထူးကုဆရာဝန် - ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး)။

## အနုသုခုမ
နာဲသိင်ဆိုဲဝွံ နူဘဝ ကွးဘာတက္ကသိုလ် သၞာံၜိုတ် ၁၉၇၄ တေအ်ဂှ် စဒယှ်ေ၊ ချူကၠုင် ဒွက်မန် ဂတာပ်ခေတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵုမဂဳတခေတ်တၟိဂှ် ဒွက်မန် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။ ကွးဘာတက္ကသိုလ်မန်ဂမၠိုင် နွံတမ် နာဲသိင်ဆိုဲ၊ နာဲထောန်သိင်တအ် ဒှ်မၞိဟ် မစချူ၊ ဒယှ်ေကၠုင်ဒွက်မန် ခေတ်တၟိကိုပ်ကၠာရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဒွက်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒွက်ညးမဒယှ်ေလဝ် ပ္ဍဲကဝး မာံကဝ်တာ မဖန်ဇန်တုဲ ပ္တိတ်လဝ် နကဵုကဝးမနွံယၟု "သၟိင်ၜိုပ်ထဝ်" ဂှ် ဒွက် "မင်မွဲလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်အိုတ်စိုအ်" ဂှ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်ကွေဟ်ရ။ ဒွက်ဂှ် သၞာံၜိုတ် ၁၉၇၅ ဂှ် ဗလးပ္တိတ် နူကဵု ဌာနရေဒဳယော အစဳအဇန်ဘာသာမန်ကီုရ။

ဒွက်ဂှ် အလဵုဇကု နာဲသိင်ဆိုဲ ချူဇန်၊ ဖျေဟ်အခိုက်တုဲ ဒယှ်ေလဝ်ရ။ သတ်ဒွက်ဂှ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

ဒွက်မွဲပၠန် ညးကဵု သမ္ဘာညး မိသဳသဳမန် ဒယှ်ေလဝ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်ပရေင်ထတ်ယုက်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်၊ ဒးဂၞပ်ဂၠိုင်ကီုရ။

သၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် မာံကဝ်တာ၊ မာံသိင်ဆိုဲ ချူဆန်စဳဇန်လဝ်တုဲ ပ္တိတ်လဝ် ကဝး ဒွက်ဆဝ်မ္ၚုဟ်မြဟ်စိုတ် ကတ်ဗ္တောန်လိက်ဂမၠိုင် သွက် ကဝ်မတဳဗ္တောန်ဗလေပ်လိက်ရးဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဒွက်ညး "ညးအဲ ဒးလေပ်လိက်" ဂှ် ဒှ်ဒွက် အလဵုဇကုမချူ၊ ဖျေဟ်အခိုက်၊ သီုဒယှ်ေလဝ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵုအစဳအဇန် သၟိင်တၠနေဝေန် နကဵုအစဳအဇန် မကော်ဂး ဝထကလသ တုဲ ဗက်ဗတောန်လိက် ကုညးဍုင်ကွာန်တအ် အလုံမွဲဍုင်ရ။

သတ်ဒွက် - 

သွက်သဘင်မာဲ သၞာံ၂၀၂၀ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ ၈ ဂှ် နကဵု နာဲသိင်ဆိုဲ ချူဇန်ဒယှ်ေဒွက် ဆဝ်မ္ၚုဟ်မာဲ ညံင်ကောန်မန်တအ် ဂွံစုတ်မာဲကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် နကဵုယၟုဒွက် "စုတ်မာဲကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန်" နကဵုဘာသာမန် သီုကဵု ဘာသာဗၟာကီုရ။ ဟိုတ်နူ မဒှ်အခိင်ယဲကပ်ကဝ်ဝေဒ်-၁၉ တုဲ ဒွက်ဂှ် ဟွံဂွံပၠုပ် ပ္ဍဲသတူဒဳယော နကဵု ကဳဗုဒ်ဇကု ပ္ဍဲသ္ၚိဇကု ဒယှ်ေလဝ်တုဲ ပရးဗစိုပ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် နကဵု ဝှုက်ဗောက်ရ။

သတ်ဒွက် - 

နာဲသိင်ဆိုဲဝွံ နကဵု ကွတ်အနုသုခုမဇကုဂှ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကၠုင် ကောန်ဂကူမန် ညံင်ဂွံမင်မွဲလိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင်ဂကူဇကု၊ ညံင်ဂွံလေပ်လိက်၊ ညံင်ဂွံစွံဂရုကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် တုဲပၠန် ဆဝ်မ္ၚုဟ် ဂကူမန် ဒဒှ်ရ ဗော်မန် ညံင်ဂွံဇၞးမာဲဂှ် ဒှ်တာလျိုင်ပိုယ်တအ် သီုညးဖအိုတ်ရ။ ပါဲနူဏအ်လေဝ် ဒွက်မန် မချူဇန် ဒယှ်ေလဝ် နွံတၟာဂလိုင်ဏီကီုရ။ ဒွက်ဆဝ်မ္ၚုဟ် စုတ်မာဲကဵု ဗော်မန်ဂှ် ဒှ်ဒွက် အလန်လက်ကရဴအိုတ်ရ။

## ကၞောတ်ဘဝ
နာဲသိင်ဆိုဲဝွံ မွဲစွံ ကုသမ္ဘာဇကု မိသဳသဳမန် ကေုာံ ကောန်ဝုတ် ဒံက်တာမျိုးသီရိဆွေ ဂှ် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိညး တိုက် စၟတ် ၈၀၊ ဂၠံင် ၄၈၊ ပွိုင်ဍုင်မၚးထံင် (ဗိုလ်တထောင်)၊ ဍုင်ဇၞော်လ္ဂုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ၄ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၂၀ ဂှ် စုတိအာ နကဵုယဲကဝ်ဝေဒ်-၁၉ ရ။

## နိဿဲ
အခေါၚ်ရာမၞိဟ်

မၞိဟ်ကေုာံအခိၚ်

                           

⚜▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂⚜          

           စဵုကဵုဂိတုတ္ၚဲ ထ္ၜးဒုဟ်မၞးမာန် မၞးဟွံမွဲကဵုဒုဟ်ဒန်မွဲသာ်ရ။ယဝ်ရမၞး ဒးဒုၚစောဲလဝ် အမှုအရာမဆေၚ်စပ်ကဵု အမှုရာဇာဝတ်နွံဒၟံၚ်မ္ဂး ဇကုမၞး မၞးစဵုကဵုအခေါၚ်နွံလၟိုန်ရောၚ်။ အတိုၚ်စောဲလဝ် အမှုရာဇာဝတ်ကဵုမၞုံဂှ် မၞးဟွံသ္ပလဝ်မွဲသာ် အမှုဂှ် ဟွံဍာံစၟတ်မ္ဂး ယြဴပူဂဵုလဵုမှပတိုန်ဂဗုတ်စုတ်ဂလာန် သ္ပမာန်ကေတ်ဒုဟ် လ္တူမၞးဂှ် အခေါၚ်ဟွံမွဲသက်သက်ရ။ ➲➲➲➲➲➲➲➲➲➲➲

⇪▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂⇪

        လၟိုန်လၟိုန်တ္ၚဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ်မၞိဟ်ဒးဆဵုဂဗမံၚ်ဂှ် ဂှ် ယဝ်ရစမ်ၜတ်စၟဳစၟတ်ရံၚ်မ္ဂး အတိုၚ်မစၞောန်ထ္ၜးဗွဲသၟဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရောၚ်။

      ပ္ဍဲပွိုၚ်မွဲတ္ၚဲ ဂွံအခိၚ်(၂၄)နာဍဳမ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂွံမာန်ဖအိုတ်ရ၊ မုက်မတ်ညးလဵုဟွံရုဲစှ် ဂွံပိုၚ်ပြဳဗွဲမဓဝ်ယာသီုညးသီုအဲဖအိုတ်ရ။ ပူဂဵုတၟေၚ်လဵုလေဝ် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲဂွံအခေါၚ်သုၚ်စောဲ(၂၅)နာဍဳ ဟွံမွဲသက်သက်ရ။ ပူဂိုလ်မွဲဂှ် နိမိတ်ဗဒှ်ကဵုလေဝ် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ နိမိတ်ဗဒှ်ကဵုပွိုၚ်(၁၀၀)နာဍဳ ဟွံဂွံသက်သက်ရ။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဂၠာဲပကောံလှုဲ လှာ်သြန်ထဝ် ဂွံမာန်ကီုလေဝ် အခိၚ်ဂှ်ညးလဵုမွဲ ပကောံပကေဝ်ဟေန်စဝ် ဂွံဟွံမာန်ရ။ အခိၚ်ဂှ် ညးညးအဲအဲ ဒးဆဵုဂဗမံၚ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံဂၠိၚ်ဗီုဇုက်စၞာံ တံၚ်ဓလိၚ်ပတိုန်ဟွံဂွံ၊ ညံၚ်ဂွံဂၠေံကုတ်ထပိုတ်ထောံ ဗီုအှော်တၞုၚ်လေဝ် ဒှ်ဓဝ်မၞုံပြကတ် မွဲသာ်ရောၚ်။

      အလဵုဇကုခၞံဗဒှ်လဝ်စက်နာဍဳတအ်လေဝ် ခၞံဗဒှ်အခိၚ်ဟွံဂွံ။ အခိၚ်ဟွံဒှ်ဏီဂှ်ကီု၊ အခိၚ်လောန်အိုတ်အာဂှ်ကီု ဗီုလဵုကၠောန်ဗဒှ်ဟွံဂွံ ရဴဝွံဒုၚ်ဝန်အိုတ်ရ။ နာဍဳစက်လီုမ္ဂး ပဠေဝ်ဂွံမာန်ရ။ အခိၚ်လောန်အိုတ်အာဂှ် အ္စာပဠေဝ်လဵုလေဝ် ပလေဝ်ပလေတ်ခၞံဗဒှ်ဟွံသၟဟ်အစောမ်ဂှ်။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒုၚ်ဖအိုတ်သြန်ထဝ်တုဲမှ ဟိုတ်နူရာန်ဂွံဂှ်ရ စွံၚုဟ်မးကဵုနာဍဳဇကု မရာန်လဝ်ဂှ်ရောၚ်။အခိၚ်ဂှ် ညးတှ်ေတုဲ ဂွံမာန်သၟးသၟးဟွံဒးကဵု သြန်ထဝ်မွဲသာ်တုဲ ဟွံဂွံစွံၚုဟ်မး ဟွံဂိုဟ်အိုတ်ရ။

     ဇၟာပ်မၞိဟ်သြန်ဂၠိုၚ်တှ်ေ နာဍဳနာနာသာ်ရာန်ခၠိုၚ်စုတ် ပ္ဍဲကအ်တဲမာန်ကီုလေဝ် အခိၚ်ဂှ် သေၚဳဇၞော်လဵုမှ ရာန်ခၠိုၚ်စုတ်ပ္ဍဲကအ်တဲ ဟွံမာန်အိုတ်ရ။ ဗွဲစၟတ်အခိၚ်ဂှ် ၚုဟ်မးက္ဍၚ်လောန်သြန် လ္တူနူနာဍဳတဲခိုဟ် ဂၠိုၚ်ကဵုလက်ကိုဋ်ဆရောၚ်။ပွမရာန်နာဍဳ ခၠိုၚ်စုတ်ပ္ဍဲကအ်တဲမာန်ကဵုပွမပိုၚ်ပြဳအခိၚ်ဟီုဂှ် ဒှ်တၞဟ်ခြာရောၚ်။ ညးဇၞော်ကဵုပညာကသပ်ဂၞန်ဇၞော် ကသပ်ဂၞန်ခိုဟ်တအ်ဂှ် ကဵုၚုဟ်မးတုဲ ၜိုန်ဟွံရာန်အခိၚ်ကီုလေဝ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဂုဏ် သုၚ်စောဲအခိၚ်တုဲ ၚုဟ်မးအခိၚ်၊ ၚုဟ်မးဘဝမၞိဟ်တအ်ဂှ် သၠုၚ်ပတိုန်သ္ပအဲပရဲအိုတ်ရ။ ခၠိုၚ်လဝ်နာဍဳပ္ဍဲကအ်တဲတုဲ ညးဟွံတီၚုဟ်မးအခိၚ်နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။မၞိဟ်ရှ်ေသှ်ေအခိၚ် သ္ပအဲပရဲကဵုအခိၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးဟွံဒးရာန်နာဍဳ သွက်ဂွံခၠိုၚ်စုတ်ပ္ဍဲကအ်တဲအိုတ်ရောၚ်။

