open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မုက်လိက်တမ်

{| style="margin: 2px 0 0 0; width: 100%;"
| style="margin-top:2px;width:100%;border:1px solid #cef2e0; background-color: #f5fffa; vertical-align: top; -moz-border-radius:10px; -webkit-border-radius: 3px;" |

{|style="margin:0;background:transparent"
|-
|class="MainPageBG" style="width:53%;border:1px solid #cef2e0;background:#f5fffa;color:#000000;vertical-align:top"|

|style="border:1px solid transparent"|

|class="MainPageBG" style="width:100%;border:1px solid #ffe6cb;background-color: #fdf2e6;color:#000000;vertical-align:top"|







 ပရောဝဳကဳပဳဒဳယာ


ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ပံင်ပ္ကောံချူလဝ် နကဵု ညးလွပ် မရပ်စပ်သုင်စောဲ တအ်တုဲ ခၞံဗဒှ်ပတိုန် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ သက္ကုၚုဟ်မွဲရ၊၊ ဇၟာပ်ညးအဲ တၞဟ်နဂွံရပ်စပ် လောဲသွာတုဲ ကဵုလဝ်ယၟု ဝဳကဳတုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုမုက်လိက်ဝေပ်သာ်မွဲရ၊၊

ညးလွပ်တအ်လေဝ်  ဇၟာပ်အခိင်အခါ နာဍဳဟွံခြာ ဗီုညးကဵုညး ဖန်ပလေဝ်ဒါန် ချူစုတ်ဒၟံင်တုဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်ကၠုင် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မဍိုက်ပေင်တဴ ကဵုပရူပရာနာနာရ၊၊ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာမန်ဝွံလေဝ် ယြဴညးလဵုမွဲဟွံဟီု အတိုင်သၞောဝ် မလိက် ယူနဳကုဒ် (Unicode)Font ၅.၂ ဂှ် ဒ္ဂေတ်ဗက်တုဲ ဗှ်ကေတ်မာန်၊ စၠောအ်ချာဲကေတ်မာန်တုဲ သီုချူပတိုန် ဗွဲမဗၠးၜးမာန်ရ၊၊

***[[ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်|ဆက်ဗှ် Full article...]]***

|-
|

ပရူအေန်သတဳကျုတ် 

* သၞောဝ်လိက်မန် 
* လၟေင်ကမၠောန် ပသုတေသန ဝေါဟာရဘာသာမန် 
* လၟေင်ကမၠောန် ခၞံဗဒှ်ဝေါဟာရမန်တၟိ
* ဝေါဟာရ မဆေင်ကဵု ပထဝဳ သွက်ဂွံချပ်ဂၞန်
* ဝေါဟာရ မဆေင်ကဵု ရုက္ခဗေဒ သွက်ဂွံချပ်ဂၞန်
* ဝေါဟာရ မဆေင်ကဵု ဌာနဝန်ဇၞော် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂမၠိုင်
* မိက်ဂွံပတိုန်လညာတ် စပ်ကဵု အရေဝ်ဝေါဟာရမန်မ္ဂး 

* ဍဵုဒၞာဲဏအ် သွက်ဂွံလုပ် ပ္ဍဲဟင်ဒေတာ အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်

|-

!


 ရုင်ရာမညနိကာယ
|-
|
* ပရူ ရုင်ရာမညနိကာယ 

|-

!

|-

!
အရီုဗင်
|-

|
|}
|}


## ပရဝ်ဂျေတ် ဒေအ်ဂမၠိုင်


__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
Share Arena စၚ်ဟီုတွံပါ်ပရအ် ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ်

စၚ်ဟီုတွံ ပါ်ပရအ်ကွတ်နဲကဲ တၚ်နၚ်ပရိုၚ်
Share Arena: Information Technology
"ရန်တၟံကဵု ကွတ်ပညာနဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ် (Information Technology) ဂွံတဴတက်ဖောအ်ဗြေဝ်အာ အြကာကောန်ဂကူမန်တုဲ ပိုယ်ရဲစိုတ်လေပ်စကဵု ကွတ်ပညာနဲကဲတအ် ကၠောန်ဗဒှ်တဴ "စၚ်ဟီုတွံ ပါ်ပရအ်ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ်" Share Arena:Information Technology ရောၚ်။

## လညာတ်

* သၠုၚ်ပတိုန် စရာဲဍာ်ဒကေဝ် မွဲဂကောံမွဲကရောံ
* ပါ်ပရအ်ဓရ်သမ္တီ မွဲဂကောံမွဲကရောံ
* သၠာဲဂတး ဗဟုသုတပညာ မွဲဂကောံမွဲကရောံ

## တၚ်ရန်တၟအ်ဂမၠိုၚ်

# သွက်ဂွံပတိုန်ထ္ၜး ကေုာံ ပါ်ပရအ်ဓရ်သမ္တီ ပွမဆက်စပ်ကဵု ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ် နူဂၠမ်သြိုဟ် နကဵုစေတနာမာန်။
# သွက်ဂွံ ဖံက်ဂၠံၚ် ကုညးဝါသနာ လ္ၚတ်ဂၠုက်ဂၠာ သ္ပသုတေသနတုဲ ပါ်ပရအ် ပတိုန်ထ္ၜး ကုညးဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံဒှ် ဗဟုသုတမာန်။
# သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်စရာဲ ပရေၚ်ဟီုတွံနာနာ ကုညးနွံဗဟုသုတ လေပ်ပညာ နဲကဲကွတ် တၚ်နၚ်ပရိုၚ်ဂမၠိုၚ်မာန်။
# သွက်ဂွံသၠုၚ်ကဵု လညတ် ပါ်ပရအ် ပရေၚ်ကၠိုဟ်ခၠၚ် ကုမဟာဇန်ကောန်ဂကူမန် မဆက်စပ်ကဵု ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ်နာနာမာန်။
# သွက်ဂွံဒက်ပတန် သၠုၚ်ပတိုန်အသိၚ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် အကြာပွဳဗွိုၚ်ညးနွံဝါသနာ ကတိုၚ်ကၟဟ် ပ္ဍဲအရာလ္ၚတ်ကေတ် ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ်မာန်။

## စၚ်ဟီုတွံပါ်ပရအ်ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ် (အလန်ပထမ)

**အစီအဇန်ကၠောန်ဗဒှ်**

* အခိၚ် - နူဂယး (၉:၀၀) နာဍဳ စိုပ်သဝ်တ္ၚဲ (၃:၀၀) နာဍဳ
* စၟတ်တ္ၚဲ - ၅-၃-၂၀၁၆ 
* ဒၞာဲ - ၝောံခန် "ပိုၚ်ခေတ်" မျာၚ်တာယျာ၊ မတ်မလီု (ဗ္ဒဲါဘာ ဓမ္မကာမဳ) ဂၠံၚ်မိစဴဗု။
ကေတ်အဆက်- မာံအာနန်၊ မာံအံၚ်ဆာန်သြန်

**ပူဂဵုညးကၠုၚ်ဟီုတွံလဴထ္ၜး ပ္ဍဲစၚ်ဟီုတွံ အလန်ပထမ**

အစီအဇန်ဟီုတွံဂှ် သရောပ်ထောံတၚ်နၚ်တုဲ နကိုဝ် Workshop ချပ်ဂၞန်ဂၠာဲသွဟ် ပရူပရာ ယူနီခတ်မန်တုဲ အုပ်ကၠေအ် နိဂီု အစဳအဇန် Share Arena ရ။

**ဒုၚ်စဳရေၚ် အစဳအဇန်ဗလးရုပ် Live**

* သကုတ်ပထမ - ၉၂ ဗဵုကေတ်မံၚ်
* သကုတ်ဒုတိယ - ၃၇ ဗဵုကေတ်မံၚ်
* သကုတ်တတိယ - ၂ ဗဵုကေတ်မံၚ်
* သကုတ်စတုတ္တ - ၁ ဗဵုကေတ်မံၚ်
{
	"version": 2,
	"width": 400,
	"height": 200,
	"data": [
		{
			"name": "table",
			"values": [
				{
					"x": 0,
					"y": 92
				},
				{
					"x": 1,
					"y": 37
				},
				{
					"x": 2,
					"y": 2
				},
				{
					"x": 3,
					"y": 4
				}
			]
		}
	],
	"scales": [
		{
			"name": "x",
			"type": "linear",
			"range": "width",
			"zero": false,
			"domain": {
				"data": "table",
				"field": "x"
			}
		},
		{
			"name": "y",
			"type": "linear",
			"range": "height",
			"nice": true,
			"domain": {
				"data": "table",
				"field": "y"
			}
		}
	],
	"axes": [
		{
			"type": "x",
			"scale": "x"
		},
		{
			"type": "y",
			"scale": "y"
		}
	],
	"marks": [
		{
			"type": "area",
			"from": {
				"data": "table"
			},
			"properties": {
				"enter": {
					"x": {
						"scale": "x",
						"field": "x"
					},
					"y": {
						"scale": "y",
						"field": "y"
					},
					"y2": {
						"scale": "y",
						"value": 0
					},
					"fill": {
						"value": "steelblue"
					},
					"interpolate": {
						"value": "monotone"
					}
				}
			}
		}
	]
}
က

thumb|Pallava Ka|alt=Pallava Ka.svg|upright=0.4
**က** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် ကၠာအိုတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "က" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "က" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာအိုတ်၊ ဣဏအ်ဂှ် "က" သာ၊ "ခ" သာဇြိုဟ်၊ "ဂ" ဇြိုင်၊ "ဃ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။

## ဝင်

အက္ခရ် "က" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍအဓိက!
ကဏ္ဍ:BEHM
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ
ကထိုန်၊ ဂိတု

thumb|Rangoli with lights in Hyderabad, Andhra Pradesh
**ဂိတုကထိုန်** () ဂှ် ဒှ်ဂိတု မရနုက်ကဵု ဒစာံ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်မန်၊ ဟိန္ဒူတုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဒတုံဒၟံင် ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ဂရေဂေါရိယာန် ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ကဵု ဒဳဇြေန်ပါရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုကြက္ကဒိန် ဗေင်္ဂလဳ၊ မာဲထိလဳ၊ နဳပဝ်တအ်မ္ဂး နွံပ္ဍဲ ဂိတုမရနုက်ကဵု ထပှ်ရ၊၊ ဝေါဟာရ ကထိုန်ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် कार्तिक ကာရ်ထိက၊၊ ဂိတုကထိုန်ဝွံ ဟိုတ်နူ မဒှ်ဂိတုကြဴနူ ဥတုဗြဲ ကေုာံ ခမဳသင်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် မသှ်ပဝါတုဲ ဒှ်အခိင် ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် မကၠောန်သဘင်လလးကထိုန်ရ၊၊ 

## နိရုတ္တိ
ကထိုန်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်သံသကြိုတ် ကာရ်ထိက၊ ကြထိက်၊ ကထိုက်၊ ကထိုန်၊၊ ဒုင်သဇိုင် နူသံသကြိုတ်တုဲ နကဵုဘာသာဗေင်္ဂလဳဂှ် ချူ ကာထိက် কার্তিক Kartik၊ ဟိန္ဒဳ ကာတိက कार्तिक Kārtika၊ ဂူဇရတဳ ကာရ်တက် કારતક Kārtak၊ ကာနဒ ချူ ಕಾರ್ತಿಕ၊ သြဒိယာ କାର୍ତ୍ତିକ၊ မာဲထိလဳ कातिक၊ မရထဳ कार्तिक၊ နဳပဝ် कार्त्तिक၊၊ တေလုဂူ కార్తీకం၊ တမိလ် கார்த்திகை၊၊ 

## သဘင်ဂမၠိုင်
သဘင်အဓိက ပ္ဍဲကဵုဂိတုကထိုန်ဂှ် ဒှ်သဘင်လလးကထိုန် မဒှ်သဘင် မကဵုဒါန်သ္ၚာ ကုလကျာ်မတိတ်နူ ဒဂိုန်ဝှ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲကထိုန်ပေင်ဂှ် ပြိုင်တုတ်သ္ၚာတုဲ ကဵုဒါန် ကုကျာ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒါန်သ္ၚာပံင်သကူလေဝ် ကဵုပ္ဍဲဂိတုကထိုန်ဝွံကီုရ၊၊ ဒါန်သ္ၚာပံင်သကူဂှ် အလဵုညးတၠဒါန် အာဗဂိန် ကဵုခမဳသင် မွဲမွဲဇကု ဟွံသေင်၊ သ္ၚာတအ်ဂှ် အာဖျေဟ်စွံလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ဒၞာဲမၞိဟ်မအာကၠုင်အောန်တုဲ ချူစွံလဝ် ＂ဒါန်ပံင်သကူ＂ ရ၊၊ ကုလကျာ် မဆဵုကေတ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် ဒါန်သ္ၚာပံင်သကူဂှ်ရ၊၊ 

