မဳလံင် မဝ်ချာ

**မဳလံင် မနွံကဵု ဒြဟတ်မဇၞော် မဝ်ချာ** (**Extremely Severe Cyclonic Storm Mocha**) ဂှ် ဒှ်ကျာမဳလံင် ဒေသဂမ္တဴ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲၜဳဇၞော်အိန္ဒိယသၟဝ်ကျာတုဲ လုပ်တိုန်အာ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ မ္ဂး မဳလံင်ဝွံ ဒှ်ကျာလဗိုတ်ဒုတိယ မဳလံင်ပထမ မြဴသာ်ဝွံ နူဌာနအကာသဗေဒအိန္ဒိယ စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၈၊ ၂၀၂၃ ဂှ်ရ။ ကြဴနူ မကတဵုဒှ် လဗိုတ်ကျာတုဲ လဗိုတ်ဂှ် ပတဝ်ဏာဒၟံင် မုက်လပါ် သၟဝ်ကျာ-ဗယပ် ဇရေင် ပ္ၚံက်ၜဳဗင်္ဂလဳတုဲ က္တဵုဒှ် စိုပ်ကဆံင် မဳလံင် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။ နူစ မတ်ကျာ စိုပ်အာ ကဆံင်မဳလံင်တုဲ မဝ်ချာဂှ် ဂိတုမေ၁၄ ဂှ် စိုပ်အာ ကဆံင်မဳလံင် ဂၞန်-၅၊ ပ္ဍဲမွဲမိနေတ်ဂှ် နှေန်အသိင်ကျာ ဒှ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် သြင်တိဏီညိဂှ် အသိင်မဳလံင်မဝ်ချာ နွံကဆံင်မဳလံင် ဂၞန်-၄ မနွံအသိင်ကျာ ၂၄၁ ကဳလဳမဳတာ/နာဍဳ (၁၅၀ mph) (241 km/h (150 mph))ရ။

## ဝင် နကဵုအကာသဗေဒ

ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂ ဂှ် နူကဵု ဌာနအကာသဗေဒအိန္ဒိယ ဆိင်တော်ကေတ် ပ္ဍဲကဵု ပ္ၚံက်ၜဳဗင်္ဂလဳဂှ် မဳလံင်မွဲ သ္က္တဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရောင်။ ဂိတုမေ ၆ ဂှ် ဗီုပြင် ကျာမဳလံင်ဒေသဂမ္တဴမွဲ စက္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ဂိတုမေ ၇ ဂှ် မဳလံင်ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်ကၠုင်သိုက်သိုက်ရ။ စတမ်နူ တ္ၚဲဂှ်တုဲ နူကဵု ဌာနပံင်တောဲစဳစောတ်မဳလံင် မကော်ဂး (Joint Typhoon Warning Center - JTWC) လေဝ် စတုဲ မင်ရံင်ဒၟံင် အကာဲအရာမဳလံင်ဂှ်တုဲ မဳလံင်ဂှ် ဂတးအာဒၟံင် က္ဍိုပ် ဂၠံင်လပါ်ပလိုတ်ရ။ ဂိတုမေ ၈ ဂှ် နကဵု ဌာနအကာသဗေဒအိန္ဒိယ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ မဳလံင် မနွံဒတန် ဨရဳယာထဍိုတ်ကျာသၟဝ် (low-pressure area) ရ။ တ္ၚဲဂတဂှ် မဳလံင်ဂှ် ဒြဟတ်ထဍိုတ်ကျာ ကောံကလောအ်ဒၟံင် ဗွဲမကၠေတ်တုဲ မနွံကဵု ဒြဟတ်ဇၞော်ဗွဲမလောန်တုဲ ပ္တဝ်ဏာဒၟံင် က္ဍိုပ်လပါ် သၟဝ်ကျာ-ဗယပ်ရ။ နကဵု JTWC လလောင်တြး ကဵုသတိ မဳလံင် ပ္ဍဲသၞောတ်ကဵုသတိညးတအ် နကဵုကဆံင် *Invest 91B*၊ နကဵု မဒှ်ဟိုတ်နူ လတူဗလးၜဳဂှ် ဟိုတ်နူ ဓါတ်ဂမ္တဴ ကတဴလောန်တုဲ ကျာမဳလံင် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ဂိတုမေ ၁၀ ဂှ် ကျာဂှ် စိုပ်အာ ကဆံင်လဗိုတ် မနွံကဵု ဒြဟတ်မထတ်မွဲ၊ နူဂှ် ဂိတုမေ ၁၁ ဂှ် စိုပ်ကဆံင်မဳလံင်ဒေသဂမ္တဴမွဲတုဲ နူကဵု ဌာနအကာသဗေဒအိန္ဒိယ ခုတ်ခဴကဵုယၟု မဝ်ချာ *Mocha* ရ။ နူကဵု JTWC လေဝ် စၟတ်သမ္တီ ကျာဂှ် နဒဒှ် ကျာမဳလံင်ဒေသဂမ္တဴ မနွံပ္ဍဲဂကောံ *Tropical Cyclone 01B* ရ။ ကျာဂှ် ဆက်တုဲ က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဗဟဵုပွူကဆံင်သၟဝ် ( low-level circulation centre LLCC) မဒးဒၟံင် ယံင်ဗြဲ (rainband)ရ။

