open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
စူဠာမဏိ၊ကျာ်

thumb|ကျာ်စေတဳစူဠာမဏိ
ဗွဲအလေံအခိုက်ယေန်သၞာၚ်မန်ပိုယ်တအ်မ္ဂး အခါစိုပ်အခိၚ်ဂိတုခ္ဍဲသဳပေၚ်မ္ဂး ကွာန်မန် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးညးအဲအဲ ဗလးဂီုတုဲ သ္ပပူဇဴ ကျာ်မၞုံဒတန် မဌာပနာလဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တုဲ ကၠောန်စဳရေၚ်တဴ သ္ဘၚ်ဗလးဂီုအိုတ်ရ။ ကျာ် ပိုယ်မန်တအ် မရန်တၟံတုဲ ပူဇဴဂှ် ဒှ်ကျာ်မၞုံယၟု စူဠာမဏိ မၞုံပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တေံရ။ ကျာ်ဝွံ ဗီုလဵု ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် အတိုၚ်မထၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲသၟဝ်ဏံရ။ 

## ကျာ်စူဠာမဏိ
ဗောဓိသတ်တိတ်အာဂြိုပ် နကဵုဗွဝ်တၠးစရာဲကျာ်သြဳဝွံ နကဵုမွဲဗ္တံဓဝ်ဟေၚ် ကလိလောန်အာဍုၚ်သာကိယ၊ ဍုၚ်ကောလယ၊ ဍုၚ်မလ္လ ပိကၟိန်ဍုၚ်တုဲ အာစိုပ်သြၚ်ကြုၚ်အနောမာ ဗၞတ်ပိစှော်ယောဇနာရ။ ချေံကဏ္ဍကဂှ် အခိၚ်ၜိုတ်ဂှ် တရဴလောန်နူဂှ် အာဟွံသၟဟ်စောံဟာ ယဝ်ရသၟာန်မ္ဂး အာဟွံသၟဟ်စောံဟွံသေၚ်၊ အာသၟဟ်စောံဟေၚ်ရောၚ်၊ ရဴဝွံမ္ဒးသှ်ကဵုရ၊ ချေံကဏ္ဍကဂှ် ဂ္ၚေၚ်အာလ္အိတ်ဂၠံတိုက်စက္ကဝါမွဲ ညံၚ်ရဴမလိုန်အာအကောပ်သၠာကွဳ နူကဵုပၞေဟ်ကီုတုဲ၊ ကလေၚ်ကၠုၚ်နူဂယးပြဟ်တုဲ သွက်ဂွံစစၞ မပ္တုဲကဵုဖဵုဇကု သၟဟ်စောံမာန်ရ။ ၜိုန်ရသၟဟ်စောံမာန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကာလဂှ် မပ္တံကဵုဒေဝတဴ ဗြီု နာ် သွဝ်ဂမၠိုၚ် တန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲအာကာသတုဲ ဂြာတ်ပရးဖျေံလဝ် မပ္တံကဵု ပ္ကဴသြဴမြမောဝ်ဂမၠိုၚ် တံၚ်ဂြဲဏာဇကု မဂြောပ်ဗ္ဒန် ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံၚ် စဵုကဵုတံဒဳတုဲ ချေံကဏ္ဍက မတတ်အာအကြာပ္ကဴမထုဲထံၚ်ဂှ် လံလောန်အာရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အာစိုပ်အယာံမာတ် ပိစှော်ယောဇနာဟေၚ်ရ။  

ပ္ဍဲကာလဂှ် ဗောဓိသတ်ဒ္တူဒၟံၚ် ပ္ဍဲသြၚ်ကြုၚ်အနောမာတုဲ "ကြုၚ်ဏံယၟုဗီုလဵုရော" ရဴဝွံ သၟာန်အမာတ်ဆန်ရ။ "ယွံကောန်သၟိၚ် ကြုၚ်အနောမာရ" ရဴဝွံ အမာတ်ဆန်သ္ဂးရ။ ဒဒှ်ပိုယ်သ္ပခမဳလေဝ် ခိုဟ်ဆာဲသၠုၚ်ပြဲရ၊ ရဴဝွံ ကံက်နိမိတ်တုဲ ပှ်ေနကဵုဒၞေဟ်တုဲ ကဵုစၟတ်ကဵုချေံကဏ္ဍက သွက်ဂွံကၠောံအာကြုၚ်ရ။ ချေံကဏ္ဍက ဒံၚ်တိုန်အာတုဲ ဒ္တူဒၟံၚ်ပ္ဍဲသြၚ်ကြုၚ်အနောမာ မၞုံကဵုသၠဲဒ္စာံ ဥသဘလ္ပာ်တေံရ။   

ဗောဓိသတ် လၟောဝ်စှ်ေနူစးချေံတုဲ ဒ္တူဒၟံၚ်ပ္ဍဲဗလးပ္တီ မတုပ်ကေုာံမလးလဝ် ဗလးသြန် (သြန်ဂတှ်ေ) ဂှ်တုဲ "ယွံသ္ကံအမာတ်ဆန် တၠအဲ ဂိုၚ်ကေတ်တာလျိုၚ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်အဲကီု သီုကဵုချေံကဏ္ဍကတုဲ သြဝ်ကလေၚ်စဴညိ" ရဴဝွံ ဟီုကဵုအမာတ်ဆန်ရ။ "ယွံသၟိၚ်မပြဲ အဲလေဝ် ကြက်သ္ပခမဳကီုရ" ရဴဝွံ ဂရၚ်ပ္တီရ။ "တၠအဲ သ္ပခမဳဟွံဂွံရ၊ ကလေၚ်စဴညိ" ရဴဝွံ ဗောဓိသတ် ဆေဝ်ဒဝ်ကၠေံ စဵုကဵုဗၞတ်ပိဝါတုဲ အပ်ကဵုကယျိုၚ်ကယျဝ်ကီု သီုကဵုချေံကဏ္ဍကတုဲ "သော်က္ဍိုပ်အဲဏံ ဟွံဗဗွဲကဵုခမဳရ" ရဴဝွံချပ်ရ။ ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဂွံသ္ကုတ်သော်က္ဍိုပ်ဗောဓိသတ် ဗဗွဲထေက်ကြိုက် ဟွံမွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအလဵုဇကုဟေၚ် ကြက်သ္ကုတ်ကၠေံ နကဵုသၞော်ရ" ရဴဝွံ ချပ်တုဲ ရပ်ကေတ်သၞာ်နကဵုတဲပုၚ် ရပ်ကေတ်သော်ယံၚ် မွဲဟာန်ကေုာံၝောံကိုဋ် နကဵုတဲပဲါတုဲ သ္ကုတ်ကၠေံရ၊ သော်သှ်ေဒၟံၚ် ဗၞတ်ၜိုတ်ၜါလပုဟ်တုဲ သီုကဵုမပူဂေတ်လ္ပာ်ပုၚ် ဗာန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ရ၊ သော်ဗၞတ်ၜါလပုဟ်ဂှ်ဟေၚ် တန်တဴအာစဵုကဵုလ္အိတ်လမျီုရ၊ သော်မုက် သော်ပါၚ်ဂမၠိုၚ်လေဝ် တန်တဴအာလုကဴ မွဲအာယုက်ၜိုတ်ရံၚ်စသပ္ပဲါရ။ ကိစ္စသွက်ဂွံဒးကးသော်မွဲလှ်ေပၠန် ဟွံမွဲရ။ ဗောဓိသတ်ဂိုၚ်ကေတ်သော် မွဲဟာန်ကေုာံၝောံကိုဋ်တုဲ "ယဝ်ရအဲဒှ်ကျာ်မ္ဂး သြဝ်ကဵုတန်တဴ ပ္ဍဲလ္တူအာကာသညိ၊ ယဝ်ရအဲဟွံဒှ်ကျာ်မ္ဂး သြဝ်ကဵုဒတုံစှ်ေညိ" ရဴဝွံ သ္ပအဓိဌာန်တုဲ ဗိုတ်ပတိုန်လ္တူအာကာသရ၊ ဒွက်သော်မွဲဟာန် ကေုာံ ၝောံကိုဋ်ဂှ် တိုန်အာဗၞတ်မွဲယောဇနာတုဲ တန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲအာကာသရ၊ သၟိၚ်အိန်သ္ၚေဝ်မၠာ် ရံၚ်လောက နကဵုမတ်ဒိပ်တုဲ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်နကဵုနပ္ကဴရတ် မၞုံဗၞတ်မွဲယောဇနာတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်စေတဳ "စူဠာမဏိ" ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တာဝတိံ ရ။ 

## နိဿဲ
ဇြဝ်ဂျဳ (Zawgyi)

thumb | right | ဗီု ပရေၚ်လိက်
**ဇြဝ်ဂျဳ** () ဂှ် ဒှ်သၞောတ်မတက်လိက်ဗၟာ ပ္ဍဲကပေါတ်အာင်ဒဳဂမၠိုင် မစကာကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၂၀၀၄ ၂၀၀၅ စဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၁၉ ပွိုင် ၁၅ သၞာံပြင်င်တုဲ စတမ်နူ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁ သၞာံ ၂၀၁၉ နကဵုအလဵုအသဳ ဒက်ပတန်သၞောဝ်ဥပဒေ ညံင်ဂွံစကာယူနဳကုဒ် မဒှ်သၞောတ် မစှ်ေကဵု သၞောတ်ဂၠးတိတုဲ ဇြဝ်ဂျဳဂှ် မၞိဟ်စကာ အောန်စှ်ေအာရ။

## ဝင်

ညးမကၠောန်ဗဒှ် သၞောတ်တက်လိက်ဗၟာ မကဵုလဝ်ယၟု ဇြဝ်ဂျဳဂှ် ဒှ် ဦးရဲမြတ်သူ ညးတၠပညာကောန်ပျူတာ မဆေင်ကဵု Software၊ Hardware ကေုာံ Network မွဲတၠရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သွက်လိက်ဗၟာ ဂွံတက်ပေင်င်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်အခက်အခုဲတၟာဂလိုင်ရ။ နူကဵုဂကောံမခၞံဗဒှ် ယူနဳကုဒ်တအ်လေဝ် သွက်လိက်ဗၟာ မကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် 4.1 version ဂှ် ကၟက်ဂမၠိုင် မပ္တံ ကွက်ရ၊ ကွက်ယ၊ ကွက်ဟတအ်ဂှ် ဟွံမဲဏီရ။ တၞဟ်နရနုက်ဗပေင် အရာတင်မနွံပၟိက် လတူလိက်ဗၟာတုဲ ဦးရဲမြတ်သူ ဂှ် ညးတေအ် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန်ဝှန်မွဲရ။ဆဂး ဇြဝ်ဂျဳ နကဵုဘာသာဗၟာမွဲဓဝ် ပကဵု ညံင်ဂွံဗှ်လိက်မန် လိက်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ဟွံဖန်လဝ်တုဲ နကဵုညးမကၠိုဟ် ပရေင်ဝှန် ကေုာံ စကာသပ်ဝဴလေပ်တအ် ဒုင်သဇိုင် ကုသၞောတ်ညးတုဲ သွက်ဘာသာမန် ဂွံတက်လိက်ဂွံ ဂွံဗှ်ဂွံကီုဂှ် ကၠောန်ထပ်ဗပေင်စုတ် ကၟက်မန်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ဗျည်မန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ၜ ကဵု ၝ တအ်ကီုရ။ 

စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ဒှ်ခေတ်ဗလံက် Blog တုဲ ညံင်ဂွံဗှ်လိက် blogger ဗလံက်ဂါတအ်ဂွံဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာတအ် ဒးစကာကၠုင် ဝှန်တုပ်တုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ဝှန်ဇြဝ်ဂျဳဂှ် မၞိဟ်စကာဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ဂကောံမဳဒဳယာဂမၠိုင်လေဝ် စကာကၠုင်ဇြဝ်ဂျဳကီုရ။ တုဲပၠန် ဇြဝ်ဂျဳဂှ် နူစကၠောန်တေအ်ဂှ် ဟွံကၠောန်လဝ် နကဵုသၞောတ်စှ်ေစှ်ေရ။ သွက်ညးမတက်လိက်တအ်လေဝ် ဟိုတ်နူ ဟွံမဲကဵုသၞောတ် ကိုန်ဂစိုတ်တုဲ တက်လောဲသွာရ။ ဥပမာ တိုင် ဂှ် တက် ိ တုဲ ု လေဝ်ဂွံ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ု တုဲ ိ လေဝ်ဂွံရ။ ဟိုတ်မဒှ်ဗီုဏအ်တုဲ ပကောံတင်ဂၞင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် စှ်ေကဵုသၞောတ် ဟွံဂွံရ။

## နိဂီု
လိက်မလုပ်အဝေါင်ဂၠးတိ ဗီုကဵု Google ကေုာံ Wikipedia တအ်ဂှ် စကာ နကဵုယူနဳကုဒ်ဟေင်ရ။ ညးမကၠိုဟ် ပရေင်တင်ဂၞင်ဒေတာ အာင်တဳတအ် ၜိုန်ရ ဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်ဂွံပြံင်လှာဲ စကာယူနဳကုဒ် စၞးဇြဝ်ဂျဳ သၞာံဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟွံအံင်ဇၞးကၠုင်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲပြံင်လှာဲစကာယူနဳကုဒ် မကော်ဂး U-Day ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁ ဂှ်တုဲ နကဵုရုင်အလဵုအသဳကီု ပရေင်ဆက်စၠောအ် မဆေင်ကဵု အလဵုအသဳသီုဖအိုတ် ဒးစကာ ယူနဳကုဒ် ဟေင်တုဲ ဇြဝ်ဂျဳဂှ် နူကဵုမၞိဟ်မစကာဒၟံင် ၜိုတ် ၉၀%ဂှ် အောန်စှ်ေအာ စဵုကဵုစိုပ်အာ ကဆံင်နိဂီုမာန်ရ။ 

## နိဿဲ
ဍာ်တှ်ဇာဒိသိုၚ်၊ တၞံ

**တၞံဍာ်တှ်ဇာဒိသိုင်**(, Burmese: ဆေးကျောင်းမင်သေ/ကျွဲကျောင်းမင်သေ; Thai: ชื่อสามัญ - น้ำนมราชสีห์) နကဵုယၟု ဝိဒျာသိပ္ပံရုက္ခဗေဒ Euphorbia hirta L. ဝွံ ဒှ်တၞံ မလုပ်အဝေါင်ချောဲသၟတ်မွဲ မၞုံဒတန်အာယုက် မွဲသၞာံ မလေပ်တိုန် အကြာတိဗ္တဳကီု ဇိုင်တၟအ်ကြေဟ်ကီု ပ္ဍဲဇဵုဂြိုပ်ဝါလဂါကီုတုဲ မလုပ်လၟိဟ် တၞံဂဥုဲမွဲဂကူရ၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး Description

ဗီုပြင်တၞံ ဍာ်တဟ်ဇာဒိသိုင်ဝွံ မဒှ်အဝေါင်ချောဲသၟတ်မွဲ မၞုံဒတန်အာယုက်မွဲသၞာံ အကြာတိဗတဳကီု ဇိုင်တၟအ်ကြေဟ်ကီု ပ္ဍဲကဵုဇိုင်ဂြိုပ် ဝါလဂါကီု ဗာန်စုက်ဒၟံင် လတူဗလးတိဗတေက်တုဲ ကၠုတ်တိုန်ရ၊၊ မၞုံအဝဲဇမၠိင်ဍေဟ် ၁၅- ၄၀.Cm (၁- ၂ ကဍ) ပြင်င်တုဲ တၞံထ္ၜောံသွတ်၊ ပ္ကဴဍောတ်သွောဲဂစိုက်ဒၟံင် အရံင်သာ်ဗတေင် နှဴသာ်တ္ၚေက်ၜတ်တ်ရ၊၊