သဘင်မွဲပၠန် ဒှ်သဘင်ဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴ နကဵုဘာသာဗၟာ ＂တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်＂ ရ၊၊ သဘင်ဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴဝွံ ပ္ဍဲကဵုအလင်္ကာ ၁၂ ရာသဳခေတ်တြေံဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုမန် ကၠောန်စအောန်ဒၟံင်ညိရောင် ထေင်ကေတ်ရ၊၊ ဆက်လ္ၚတ်ရံင် ပရူသဘင်ဏအ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ သဘင်ဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴ ပ္ဍဲဂိတုကထိုန်ပေင်ဝွံ စေန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု အခိုက်ဟိန္ဒူ အိန္ဒိယ မကော်ဂး သဘင်ဗလိ ပြတိပဒါ (बालि प्रतिपदा) မဒှ်သဘင် မပူဇဴဒုင်တၠုင် သၟိင်ဗလိ မကလေင်စှ်ေကၠုင်ဍုင်လိုက်ရ၊၊ သဘင်ဝွံ သဘင်အကာသဒိပ (လျးအကာသ) လေဝ် ညးကော်ကီုရ၊၊ တုဲပၠန် တ္ၚဲကထိုန်ပေင်ဂှ် ပ္ဍဲဂုဇရာဇ် (အိန္ဒိယလပါ်ပလိုတ်)မ္ဂး ဒှ်တ္ၚဲသဘင်သၞာံတၟိ ဝိကြမသံဝစ္ဆဝ်တုဲ သဘင်ဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴဂှ် ကၠောန်တဴ နဒဒှ် သဘင်သၠာဲသၞာံမွဲရ၊၊

## လၟေင်ဂိတု (၁၂)

ပ္ဍဲမွဲဂိတု နွံ ၂၉.၅၊ ကြက္ကဒိန်တအ် ဖန်ထောအ် နကဵု ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၂၉ တ္ၚဲ၊ ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၃၀ တ္ၚဲ 
စဲ ၂၉၊ ပသာ် ၃၀၊ ဇှ်ေ ၂၉ ဆက်အာ စဵုကဵုအိုတ်၊၊

## နိဿဲ

https://en.wikipedia.org/wiki/Chaitra
တၠဂုဏ်အ္စာဝေဒဉာဏ၊ ဇၟန်လိက်မန်တြေံတြဟ် ကေုာံ အလၚ်္ကာမန်ဂမၠိုၚ်

ကဏ္ဍ:ဘာသာ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ကဏ္ဍ:ကာလ
ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍအဓိက!
ကဏ္ဍ:BEHM
ကတီု၊ က

**ကကတီု** ) (Burmese; ငါးနုသန်း၊ ကကတိုး) ဝွံ ဒှ်က မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗဳဇက Schilbeidae မွဲရ။ ကကတီုဝွံ ပ္ဍဲကြုင် ရးအဖရိဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ညးကော်စ African butter catfish ရ။ ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် ကော်ဒၟံင် နကဵုယၟုနာနာသာ်တုဲ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် **butter fish**, **butter barbel**, **African glass catfish**, **lubangu**, **mystus catfish**, **silver barbel**, ကေုာံ **silver catfish**ယၟု နကဵုဘာသာဗၟာ ကကတိုးဂှ် ကၠုင်နူယၟုမန် ကကတီု။ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မ္ဂး ကော်ဒၟံင် ကဣတီု လေဝ် ဂွံဆဵုကီုရ။

ကကတီုဝွံ ဒှ်ဂကူက ခပှ်ေပှ်ေတုဲ နင်စးကြဴ (adipose fin) မွဲဂှ် နွံတွဵုရ။  ကကတီုဝွံ ဇၞော်စဵုကဵု ဇမၠိင် ၄၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၁၆ ၝောအ်တဲ) မာန်တုဲ လျိုင်နွံ စဵုကဵု ၂၅၀ ဂရာမ်မာန်ရ။ က္ဍိုပ် ကေုာံစး ဍေဟ်ဂှ် နွံအသာ်ဒမျိုင်ဟီဟီတုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် နွံအသာ်သြန်ဗုဗု၊ နင်တအ်ဂှ် အသာ်ဟွံမဲရ။ဗွဲမဂၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍာ်ပတေက်ကီု သီုဍာ်ဖၞုင် အကြာကြုင် အကြာကၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒၞာဲမနွံကဵု ချောဲတၞးဆုတအ်ရ။ ကကတီုဝွံ ဍေဟ်စ ကောန်က၊ စၟစၟောန်၊ ကၞု၊ မသတ်ဆု၊ တၞးဆု၊ ရိုဟ်ဆု၊ အိက်ၚာ်တအ်ရ။ ကကတီုဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဍေဟ်မလေပ်ချဳဓရာင်အာကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲမဂၠု ဓယံက်တအ်ရ။ ကကတီု မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲ အကြာဂိတုသေတ္တေန်ပါ ကဵု အံက်တဝ်ပါ၊ ဍေဟ်တိုန်ဖျေဟ် ပ္ဍဲကြုင် ပ္ဍဲစောဝ်ဂမၠိုင်ရ။ ဇမၠိင်အာယုက်ကကတီုဂှ် နွံဒၟံင် အကြာ ၆ သၞာံ ကဵု ၇ သၞာံ။

ကကတီုဝွံ ပ္ဍဲဍုင်အဖရိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္တိတ်သွံဒၟံင် ကုဍုင်သအာင်တုဲ မဒှ်က မစသုင် အဓိက ပ္ဍဲအဖရိကရ။နဒဒှ် က အကွာရိယာံ (aquarium) မလွဳပကျေဝ် ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲကဠာဒ္ၚောဝ်လေဝ် သွံဒၟံင်ကီုရ။

## နိဿဲ
ကလိ၊ တၞံ

**တၞံကလိ** (, Burmese: ညံပင်) နကဵုယၟုသိပ္ပံ မကော်စ (Sesbania bispinosa, Sesbania aculeata ဝွံ ဒှ်တၞံဍောတ်တ် မလုပ်လၟိဟ်တၞောဝ်ဗဳဇ တၞံ Sesbania ရ၊၊ 

## ယၟု
ယၟုသိပ္ပံ Sesbania ဂှ် ကၠုင်် နူအရေဝ်အာရာပ် Siesaban "سيسبان"၊၊ ယၟုမကော်စ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဗီုအင််္ဂလိက် ကော်စ **danchi**, **dunchi**, **dhaincha**, **canicha**, **prickly sesban**, ""Jantar"" ဟွံသေင််မ္ဂး **spiny sesbania**၊၊ နကဵုဘာသာဗဳယေတ်နာမ်မ္ဂး ကော်စ **điên điển gai** ဟွံသေင််မ္ဂး **điền thanh gai**တုဲ နကဵုဘာသာခမေန်မ္ဂး ကော်စ **ស្នោ**ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုလဟီုမန်မ္ဂး ဟီုစ တၞံအလိ လ္ၚဵုတၞံကလိ ရ၊၊ ရံင််ကဵုယၟုကွာန် မၞုံပ္ဍဲပွိုင််ဍုင််မုဟ်ဍုင်် ဝါကလိ တုဲ ယၟုနူတမ် ကလိ ဒှ်မာန်ရ၊၊

## ဂမ္စာဲ
တမ်မူလ တၞံကလိ ဝွံ နူကဵုအာရှ ကေုာံ အဖရိက သၟဝ်ကျာ ဗွဲတၟေင်် ဒၞာဲမဒေသမဍုက်ဍေက်ရ၊၊ နူကဵုအဖရိကဂှ် စိုပ်အာ အမေရိက၊၊ ပ္ဍဲတိဖ္ဍုင််ဂှ် ဍေဟ်တအ်တိုန်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင််မန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတိအကြာဝါ ဒၞာဲတိဍာ်ဖ္ဍုင််ကီု သီုကဵု ဒၞာဲတိပတေက်ကီုရ၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး
တၞံကလိဂှ် ဒှ်တၞံမတိုန်ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံတုဲ တိုန်သၠုင်် စဵုကဵု ထပှ်မဳတာမာန်ရ၊၊ ဆဂး ဗွဲမဂၠိုင်် ဂွံဆဵုကေတ် တၞံဍေဟ် နွံသမၠုင််အကြာ မွဲ ကဵု ၜါမဳတာဟေင််ရဂၠိုင််၊၊ တၞံဍေဟ်ဂှ် တိုန်ပၠောဝ်ဒၟံင််တုဲ တၞးဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်် လ္ၚောဝ်ဇၟန်ကဝါန် (paripinnate)တုဲ နွံကဵု ပ္ကဴအသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊

## လွပ်
တၞံကလိဝွံ စကာဂွံ ဗွဲမဂၠိုင််ကဵုဒၞာဲရ၊၊ 

* ဇုတ်မတိတ်နူ သၞောက်ဍေဟ်ဂှ် စကာ နဒဒှ် ဗီုကဵုတၞံကာန်တုဲ ၜန်ဇုက်၊ ထပက်ဇာ၊ ကၠောန်တောဝ်ယာတ်ပလောအ်ဂွံရ၊၊ တုဲပၠန် ဇုက်ဍေဟ်ဂှ် ညံင််ရဴတၞံ birch trees ကီု ကၠောန်စက္ခောဂွံရ၊၊ 
* တၞးကဴဍေဟ်ဂှ် ကၠောန်ဆံက် နဒဒှ် စၞဂၠဴဂွံတုဲ သတ်မဍေဟ်ဂှ် နဒဒှ် စၞစာင််ဂစေံဂှ် ပဂွံရ၊၊ တၞံဍေဟ်ကီု ဗုတ်သၠေက်တုဲ ကၠောန်ကွာင်် သွက်မၞိဟ်စလေဝ်ဂွံကီုရ၊၊ 
* ထၜိုတ် မတိတ်ကၠုင်် နူတၞံကလိဂှ် စကာ နဒဒှ် a thickening agent.
* တၞံဍေဟ်ဂှ် ညံင််ရဴတၞံၜဲနာနာသာ်တအ်ကီု အုဲသရိုဟ်ထောအ်တုဲ ပဝါဲခိုဟ်ရ၊၊ (ဝါ) စုတ်ပ္ဍဲတိမ္ဂး ဍေဟ်ပခိုဟ်ကဵု ရှ်တိ ဓါတ် နိတရဝ်ဂေန် ဖိသေရှေန် (nitrogen fixation) ရ၊၊
* ပါဲနူဂှ်ပၠန် တၞံဍေဟ်ဂှ် စကာနဒဒှ် အှော်လေဝ် ခိုဟ်ကွေဟ်ကီုရ၊၊

## နဒဒှ် စၞစ
ပ္ကဴဍေဟ် အသာ်ဍာ်မိတ်ဂှ် နဒဒှ်သၞေဝ်မွဲ ပ္ဍဲဍုင််အာရှဒိုဟ်အဂၞဲဂမၠိုင်် စဒၟံင််ရ၊၊ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် တုပ်ညံင််ကဴလာံသု ဆဂး ဍောင််ဍေဟ်ဍောတ်၊၊ တၞးဍေဟ်ၜတ်တ်ဂှ် ဂကူမန်၊ သေံ၊ ဗဳယေတ်နာမ်တအ် စနဒဒှ်ကၞပ်၊ ကဝေက် သီုဍုန်စရ၊၊ 

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင််

## နိဿဲ
ကလော်၊ ဂစေံ

**ဂစေံကလော်** (, ဇီးကွက်) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ မတိတ်ဂၠာဲစစၞ အခိင်ဗ္တံရ၊၊ ဂကူဂစေံကလော် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူရ၊၊ ဂကူဂစေံကလော် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် ဟိုတ်နူမၞုံကဵု အသော်ဗကဗကတုဲ ညးကော်စ ဗီုအင်္ဂလိက် Spotted owlet ရ၊၊ ဂကူဂစေံကလော်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴအာရှ နူဍုင်အိန္ဒိယ ကဵု ဒေသအိန္ဒိယဒိုဟ်အဂၞဲရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မံင်အကြာတိဝါဗ္ၚကီု သီုကဵုအကြာဍုင်ကွာန်တုဲ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဇၞော်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်တိက် နကဵုဂကောံဍောတ်တ် ပ္ဍဲဂွိုင်ဆု ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲအကြာဂွေင်တၟအ် သီုကဵု ပ္ဍဲအကြာသ္ၚိဂမၠိုင်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဒက်ခပေဲါ ပ္ဍဲပထောင်ဆု ပထောင်တိုက်တအ်တုဲ မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ အကြာ ၃-၅ မရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအကြာဍုင်ကွာန်၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး
ဂစေံကလော်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံသၟတ်မွဲတုဲ ခဍီုကြံင်မ္ၚိုဟ်မွဲ ဟွံဇၞော်နူ ၂၁ သေန်ဒဳမဳတာ (၈.၃ ၝောအ်တဲ)၊၊ လပါ်လတူဂှ် ဒှ်ဒၟံင်အသာ် ပတေင် မၞုံကဵုဗကဗက နကဵုအသာ်ဗု၊၊ လပါ်သၟဝ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗု မၞုံကဵု ကနင် အသာ်ပတေင်၊၊ ဂွေင်မတ်ဍေဟ်ၜါဂှ် ဗုဒၟံင်တုဲ မတ်ဍေဟ် ဒှ်ဒၟံင် အသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊ ၝောအ်ကဵုကၟက် ရုပ်သာ်တုပ်ရ၊၊ ဍေဟ်ပဝ် အသိင်ထတ်ဒၟံင်ရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် အသာ်ဂၠု နူဂကူတၞဟ်ရ၊၊