(နိဿဲ)
အဂၠဴ

**အဂၠဴ** ()((,)((, ဝွံ ဒှ်ဆု မနွံကဵုဇၜိုတ် သၟူမမောဝ်တုဲ စကာ နဒဒှ် ပၞာင်သၞဴ၊ အဂၠဴ (မြမောဝ်)၊ ပါန်ပုတ်သၟတ်တုဲ င္ၚုဟ်က္ဍင် ညံင်ထဝ်ကီုရ။ ဆုအဂၠဴဂှ် ဒှ်ကြက် ဆု(aquilaria) အခိင်ကာလ တၞံဍေဟ် မဒှ်သရ ဟိုတ်နူစၟပထောင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာမွဲမွဲ ပကဵုဍေဟ် ညံင်ဂွံမေက်ထောင်တုဲ ဍေဟ်ပ္တိတ် ကၠေင်ဍေဟ်တုဲ ကၠေင်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု သၟူမောဝ်ဇောဝ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ ယၟုဗီုမန် မကော်ဂး အဂၠဴ ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ အဂလု တုဲ၊ မလုပ်လၟုဟ် မြမောဝ် နူတၞံဆုပန်သာ် "စလန်၊ အဂၠဴ၊ ဂဒဵု၊ ဘုံမသိုန်" ရ။ မအရေဝ်ဗီုအင်္ဂလိက် မကော်ဂး Agar ဂှ်လေဝ် ကၠုင်နူအရေဝ်ဟိန္ဒဳ အဂၠဴ နူတမ် မကၠုင်နူ သံသကြိုတ် အဂုရု။

## မကလိဂွံမာန်
အဂၠဴ ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵုတၞံဆု ပ္ဍဲကဵုဂကူဆု *Aquilaria* မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲတုဲ ဍုင်အာရှအဂၞဲဗွဲမဂၠိုင် တဵုလွဳ ကၠောန်ပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။ နကဵု တေသြရဳမ္ဂး ဂကူဆုAguilaria သီုဖအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် အဂၠဴဖအိုတ်ကီုလေဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္တိတ်နူကဵု တၞံဆု*A. malaccensis*။ *A. agallocha* ကဵု *A. secundaria* ဂှ် သီုကော်စ *A. malaccensis*။*A. crassna* ကဵု *A. sinensis* ဂှ် ဒှ်ဂကူဆုတၞဟ် မပ္တိတ် အဂၠဴကီုရ။ တၞံဆု gyrinops လေဝ် ပ္တိတ်ဒၟံင်အဂၠဴကီုရ။

အဂၠဴဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု ကြက် ကေုာံ ရိုဟ်ဆုတအ် မဒှ်သရ ဟိုတ်နူကဵု စၟကိတ်၊ ဒးဂွဵုဂွိုက်မွဲမွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမတဵုလွဳ သွက်ကလိဂွံ အဂၠဴတအ်ဂှ် တၞံဆုဂှ် ညးသ္ပူကဵု သမ္ပူ ရ။ ပ္ဍဲကဵုသဘာဝ မနွံအကြာဂြိုပ်တအ်ဂှ် ၁၀၀ တၞံဂှ် ဆ ၇ တၞံဟေင် မဒးသရတုဲ ပ္တိတ်အဂၠဴရ။

## ဂကူဆုAquilaria မပ္တိတ် ဆုအဂၠဴ
ဂကူဆု *Aquilaria* မပ္တိတ် အဂၠဴဂမၠိုင်:

## နိဿဲ

## ဆက်လ္ၚတ်

## လေန် မ္ၚး
* Hong Kong herbarium factsheet of ''Aquilaria sinensis''
* Etymology of agarwood and aloe
* "Sustainable Agarwood Production in Aquilaria Trees"  at the University of Minnesota
* Traditional and Medicinal Uses of Aquilaria / Agarwood The Cropwatch Files
* expensive material, BusinessInsider; video.
ကအသူ

**ကအသူ(ကသော်ပါၚ်)** (အေၚ်္ဂလိခ်−; ชื่อวิทยาศาสตร์: Eleutheronema tetradactylum) ဒှ်ကဍာ်ဖၞုၚ်ကေုာံ ဍာ်အကြာၜါ နွံပ္ဍဲဗဳဇကသော်ပါၚ် (Polynemidae)

နွံဗီုပြၚ်ဂၠိၚ်ဟမေါမ် ဖျုန်ဇကုတီုลำ ကြဳလပါ်သ္ကဲ က္ဍိုပ်ဍောတ် သၟန်ပါဂၠိ ตามีเยื่อไขมันปกคลุมและอยู่ใกล้ปลายจะงอย ปากเฉียงขึ้นเล็กน้อย และมีฟันแหลมคม ลักษณะเด่นคือ ก้านครีบส่วนล่างของครีบหูแยกออกเป็นเส้นรยางค์ 4 เส้น ซึ่งภาษาพูดเรียกกันว่าหนวด มีครีบหลังแยกห่างกัน 2 อัน ครีบหางเป็นแฉกลึก ส่วนของลำตัวที่อยู่แนวสันหลังสีเทาปนเขียว ส่วนที่อยู่ถัดลงมาสีเนื้อและสีขาวเงิน ครีบหลังและครีบหางมีรอยแต้มสีเทาที่ปลาย ครีบอื่น ๆ สีเหลือง มีขนาดโดยเฉลี่ย 40-60 เซนติเมตร ขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่พบ 2 เมตร

เป็นปลาที่หากินอยู่ตามหน้าดินที่เป็นดินโคลน บางครั้งเข้ามาหากินอยู่ในบริเวณน้ำกร่อยหรือน้ำจืด พบทั่วไปในอ่าวเปอร์เซีย, อินเดีย, อ่าวไทย, ปาปัวนิวกินี จนถึงออสเตรเลีย

เป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญ รับประทานได้ทั้งสดและแปรรูปทำเป็นปลาเค็ม

## နိဿဲ

## နိဿဲတၞဟ်တၞဟ်

* ဗီုရုပ်ကေုာံနိဿဲလဝ်ဗပေၚ်လဝ်နူတၞဟ်ဟ် (အေၚ်္ဂလိခ်)
မုဟ်နာင်၊ ကျာ်စေတဳ တကအ်ခၟိုင်

**ကျာ်မုဟ်နာင်** ()ဝွံ ဒှ်ကျာ် မနွံ ပ္ဍဲဇရေင်ကွာန်မုဟ်နာင်၊ တကအ်ခၟိုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်၊ မနွံလတူတၞုင်ဒဵု ဗဒါဲသြင်ၜဳတုဲ ဒှ်ဒၞာဲသဘာဝမကျေဝ်ဂေါဝ်မွဲဒၞာဲရ။ အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ကျာ်စေတဳဝွံ ညးသၠိုင်လဝ် ဓါတ်သော်ကျာ်မွဲတၞုင်၊ သဘင်ကျာ်ဝွံ ညးကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုဝှ် မသုန်စွေက်။ 

## ဝင်
အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၅ အခိင်ကာလကျာ်တြဲမကလိဂွံ ၜါဝှ်ဂှ် ညးစိုပ်ကၠုင်ဇရေင် ဍုင်မုဟ်နာင်တုဲ ကဵုလဝ် ဓါတ်သော်မွဲတၞုင်တုဲ ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳဝွံရ။ ဗွဲကြဴ ဒၞာဲဂှ်လ္ၚုအာတုဲ ပ္ဍဲသောဏထေရ် ဥတ္တရထေရ် မကၠုင်စိုပ်ဂှ် ညးကလေင်ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဒၞာဲဓါတ်သော်ဂှ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဓါတ်ၚေက်မွဲတၞုင်လေဝ် သၠိုင်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ကျာ်ဂှ်ကီုရ။ ပဟိုတ်ကဵု ဒဵုဒၞာဲမပ္တန်လဝ်ကျာ်ဂှ် မတုပ်ညံင်မုဟ်နာ်တုဲ ကျာ်မုဟ်နာ် ညးကော်စ၊ နူဂှ် မြိပတ်အာတုဲ ဒှ်အာ ကျာ်မုဟ်နာင်။

## ယၟု
အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ဒၞာဲမပတန်လဝ်ကျာ်ဂှ် ဟိုတ်မတုပ်ညံင် မုဟ်နာဂ်တုဲ ကျာ်မုဟ်နာဂ် ညးကော်စ၊ ဗွဲကြဴ မြိပတ်တုဲ ဒှ်အာ မုဟ်နာင်။ 
လညာတ်မွဲပၠန်ဂှ် အတိုင်ဝင်ဒေသ ဒၞာဲဂှ် ဟိုတ်မကေင်ဒှ်လဝ် ဒၞာဲနာင် (ကျပ်ခိုးစင်) မာံဒဳ မဂဒဵုကတုဲ ကွာန်မုဟ်နာင် ညးမကော်စ။ 

ယၟုဒေသမန်တြေံ မနွံကဵု "နာင်" ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်၊ ကျာ်ဂြင်နာင် (ဝါ) ကျာ်ဂြင်နာ် (ပွိုင်ဍုင်ပံင်)၊ ကွာန်နာင်သၠုင်၊ ကွာန်နာင်ပြာင် (ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်)။ တုဲပၠန် မအရေဝ်မန် "နာင်" ဂှ် ဒၞာဲသၠုင်သၠုင် ဗွဲတၟေင် အပ္ဍဲသ္ၚိ သွက်ဂွံစွံကပေါတ်၊ လတူဖဴမ္ဂး သွက်ဂွံစွံ အရာမွဲမွဲ ဗီုကဵုမြေက်၊ ကကှ်ကှ် ညံင်ဟွံဂွံအုဲ။ ရံင်ကဵု တၠုင်လအာ ဗီုအဓိပ္ပါယ်မန်ဝွံတုဲ နာင် ဂှ် ဒှ်အရာဒၞာဲသၠုင်င်မွဲ၊ ယဝ်ရ ပစၞးကဵု ဒၞာဲပထဝဳမွဲမွဲမ္ဂး ဒှ်ဒၞာဲတိသမၠုင် မတုပ်ကဵု ကုန်၊ ဒဵုတအ်ကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မုဟ်နာင် ဟီုဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် မုဟ်ဒဵု ရ။ တုဲပၠန် ကွာန်မုဟ်နာင်ဂှ် ညးကၠာဲလဝ် နကဵုဘာသာဗၟာ (တောင်စွန်း)လေဝ် နွံကီုရ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ကျာ်ဂြင်နာင် (လၟုဟ်မကော် ကျာ်ဂြင်နာ်)ဂှ် ဟိုတ်နူဒဵုဂှ် မၚာင်တိတ်ဒၟံင် ညံင်ကဵုဂြင်တုဲ ညးကော်စ ဒဵုဂြင်နာင်။ ဟိုတ်နူရာဇဝင်ကျာ်ကီုတုဲ လၟုဟ်ဒှ်ကၠုင် ကျာ်ဂြင်နာ်။ ကွာန်နာင်သၠုင် ကဵု ကွာန်နာင်ပြာင်ဂှ် နာင်ဒၞာဲဏအ် ဟိုတ်နူတၞံအနာင် ဒှ်မာန်ဂၠိုင်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် နာင်သၠုင်ဂှ် ကွာန်ကုန်သမၠုင်လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။

