open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ် (၆) "ပၟတ်စံၚ်ပၠေၚ်ဘုံဂမၠိုၚ်"

## ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၆) " ပၟတ်စံင်ပၠေင်ဘုံဂမၠိုင်"
    ပ္ဍဲကာလတ္ၚဲတိုန်ပေင်ထပှ်မတုဲ တၞံဆုကှ်ကှ်တအ် သ္ၚိတြေံတြဟ်မံင်တအ် ကမ္တဴသၠာန်မင်ဂဵုအိုတ်ဍာ်မံင်ရ​တှေ် ဂၠးကဝ်လေဝ် ဒုင်ဒဝ်ဟွံမာန် ပၟတ်ဂဵုတူတိုန် ဗွဲမသ္ကာတ်ရ။ 

    နူကဵုဂၠးကဝ်ဂဵုတူဒၟံင် သၞာံဗွဲမလအ်တုဲ လ္ပာ်သၟဝ်မ္ဂး ဘုံနရက်ဇၞော်(၈)ကတိုင်လေဝ် ပၟတ်ဂဵုတူအာဖအိုတ်ရ။

       လ္ပာ်လ္တူဂှ် ပၟတ်ဂဵုတူအာ ဒဵုယုဂန္ဓိုရ်လေဝ်ဟွံသှေ်သွဝ်စာတုမဟာရာဇ်လေဝ် သ္ၚိနန်ပြာသာဒ် ဒေဝတဴဂမၠိုင် တူဂဵုထၞာန်အာ စဵုကဵုဒဵုသိန္နရာဇ်ရ။

   လ္တူက္ဍဟ်ဒဵုသိန္နရာဇ် လွဳမာန်ပြာသာဒ် ဝေဇယန္တဝ်ကီု လွဳမာန်ဒေဝတဴဂမၠိုင်တအ်ကီု တူဂဵုဟတိုဟ်တိုန် ထၞာန်ကၠောံအာ လ္တူဗလးအာကာသ စဵုကဵုဍုင်သွဝ်ယာမာရ။

   သွဝ်လ္တူတိ ၜါဘုံကီု သွဝ်လ္တူအာကာသပန်ဘုံကီု အိုတ်သီုကဵု ဍုင်သွဝ်(၆)ဘုံ မွဲဟွံသှေ် ဒးဒုင်စံင်ကဵု ဘဲပၟတ်ကဝ်တူရ။နူဂှ်မွဲကဆံင် စဵုကဵုဍုင်ဗြီုပထမဇျှာန် (၃)ဘုံလေဝ် ပၟတ်ကဝ်စံင်ပၠေင်ကၠေံကီုရ။ 

       ပၟတ်ကဝ်တူ ဂဵုတဴဒၟံင်သၞာံဗွဲမလအ်လ လုကဴကာလ ဂၠးကဝ်သှေ်ဒၟံင် ဗၞတ်တၟာညိညဏီမ္ဂး ပၟတ်ကဝ်ဟွံပၠိုတ်၊ ကာလညိညဓဝ်မှ သက်ဂွံတူဟွံမွဲရ ဒှ်မ္ဂး အခိင်ဂှ်မှ ပၟတ်ကဝ်ဂွံညိင်ရ။

      ပၟတ်ကဝ်တူဒၟံင် ဂလအ်လဵုရောဟီုမ္ဂး စပ္တံနူ -တ္ၚဲစပလီုကဝ်တေံ စဵုကဵုကဝ်တူအိုတ် ပၟတ်ကဝ်ဂွံပၠိုတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာအခိင်မွဲအသင်္ချေယျကပ်ရ၊ အခိင်ကဝ်တူမံင် မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ " သံဝဋ္ဋကပ်" အခိင်ဂလအ်တုပ်ကဵု (၆၄)အန္တရကပ်ကီုရ။

    ကာလပၟတ်ကဝ်ပၠိုတ်အာတုဲ ဒၞါဲကဝ်တူလဝ် ဂၠးတိဏအ်ကီု ဒၞါဲဘုံနရက်ကီု ၜဳမှာသၟိဒ်တအ်ကီု ဘုံသွဝ်ကီု ဒၞါဲဘုံဗြီုပထမဇျှာန်တအ်ကီု မုဟွံသှေ် ဒှ်အာဒၞါဲသၠးမွဲရ။

   လ္ပာ်သၟဝ်မ္ဂး ဗလးအာကာသာနန္တ လ္တူအာကာသ အနန္တဂှ် ဗလးကျာ လ္တူဗလးကျာဂှ် ဗလးဍာ်လေဝ်ဟွံမွဲရ၊ လ္တူဍာ်ဂှ်တိလေဝ်ဟွံမွဲရ လ္ပာ်လ္တူလေဝ် ဘုံသွဝ်ဟွံမွဲ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန်ပိဘုံလေဝ်ဟွံမွဲရ။