စရိုတ်
ဂကူဂစေံကလော်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံဗ္တံမွဲကီုလေဝ် လဆောဝ်မ္ဂး အခိင်တ္ၚဲလေဝ် ကေင်ဆဵုစလေပ်ကီုရ၊၊ ပတိတ်ဍေဟ်တအ် တ္ၚဲမ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဂစိုင်ဖျေဟ်က္ဍိုပ်ဍေဟ်တုဲ ဗဵုဗစိန်လဝ်မတ် ပ္ဍဲအရာမကဵုအန္တရာဲ ကုဍေဟ်တအ်ရ၊၊  လဆောဝ် ဂစေံဍောတ်တ်တအ် ဆဵုဍေဟ် ပ္ဍဲအကြာတၞံဆုမ္ဂး မလေပ် ကရေဲကညာင်တုဲ ကၠုင်ဗိုင်ပသၞတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဍေဟ်တအ်မာန်ကီုရ၊၊ ဂစေံကလော် ဗက်ရုပ်စ စၟစၟောန် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ် မပ္တံကဵုကၞိ၊ ကဝ၊ ၚဴ၊ ဇြုံဍောတ်တ်တအ် ဒှ်တမ် ဗက်ရပ်စရ၊၊  ပါဲနူဂှ် ဗီုကဵု ဂဂဳအယဴ၊ ကၞုတအ်လေဝ် ရပ်စကီုရ၊၊ဂစေံကလော်တအ် မမံင်ဗဒါဲဍုင်ကွာန်ဂှ် ဒှ်အရာမခိုဟ် မပတုဲဂုဏ်ဖဵု ကုမၞိဟ်တအ်မွဲလေဝ် ဟီုဂွံရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကၞိမကိတ်ပလီု အရပ်အရာမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဗက်ရပ်စတုဲ ဗ္စကောန်ဍေဟ်ရ၊၊

ရမ္သာင်လရိုဟ် ထတ်တ် စောက်-စောက်-စောက် တုဲ အိုတ်ကဵု စက်ဝက်-စက်ဝက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် နူဂယး ကဵု အခိင်တ္ၚဲစဒတုံတိ အကြာအခိင်ၜါဏအ် မလေပ်ကဵုရမ္သာင်ဂၠိုင်ရ၊၊

အကြာဂိတု နဝ်ဝေန်ပါ ကဵု ဨပြဳဂှ် ဒှ်အခိင်ဂစေံကလော်မဖျေဟ်ခၟာဲရ၊ၝောအ်ဂှ် ကဵုရမ္သာင် ကော်ကၟက်တုဲ ဂစိုန်ဖျေဟ်က္ဍိုပ်၊ ပကိုန်ပတိုန်ဗတ စပ်ကဵု ပရေင်မၞိဟ်မမံင်နကဵုပွံင်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠး၊ ၝောအ်မွဲ ဗက်ကဵုကၟက်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်ဒက်ခပေါဲ အကြာဂွိုင်ဆု၊ ဓရေပ်တၟအ် ကေုာံ အကြာတိုက်ရ၊၊ ခပေါဲဍေဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒက်လဝ် ကၞာင်ဆုရ၊ မွဲမွဲကလောအ်မ္ဂး နွံစခၟာဲအကြာ ၃ ကဵု ၄ မ (ဇမၠိင် 30.9mm အနာံ 26.3 mm လျိုင် 11.6g)၊၊ နူစ ခၟာဲဖျေဟ် ခၟာဲကၠာအိုတ်မွဲမဂှ် စလဒပ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကောန်ဍေဟ်တအ်လေဝ် မွဲကဵုမွဲ က္ဍတ် အခိင်ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ကောန်ဂစေံကလော်တအ် စဍတ်မ္ဂး ယာဲဂှ်ဗစကဵုစၟစၟောန်၊ ဇၞော်တိုန်ညိမ္ဂး ဗ္စကဵု တိရစ္ဆာန်ဗီုကဵုကၞိတအ်ရ၊၊ ကောန်ဍေဟ်ဍောတ်တ်ဂှ် ဇၞော်တုဲ လျိုင်ဇြိုင် ကာလသၞေင်ပေင်မ္ဂး ဍောတ်စှ်ေတုဲ လျိုင်သာတိုန်၊၊  ကောန်မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ၜါရ ဇၞော်ဂေါဝ် သၞေင်ပေင် သၟေဟ်တအ်ဂှ် ချိုတ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ်မံင် ပ္ဍဲခပေဲါ ၜိုတ် မွဲဂိတုတုဲမ္ဂး ဍေဟ်တအ်တိတ်နူခပေါဲရ၊၊

## အခိုက်
ဂစေံကလော်ဂှ် ဟိုတ်နူရမ္သာင်ဍေဟ်ကဵု မတ်ဍေဟ် ပလေဲပလေဲၜါမဂှ်တုဲ မန်တအ် ကော်စ ဂစေံကလော် မဒှ်အရာ မဒးဖေက်ဂၟံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳဟိန္ဒူမ္ဂး ဂစေံကလော်ဂှ် ဒှ်ယာန်ဖ္ဍိုက် ဒေဝတဴလက္ပ့မိ (Lakshmi)မဒှ်ဒေဝတဴ မဆဵုကဵု ဒြပ်ရတ်ရ၊၊ 

## နိဿဲ
ကလုတ်

**ကလုတ်** () ဂှ် ဒှ်အရာလၟေင် မတိတ်ကၠုင် နူကဵုမ (ဟွံသေင်မ္ဂး) သတ် သွက်တၞံတၟိ ဂွံတိုန်ရ၊၊ နကဵုစၞမ္ဂး ကလုတ်တအ်ဂှ် စဂျိုင်င် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုဓါတ်ဂမ္တဴတုဲလေဝ် စဂွံရ၊၊ ကလုတ် ဂကူလဵုဟွံဟီု နွံကဵု ဗဳတာမေန်၊ ဓါတ်မေန်နိရာ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ယဝ်ရစ ကလုတ်မ္ဂး ပခိုဟ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ကေုာံ ပကဵု ညံင်စၞဂွံလာဲလောဲကီုရ၊၊ တုဲပၠန် ဗွဲမလောဲသွာ ကလုတ်ကေတ် ဂွံကီုရ၊၊ 

## မ သွက်ဂွံကလုတ်ဂမၠိုင်

မသၞေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကလုတ်ပ္တိတ်ဂွံတုဲ ကလုတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စဂျိုင်င် ဟွံဂွံလေဝ် နွံကီုရ၊၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ညးမလေပ်ကလုတ်စ မၜဲတုဲ မၜဲၜါဂကူ မၜဲသ္ၚေက် (Mung bean) ကဵု ၜဲသဝ်ယျာ (Soybean) ၜါဏအ် ကလုတ်စဂၠိုင်ရ၊၊ လၟုဟ်မ္ဂး ပါဲနူ မၜဲနာနာသာ်တုဲ မရာဲ၊ မသြောအ်ဂန်၊ မကဴသၟိင်တ္ၚဲ၊ မလသိုန်ဗတာင်၊ မသြောအ်နာနာ၊ မသြောအ်ယဴ၊ တအ်လေဝ် ညးတအ် ကလုတ်စဒၟံင်ကီုရ၊၊ မမၞုံကဵုကာမ် ဗီုကဵု မသြောအ်၊ မသြောအ်ယဴ၊ မကဴသၟိင်တ္ၚဲတအ်ဂှ် ဒးကေတ် အခိင်ကလုတ် လအ်ညိတုဲ မမၞုံကဵုသၞော် ဗီုကဵုမၜဲတအ်ဂှ် ဒးကေတ် အခိင်အောန်ညိရ၊၊ 

## အဟာရ

ကလုတ်တအ်ဂှ် ဓါတ်ဗဳတမေန် ကေုာံ ဓါတ်မေန်နိရာ ဂၠိုင်နူ မဍေဟ်တအ်ဏီတုဲ အခိင်မဒးကဵုဓါတ်ဂမ္တဴ(ဍုန်)လေဝ် အောန်ကီုရ၊၊ သၞေဝ်တအ်ဂှ် ဍုန်လအ်ခ္ဍင် ဓါတ်ဗဳတမေန်တအ် လီုဂၠိုင်ခ္ဍင်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု ကလုတ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်အဟာရ မကဵုဖဵု ကုပရေင်ထတ်ယုက် မပ္တံ ဗဳတမေန် (vitamins)၊ ဓါတ်မေန်နိရာ(minerals)၊ ဓါတ်အေန်ဇြာမ်(enzym)၊ ဓါတ်ပရဝ်တေန်(protein)၊ ဓါတ်မစဵုဒၞာအံက်ဇြဳဒေန်(antioxidants)၊ ဓါတ်ဖဳပါ(fibre)တအ်တုဲ ဓါတ်ကၠေင် မကဵုအန္တရာဲ ကုမၞိဟ်တအ် ဟွံမဲရ၊၊ ဓါတ်တအ် ကၠုင်နူလဵုရော ယဝ်ရသၟာန်မ္ဂး ဓါတ်တအ်ဂှ် ကၠုင်နူ တၞံဍေဟ် မစွံလဝ်ကဵု ပုင်ဂွဳ သွက်တၞံဍောတ်တ် ဂွံဂျိုင် ဂွံထတ် ဂွံစဵုဒၞာအန္တရာဲတၞဟ်မာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလမစကၠုတ်ဂှ်ရ၊၊ 

ဗီုဓါတ်ပရဝ်တေန် ကေုာံ ဖဳပါ ပ္ဍဲကလုတ်သြောအ်ယဴ (ဂျုံး)တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲအခိင် မဍေဟ်ကဵု ကလုတ်ဍေဟ်၊၊

တင်လ္ၚတ်ဝွံ မကၠောန်လဝ် နကဵု Peer ကဵု Leeson (1985) 

 

## ဗီုဂွံကလုတ်

ဗီုဂွံကလုတ်ဂှ် ကၠောန်ကေတ် ပ္ဍဲသ္ၚိဇကုလေဝ်ဂွံ ကၠောန်နဒဒှ် မပ္တိတ်သွံစလေဝ်ဂွံ၊၊ ဒးကဵုအခိင် အကြာ ၃ တ္ၚဲကဵု ၇ တ္ၚဲ၊၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မတအ်ဂှ် ကြာတ်ထောအ် နမကြာတ်ပတိတ် ခဗိုက် ကေုာံ တိ၊၊ တုဲမ္ဂး တုင်ဖေါဝ်ထောအ် မတအ် လလအ်အခိင် အကြာ ၂၀ မိနေတ် ကဵု ၁၂ နာဍဳ၊၊ တန်တဴကဵု ဂကူမတအ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် တုင်ပွိုင် ၁၂ နာဍဳဂၠိုင်ရ၊၊ တုင်ဍာ်ဂှ် ပကဵု ညံင်မတအ် ဂွံစကလုတ်တိုန်ရ၊၊ တုင်ကဵု ဍာ်ဂံက်က်လေဝ်ဂွံ၊၊ ဗီုကဵုၜဲသ္ၚေက်ဂှ် ညးလ္ၚဵုစဝ်စုတ် ဍာ်ဂမ္တဴကၞမ်မ်တုဲ တုင်လဝ်ရ၊၊ တုင်လဝ် ပ္ဍဲဍာ် ပွိုင် ၁၂ နာဍဳတုဲမ္ဂး မတအ်ဂှ် စကၠုတ် ထၟုက်ကၠုင်ရ၊၊ 

ဍာ်မတုင်လဝ်ဂှ် ချာဲထောအ်တုဲ စုတ်ကဵုအရာမွဲမွဲ မပ္တံကဵု ထိုင် ပၠုတ်မ၊ ပလင်ပလာသတေတ်၊ ကၞာဲဇာတအ်လေဝ်ဂွံရ၊၊ တုဲမ္ဂး စွံလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲအခန် မၞုံကဵုဂမ္တဴ အကြာ ၁၃ ကဵု ၂၁ ဒဳဂရဳ (ဟွံသေင်မ္ဂး) ၅၅ ကဵု ၇၀ ဖာရိဟာ်၊၊ အရာဒးတီလဝ်မွဲဂှ် မတအ်ဂှ် ယဝ်ရ ဒးဒၟံင်ဍာ်မ္ဂး မတအ်ဇြိုတ်ဍာ်တုဲ အုဲ၊ မတအ်ဂှ် ယဝ်ရ ကှ်ဒၟံင်မ္ဂး ဍေဟ်တိုန်ဟွံမာန်တုဲ ကှ်သြေင်အာ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒးဖဒှ်ကဵု ညံင်ဍာ်ဂွံအပ်ဒၟံင်တုဲ သၟုဟ်ဍာ်နွံဂေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပလင်မ္ဂး ကလုတ်တိုန်ခိုဟ်ရ၊၊ မွဲတ္ၚဲ အောန်အိုတ် မွဲအလန်၊ ခိုဟ်မ္ဂး ၜါအလန် ဒးဖ္ဍာ်ကဵုရ၊၊ 

ဟိုတ်ဟွံကလိဂွံ ကလုတ်ခိုဟ်ဟ်ဂှ် 

* ကြာတ်ကြဴလဝ် မဟွံအးဇ္ၚး၊
* တုင်လဝ် မလအ်အာ၊
* ဟွံဖ္ဍာ်တုဲ မတအ် ကှ်အာ၊
* ဓါတ်ဂမ္တဴ ကတဴလောန်အာ (ဟွံသေင်မ္ဂး) ဂံက်လောန်အာ၊
* အရပ်အရာ ဟွံအးၚး၊
* ကျာမောန်လောန်အာ၊
* မ ဟွံခိုဟ်၊