တၞးဍေဟ် ပါ်တိတ် အကြာဇုတ်တၞံတုဲ ကဝးလဗာင်တိတ်အာ ဗွဲပွဳပွူ တၞံဍေဟ်ရ၊၊ ဇဝ်ထာင်ဍေဟ် သာ်ဗ္ကေတ်ဖျိုဟ် တၞုင်တၞးဍေဟ် အသော်ဒၟံင် နွံသီုခၜိုတ်၊ ရုပ်ရဴတၞး ညံင်သၞော်ကၞုလပှ်စိင်၊ ညံင်ခၟာဲဂစေမ်သၟတ်၊ ဂၞေင်တၞး ဒှ်ရဴ ၚေက်ဂတေက်၊ ယဝ်ပလှ်ဝေင်တၞးမ္ဂး တုပ်ညံင်ဍာ်တှ်မၞိဟ် ဍာ်တှ်ဇာဒိသိုင်ကီု ခၜိုတ်ဍာ် ဍေဟ်သာ်ဗု တိတ်ကၠုင်ရ၊၊

ဇမ္နော်တၞးဍေဟ် နွံ အကြာ 0.25-2.5 Cm ၊ ဇမၠိင်နွံအကြာ 1-4 Cm၊၊ ကၞောတ်တၞးကေက်ဂၠိဝေက်ဒၟံင်ရ၊၊

ပ္ကဴဍေဟ် ဇဝ်တိတ်လဗောင်ဂစိုက်၊ ပွဳပွူဂါပ်တၞုင်တၞး 1-6Cm ဍောင်သွတ်၊ ကဴဗွဲမဂၠိုင် ၜေတ်ကြေပ်ဒၟံင်ရ၊၊ အရံင်ပ္ကဴဍေဟ် သာ်တ္ၚေက်နှဴသာ်ဍီုဗိုဟ်ဟ် ဗ္ကေတ်ၜတ်တ်ညိညရ၊၊ ကဝပ်အထပ်ပ္ကဴဍေဟ် နွံ  ၂-၃ ကွပ်တုဲ သီုဖအိုတ်ပ္ကဴဍေဟ် ရေင်ဝိုင်ဒၟံင် ညံင်စဳလဝ်မတ်ဗိုတ်ဂြင်ဗံက်ကီု ဗၞတ် 20-25 ဍောင်သၟတ်နွံရ။

ကသဝ်ပကဴဗီုအင်္ဂကၟက်နွံ ၃ကသဝ် ကေုာံ ၝောအ်လေဝ် နွံ ၁ ရ။
သတ်ဍေဟ် ခဍမ်ခဍမ် ခၜါဲဒၟံင်ညိည၊ နွံပိလဗေါင် ဇမၠိင်ဗၞတ် ၁.၅ mm ဒှ်မံင်အဇြေဟ်ဟ်၊ ဍေဟ်ကဟ်မ္ဂး မခဍန်တိတ် မွဲဇြေဟ် မွဲမရ။

## ဂစာဲ ( Distribution)
တၞံဍာ်တှ်ဇာဒိသိုင်ဝွံ ကၠုင်နူ ဒေသဓာတ်ဂမ္တဴ ဌာန်ချောဲရာပ်မတီု၊ ဒေသဝါလဂါရ၊၊

## လွပ် ကေုာံ တဗျဂုန် (Uses)

နဲကဲရပ်စပ်သုင်စောဲကေုာံတဗျဂုန်။ တၞံဍာ်တဟ်ဇာဒိသိုင်ဝွံ ဂုဏ်ဂၠိုင်လောန်သန်၊ ရိုဟ်လၟိဟ် ဟွံမာန်ရ၊၊ 

* ၁။ အလုံပဉ္စလီ ဍေဟ်မာန်ယဲ ၆၀ သာ်
* ၂။ ခၜိုတ်ဍေဟ် ထေက်ကဵု ယဲမတ်တနအ်
* ၃။ ဍေဟ်ဇၞးယဲ ၚေက်ဂိ ဇွိုဟ်သရိုဟ်၊၊ 
* ၄။ ဍေဟ်ဇၞး ယဲသတိလီုလာ်
* ၅။ ဍေဟ်မာန် အကင်ဇွဟ်
* ၆။ ပဉ္စလီ ထိင်ကဵုယဲဗၜူ မတ်ဂေတ်
* ၇။ ရိုဟ်ဍေဟ် ထိင်ကဵုယဲခအအ်
* ၈။ တၞးဍေဟ် ဖက်ကဵု တၞးကဴအဟဝ် ခၟူပၜံက် ယဲဓရောတ် ယဲသညာ ဍေဟ်ဗလးကဵု
* ၉။ ဍေဟ် ပတိုန်ကဵု ဇြဟတ်ပ္လိ
* ၁၀။ ဍေဟ် ကသက်ကသာ ကဵုကသအ်လဒေက် 
* ၁၁။ ဍေဟ်မာန် အကင်ဂျိနာနာသာ်
* ၁၂။ ဍေဟ်ဗၜတ် ကဵုဓါတ်ဂၞဴ 
* ၁၃။ ဍေဟ်ဗ္ဒဴ ယဲမြုန်သၟတ်
* ၁၄။ စံင်ဟအင်ကၠပ် ဂစာဲကဵု ယဲသျာကဍဝ် 
* ၁၅။ ဍေဟ်လလမ်ကဵု ယဲသျာဍာတ်
* ၁၆။ ပဍုန်သုင်ပဉ္စလဳ မာန်ယဲဂုဟ်ဂေန် 
* ၁၇။ ခၜိုတ်ဍေဟ် ဗဒိုအ်ဆီ
* ၁၈။ ခၜိုတ်ဍေဟ် မာန်အကင် မၠောဝ်သရဝပ်
* ၁၉။ ယဲသင်ကောန်ၚာ်သၟတ်
* ၂၀။ ကေတ်တၞံထၞေက် ၁၀၀ ကရာမ် တုင်ကဵု ကၠေင်အရက် ၅၀၀ မဳလဳကရာမ် လံက်ပၠေတ် ယဲအသံက်စိင် ဇိုင်အုဲသရ ဗၠး၊၊ 
* ၂၁။ ဍေဟ် ဂစာဲကဵု ယဲခဍတ်ဗြိုအ်မာ
* ၂၂။ ဍေဟ်လလမ်ကဵု ယဲပလောမ်တဟ်ဂုဟ်
* ၂၃။ ပဉ္စလီ ၜဵု ဖက်ဍာ်ဂမ္တဴ ယဲကသံက် 
* ၂၄။ ခၜိုတ်ဍာ်တှ်ဍေဟ် မာန်ကတောတ်မတ်က၊၊
* ၂၅။ ပဍုန်ဍာ်ဍေဟ် ဟုံဗလိုပ်မာန်အကင်သၞော်သလာ၊၊
* ၂၆။ ဍေဟ် ဂလိုင်ကဵု ဒြဟတ်ဍာ်တဟ်ဗြဴ
* ၂၇။ ဍေဟ်ထိင်ကဵု ယဲဆီကဍဝ်
* ၂၈။ ဍေဟ်လလမ်ကဵု ယဲဥတုဗြဳလဒေက်
* ၂၉။ ဗလးကဵုယဲခဍက်သြိုဟ်ဂြတ်
* ၃၀။ ဍေဟ်ဗ္ဒဴကဵု ယဲကြုတ်သမ္အုဲ သ္ပကဵုတြဴဇၞော်လောဲသွာ၊၊

## နိဿဲ
* မွန် -မြန်မာအဘိဓာန်
* တြာဲအဘိဓာန်မန်
* ပြကိုဟ်ဂြန်ဂဥုဲမန်တ္နဟ်ဟ်သာ်
* မြန်မာအဘိဓာန်
* မွန်စာပေအထောက်အကူပြုဝေါဟာရများ
* အဘိဓာန်မည်-သေံ ၂
* พจนานุกรมมอญ-ไทย
တ

**တ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်တြဴတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "တ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "တ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာရ။ "တ" သာ၊ "ထ" သာဇြိုဟ်၊ "ဒ" ဇြိုင်၊ "ဓ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။

## ဝင်

အက္ခရ် "တ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ
တမာတ်အိုၚ်

**တမာတ်အိုင်** (အၚ်္ဂလိက်: Hornbill, အောက်ချင်းငှက်) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ မလုပ်လၟိဟ် တၞောဝ်ဂကူ ဗူစာရဝ်တိဒါဲ (Bucerotidae) မွဲတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ အဖရိက၊ အာရှ ကေုာံ မေလနဳရှာ (Melanesia) တအ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု ခၟူ ဂၠိင် ဇၞော်တုဲ အသာ်တၟးဒၟံင်ရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် နွံကဵု နဲ ညံင်ကဵု ညးမဓလဝ်လဝ်ခမံက် လ္တူက္ဍိုပ်ကဵုခၟူကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူမၞုံကဵု ခၟူ ညံင်ရဴဂြင်တုဲ အင်္ဂလိက်ကော်စ Hornbill ရ၊၊ တမာတ်အိုင်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မဟွံရုဲစၞမွဲတုဲ စသတ်ဆု ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်မံင် နကဵုပွံင်တုဲ ဒက်ခပေါဲ ပ္ဍဲဂွိုင်ဆု၊ လဆောင်မ္ဂး ပ္ဍဲဖျေင်ဒဵုတၟအ်လေဝ် မံင်ကီုရ၊၊ ဂကူဂစေံတမာတ်အိုင် ဗွဲမဂၠိုင် တ္ၚဲဏအ် ကၠေအ်ကၠက်အာတုဲရ၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး
တမာတ်အိုင် မွဲဂကူကဵုမွဲဂကူ ဇမၞော်ဇကု ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဂကူ black dwarf hornbill (Tockus hartlaubi) မဒှ်ဂကူသၟတ်ဂှ် နွံလျိုင် ၁၀၂ ဂရာမ် ဇမၠိင် နွံ ၃၀ သေန်ဒဳမဳတာ တုဲ ဂကူဇမၞော် မကော်စ the great hornbill (Buceros bicornis) ဂှ် နွံစဵုကဵု ၄ ကဳလဝ် ဇမၠိင် ၁.၂ မဳတာရ၊၊ [1] ကၟက်ဂှ် ဇၞော်နူ ၝောအ်တွဵုရ၊၊ တုဲပၠန် ဗီုပြင် ၝောအ် ကဵု ကၟက်လေဝ် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ကီုရ၊၊

အရာအင်္ဂလက္သန် တမာတ်အိုင်ဂှ် နွံကဵု ခၟူမဇၞော်တီု မထံက်ပခိုင်လဝ် ကုကအ်တမ္ၚံင်ရ၊၊ ခၟူဇမၞော်ဂှ် စကာ ပ္ဍဲဒၞာဲမၜံက်ဇဵု ရေင်သကအ် မၜံက်ရပ်စ စၞတအ်ရ၊၊ အရာတၟေင် တမာတ်အိုင်မွဲဂှ် နဲဍေဟ်တအ် မၞုံပ္ဍဲလတူက္ဍိုပ်ကေုာံ ခၟူလပါ်တမ်ရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် နဲကြပ်ဟွံမဲတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် နွံဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊

ကသော်တမာတ်အိုင် ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဒှ်အသာ်လမ္စံက်၊ အသာ်ပတေင်၊ ဗုတုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲခၟူဍေဟ်ဂှ် နွံကဵုအသာ်တၟးတၟးတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ၝောအ်ကဵု ကၟက် အသာ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊

တမာတ်အိုင်တအ်ဂှ် နွံကဵု မတ် binocular vision တုဲ အရာတၟေင်မွဲဂှ် မတ်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲခၟူရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ပကဵုဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံဗဵု တၞုင်ခၟူဍေဟ်ဂွံရ၊၊ ကာလဍေဟ်တအ် မၜံက်စစၞမ္ဂး စၞမၞုံ ပ္ဍဲခၟူဍေဟ်ဂှ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် ဂွံညာတ်ကေတ်မာန်ဏီရ၊၊
တသိုက်ခမဳဒ္စာံပြကာ

ပၞောဝ်ကဵု ညးမၚ်မွဲသာသနာဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ခမဳတအ်ဂှ် ဒှ်ညးယိုက်ဂၠေၚ်သဇိုၚ်ဝန် ပဓာန ကိစ္စဇၞော်မွဲတုဲ ပွမသ္ပတဴခမဳဂှ် ဖဵုဗွဲဇကု ဗွဲညးတၞဟ် ၜါပြကာ ဗီုရေၚ်တၠုၚ် ကၠောန်ပတုဲမာန်ကီု၊ သွက်ပူဂဵု ညးမလုပ်သ္ပခမဳမွဲဂှ် ဖဵုဒဒှ်ခမဳဂှ် ပ္ဍဲသာမညဖလသုတ် တွံလဝ်ဗွဲတြးနွံတဴကီုရ။ ပူဂဵု ညးမလုပ်သွခမဳ ပ္ဍဲသာသနာ ဗုဒ္ဓမွဲဂှ် ဖဵုသွက်ဒတုဲ ပစ္စုပ္ပန်သၟးဟွံ သွက်အနာဂတ်မနွံတဴကီု တသိုက်ဘဝ ဒဒှ်ခမဳလေဝ် တဳလပိုန်ကျာ်တြဲ တွံဓမံက်ထ္ၜးလဝ်တအ်ဂှ် ဗွဲသရုပ် ကံက်နုက်ပတိတ်နူ လိက်ကၞပ်ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ဘာသာမန် ကၞပ်ပထမ ညးမချူပကောံ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂိဇဳန ကွာန်အံၚ်ခေဝ်၊ ဘာအံၚ်ခေဝ်မ္ဂး ဂွံဆဵုလ္ၚတ်ကေတ်အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ် နွံရ။

တသိုက်(၈) ပြကာတအ်

၁။ ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးသဳဂိုၚ်ဒေပ်ဂြပ် သြောံကီု။

၂။ ဒဒှ်မၞုံကဵု ပွမဂၠာဲသ္ၚေဝ်ပိဏ္ဍပါတ် ဟွံမွဲကဵုဒုဟ်ကီု။ 

၃။ ဒဒှ်မၞုံကဵု ပွမဂွံသ္ပပြဘိုက် ပိဏ္ဍပါတ်မၜိုဟ်ဂံက်ကီု။ 

၄။ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကောန်ဍုၚ်ကွာန်တုဲ ဂကူသၟိၚ်တံဂိုၚ်ကေတ် ကြက်ဂြပ် ထဝ်သြန်မ္ဂး ဟွံမွဲကဵုပွမစံၚ်တူ မက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွမပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကောန်ဍုၚ်ကွာန်ကီု။  

၅။ ဟွံမွဲကဵု ပွမထၞေန်စပ် ပ္ဍဲကပေါတ်ကြိယာဇကုကီု။ 

၆။ ကာလကမၠတ်ဒမၠတံၚ်ပၠံၚ်ၜးမ္ဂး ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵုဘဲကီု။ 