ယံင်ဗြဲဂှ် ပူဂေတ်ဒၟံင် မောန်ဓရောန် လတူမတ်ဗြဲ မနွံကဵု အနာမ်ဗၞဳပွူ ဗွဲမဇၞော်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လဒေါဝ် ၁၂:၀၀ ဂှ် လဗိုတ်ကျာဂှ် စိုပ်အာ ကဆံင် မွဲနာဍဳ ၉၀ ကဳလဝ်မဳတာ ၊ နကဵု ဌာနအကာသဗေဒအန္ဒိယ လေဝ်စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ မဝ်ချာဂှ် ဒှ်ကျာမဳလံင်ဒေသဂမ္တဴ မနွံကဵု ဒြဟတ်မသကာတ်မြဟ်မွဲရ။ မတ်ကျာဂှ် ထ္ၜးကၠုင် ပ္ဍဲဗီုဓါတ်သတာလာက်ရ။ မေ ၁၂ ဂှ် မဝ်ချာ ဒှ်ကၠုင် ကျာမဳလံင် မနွံကဵု ဒြဟတ်ဗွဲမဇၞော်မွဲရ။ လၟေင် လဗိုတ်ဆေဝ်ပလဳဂမၠိုင် ကေုာံ မတ်ဗြဲပွူထၞေက်ဂှ် ဒှ်အာ အနာမ်စဵုကဵု ၂၂ ကဳလဝ်မဳတာ မနွံကဵု မတ်ကျာဂၠိင်ဂၠိင်မွဲရ။ မဝ်ချာ နွံအသိင်ကျာ ပ္ဍဲမွဲမိနေတ် စဵုကဵု  နကဵု JTWC တော်ကေတ်တုဲ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဆံင်ကဏ္ဍ ၂ ပ္ဍဲကဵု  (Saffir–Simpson hurricane wind scale - SSHWS) ရ။ အဃောအသိင်ကျာ မခိုဟ်ဒၟံင်ဂှ် ကျာဂှ် ပတဝ်ဏာဒၟံင် လပါ်သၟဝ်ကျာ - ဗာယပ် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ လပါ်သၠုင်ကျာ ဒှ်မာန်ရောင်ဂှ် နူကဵု ဌာနအကာသဗေဒတအ် ဆိင်ကေတ်ရ။ အဃောဂှ် ဟိုတ်နူအသိင်ကျာ နူကဵု ရးနိဂီုဗၟာလပါ်သၠုင်ကျာတုဲ မဳလံင်ဂှ် ပ္တဝ်ဏာက္ဍိုပ် လပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗယပ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လဒေါဝ် ၁၈း၀၀ ဂှ် နူကဵု ဌာနအကာသဗေဒအိန္ဒိယ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ မဝ်ချာဂှ် ဒှ်ကျာမဳလံင်မနွံကဵု အသိင်မသကာတ်မြဟ် အိုတ်အစောန်မွဲရ။ ဂိတုမေ ၁၃ ဂှ် အကာဲအရာ မတ်ကျာဂှ် ၜတ်ကၞာတ်ကေတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်မာန်ကၠုင် မဳလံင်မဝ်ချာဂှ် နွံအသိင် ပ္ဍဲမွဲမိနေတ် နွံနှေန်ကျာ မွဲနာဍဳ ၂၄၀ ကဳလဝ်မဳတာ၊ မတုပ်သၟဟ် ကုကဆံင်ကဏ္ဍ ၄ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်SSHWSရ။

## ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ်ဂမၠိုင်
ဂကောံအရီုအဗင်ဂမၠိုင် ညးတၠစေတနာဂမၠိုင် ရီုဗင် ကောန်ဍုင်ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ၊ ရးနိဂီု ဗင်္ဂလာဒေသ် သွက်ဂွံပါဲဓရေတ် မဳလံင်ဂှ်ရ။ ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ညးလဒဴ မနွံပ္ဍဲ ပယျဵုအကြာ ဗၟာ-ဗင်္ဂလာဒေသ် မၞိဟ် ၈,၆၀၀ ဂှ် ပြံင်စွံလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ကအ်ဗသာ (Cox's Bazar)၊ မၞိဟ် ၃,၄၀၀ ဂှ် ပြံင်စွံ ပ္ဍဲဗဒိုပ်ညးလဒဴဂမၠိုင်ရ။ မၞိဟ် ၂၀၀ ဂှ် အာဗ္ဒဗ္ဒါဲဒၟံင် ပ္ဍဲ ပေါက်တဝ် (Pauktaw) ရ။ 

### ရးနိဂီုဗၟာ
သၟိင်တၠဒေသ ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင် ပ္ဆုဲပြံင် ညးဍုင်ကွာန် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသတိသဝ်သဝ် မနွံ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ် သြင်ၜဳ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင် သေတ်တိုယ်၊ ပေါက်တဝ်၊ မြေပုံ၊ မောင်ဒဝ်၊ ဗူတဳဒေါင် ရ။ ဂကောံဒေသ ကေုာံ ဂကောံရီုဗင်ဂမၠိုင်လေဝ် ပ္လေဝ်ပ္လေတ်စ သွက်ဂွံရီုဗင် ဘဲမဳလံင်ဂှ်ကီုရ။ ဂကောံခရက်ဗကေတ် ဍုင်ဗၟာ လေဝ် ပလေဝ်ပလေတ်စလဝ် ကပေါတ်အရီုအဗင် သွက်ညးဒဒိုက် ဘဲကျာမဳလံင်ကီုရ။