## နိဿဲ
ပန်၊ ကျာ်ပဋိမာရုပ် ဍုင်ဗဂေါ

**ကျာ်ပန်** () ဝွံ နွံပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ၊ ရးဗဂေါ။ အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ကျာ်ပန်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူလက်ထက် သၟိင်မိဂါဒိပ္ပ နကဵုညးမရန်တၟအ် ကုကလိလောန်စဴအာတုဲ ပန်ဇကု ကျာ်တြဲကက္ကုသန်၊ ကျာ်တြဲကောဏဂုံ၊ ကျာ်တြဲကဿပ၊ ကေုာံ ကျာ်တြဲဂေါတမ။ ရုပ်ကျာ်တြဲပန်ဇကုဂှ် ကရဴလဝ်စး ဂတးဏာမုက် ဗွဲမ္ၚးတုဲ ကၠောန်လဝ်ရ။ သမၠုင်ကျာ်ဂှ် နွံ။ အတိုင်လိက်တၟအ်မန် မဂွံဆဵုကေတ် နူကဵုကျာ်ဝွံ ပ္ဍဲကဵု လက်ထက်သၟိင်ဓမ္မစေတဳဂှ် ညးကလေင်လဟဵုလဝ် မွဲဝါ။ အတိုင်ဝင်မ္ဂး လက်ထက်သၟိင်ဖရင်နံင်ဂှ် ညးဖျေဟ်သ္ၚာထဝ်၊ သၞာံ ၁၈၀၇ ဂှ် သၟိင်စဍုင်ဇိုင်ဂၞိင် ဦးရွှေဘီ ဂှ် ဗာန်အင်္ဂတေတၟိ။  

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

KyaikPunBuddha.jpg|Photographs of Kyaik Pun Paya Buddha


## နိဿဲ
ခၞိင်ဇၞော်သၟိင်ဓမ္မစေတဳ

**ခၞိင်ဇၞော် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ** () () ဝွံ ဒှ်ခၞိင်ဗရိုတ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မပူဇဴလဝ် ကျာ်စေတဳလ္ဂုင် မပတှ်ေကေတ် မဒှ်ခၞိင်ဇၞော်အိုတ် ၜိုတ်မသြောန်ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဝွံရ။ ခၞိင်ဝွံ အတိုင်လိက်တၟအ် သီကလျာဏဳမ္ဂး သၟိင်ဓမ္မစေတဳ သြောန်လဝ် သွက်ဂွံပူဇဴကျာ်လ္ဂုင်၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၃၈ ဂိတုဝှ် ၈ မံက်ဂှ် ညးဖ္ဍိုက်ဖျေဟ်ဏာ နူဗဂေါ ဇရေင်လ္ဂုင် နကဵုက္ၜင်ဣန္ဒဝိမာန။ ဝှ် ၁၃ မံက် က္ၜင်စိုပ်လ္ဂုင်။ ညးကၠောန်သဘင်လုကဴ ပွိုင် ပိတ္ၚဲ၊ ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲသဳဝှ်ပေင် မဒှ်တ္ၚဲ သှ်ပဝါရဏာဂှ် ညးကဵုဒါန် ကုကျာ်လ္ဂုင်ရ။ 
ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ဂှ် သကိုပ်ပၞာန်က္ၜင်ဂကူပဝ်တူဂြဳ မနွံယၟုဖဳလိပ် ဒေ ဗြိတဝ် နိကဝ်လေ (Filipe de Brito e Nicote) ညးမပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ဂှ် တၞဟ်နဂွံကၠောန် အမၠံက်၊ မကမ်တုဲ ကေတ်ဏာ ခၞိင်ဂှ်ရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေကေတ် ခၞိင်ဂှ် သီုဟွံစိုပ် ဍုင်သြေင် က္ၜင်ဗြမ်တုဲ ဒတုံစှ်ေ နွံဒၟံင် သၟဝ်ဂတာၜဳ ၜဳလ္ဂုင်ဂှ်ဖိုဟ်ရ။ နကဵုကောန်ဍုင်ဗၟာ မဂၠိုင်ကဵုအလန် ဗက်ဂၠာဲဟံင်ဒၟံင် ခၞိင်ဇၞော်သၟိင်ဓမ္မစေတဳဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံဂွံဆဵုဏီရ။

## ပရူခၞိင်
အတိုင်လိက်တၟအ်သီကလျာဏဳမ္ဂး ခၞိင်ဝွံ ညးသြောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ဍုင် ၈၃၈ (=1476 A.D) ဂိတုဝှ် ၈ မံက်ဂှ် ညးဖ္ဍိုက်ဏာ နကဵုက္ၜင်ဣန္ဒဝိမာန နူဍုင်ဗဂေါတုဲ ဝှ်၁၃ မံက် စိုပ်လ္ဂုင်၊ ညးကၠောန်သဘင်ပွိုင် ပိတ္ၚဲ၊ တ္ၚဲသဳဝှ်ပေင် သက္ကရာဇ် ၈၃၈ ဂှ် ညးကဵုဒါန် ကုကျာ်လ္ဂုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်ရာဇာဝံသသံခိပ် ကျာ်ဇၞော်အစာအစွောအ် မချူလဝ် ၁၁၂၈ မြေက္ကသဵု ၁၂ မၟံက် ဂှ် ညးချူလဝ် "ခနှိင်ဇၞော်မွဲဂှ်၊ လယိုင်သၠာ် မွဲကိုတ် ဒစာံလက်ပသာဟေင်၊ ပါင်ခနှိင် ဒစာံဟတ်၊ အစံက်ခနှိင် စှ်ၜါဟတ်၊ တၠညးကဵုဗၜတ်တုဲ သောန်ဂၞတ်လဝ်ရ။ ခနှိင်သမတ်မွဲ လျိုင် ၅၀၀ ပသာကဵုသောန်လဝ် သွက်ဂွံပူဇဴကျာ်" လျိုင်ဗရိုတ် မွဲကိုဋ်ဒစာံလက်ပသာဂှ် သၟဟ်ကဵု ၂၉၄ တာန်။ 

သၞာံ ၁၅၈၃ ဂှ် ဂသ္ပါရဝ် ဗလ်ဗဳ (Gasparo Balbi)၊ သၟာဗၞိက်မတ်မၞိက် ဂကူအဳတလဳ နူကဵုဍုင်ဝနေတဳ ကၠုင်စိုပ် ကျာ်လ္ဂုင်တုဲ ချူလဝ် ပ္ဍဲကဵုလိက်စၟတ်သမ္တီအာတရဴညး ဗီုဏအ်ရ။ ခၞိင်ဂှ် နူလတူ စဵုကဵုသၟဝ် ပေင်တဴ နကဵုမလိက်ဂမၠိုင်တုဲ လိက်တအ်ဂှ် ညးတေအ် ဗှ်ဟွံကၠိုဟ်။

## မဒးဒုင်သီကေတ်
နူကဵု အခိင် ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ် ကောန်ဥရောပတအ် စပဗၞိက် ကုဒေသရးမန် မကော်ဂး ဍုင်ဗၟာသကုတ်သၟဝ်ရ။ သကိုပ်ပၞာန်ပဝ်တူဂြဳ ဖိလိပ် ဒေ ဗြိတဝ် (Filipe de Brito e Nicote) ကောန်ဍုင်ဗၟာ မတီလဝ် နကဵုယၟု ငဇြေန်ကာ စိုပ်ကၠုင်ဒေသဍုင်မန်ဗၟာ ပ္ဍဲကဵု ၁၅၉၀တအ်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်သြေင်ဂှ် ဒှ်ဍုင်သၞေဟ်က္ၜင်ဇၞော်မွဲရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၉၉ ဗြိတဝ် ကေုာံ ဂကူယခေင်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဗတိုက် ဍုင်သြေင် ကေုာံ ဗဂေါ၊ ဂွံဇမၞးကေတ် နူသၟဝ်တဲဗၟာတုဲ ဍုင်သြေင်ဂှ် ယခေင်ကဵု ဗြိတဝ် နဒဒှ် သၟိင်ဍုင်။ ၜိုတ် ၁၆၀၀ ဂှ် ဗြိတဝ် သမၠဲပ္တိုန် အဝဵုသြဇာဇကု ပ္ဍဲဝူဒိုဟ်ဂှ်တုဲ သီဂွံအာ သီုဍုင်လ္ဂုင်။ ဗြိတဝ် လလောင်တြး ဍုင်ဗၠးၜး နူယခေင်ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၃ တုဲ ဍုင်သြေင်၊လ္ဂုင်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဗၠးၜးပဝ်တူဂြဳ နကဵုသၟဝ် ဍုင်သၟဝ်ပဝ်တူဂြဳ မနွံပ္ဍဲအိန္ဒိယရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၈ ဂှ် ဗြိတဝ် ကေုာံ ကောန်ရဲညး ကၠုင်ပ္ဍိုက်ကေတ် ခၞိင်ဇၞော်သၟိင်ဓမ္မစေတဳ နူကျာ်လ္ဂုင်၊ ပၠဴဖျေဟ်နူလတူဒဵု သိင်္ဃုတ္တရ၊ နူဂှ် ဓဇက်ဏာ နကဵုစိင် ဇရေင်ၜဳဗဂေါ။ ခၞိင်ဂှ် ပတိုန်က္ၜင်တုဲ ပ္ဍိုက်ဏာ ဇရေင်ဍုင်သြေင် သွက်ဂွံကၠောန်အမၠံက်။ ဟိုတ်နူလျိုင် ခၞိင်ဂှ် ဇြိုင်လောန်တုဲ က္ၜင်ဗြိတဝ် ဗြမ် ခၞိင်ဂှ် ဒတုံဗၠိုတ်စှ်ေ သၟဝ်ဂတာၜဳလ္ဂုင်ဂှ်ရ။

သၞာံ ၁၆၁၃ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါဂှ် သၟိင်ဗၟာ အနံက်ဖေက်လောန် လုပ်သီကေတ် ဍုင်သြေင် နူကဵု ပဝ်တူဂြဳတုဲ ဗြိတဝ်ဂှ်လေဝ် ညးထပက်ဂစိုတ် နကဵုလေအ်ဒကေက်ရ။

## ဗက်ဂၠာဲဟံင်
ခၞိင်ဇၞော်သၟိင်ဓမ္မစေတဳဝွံ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဂစာန်ဂၠာဲ ဗက်ဟံင်ကၠုင် ဂၠိုင်ကဵု အလန်ကီုလေဝ် ဟွံအံင်ဇၞး။