   ဂၠုမံင်တုဲ ဒၞါဲသၠးတဴဒၟံင်မုလေဝ်ဟွံမွဲ ဗီုဏအ်ဂှ် လုကဴမွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ပၠန်ရ။ နူကဝ်တူအိုတ်အာတုဲ ဂလအ်ဂွံစခၞံကဝ်ပၠန် မုဟွံမွဲသၠးမံင်အတိုင်ဏအ် လုကဴကာလဏအ်ဂှ် ညးကော်စ " သံဝဋ္ဋဌာယဳ အသၚ်္ချေယျကပ်ရ။

တင်စၟတ်   - 

၁။အ​ဃောကဝ်တူ " သံဝဋ္ဋကပ်" မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီု။

၂။ကဝ်တူအာတုဲ မုလေဝ်ဟွံမွဲ သံဝဋ္ဋဌာယဳကပ်" မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီု။

၃။အ​ဃောခၞံမံင်ကဝ် "ဝိဝဋ္ဋကပ်" မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီု။

၄။ကဝ်တန်တုဲ အ​ဃောညိင်မံင် " ဝိဝဋ္ဋဌာယဳကပ်" မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီု - 

     တအ်ဂှ် မွဲမွဲအသၚ်္ချေယျကပ်မ္ဂး ဂလအ်ဍေံ (၆၄)အန္တရကပ် တုပ်ပ်ညးသ္ကအ်ရ။

   အသၚ်္ချေယျကပ် (၄)ကပ်ဏအ်ဂှ် ညးကော်ခဴစ " မွဲမဟာကပ်"ရ။ 

မွဲမဟာကပ်ဂှ် " မွဲကဝ် "လေဝ် ကော်ခဴစရ။

## နိဿဲ
ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလ ကွာန်ဒဵုဣသိ

**ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလ ကွာန်ဒဵုဣသိ**ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာ သဳလဝန္တ မညးနွံပိုန် ဘာတြေံ ကွာန်ဒဵုဣသိ ကေုာံ အစာၝောအ် မိဗၠဲဆာန်မန် အာဂတပၠတရဴတုဲ စပံက်ကၠုင်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၉၇ ရ။

## နိဿဲ
ဘာကောန်ဂကူမန် တန်သၠုင် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ

**ဘာကောန်ဂကူမည် တန်သၠုင် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ** ဝွံ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ထံင်ကှ်ေ ဗဒါဲဘာဒယိုင်ဇၞောဝ် () ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ဘာတန်သၠုင်ဝွံ သြိုင်ခၞံလဝ် နကဵု ဂကောံဒက်ပ္တန်သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမည် (ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ) မဒှ်ဂကောံ မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၃၊ နကဵု မၞိဟ်စၞးလပါ်သင်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု လပါ်ခရှ်ဂမၠိုင်ရ။သၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၂၉ ( သက္ကရာဇ် ၁၃၈၂ ဂိတုကထိုန်ပေင်) တ္ၚဲအဒိုတ်ဂှ် စဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဘာရ။သၞာံပညာ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ဂှ် ၜိုန်ရ ဘာဂှ် ဟွံအာစိုပ် ဒတုဲလးလးဏီကီုလေဝ် ပ္ဍဲအခန်မဗတောန်လိက်ဂွံဂှ် စပံက် ဘာတန်လဒေါဝ် နူတန် KG စဵုကဵု G-9 ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၁၊ ၂၀၂၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ဂိတုဇှ်ေ ၁၄ မမံက်)ဂှ်ရ။

## ဝင်
သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် နကဵု ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယ စပံက် ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလ ပ္ဍဲဘာထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက် ပ္ဍဲဇြပ်ဇိုင်ၜဳရ။ ပါဲနူ ဘာထံင်ကှ်ေတုဲ ပ္ဍဲဘာတိုက်တၟိဂှ်လေဝ် ကျာ်ဇၞော်ပါလိတ စပံက်လဝ် ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလကီုရ။ တၞဟ်နဂွံဒှ် ဒတန်ဘာခိုဟ်ဟ်တုဲ နကဵု ကောန်ဍုင်ကၟာဝက်တအ် ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ် ဒက် ဂကောံဒက်ပ္တန်သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမည် (ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ) မွဲတုဲ အာသြိုင်ဘာ လပါ်မ္ၚးကွာန် ပ္ဍဲအရာပ်ထံင်ကှ်ေ ဒၞာဲလှာဲတြေံမွဲရ။ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၂၉ တ္ၚဲအဒိုတ်ဂှ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်တုဲ အဃောမသြိုင်ဒၟံင် ဒၞာဲလ္ၚဵု တန်တဴ ဗ္တောန်လိက်ဂွံတုဲ သၞာံပညာ ၂၀၂၃-၂၄ ဂိတုဂျောန် ၁၊ ၂၀၂၃ ဂှ် စပံက်ဘာ ပ္ဍဲဘာတၟိဂှ်ရ။ ကွးဘာ နူဘာထံင်ကှ်ေ ကဵု ဘာတိုက်တၟိတအ်ဂှ် ပြံင်အာ ပ္ဍဲဘာတၟိဂှ်ရ။