## နိဿဲ
ကအ်ကြိက်၊ ကွာန်

*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*


{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          97.718620,
          16.559951
        ]
      }
    }
  ]
}


ကွာန်ကအ်၀၀၀ ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်၀၀၀၀ တွဵုရးဍုၚ်မန်တုဲ နွံသ္ၚိ ၁၀၀၀ မ လၟိဟ်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် နွံ ၂၀၀၀၀၊ ဘာလကျာ် နွံ ၃ ဘာ၊ ကျာ်စေတဳ နွံ ၃ တၞုၚ်ရ၊၊ 

## နိရုတ္တိ
ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

## ဝၚ်
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

## ဘာလကျာ်

### ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

### ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်
ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

## ကျာ်စေတဳ
ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

## ဆက်စၠောအ်
အဓိက ပရေၚ်ဆက်စၠောအ် ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်စက်တုဲ နကဵုဂၠံၚ်ဍာ်လေဝ် အာကၠုၚ်ဂွံကီုရ၊၊ ခေတ်လၟုဟ် ဟိုတ်နူဒဒန်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ မၞိဟ်စကာဂၠံၚ်ဍာ်ဂှ် အောန်တုဲ မၞိဟ်ဍိုက်ယာန် ကွဳလိုန်ဓါတ် ကုကွဳစက်ဂၠိုၚ်ရ၊၊

## ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်
အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

## ပရေၚ်ပညာ
ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊
ကအ်ဇြဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်

**ကွာန်ကအ်ဇြဲ**(၊ )ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကြေဝ်နာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၉၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကြေဝ်နာ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၅၄၁၆၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၆၂၃၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၁၆၅၉ တၠရ။

## ပလံင်ဗစိုပ်

အဓိက ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်ဇြဲဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် သီုကဵုဂၠံင်ဍာ်ရ၊၊ နူကွာန်ကအ်ဇြဲ လပါ်ဗၟံက် 1,3 တိုင်မ္ဂး စိုပ်ကွာန်ကြေဝ်ဏာ စိုပ်ၜဳဂြာင်ရ၊၊ 

## ဘာလကျာ်ဂမၠိုင်

# ရာမညနိကာယ ကအ်ဇြဲပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက်
# ရာမညနိကာယ ကအ်ဇြဲဘာပလိုတ်

## ဝင်တိုက်လိက် ဘာဗၟံက်
ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၃၁ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၄၉ ဂိတုဇှ်ေပေင် က္ညဒုင်ဖျဴနင်တၠဂုဏ်အ္စာဇဋိလ ညးမဒှ်အ္စာလိက်ဒယှ် နူတိုက်လိက် ပရိယတ္တိဘာကျာ်၊ ကွာန်ဓမ္မသရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဇဋိလ စပံက်တိုက်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာဗၟံက်၊ ကွာန်ကံဇြဲတုဲ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၅၇ သၞာံ လုကဴဒ္စာံသၞာံ ညးမွဲဓဝ်ဟေင် ဖျေံကၠုင်လဝ် လိက်ပရိယတ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံဂှ် ဟိုတ်နူဒးသိုင်ခၞံ ဘာဇၞော်၊ ဘာသင်သ္ဂောံပဒတဴ ဟိုတ်နူပစ္စယ်ပန် ဍိုန်လျ၊ ဟိုတ်နူဒြဟတ်ကာယဟွံထတ်တုဲ မ္ဒးဒေံါဇူကၠေံ ကလောန်မဖျေံလိက်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ကောန်ကွးၜါဇကု တၠဂုဏ်အ္စာ သုနန္ဒ (ဓမ္မာစရိယ၊ M.A. Sri Lanka) တၠဂုဏ်အ္စာ ဣဿရ (ဓမ္မာစရိယ၊ M.A. Sri Lanka) မကတ်လ္ၚတ်မံင် ဘာသန္တရ ပ္ဍဲတ္ကံလၚ်္ကာတေံ က္ညစဴကၠုင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဇဋိလထေရ် မွဲဟာန်ကေုာံ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိဓူရ အာဂတပၠတရဴတုဲ ကလေင်ပံက်ပ္တန် တိုက်လိက်ကံဇြဲ ပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက်မွဲဝါပၠန်ရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ၜါဇကုဂှ် ဖျေံဒၟံင်လိက်ပရိယတ် ပကတ်ကဵုကောန်ကွး ဒဵုလၟုဟ်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကအ်ဗိုတ်၊ ကွာန်

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          98.017667,
          16.563613
        ]
      }
    }
  ]
}


ကွာန်ကအ်ဗိုတ် ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.563613N, 98.017667E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ဝွံ ကွာန်ကာန်နဳလေဝ် ညးကော်ကီုရ၊၊ ကွာန်ဝွံ ဇိုၚ်ၜဳကဍတ် သြၚ်လပါ်ပလိုတ်၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,22 mi2 ရ၊၊ ကွာန်ကအ်ဗိုတ်ဝွံ ဂၠိၚ်ဗက်အာ အတိုၚ်ပြၚ်ၜဳကဍတ်တုဲ ဘာလကျာ် နွံ ၂ ဘာတုဲ ကျာ်စေတဳဇၞော်ဂှ် နွံပ္ဍဲလပါ်သၠုၚ်ကျာရ၊၊

## လၟိဟ်မၞိဟ်

ကွာန်ကအ်တာဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၃၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် လ္ၚီမသုန်ကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

## ပလံၚ်ဗစိုပ်

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်ဗိုတ်ဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်ဍာ် ကေုာံ ဂၠံၚ်တိုက်ရ၊၊ 

## နိရုတ္တိ

*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

## ဝၚ်

*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

## ဘာလကျာ်

*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*

### ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

### ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်

*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

## ကျာ်စေတဳ

*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

## ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်

*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

## ပရေၚ်ပညာ

*လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊*

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊
ကအ်သိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်

**ကွာန်ကအ်သိုခ်**(၊ )ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်သိုခ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၂၃။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်သိုခ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၈၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၆၅၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၁၄၁ တၠရ။

## နိရုတ်
ကွာန်ကအ်သိုခ်ဝွံ ယၟုတြေံမ္ဂး ကွာန်ကုန်မာဲသက်၊ နူဂှ် မြိပတ် ဒှ်အာ ကွာန်ကအ်သက်။ ဗွဲကြဴ ညးတအ် သၠာဲထောအ် ကွာန်ကအ်သိုခ်

## ဆက်ဗှ်
ကျာ်မဟာစေတဳ ကွာန်ကအ်သိုခ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကုမ္မာရ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာပလိုတ် ကွာန်ကအ်ဇြဲ

**ဘဒ္ဒန္တကုမ္မာရ မဟာထေရ်** နွံပိုန် ဘာပလိုတ် ကွာန်ကအ်ဇြဲ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်ကအ်သိုက် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်တုဲ နူအခိင်မကလိဂွံ (၆) ဝှ်ဂှ် ဒါယကာ နူဘာပလိုတ် ကွာန်ကအ်ဇြဲ နိမန်နင် ကဵုဒှ် နွံပိုန်ဘာရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ကိစ္စဗဂဵုလဟဵုသာသနာ ပ္ဍဲဘာပလိုတ်ဂှ် အာဂတပၠတရဴတုဲ ဒက်ပ္တန်စေတဳ၊ ထၜုတ်သီ၊ သြိုင်ခၞံဘာဇၞော်၊ သြိုင်ခၞံ ဇြပ်သဘင်ဓရ်ရ၊၊

## ပထမအဝဲ

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၂၉ အံက်တဝ်ပါ ၇ (၁၂၉၁ ဂိတုဝှ် (၅)မံက်) တ္ၚဲစန်ဂှ် အလံင်ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကုမ္မာရ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် နာဲဝေါန် မိစိုပ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်သိုက် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ၊၊ မိမၜါ ခုတ်ကဵုယၟု မာံဘကျာန်၊၊ ပၞောဝ်ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် (၁၁) တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ်ရ၊၊

မာံဘကျာန် စိုပ်အဝဲမံင်ဘာဂှ် မိမၜါ အာပအပ်ကဵုမံင်ဘာ လကျာ် ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တအရဳယဝံသ ဘာကအ်သိုက် ကွာန်ကအ်သိုက်ဂှ်ရ၊၊ နူဘဝကွးဘာ ပထပိုယ် နူဘဝထပိုယ် ကာလစိုပ် သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၇ ဂိတုဒဂိုန် (၁၂) မံက် သ္ၚိသဝ် နူဂယး (၉) နာဍဳ ၁၀ မိနေတ်ဂှ် နာဲလုင် ဇာတိကွာန်ကြေဝ်ဏာ အုံပလိုတ် ဒုင်ဒါယကာပစ္စဲပန်တုဲ ဂွံအာစိုပ် ဒဒှ်ဘဝခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသီ ဘာကအ်သိုက် ကွာန်ကအ်သိုက် ဇရေင်အစာဥပ္ပဇ္ဇျာဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ အရဳယဝံသ ရ၊၊

နကဵုဘဝခမဳ တန်တဴ ပ္ဍဲဘာကအ်သိုက် ကလိဂွံ (၆) ဝှ်တုဲ ဂကောံဒါယကာ ကွာန်ကအ်ဇြဲ ဘာပလိုတ်ဂမၠိုင် မပ္တံ နာဲညဳ၊ နာဲကျောက်၊ နာဲလဝ်က၊ နာဲမနဳ၊ နာဲဟဏိင်၊ နာဲဟအေမ် တအ် ညးဂမၠိုင် မိက်ဂွံယိုက်ဒိုက်သာသနာ မိက်ဂွံဒုင်ဂိုင်ကေတ် ဒၠောအ်ဗ္တောန်တုဲ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၁၆ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၃၄ ဂှ် က္ညနိမန်ဏာ ခမဳနာဲကုမ္မာရ သွက်ဂွံဂ္ဇအ်ဘာ ပ္ဍဲဘာပလိုတ် ကွာန်ကအ်ဇြဲရ၊၊

## လဟဵုပတိုန်ဒတန်သာသနာ ဘာပလိုတ်

တၞဟ်န မၞိဟ်ဒေဝတဴဂမၠိုင် ဂွံလ္ၚောဝ်ပူဇဴတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၄ ၁ ဂိတုမာ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳမွဲတၞုင် ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၂ ဂိတုမာ်ဂှ် တၞဟ်နခမဳဂမၠိုင် ဂွံပတုဲပါတိမုက်တုဲ ထၜုတ်လဝ် ခဏ္ဍသီမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂိတုပသာ် (၅) မံက် တ္ၚဲဗြဴဗ္တိဂှ် သြိုင်ခၞံဗဒှ် ဘာဇၞော်၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၁ ဂိတုကထိုန် (၁၃)မံက် တ္ၚဲစန် သြိုင်ခၞံဗဒှ် ဇြပ်သဘင်ဓရ် သုဓမ္မာမွဲရ၊၊ ဇြပ်သဘင်ဓရ်ဂှ် ကလိဂွံၜိုတ်ကဝက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဝ်စဴအာသွဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၁ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၁၄) မံက် (၂၀၀၉ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ ၃၀)တ္ၚဲစန် အခိင်နူဂယး (၈) နာဍဳ ကဵု (၄၀) မိနေတ်ရ၊၊ အခိင်မကလိလောန်စဴအာသွဝ်ဂှ် ညးကလိဂွံအာယုက် (၈၁) သၞာံ ဝှ်သိက္ခာ (၄၄) ဝှ်ရ၊၊

## နိဿဲ

လိက်အုပ် - လိက်ကၞပ် စၟတ်သမ္တီ သဘင်ဖျဴသွဝ်
ကောန်မှေအ်၊ တၞံ

**တၞံကောန်မှေအ်** နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒ Melastoma malabathricum မကော်ဗွဲဓမ္မတာ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် Malabar melastome, Indian rhododendron, Singapore rhododendron, senduduk နကဵုဘာသာဗၟာ (ဆေးအိုးပုတ်ပင်၊ အိုးဗုတ်ပင်၊ လျှာမဲသီးပင်) ဒှ်တၞံဂကူ မၞုံကဵုပ္ကဴမွဲတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံကၟိန် Melastomataceae ၊၊ တၞံဏအ်ဂှ် တမ်မူလဗဳဇ ကၠုင်နူ ဒေသအေန်ဒဝ်မလေယျာ၊ ဂျပေန် ကေုာံ အဝ်သတေလျာ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတိချာဲ ကေုာံ ရာပ်ခြုံ မၞုံသမၠုင် အကြာ ၁၀၀ - ၂၈၀၀ မဳတာရ၊၊  တၞံဏအ်ဂှ် နဒဒှ်တၞံဂဥုဲမွဲဂှ် မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် စၟတ်သမ္တီ တၞံရာပ်ဂျိ မွဲရ၊၊ တၞံဏအ်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် မတိုန် ပ္ဍဲဒၞာဲတိ မၞုံကဵုဓါတ်အလူမဳနဳယာမ်ဂမၠိုင်တုဲ မလေပ်ဇြောတ်ကေတ် ဓါတ်ဂမၠိုင်တအ် နူကဵုရိုဟ်ဍေဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၞံဏအ်ဂှ် နဒဒှ် မသအးတိ နူဓါတ်ဂမၠိုင်ဂှ် မလေပ်တဵုစဒှ်ကီုရ၊၊