## နိဿဲ

## လေန်မ္ၚး
*A drawing of the bell as it appeared while still at the Shwedagon Pagoda
နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်

thumb

နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန် {Nai Mon Kaing Pon} သၠးဂၠံဂဝ်မိ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၅ ဂိတုမာ် ၃ မံက်တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိၚ်နူဂယး မိမခုတ်တၚ်ကဵုလဝ် မာံထောန်တိန်မဒှ်ရ။
နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်ဝွံ မဒှ်ကောန်နာဲလိန်+မိၚိုဲအဴမဒှ်ရ နာဲလိန်+မိၚိုဲအဴ ကလိဂွံကောန် ၈ တၠရ ပၞောဝ်ကဵုကောန် ၈ တၠဂှ်နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်မဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု ၄ မဒှ်ရ ပၞောဝ်ကဵုကောန် ၈ တၠဂှ်ကောန်တြုံနွံ ၂ တၠရ ပ္ဍဲကောန်တြုံ ၂ တၠဂှ်ပၠန် နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန် ဒှ်ကောန်ဇၞော်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၄ ကတ်ဗ္တောန်လိက် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုသက္ကရာဇ် ၁၃၅၅ စဴကၠုၚ်မံၚ်ဘာပ္ဍဲကွာန် ကအ်ဇြဲဘာဗၟံက် ဇရေၚ်စကျ်ာဇၞေအ္စာာ်ဇဋိလ ကရပ်မိမရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၉ ဂှ်ပြံၚ်အာမုဟ်ဍုၚ်မွဲဝှ်တုဲ ပြံၚ်စိုပ်အာဍုၚ်မတ်မလီု ဘာရာဒနာမန် ဇရေၚ်အ္စာ ဥတ္တမ မွဲဝှ်ပၠန်တုဲ နူဂှ်တုဲတိိိတ်နူဘာဘိုၚ်ကၠောန်ကမၠောန် အဖဝ်အပါပၠန်ရ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၃ ဂှ်တိတ်အာကၠောန်စဍုၚ်သေံပွိုၚ် ၂ သၞာံတုဲ ၁၃၆၅စဴကၠုၚ်သ္ပခမဳရော်ဂုဏ်မိမပၠန်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ ဂှ်စှ်ေဒၞာဲကု မိဋ္ဌေဝေန် ရဲကွာန်ကအ်ဇြဲရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၉ ဂှ်ကလိဂွံကောန်ဗၠာဲရတ်မွဲ ခုတ်တၚ်ကဵုလဝ်ယၟု မာံနန်ထဝ်မဒှ်ရ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၀ ကလိဂွဴကောဗၠာဲ မရနုက် ၂ တုဲခုတ်တၚ်လဝ်ယၟု မာံလျးအံၚ်သူပၠန်ရ နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန် အကြာကၠောန်ပရေၚ် ဂယိုၚ်ဗုၚ်ဂၞဴဂှ်သီုကဵုရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်ဂကောံပရဟိတ မဒှ်ရ။
### နိဿဲ
အတ္ထုပ္ပတ္တိကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘဒ္ဒန္တဇဋိလ

thumb

### ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘဒ္ဒန္တဇဋိလဝွံ=== ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၀၇ ဂိတုဝှ် ၃ မံက်တ္ၚဲအၚာ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် နူနာဲလိုအ်မိအိ ကွာန်ကအ်ဇၞော်ရ ပၞောဝ်ကဵုကောန် ၇ ဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ဟိုတ်နူဆာန်ကောန်လောန်အာခုတ်တင်ကဵုယၟု မာံဆာန်လောန်ရ။
နူညးဍောတ်သွတ် ကတ်ဗ္တောန်ကၠုင်ပညာ ဘာသာမန် အခါအယုက်စိုပ် ၁၃ သၞာံဂှ်ဒှ်သာမဏဳတုဲ ဗ္ဒဗ္ဒာဲဒၟံင်ကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဝိမလမဟာထေရ် ကတ်လ္ၚတ်ကၠုင် သ္ဇိုင်ပရိယတ်စုင်ပၠန်ရ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ သၞာံဂိတုပသာ် ၈ မံက်တ္ၚဲစန်ဂှ် သ္ပခမဳပ္ဍဲအ္စာဥပဇ္ၛာဲ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝိသုဒ္ဓ
ကွာန်ကအ်ဗိန်ဘာတၟိဂှ် မိကဵုမၜါ ဒုင်ဒကာပစ္စယ်ပန်တုဲ ဒှ်အာခမဳ ပ္ဍဲဝိသုံဂါမသိမ် ဘာကအ်သိုက်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ဂၠာဲကတ်ကၠုင်ပညာဇရေင်အ္စာကျာ်ဇၞော်အိန္ဒသာရ အရိယဝံသ ဘာဂြိုပ်ကွာန်ကံလှာ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်တိက္ခ ဘာဓမ္မာနုဂ္ဂဟဍုင်ပံင် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော် သုန္ဓရ ဘာဟရိုဟ်ကွာန်ကၠံသတ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ဝါယမ ဘာသဒ္ဓမ္မဓဇ ကွာန်မုဟ်ဒဵု ဂၠာဲကၠုင်နဲကဲစုင်ဒဵုကဵုစိုပ်အာဍုင်လ္ဂုင် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်တိဿ သီုကဵုကျာ်ဇၞော်သြဘာသ ဟွံပြေစိုတ်တုဲ ပြာပ်အာဇရေင်အ္စာကျာ်ဇၞော်ဝိမလဗုဒ္ဓိ ဘာ(မြစေတီရဲကျောင်း)ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ဆက်ပြာပ်အာဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ညာဏိကဘာပဇ္ဇောတာရီုဍုင်မံင်မလပၠန်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၃၆)ဂ်ှမိက်ဂွံဆာပ်ပရေခၠေဝ်ရော်ဂုဏ်အ္စာတုဲ ဖျေံလိက်ပွိုင်(၃)သၞာံ ပ္ဍဲကွာန်ကံလှာဘာဂြိုပ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၃၉)ဂ်ှကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသသာန ဓမ္မသဘာကျာ်က္ညနိမန်ဏာကဵုဖျေံလိက်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဇဋိလဖျေံကၠုင်လိက်ပ္ဍဲကွာန်ဓမ္မသဘာကျာ်ပွိုင်(၁၀)သၞာံပၠန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၃၉)ကျာ်ဇၞော်အ္စာကၠုင်ပတန်သာသနာပ္ဍဲဇရေင်ကွာန်ကံဇြဲ နွံပိုန်ဂဇအ်ဘာရ။ ကျာ်ဇၞော်ဇဋိလ ဟိုတ်ညးဂွိင်ကဵုဂကူ လိက်ပတ် ကေုာံ ဂွိင်ကဵုဒကာတအ်တုဲ ပတိတ်ကၠုင်ဒြဟတ် ပံက်ကၠုင်သီုပရိယတ္တိရ။
ကျာ်ဇၞော်ဝွံစိုတ်ဓါတ်စေတနာသဒ္ဓါလ္တူသာသနာ ဗုအးကေဝ်ဇြုင်လ္တူကွးကီုလ္တူဒါယကာကီု သွက်ပ္တောံၜတ်ဟွံမွဲရ ကျာ်ဇၞော်အ္စာအာဂတပၠတရဴတုဲ ဒါယကာတံဗက်လက္ကရဴသိုင်ကၠုင်လဝ်ဘုတ်ဘာ ကျာ်စေတဳ ဇြပ်သာလာ ဗွဲမစုင်လေင်ရ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံပတန်မံင်သာသနာဇရေင်ရာမညနိကာယ ကံဇြဲပရိယတ္တိဘာဗၟံက်ဒဵုကဵုလၟုဟ်ဝွံဏီရ။
(နိဿဲ)
တၞံကဝ်သၠဗဗြိုက်

alt=The divine Kalpavriksha tree in mythology, a stone carving of a tree with mythical characters surrounding it.|thumb|360x360px|Kalpataru, the divine tree of life being guarded by mythical creatures Kinnara and Kinnari, flying Apsara and Devata. 8th century Pawon temple, Java, Indonesia.
thumb|Idol of 10th Jain Tirthankar Shitalanatha with his symbol of Kalpavriksh below.
**တၞံကဝ်သၠဗဗြိုက် Kalpavriksha** (Devanagari: कल्पवृक्ष), also known as **kalpataru**,  **kalpadruma** or **kalpapādapa**, ဂှ် ဒှ်တၞံဆုမနွံကဵု ဣဓိကြဳဇှ် ပ္ဍဲကဵု ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ဇိနဘာသာ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ။ ပရူတၞံကဝ်သၠဗဗြိုက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်သံသကြိုတ် နူကဵုတင်ဂၞင်တြေံတြဟ်အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ်တေအ်ရ။ 

The Kalpavriksha originated during the Samudra manthan or "churning of the ocean" along with the Kamadhenu, the divine cow providing for all needs. The king of the gods, Indra, returned with this tree to his paradise.
Kalpavriksha is also identified with many trees such as parijata (*Erythrina variegata*), *Ficus benghalensis*, *Acacia*, *Madhuca longifolia*, *Prosopis cineraria*, *Diploknema butyracea*, and mulberry tree (*Morus nigra* tree). The tree is also extolled in iconography and literature.
သဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် စပ်ကဵု ဘာသာမန်

## ပရူသဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် (About the symposium)
သဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် စပ်ကဵု ဘာသာမန်ဂှ် နကဵု အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် တၞဟ်န တၠပညာတအ်ကီု သီုကဵု ညးဝါသနာတအ် မလ္ၚတ်ဒၟံင် အရေဝ်ဘာသာမန်၊ သွက် အရေဝ်ဘာသာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ဂွံခိုင်ဗိုန်တုဲ တင်ဂၞင် ညးမဂွံဆဵုကေတ်လဝ် တၠုင်လအာ အရေဝ်မန် မပ္တံကဵု တေသြရဳ၊ နဲကဲ၊ ကေုာံ နဲကဲဂွံဇၞော်မောဝ်ပတိုန် လိက်မန် အရေဝ်မန်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဗိုင်ပါ်ပရအ်ကဵု ညးတၞဟ်သအာင်။ 

## ပရူမပတိုန်ထ္ၜးမာန် (Scope)

* ဗီုလဒက်ပ္တန် လိက်မန် (သဒ္ဒါမန်)၊ 
* ဝေါဟာရမန် ဗီုဍေဟ်ပြံင်လှာဲကၠုင်
* ဝေါဟာရမန် ဗီုမဂွံခၞံဗဒှ်တၟိ
* နဲကဲမဂွံကၠောန်ဗဒှ် ညံင်အရေဝ်မန်ဂွံဇၞော်မောဝ်

## အစဳအဇန် (Proceedings)

အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဇာန်နဝါရဳ ၃၀၊ ၂၀၂၁။ 
အစဳအဇန် သဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် ဂှ် လလောင်တြးကဵု ပ္ဍဲ social media။ 

## ပၠုပ်လိက်စံင် (Submission)
အစာလိက် (ညးမချူလိက်စံင်) လိက်စံင်တအ် က္ဍိုပ်လိက်ဇကု ကေုာံ ပရူဇကု မိက်ဂွံဟီုဂှ် မူအပြောံ ဒးကဵုဗစိုပ် ဇရေင်ညးတာလျိုင် မကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ဗွဟ်လိက်စံင်ဝွံ အတိုင်မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ဂှ်တုဲ နူကဵု ညးတာလျိုင် ကဵုသမ္တီ၊ လိက်စံင်ဂှ် ပဒတန် သွက်ဂွံပတိုန်ထ္ၜးကီု ဟွံပဒတန်ကီု၊ တုဲပၠန် တ္ၚဲလဵု လိက်စံင်ဂှ် ဂွံပတိုန်ထ္ၜး။ 

လိက်စံင်မချူလဝ်တုဲတုဲဂှ် အပိုင်အခြာမုက်လိက် ဟွံမဲကီုလေဝ် လိက်စံင်ဂှ် အခိင်ပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲသဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် နွံပွိုင် (၁၅ မိနေတ်)၊ အခိင်သၟာန်သွဟ် နွံပွိုင် (၁၅) မိနေတ်။ 

လိက်စံင် မချူလဝ်တုဲတုဲဂှ် ဂိုင်စွံ ပတိုန်ထ္ၜးစွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက်ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် သွက်ဇၟာပ်မၞိဟ် မလုပ်ဗှ်ကေတ်ဂွံမာန် ဗွဲသက္ကုင္ၚုဟ်မး။ 

တ္ၚဲလက္ကရဴအိုတ် သွက်အလန်ပထမ ဇာန်နဝါရဳ ၁၆၊ ၂၀၂၁

## အဆက် (Contact)
မိက်ဂွံတီသောဲသောဲဗြောဲဗြောဲမ္ဂး ဆက်ကဵု နာဲဗဳထဝမန်ဇြာ
Facebook; Bee Htaw Monzel
Email; htawmonzel@gmail.com