ဂကောံထံက်ပင်စၞဂၠးကဝ် (WFP) မနွံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာလေဝ် ပ္လေဝ်ပ္လေတ်လဝ် စၞစ ဇွောအ်မ သွက်ဂွံ ရနုက်ဗပေင် ကဵုဒါန် သွက်မၞိဟ် ၄၀၀,၀၀၀ ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင် ကေုာံ ဒေသဗဒါဲတအ်ဂှ်ရ။ အတိုင် ရုင်ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံပံင်တောဲ ရီုဗင်ပရေင်မၞိဟ် (United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - OCHA) မ္ဂး မဳလံင်မဝ်ချာဂှ် လုပ်စိုပ် ရးနိဂီုဗၟာ တွဵုရးယခေင် ကေုာံ ဒေသမနွံသၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်ၜိုတ် တြဴမဳလဳယာန် ကြက်နွံပၟိက် အရီုအဗင်တုဲ မၞိဟ်ၜိုတ် ၁,၂ မဳလဳယာန်ဂှ် သ္ၚိဌာန်လီုလာ်ရောင် ဆိင်လဝ်ရ။ နကဵု ဂကောံပရေင်ထတ်ယုတက်ဂၠးကဝ် လေဝ် ကေတ်ပၠုပ် ဂဥုဲသအးဍာ် ၅၀၀,၀၀၀ မ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ သွက်ဂွံရနုက်ဗပေင် ဍာ်သွုင်ရ။ ဂကောံရီုဗင်ပရေင်မၞိဟ် အာသဳယာန်  (ASEAN Coordinating Centre for Humanitarian Assistance - AHA Centre) ကဵုသတိ မဳလံင်ဏအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ကပ်ဘဲဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်မာန်တုဲ ညံင်ဂွံ ပံင်တောဲ ကုအလဵုအသဳဗၟာတုဲ နကဵုဍုင်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံလုပ်ရီု ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဟီုလဝ်ရ။

### ရးနိဂီု ဗင်္ဂလာဒေသ်
အေဂျေန်သဳ ညးလဒဴ ကုလသမဂ္ဂ လလောင်တြး ဒဒှ်ရ "အေဂျေန်သဳ ပံင်တောဲ ကုဂကောံပရဟိတဂမၠိုင်တုဲ ပ္လေဝ်စလဝ် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲ ဗသေန်ခ Bhasan Char"ရ။ ဗြဲဇမၞော်ဂူ ဟိုတ်နူကျာမဳလံင်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု တိလာ် ပ္ဍဲ ချိတ္တဂံင် ကဵု ကအ်ဗါဇြာ ကေုာံ ခရိုင်ရာန္ဂမတဳ၊ ဘာန္ဒာဗာန် ကေုာံ ခဂြချ်ဟရဳ တအ်မာန်ရောင်ဂှ် နူသၟိင်တၠဗင်္ဂလာဒေသ် ဟီုလဝ်ရ။ မၞိဟ်ၜိုတ်ကဝက်မဳလဳယာန်ဂှ် ဒးပြံင်အာလဝ် ဒၞာဲမဂီုကၠီုရ။ ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ပ္လေဝ်စွံလဝ် ကွဳစက်ရုင်ဂဥုဲအာမ္ဗူလာန် ၄၀ ဖ္ဍိုက် ဂကောံလွဳယဲ မပြံင်ပဆုဲဂွံ ၃၃ ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ကအ်ဗါဇြာရ။ 

### အိန္ဒိယ
နကဵု ဌာနအကာသဗေဒအိန္ဒိယ ဟီု ဒေသဂမၠိုင် မနွံ ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ကုပ္ၚံက်ၜဳဗင်္ဂလဳ မပ္တံ ကု တြိပူရ၊ မိဇြောရာမ်၊ နာဂလာန်၊ အာသာံ ကရေက်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဒၞာဲလ္ၚဵု ပ္ဍဲ မဏိပူရ်ဂှ် ဟိုတ်နူ အသိင် မဳလံင်မဝ်ချာတုဲ ဗြဲဇၞော် ဂူမာန်ရ။ နကဵု အလဵုအသဳ ကေုာံ သၟိင်တၠတၞဟ်ဂမၠိုင် နူကဵု တွဵုရး တြိပူရ၊ မိဇြောရာမ်၊ နာဂလာန်၊ မဏိပူရ်၊ ကေုာံ အာသာံ တအ်လေဝ် ပ္လေဝ်ပ္လေတ်စလဝ် ညံင်အလီုအလာ် မဂွံအောန်ကီုရ။