## ဂဥုဲ
တၞံကောန်မှေအ်ဝွံ နကဵုဂဥုဲဂြိုပ်ဂှ် ပတှ်ေကေတ် ယဲဗွဲမဂၠိုင် ဗလးကဵုမာန်ရ၊၊ ဆဂး စမ်ၜတ်လဝ် နကဵုနဲသိပ္ပံစှ်ေစှ်ေဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ယဲမဗၠးမာန်တအ်ဂှ် ဗွဲတၟေင် ယဲမဆေင် ကဵုပါင် ကေုာံ ၚေက်တအ်ရ၊၊ 

ယဲကေန်သာ လတာ်၊ ယဲကေန်သာကအ်၊ ယဲၚေက်ဒှ်စၟ၊ ယဲၚေက်ဂိ ယဲသရ ပ္ဍဲပါင်နာနာတအ် ဗၠးမာန်ရောင်ဂှ် ဟီုလဝ်ရ၊၊ 

ဗီုကၠောန်ဂှ်
*ကေတ်တၞး ကောန်မှေအ် မွဲကေမ်တုဲ ကြာတ်သအးတုဲ သ္ၚာဲတုဲ ခၜမ်လဝ် ပွိုင် ၅ မိနေတ် မွဲတ္ၚဲ ပိအလန် ဒးပရ၊၊
*မွဲနဲပၠန်ဂှ် ကေတ်တၞးကောန်မှေအ် ညိညတုဲ တၞးကီု သီုကဵုပဉ္စလိန် (တၞံ၊ တၞး၊ ရိုဟ်၊ ပကဴ၊ သတ်) စုတ်ဍာ်ပိ ၜိုဟ်ကဵုသှ်ေ ဍာ်မွဲတုဲ ဍာ်ဂှ် သုင်ညိ၊၊ ခၜမ် ၜဴပါင် ၜိုတ်ပမာန် ပဂွံရ၊၊ 

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

Melastoma sp Blanco1.152-cropped.jpg
Melastoma.jpg
Melastoma malabathricum.jpg
Khloongkhleeng.jpg


## နိဿဲ
ကောန်ခရာၜဳ၊ တၞံ

တၞံကောန်ခရာၜဳ (, Burmese: ရေတောင်တန်းကြီး; Sanskrit : Agnimantha (अग्निमंथ အဂနိမံထ); Marathi and Malayalam: Arani, अरणी, Tagalog: Alagaw, Visayan: Kulawin, Palauan: Chosm)}})ဝွံဒှ် ဒှ်တၞံမလုပ်တၞောဝ်ဗဳဇ Lamiaceae၊၊ အခိင်ကာလဍေံကဴမ္ဂး ဠဳလော် ကဵု သာဲတအ် ဒးစိုတ်တုဲမကလေပ် ကောံကၠုင်ရ၊၊ 

## ဗမံက်ထ္ၜး
တၞံဆုသၟတ် မကၠုတ်တိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂြိုဟ်ကရး၊ တၞံဆု ကၞာင်ဇုက်ဗွိုက် တၞံဗုဍာပ်ဗတေင် ဖျုန်ဆု ကလိတ် သၞော်ဍာပ်နာပ်ဗု သမၠုင် ၁-၄ ဂေက်၊ ဒှ်ဆု တၞးဆော ဗ္ဂန်ကၟဝ်တောဲရေင် တၞုင်ဗၠိုင်တိတ် ဗွဲမဂၠိုင်၊၊ ပကဴသဘိုက် ပ္ကဴကွပ်ဒၟံင် သာ်ဗုခၜမ်သာ်တ္ၚေက်၊ ပ္ကဴဍေံ ဍိုက်ပေင်စုင်မ္ဂး ရာင်တိတ် အဘိုက်အဘိုက် ခၟောံလပါ်လ္တူ အသော်မံင်ဂၠေအ်အ်။ မွဲမွဲလဗေါင် အဘိုက်ကဴသၟတ် နွံဟွံအောန်။ 
သာ်အရံင်ကဴ ကဵုသာ်တ္ၚေက်၊၊ တဝ်ဇဝ်ကဴဂၠေအ်၊၊ အထိုက်ဍေံ ရုပ်ရဴ ညံင်ရုပ်ခရော်သွဍောတ်တ်ကီု သၟန်စရိတ် အထိုက်ပါ်တိတ်ပန်ဒကဴ၊ ဗွဲမ္ၚး နွံကဵု အသော်ပြဳပြာဲ။ အထိုက်ကဴ စုက်ဗေါဗီုပၠံင်သၟတ်။ တၞုင်သၠဲတိတ်တုဲ အသော်ဒၟံင် အပ္ဍဲဖျုန်၊၊ 
တၞုင် သၠဲတိတ်တုဲ အသော်ဒၟံင် အပ္ဍဲဖျုန်၊၊ ကသဝ်ကၟက် ၄ ဂအုံ ဒကးတိတ်အာ ၂ ဗွဝ် ဗါန်မံင် သၟန်ပၞော်လပါ်အပ္ဋဲတုဲ ကသဝ်ၝောအ် ပူဂြောပ်လဝ်ခၟာဲ မပွူမ္ၚးရ၊၊
သတ်ဍေံ ဒှ်ကျာဲလဗေါင် မသွတ်ခဍမ်ခဍန် မအပ္ဍဲ နွံမွဲမ။သတ်ဍေံမွဲတဝ် မွဲမ၊၊ အဃောၜတ်သာ်တ္ၚေက် ဍုဟ်ယောပ် သာ်လမ္စံက်၊၊
ဖျုန်သတ်ဆဝ် ဒှ်ရဴကၠေင်ကီု၊၊ တၞးၜတ်တ်ဂှ် အသော်ဒၟံင်ညိည ကတာတ်သၠေက်မ္ဂး သၟူပသလောန် တၞးခၜိုတ်ဒၟံင် ရပ်မ္ဂး ဟွံကလိတ်တဲတုဲ ဗတ်ဗာန်ဒၟံင်ရ၊၊ တၞးတီုလဒေါဝ်စး ကရောင်တၞးနွံပိကရောင်၊၊ ဗုင်တၞးကသော်နွံပြဳပြာဲရ၊၊

## ဂမ္စာဲ
တၞံကောန်ခရာၜဳဝွံ ဒှ်တၞံဆုသၟတ် ဒးစိုတ် တိုန်ဇိုင်ပြင် သြင်ၜဳအရးတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဒၞာဲမဂၠိုင်ရ၊၊

## လွပ် ကေုာံ တဗျဂုဏ်
တၞးကောန်ခရာၜဳ ပဍုန်ဟုံလံက်ပၠေတ် ခဍတ်သၞော်စော်ခလာ ဗၠးမာန်ရ၊၊ တၞးဍေဟ်ဗဒိုအ်ဆီလေဝ်ဂွံရ၊၊

## နိဿဲ
ကျာန်သိၚ်၊ နာဲ

**နာဲကျာန်သိင်** (ဗၟာ - ကျန်စိန်) (ၜံင် ဂိတုအဝ်ဂါတ် ၁၉၅၁ - စုတိ တ္ၚဲအဒိုတ် ဇာန္နဝါရဳ ၅၊ ၁၉၇၅) ဒှ်သ္ဂံင် ကောန်ပၞာန် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် မဒှ်ကောန်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နကဵုလျိုင် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင် မုဟ်ဍုင်၊ အဃောမစှ်ေဒၟံင်တာလျိုင် ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ကုပၞာန်အလဵုအသဳဗၟာ ပ္ဍဲကၟာဆေက် မၞုံပလိုတ် ကွာန်အခေါန်ဒေင် (တံခွန်တိုင်ရွာ)တုဲ ပြဟ်လလုဲအာရ။ 

## မကတဵုဒှ်မၞိဟ်
နာဲကျာန်သိင်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် သၟာဗ္ၚ ။ ယၟုအပါညး နာဲလှကျေ မိညး မိအေထ ။ ညးဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒေအ်ညး သီုဖအိုတ် နွံ ၉ ။ ပၞောဝ်ကဵုဒေအ်ညးဂမၠိုင်ဂှ် နာဲသုန်ဓန်ဂှ် ဒှ်အစာချူလိက် အစာဝင် ကေုာံ မၞိဟ်မချဳဓရာင် သွက်အခေါင်အရာဂကူမန်မွဲရ။

## ဘဝကောန်ၚာ်
ညးကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ပါင်ကမာ ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ညးမံင်လဝ် ဘာတန် ၁၀  ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳ (အထက ၁၊ မုဟ်ဍုင်)၊ ကာလ ညးမကလိဂွံအာယုက် ၁၉ သၞာံ။

## သၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူ
အခိင် နာဲကျာန်သိင် မကလိဂွံအာယုက် ၂၀ ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု အခေါင်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန်တုဲ တိတ်အာ တိဍာ်ဗၠးၜး လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ မဂွံယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် (သၞာံ ၁၉၇၄) အလဵုအသဳဗၟာ နေဝင်းတအ် နကဵုနဲဗျူဟာ မထပိုတ်ဇွောအ်မ၊ မထပိုတ်သြန်ဘဏ္ဍာ၊ မထပိုတ်အဆက်ကုညးဍုင်ကွာန်၊ မထပိုတ်ဒြဟတ်ပၞာန်ရဲပၠန်ဂတး မကော်ခဴစ ထပိုတ်ပန်ထပိုတ် (ဖြတ်လေးဖြတ်)ဂှ် သ္ဒးဖအိုတ်ထောအ် သပုန်တအ်ရောင်ဂှ် လလောင်တြးလဝ်ရ။ ဒၞာဲရဲပၠန်ဂတးတအ် မၞုံဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ထပက်မုက်ပၞာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ သွက်ဂွံ ယိုက်ကပေါတ်ကရိယာပၞာန်၊ ဇွောအ်မပၞာန်တုဲ ဗက်ရပ် ညးဍုင်ကွာန် နဒဒှ်ပဝ်တာတုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးဖေက်လကိုတ် ဒးပါဲဓလေတ်ဒၟံင် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာအိုတ်ရ။ ညးပဝ်တာတအ်ဂှ် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ဂှ် နဒဒှ်ခဒုင် ဍေဟ်တအ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် စကာဒၟံင်ကီုရ။ 

ပ္ဍဲဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၊ ၁၉၇၅ (မြေက္ကသဵု ၅ စွေက်)ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကၠုင်ဗိုင်ရပ်ဏာ မအံက်ညး နာဲလှကျေ ပ္ဍဲသ္ၚိညး နကဵုဒုဟ် ဟိုတ်ကောန်ဇကု မတိတ်ဂြိုပ် ပသပုန် ကုအလဵုအသဳဗၟာရ။ ဂတဂှ် ပန် တ္ၚဲ ပ္ဍဲဇာန္နဝါရဳ ၅ အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲဂှ် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင် နာဲကျာင်သိင် ဒးအာလွဟ် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် ကၟာဆေက်ဂှ် ဒးပြဟ်လလုဲအာရ။ ကောန်သ္ဂံင်ညးတအ် ကေတ်ဏာ ဇွညးဟွံဂတာပ် ဆလွဟ်ညးဟေင် ကေတ်ဏာဂွံရ။ တ္ၚဲယးဂတဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် ဂေတ်စှ်ေကၠုင်မွဲဝါပၠန်တုဲ ညးတအ် ရေက်ကုတ်ကေတ်ဏာက္ဍိုပ် နာဲကျာန်သိင်တုဲ ဇွညးမဟၟဲက္ဍိုပ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် တိုပ်ထောအ်လဝ် ပ္ဍဲကရးဇိုင်ၜဳ ကၟာဆေက်ဂှ်ရ။ ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် ဂွံဏာက္ဍိုပ်ညးတုဲ အာဖ္ဍုန်စွံလဝ် လတူဒလိုင်ဇုတ် ပ္ဍဲသုသာန်မုဟ်ဍုင် ဟီုဂးဒၟံင် က္ဍိုပ်ရဲသပုန် (သူပုန်ဗိုလ်) ညးဍုင်ကွာန်တအ် အာကျောဝ်ဗဵုဒၟံင် သေဲသေဲအိုတ်ရ။ ကရောံဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာနူ တမ်ဒပ် ၆၂ ဂှ် ကဝါ်နင် အပါနာဲကျာင်သိင် တုဲ ကဵုကၠုင်ကျောဝ်ဗဵု မုက်ကောန်ဂၠုညး အလန်လက်ကြဴအိုတ်ကီုရ။

နာဲသုန်ဓန် ရန်ကဵု ကောညးတုဲ ညးချူလဝ် ကဗျ မွဲပိုဒ်ဂှ်

မဒှ်ကၠောန်ဂၠု နူမအံက် - နာဲလှကျေ၊ မိအံက် - မိအေထ၊ ဇာတိကွာန် - ပါင်ကမာ၊ ပတိုန်ပယျင်ဒှ်ခမဳပ္ဍဲ ဘာကၠအ်ကြုက်၊ ကွာန်ပါင်ကမာ၊ ကာလညးပြဟ်လလုဲအာဂှ် တၠဂုန်အစာတိဿ ညးမဒှ်အနာဲကျာ်(ဘာကျာ်သြဳမည် ဍုင်လဂုင်) ကညကၠုင်ကဵုသဳ တွဟ်ဓဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပကုသဵုပေင်ထပှ် ဂှ်ရ။