## ဆက်ဗှ်
သဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် စပ်ကဵု ဘာသာမန် အလန်ပထမ
ဒဵုတၟံ၊ကွာန်

**ကွာန်ဒဵုတၟံ** ()ဗွဲခမၞောန်ကိုပ်ကၠာနူကွာန်ဒဵုတၟံဟွံဂွံဒှ်ဏီ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၈၅) ဂှ် ဂကောံဂကူ ဂလာ ကောဒေံညးပန်တၠ က္ကဵုဗဒှ်လဝ် တိဗ္ၚမွဲပၞရ ဂလာ တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ယဲတုဲ ပြံၚ်စဴအာ ဟွံကလေၚ်ကၠုၚ်ရ တိဝါဂှ်လၟုဟ်ညးကော်ခဴစ ဝါ (ကုလားတော်) ရ။ ဟိုတ်နူဝါဂှ်မၞိဟ်ကၠောန်ဟွံမွဲတုဲ ထဝါဲတအ်ဂၠာဲမၞိဟ်ကၠောန် စိုပ်ကၠုၚ်သ္ၚိ နာဲ (ဟွံတီယၟု) မဒှ်မသ နာဲသိုက် တုဲ သွက်ဂွံကၠောန်ဝါကော်နၚ် ဂကောံကလောညးတအ်ရ။
ကွာန်ဒဵုတၟံ (ကျောက်တောင်) ဝွံ နူသက္ကရာဇ် (၁၂၉၁) သၞာံ ဂကောံကောဒေံမၞိဟ်တြဴတၠ ၁။ နာဲချိက် ၂။ နာဲမှေ  ၃။ နာဲဖော် ၄။ နာဲပုၚ်ကၠေၚ် ၅။ နာဲကြေန် ၆။ နာဲသိုက် မပ္တံမၞိဟ်တအ်ဏအ် ဒက်ပ္တန်လဝ်ကွာန်ကၠာအိုတ်ရ။
သက္ကရာဇ် (၁၃၁၁) ဂိတုစဲ လ္ပာ်စွေက် ထဝါဲစံၚ်ပလီုကွာန်တုဲ ဒးဒဴစိုပ်ကွာန်ကရေၚ် (ဘုရင့်တောင်) မံၚ်ထောံအဂှ် လုကဴ (၄) သၞာံရ။
သက္ကရာဇ် (၁၃၁၅) ဂိတုက္ထိုန်ပေၚ် နူကွာန် (ဘုရင့်တောင်) ဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်ပေါဲပၞာန် ဗၟာကဵုကရေၚ်တုဲ ကောန်ကွာန်ဒးဆက်ဂြိပ်ဒဴ မွဲဝါပၠန်ရ နူကွာန်(ဘုရင့်တောင်) စဵုကဵုစိုပ် ဍုၚ် (သရက်ချောင်း) ဂှ်ခြာဇမ္ၚောဲ ဗွဲဗၞတ်ကွာ်ဒဴ ပွိုၚ် (၁၀) တ္ၚဲလ္ပာ်ဂိတုကီုရ စိုပ်အတေံတုဲ လ္ၚဵုဂှ်ကလေၚ််စဴအာရးမန်တေံ လ္ၚဵုဂှ်ဂိုဟ်ကဟောံမံၚ်ကွာန်တုဲ ကလေၚ်ပၠံၚ်ၜးဗတိုက်ကေတ် နူတဲထဝါဲတအ်တုဲ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၆)ကလေၚ်ပတိုန်ကွာန်မွဲဝါပၠန်တုဲ ကွာန်ဒဵုတၟံ (ကျောက်တောင်) တန်တဴကၠုၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။

## နိဿဲ
သၟိင်စဴအော

**သၟိၚ်ရာဇာဓိရာဇ်** ဝွံ သက္ကရာဇ် ၇၄၅ ဓဵုကဵုစိုတ် ၇၈၃ ဒှ် သၟိၚ်ဨကရာဇ်ဟံသာဝတဳ ကီုရ ဟံသာဝတဳပဍုၚ် ရာဇာဓာနိတုဲ ပံင်ပကောံမန်ပိရး မန်ဒုၚ်|မန်ဒ|မန်ည အံင်ဇၞးကၠုၚ်ကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဒှ်သၟိၚ်စိစောန်ပရေင်ပၞန် မဲဇကုကုီရ သၟိၚ်ဗၟာကော်စ တၠးညးမာန်ပၞန်ကီုရ သၟိၚ်ဝွံပိုၚ်ပြဲကၠုၚ်ရးပိ ဍုၚ်မတ္တမ|ဍုၚ်ဟံသာ|မဍုၚ်ဖာသီ လမုတေှ်ဒှ် ဍုၚ်ဗၟာဟကုအကၠုၚ်ကျာ နူကဵု နေြပည်တော်တေှ် စဵုကဵုစိုပ် ပြဵုသေံဟမုကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဒှ်ေသၞာဝ်ဟတောဝ် သၟိၚ်မဂဒူ ဒှ်အလန် (9) မဒှ်ကီုရ|မအံက်ညးဂှ် နွံယၟု သၟိၚ်ဗညာဉူ သၟိၚ်ရာဇာဓိရာဇ်ဝွံ ဒှ်သၟိၚ်ခိုဟ် နွံပဍဲစိုတ်ဂကူမန်ပိုဲ မွဲတၠကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဂွံပိုၚ်ပြဲကၠုၚ် သ္ဂံၚ်ပၞန်တၠအစောန်ဗွဲမကၠိုၚ် ယၟုသဂံၚ်ဟၠိုၚ်-သၟိၚ်အမာဲဒိ မၞိဟ်တြုံ|သၟိၚ်ဗညာ လဂိန်အအီ|သၟိၚ်ဗညာဓရံ နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ဟွံတီယၟု 30ပြၚ်ၚ် တုဲပၠန် ဂွံဗတိုက်ကၠုၚ်ပၞန်ကဵု သၟိၚ်ဗၟာ ဍုင်အင်ဝ ပေဲါပၞန်ပန်စှ်သၞာံ ယဝ်ရကောန်ဂကူပိုဲမိက်တီဝင် အးအး ကၠးကၠး ဗှ်ကေတ်လိက်ဝၚ် *ရာဇာဝင်ပိုဲ(မန်)ပိုင်ဍုင်* ဗီုဗၟာ ဒေါက်တာနိုင်ပန်းလှ ချူလဝ် ္*ရာဇာဓိရာဇ်ရေးတော်ပုံကျမ်း* ကီုရအဴ တၚ်ဂုဏ်ရအဴ

## ဍုင်မန် အခေတ် ရာဇာဓိရာဇ်

## ဗီုတိဍာ်

## ပထမအဝဲ

## ပေဲါပတိုက်အင်ဝ

## သရာဲဲဲဲသ္ဂံင်ဂၠိုၚ်
#အမာဲဒိန် 
#ဗညာလဂိန်အိန်
#ဗညာဓရာံ
ပိစှ်ပြင်င်+
## တင်ဂၞင်ဝင်

ပရူဝင် သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဝွံ တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဝင်ဂှ် လိက်ဝင်ဗွဲမဂၠိုင်တုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ဒုင်တဲ တုပ်စိုတ်အိုတ်ရ၊၊ ဆအခိင်ကာတ္ၚဲလ္ၚဵုတအ်ဟေင် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် နွံညိညရ၊၊  

## နိဿဲ
ဍုင်မန်

ဍုၚ်မန် ဝွံ ဒှ်ကၟေန်ဍုၚ်ဨကရာဇ်မန်  ||  ဍုၚ်မန်ဂှ် နူကၠာသက္ကရာဇ်ဟွံဒှ်ဏီ ၂၀၀၀၀သၞာံ ဗီုပြၚ်ဍုၚ်ရးဍောတ်တ် ဒေသညးညးပိုၚ်ပြဲကေတ်တ် ဟွံဒးမံၚ်သၟဝ်တုဲညးသကု ကော်စ ဒေသရးမည(မန်) လၟုဟ်တှ်ေဒှ် ဍုၚ်မန် ဍုၚ်ဗမာ ဍုၚ်သေံ ဍုၚ်လော ဍုၚ်ခမေန်တအ်ရ ပ္ဍဲဒေသရးမညဏံ ဂှ် သၟိၚ်ပိုၚ်ပြဲဍုၚ်ဂၠိုၚ်တှ်ေ ဒှ်ဂကူမန်ရ ကာလစိုပ် BC523 ဂှ်တှ်ေ သၟိၚ်ဨကရာဇ်မန်ဓမ္မသဳဟရာဇာ ညးနွံကဵုဣဓိပံၚ်ပကောံထောံဖအိုတ်တုဲ ပတိုန်ကၠုၚ်ဍုၚ်ရာဇာဌာနဳ သုဝဏ္ဏဘုံ အဓိပါဲဂှ်တှ်ေ ဍုၚ်ထဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ်ဍုၚ်မန်ဇၞော်သၠုဲ လၟုဟ်ဏံတှ်ေ ဍုၚ်မန် ဍုၚ်ဗၟာ ဍုၚ်သေံ ဍုၚ်လော ဍုၚ်ခမေန်တအ်သီုဖအိုတ် လောန်ကၠုၚ် ၂၅၆၄ သၞာံတေံ နူကဵု ကျာ်တြုဲဂေါတမ ကဵုဏာ ဓါတ်သော် ကဵုကောကဵုဒေံ သမလ ကဵု ဝဳမလ ဂှ်တုဲ ပတန်ကၠုင်ကျာ်ဒဂုၚ်ကေသလ တုဲ ခြာဟဟွံလအ် သၟိင်ဨကရာဇ်မန် သီမလ ကလောန်ပတန်ကၠုင်ဍုင်တၟံ ဒၞာဲတိဍာ်ၜိုပ်ဍုန်ဂှ် ပတန်ဍုင်ပထမဟံသာဝတဳ မဒှ်ကီုရ ဒုတိယဟံသာဝတဳဂှ် (1830–1906) သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်ကလောန်ပတန်လဝ် ဍုင်ရာမညမတ္တမ သက္ကရာဇ်သာသနာ (1912–2082|2093–2095)ဂှ်  ပြံင်အာဍုင်ဟံသာဝတီ ဨကရာဇ်မန် သၞောတ်သၞောဝ်သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ် သၟိင်စိင်ဗတိုင် ဗညာဥု မအံက် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကၠောန်ပတန်ကၠုင် ဒုတိယဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ကီုရအဴ
တတိယ ဟံသာဝတဳ သက္ကရာဇ်ကြေတ် 1740 -1757 ဂှ် ဨကရာဇ်မန်သၟိင်ထဝ်ပဴတိကေ ကဵု တၠညးဗညာဒလ ပတန်လဝ်မဒှ်ကီုရအဴ။

ကၠာဟွံဂွံစိုပ်အခေတ် ပထမဟံသာဝတဳ ဂှ်ဝွံ ဍုင်မန်ပိုဲ နွံကၠုင်ဗွဲမကၠိုင်  ဍုင်လဝါဝ်  လၟုဟ်တ်ှေ ဒှ်ဍုင်သေံ Ratchaburi ဒှ်ဌာနဳမန် လောန်ကၠုင်သၞာံ ၁၀၀၀၀ ပြင်င်သၞာံတေံ အာယုက်ဍုင်၃၀၀၀+၅၀၀၀ သၞာံ တုဲပၠန် ဍုင်မန်ဟာရဳပုဏ္စယ ဟမုတ်ှေဒှ်ဍုင် Chiang mai  ဍုင်သေံ အာယုက်ဍုင် ၅၀၀ +၇၀၀ သၞာံ စပ္ပဒေဝဳ ဨကရာဇ်ဗြဲ ဒှ်တိုင် တုဲပၠန် ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံမိ ဟမုတ်ှေ ဒှ်ဍုင်သထုဓ်(ဓီု) သၟိင်သဳဟရာဇာ ဒှ်ဨကရာဇ်တိုင် ပတိုန်လဝ် အာယုက်ဍုင် ၁၀၀၀*၁၅၀၀ အိုတ်အာ ပဍဲတုဲသၟိင်မနူဟာဝ် သၟိင်ဗၟာ နော်ရထာ ဗတိုက်ပလီုလဝ် မဒှ်ကီုရ
ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုမိ

**ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ** ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံ ဝွံ ဒှ်ဍုင်မန်မွဲဍုင်ကီုရအဴ ကၠာကျာ် ဂေါတမ ဟွံဂွံဒှ်ဏီ ၈ သၞာံ ကၠာသက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓသာသနာ ဟွံဒှ်ဏီ ကောန်သၟိင်မန်မွဲတၠ အဃောဂကူမန် ပြးစးမံင်ဂှ် ပံၚ်ပကောံညံင်ဂွံဒှ်မွဲ တုဲ စပတိုန်ကၠုင်ဍုင် သုဝဏ္ဏဘုံ ပတိုန်ဒှ်သၟိင်ဨကရာဇ် သၟိင်သဳဟရာဇာ ပဍဲကဵုအခိင်ဂှ် ဂကူေသံ နာန်ေစာ စှ်ေဗတိုက်​ကေတ် ဍုင်မန်သိုက်က်တုဲ သၟိင်သဳဟရာဇာ တီကေတ်တုဲ ပံင်ပကောံဇြဟတ်ပၞာန်တုဲ တိုန်ဗတိုက်ဟဒေါင်​သေံတအ် စိုပ်အာစဵုကဵု ဍုင် ယူနန် မန်ဇူ သေံတအ်ကျအာမန် အလန်ဂှ် သၟိင်သဳဟရာဇာဝွံ စိစောန်ပရေင်ပၞာန်လောန်ရ ကဆံင်သၟိင်စက်ကဝရ် ပဍဲကဵုအခိင်ဂှ် သၟိင်စက္ကဝရ် သဳဟရာဇာ စပတိုန်သၞောဝ်သ္တောဝ် သဳဟရာဇာ သုဝဏ္ဏဘုံ အခိင်သၟိင်မန်ပိုင်ပြဲဍုင်ဂှ်ေတှ် ေကာန်ဍုင်ကောန်ကွာန်စသုင်ၜိုတ်သြိုဟ် မိပ်ဇြိပ်ညံၚ်ဍုင်သွဝ်ရ ကလာ ကျာ်ဂေါတမသီုမဟာထရ်ကီုလိုင် စှ်ေကၠုၚ်ဍုၚ်မန် သုဝဏ္ဏဘုံရ သၟိၚ်ဨကရာဇ် ဂွံကလၚ်ကေတ်ဓရ်ကျာ်တုဲ စရာသှ်ေကၠုၚ် ဗုဒ္ဓသာသနာ ညိညိရ သၟိင်ဝွံ ဂွံဓါတ်သာ်ကျာ်တုဲ ဂွံပတိုန်လဝ်ကျာ်ေစတဳ မွဲဇကုရအဴ ဝင်ကျာ်ဂေါတမ က္ညစှ်ေဍုၚ်မန်ဂှ်ဝွံ ဆက်မံၚ်ကဵု ရာဇာဝင် ၜိုပ်ၜါဍုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ်ရ ဆက်မံင်ကဵု ဝင်သၟိင်မဂဒူ ဘဝတဂိုဟ်ဂှ်ရ တင်ဂုဏ်ရအဴ

## သၟိၚ်ဨကရာဇ်မန်
## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝၚ်
ဗောဗ်မာလေ (Bob Marley)

**ရဝ်ဗာတ် နေသတ မာလေ** () (၆ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၅ – ၁၁ မေ ၁၉၈၁) ဂှ် ဒှ်သၟာဒယှ်ေဒွက်၊ အစာကဝိဒွက် ကေုာံ သၟာဂဳတ ကောန်ဍုင်ဇမာဲကာ (Jamaican)။ ညးဝွံ ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု စရင်သၟာဂဳတတမ္ညဝ်အိုတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵုဂကူဒွက်ရေဂ္ဂေ (reggae)၊ သက (ska) ကေုာံ ဒွက်ရံက်သတေဒဳ (rocksteady)တုဲ မနွံကဵု အရာမအမ်သဝ် ပ္ဍဲကဵု ရမ္သာင်တၟေင် ကေုာံ သတ်ဒွက်တၟေင်ရ။ မာလေ ကၠောန်ပ္တိတ် ဒွက်တုဲ မြဟ်တမ္ညဝ်ကဵု အခိုက်ဒွက်ဂကူဇမာဲကာ အလုံမွဲလိုက်၊ တုဲပၠန် နကဵုညးလေဝ် မြဟ်တမ္ညဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဗွိုင်ဂဳတ သၞာံမဂၠိုင်ကဵု ဗွဝ်စှ်ကီုရ။ နကဵုဂဳတဂှ် မာလေ ပရးတြးလညာတ်ဝါဒ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ လညာတ်ပရေင်သာသနာရသတြဖရဳ (Rastafari)ကီုရ။ 

ညးကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကဵု နာင်မာင် (Nine Mile) ဗြိတိန်ဇမာဲကာ (British Jamaica)၊ မာလေ ကတဵုဒှ် သၟာဂဳတ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၃၊ ကြဴနူ မဒက်ပ္တန် ဂကောံဂဳတ မနွံယၟု ဗောမ်မာလေ ကေုာံ ဝါဲလာ (Bob Marley and the Wailers)။ နကဵုဂကောံဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ကဝးဒွက် မနွံယၟု *The Wailing Wailers* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅၊ ပ္ဍဲကဝးဂှ် ဒွက် "One Love/People Get Ready" ဂှ် မြဟ်တမ္ညဝ်အာ အလုံလိုက်မွဲ၊ တုဲပၠန် နကဵုကဝးဂှ် ဂကောံဂဳတဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဂကောံဂဳတမြဟ် ပ္ဍဲကဵု ဂကူဒွက်ရေဂ္ဂေ ကီုရ။နကဵုဂကောံဂှ် ဗွဲကြဴဂှ် ဆက််ပ္တိတ်လဝ် သီုဖအိုတ် ဒစိတ်ကဝး။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵု ဗောဗ်မာလေ ပြံင်အာပဒတဴ ပ္ဍဲလာန်ဒါန်၊ ပ္ဍဲအခိင် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲလာန်ဒါန်ဂှ် ဂကောံဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ကဝး *The Best of The Wailers*။

ဂကောံဂဳတဂှ် ကြဴနူပ္တိတ်ကဝး *Catch a Fire* ကဵု *Burnin*(သီုၜါကဝး ပ္ဍဲသၞာံ 1973)တုဲ မြဟ်တမ္ညဝ်အာ အလုံလိုက်မွဲတုဲ တိတ်တရဴ ဂေတ်ဂၠးတိတုဲ ဒယှ်ေဒွက်ရ။ ဗွဲကြဴ ဂကောံဂဳတဂှ် ၜိုန်ရလီုအာတုဲကီုလေဝ် နကဵုဗောဗ်မာလေဂှ် ဆက်ပ္တိတ်ဒၟံင်ကဝး နကဵုညးမွဲဓဝ် နကဵုယၟုဂကောံဂဳတဂှ်ဖိုဟ်ဏီရ။ကဝး*Natty Dread*ဂှ် ပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ တုဲ ကဝး *Rastaman Vibration*ဂှ် ပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆။ ကြဴနူ ညးပ္တိတ်ကဝးဏအ်တုဲ ၜိုတ်ၜါပိဂိတုဂှ် ညးဒးဒုင်ကၠတ်ပန် နကဵုသေနာတ် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိညးတေအ် ပ္ဍဲဇမာဲကာ။ ဆဂး ညးတေအ် ဟွံချိုတ်၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးတေအ် ပြံင်မံင်ထောအ် ပ္ဍဲလာန်ဒါန် ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲလာန်ဒါန် အလန်ဏအ်ဂှ် ညးပ္တိတ်ကဝ *Exodus* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၇၊ ကဝးဒွက်ဏအ်ဂှ် ပံင်နှဴကဵု ဂကူဒွက် ဗလူ (blues), သောလ် (soul) ကေုာံ ဗြိတိန်ရံက် (British rock)၊ တုဲ ကဝးဏအ်လေဝ် မၞိဟ်ဒးဂၞပ်ဂၠိုင် မြဟ်တမ္ညဝ်ကီုရ။ 

သၞာံ ၁၉၇၇ ဂှ် မာလေ ကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာစၞာံ (acral lentiginous melanoma) တုဲ စုတိအာ နကဵုယဲဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၁။ ညးစုတိအာဂှ် ကောန်မၞိဟ်အလုံလိုက် အောန်စိုတ် ဒးလၞီတုဲ ညးဂွံဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နကဵုကမ္မဌာန်ဍုင် ပ္ဍဲဇမာဲကာရ။ ကဝးဒွက်ရုဲစှ်ညး မနွံယၟု *Legend* ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၄ တုဲ ဒှ်ကဝးဒွက် မဂွံသွံဂၠိုင်အိုတ် ၜိုတ်ကဝးဒွက် မပ္တိတ်ကၠုင်လဝ်တအ်ဂှ်ရ။ သီုဖအိုတ် ဂွံသွံ အကြာ ၂၀-၂၉ မဳလဳယာန်ကပ်ပဳ။ စဵုကဵုလၟုဟ် ဒွက်မာလေဂှ် ဒှ်ဒွက် မလုပ်လၟိဟ် မဂွံသွံဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဏအ်။ ဒွက်ညးဂွံသွံ နွံဒၟံင်အကြာ ၇၅ မဳလဳယာန်ဒှ်မာန်ရောင် ဆိင်ဆလဝ်ရ။

## နိဿဲ
လိက်မန်ဂှ်ချူဗတ်မန်ညိ၊ အရေဝ်မန်ဂှ်ဟီုဗတ်မန်ညိ။

ပရိသာတ်ညးဗှ်လိက်တအ် ဗှ်ဒးက္ဍိုပ်လိက်လ္တူဂှ်ဗက် ဟွံသောၚ်ဟွံကၠး ဟွံတၟး ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ-ဟး,လိက်မန်ဂှ် ဟွံချူဗတ်မန်တှ်ေ ဗီုလဵုဂွံချူရော။ အရေဝ်မန်ဂှ်  ဟွံဟီုဗတ်မန်တှ်ေ ဗီုလဵုဂွံဟီုရော- နမပ္တံသာ်ဏအ် ပလန်နၚ်သမာန် နဂလာန်ဟွံပေၚ်စိုတ်တန်ဒှ်မာန်ရ။ ယဝ်ရဆက်ဗှ်အာ လၟေၚ်ဂလာန်ကြက်ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာ ဂတတေံတုဲမ္ဂး ဇၟာပ်ပ်ချူ နအက္ခရ်မန် ဒဒှ်ရဟွံဒှ်လိက်မန်၊ ဇၟာပ်ပ်ဟီုရမျှာၚ်မန် ဒဒှ်ရ ဟွံဒှ်အရေဝ်မန်ဂှ် ကၠိုဟ်ကၠးကၠုၚ် သောၚ်တၟးကၠုၚ် ပ္ဍဲဂၠံစိုတ် ညးဗှ်လိက်တအ်ရောၚ်။

လောန်ကၠုၚ်သၞာံတၟာလအ်ရ (လၟိဟ်သၞာံသမ္တီဟွံဒး) အဲဍိက်ဂွံဗှ်လဝ်လိက် ပရေၚ်မွဲပိုဒ် နူဂျာနေဝ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (လၟိဟ်မွဲစိ၊ လၟေၚ်မွဲစိ သမ္တီဟွံဒးရ) ယၟုတၠကၞေဟ်ဂှ် သမ္တီဒးခိုဟ်ဟ်ရ။

သ္ဂံၚ်ဗၠာဲဇၞော်ဂး။ သ္ဂံၚ်ဗၠာဲဇၞော်ပ္တံတိုန်လိက်ပရေၚ် ညးတေံဗက်ဂှ် -စမ္ပာမ္ဂးဂှ် ဗုအးကျေဝ်ဂေါဝ် ပ္ကဴမွဲဍောၚ်မဒှ်ရ- သာ်ဏအ်ညးတေံ ချူလဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။

လိက်သ္ဂံၚ်ဗၠာဲဇၞော်အလုံမွဲဝါကျဂှ် ချူလဝ်နမအက္ခရ်မန်ဖအိုတ်ရ။ ဆဂး ဒှ်လိက်မန် ဟွံဒှ်လိက်မန်ဂှ် အဲဍိက်စဳ စတ်ထ္ၜးကဵု ညးဗှ်လိက်တအ် နနယ်သဒ္ဒါမန်ရ။