၇။ ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵု ပွမပံၚ်ဖက်နှဴရဴကေုာံသၟိၚ်၊ အမာတ်ဇၞော် သၟိၚ်ကီု။ 

၈။ ဟွံမွဲကဵု ပွမကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာ ပ္ဍဲဌာန်ပန်ဒိုဟ်ကီု (ပွမအာကၠုၚ်မာန် ဟွံမွဲကဵုကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာ)
တိုက် (ပထဝဳ)

**တိုက်** () မ္ဂးဂှ် ဒကုတ်တိဗလးကုန် မဇၞော်လောန်ဂှ် တိုက်မဂးယၟုရ။ မပါ်ကရေက် ဒကုတ်တိုက် ဗီုဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဆပ္ဍဲ ဂၠးတိဟေင်တုဲ လတူဂၠးဂိတု ဂၠးတ္ၚဲတအ်ဂှ် ဟွံပါ်လဝ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအရာမပါ် တိုက် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုပထဝဳ ဒၞာဲတိဍာ် မခြာရေင်သကအ် ဟိုတ်နူ မှသၟိဒ် (ဟွံ) ၜဳ မဒၞာလဝ်တုဲ မပါ်နွံကီု ဟိုတ်နူအခိုက်အလိုက်တၞောဝ်ဗဳဇမၞိဟ် တၞဟ်ခြာတုဲ မပါ်လေဝ် နွံကီုရ။ 
 
ပ္ဍဲဂၠးတိ ညးပါ်လဝ် တိုက်ဇၞော် သီုဖအိုတ် နွံ (၇) တိုက်၊ ဒုင်သဇိုင် ကုဇမၞော်သမၠဲတုဲ ပြေင်လဝ်ယၟု - တိုက်အာရှ၊ တိုက်အဖရိက၊ တိုက်အမေရိကသၟဝ်ကျာ၊ တိုက်အမေရိကသၠုင်ကျာ၊ တိုက်အန္တာတိက်ကာ၊ တိုက်ဥရဝ်ပ ကေုာံ တိုက်အဝ်သတြေလျ တအ်ရ။ တိုက်အဝ်သတြေလျဂှ် ဟိုတ်နူနွံ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ပသိဖိတ်တုဲ လဆောဝ်ကော်စ တိုက်အဝ်သဳနိယာ (Oceania)။ အာရှ ကဵု ဥရဝ်ပ ဂှ် ဟိုတ်တိဍာ်မဆက်တုဲ လဆောဝ်ပံင်တုဲ ကော်စ ယူရေရှာ ရ။ 

မဝေါဟာရမန် မကော် "တိုက်" ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုဗီုဗၟာရ။ တမ်မူလအရေဝ် "တိုက်" ဝွံ ကၠုင်နူအရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် "တိ" ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဝေါဟာရ မဆေင်ကုတိ ပ္ဍဲအရာမရပ်စပ် ဥပမာ ပ္ၚာန်မကၠောန်လဝ်ကဵုတိဂှ် "ပ္ၚာန်တိုက်" သ္ၚိ မသြိုင်လဝ် နကဵုတိ (တိမစံင်ကၠောန်လဝ်တုဲ မဒှ်ဍိုက်) ဂှ် "သ္ၚိတိုက်"၊ ဒပ်ပၞာန်တိ ဂှ် ပၞာန်တိုက် မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တိမပါ်လဝ် ဒကုတ်ဒေသဇၞော်ဇၞော်ဂှ် မကော်စ "တိုက်" ဂှ် ဂပ်ဝ်ဒၟံင်ရ။

## ပွံက် ကေုာံ လၟိဟ်
တိုက်တအ်ဂှ် ဗွဲသာမည ဒုင်သဇိုင် ကုဒကုတ်ဗလးကုန် မဇၞော် ကေုာံ ၜဳတၞဟ်ခြာတုဲ ပါ်လဝ်ရ။ ဆဂး တိုက်မပါ် သီုဖအိုတ် ထပှ်တိုက်ဂှ် ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ဟွံဇၞော်တုဲ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ၜဳဟွံပါ်ခြာရ။ 

ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမပါ် ကရေက်ဂၠးတိ နကဵုတိုက်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။ 

* နဲတိုက် ထပှ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်လညာတ် ဍုင်မဟီုအရေဝ်အင်္ဂလိက် မပ္တံကဵု ဍုင်ယူကေ၊ ဍုင်အဝ်သတြေလျာ ကေုာံ ဍုင်ကြုက်၊ အိန္ဒိယ၊ ပါကာတ်သတာန်၊ ဖလိပိန်၊ ကေုာံ ဍုင်ယူရောပ်ပလိုတ်တအ်ရ။ 
* နဲတိုက် တြဴဂှ် မပံင်ပကောံ ဥရဝ်ပ ကဵု အာရှ ပံင်ပကောံ မကော် ယူရေသိယာဂှ် ဍုင်ရုရှာ၊ ဍုင်ဥရဝ်ပဗမံက်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဍုင်ဂျပေန်။
* နဲတိုက် တြဲ မပံင်ပကောံ အမေရိကသၠုင် ကဵု သၟဝ်ကျာဂှ် ဍုင်သပိန်၊ ဍုင်လေတ်တေန်အမေရိကဂမၠိုင်၊ ဍုင်ဂရိတ်၊ ဍုင်ပဝ်တူၐြဳ၊ ဍုင်ပြာသေတ် ကေုာံ ဍုင်မကေင်မံင်လဝ် ကဝ်လဝ်နဳပြာသေတ်ဂမၠိုင်၊ ဍုင်အဳတလဳ ကေုာံ ဍုင် ရဝ်မေန်နိယျာ။
* နဲတိုက် မသုန်ဂှ် စကာ ဗီုကဵု ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ဂကောံအဝ်လာမ်ပိစ် (Olympic) တအ်ရ။ အလာံအဝ်လာမ်ပိစ် ရုပ်လကံက်မသုန် မဆက်လဝ်ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတ မဆက်လဝ် တိုက်မသုန်ဏအ်ရ။

## ဨရိယာ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ်
သ္ၚိအင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်သမၠဲဇမၞော် တိုက်ဂမၠိုင် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် အတိုင်ကုလသမဂ္ဂ။ အပိုင်အခြာ တိုက်တၞဟ်ခြာဂှ် ထ္ၜးလဝ် စၟတ်သမ္တီ ဗွဲသၟဝ်ဂှ်ရ။ 

## တင်စၟတ်ဂမၠိုင်

ဇမၞော်တိ ပ္ဍဲတိုက်သီုဖအိုတ်ဂှ် ပံင်ပကောံမ္ဂး နွံ 148647000 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင် (57,393,000 sq mi) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗလးမုက်တိ သီုဖအိုတ် 29.1%  (510,065,600 km2 or 196,937,400 sq m.)

## နိဿဲ
တံၚ်မောံ၊ ကွာန်

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [ 
          97.826521,
          15.413177
        ]
      }
    }
  ]
}


ရံၚ်အာပ္ဍဲဗီုတိဂၠးတိမ္ဂး **ကွာန်တံၚ်မောံ**ဝွံ နွံတန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ Latitude = 15.413177, Longitude = 97.826521 တုဲ မဒှ်ကွာန်ဂကူမန်တအ် မံၚ်တန်တဴဒၟံၚ်လအ်လကာဖာ နူကဵုခေတ်တြေံတြဟ်တေံဏောၚ်ဂှ် ဂွံတီကၠုၚ် နူညးဇၞော်ဇၞော်မနွံအာယုဝဍ္ဎိ တအ်ကီုရ။ ပွဳပွူဗိုၚ်ကေတ်လဝ်ကွာန်တံၚ်မောံဝွံ 
ရံၚ်အာလ္ပာ်ဗၟံက်မ္ဂး သ္ဂောံညာတ်ကေတ် ဒဵုဇၞော် မစဵုဒၞာလဝ် ပျးသၟိၚ်တ္ၚဲစတိုန်ကၠုၚ်အခိၚ်ပယျာံနူဂယး မကော်ဂး "ဒဵုစၚ်ရၚ်" ကီုရ။ 

## ဘာလကျာ်ဂမၠိုၚ်

# ရာမညနိကာယ ဘာကျာ်သြဳမန်
#ရာမညနိကာယ ဘာၜဳ
# ရာမညနိကာယ ဘာသီ
# ရာမညနိကာယ ဘာဒေါဝ်ကွာန်
# ရာမညနိကာယ ဘာကျာ်
# ရာမညနိကာယ ဘာဝါဇၞော်

## ကျာ်စေတဳ
ပ္ဍဲကွာန်တံၚ်မောံဝွံ သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် သ္ဂောံရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာကုသိုလ်နာနာမာန်တုဲ မဒှ်ဌာန်နၜိုဟ်လလောမ် ကျာ်စေတဳ ဘုတ် ဘာ နွံဇၟာပ်ဒိုဟ်ရ။ 
#ကျာ်စေတဳ ဝါတံၚ်မောံ
#ကျာ်စေတဳ ဘာသီ
#ကျာ်စေတဳ က္ဍိုပ်ဒတန် ဘာသီ
#ကျာ်စေတဳ ဘာကျာ်
#ကျာ်စေတဳ ဘာတၟိ
#ကျာ်စေတဳ ကုန်မၚ်စိၚ်
#ကျာ်စေတဳ သၠာတ်ဝါပရာခါတ်
#ကျာ်စေတဳ က္တအ်ဘုတ်
#ကျာ်စေတဳ ဘာသၞေဟ်ဝါန်

တၚ်စၟတ်။ ။ ယၟုကျာ်စေတဳဂမၠိုၚ်ဝွံ ချူဗက်လဝ် ယၟုဘာတုဲ လက္ကရဴအခါတီကေတ် ယၟုကျာ်စေတဳဍာံဍာံပြပြမ္ဂး ညးညးအဲအဲ က္လေၚ်ချူပဠေဝ်မာန်ဖအိုတ်ရ။

## ဂကောံဂအုံကွာန်
#ကွာန်သၞေဟ်ဝါန်
#ကွာန်ဝါဇၞော်
#ကွာန်တ္ကအ်ခရိုၚ်
#ကွာန်တ္ကအ်ကၟာ
#ကွာန်စောဂလာ

## ဂၠံၚ်ဍာန်ဆက်စၠောံ
ဂၠံၚ်ဍာန်ဆက်စၠောံ သွက်သ္ဂောံအာကၠုၚ်ဝွံ နွံမံၚ် သီုဂၠံၚ်ကွဳစက်ကာ ကေုာံ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ်၊ ခဒမ်ကွဳပၟတ်ရ။
ဂၠံၚ်ကွဳစက်ကာဝွံ မဒှ်ဂၠံၚ်ဇၞော်တိတ်ကၠောံအာမွဲကွာန်ကဵု မွဲကွာန် မတမ် ကွာန်တံၚ်ပရၚ်၊ ကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်၊ ကွာန်ရုတ်တံၚ် စဵုစိုပ်ဂၠံၚ်ကွဳစက်ကာဇၞော် (ဍုၚ်မတ်မလီု−ရးတၚ်္နသဳ) တေံတုဲ အာကၠုၚ် ဆက်စၠောံ ကူသွံစ မာန်ဇၟာပ်ပ်ဌာန်ရ။ 
ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ်ပၠန်လေဝ် သွက်ကွဳပၟတ်ဂွံဒေံါဇူ ကေုာံ ရေၚ်တၠုၚ်ပလံၚ်ဗ္စိုပ်မာန်ဂှ် ဗဒမ်ကွဳပၟတ် ကွာန်တံၚ်မောံ နွံတန်တဴကၠုၚ်ဒၟံၚ် နူစပံက်ဂၠံၚ် ကွဳပၟတ်တေံတေံရ။ ကွဳပၟတ်ဝွံနူတမ်ဝါဒိ ပလံၚ်ဗ္စိုပ် (ဍုၚ်မတ်မလီု−ဍုၚ်ရေဝ်) မာန်တုဲ လၟုဟ်ဝွံစိုပ်စဵု အလုံမွဲကၟိန်ဍုၚ် အတိုၚ်အလဵုသဳ ကၠောန်ပၞောတ်လဝ်ကဵုမာန်ရ။

## ပရေၚ်ပညာ
ပ္ဍဲကွာန်တံၚ်မောံဝွံ ဘာသွက်ကောန်ၚာ်သၟတ်တအ် သ္ဂောံကတ်လ္ၚတ်ပညာမာန်ဂှ်လေဝ် ဘာဗ္တောန်လိက်နွံဂၠိုၚ်ကဵုဘာကီုရ။
တ္ၚဲကၠဵုသာန် ဂၠးကဝ်

**တ္ၚဲကၠဵုသာန် ဂၠးကဝ်** () ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲအံက်တဝ်ပါ ၁။ တင်ရန်တၟအ် မကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲကၠဵုသာန်ဏအ်ဂှ် မိက်ဂွံကဵု မၞိဟ်တအ်တီ ဒဒှ်ရ ကၠဵုအသာ်လမ္စံက် (ဝါ) ကၠဵုသာန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဓဝ်ပတှ်ေမၞိဟ်တအ် ကၠဵုသာန်ဂှ် ဒှ်အရာ မဗဒှ်ကဵု နိမိတ်ဟွံခိုဟ် ဟွံသန်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဟွံမိက်လွဳတုဲ ဒးသှ်ေသၟေဟ် ကၠင်ဒၟံင်တလရ။ ဟိုတ်မိက်ဂွံကဵု မၞိဟ်တအ် ဆာန်ကၠဵုသာန်၊ ပစၟတ်သမ္တီ ကၠိုဟ်ကေတ် လတူကၠဵုသာန်တအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီကၠုင် တ္ၚဲကၠဵုသာန် ဝွံရ။ 

## ဝင်
ညးမဖန်ဗဒှ် တ္ၚဲကၠဵုသာန် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် Colleen Paige မဒှ်မၞိဟ်တၠပညာ ပရေင်ဘဝတိရစ္ဆာန် ကေုာံ ညးမလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်အရာတိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ညးတေအ် ဂွံကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၁၃ ညးတေအ် အာဇရေင် ဗဒိုပ်ဇၞူတိရစ္ဆာန် (animal shelter) သွက်ဂွံလွဳစ ကောန်ကၠဵုမွဲရ။ ညးတေအ် ညာတ်ကေတ် ကၠဵုသာန်မွဲ ကတဵုဒှ်ဒၟံင် သရသရေန် ဘဲဒဏ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ မုက်မတ်ဍောတ် မၞိဟ်ဟွံကေတ် ဟွံလွဳမွဲရ။ ကၠဵုဂှ် သီုဇြာဲ နွံလျိုင် ၂၈ ပံင် ဗွဲဓမ္မတာ ဒးနွံ ၆၀ ပံင်ရ။ ဟိုတ်ကၠဵုဂှ် ဂွံဒှ်ဒၟံင်သရဂှ် ဟိုတ်နူကဵု တၠဍေဟ်တြေံဂှ် တက်ပျဲပျာံလဝ် တုဲပၠန် ဟွံကဵုစ စၞဖဲဖဲရ။ ကၠဵုဂှ် စိုပ်ကၠုင် ဗဒိုပ်ဇၞူဂှ်တုဲလေဝ် ကောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ဇၞူဂှ် ဟွံပစဂရု ဟွံလွဳလွတ် ကၠဵုဂှ်ခိုဟ်ဟ်ရ။ ကောန်ကမၠောန်ဂှ် ဟီုကဵု Colleen "ကၠဵုသာန်ဂှ် ညးလဵုလေဝ် ဟွံမိက်လွဳဗ္စဂှ်ရ ပိုယ်တအ် ခြာဟွံလအ် ဒးဖျုန်ဂစိုတ်ဂဥုဲတုပ်ပ်ရတှေ် လွဳလေဝ် မုဂွံတၟေင်ရော။" စနူဂှ်တုဲ Colleen ဂွံတီကေတ် ပရူကၠဵုသာန် ဘဝမအောန်ဂှ်ရ။ Colleen လွဳဗ္စ ကၠဵုသာန်ၝောအ်ဓရုဲဂှ်တုဲ ညးတေအ် ခုတ်ကဵုယၟု သာဲလာ (Sailor) ။ ညးတေအ် ဒးလွဳ နကဵုဂဥုဲ၊ ကဵုမံင်ခိုဟ်ဟ်၊ စစၞခိုဟ်ဟ် မွဲသၞာံပေင်င် ကၠဵုဂှ် ဂွံထတ်ယုက်မြဟ်မြဴကၠုင်ရ။