ဘာတန်မူလ မနွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြာဂှ် ဆက်ဗတောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇြာဖိုဟ်ရ။

## လၟိဟ်ကွးဘာဂမၠိုင်

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင် သၞာံပညာ ၂၀၂၃ - ၂၀၂၄

ဘာကောန်ဂကူမန် ဍုင်ကၟာဝက်.jpg|thumb|ကွးဘာတအ် ရှ်ေသှ်ေအလာံ အခိင်နူဂယး သၞာံ ၂၀၂၃
ဘာကောန်ဂကူမန် ဍုင်ကၟာဝက် ကွးဘာရှ်ေသှ်ေအလာံ ၂၀၂၃.jpg|thumb|ကွးဘာရှ်ေသှ်ေအလာံ အခိင်နူဂယး
ဘာကောန်ဂကူမန် ဍုင်ကၟာဝက် ကောန်သ္ဂံင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကၠုင်ဝေင်.jpg|thumb|ကောန်သ္ဂံင် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် ကၠုင်ဝေင် (အဝ်ဂေတ် ၁၂၊ ၂၀၂၃)
ဘာကောန်ဂကူမန် ဍုင်ကၟာဝက် ညးတၠဒါန် ကဵုကၞေဟ် ကုကွးဘာဂမၠိုင်.jpg|thumb|ညးတၠဒါန်တအ် ကဵုကၞေဟ် ကုကွးဘာဂမၠိုင်


## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
ဂဒူ

=ဂဒူ= 
ဂဒူ ဝွံ မဒှ်အရပ်စပ်ဂကူမန် မလုပ်ကဵုဝၚ်၊ ဂကူတအ် ​ဗက်ကဵုအကာဲအရာဥတုရာသဳတုဲ ​ခၞံဗဒှ်ရပ်စကာ အရပ်စပ်နာနာအိုတ်ရ။ 
ကေၚ်ဆဵုလဝ် ညးကၠောန်လဝ်ဂဒူ နကဵု သၠတၞိ၊ သၠၜဝ် ကီုရ။ အခိင်ဗြဲဂူကီု၊ တ္ၚဲကာတ်ကီု စကာဂဒူတုဲ စဵုဒၞါဗြဲ၊ စဵုဒၞါပရာန်တ္ၚဲ အိုတ်ရ။ ဂဒူဏံဂှ် ဒှ်အပေါတ်မန်တြေံတြဟ် မွဲသာ်ရ။ အခိၚ်ကသီုဗြဲဂူမ္ဂး သွက်ဂွံစဵုဒၞါဗြဲဂှ် သၟာဂူ၊ သၟာဗ္ၚတအ် စကာဂဒူတုဲ တိတ် ဇိက်ဗ္ၚထဲတိ အိုတ်ရ။ ခေတ်လၟုဟ် ညးစကာဂဒူအောန်အာ ကြပ်ဟွံဆဵုရ။ ဆဵုမ္ဂး လဴထ္ၜးစကီုညိအဴ။ 

တၚ်သမ္တီ။    ။ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ် (က) သၟိၚ်မဂဒူ ဂှ် နူညးဍောတ်တ်တေံ အဃောမိမညးဇိက်ဗ္ၚထဲဒၟံၚ်တိဂှ် ဂုန်နူမိမညး စွံလဝ်ကောန်ၚာ်လ္တူဇုက်ဗၞၚ် ဂြောပ်လဝ်နကဵုဂဒူဂှ်ရ ကော်ခဴစညး မဂဒူ ရောၚ် ဂွံလ္ၚတ်ကေတ်ရာဇာဝၚ်မန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂဒူဝွံ ဒှ်အပေါတ်မန်တြေံတြဟ်မွဲ နွံကဵုဝၚ်ရောၚ်။
ကောံဓရီု ကဳဘုဒ်မန်တိုၚ်ခဳ

## '''ကောံဓရီု ကဳဘုဒ်မန်တိုၚ်ခဳ (Mon Standard Keyboard)'''
သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၈၅၊ ဇှ်ေ ၂ စွေက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ် (June 4, 2023)