မအရေဝ်မ္ဂး ဗုအးကဵု ကျေဝ်ဂေါဝ် ၜါဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်ပိုဒ် ထ္ၜးဂုန်၊ ဍာ်ဒကေဝ်၊ လက်သန်တၟေၚ်မှက်(ဒဒက်တဴ)ပ္ကဴဂှ်ရ ဍေံဒှ်ပိုဒ်နာမ်ဝိသေသ် (နာမဝိသေသန)၊ ပ္ကဴဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်ပိုဒ်ထ္ၜးဒဗ်(ထ္ၜးရုပ်ရာထ္ၜောမ်တၠၚ်)ဂှ်ရဍေံဒှ်ပိုဒ်နာမ်-ရဴသာ်ဝွံအ္စာသဒ္ဒါတအ်သက်သမ္တီ(သတ်မှတ်) လဝ်ယၟုဍေံတအ်ရ။

လဂွံကဵုသၞောတ်သဒ္ဒါမန်ပိုဲဟီုမ္ဂး သဘဴပိုတ်နာမ်ဝိသေသ်ဂှ် ဍေံဒးမံၚ် လက်ကရဴပိုဒ်နာမ်လၟိုန်ရောၚ်။ လၟောဝ်ဗီု - မၞိဟ်ခိုဟ်၊ မၞိဟ်ပရေံ၊ ဇိုၚ်ခေအ်၊ တဲဂံက် ဒှ်တမ်။ ပ္ဍဲလိက်သ္ဂံၚ်ဗၠာဲဇၞော်ဏအ် ပိုဒ်နာမ်ဝိသေသ်မ္ဂး ဗုအးကဵု ကျေဝ်ဂေါဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူစွံလဝ်ဂတ (ကၠာ) ပိုဒ်နာမ်မ္ဂး ပ္ကဴဂှ်ရ ဗၠေၚ်ဒစေၚ် နူသၞောဝ်သဒ္ဒါမန်တုဲ ၜိုန်ရချူလဝ်နကဵုမအက္ခရ် မန်ကီုလေဝ် ဟွံဒှ်လိက်မန်ရ။

လိက်မန်ဂကူဏအ်ဂှ် လိက်မန်က,ဗျာ မိက်ဂွံကော်လေဝ် ကော်စဂွံ၊ ကနွံမွဲဂကူ က္ဍိုပ်ဍေံတုပ်က္ဍိုပ်က၊ ဗတဍေံ တုပ်ဗတဇြုံ၊ ကာလဆဵုကမ္ဂး ဍေံထ္ၜးလ္ပါ်က္ဍိုပ်၊ ကာလဆဵုဇြုံမ္ဂး ဍေံထ္ၜးလ္ပါ်ဗတ၊ ကဂကူဏအ်ဂှ် ညးကော်စက,ဗျာ၊ ပ္ဍဲပွိုၚ်မၞိဟ်တအ်လေဝ် မိကဵုမ ဂကူဟွံတုပ်ညးသ္ကအ်မ္ဂး ကောန်ဂှ်ဒှ်မၞိဟ်က ဗျာ၊ ဣဝွံ ဂလာန်ကရေပ်စုတ်အကြာ။

တုဲသ္ဂံၚ်ဗၠာဲဇၞော် အာစွံလဝ်ပိုဒ်ကြိယာမ္ဂး မဒှ်ရ ပ္ဍဲကၞောတ်ဝါကျတေံ ဂွံဆဵုကေတ်ပၠန်ရ။ ဣဏအ်လေဝ် ဗၠေၚ်ဒစေၚ်အာ နူသဒ္ဒါမန်ပိုဲပၠန်၊ လဂွံကဵုသၞောဝ်သဒ္ဒါမန်ပိုဲ ပိုဒ်ကြိယာဂှ် ဍေံဒးမံၚ်လက်ကရဴကတ္တာကြပ်ပ်တုဲ ဍေံတအ် ညးၜါ မံၚ်(စွံ) သ္ၚောဲခြာလောန်အာဟွံဂွံ။ လၟောဝ်ဗီု - အဲစပုၚ် န(ကဵု) ဇန် (အဲ၊ စ၊ ကတ္တာ၊ ကြိယာ)၊ အဲဂန်ကအ် ဇြုံ ပ္ဍဲဂွေၚ်ဆု (အဲ၊ ဂန်၊ ကတ္တာ ကြိယာ)၊

ပ္ဍဲမွဲဝါကျဂှ် ပိုဒ်ကတ္တာၜါ (ယဝ်ပြိုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး) ကြိယာဂှ် ဒးစွံလ္ဒေါဝ် (အကြာကတ္တာၜါရောၚ်။ လၟောဝ်ဂှ်−မၞိဟ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်သတ်မနွံသမ္တီညာန်  သၠုၚ်အိုတ်ရ

(မၞိဟ်၊ဒှ်၊သတ္တာ၊ကြိယာကတ္တာ) ဝါကျသ္ဂံၚ်ဗၠာဲ ဇၞာ်ဏအ်လေဝ်  ဒှ်ဝါကျရ ကတ္တာပြိုၚ်ကီုတုဲ စမ္ပာမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပ္ကဴ သာ်ဏအ်ဒးပြေၚ်ချူဝါကျရောၚ်။

###### '''နိဿဲ'''
ဟွံဂွံချူစုတ်လဝ်ဏီ

ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ယၟုကၜဳ

**ယၟုကၜဳဍာ်ဖ္ဍုၚ်** မဖျေံလဝ်လၟေၚ်လၟေၚ်ကဍာ်ဖ္ဍုၚ်−ကၜဳ ပါ်လဝ်သွာၚ်ဗွဝ်ဖျာ

## ကဍာ်ဖ္ဍုၚ်ထပၠုၚ်နၚ်နူဍုၚ်မ္ၚး

* salmon fish
* Snow fish

## ကဍာ်ဖ္ဍုၚ်ပ္ဍဲဍုသေံ အကြာဗွဝ်ဖျာ(ကၠာသၞာံသာသနာ 2500)

* ကကတေတ်
* ကကာတောန်
* ကဝဲ
* ကချေံဍာ်
* ကဇာဒိသိုၚ်
စာၚ်

thumb|ကောန်စာၚ်အဃောဂွံအာယုက်မွဲတ္ၚဲ
**စာၚ်** နွံပ္ဍဲအဝေါၚ်သတ်တၠသၞေၚ်ညံၚ်ရဴဂကူဂစေံဗွဲတုန် ယၟုသိပ္ပံ *Gallus gallus* နွံတဴဂကူနာနာ ပဝ်ဂွံ ဆဟွံသ္ၚောဲ ဂၠာဲစစၞလ္တူဗလးတိ ဒှ်ခၟာဲတုဲမှဂွံက္ဍတ်ဒှ်ကောန်၊ စာၚ်ကၟက်ဂၞယ်ဂၠိၚ်တုဲ  ဂရဟ်ဂၠိၚ်(ဟရှ်)

## ဆက်လ္ၚတ်

* ယၟုဂကူစာၚ်

## နိဿဲ

## ဆက်ဗှ်

* 
* 
* 
* 

## နိဿဲ

* Chickens ที่เว็บไซต์ Curlie
* စာၚ်  အဘိဓါန်
* Video: Chick hatching from egg 

ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
ကၠာမသုန်ကၠာ

ကဗျ**ကၠာမသုန်ကၠာ**ဏအ်ဝွံ တၠဂုဏ်အာစာဃေသဂကူအိန်စွံစေတနာကဵုသွက်ဂကူမန်တုဲချူလဝ်သွက်မုလိက်အုပ်အနာဂတ်မန်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ကဗျ
ကဏ္ဍ:ကဗျမန်
ယိုဟ်သ္ၚု

**ယိုဟ်သ္ၚု** (လဟီု: **ယျးဟု** **ယာဟု**)() ဂှ် ဒှ်ယိုဟ်မွဲဂကူ မထပက်လဝ် နကဵု ပလေင် (သ္ၚု)၊ ကၠေင်၊ သတ်ဗြဴခၞာ၊ လ္ၚဴ၊ လဂဝ်၊ မၜဲတိတုဲ နကဵုအခိုက်ကၞာမ္ဂး ကောန်ဍုင်မန် (သီုကဵုဗၟာ) ကၠောန်စ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမာ်။ ယိုဟ်သ္ၚုဝွံ ဟိုတ်မဒှ် ယၟုတြေံမွဲတုဲ ပ္ဍဲကဵု လဟီု အကြာဂကူမန် တၞဟ်ခြာကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင်သံသယျ ပ္ဍဲအရာမချူ နကဵုလိက်ရ။ 
thumb|ဗီုရုပ် မထ္ပက်ဒၟံင် ယိုဟ်သ္ၚု

## နိရုတ်
ပ္ဍဲကဵု လဟီုမ္ဂး မန်ဒေသ ဗွဲမဂၠိုင် ဟီု "/yahu/ (ယျးဟု)"၊ ယျးဟု ညးလ္ၚဵု စှ်ေစိုတ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ (ယာဂု) တုဲ ကာလမချူလိက်မ္ဂး မချူတဴ "ယာဂု" ဂှ် ဂွံဆဵုဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ "ယာဂု" မအရေဝ်ပါဠိဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပုင်ၜိုဟ်၊ ပုင်ဍာ်တှ် သွက်ဂွံသုင် yāgu : (f.) rice-gruel. rice-gruel, rice-milk (to drink)" လဟီု "ယျးဟု" ဂှ် ဗွဲစၟတ် ကၠုင်နူ အရေဝ်မန်ဇေတ်တ် "ယိုဟ်သ္ၚု"။ ယိုဟ်သ္ၚု ဝွံ ဗၟာတအ် ကာလမဟီုမ္ဂး ဟီု "ထမနဲ" တုဲ ကာလညးချူမ္ဂး "ထမင်းနဲ" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပုင်/သ္ၚု ဖုဲ" (ဝါ) ပုင်မဖုဲလဝ် နကဵု အရာတၞဟ်ဟ်"။ ယိုဟ်သ္ၚု ဂှ် ညးကၠောန်လဝ် နကဵု ပလေင်၊ ညးကၠောန်လဝ် နကဵုသ္ၚု ဟွံသေင် မြဴသာ်ဝွံ ဂလာန်သမာန် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ။ သွဟ်ဂှ် မဒးသှ်ဏာ၊ အရေဝ်မန်  ပလေင်ဂှ်    လုပ်လၟိဟ် သ္ၚု မွဲဂကူကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၞောဝ်ကဵု ယိုဟ် နွံနာနာသာ်ဂှ် ယိုဟ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ယိုဟ်သ္ၚု။ အရေဝ်ဗၟာ "ထမင်းနဲ" ကဵု အရေဝ်မန် "ယိုဟ်သ္ၚု" ဝွံ အဓိပ္ပါယ်တုပ်ပ်ရ။ အရေဝ်မန် ယိုဟ် ဂှ် ၜိုန်ရ ဗၟာတအ် လွဳစလဝ် "ယို" ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ဝေါဟာရ ယၟုဏအ် ဗၟာဟွံဟီု "ထမင်းယို" စၞးဂှ် ညးတအ်ဟီု "ထမင်းနဲ"။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဗၟာလွဳစလဝ် အခိုက်ဏအ် ကိုပ်ကၠာ ဗၟာဟွံဂွံလွဳစ အရေဝ် "ယိုဟ်" နဒဒှ် "ယို" ဏီ ဟီုလေဝ် ဟွံဗၠေတ်ရ။ အရေဝ်မန် နွံမွဲပၠန်ဂှ် "ယျးဟေင်"။ ယျးဟေင် ဂှ် ဗွဲစၟတ် "ယိုဟ်ပလေင်" ဒှ်မာန်ရ။ ဆဂး ယၟုဏအ် ဟွံပြာကတ်။