ဆဂး ကၠဵုသာန်သာဲလာဂှ် ကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာဂြိုဟ်တုဲ လွဳဟွံဂွံ ကလိဂွံအာယုက် ၁၄ သၞာံ မဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁ သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ်ရ။ တၞဟ်နမိက်ဂွံကဵု ညးဂမၠိုင် မိက်ဂွံပတိုန်စရာဲ ကၠဵုသာန်ဂမၠိုင်ကီု မိက်ဂွံကဵု ပရူဒဒှ်သာဲလာဂှ် ကဵုသှ်ေၜက်အာတုဲ Colleen ပစၟတ်သမ္တီ ကုတ္ၚဲသာဲလာ မစုတိဂှ်တုဲ ခုတ်ပတန်ပတိုန် တ္ၚဲကၠဵုသာန် ဂၠးကဝ်ရ။ 

## တင်ရန်တၟအ်
တ္ၚဲကၠဵုသာန်ဂှ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ 
*ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံလွဳဗစ ကၠဵုသာန်
*အစောဲမၞိဟ်တအ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုသာန်ဂှ် ဒှ်လက်သန်နိမိတ် ဟွံခိုဟ်ဂှ် ညံင်ဂွံအိုတ်အာ
*ညံင်ဘဝကၠဵုသာန်တအ် ဂွံတန်တဴ ဗွဲတသိုက်
*ညံင်ညးဂမၠိုင်ဂွံတီ ဒဒှ်ရ ကၠဵုသာန်လေဝ် နွံသစ္စလတူတၠ၊ စိုတ်ခိုဟ်၊ ဍိုဟ်ကေက် ညံင်ရဴကၠဵုအသာ်တၞဟ်တအ်ကီုရ။ 

## ဗီုမကၠောန်
ပ္ဍဲတ္ၚဲအံက်တဝ်ပါ ၁ ဂှ်မ္ဂး လဴထ္ၜး ကဵုပညာကုမၞိဟ်တအ် ပရူနိမိတ်ကၠဵုသာန်။ အစောဲအလာံ မၞိဟ်တအ် ကၠဵုသာန် မဒှ်နိမိတ်လက်သန် ဟွံခိုဟ်ဂှ် ဟွံဒး ဟွံဍာံ။ ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံတီကၠိုဟ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုသာန်လေဝ် ညံင်ရဴကၠဵုတၞဟ်တအ်ကီု ဒယှ်ေဒယှ်ခိုဟ်၊ မထေက်ကဵုဆာန်ခိုဟ်၊ နွံသစ္စလတူတၠကီုရ။ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုဗဒိုပ်ဇၞူတိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ကၠဵုသာန် (ကၠဵုအသာ်လမ္စံက်)တအ်ဂှ် မၞိဟ်ကၠုင်လွဳဗ္စ အောန်နူ ကၠဵုအသာ်တၞဟ် ပန်ဆဒှ်ရ။ 

## နိဿဲ
တ္ၚဲဗ္ဂဲသာန် ဂၠးကဝ်

**တ္ၚဲဗ္ဂဲသာန် ဂၠးကဝ် **()ဝွံ ဒှ်တ္ၚဲမကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၂၇ မဒှ်တ္ၚဲ ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲဟာလ္လဝ်ဝေန် ပန်တ္ၚဲရ။ တ္ၚဲဗ္ဂဲသာန် ဂၠးကဝ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲမကၠောန်သဘင် သွက်တိရစ္ဆာန် ဟိုတ်နူ အသာ်ကသော်ဇကုတုဲ မဒးဆဵုဂဗ ပ္ဍဲအရာ မဒးဒုင်တးပါဲတအ်ရ။ ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ပ္ဍဲယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ (ခေတ်တြေံ) ဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအရာနိမိတ်ပရေအ်၊ မဖန်ကဵု လာပ်ပရေအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်မိက်ဂွံလွဳ ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် အောန်ညိရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲမရံင်စံင် တိရစ္ဆာန်တအ်လေဝ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် မၞိဟ်ကၠုင်လွဳဗ္စအောန်တုဲ မလေပ်သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဗဒိုပ်လွဳလွတ်တိရစ္ဆာန်ဂၠိုင်ရ။

## ဝင် ကေုာံ လစွံစိုတ် လတူဗ္ဂဲသာန်

တ္ၚဲဗ္ဂဲသာန်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် နူအခိင်လဵုရောဂှ် ညးမွဲကီု ဟွံတီကၠးကၠးရ။ တုဲပၠန် မွဲဒေသကဵု မွဲဒေသလေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ဍုင်ဗြိတိန် ကဵု ဍုင်နဝ်တာန်အာဲယျာလာန်ဂှ် ဂကောံစဵုဒၞာဗ္ဂဲတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲအံက်တဝ်ပါ ၂၇ ရ။ နမရန်တၟအ် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဆာန် ဗ္ဂဲသာန်တုပ်ပ် ကုဗ္ဂဲတၞဟ်တအ်တုဲ ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံလွဳဗ္ဂဲသာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂကောံမင်မဲဗ္ဂဲ ဍုင်ဗြိတိန် ပတိတ်လိက်ဒုင်စဳရေင် ဒဒှ်ရ ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် မၞိဟ်ကၠုင်ကေတ် သွက်ဂွံလွဳဗစ အောန်နူ ဗ္ဂဲအသာ်တၞဟ် ၇၀% ရ။  ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ညးတအ် ညာတ်ကေတ် မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဒှ်အသာ် ဟွံကျေဝ် ဟွံလုပ်ကဵု အရီုမတ်မၞိဟ်တအ် ၜိုတ်ဗ္ဂဲအသာ်တၞဟ် ဒှ်မာန်ရ။ 

ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ညးတအ်ကၠောန် တ္ၚဲမဒးဂၞပ်ဗ္ဂဲသာန် (Black Cat Appreciation Day) ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၇  အတိုင်နူလိက်သုတေသန ဂကောံမင်မဲဗ္ဂဲအမေရိကာန် (ASPCA) ညာတ်ကေတ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ကၠုင်လွဳဗ္စ နူကဵု ဗဒပ်လွဳလွတ် အောန်နူ ဗ္ဂဲအသာ်တၞဟ်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ်လဝ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအရာဟွံခိုဟ်သန်၊ မပကဵု လာပ်ဗဇဴဂွံဍိုန်လျ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူဍေဟ်တအ် ဟွံကျေဝ်ဆာန်ဠာန် ညံင်ဗ္ဂဲအသာ်တၞဟ် ဗ္ဂဲကၞင်င်တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ 

စပ်ကဵုဗ္ဂဲသာန်တုဲ အခိုက်ကၞာ မွဲကုမွဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ဥပမာ ဍုင်ဗြိတိန် ကဵု ဂျပေန်မ္ဂး ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဒှ်အရာ မပလံင်ကဵု လာပ်ခိုဟ်။ ဆဂး ဍုင်အမေရိကာန်မ္ဂး ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဒှ်လက်သန် လာပ်ပရေအ်၊ မဒှ်ဒြဟတ်မယုတ်မာ။ ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင်ဂကူလ္ၚဵုဂှ် မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ် အဃောဇကုမအာတရဴ ယဝ်ရ ဗ္ဂဲသာန်မွဲ တတ်အာ ဂတဇကုမ္ဂး ဒှ်နိမိတ်ပရေအ် လာပ်ပရေအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပေါမ်အာဂီုတြေံတအ်လေဝ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဒှ်လက်သန်ပရေအ်၊ ဆလက်သန်သၟး ဟွံသေင် အလဵုဇကု ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပရေအ် မယုတ်မာ မတုပ်ညံင် ခမုဲကီုရ။ ပ္ဍဲယူရောပ် ဒေသလ္ၚဵုတအ်မ္ဂး အခိင်ကၠာတေအ် ပ္ဍဲသဘင်စံင်ပၟတ်လဒေါဝ်ကညင် မဒှ်သဘင်မစံင်ခမုဲဂှ်မ္ဂး ညးတအ် စုတ်ဗ္ဂဲသာန် ဂြိုင်င်တုဲ စံင်လေဝ် ကေင်နွံလဝ်ကီုရ။ 

## ဗီုမကၠောန်သဘင်
ပ္ဍဲတ္ၚဲဗ္ဂဲသာန်ဂၠးကဝ်ဂှ်မ္ဂး တၠဗ္ဂဲတအ် နမပ သဘင်စၟတ်သမ္တီတုဲ ကဵုဗစ စၞခိုဟ်ဟ်၊ စၞဍေဟ်တအ် မဒးစိုတ်။ ပကဵုဗ္ဂဲညးတအ် ညံင်ဂွံမိပ်မြဟ် မပ္တံ ဇွိတ်သ္ပောတ်ကဵု၊ ဆာန်ကဵု ဂၠိုင်င်ရ။ တုဲပၠန် ညးတအ် တက်ဗီု ဗ္ဂဲသာန်ညးတအ်တုဲ ပတိုန်စုတ် ပ္ဍဲသဝ်ရှေလ်မဳဒဳယာတအ်ရ။ 

## နိဿဲ
တ္ၚဲအစာ ဂၠးကဝ်

**တ္ၚဲအစာ ဂၠးကဝ် **() ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ မကၠောန်ဗဒှ် လၟေင်သၞာံ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၅။ တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီဏအ်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် နူကဵုသၞာံ ၁၉၉၄ နမပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲယူနေတ်သကဝ်/အာင်အေဝ်အဝ် မထပက်စၟတ်တဲ တင်မပစၟတ်သမ္တီ အရာမဒှ်ဓဝိင် လတူအကာဲအရာ အစာဘာဂမၠိုင် နူသၞာံ ၁၉၆၆(UNESCO/ILO Recommendation concerning the Status of Teachers)ရ။ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ဒှ်ကိရိယာ မဖျေဟ်လဝ် သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အကာဲအရာ ကေုာံ သဇိုင်ဒၟံင် အစာဘာ အလုံလိုက်တအ်ရ။ တင်မပစၟတ်သမ္တီဂှ် ဒှ်အရာ မဖျေဟ်ပိုင်ခြာလဝ် အရာမဆေင်စပ် ကုပဝ်လသဳ၊ လဒက်ပတန်ဂကောံ၊ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ကုပူဂိုလ် ညးမပအစာတအ် ညံင်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ်ညးတအ် လၟေင်လၟေင်၊ ကမၠောန်ညးတအ် ကေုာံ အကာဲအရာကမၠောန်ညးတအ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် မကၠောန်တ္ၚဲအစာ ဂၠးကဝ် ဝွံ သွက်ဂွံ စွံအာရီု လတူ စရာဲ၊ စေတနာ၊ ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် အစာဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ ကေုာံ သွက်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် အခေါင်အရာ အရာမဒှ်ဓဝိင် လတူဘဝအစာဘာ ကေုာံ အရာညးတအ်မဗတောန်တအ်ရ။

## ဗီုမကၠောန် သဘင်
နမကၠောန် တ္ၚဲအစာ ဂၠးကဝ်တုဲ နကဵုယူနေစ်သကဝ် ကေုာံ ဂကောံပရေင်ပညာဂၠးကဝ် (Education International - EI) ကၠောန်ဗဒှ် တင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံ သွက်ညးဂၠးကဝ် ဂွံတီကၠိုဟ် ပရူအစာ(ဘာ) ကေုာံ ဗီုအစာတအ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွးဘာ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်တအ်ရ။ ညးတအ် ပံင်ကောံ ကုဌာနမဳဒဳယာတအ်တုဲ ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် ညံင်တင်ရန်တၟအ်ဏအ် ဂွံစိုပ်တရဴရ။ တဝ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်ဂှ် မွဲသၞာံကဵုမွဲသၞာံ က္ဍိုပ်လိက် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ်မ္ဂး ကေတ်လဝ် က္ဍိုပ်လိက် "**ကဵုအခေါင်အဝဵုကၠောန် ကုအစာဘာတအ်ညိ** Empowering Teachers”။ က္ဍိုပ်လိက်ဏအ်ဂှ် ညးတအ်ဒုင်သဇိုင် ကုတင်မပစၟတ်သမ္တီ အရာမဒှ်ဓဝိင် လတူအကာဲအရာ အစာဂမၠိုင် မပေင် ၂၀ သၞာံရ။

သွက်သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် ယူနေစ်သကဝ် ရုဲစှ်ကေတ်လဝ် က္ဍိုပ်လိက် "**အခေါင် သွက်ဂွံဗတောန်ပညာ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အခေါင် မပသၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် အစာဘာ။** The right to education means the right to a qualified teacher.” က္ဍိုပ်လိက်ဏအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုလိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံဂၠးကဝ် မပေင် ၇၀ သၞာံရ။ အရာညးတအ် မိက်ဂွံဟီုဂှ် ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကုပရေင်သၠုင်ပတိုန် ကဆံင်ပညာ ကဆံင်ဍာ်ဒကေဝ် အစာတအ်မ္ဂး အခေါင် ကွးဘာတအ် သွက်ဂွံဗတောန်ပညာဂှ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန် ဟွံသေင်ရ။

သွက်သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ညးတအ် ရုဲစှ်လဝ် နကဵုက္ဍိုပ်လိက် "**အစာဘာ အဝဲသၟတ် - ဒှ်အစာမစိစောန် အနာဂတ်၊** Young Teachers: The future of the Profession"။ ညးတအ် စွံအာရီု လတူအစာဘာသၟတ် ကေုာံ ညးသၟတ်တအ် ညံင်ဂွံ ရုဲစှ် သွက်ဂွံပအစာဘာရ။

တ္ၚဲအစာ ဂၠးကဝ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ဍုင် ၁၀၀ ဍုင်ပြင်င်ရ။

## နိဿဲ
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခလံက်ခပြု

**ဘာတၟိ** ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခလံက်ခပြု၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်။ ဘာဝွံ ဘဒ္ဒန္တဝါယာမ ညးမကလိဂွံ တဆိပ်တြာ ပဋိကတ္တပါရဂူ ဍုင်သဓီု စပတန်လဝ် နူကဵုသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၈၅ တေအ် နဒဒှ် ဘာတိုက်ပရိယတ်မန်မွဲရ၊၊ 

## ဝင်
ဘာတၟိ ကွာန်ခလံက်ခပြုဝွံ ဘဒ္ဒန္တဝါယာမ ညးမကလိဂွံ တဆိပ်တြာပဋိကတ္တပါရဂူ နူဍုင်သဓီု စပ္တန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၂၈၅ နဒဒှ် ဘာတိုက်ပရိယတ်မန်ရ။