မာတ်ကာယဒးချိုတ်၊ လမျီုလေဝ်ဒးအိုတ်၊ ရန်တၟအ်ဟွံပၠိုတ်အာ။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်တမၠာ၊ နွံလညာတ်သ္ၚောဲကၠာ၊ မန်ပိုယ်ဂွံတန်အာ။
ဂစာန်လ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ၊ အာဲကၟာဲဂကူမန်၊ စဳကၠးညာန်ပညာ။
ကေက်သ္ကာကွတ်ပညာ၊ တဝ်စၞေဟ်ပၠန်ဂတး၊ ဗၠးၜးမန်သေင်ဟာ။

“သက္ကရာဇ်တ္ၚဲ လ္ၚီပိကၠံကၠာ ၁၂ ဒှ်ပၠန်
ခ္ဍဲသဳညန် ၂ မံက်တုန်သ္ကဲ ဒှ်တ္ၚဲအ္ၚာ 
ပျာံတုန်ကၠာ ၂ နာဍဳတွံ ဒှ်ရဗ္တံ
“စာန်သိင်”ကော်စံ ပ္ဍဲဂၠံသြိုဟ်ချာဲ ကောန်ဗၠာဲမိရောင်။ ဒိ ပု အာ”
လဒေါဝ်သာသာနာ ၂၅၀၀၊ကျာ်

thumb|none|ကျာ်ဗုဒ္ဓ
သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဝၚ်ကျာ်လဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ (ဗွဲခမၞောန်)

**နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ**

သာသနာ ၂၅၉၉၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၇) စွေက်၊ တ္ၚဲစန် သ္ပကောံဓရီု ဒစးဝေၚ်ဒုၚ်တၠုၚ် သၞာံဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ ပ္ဍဲခလာတ်ဝါ မိုၚ်ဒါ ဍုၚ်မတ်မလီုရောၚ်။ 

ကာလစိုပ်ကၠုၚ် ၁၃၁၈ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ်ပေၚ်၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၀၀ တေံမ္ဂး တၞအ်နဂွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ စိုပ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ တုဲ ဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳ ကေုာံ တၟအ်တိုၚ်ထေက်ရောၚ် ရဴသာ်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ကွာန်ဝက်ဒါ ဘာထဝ် ပ္တိုန်ဂလာန်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် ဘာကျာ်ကီု၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတိ ကွာန်တၟအ်ကၞေၚ် ဘာတိုက်ကီု ထံက်ပခိုၚ်ဂလာန်ဂှ်တုဲ သၚ်ဂမၠိုၚ်တုပ်စိုတ် ဒုၚ်သာဓုကာပိဝါတုဲ ကိစ္စသွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတီဂှ် နွံသ္ဇိုၚ်ဝန်ကမ္မတဳ ဂကောံသၚ်မန်ဂဥုပ်ဗောန်မန် မဟာသံဃသာမဂ္ဂဳတံ ဗွဲမဒးရးသန်ရ။  

သ္ပသ္ဘၚ်ကောံဓရီုတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ပယာံသဝ်တ္ၚဲဂှ် အလဵုဇကုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ မဒှ်ဥက္ကဌဘဒ္ဒန္တ သဳလတေဇ မဟာထေရ်ကွာန်ပ္ၚ ဘာပလိုက် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကတုဲ ကေုာံ ဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် တိုန်ဗက်ဂၠဲါဒၞဲါသွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳရ၊ ဆဵုညာတ်ကေတ် ဒၞဲါသ္ကဲစးဒဵု သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳတုဲ ဒၞဲါဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳလၟုဟ်) ခိုဟ်ဒးရးသန်ရ၊ ရဴဝွံဖျေံသန္နိဌာန်တုဲ ပ္ဍဲဒၞဲါဂှ်ညးကဵုတဵုခုန်ပတဴလဝ်အလာံသာသနာမွဲတၞုၚ်ရ။   

ဂတးယးသၞာံဂှ် မွဲလှေ်ပၠန် ကောံဓရီု ဟီုဂးဖန်ဖက် သွက်ဂွံၚးတးခဲါပၠာ်ၜံက်ဇျာ်ဂအာၚ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲသ္ကဴစးဒဵုဂှ်ရ။ သွက်ဂွံၚးတးခဲါပၠာ်ၜံက်ဇျာ်ဂှ် ဂကောံဂိုဏ် ပဝါဏာညးကဵုညး ကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ သီုကဵုဒါယကာတအ်ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ညဳညဳသာသာ ဂြုဂြုဂြီုဂြီု မိပ်မိပ်ဇြိပ်ဇြိပ် သီုကဵုမတက်ဖမ် မံက်ဆာၚ် ဖမ်ခဍေဝ်ပေဝ်ဂြဝ် ဗြုတမ္ညဝ်ကၠုၚ် နူကဵုပွိုၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရးနိဂီု တၞအ်တၞအ် ဂၠေဲါဇက်တိုန်ကၠုၚ် ၚးတးၜံက်ဇျာ်ခဲါပၠာ် သ္ပကၠေံပိအဆံၚ်အိုတ်ရ။       

စိုပ်အခိၚ်ကာလအတိုၚ်မသၟောဲကြန်လဝ် (မဆိၚ်ဖါတ်လဝ်) သက္ကရာဇ် ၁၃၁၈ သၞာံ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၀၀-သၞာံ ဂိတုပသာ် (၁၄) မံက် (၁၉၅၆ ဂိတုမေ ၂၃)ဂှ် ဂကောံသၚ်ဂဥုပ်ဗော်မန် မဟာသံဃသာမဂ္ဂဳ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်ကီု သီုကဵုနွံပိုန်တၠဘာတအ်ညးဂမၠိုၚ် ကောံကၠုၚ်ပ္ဍဲကၞာထးလ္တူသ္ကဲစးဒဵုဗလး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳရ။       

တ္ၚဲယးဂတ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳပေၚ်ပသာ် ပယာံဖလာၚ်ယး ပ္ဍဲအခိၚ်အရှိန်မတိုန်ဂှ် ပုဗ္ဗကိစ္စမ္ဒးသပ မပ္တံကဵုပွမမဗဝ်သၟုတ်ဗလိဗဇဴဒေဝတဴတအ်ဂှ် သ္ပကၠေအ်အိုတ်တုဲ ပ္ဍဲလအိတ်ဂှ် အ္စာတၠတအ်ကီု သီုကဵုဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် ပွဳပွိုၚ်ဗိုၚ်လဝ် ဂအာၚ်ဒၞဲါမဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳဂှ်တုဲ သီုကဵုမဗှ်ကမ္မဝါစ် ကပ္ပိယဘူမိ ဖ္ဍောတ်သှ်ဇျာဲမပ္တံကဵု ပရိုတ်မ္ၚဵုဂအာၚ်ဂှ်အိုတ်ရ။ တုဲဂှ် အ္စာတၠတအ်ကီု သီုကဵုဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် ဌာပနာသၠိုၚ်လဝ်ဓာတ် သၟဝ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲကမၠိုၚ်ကၟာ နပွမသ္ပပူဇဴလဝ် ဝတ္ထုတၞအ်တၞအ်သာ် မပ္တံကဵုကျာ်ပဋိမာရုပ် ဓာတ်ကျာ် မၞိက်ဗိုတ်ဗၠဲထဝ်သြန်သၠုဲသၠာ်တုဲ ထၜုတ်ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်အိုတ်ရ။        

ပွမဒက်စွံပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳဒေါဝ်သာသနာဝွံ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ် ၁၃၁၈ သၞာံတုဲ စဵုကဵုသၞာံဒက်ကျာအာစိုပ်ဒတုဲဂှ် လအ်အာဗၞတ် (၃) သၞာံ၊ ပိအခါမဒှ်ရ။ ပွသၠိုၚ်စွံပတန်လဝ်ဓာတ်လေဝ် ဗၞတ်ပိဝါကီုမဒှ်ရ။         

# ပဋ္ဌမဌာပနဂှ် သက္ကရာဇ် ၁၃၁၉ သၞာံ၊ ဂိတု ပသာ်ပေၚ် တ္ၚဲအ္ၚာ အခိၚ်ဒေါဝ်တ္ၚဲ တက် ၁၂ နာဍဳကိတ်တ်။        
# ဒုတိယဌာပနာဂှ် သက္ကရာဇ် ၁၃၂၀ - သၞာံ၊ ဂိတုမာ် (၃) စွေက်၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ အခိၚ်ဒေါဝ်တ္ၚဲ တက် ၁၂ နာဍဳကိတ်တ်။         
# တတိယပဌာနာဂှ် သက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ သၞာံ ဂိတု မာ် (၃) စွေက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ အခိၚ်ဒေါဝ်တ္ၚဲ တက် ၁၂ နာဍဳကိတ်တ်မဒှ်အိုတ်ရ။         

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ
ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်ဂမၠိုၚ်
ကျွန်းတော်ကျွန်း၊ လိက်တၟအ်

လိက်ဍိုတ်(ကျွန်းတော်ကျွန်း) (Burmese; ကျွန်းတော်ကျွန်းအုတ်ပြားစာ) ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၆၀-၆၁ ဂှ် ဦးဖုန်းကျော် ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ဇာတိ နူ နတ်မောက် ဂွံဆဵုကေတ် နူ ကျာ်စေတဳမလီုလာ်မွဲ ပ္ဍဲကျွန်းတော်ကျွန်း၊ မီးကျောင်းရဲနယ်၊ မကွေးခရိုင် ရ၊၊ 

လိက်ဂှ် ချူလဝ် လတူဍိုတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးမပ္တန်ကျာ်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ သီုဖအိုတ် နွံ (၅) ပၞောန်တုဲ မဒှ်လိက် မရာဒနာ ဖိုလ်ညးမရီုလဝ် အစာညးတအ် ပ္ဍဲကေင်ကာ မဒက်ကျာ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် သက္ကရာဇ်ဂိတုတ္ၚဲ ဟွံမဲကီုလေဝ် ရံင်ကဵုဗီုပြင်မအက္ခရ်မ္ဂး လိက်ဂှ်တြေံ နူလိက်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံ ဗီုကဵု လိက်တၟအ်ကျာ်ယှိုဲသဳခုင်တအ်ဏီတုဲ ညးဗွဲမဂၠိုင်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒှ်လိက် ပ္ဍဲခေတ် သၟိင်အနဝ်ရထာရ၊၊ ရံင်ကဵု မအက္ခရ်တုဲ ဒှ်လိက် ကၠာနူ ခေတ်အနဝ်ရထာလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အရာစိုတ်မလုပ်စခိုဟ်အိုတ်လိက်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲမဂွံဆဵုကေတ်လိက်ဂှ်ရ၊၊ မီးကျောင်းရဲ ဂှ် နွံဒၟံင် ၜိုတ်လဒေါဝ် အကြာဍုင်ပြန် ကဵု ဍုင်ဗုကာံတုဲ နူကဵု ဍုင်ဗုကာံ ဒးစှ်ေကၠုင် ၜိုတ် ၈၈ တိုင်ပြင်င်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဝင် ဗုကာံ မဟီုလဝ် မန်စိုပ်အာ ဍုင်ဗုကာံ နဒဒှ်ဂၠုဲပၞာန် နူသဓီုဂှ် ရံင်ကဵုလိက်ဏအ်တုဲ ယုတ္တိ ဟွံမဲရ၊၊ ရံင်ကဵု လိက်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးဒေသဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဂကူမန် ဖအိုတ်ရောင်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ 

## လိက်ဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊

ဝေါအ် လ္အတ်ကုန်သင်နာယ်မရုံ

မ်တရ်္လေစာရ်ဍေးဟ် ဍေဟ်မုစ်ဒ

သ် ကျာက် ဝိပါက်ရုံမ်ဝေါအ်

ဇန်ပုန် ကုအှမ္ဗောအ် အှအ်ဗာအ် 

လ္အတ် ဝ  ဝ  ဝ ၊၊

## နကဵုအဓိပ္ပါယ် ဗီုမန်ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး

ဝွံ အိုတ် ကောန်သင်နာဲ မရီုတၠဳအစာဍေဟ်၊ ဍေဟ်မိက်ဒှ်ကျာ် ဝိပက်ရီုဝွံ၊၊ ဇိုန်ပိုန် ကုအၝောအ် (မိ) အဘ (မ) ဖအိုတ်၊၊ 

အိုတ် ကောန်သင်နာဲ မရီု တၠဳအစာညးဝွံ ဖိုလ်မရီုလဝ်ဝွံ ညးမိက်ဂွံဒှ်ကျာ်၊၊ ဇိုန်ပိုန် ကဵုမိမညးတအ် သီုဖအိုတ်၊၊

## နိဿဲ

ချစ်သိန်း (ဦး)၊ မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ် ၁၉၆၅
ကွာၚ်ဂွဳ