## နဲကၠောန်
### မတ် မဒးကေတ်
* ပလေင် ၄ စေဝ်ဍာ်တှ် (တုင်ဍာ် ပွိုင် ၆ နာဍဳ)
* သတ်ဗြဴမွဲကရေက် (သံက်သၞော်တုဲ ရေက်သောဲသောဲ)
* ဍာ် ၃ စေဝ်ဍာ်တှ် 
* ကၠေင် လျိုင် ၂၀ ဒကေဝ်
* ၜဵု ၁ ဇန်လက်ဖက်
* လ္ၚဴ လျိုင် ၅ ဒကေဝ်
* မၜဲတိ လျိုင် ၅ ဒကေဝ်
* လဂဝ် လျိုင် ၅ ဒကေဝ် (ရေက်လဝ် သောဲသောဲဂၠိင်င်)
* မိတ်ခၞိက် ၁ ဇန်လက်ဖက် 

### နဲကဲ
# တၞဟ်နကၠေင်ဂွံမောဝ်တုဲ အခိင်မဂစိုတ်ကၠေင်ဂှ် ထောအ်စုတ် သတ်ဗြဴကရေက် ၃-၄ ကရေက်။  
# စဵုကဵု သတ်ဗြဴကရေက်ဂှ် သ္ၚေက် ခၞာတုဲ၊ သတ်ဗြဴကရေက် မသ္ၚေက်အာဂှ် ဟံင်တုဲကၠဟ်ထောအ်။ 
# ပ္ဍဲကၠေင်ဂှ် စုတ်မိတ်ခၞိက်၊ တုဲ စုတ် ပလေင် တုဲ ထကဵု၊ တုဲမ္ဂး စုတ် ဍာ်၊ ၜဵု။ 
# ဖျအ်စွံလဝ် ပၟတ်ဍိုန်န်တုဲ ဍုန် စဵုကဵု ဍာ်ဇတ်။  
# ပလေင် ဝုန်ရမ္ဂး စွံလဝ် ပၟတ်ဍိုန်န်တုဲ စုတ် သတ်ဗြဴ၊ လဂဝ်၊ လ္ၚဴ၊ မၜဲတိ။ ညံင်ဂွံကၠောအ်ကီု ညံင်ဟွံဂွံသ္ၚေက်ကီုတုဲ ဒးထကဵုဒၟံင် လ္ပဒေါအ်။ 
ကၠောအ်ရမ္ဂး ယိုဟ်သ္ၚု မနွံကဵု ရှ်မကြောအ်၊ ကတဴ၊ မောဝ်ဂှ် ကလိဂွံမာန်ရ။

## နိဿဲ
ဗုဒ္ဓဝံသ (ပြကိုဟ်ဗုဒ္ဓဝင်)

alt=Buddha|thumb|Buddha
**ဗုဒ္ဓဝံသ**  () (သီုကဵု မကော်စ ***ပြကိုဟ်ဗုဒ္ဓဝင် Chronicle of Buddhas***) ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မချူလဝ် ပရူဝင်ဘဝ ကျာ်တြဲဂေါတမ ကေုာံ ပရူကျာ်မကလိလောန်အာတုဲ ၜါစှ်ောပန်ဇကု မကဵုလဝ် ပျးဒိုဟ် ဒဒှ်ရ ညးကြက်ဒှ်ကျာ်။ လိက်ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမန်မ္ဂး ညးကၠာဲလဝ် "ပြကိုဟ်ဗုဒ္ဓဝင်" တုဲ မလုပ်လၟိဟ် လိက် မရနုက်ကဵု စှ်ပန် ပ္ဍဲကဵု ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဂှ် ဒှ်လိက် မရနုက်ကဵု မသုန် မဒှ်ကၞပ်လက်ကြဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု သုတ္တပိဋကတ်။ သုတ္တပိဋကတ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် မွဲပိဋကတ် ပ္ဍဲကဵု ပိဋကတ်ပိ။ ပိဋကတ်ပိဂှ် ဒှ်လိက်မဆေင်ကဵု ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ။

ပြကိုဟ်ဗုဒ္ဓဝင် ဝွံကီု သီုကဵု ပြကိုဟ်အပဒါန၊ စရိယာပိဋကတအ်ဂှ် တၠပညာတအ် စၟတ်သမ္တီ စှ်ေစိုတ် ချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်အကြာ ဘဳသဳ ၁ ကဵု ၂ ဗွဝ်ကၠံတုဲ မဒှ်လိက်ပါဠိတြေံမွဲရ။

## သကေမ်
အခန်ပထမ ဂှ် ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူအနုဘဴ ကျာ်တြဲဂေါတမ ဒဒှ် မနွံကဵု အဘိညာဏ်၊ မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴပရဲ နူအကာသ။ မှာထေရ်သာရိပိုတ် ဂရင်ဗ္တီကျာ်: 

: "ယွံ တၠဳမနွံကုပိုန်ကျာ် မပြဲနူကဵု ညးဂမၠိုင်။ မုအခိင်ကာလမွဲ နကဵု ယြဴညးလဵုမွဲတုဲ မပ္ညုင်စၞောန်တုဲ တၠဳမကတဵုဒှ် ဂှ်ရော?  ... မုဂကူ မုပါရမဳ တၠဳမနွံကုပိုန်ကျာ် မပတန်ကၠုင်လဝ်ရော? အရာလဵု ဂလိုင် မပတံကၠုင်လဝ် ပါရမဳရော?"

ပ္ဍဲကဵု သွဟ် ဂှ် ကျာ်တြဲ တွဟ်ကဵု ပြကိုဟ်ဗုဒ္ဓဝင် 

ပ္ဍဲကဵု အခန်ဒုတိယဂှ် ကျာ်တြဲဂေါတမ တွဟ်ကဵု ပရူဘဝညးအတိက် မဒှ်ဘဝရသိ သုမေဓ၊ ညးကလိဂွံ ပျးဒိုဟ် နူကဵု ကျာ်တြဲဒိဗ္ဗင်ကိုရ် "နူကဝ်ဝွံ ပ္ဍဲလအိက်ပန်အသင်ဃဲ ပရဲမွဲလက်ကဝ် ဂတဝွံ အာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ်မွဲ မဟၟဲကဵုညးပ္တောံၜတ်" တုဲ ကျာ်တြဲ တွဟ်ကဵု ပါရမဳစှ် ညးမပတံကၠုင်လဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲအခန်၃ စဵုကဵု အခန် ၂၆ ပရူကျာ်မကလိလောန်စဴအာတုဲ ၜါစှ်ောပန်၊ ညးမအာစိုပ် ဒဒှ်ကျာ် အကြာ ကျာ်တြဲဒိဗ္ဗင်ကိုရ် ကဵု ကျာ်တြဲဂေါတမ၊ တုဲ ပရူဘဝ စဵုကဵုစိုပ် ဒဒှ်ကျာ်။ 

အခန် ၂၈ ဂှ် လဴထ္ၜး ပရူကျာ်တြဲပိဇကု ကြဴနူ ကျာ်တြဲဒိဗ္ဗင်ကိုရ်၊ တုဲ ကျာ်တြဲအနာဂတ် ကျာ်တြဲအရိယျမေတ္တေယျ။

အခန် ၂၉ ချူပရူဓါတ်ကျာ် ကြဴနူ ကျာ်တြဲ ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ။

## တြာဲ

* 
* 
* 
* 
* 

## ဆက်ဗှ်

* ပါရမဳ
* ပြကိုဟ်ဗုဒ္ဓဝင် (ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ မချူလဝ်)

## တင်စၟတ်

## နိဿဲ
 
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကဏ္ဍ:BEHM
က (သတ်ဍာ်)

က မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍာ်မန်ဂမၠိုင် () ၜိုတ်မပကောံဂွံ။ ယၟုက နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် တၞဟ်နဂွံ ဆက်သှ်ေအာကီု ရန်တၟအ်တုဲ ယၟုကတအ်ဂှ် သီုဗၟံက်ထ္ၜးကဵု နကဵု ဘာသာသအာင် ဗွဲတၟေင် ဘာသာဗၟာ ကေုာံ အင်္ဂလိက်ရ။ ဒေသမန်ဂှ် ဟိုတ်မနွံ ဇိုင်ၜဳမှာသၟိဒ်တုဲ ကဍာ်မန်ဂှ် နွံကဵု ကၜဳ (ဝါ) ကဍာ်ဖၞုင်ကီု သီု ကကြုင် (ဝါ) ကာ်ဍာ်ပတေက်ရ။ 

## ပြကိုဟ်
* သက်လောန် (နာဲ) (၂၀၁၉)၊ အဘိဓာန်မန်ဗၟာ၊ မုက်လိက် ၁၃၄ - ၁၃၆
* ILO Liaison Officer for Myanmar (2015) တန်ဖိုးမြှင့်ဖြစ်စဉ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာခြင်း နှင့် ယှဉ်ပြိုင်မှု မဟာဗျူဟာ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ မြိတ် နှင့် ရန်ကုန် - မြန်မာနိုင်ငံ၊ Page; ၇၆ - ၇၈

ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍအဓိက!
ဗညာရာံ 1

**<span lang="en" dir="ltr">သၟိ</span>ၚ်ရာဇာဓိရာဇ်** ဝွံ သက္ကရာဇ် ၇၄၅ ဓဵုကဵုစိုပ် ၇၈၃ ဒှ် သၟိၚ်ဨကရာဇ်ဟံသာဝတဳ ကီုရ ဟံသာဝတဳပဍုၚ် ရာဇာဓာနိတုဲ ပံင်ပကောံမန်ပိရး မန်ဒုၚ်|မန်ဒ|မန်ည အံင်ဇၞးကၠုၚ်ကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဒှ်သၟိၚ်စိစောန်ပရေင်ပၞန် မွုဲဇကုကီုရ သၟိၚ်ဗၟာကော်စ တၠးညးမာန်ပၞာန်ကီုရ သၟိၚ်ဝွံပိုၚ်ပြဲကၠုၚ်ရးပိ ဍုၚ်မတ္တမ|ဍုၚ်ဟံသာ|မဍုၚ်ဖာသီ လမုတှ်ေဒှ် ဍုၚ်ဗၟာသ္ကုတ်သၠုၚ်ကျာ နူကဵု နေပြည်တော်တှ်ေ စဵုကဵုစိုပ် ပျဵုသေံလၟုဟ်ကီုရ၊ သၟိၚ်ဝွံ ဒှ်သၞောဝ်ဒတောဝ် သၟိၚ်မဂဒူ ဒှ်အလန် (9) မဒှ်ကီုရ|မအံက်ညးဂှ် နွံယၟု သၟိၚ်ဗညာဉူ သၟိၚ်ရာဇာဓိရာဇ်ဝွံ ဒှ်သၟိၚ်ခိုဟ် နွံပ္ဍဲစိုတ်ဂကူမန်ပိုဲ မွဲတၠကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဂွံပိုၚ်ပြဲကၠုၚ် သ္ဂံၚ်ပၞာန်တၠအစောန်ဗွဲမဂလိုၚ် ယၟုသဂံၚ်ဂမၠိုၚ်-သၟိၚ်အမာဲဒိ မၞိဟ်တြုံ|သၟိၚ်ဗညာ လဂိန်အအီ|သၟိၚ်ဗညာဓရံ နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ဟွံတီယၟု 30ပြၚ်ၚ် တုဲပၠန် ဂွံဗတိုက်ကၠုၚ်ပၞန်ကဵု သၟိၚ်ဗၟာ ဍုင်အင်ဝ ပေဲါပၞန်ပန်စှ်သၞာံ ယဝ်ရကောန်ဂကူပိုဲမိက်တီဝင် အးအး ကၠးကၠး ဗှ်ကေတ်လိက်ဝၚ်၊ ရာဇာဝင်ပိုဲ(မန်)ပိုင်ဍုင်၊ ဗီုဗၟာ ဒေါက်တာနိုင်ပန်းလှ ချူလဝ်၊ ရာဇာဓိရာဇ်ရေးတော်ပုံကျမ်း၊ ကီုရအဴ တၚ်ဂုဏ်ရအဴ။