ပ္ဍဲဘာတၟိ ကွာန်ခလံက်ခပြုဝွံ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂမၠိုင် ပ္တန်ကၠုင်သာသနာ ဒဵုကဵုစိုပ်အခိင်လၟုဟ် ကလိဂွံ ၄ အဆက်ရ။

ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဝါယာမ ညးမကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပဋိကတ္တယပါရဂူ ဍုင်သထီု ဖျေံကၠုင် လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာတၟိ ပတံနူသက္ကရာဇ် ၁၂၈၅-သၞာံ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၃၀-သၞာံရ။ အဆက်ဂှ်ပၠန် နူကဵုပၠန် နူကဵုသက္ကရာဇ် ၁၃၃၀-သၞာံ ဒဵုစိုပ် ၁၃၃၈-သၞာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာနာဲဇြဳ အုပ်ဓုပ် တိုက်ဂဇံဘာ ၈ သၞာံ။
နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၈ သၞာံ ဒဵုစိုပ် ၁၃၆၃ သၞာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဝိသုဒ္ဓ ဂဇံဘာ ၂၅ သၞာံ။ နူကဵုသက္ကရာဇ် ၁၃၆၃-သၞာံ ဒဵုစိုပ် ၁၃၇၇-သၞာံလၟုဟ်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ ဆက်ဖျေံကၠုင်မံင်လိက် ကုထပိုယ်ပယျင်ခမဳသာမဏီဂမၠိုင်ရ။

## သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၄ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၉ ဇကု။

## ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
# ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဝါယာမ (၁၂၈၅ - ၁၃၃၀)
# ကျာ်ဇၞော်အစာ နာဲဇြဳ (၁၃၃၀ - ၁၃၃၈)
# ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓ (၁၃၃၈ - ၁၃၆၃)
# ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ (၁၃၆၃ - လၟုဟ်) သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၅။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်
ထ

**ထ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ထ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ထ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မရနုက်ကဵုၜါရ။ "တ" သာ၊ "ထ" သာဇြိုဟ်၊ "ဒ" ဇြိုင်၊ "ဓ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။

## ဝင်

အက္ခရ် "ထ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ
ထဍိ၊ ဂစေံ

**ဂစေံထဍိ** () ဒၞာဲလ္ၚဵု ချူ ခဍိ ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ မလုပ်လၟိဟ် ဇာတ်ဂကူ ဒိခရုရိဒါဲ (Dicruridae) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴရ၊၊ ထဍိ သီုဖအိုတ် နွံ ၂၅ ဂကူ ပ္ဍဲကဵုဗဳဇဂကူ ဒိခရုရုသ် (Dicrurus) ရ၊၊ ဂကူဂစေံထဍိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်အသာ်လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး အသာ်ပတေင်ဂၠုဂၠု၊ ဇိုင်ဂၠေအ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု သော်ဍုတ် မတိတ်ဒၟံင် ၜါဂွာ်၊ လ္ၚဵု နွံကဵု ဂွာ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် စစၟစၟောန် ဍေဟ်တအ် မရပ်ကေတ် လတူကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုတိ၊၊ ဂကူထဍိလ္ၚဵုတအ်ဂှ် လရိုဟ်ရမ္သာင်ထတ် အခိင်ကာလ မကြပ်ညောန် ကုအန္တရာဲရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး သွက်ဂွံထဍေင်ပတိတ် တိရစ္ဆာန်တၞဟ် နူကဵုစၞစတုဲ ကရေဲကဵုရမ္သာင်ထတ်တ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊

==ဗမံက်ထ္ၜး==
ဂစေံမရပ်စၟစၟောန်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂြိုပ်လပံက် ကေုာံ ရာပ်တအ်ရ၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်အသာ်လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး အသာ်ပတေင်ကၠုကၠု၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု သော်ဍုတ် ၜါဂွာ်၊ ဂကူထဍိ ပ္ဍဲအာရှလ္ၚဵု သော်ဍုတ် နွံဂၠိုင်ကဵုဂွာ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု ဇိုင်ဂၠေအ်အ်တုဲ မလေပ်ဍုန် မပစူလဝ် ဇကုရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ရပ်စစၟစၟောန် ဟိန်မပဝ်ဒၟံင် လတူကျာကီု သီုကဵု ဗက်ဂၠာဲစ ပ္ဍဲတိရ၊၊ ထဍိတအ် လဆောဝ်မ္ဂး ဟီုပတုပ်ဗက် ရမ္သာင်ဂစေံတၞဟ်ကီု သီုကဵု ရမ္သာင်တိရစ္ဆာန်ရ၊၊

ထဍိက် မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ ၜါ - ပန်မ ပ္ဍဲခပေါဲ မဒက်လဝ် လတူတၞံဆုသမၠုင်ရ၊၊ ၜိုန်ဇကုဇကောဝ်ဍေဟ်တအ် ဍောတ်ကီုလေဝ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ကြမ်တုဲ ဟွံဖေက်စ ညးတၞဟ်ရ၊၊ ဂစေံဇၞော်ဇၞော်တုန်လေဝ် ဍေဟ်တအ် ဂံင်လုပ်ဇဵု ယဝ်ရကၠုင်ကဵုသၞ ကုခပေါဲဍေဟ် ကောန်ဍေဟ်ရ၊၊

ဂစေံ ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တၞဟ်တအ် မလေပ်ကဠင် ရမ္သာင်ထဍိကရေဲ ဒဒှ်ရ အန္တရာဲမကြပ်ညောန်ရ၊၊ ဂကူဂစေံထဍိ ပ္ဍဲကဵု ပြင်ဗ္တဳကလဟရိတအ်ဂှ် နမကရေဲကဵုရမ္သာင်ထတ်တ်တုဲ တိရစ္ဆာန်တၞဟ် ဖေက်လကိုတ်တုဲ ဒးပါဲကဵု စၞစဇကုရ၊၊ စၞစဍေဟ်တအ် ၂၃%ဂှ် ဍေဟ်တအ် ကလိဂွံ နကဵုနဲကဲဗီုဏအ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဆမကဵုရမ္သာင်သၟးဟွံက သီုကဵုမဗိုတ်ဘပဠညးတၞဟ်ဏီရ၊၊ ရမ္သာင်ၜိုတ်မစၟတ်သမ္တီလဝ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ပရမ္သာင် ဂွံ ၅၁ ဗီုရ၊၊

## နိဿဲ
ထ္ၜကဵု မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ခဏ်

၂၈။ ယွံခမဳတအ် ဓရ်ဂမၠိုၚ် မသအာၚ်အာ (နူသဳလ) မဇြိုဟ်နက် မဇြိုၚ်ကဵုညာတ်မာန် မဇြိုၚ်ကဵုတီမာန် မၜိုဟ်လလမ် မပြဲ မဟွံအာစိုပ်နပွမချပ်ကေတ် မဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် တၠပညာဂမၠိုၚ်ဟေၚ် မတီကေတ်မာန်တအ်ဂှ် နွံအိုတ်ဏီရ၊ ဓရ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ပကေတ်ဇၞော်မတ် နကဵုညာဏ်တၟေၚ် အလဵုဇကုတုဲ ဟီုတွံရ၊ ဂုဏ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဍာံစၟတ်ဂှ် မိက်ဂွံဟီုသ္ဂးတဴ ဗွဲမဍာံစၟတ်အိုတ်မ္ဂး နကဵုဓရ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဒးဟီုသ္ဂးရ။ 

ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ယြဴဓရ်ဂမၠိုၚ် သ္ပကေတ်ဇၞောဝ်မတ် နကဵုဉာဏ်တၟေၚ် အလဵုဇကုတုဲ ဟီုတွံရ၊ ဂုဏ်တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဍာံစၟတ်ဂှ် မိက်ဂွံဟီုသ္ဂးတဴ ဗွဲမဍာံစၟတ်အိုတ်မ္ဂး ယြဴနဓရ်ဂမၠိုၚ်ဟေၚ် ဒးဟီုသ္ဂးအိုတ်ရ၊ ဓရ်ဂမၠိုၚ် မဇြိုဟ်နက် မဇြိုၚ်ကဵုညာတ်မာန် မဇြိုၚ်ကဵုတီမာန် မၜိုဟ်လလမ် မပြဲ မဟွံအာစိုပ် နပွမချပ်ကေတ် မဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် တၠပညာဂမၠိုၚ်ဟေၚ် မတီကေတ်မာန်တအ်ဂှ် ညးဍေံအိုတ်ရော၊ 

## ပုဗ္ဗာန္တာနုဒိဋ္ဌိ

### ကွေတ်မဒ္ဂေတ်ဗက်လၟေၚ် သွက်ကိုပ်ကၠာ စှ်ဒ္စာံဂကူ
၂၉။ ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မလေပ်ချပ်ကေတ် သွက်ကိုပ်ကၠာ မစောဲလာံဂိုၚ်ကေတ်သွက်ကိုပ်ကၠာဂှ် နွံအိုတ်ရ၊ (ညးဂမၠိုၚ်ဂှ်) နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵုသွက်ကိုပ်ကၠာတုဲ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် စှ်ဒ္စာံဂကူဟီုတွံတဴ ဂလာန်မလေပ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ကွေတ်မိစ္ဆာဂမၠိုၚ်မဂၠိုၚ်ဂၠၚ်အိုတ်ရ၊ တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵု မုရဴမွဲတုဲ နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵု မုရဴမွဲတုဲ ချပ်ကေတ်သွက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ်ရော၊ စောဲလာံဂိုၚ်ကေတ် သွက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ်ရော၊ နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵု သွက်ကိုပ်ကၠာတုဲ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် စှ်ဒ္စာံဂကူ ဟီုတွံတဴ ဂလာန်မလေပ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ကွေတ်မိစ္ဆာဂမၠိုၚ် မဂၠိုၚ်ဂၠၚ်အိုတ်ဂ်ှရော။ 

### သဿဒိဌိ - ကွေတ်မဗိုန် ပန်ဂကူ
၃၀။ ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွတ် မဗိုန်ဂှ် နွံအိုတ်ရ။ (ညးဂမၠိုၚ်ဂှ်) အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ၊ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူ ပညပ်တဴအိုတ်ရ၊ တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်တအ်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။ 

* သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒပဋ္ဌမ
* သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ
* သဿတိဒိဋ္ဌိ ဝါဒတတိယ
* သဿတိဒိဋ္ဌိ ဝါဒစတုတ္ထ
ထဲ

ထဲ ) ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် (ဝါ) အရပ်အရာ သၟာဗ္ၚတအ် မရပ်စပ် ပ္ဍဲကာလမပလေဝ်ပလေတ်တိ ညံင်တိဂွံရောအ် ညံင်ဂွံဂတးတိ သွက်ဂွံတဵုသြောအ် ကေုာံ သၞေဝ်ကေဝ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ထဲဂှ် နကဵုအခိုက်တမၠာမ္ဂး တံင်ဂြဲ နကဵုတိရစ္ဆာန် မပ္တံ ပြေင်၊ ဂၠဴ၊ ချေဟ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် တံင်ဂြဲနကဵုစက်ရ၊၊ ထဲတအ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုဆု၊ နကဵုပသဲ သွက်ဂွံထဲ ထပက် ဂတးတိရ၊၊ ပ္ဍဲအရာကောန်မၞိဟ်တအ် မဖန်ဗဒှ်ပတိုန်ကၠာအိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ထဲလေဝ်ပါလုပ်လၟိဟ်မွဲကီုတုဲ ကောန်မၞိဟ်တအ် စရပ်စပ်ကၠုင် နူကဵုခေတ်မစတဵုလွဳတေအ်၊ ပ္ဍဲရုပ်အဳဂျေပ် နူကဵု ဘဳစဳ ၁၂၀၀ တေအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ဗီုမၞိဟ်တအ် မထဲဒၟံင်တိ နကဵုဂၠဴ မတုပ်ဗီုပြင် ထဲမန်တအ် မစကာဒၟံင် စဵုကဵုသၞာံၜိုတ် ၂၀၀၀ ဂှ်ရ၊၊  

## နိရုတ္တိ
အရေဝ်မန်-ခမာတြေံ မကော်စထဲဂှ် ဒှ် ***lngal** ကဵု ***ŋgal** ရ၊၊ ထဲ နကဵု အရေဝ်မန်တြေံမ္ဂး လင်ဂုရ် ရဴသာ်ဝွံ ညးစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊  မအရေဝ်ထဲဝွံ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ် ဂကောံဂကူဗၟာ သီုကဵုအရေဝ်ဗၟာဂှ် ကော်ဒၟံင် *thaj ထယ် ရ၊၊ ဆဂး အရေဝ်ဝွံ ဒှ်အရေဝ် လဝ်လဝ်ဘာမာတမၠာ (Proto-Lolo-Burmese) ဟွံသေင်၊ ဂၠေအ်လဝ် နူကဵုအရေဝ် Sino-Tibetan မဒှ်အရေဝ်သေံ *r-tajA ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

## ဝေါဟာရ မနွံ အပ္ဍဲထဲ

(၁) **ၝောအ်ထဲ** - အရာၝောအ်အဓိက မထဲတိ၊၊ 

(၂) **ၚေက်ထဲ** - အရာမကြံင်မ္ၚုဟ် (ပသဲ) မၞုံဗီုပြင် ထပေဟ်ကေက် မထဲတိ၊၊

(၃) **တိုင်ဂစေံက္ဍုတ်** - တိုင်မတိုန်နူ ၝောအ်ထဲ ပၞောဝ်ကဵုၜါ မဒှ်တိုင်လက္ကရဴ၊၊

(၄) **တိုင်ဂစေံက္ဍိုပ်** - တိုင်မတိုန်နူ ၝောအ်ထဲ ပၞောဝ်ကဵုၜါ မဒှ်တိုင် ဂတ၊၊ (ကွာန်လ္ၚဵုကော်စ တိုင်အ္စာ)

(၅) **(လွပ်တဲ)** -  ဒၞာဲမၞိဟ်မထဲတိ ဂွံရပ်ထိင် ထဲ၊၊

(၆) **ဇုက်ဓရဲ** - ဇုက်မတံင်ဂြဲ ထိင်လဝ် ၚေက်ထဲ လပါ်လတူ ကဵု ၝောအ်ထဲ၊၊ (အရေဝ် ဇုက်ဟရဲ)

(၇)  **ဒၚောဝ်** - တဝ်ဇၞော် နူကဵု တိုင်ဂစေံက္ဍုတ် ကဵု တိုင်ဂစေံက္ဍိုပ် မဂၠိင်တိတ်အာ ဂၠံင်ဂတမုက်တုဲ ဒက်လဝ်ကဵု ကၟး၊၊ (ကွာန်လ္ၚဵုကော်စ ဒဳထဲ)၊၊

(၈) **ကၟး / ကမး** - တဝ် မလ္ဇံက်လဝ် လတူကအ်ပြေင် /ဂၠဴ၊၊

(၉) **ဇုက်ကဍတ်** - ဇုက် မဒက် ကမး ကဵု ဒၚောဝ်၊၊

(၁၀) **တှ်** - တိုင်ဍောတ်တ်ၜါ လဒေါဝ်ကမး သွက်ဂွံထိင်လဝ် ညံင်ဇုက်ကဍတ် ဟွံဂွံ ကဆေတ်အာ ကဆေတ်ကၠုင်၊၊