**<big>ကွာင်ဂွဳ (ဟွံ) ကွာင်ခေါက်ကဒဵု</big>**
thumb|ကွာင်ခဝ်ဂဒဵု
*လိက်ပရေင်ဏအ် ချူလဝ် ပရူစၞစ။*

ကွာင်ဂွဳဂှ် ဒှ်ကွာ် မကၠောန်လဝ် နကဵုဝိုဟ်ပလေင် ကဵု ယိုဟ်သတ်ဗြဴတုဲ မလေပ်ကၠောန်စ ပ္ဍဲဂိတုဒဂိုန်ရ။

နကဵုအခိုက်ကၞာမန်မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်မဂံက်ၜိုဟ်ဒၞာဲ ဗြဲဂိတုဒဂိုန်ဂှ် ကၠောန်ကွာင်ဂွဳကတဴကတဴတုဲ သွက်ပ္ဍဲသ္ၚိဇကုကီု ပလံင်ကဵု သ္ၚိမသ ကလော သကအ်ရဲ သီုကဵု လံင်ဗဗေင် ကုခမဳသင်တအ် အခိင်ညးတအ် မဂ္ၚေင်ပိဏ္ဍပါတ်ရ။

## နဲကၠောန်

ပလေင်ဂှ်တုင် ပွိုင်မွဲဗတံတုဲ ဗုတ်ကဵုဗဝုတ်။ ဝိုဟ်ဂှ် စုတ်ကဵုယာတ်တုဲ ဍိုက်ပတိတ်ဍာ်။ (ခေတ်လၟုဟ် ဝိုဟ်ဇမ်ကှ် ရာန်နင်တုဲ စုတ်ဍာ်တုဲ ဂွံလဝဲါဂှ်ရ)။

သတ်ဗြဴဂှ် ကွာတ် ကသာဲကဵုဇၞော်ညိ။

ကဝ် (ဟွံ) သဂြာ ဂှ် ကၞာန်ကဵုပၟတ်သာသာ။ ကဝ်ဒှ် ဇုက်ဇြဲမ္ဂး စုတ်သတ်ဗြဴမကွာတ်လဝ်ဂှ်။ ၜါဂှ် သၟအာရေင်တုဲမ္ဂး ကလိဂွံ ယိုဟ်သတ်ဗြဴရ။

ဝိုဟ်ဂှ်ကေတ်တုဲ ကေတ်မွဲကလောအ် ကတာတ်ခ္ဍမ်ထောအ်၊ တုဲ ဖလံက်ဖျေဟ်လဒေါဝ်၊ ကေတ်ယိုဟ်သတ်ဗြဴတုဲ စုတ် ပ္ဍဲဂှ်၊ တုဲ ကၟာတ်ထောအ်။

ကေတ်သၠဗြာတ် လံက်ထောအ်ကၠေင်စညိ တၞဟ်န ကွာင်ဂှ်စိန်တုဲ ဟွံဂွံဗာန်။ ခဝ်သၠဗြာတ်ဂှ်တုဲ စုတ် ကွာင်မစုတ်လဝ် ဝိုဟ်ဂှ်တုဲ ကၟာတ်။

စုတ်ပ္ဍဲဓရုင် တုဲဇြုင်။ ဝိုဟ်ဂှ်စိန်မ္ဂး စကွာင်ဂွဳ (ဝါ) ကွာင်ခေါက်ကဒဵု ကတဴကတဴဂွံရ။

## အခိုက်ကၞာ
ကွာင်ဂွဳဝွံ နကဵုအခိုက်ကၞာမန်မ္ဂး ညးကၠောန်စ ပ္ဍဲဂိတုဒဂိုန် မဒှ်အခိင် မဂံက်ဗြဲတုဲ သံက်စကွာင်ဂွဳကတဴကတဴဂှ် နွံကဵုရှ်သာကွေဟ်ရ၊၊ ညးကၠောန်ကွာင်ဂွဳတုဲ ညးပလံင်စ ကုကလောကောဒေအ် မသဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု လံင်ကဵု ခမဳသင် ပ္ဍဲအခိင်ညးတအ် မဂၚေင်ပိဏ္ဍပါတ် အခိင်နူဂယးရ၊၊ ကွာင်ဂွဳဂှ် စဟွံစအိုတ်တုဲ ခဒဵုစွံလဝ်လအ်လအ်မ္ဂး ညးကော်စ ကွာင်ခဝ်ခဒဵုရ၊၊ ကွာၚ်ဝွံ ရန်ကဵုခၟဳသၚ်ဂမၠိုၚ်သ္ဂောံပပြဘိုက်အာမွဲဝှ်ပိဂိတုရောၚ်။ ကွာၚ်ဝွံ ကၠောန်လဝ်ခိုဟ်မ္ဂး စွံဂဒဵုလဝ်နာၚ်တုဲ အခိၚ်ကဵုပိုန်တုဲ ဒှ်စၞကၞောတ်ကအ်ရောၚ်။ ကွာင်ဂွဳမဒဵုစွံလဝ်တအ်ဂှ် သၞာကဵုကၠေင်တုဲစဂှ်လေဝ် ဂွံဒှ်ရှ်သာ မွဲဗီုကီုရ၊၊ အခိၚ်စမ္ဂး ခၞာစမာန်ရ။ ကွာၚ်ဝွံ ဒှ်ကွာၚ်အခိုက်ကၞာဂကူမန်တအ်ဍာံဍာံရောၚ်။ 

## ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
သွက်ဂွံတီဂုဏ်ဖိုလ်အဓိပ္ပါယ်ကွာၚ် ဗွဲခမၞန်

(က) ကွာၚ်ဝွံဂွဳလဝ်တုဲဍေံဒှ်မံၚ်မသုန်တၠၚ်ရ။ အရာမသုန်တၠၚ်ဂှ် ရန်ကဵုအနန္တဂုဏ်(၅)ပြကာ  မတွံဂး ကျာ်၊ ဓရ်၊ သၚ်၊ မိ၊ မ၊ ကေုာံ အ္စာ ရောၚ်။

(ခ) ဂွဳလဝ်ကဵုသၠဗြာတ်ဂှ်ဝွံ တုပ်တဴဗွိုက်လ္တက်ပိုဲမၞိဟ်တံ ဂြောပ်ဗ္ဒန်လဝ်ခန္ဓကာယ ရ။

(ဂ) ဖျူန်ကွာၚ်ကၠောန်လဝ်ကဵုဝိုဟ်ပလေၚ်ဂှ်ဝွံ တုပ်တဴခန္ဓာကာယပိုဲမၞိဟ် တအ်ရ။

(ဃ) ယိုဟ်အပ္ဍဲဂှ်ဝွံ တုပ်တဴစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်တအ် အပ္ဍဲတေံ ရ။

(ၚ) အခိၚ်ပိုဲစကွာၚ်ဂှ် ယဝ်ပိုဲတော်ဆအဓိပ္ပါယ်ကွာၚ်ဒးမ္ဂး ဒှ်ဓဝ်မွဲဍောၚ်ရောၚ်။
ကၞောတ်၊ ဂစေံ

**ဂစေံကၞောတ်** (Burmese; နှံပြည်စုတ်) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံသၟတ်မွဲတုဲ မလုပ်တၞောဝ်ဂကူ Orthotomus. အခိင်ကၠာတေအ်မ္ဂး ဂစေံကၞောတ်ဝွံ ပၠောပ်လဝ် ပ္ဍဲစရင် ဇာတ်ဂကူ Sylviidae ကီုလေဝ် ဂစေံကၞောတ်ဝွံ ဒးပၠောပ် ပ္ဍဲစရင် ဇာတ်ဂကူ Cisticolidae ထေက်မြဴသာ်ဝွံ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊  ဂကူဂစေံကၞောတ်ဒဵု (mountain tailorbird) ဂှ် ကြပ်ညောန် ကဵုတၞောဝ်ဂကူ old world warbler ဂကူဂစေံ Cettia.

## ဗမံက်ထ္ၜး
ဂစေံကၞောတ်ဂှ် နွံကဵု သၞေင်ဂၠေအ် ခဍီု၊ ဗတဂၠေအ်၊ ဇိုင်ကြံင် တုဲ ခၟူဂၠိင်တုဲ ကဝိုင်၊၊ ဗတဍေဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ပစူ (ဟွံ) ပကိုင်လဝ်ရ၊၊ ဂစေံကၞောတ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂြိုပ်လပံက် ကဵု ကၠအ်ပကဴတအ်ရ၊၊

## ဂမ္စာဲ
ဂစေံကၞောတ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ ဒၞာဲဂၠးတိတြေံ (Old World tropics) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒိုဟ်အာရှ၊၊

## ယၟု
ဟိုတ်မဂွံကော်စ ဂစေံကၞောတ်ဂှ် ဒၟာနူ ဍေဟ်တအ် မဒက်ခပေါဲ မဇိင်ကၞောတ်လဝ် တၞးဆုတအ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ညံင်ရဴမကဵုလဝ် ဂစေံကၞောတ်ကီု ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် tailor ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟာဓမိင် (ဝါ) ညးမဇိင် ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ခၟာဲစုတ် ပ္ဍဲတၞးဆု မကၞောတ်စာတ်လဝ် ရေင်သကအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မဒက်ခပေါဲ ပ္ဍဲတၞံချောဲရ၊၊

## ဂကူဂမၠိုင်
ဗဳဇဂကူ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၃ ဂကူ

* Common tailorbird, *Orthotomus sutorius*
* Dark-necked tailorbird, *Orthotomus atrogularis*
* Cambodian tailorbird, *Orthotomus chaktomuk*
* Philippine tailorbird, *Orthotomus castaneiceps*
* Trilling tailorbird, *Orthotomus chloronotus*
* Rufous-fronted tailorbird, *Orthotomus frontalis*
* Grey-backed tailorbird, *Orthotomus derbianus*
* Rufous-tailed tailorbird, *Orthotomus sericeus*
* Ashy tailorbird, *Orthotomus ruficeps*
* Olive-backed tailorbird, *Orthotomus sepium*
* Yellow-breasted tailorbird, *Orthotomus samarensis*
* Black-headed tailorbird, *Orthotomus nigriceps*
* White-eared tailorbird, *Orthotomus cinereiceps*

ဂကူၜါဏအ်ဂှ် ပၠောပ်စုတ် ပ္ဍဲဗဳဇ Cettiidae:
* Mountain tailorbird, *Phyllergates cucullatus*
* Rufous-headed tailorbird, *Phyllergates heterolaemus*

## နိဿဲ
ကၞေၚ်၊ တၞံ

**သတ်ကၞေင်** ()  နကဵုယၟု သိပ္ပံ ***Cynanchum louiseae*** မလုပ်လၟိဟ် တၞောဝ်ဗဳဇ milkweed ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဇုက်မွဲဂကူတုဲ သတ်ဍေဟ်ဂှ် မၞုံရှ်ဖျး ညံင်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန်ကီု ပ္ဍဲရးယူရောပ်လေဝ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်အဳတလဳ၊ ပြင်သေတ်၊ ပဝ်တူဂြဳ ကေုာံ သပိန်တအ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊  ပ္ဍဲဒေသ သၟဝ်ကျာ-ဗမံက် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ကေုာံ ဒေသအဂၞဲ ဍုင်ခနေဒါ ကေုာံ ခါလဳဝှရ်နဳယျာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊

## နိဿဲ
ခဍာ်မုက်၊ တၞံ

**တၞံခဍာ်မုက်** (, Burmese; မြေပျက်, Thai;ผักเบี้ยทะเล) ဝွံ ဒှ်တၞံ မလုပ်အဝေါင်ချောဲသၟတ်မွဲဂကူ မလေပ်ကၠုတ်တိုန်ဒၟံင် အကြာတိဗ္တဳကီု ဇိုင်တၟအ်ကြေဟ်ကဵု ဗာန်စုက်ဒၟံင် လတူဗလးတိအရးတအ်ရ၊၊ တၞံဍေံ နွံဇမၠိင် ဗၞတ် ၁၅ cm (မွဲကဍပြင်င်)တုဲ တၞံဍောတ်သောဲ သာ်ဍီုဗကေတ်၊ တၞးဂစိုက်အရံင် သာ်တ္ၚေက်၊၊

## ဂမ္စာဲ
တမ်ဗဳဇဍေံ ကၠုင်နူသြံင်ဗတဳ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်မလေရှာတအ်၊ ရးဍုင်မန်မ္ဂး အကြာၜဳ အရး ဇိုင်တိဖနုင်ဂွံဆဵုကေတ်မာန် တိုန်ကၠုတ်ဒၟံင်အိုတ်ရ၊၊ 

## လွပ် ကေုာံ တဗျဂုဏ်
ဇုတ်တၞံကီု တၞးကီု ဒှ်ခၞေဝ်ကေဝ် သ္ပကၞပ်ကၠပ်စဂွံရ၊၊ ဒးဝပ်ဂမ္တဴ တူပၟတ်မ္ဂး ဂြောပ်ဗာန်စုတ် ဇၞးအကင်ဂမ္တဴတုဲ ဝပ်သရဂံက်စှ်ေမာန်ရ၊၊ ရှ်သာဍေံ ာတ် ဖျုတ် ပအိုဟ်ညိညရ၊၊ 