## ဇွီုပရိုက် (Impact)
### ရးနိဂီုဗၟာ

ဍာ်ဒဳမဳလံင် မနွံသမၠုင်ၜိုတ် ဂှ် ဇီုတက် သြင်ၜဳ ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင်ရ။ ဟိုတ်နူ ဍာ်ဒဳတုဲ ဍုင်သေတ်တိုယ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် ဗၠိုတ်ဍာ် ဂၠံင်ဂမၠိုင်ကီု သ္ၚိဂမၠိုင်ကီု ဗၠိုတ်တၞီအာဍာ်ရ။ တိုင်ဆက်စၠောအ်ဇၞော် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်သေတ်တိုယ်ဂှ် ကဝ်ဒေါမ်စှ်ေအာရ။ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်လေဝ် ကၟဳသ္ၚိ လိက်ဂတဵုဂမၠိုင် သွဝ်ကလာင်အာ။ ကြဴနူ မဳလံင်မလုပ်တုဲ အဆက်စမၠောအ်အေန်တာနေတ် ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင် လီုအာရ၊ မြဴသာ်ဝွံ ရုင်ကုလသမဂ္ဂ မနွံပ္ဍဲဒေသဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ 

ကွာန်ဗွဲမဂၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သေတ်တိုယ်၊ မြောက်ဥူ၊ ကျောက်တဝ်၊ မေန်ပျာ တွဵုရးယခေင်ဂှ် လီုသရိုဟ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကျဝ်တဝ်ဂှ် သ္ၚိမနွံ ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၉၀%ဂှ် လီုလာ်အိုတ်ရ။ အောန်အိုတ် ၁၀ ကွာန်ပြင်ပြင် မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သလိန်ဂှ် ဗၠိုတ်ဍာ် ဟိုတ်နူဗြဲဇၞော်ဂူ။ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာဂှ် အောန်အိုတ် မၞိဟ် ၁၂ တၠ ဒးချိုတ် တုဲ ၇၀၀ ဒးဝပ်။ ပၞောဝ်မၞိဟ်မချိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် မၞိဟ် ထပှ်ဂှ် နူကဵု တွဵုရးယခေင်၊ ပၞောဝ်ဂှ် မသုန်တၠဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သေတ်တိုယ်၊ မၞိဟ်မသုန်သၟေဟ်ဂှ် ပ္ဍဲရးတၞဟ်တအ်ရ။ Two women also died in the Salin Creek on 14 May.

### ရးနိဂီုဗင်္ဂလာဒေသ်
သ္ၚိတာဲဒုန် မနွံ ပ္ဍဲကအ်ဗါဇြာ ၜိုတ် ၁,၃၀၀ မပြင်ပြင်ဂှ် ဒးကျာတုဲ လီုသရိုဟ်အာရ။ ပ္ဍဲ တကအ် သင်မာတေန်ဂှ် အောန်အိုတ် မၞိဟ် ၁၂ တၠ ဒးဝပ် ဟိုတ်နူလဗိုတ်ကျာ။ ဇွီုပရိုက်ဘဲ မဳလံင်ဂှ် ၜိုတ်မဆိင်လဝ်ဂှ် ဟွံဒှ်ရ။ ပ္ဍဲတကအ်မဟေရှဳခလဳ (Maheshkhali Island) မၞိဟ်ပိတၠ မဂစာန်စဵုဒၞာ ဝါၜဵုဇကုဂှ် ဒးချိုတ်အာ။ 

မဳလံင်မဝ်ချာ ဗဒှ်ကဵု ဗြဲဇၞော်ဂူ၊ ကျာထတ် ပ္ဍဲကအ်ဗါဇြာ။ပ္ဍဲအခိင်မွဲစွံဂှ် လဗိုတ်ကျာလေဝ် ပိုက်တက် ပ္ဍဲဗင်္ဂလာဒေသ်တုဲ ဗြဲဇၞော်လေဝ် ဂူလဝ်ကီုရ။ ဟိုတ်နူ ဗြဲဇၞော်ဂူတုဲ ပ္ဍဲဒေသတအ်ဂှ် ပရေင်လီုလာ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။

## နိဿဲ