(၁၁) **ကၠာ်** - 

(**တင်စၟတ်** မဝေါဟာရဝွံ Mon Lawi Nyan ပကောံချူလဝ်တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်တအ် ဗိုင်ချပ်ဂၞန်ကဵုလဝ်၊၊)

## ဂကူထဲနာနာ

**ထဲတဲ**

ထဲဓမ္မတာ အခိုက်တြေံမ္ဂး မၞိဟ်မွဲ ရပ်ထိင်လက္ကရဴတုဲ တိရစ္ဆာန် မပ္တံ ဂၠဴ၊ ပြေင်၊ ချေဟ် မွဲ (ဟွံ)ၜါ တံင်ဓဇက်ဏာ၊၊

**ထဲသၠာ**

ထဲသၠာဂှ် နွံကဵုသၠာတုဲ မၞိဟ်ဍိုက်လတူ ဗီုကွဳတုဲ ကဵုတိရစ္ဆာန် မပ္တံ ဂၠဴ၊ ပြေင်၊ ချေဟ် တံင်ဓဇက်ဏာ၊၊ ထဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်မန် စကာစအောန် ကြပ်ဟွံဆဵုရ၊၊

**ထဲၚေက်ဂလိုင်**

ထဲၚေက်ဂလိုင်ဂှ် ဒှ်ထဲ မၞုံကဵု ၚေက်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ အာမွဲတဲမ္ဂး ဂွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊ ထဲဝွံ နကဵုတိရစ္ဆာန်ဗွဲမဂၠိုင် (ပန်-တြဴ) ဓဇက်၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဒဳနကဵုစက်ရ၊၊

## နိဿဲ
ဒစုန်ကျာ်၊ တၞံ

**ဒစုန်ကျာ်** (, Burmese: ငရံ့ပတူ) ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံသၟတ် မၞုံကဵုပ္ကဴ သတ်တုဲ တမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုၚ်နူ ဒေသ အာရှ၊၊ တၞံဒစုန်ကျာ် ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ Verbenaceae ရ၊၊ 

## ဗမံက်ထ္ၜး (Description)

တၞံဒစုန်ကျာ် ဒှ် ဂကူတၞံသၟတ် မစူတိုန်ဂၠံၚ်လတူ မၞုံသမၠုၚ် အကြာ ၅ပေ (152.4 cm) ကဵု ၆ ပေ (182.88 cm)၊၊  အပ္ဍဲ ၝောအ်တၞံဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ကြုတ်၊၊ (ဒၞာဲတၚ် တၞးမတိတ်ဂှ် နွံကဵု အသာ်ကဴခဍောၚ်၊？)၊ ပ္ဍဲမွဲတၚ် တၞးဂေတ်ကြောအ် တိတ်ဒၟံၚ်ပိတၞး ကဆံၚ်ကဆံၚ်ရ၊၊ တၞးတအ်ဂှ် နွံကဵု ဗီုပြၚ် ဂၠိၚ်ဗၠောဝ်ဗၠောဝ်၊ လပါ်တမ်ကဝိုၚ်တုဲ လပါ်ကၞောတ်ကေက်ဒၟံၚ်ရ၊၊ ဇမၠိၚ်တၞး နွံၜိုတ် ၆ ၝောအ်တဲ (15.24 cm)၊ ဂတှ်ေတၞး ကလိတ်တုဲ ဓရီုတၞး ညဳ၊၊ ကဴ - တိတ်ကၠုၚ် နူၝောအ်တၞံ လပါ်ကၞောတ် မၞုံကဵုအသာ် ဗကေတ် (ဟွံ) အသာ်ဗု၊၊ မလေပ်ကဴ ပ္ဍဲအကြာ ဂိတုပသာ် ကဵု ဂိတုခ္ဍဲသဳ၊၊ သတ် -  ကာလသတ်ဍေဟ်ဍုဟ်မ္ဂး ဒှ်အသာ် ဗကေတ်လမ္စံက်၊၊ သတ်ဍေဟ်ဍုဟ် အကြာဂိတုခ္ဍဲသဳကဵု ဂိတုဝှ်၊၊

## ဂမ္စာဲ (Distribution)

တမ်ဗဳဇ တၞံဒစုတ်ကျာ်ဂှ် ကၠုၚ်နူ လဵု ၜိုန်ရ ဟွံတီကီုလေဝ် တၞံဒစုန်ကျာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ဍုၚ်မန်-ဗမာ၊ သေံ၊ မလေယှာ၊ ဂျဗာပလိုတ်၊ ဍုၚ်လာအို ကေုာံ ဍုၚ်အေန်ဒဝ်နဳယှာ၊ အိန္ဒိယလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊

## လွပ် (Uses)

တၞးဒစုန်ကျာ် မၞုံကဵု ရှ်ကတၚ်ဂှ် ညးၜိုဟ်တုဲ ပေက်စ ကဵုက ရ၊၊ အတိုၚ် နူလိက်ဂြန်ဂဥုဲမ္ဂး ရိုဟ် ကေုာံ တၞးဒစုန်ကျာ်ဂှ် မၞုံကဵုရှ်ကတၚ် ကတဴ ရ၊၊ ဟိုတ်မၞုံကဵု နိသ္သံသ ကတဴတုဲ မလေပ် ပတဴကဵုဆီတုဲ မလေပ်ဖန်ကဵု ညံၚ်ကျာဂၞဴဂွံလိုဟ်ရ၊၊ တၞး ကဵု ရိုဟ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂဥုဲ (အနာကြီးရောဂါ) ကဵု ယဲ(မီးယပ်)ရ၊၊ ပ္ဍဲဂဥုဲဖျေဟ်အရုန်လေဝ် ပါလုပ်ကီုရ၊၊ 

ရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် ချူသုၚ်ကဵု (ချၚ်းခြောက်မှုန့်)မ္ဂး ယဲကသအ်ဂိ ဗၠးမာန်ရ၊၊ ရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲ ဒူလာ၊ သြိုဟ်ဂြက်၊ ခ္ဍက်၊ ဂိဇကုဇကောဝ်တအ်ရ၊၊

## နိဿဲ
မတ္တမ (ဒဒန်)

**ဒဒန်မတ္တမ** (, Burmese; သံလွင်တံတား (မော်လမြိုင် )  ဝွံ ဒှ်ဒဒန် မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြာဍုင်မတ်မလီု ကဵု ဍုင်မတ္တမ မတတ်အာ လတူ ၜဳသြင်လောန် ကဵု ၜဳဂြာင် မဒှ်ဒဒန်မဂၠိင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာရ၊၊ ဇမၠိင်ဒဒန်ဂှ် သီုဖအိုတ် လတူဍာ်ဂှ် နွံ ၃ ကဳလဝ်မဳတာ (၂တိုင်) တုဲ သီုလတူတိမ္ဂး နွံ ၆ ကဳလဝ်မဳတာ (၄ တိုင်) ရ၊၊ 
လတူတိ လပါ်သြင်မတ်မလီုဂှ် နွံ ၁.၂၂ တိုင် တုဲ လပါ်သြင်မတ္တမဂှ် နွံ ၁.၄၂ တိုင်၊၊ နွံရ၊၊ ဒဒန်မတ္တမဝွံ နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော် ပရေင်သြိုင်ခၞံ ဖျေဟ်ဒဳဇြာင်တုဲ ကၠောန်လဝ်ရ၊၊  

## ဒဒန်စောလ္ဂန်အိန်
ကြဴနူ သၟိင်တဗင်သုဲထဳ သီဂွံဍုင်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုတုဲ ဍုင်မတ္တမဂှ် ညးပအပ်ကဵု စောလ္ဂန်အိန် ရ၊၊ သွက်ဂွံအာ ဗတိုက်ဍုင်သေံဂှ် အရပ်အစပ် ကေုာံ ဇွောအ်မပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင် နွံပၟိက်ဒၟံင်ရ၊၊ အရပ်အစပ်ပၞာန် နူဗဂေါ ကေုာံ သြင်ၜဳ လပါ်နူမတ္တမတအ်လေဝ် နွံပၟိက်ဒၟံင်တုဲ အရပ်အစပ်ပၞာန် မပ္တံကဵု စိင်၊ ချေဟ်၊ အမၠံက်၊ ဇွောအ်မ စၞစသိုင်တအ်ဂှ် နကဵုနဲလဵု ဂွံတတ်ၜဳသြင်လောန်မာန်ဂှ် ဒးနွံကဵုဒဒန်ဟေင်ရ စောလ္ဂန်အိန် ချပ်တုဲ ညးကၠောန် ဒဒန်ဖံင် မကၞောတ်လဝ်ကဵု ဇုက်ရ၊၊ တၞဟ်နစိင်ချေဟ်တအ် မဂွံတတ်လောဲသွာတုဲ လတူဒဒန်ဂှ် လးလဝ်ကဵုတိ ကေုာံချောဲဏီရ၊၊ ဒဒန်ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဇၞော် နူဗဂေါဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၄၈၊ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၁၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၉၁၀ မြေက္ကသိုလ် ၁၄ မံက်)ဂှ် စတိတ် နူဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳရ၊၊ ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်မန်၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ၊ ဒပ်ပၞာန်ပဝ်တူဂြဳ သီုဖအိုတ် ဒပ်ကိုပ်စၞေဟ် (ဒပ်မအာဂတ) ဂှ် ကောန်ပၞာန်အမၠံက် (၄၀၀)၊ ဒပ်ချေဟ် (၄) ဒပ်၊ ဒပ်စိင် (၈) ဒပ်၊ သီုဖအိုတ် (၁၂) ဒပ်၊ စိင်သီုဖအိုတ် (၂၀၀) ဖ္ဍိုတ်၊ ချေဟ် (၈၀၀၀) ဖ္ဍိုတ်၊ ကောန်ပၞာန် (၄၀၀၀၀)၊၊ ဒပ်ဗွက်ကြဴ (ဒပ်မဗက်အာ လက္ကရဴ) ဒပ်ချေဟ် (၄) ဒပ်၊ ဒပ်စိင် (၈) ဒပ်၊ သီုဖအိုတ် (၁၂) ဒပ်တုဲ စိင် ၂၀၀ ဖ္ဍိုတ်၊ ချေဟ် (၈၀၀၀) ဖ္ဍိုတ်၊ ကောန်ပၞာန် (၄၀၀၀၀) ဇက်အာရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဇၞော် ကေုာံ သၟိင်တဗင်သုဲထဳ စိုပ်မတ္တမ မဂွံဆဵုကေတ် ဒဒန်ဂှ်တုဲ ထိုင်သး လတူစောလ္ဂန်အိန်တုဲ ဖျေဟ်ကဵုလာပ် 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဒဒန်
ထောန်သိင်၊ နာဲ၊ တၠသိက္ခာ

အစာနာဲထောန်သိင် (ထွန်းသိန်း)() ဝွံ ဒှ်အစာဓမ္မ ညးတၠသိက္ခာ (သိက္ခာတော်ရဆရာ)မွဲတၠ ကေုာံ ဒှ်မၞိဟ်ညးမစကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဌာနရေဒိယော (FEBC) နကဵုဘာသာမန်ကၠာအိုတ်ရ၊၊ တုဲပၠန် အစာထောန်သိင်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဒယှ်ေဒွက် ခေတ်တၟိ နကဵုဘာသာမန် ကၠာအိုတ်လေဝ်ဒှ်ရ၊၊

## ပထမအဝဲ

အစာနာဲထောန်သိင်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက် မဒှ်ကောန်နာဲဘရှေန် (ဘရှင်)၊ မိစိန်ကြယ် မဒှ်အစာဂဥုဲ ပ္ဍဲဇာန်နဝါရဳ ၂၁၊ ၁၉၄၇၊၊ ပၞောဝ်ကောန်ဒေအ် သီုဖအိုတ် ပန်တၠဂှ် အစာနာဲထောန်သိင် ဒှ်မၞိဟ် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ၊ ၝောဲဇၞော်အိုတ် မိဝင်ရီး၊ ဒေအ် နာဲထွန်းသန်း၊ ဒေအ် မိမြရီး၊၊ 

အစာနာဲထောန်သိင်ဝွံ နူအခိင်မကလိဂွံ စှ်ဂိတုဂှ် ကတဵုဒှ်ယဲ ပဝ်လဳယဝ်တုဲ ကာလကလိဂွံအာယုက် ၈ သၞာံဂှ် ဂွံစမံင်ဘာ တန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် မွဲလစုတ် ပွိုင်မွဲၜါဂိတုတုဲ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ဘာ (Morton Lane Judson High School) ရ၊၊ မိညးဂှ် ဆက်ပဒၟံင်အစာဂဥုဲ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ဂှ်တုဲ အပါအစာထောန်သိင် နာဲဘရှင်ဂှ် ကၠောန်အာ ကမၠောန်သာသနာ ပ္ဍဲဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ကေုာံ လွဳလွတ် ကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် မတိုန်ဒၟံင်ဘာရ၊၊

အစာနာဲထောန်သိင် မံင်ပ္ဍဲဘာမဝ်ဒတ်ဂှ် စဵုကဵု (၇) တန်တုဲ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် အထက (၄) အလုံမြို့နယ် စဵုကဵုဒစိတ်တန်၊၊ နူဂှ် ကလေင်ကၠုင်မံင် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုတုဲ အထက (၆) (ဘာတြေံဂှ်ရ အလဵုအသဳသီတုဲ ခုတ်လဝ်ယၟုဘာ ဂၞန် (၆)တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၈ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် (၁၀)တန် နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ဟေင် ဆက်တိုန် ကဝ်လိက် ပ္ဍဲဍုင်တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် နကဵုဘာသာစိတ္တဗေဒ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ BA ရ၊၊ ဟိန်မတိုန်ဒၟံင် တက္ကသိုလ်ဂှ် တၞဟ်နမိက်ဂွံလေပ်လိက်မန်ဇကုတုဲ အာဗတောန် ပ္ဍဲဇရေင်ဇြပ်မန် ဍုင်လ္ဂုင် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်ရ၊၊

## ကမၠောန်

ကြဴနူ အစာထောန်သိင် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာဘဳအေတုဲ စနူသၞာံ ၁၉၇၄-၇၉ ဂှ် စလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ World Vision (child care) မဒှ်ဂကောံခရေတ်ယာန် မထံက်ပင် ကဵုကောန်ၚာ် မိမဝါတ်တ်တအ် ညံင်ဂွံတိုန်ဘာရ၊၊ 

နူစသၞာံ ၁၉၈၀ ဂှ် စလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ Youth for Christ (YFC) 1980-88 မဒှ်ဂကောံ ဨဝံဂလိ အကြာဂကောံမၞိဟ်သၟတ် နဒဒှ် ဒါရိုက်တာမွဲရ၊၊ အစာနာဲထောန်သိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မဒှ်တာရိုက်တာ နကဵုအခိင်ပေင်င်ကၠာအိုတ်ရ၊၊ 

နကဵုညးတာရိုက်တာ YFS ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် အစာနာဲထောန်သိင် အာတိုန်ကောန်ဖရေန် YFC ပ္ဍဲဍုင်အေန်ဂလာန် ၁၉၈၀ အဝ်ဂေတ်၊၊ ၁၉၈၄ ကောန်ဖရေန် ပ္ဍဲဟံင်ကံင်၊၊ 