## နိဿဲ
*การใช้ผักเบี้ยทะเล(Sesuvium portulacastrum) บำบัดดินเค็ม/The Possibility of Using Sesuvium portulacastrum in Saline Soils Treatment
*အဘိဓာန်သေံ၊
*မြန်မာရုပ်ပြအဘိဓာန်
*အဘိဓာန်ဂြန်ဂဥုဲမန်
*လိက်အရးဒေသဖာလိန်
ခ

**ခ** ()ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုၜါတုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ခ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ခ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ၜါ၊ ဣဏအ်ဂှ် "က" သာ၊ "ခ" သာဇြိုဟ်၊ "ဂ" ဇြိုင်၊ "ဃ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။

## ဝင်

အက္ခရ် "ခ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ 

## နိဿဲ
ခမက် ၊တၞံ

**တၞံခမက်** (, Burmese; ရေထိကရုန်း) နကဵုယၟု သိပ္ပံ Neptunia oleracea ဝွံ ဒှ်တၞံမလာမ်ဒၟံင် လတူဍာ်မွဲဂကူတုဲ ဒှ်စၞစမွဲဂကူ မစဂျိုင်င် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုဓါတ်ဂမ္တဴတုဲမစ ဂွံသီုၜါဗီုရ၊၊ တုဲပၠန် သီုဒှ်ဂုန်ဖိုဟ် မလုပ်လၟိဟ် ဂဥုဲမွဲဂကူကီုရ၊၊ ယၟုသိပ္ပံ Neptunia ဂှ် ကၠုင်နူ ယၟုကျာ် ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳဂရိတ် Neptune မဒှ်ကျာ်သၟိင်ၜဳမွဲရ၊၊ 

## ဗမံက်ထ္ၜး
ပ္ဍဲတၞံၝောအ်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ဖအ် မပကဵု ညံင်ဍေဟ်ဂွံ ခတဝ်ဍာ်ရ၊၊ ဆဂး တၞံခမက်ဂှ် တိုန်လတူဍာ်ဟွံသေင် ဍေဟ်တိုန်ပ္ဍဲတိတုဲ မလာမ်ဒၟံင် လတူဍာ်ရ၊၊ ကၞင်ဍေဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်တိုန်စ ၜိုတ် ၆ ၝောအ်တဲကီုလေဝ် တၞံၝောအ်ဍေဟ်ဂှ် ဂၠိင်အကြာ ၃ ကဵု ၅ ပေမာန်ရ၊၊ တၞံၝောအ်ဂှ် နွံကဵုတၞံ နကဵုဗီုပြင် ဒွိဇၟန်ကဝါန် (bipinnate)တုဲ ကာလမလုက်ဒးဍေဟ်မ္ဂး တၞးဍေဟ် ခ္ဍပ်စှ်ေ ညံင်ကဵု တၞံချောဲလှိင်ဂှ်ရ ဗၟာတအ်ကော်စ ရေထိကရုန်း မဂွံအဓိပ္ပါယ် ချောဲလှိင်ဍာ် ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲထာင်ဂှ် တၞးသောဲသောဲ နွံစအကြာ ၈ - ၄၀ တၞးဒှ်ရ၊၊ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဍာ်မိတ်တုဲ မလေပ်ကဴ ပ္ဍဲအခိင်ကညင်ရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ခပေဟ်တုဲ နွံဇမၠိင် အကြာ ၁-၂ ၝောအ်တဲရ၊၊ 

## ဒၞာဲမတိုန်
ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲတိမဍုက်ဍေက် ဇိုင်င်ဍာ်တုဲ လာမ်ခတဝ်ဒၟံင် လတူဍာ် မညိင်ဒၟံင် ဗီုကဵုဍာ်ကၟာ၊ ဍာ်လှာတအ်ရ၊၊ နူတမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုင်နူလဵုရောဂှ် ဟွံတီရ၊၊ 

## လွပ်

တၞံခမက်ဝွံ နဒဒှ်သၞေဝ်မွဲ ဗွဲတၟေင် ရဲအာရှအဂၞဲတအ် စဒၟံင်ရ၊၊ တၞုင်ဍေဟ်ဂှ် စဂျိုင်င် ကၠပ်စ ကဵုဖရံက်ဗ္စး၊ ပေက်စ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ခၞာစလေဝ်ဂွံရ၊၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဍုန်စ သွသောတ်လေဝ်ဂွံရ၊၊ 

တၞံၝောအ်ဍေဟ် ကေုာံရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲ စကာကၠုင်ရ၊၊ အတိုင်မစမ်ၜတ်တုဲ မဂွံတီကေတ်မ္ဂး အလုံမွဲတၞံခမက်ဂှ် နွံကဵုဓါတ် မဂြဲပ္တိတ်ကဵု ဂျိပ္ဍဲ ကလာပ်ရုပ် နဳအဝ်ပလတ်သတေတ် (neoplastic cell lines) ပိုဲမၞိဟ်တအ်၊ တုဲပၠန် နွံကဵုဓါတ် မပခိုဟ်ကဵု အရာမစဵုဒၞာ ညံင်ဂြိုဟ် ဟွံဂွံလီုလာ် (ပခိုဟ်ကဵုဂြိုဟ်) ရ၊၊

## ယၟုနကဵုဘာသာတၞဟ်
* ခမေန်: *Kanchait* (កានឆៃ)
* Meiteilon/မနိပူရ်: *Eshing Ekai Thabi*
* သေံ: *Phak runon* (ผักรู้นอน) or *phak krachet* (ผักกระเฉด), pronounced "phak kachēt".
* ဗဳယေတ်နာမ်: *Rau nhút*
* သိင်္ဃိုရ်: *දිය නිදිකුම්බා*
* Tamil language: Cuṇṭi, Nīrc-cuṇṭi (Madras Tamil Lexicon, also Tamil Dictionary, Winslow). The name Cuṇṭi comes from its sensitivity to touch; Cuṇṭu: to tap with thumb or finger, Dravidian Etymological Dictionary, 2663)

## နိဿဲ
ခမာတ်ထဝ်၊ ဂစေံ

**ဂစေံခမာတ်ထဝ်** (, Burmese; တောင်ဘီးစူးငှက်) ဝွံ ဒှ်ဂစေံမၞုံကဵု အသာ်ဂၠိုင်ဂၠေင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသမွဲဒမြိပ် အဖရဝ်-ယူရေရှ (Afro-Eurasia) တုဲ ဟိုတ်နူနဲ ညံင်ၝောအ်ကိုဋ် ဍေဟ်တအ်တုဲ ဗွဲမလောဲသွာ ဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊ ဂကူဂစေံခမာတ်ထဝ် သှ်ေဒၟံင် ပိဂကူတုဲ မွဲဂကူဂှ် ကၠေအ်ကၠအ်အာတုဲရဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်တုဲ ဒှ်ဂကူမၞုံရမ္သာင်ခိုဟ်တုဲ ဂကူဂစေံ မဒယှ်ေဒွက် မြဴသာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ်ကီုရ၊၊

## ဂကူဂမၠိုင်
ကိုပ်ကၠာတေအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲစရင်ဂကူဂစေံမဒယှ်ေဒွက်တုဲ ဂစေံခမာတ်ထဝ်ဂှ် ညးပါ်လဝ် နွံပိဂကူရ၊၊ ဂကူ ခမာတ်ထဝ်ယူရေရှ (Eurasian hoopoe)၊ ဂကူ ခမာတ်ထဝ်မဒဂါသကာ (Maagascan hoopoe)၊ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဂကူ ခမာတ်ထဝ်အာဖရိက (African hoopoe) ရ၊၊ ဂကူမွဲပၠန်ဂှ် ညးကော်စ ဂကူခမာတ်ထဝ်သင်ဟေလေနာ (Saint Helena hoopoe) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတကအ် သင်ဟေလေနာ ဆဂး ဂကူဏအ် ကၠေအ်ကၠက်အာ ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ရ၊၊ 

ဂစေံခမာတ်ထဝ်ဝွံ မပၠောပ်လဝ် စရင်ဗဳဇဂကူ ဥပုပ (Upupa) နကဵုညးလ္ၚတ်ဂစေံကၞေမ် လိန်နာယေတ် (Linnaeus) ပ္ဍဲလိက် Systema naturae ညး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၈ တေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂှ် ဗဳဇဂကူပိသာ်

* U. eremita (now Geronticus eremita), the northern bald ibis
* U. pyrrhocorax (now Pyrrhocorax pyrrhocorax), the red-billed chough
* U. paradisea
* Bulleted list item

## ဂမ္စာဲ
ဂစေံခမာတ်ထဝ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် အလုံမွဲ ယူရောပ်၊ အာရှ၊ အာဖရိကသၟဝ်ကျာ၊ အာဖရိက သဟရာ ကေုာံ မဒဂသဂါ   ဂစေံမၞုံပ္ဍဲဒေသယူရောပ် ကေုာံ အာရှသၟဝ်ကျာတအ်ဂှ် စိုပ်အခိင်ဂံက်မုဟ်ကျာမ္ဂး ဍေဟ်တအ် မလေပ်ပြံင်ပဆုဲအာ ဒၞာဲဒေသဂမ္တဴရ၊၊  ဂစေံပ္ဍဲအာဖရိကဂှ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် တန်တဴဒၞာဲဂှ် ကၠိုဟ်သၞာံရ၊၊ ဂကူဂစေံခမာတ်ထဝ်ဝွံ ပဝ်အာစိုပ် ပ္ဍဲ အာလာသကာ (Alaska) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ဂွံဆဵုကေတ် ဂကူဂစေံ U. e. saturate ပ္ဍဲ အာလာသကာ ပ္ဍဲဒၞာဲ Yukon Delta  

ဂစေံထမာတ်ထဝ် ဒၞာဲဍေဟ်တအ် မမံင်ဂှ် အဓိကအရာၜါသာ် ဒးနွံဂှ် - ဒတန်မၞုံကဵု ဗလးချောဲတုဲ မၞုံကဵု ဒၞာဲသၠုင်င် ဗီုကဵုတၞံဆု၊ ဗဒင်၊ ဖျေင်ဒဵု မဒှ်ဒၞာဲဍေဟ်တအ် မဂွံဒက်ခပေါဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲဂြိုပ်ဆု ဗလးချောဲတအ်ရ၊၊

## စၞ
စၞ ဂစေံထမာတ်ထဝ် မစအဓိကဂှ် စၟစၟောန် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ် ဗီုကဵု ၚဴတအ်၊ တုဲပၠန် မဆု သတ်ဆုတအ်လေဝ် စကီုရ၊၊ 
## နိဿဲ
ခဍောၚ်ပရောက်၊ တၞံ

**ခဍောင်ပရောက်**() နကဵုယၟုသိပ္ပံ Solanum torvum ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံရာပ် မၞုံကဵု ဇလတုဲ ဒှ်တၞံ မဂျိုင်ဂၠိုင်ကဵုသၞာံတုဲ သတ်ဍေဟ် ညံင်ကဵုခဍောင်ဂှ်ရ ညးကော်စ ခဍောင်ပရောက်၊ ကွာန်လ္ၚဵု ကော် ခဍောင်မတ်စာင်၊ ခဍောင်သ္ၚိတူ ရ၊၊ ညံင်ရဴ ဗီုမန် မၞုံကဵု ယၟုဗွဲမဂၠိုင်ကီု ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်လေဝ် ကော်စ နာနာသာ် turkey berry, prickly nightshade, shoo-shoo bush, wild eggplant, pea eggplant, pea aubergine ရ၊၊

## ဗမံက်ထ္ၜး
တၞံခဍောင်ပရောပ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံသမၠုင် အကြာ ၂ ကဵု ၃ မဳတာ ထ္ၜောမ်တၞံဍေဟ် နွံၜိုတ် ၂ သေန်ဒဳမဳတာ၊ ဆဂး ယဝ်ရ တၞံဒှ်သမၠုင် ၜိုတ် ၅ မဳတာမ္ဂး ထ္ၜောမ်တၞံဍေဟ် ဒှ် ၈ သေန်ဒဳမဳတာရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး တၞံဍေဟ် တၞံၝောအ်ဍေဟ် နွံမွဲတၞံတုဲ နူကဵုသၟဝ်သဝ်ဝ်ဂှ် နွံကဵု ကၞာင်ဗာင်ရ၊၊ ၝောအ်တၞံဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ပတေင်တုဲ ကၞာင်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တ္ၚေက်ရ၊၊

ကၞာင်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ပတေင်-တ္ၚေက်တုဲ နွံကဵုကသော် ဗီုကဵုခဗိုက်ရ၊၊ တုဲပၠန် ဇလကေက်က် တိတ်ဒၟံင် အကြာကၞာင် ကေုာံ တဝ်တၞးတအ်ရ၊၊ တၞးဂှ် တိတ်ဒၟံင်ပ္ဍဲတဝ် မွဲမွဲတၞးတုဲ တၞးဍေဟ်လေဝ် နွံကဵုကသော် ညံင်ခဗိုက်ကီုရ၊၊

ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗု မၞုံကဵု ထာင်မသုန်တုဲ ကသဵုလဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တၚေက် မတိတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲတဝ်ကြံင်င်ရ၊၊ ကာလဍုဟ်မ္ဂး ဒှ်အာ အသာ်ဍာ်မိတ်၊၊ မၞုံကဵု ခၞေက်မကြံင်တုဲ ခဍမ်ဒၟံင်ရ၊၊

## နိဿဲ