သၞာံ ၁၉၈၅ဂှ် နူကဵု ရုင်ဗဟဵု YFC ဍုင်သေင်ကာပူရ် ကဵုပလံင်ဗစိုပ်နင်လိက် သွက်အစာထောန်သိင် ရ၊၊ ညးမပလံင်ဂှ် ဒှ်အစာၝောအ်ရုတ် နူအမေရိကာန်တုဲ ညးၜါ ဆဵုရေင်သကအ် ဒှ်ဇြဟာန်မေတ္တာ လတူရေင်သကအ်ရ၊၊ နူဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပမ္ၚဵုထပ်တဲဂှ် ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၁ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် ပြံင်အာပဒတဴ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊ 

စိုပ်ဍုင်အမေရိကာန်တုဲ အစာထောန်သိင် တိုန်ဘာတက္ကသိုလ် Biola University Talbot School of Theology တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ MAရ၊၊ 

## FRBC

ကြဴနူအစာထောန်သိင် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာအမ်အေတုဲ စိုတ်မိက်ဂွံကၠောန် သွက်ဍုင်မိတိမဇကုတုဲ အာဆဵုကဵု နူခရေတ်ယာန် ဇကုမကေင်ကၠောန်လဝ်တအ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဆဒၞာဲမွဲဒၞာဲကီု ဟွံကလိဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သမ္ဘာညး ချပ်ဂွံ ဂၠံင်ဌာနဗလးရမ္သာင် FRBC မဗလးဒၟံင် နကဵုဘာသာဗၟာတုဲ နကဵုမိက်ဂွံကၠောန် အစဳအဇန်သၟတ်ဂှ် အာဆက် ကုညးဌာနရေဒိယောဂှ် ပ္ဍဲရုင်ဗဟဵုဂှ်ရ၊၊ 

အာဆဵုဂဗတုဲ ညးတာလျိုင်တအ် ကဵုကလေင်ချပ်တုဲ ဆိင်လဝ်ကာတ္ၚဲပၠန်ရ၊၊ ကာလအာကလေင်ဆဵုပၠန်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးတာလျိုင်ဂမၠိုင်မတီ ဒဒှ်ရ အစာထောန်သိင်ဂှ် ဒှ်ဂကူမန်မွဲတုဲ ညးတအ် မိက်ဂွံကဵု အစာထောန်သိင် ကၠောန် အစဳအဇန်ဘာသာမန် ရ၊၊ ဆဂး သွက်ဂွံစကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် ဒးဂၠာဲသြန်ထံက်ပင်တုဲ ဗဒါဲပွိုင်မွဲသၞာံရ၊၊ စနူ ၁၉၉၅ ဂျူလာင် ၄ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲမဗလး အစဳအဇန်ဘာသာမန် အလန်ကၠာအိုတ်တုဲ ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ ဗလးဒၟံင် ရမ္သာင်ဘာသာမန် ပ္ဍဲရေဒဳယော နကဵုဘာသာမန်ရ၊၊
ဒိုဟ်

**ဒိုဟ် ပန်** () ဂှ် ဒှ် သၟဝ်ကျာ၊ ဗၟံက်၊ သၠုင်ကျာ၊ ကေုာံ ပလိုတ်၊၊ ပ္ဍဲမန် ဗွဲမဂၠိုင် ရိုဟ်စနူ ဗၟံက်၊ ပလိုတ်၊ သၠုင်ကျာ၊ သၟဝ်ကျာ ရ၊၊ ဒိုဟ်အကြာဗၟံက် ကဵု သၟဝ်ကျာဂှ် ဨသာန်၊ ဒိုဟ်အကြာ သၟဝ်ကျာ ကဵု ပလိုတ်ဂှ် ဗာယပ်၊ ဒိုဟ်အကြာ ပလိုတ် ကဵု သၠုင်ကျာဂှ် နေရတိ၊ ဒိုဟ်အကြာ ဗၟံက် ကဵု သၠုင်ကျာဂှ် အဂၞဲ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်လဝ်ရ၊၊ 

## နိရုတ္တိ

ဒိုဟ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် ဒိသ၊ ပ္ဍဲမန်ခေတ်တြေံဂှ် ချူ ဒိသ်၊၊ အရေဝ်မန်ဇေတ်တ်ဂှ် တ္လင်၊ ပ္ဍဲလိက်မန်ခေတ်တြေံ ဂွံဆဵုကေတ် သီုၜါရ၊၊ ဥပမာ ဒိုဟ်ဗၟံက် ဂှ် ဒိသ်မိမေႝာက် လေဝ်ချူ၊ တ္လင်မိမေႝာက် လေဝ်ချူရ၊၊ (ဗောယ်တ္လင်မိမေႝာက် - လိက်တၟအ်သြိုင်နန် ဃ၊၄၁)၊၊ 

ဒိုဟ်ဗၟံက် ဂှ် ဟိုတ်နူ မဒှ်ဂၠံင်တ္ၚဲ မမံက်တိုန်တုဲ ဒိုဟ်ဗၟံက် မန်တအ် ကော်စတုဲ ဂၠံင်တ္ၚဲစှ်ေ၊ တ္ၚဲပၠိုတ် ဂှ် ဒိုဟ်ပလိုတ် မြဴသာ်ဝွံ မန်တအ် ကော်စလဝ်ရ၊၊ သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဂၠံင် ကျာမကၠုင် သၠုင်သၠုင်သဝ်သဝ် တုဲ မန်တအ် မကော် သၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲရာမညဒေသ ဒၞာဲဂကူမန် မပဒတဴလၟုဟ်ဂှ် ကျာဟွံကၠုင် အတိုင်ဗီုဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒုင်သဇိုင် ကုဝေါဟာရမန်ဏအ်တုဲ အစာဝင်တအ်စှ်ေစိုတ် မွဲအခိင်တေအ် မန်တအ် ကေင်မံင်လဝ် ဒၞာဲမွဲဒၞာဲ လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံတိဗလး ဟွံသေင်မ္ဂး ၜဳတုဲ လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ဟွံတိကုန်ဒဵု ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဒၞာဲဗီုဏအ်ဂှ် ညးတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်မွဲဒၞာဲတုဲ ညးတအ်စှ်ေစိုတ် မွဲအခိင်တေအ် မန်တအ် ကေင်မံင်လဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊

ဒိုဟ်အကြာဂမၠိုင် ပန်တအ်ဂှ် မန်တအ် လွဳစလဝ် နူသံသကြိုတ် ဖအိုတ်ရ၊၊ ဒိုဟ်ဨသာန် (ဣဳၐါန)၊ ဗာယပ် (ဝယု)၊ နေရတိ (နိရတိ)၊ အဂၞဲ (အဂနိ)၊၊  

## လောကပါလ

အတိုင်ဓဝ်ပတှ်ေဟိန္ဒူမ္ဂး ဇၟာပ်ဒိုဟ် နွံကဵုပၟင်ပၟဲ မကော်ခဴစ လောကပါလ (लोकपाल)အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊ လညာတ်ဟိန္ဒူဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာလေဝ် ဒေဝတဴပၟင်ဒိုဟ်ဒစာံ မြဴသာ်ဝွံ ကော်စ ပတှ်ေကေတ်လဝ်ကီုရ၊၊

# ဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ် သၟိင်အိန် ဒှ်ပၟင်၊
# ဒိုဟ်ပလိုတ်ဂှ် ဒေဝတဴဝရုဏ ဒှ်ပၟင်၊
# ဒိုဟ်သၠုင်ကျာဂှ် သၟိင်ယီု ဒှ်ပၟင်၊
# ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒေဝတဴကုဗေရ ဒှ်ပၟင်၊
# ဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ဒေဝတဴ အဂနိ ဒှ်ပၟင်၊
# ဒိုဟ်ဗာယပ်ဂှ် ဒေဝတဴဝယု ဒှ်ပၟင်၊
# ဒိုဟ်ဨသာန်ဂှ် ဒေဝတဴဣဳၐါန ဒှ်ပၟင်၊
# ဒိုဟ်နေရတိဂှ် ဒေဝတဴနိရတိ ဒှ်ပၟင်ရ၊၊ 

ယၟုဒိုဟ်အကြာပန် ပါဲနူဒိုဟ်ပန်ဗီုမန်ဂှ် မန်တအ် ကော်စ အတိုင်ယၟုဒေဝတဴပၟင်ဒိုဟ်တအ်ဂှ်ရ၊၊

## နိဿဲ
ဒုဟ်ရပ်စပ်သုၚ်စောဲ ဘာကၟဳသၠဆုဒ္စာံသာ်

၁။ နကဵုကပေါတ်ဒမြမဂၠိုၚ် ပကောံပကေဝ်ကပေါတ်ကြိယာဆုတုဲ ပွမ္ဒးကၠောန်၊ မ္ဒဂၠာဲသ္ၚေဝ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်

၂။ ကာလချောဲ၊ သၠဆု၊ တိကမၠေတ် ပြဟ်ဒတုံစှ်ေမ္ဂး ဟိုတ်ဒဒှ် မထေက်ကဵုဒးစွံပ္တန်လဝ်တုဲ ပွမ္ဒးတွံၚးဒၟံၚ် လၟိုန်ကာလဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်

၃။ ဘာဒၟံၚ်ဇံၚ်သ္တိက်မ္ဂးဂှ် အာစိုပ် ဇရေၚ်ညးမၞုံကဵုဂုဏ်သိက္ခာမဇၞော်ရ၊ ပ္ဍဲဟွံသေၚ်ကဵုအခိၚ် ခမဳသၟတ်ဒးဒုၚ်ဒၠိုက်က္တဵုတုဲ စိုတ်ဟွံတန်ကြန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ထေက်ကဵုဒးဒၠိုက်က္တဵုဒှ် ဒုဟ်မွဲသာ်။

၄။-

၅။ ဟိုတ်မဆေဝ်ဒဝ်ကၠေံ ပရိုဟ်လၟုဟ်၊ ဂမ္တဴမာန်တုဲ ဒဒှ်မလေပ် သ္ပကဵုကာယမဍိုန်ၜတ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်၊

၆။ ပူဂဵုမလုပ်အာပ္ဍဲဘာဂှ် ပ္တုဲကေၚ်ကာသရာံပါပ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲ သၟဟ်အစောံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒဒှ်မဂြေပ်ဗ္ဒန်လဝ် သွက်ဒးဟီုဂရိုဟ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်၊

၇။ "ဂြပ်အဲရောၚ်" ရဴဝွံ ဒဒှ်မသ္ပ ပွမသီဂိုၚ်လဝ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ် ဒဒှ်မၞုံကဵုဘာဂှ် တုပ်သၟဟ်ကေုာံ ပွမသ္ပဒ္တဴ ညးမရနုက်ကဵုၜါရ။ (သ္ကံလ္ၚောဝ်) ဒဒှ်မတုပ်သၟဟ်ကေုာံ၊ ပွမသ္ပဒတဴကဵုသ္ကံလ္ၚောဝ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်။ 

၈။ ဟိုတ်မဆက်ဆောံကေုာံ စဲ၊ ဒဂိတ်၊ ဂစက်ဂမၠိုၚ်တုဲ ဒဒှ်မဆက်ဆောံကေုာံသတ်မဂၠိုၚ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်။

ညာတ်ကေတ်ဒုဟ်ဒ္စာံသာ်ဏံတုဲ ဗောဓိသတ်သၠးကၠေံအာကၟဳသၠဆုရ။
ဒဒန်မတ္တမ-မတ်မလီု

**ဒဒန်မုတ္တမ - မတ်မလီု**

ဒဒန်ဝွံကၠောံနူမတ္တမစိုပ်မတ်မလီု နွံကီုဂှ် ဟွံကေၚ်မိၚ်မွဲလ်ှေရ ဆ္ဂးကာလဂွံဗှ် ရာဇာဝၚ်မန်တုဲဂွံတီကေတ်ဂှ် ပ္ဍဲလက်ထက်ဨရာဇ်တပေန်ယှိုဲထဳပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ဒဒန်ဂၠုၚ်မွဲကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူမတ္တမစဵုကဵုစိုပ်မတ်မလီုရ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၉၀၉) ဂိိတုပုဟ်သွက်သ္ဂောံ ဗတိုက်ပၞာန်ကဵု ဍုၚ်ဒျောဒျာ တပေန်ယှိုဲထဳဇက်ပၞာန်တိတ် နူဍုၚ်ဟံသာဝတဳစိုပ်မတ္တမတုဲ ဂွံကၠောံဍုၚ်မတ်မလီုဂှ်ကဵုအသံကဵုစဍုၚ်မတ္တမလ္ဂန်အိန်ကၠောန်ဒဒန်ရ လ္ဂန်အိန်စဍုၚ်မတ္တမဂှ် ဒှ်ဂကူမန်တုဲ အတိုၚ်တပေန်ယှိုဲထဳကဵုအသံဂှ်ဒးကၠောန်ဒဒန်ရ ဒဒန်လ္ဂန်အိန်ကၠောန်ဂှ် ဟိုတ်နူကၠောန်လဝ်ကဵုဂၠုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ကော်ဂးဒဒန်ဂၠုၚ်ရ ဒဒန်ဂၠုၚ်ဂှ်ဆၜိုတ်ကောန်ပၞာန်ကဵုပၞာန်ချေံတံရကၠောံဂွံရ။

လ္ဂန်အိန်ဂှ်ကၠောန်ဒဒန်တုဲအိုတ်တုဲ ဒဒန်ဂှ်မၞိဟ်ဓမ္မတာကီုကောန်ပၞာန်တအ်ကီု ညံၚ်ဟွံဂွံကၠောံအာကၠောံကၠုၚ်မာန်ဂှ် စဵုဒၞာလဝ်တုဲမၚ်မွဲလဝ်ရ ရန်တၟအ်ဒးစဵုဒၞာလဝ်ဂှ် လတူဒဒန်ဂှ် ကၠာဨကရာဇ်တပေန်ယှိုဲထဳ ဟွံကၠောံဏီဂှ် ညးမွဲဍောတ်လေဝ်ဟွံမိက်ကဵုကၠောံအာရ ဟိုတ်မ္ဂး - ဒဒန်သွက်သ္ဂောံကၠောံအာဗီုဒဒန်ကၠောန်လဝ်ဂှ် ကၠာကၠာတေံညးလဵုမွဲလေဝ် ကၠောဟွံမာန်ဂှ်ရ ဒဒန်ဂှ်တၟေၚ်တၟဟ်ဒှ်အသဝ်ဗွဲမလောန်တုဲ မိက်ဂွံကဵုဨကရာဇ်ကၠောံကၠာအိုတ်ရ။

ကၠောန်ဒဒန်တုဲဒှ်အိုတ်တုဲ အာပ္တီကဵုဨကရာဇ်ရ တပေန်ယှိုဲထဳလေဝ်ဂွံတီကေတ်ဒဒန်တုဲဒှ်အိုတ်ဂှ်- ဗလးဏာကောန်ပၞာန်ချေံမွဲ ကဵုအာရံၚ်ဒဒန်ဂှ်ရ ကောန်ပၞာန်ဂှ်ပၠန်ဟွံဟီုဂးဟွံအာတ်အခေါၚ် နူကောန်ပၞာန်မၚ်မွဲလဝ်ဂှ်တုဲ ပံက်ထောံပါၚ်တြၚ် စဵုဒၞာလဝ်ဂှ်တုဲ ကၠောံအာကၠောံကၠုၚ်လတူဒဒန်ဂှ်ရ။

လ္ဂန်အိန်မိၚ်ပရောဒဒှ်ဂှ် ထေဲပၞတ်တိုန်တုဲ ရပ်ကေတ်ကောန်ပၞာန်ဂှ်တုဲဗာ်ဂစိုတ်ထောံရ ရဲကောန်ပၞာန်ချေံတအ်ဂှ် ပရောလ္ဂန်အိန်ဂစိုတ်ထောံဂှ် အာပ္တီ တပေန်ယှိုဲထဳရ တပေန်ယှိုဲထဳလေဝ်ဒှ်တိုန်ပၞတ်ဒေါသတုဲ ပ္ကေါံဂွံကောန်ရဲတံတုဲ ဒစးကၠုၚ်ကဵုလ္ဂန်အိန်ရ လ္ဂန်အိန်လေဝ်တီကေတ်တပေန်ယှိုဲထဳဒစးကၠုၚ်ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ်တၟာဲ သွက်ဂွံဆက်ကွာဲဨကရာဇ်မပ္တံကဵု သၠိုၚ်ထဝ် အုပ်တဴပၠးဂၠးတံတုဲ ကၠာတပေန်ယှိုဲထဳဟွံစိုပ် အာဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်ပ္ဍဲဘာ်တရဴရ။

တပေန်ယှိုဲထဳ‌လေဝ်လ္ဂန်အိန်ကၠုၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်ဂှ် စိုတ်ပၞတ်ဒေါသဂှ်ဟဲအာညိရ လ္ဂန်အိန်ဆက်ကွာဲတၟာဲတံဂှ် ဒုၚ်ကေတ်တဲတုဲ သၟာန်လ္ဂန်အိန်ဟိုတ်မ္ဒးဂစိုတ်ထောံကောန်ပၞာန်ညးတေံဂှ်ရ လ္ဂန်အိန်လ္ၚောဝ်ပတီတပေန်ယှိုဲထဳဂှ်

"ယွံဨကရာဇ်-ဒဒန်ဝွံကၠောံနူမတ္တမဒဵုမတ်မလီုဂှ် နူဒတန်ကဝ် ညးမွဲလေဝ် ဂွံကၠောန်ခၞံမာန်ဂှ် ဟွံမွဲရ ကြဳဇှ်အာနုဘဴတၠညးအဲဍိက်ကၠောန်အံၚ်ဇၞးအာဒဒန်ဝွံရ ဟိုတ်နူဒဒန်ဂှ်တၟေၚ်တၟဟ်ဒှ်အသဝ်ဗွဲမလောန်တုဲ ကၠာဇကုဨကရာဇ်ဟွံကၠောံအာဏီဂှ် ညးမွဲလေဝ်ဟွံမိက်ကဵုကၠောံအာ အဲဍိက်ဖျေံလဝ်စိုတ်တုဲ စဵုဒၞာလဝ်ရ ကောန်ပၞာန်တၠညးဂှ် ဟွံအာတ်အခေါၚ်ဟွံဟီုဂးကဵုအဲဍိက်တုဲပံက်တြၚ် စီယဵုလဝ်ဂှ်တုဲကၠောံအာကၠောံကၠုၚ်ဂှ် အဲဍိက်ပၞတ်တိုန်စိုတ်တုဲ ဂစိုတ်ထောံ ဍာံဍာံရ အဲဍိက်ဂှ်သရာဲတၠအစောန်ရောၚ် အဲဍိက်လုတ်ကီု ဒးကီုဂှ် တၠညးဂတာဇိုၚ်ကျာ် နကဵုညာဏ်ဗစာရဏာကေတ်ရ အဲဍိက်ထေၚ်ဂှ် အဲဍိက်ဒးရ အဲဍိက်ဖျေံလဝ်စိုတ်ရ။"

တပေန်ယှိုဲထဳမိၚ်လ္ဂန်အိန်လ္ၚောဝ်ပ္တီဂှ်တုဲ စိုတ်ပၞေတ်ဂှ်ဟဲအာရ တပေန်ယှိုဲထဳစိုပ်မတ္တမညာတ်ဒဒန်တုဲဆဵု ဒးအစဳအရေၚ်ဒဒန်ဂှ်တုဲ ထိုၚ်သးလ္ဂန်အိန်ရ ကဵုလာပ်သကာကုလ္ဂန်အိန်ပၠန်ရ ကာလကၠောံၜဳဂှ် တၠညးဍိုက် လှဴဂါရေချေံဂှဴ ဝုန်ဒၚ်ဂမၠိုၚ်ကၠောံ ကဵုဒဒန်ရ စိၚ်လ္ၚဵုကၠောံကဵုဖံၚ် စိၚ်လ္ၚဵုၜဳၚ်ကၠောံၜဳရ။

## နိဿဲ

**လိက်ဝွံ-နိဿဲလဝ် လိက်နာဲထဝ်သောန်မဒှ်ရ။**

ကဏ္ဍ:ဒဒန််
ဒေံစာစဳ၊ နာဲ၊ ကဝိ

**ကဝိဒေံစစဳ** ဝွံ ညးချူလဝ် လိက်သေဏင်ဂ မွဲကၞပ်ဂှ် ခိုဟ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ပရူဗီုလဵုဝေင်ပၞာန် ပ္ဍဲအခိင်မန်ခေတ်ဟံသာဝတဳတအ်ဂှ် စုင်လေင်တဴကွေဟ်ဟ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မစိုန်သကီု လပါ်ပၞာန် ဟီုမာန်ရ။ လိက်မဆဵုကေတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ မၞိဟ်မွဲမွဲ ကလေင်ချူလိက်ညးဟီုမာန်ရ။

## လိက်သေဏင်ဂ

(နူပထမအတှင်္ဂဝှ်၊ နာဲသစ္စပန် ဇၞော်သန်ကြဳဇှ်၊ သီုတရဴအိုဝ် လျးခၠင်ဂိုဝ်မြဟ်၊ လုံဂၠးလောကခေတ္တပိဂှ်၊ ဒတိတ်ဗလး အိုတ်ညးဒိုဟ်စှ်၊ ဒေသစာရိ သ္ကေံသုဒ္ဓိလွဟ်၊ ဂေၚဟ်စိုပ်ပြဟ် ကာလဂှ်ရ။ လတူတၟံဂ္ညိ မင်္ဂုသိက၊ ကောံအရှန်တာ မဟာအဂ္ဂ၊ ဗ္ဂိုဝ်လျးတြဴ နူဘဴညာန၊ တူဗတဳသြန် ဒေါဝ်သဳဒန်တ၊ ညာတ်ၜိုပ်ထဝ်ၜါ ညန်သံဝါသ၊ နာဂတ်ဂတ ဒေသဝွံမြာ၊ မှာနာဂရ နာမဟံင်သာ၊ က္တိုဝ်ဒှ်ဗိုန်သ္မဟ် ရဟွံဆောတ်မှာ၊ မာရဇိန သောဘဂဝါ၊ ပျးဒိုဟ်ဟီုခုတ် သီုကရုတ်ဏာ၊ တိုင်ဇမၞးမာ ပပြာကတ်လဝ်၊ ဒေါဝ်ရးမည ဒေသနူကဝ်၊ လမေင်လမော်ရင်ဒတောဝ်၊ ဍုင်မန်အိန်သ္ဂီု အဇဗီုသွဝ်၊ ကောပ်ကာဲပိုင်ရ က္ဍိုင်သေတမ္ညဝ်၊ ၜါစှော်ထပှ် နဲတွံဟီုလဝ်၊ သ္ကဵုပပၞောန်ထဝ် ထာန်ဂသဝ်နန်၊ ညံင်အလိန္ဒသန် တပ်ပြဘန်၊ သ္ဂောံမင်မွဲလဝ် ဇၞော်မောဝ်ဗိုန်က္ညန်၊ စတုင်ရင်ဂ ဗလပၞာန်ပန်၊ ပ္ကီုပြေင်ဒးရး ထာန်ဇၞးသ္ဂောံပၠန်၊ တိုင်ပလဝ်ရ မူလပ္ဍဲပၞောန်၊ ကဝိနွံညာန် ပတိဘာန်လောန်၊ ဗ္ဒဝ်လဝ်ကွတ်ဆန် ပြေင်ပ္တန်နဳဒါန်၊ မာံဒေံစစဳ နွံကျာ်သြဳညာန်၊ နူဂနှပ်ရ သေဏင်္ဂပၞာ်၊ သွက်ဒဴဗညာ ဝေါဟာသေဟာန်၊ ယတိဝကျ နာမဂလၞာ်၊ ဗ္ဒဟ်လဝ်နဳဒါန် ပၠောပ်ညာန်လင်္ကာ၊ ဂိုင်နင်စွံပတန် သွက်ဇန်လိုက်ဗာ၊ လွဵုသ္တိက်ပိုင်ပြာတ် အမာတ်သေနာ၊ ကွတ်မှုဟ်ကမြဴ အိုတ်ဒဴဗညာ၊ သ္ဂောံပပၞောန်ဟေင် လ္မေင်ဗျုဟာ၊ ရးဍုင်ဟံင်္သာ ခန်လွာမတ်တၟ၊ နဲသေဏင်ဂ ဟီုပၠလဝ်တုန်။ ။)

## ဗပေင်လိက်
ဘာသာမန် (ဝါ) အရေဝ်မန် (အင်္ဂလိက်: Mon Language, Burmese; မွန်ဘာသာ) ဂှ် ဒှ်ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ် အရေဝ်တမ်မူလ ရးအာရှအဂၞဲမွဲရ၊၊ ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲၝောအ်ဒေသအာရှအဂၞဲတုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလာဒေသ်၊ နဳပဝ် ကေုာံ ဒေသပယျဵု ဍုင်ကြုက် လပါ်သၠုင်ကျာလေဝ် ပြးဇး နွံဒၟံင် ညိညကီုရ၊၊ ဂကူမဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နွံ (၁၆၈) ဂကူကီုလေဝ် ဆဂကူ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူခမေန် ကေုာံ ဂကူမန်တအ်ဟေင် မၞုံကဵု ရာဇဝင် မဇၞော်လှဲလးရ၊၊ 

အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် မလောန်ကၠုင် သၞာံ ၅၅၀၀ သၞာံ အခိင် ဂကူမန်ကဵု ဂကူခမာ စပြးဇးရေင်သကအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ နူအခိင်ၜိုတ် အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူမန်တအ် စုက်လုက် ကုဂကူအန္ဒိယတုဲ လွဳစ မအက္ခရ်ညးတအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လိက်ဂကူဇကုရ၊၊ ရံင်ကဵု ပရေင်ယေန်သၞာင်မၞိဟ်တုဲ ဂကူမန် မစချူလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိင်ၜိုတ် အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံမဒှ်မာန်ရ၊၊ (ဆဂး လိက်တၟအ် ၜိုတ်မဂွံဆဵု နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳ (လၟုဟ်ဒၞာဲဍုင်သေံထာဲ ကဵု ဍုင်လဴ) ကေုာံ ဒၞာဲဍုင်ဗၟာ လၟုဟ်ရ၊၊ အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ် စနူကဵု အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဏအ် ဟီုဂွံရ၊၊ 

လိက်မန် ခေတ် (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် နကဵု ဗီုပြင်အက္ခရ် ၜိုန်ရ တၞဟ်ခြာကဵု ခေတ်သဓီု ကဵု ဗုကာံ တၟာဂလိုင်ကီုလေဝ် ရံင်ကဵု မဝေါဟာရတအ် တုပ်ရေင်သကအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မွဲခေတ် မကော်စ အရေဝ်မန်တြေံ ဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရေဝ်မန် ခေတ်အကြာ (အေဒဳ ၆- ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်တြေံ မစၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ၊၊ အရေဝ်မန်လဒေါဝ်ဂှ် စနူ ၜိုတ် (၁၂-၁၅) ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိင် တၠညးမိစောဗု ဓမာန်ညး သၟိင်ဓမ္မစေတဳတုဲ လိက်ကြဴနူဂှ် (၁၅-၁၉) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ် မန်တၟိ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်ဂွံရ၊၊

ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုင်ဘဲပၞာန် ကုဗၟာမဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ပရေင်အရေဝ် လိက်မန်လေဝ် ပြံင်နှဴကုဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ဂကူမန် မဒးဒုင်ဘဲပၞာန် အောင်ဇေယျ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၇၅၇ ဂှ် သီုဒးဒုင် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူကီုတုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် ဍန်လျစှ်ေအာ စဵုကဵုကြပ်ကၠက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန်ဂွံ နွံစ ၜိုတ် ဒစာံ ကိုဋ်ဒှ်ရ၊၊
ဒဳဝလဳ

ဒဳပဝလဳ (ဝါ) ဒိပဝလဳ (ဝါ) ဒိဝလဳ ()ဟီုဂှ် ဒှ်တ္ၚဲသ္ဘၚ်ဍောန်ပၟတ် သွက်ကောန်ဘာဟိန္ဒူ တအ်မွဲရ။  ဝေါဟာမ္ဂး "ဒဳပဝလဳ" ဟီုဂှ် မၞုံအဓိပ္ပါယ် " ကရုၚ်(လၟေၚ်)သ္ၚိပၟတ်" မဒှ်ရ။ 

## ဗီုမကၠောန်သ္ဘၚ်
ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံ စိုပ်အခိၚ်စပ္တံမုဟ်ကျာ ဂှ်ကၠောန်သ္ပတဴရ။ 
သ္ဘၚ်ဒေဝါလဳဏအ်ဟီုတှ်ေ ဒှ်ပေဲါသ္ဘၚ်ဒယှ်မွဲ ပၞောဝ်ကဵုသ္ဘၚ်ဟိန္ဒူတအ်မဂၠိုၚ်ရ။ 
အခိၚ်ကာလမသ္ပသ္ဘၚ်ဂှ် ကဝါ်ပၟတ် သ္ပပူဇဴပၟတ် ဌာန်သ္ၚိ ဌာန်ဖျာန် ကေုာံ ဌာန်မဆက်စပ်ကဵု ညဂမၠိုၚ်တအ်ရ။ 
နကဵုကြက္ကဒိန် ဂရဳဂိုယာန်မ္ဂး သ္ဘၚ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် အကြာအခိၚ်လဒေါဝ်ဂိတု အံက်တိုဘာ  ကေုာံ လဒေါဝ်ဂိတု နဝ်ဝၚ်ဘာတအ်ဂှ် ကၠောန်သ္ပစလုပ်မံၚ်ရ။
သွက်ပေဲါသ္ဘၚ်ဂှ်တှ်ေ ဌာန်သ္ၚိဇကု ဌာန်ကမၠောန်ဇကုဇကုတအ်ဂှ် ကၠောန်သ္အးဇ္ၚးတဴအိုတ်ရ။ တုဲမ္ဂး ဗိုက်လ္တက်ကေတ် ဂယျိုၚ်ကယျဝ် မခိုဟ်ကျေဝ်တအ်ရ။ အပ္ဍဲ မ္ၚးသ္ၚိတအ်ဂှ် ဍောန်တဴပၟတ်ပၞာၚ်၊ ပၟတ်ကၠေၚ်တအ် ပြုပြောၚ်တုဲ သ္ပရှ်ေသှ်ေ ကဵုဂါရဝ ကု တၠ Ganesha တၞဟ်နဖဵု ပိုန်ဘိုက် ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ဒေဝတဴဗြဴ Lakshmi တၞဟ်နဖဵု ညာန်ဘာန် ပညာရ ပၟတ်လက္ခတအ်အိုတ်ရ။

## နိဿဲ