ဒၞါဲ။       ။ ဟိုဝ်တေဝ်ရာမည၊ ဍုၚ်မတ်မလီု။

**ကောံဓရီု ကဳဘုဒ်မန်တိုၚ်ခဳ (Mon Standard Keyboard)** ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် သၞာံ ၁၃၈၅၊ ဂိတုဇှ်ေ (၂) စွေက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ် (June 4, 2023) အခိၚ်တ္ၚဲစေၚ် ဗၞတ် (၂း၃၀) နာဍဳ ဒၞာဲဟိုဝ်တေဝ်ရာမည ကၠောန်ဗဒှ်ဏာ ကောံဓရီုချပ်သဳကၠဳအာ စပ်ကဵုကဳဘုဒ်မန်တိုၚ်ခဳ (Mon Standard Keybaord) ဂှ် နာဲရတ်အံၚ်မန် (မာံရတန) ရေၚ်တၠုၚ်ဏာ နဒဒှ်သ္ကိုပ်အသေဟာန်တုဲ ဗှ်ထ္ၜးဏာကဵု လၟေၚ်အစဳဇန်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ် တေံရ

### '''အစဳအဇန်'''
၁။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ကေတုမာလာ (ဘာကအ်ပလိုၚ်) ဟီုမြော်ဂလာန်

၂။ တၠဂုန်အ္စာ အနန္တ သောၚ်ကလး စပ်ကဵု တၚ်ရန်တၟအ် ကောံဓရီုကဳဘုဒ်မန်တိုၚ်ခဳ

၃။ နာဲတိၚ်ဇြဝ် (ညးစၞးနူကဵု MCF-Myanmar Computer Federation)

၄။ သၟာန်သှ် သၠာဲဂတးလညာတ်

၅။ ချပ်ဓရီုသွက်ဂွံကမ္မတဳပါ်တာလျိုၚ် စပ်ကဵု ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ်ကဳဘုဒ်မန်တိုၚ်ခဳ

၆။ အုပ်နိဂီု

စပ်ကဵုကောံဓရီုဏံဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာအနန္တမန် ကၠောန်လိက်ဘိက်တုဲ ပၟိၚ်ပၟဟ်သာ်ဏံနွံရ။ "အတိုၚ်ကၠုၚ်နူ unicode.org သၞာံ ၂၀၀၈တေံ Version 5.1 လိက်ပတ်မန်ဂှ် ဒှ်ဒတန်တုဲရ။Unicode Technical Note #11​ (2012) လေဝ် ချူလဝ်တုဲဒှ်ကီုရ။ ISO လေဝ်လုပ်လၟိဟ်တုဲကီုရ။သွက်ဂကူမန်ပိုဲ ဟွံမွဲဟွံတုဲ Standard (တိုၚ်ခဳ) Keyboard (ကဳဘုဒ်) သ္ပစၞးဂကူမန်မွဲဂှ် ဂကောံကီု ညးမပ္တိတ်ဇြဟတ်လိက်ပတ်မန်တံညးဂမၠိုၚ်ကီု ရန်ကဵုအနာဂတ်လိက်ပတ်မန်တုဲ ညံၚ်ဂွံပြာပ်စိုပ်တိုန်ကောံဓရီုမာန်ဂှ် မ္ဒးဘိက်ပၟိၚ်နိမန်ဏာ ဗွဲမရှ်ေသှ်ေဂဴရဴရကျာ်/အဴ။"

### '''ကမ္မတဳယူနဳခတ်မန်(ယာယဳ)'''  နူကဵု​ကောံဓရီုဏအ် သီုချပ်သဳကၠဳ ပံက်ဏာ "'''ကမ္မတဳယူနဳခတ်မန်(ယာယဳ)"''' မွဲ နကဵု သရၚ်ယၟုမၞိဟ်ဗွဲသၟဝ်တေံရ။
၁။ ဘဒ္ဒန္တကေတုမာလာ ကျာ်ဇၞော်ကအ်ပလိုၚ် (စၞးဂိုဏ်ရာမညနိကာယ)

၂။ ဘဒ္ဒန္တအာလောက (စၞးဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန်ကေုာါယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံဒေသရးမန်)

၃။ တၠဂုဏ်အ္စာသြရသ (စၞးဂကောံသၚ်သၟတ်မန်)

၄။ နာဲလျးထဝ် (စၞးဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ)

၅။ နာဲအံၚ်ရတ်မန် (စၞးကမ္မတဳပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်)

၆။ နာဲတုၚ်ဇြဝ် (စၞး MCF)

၇။ ဒံက်တာအံၚ်နာၚ်ဥု (ညးဗိုၚ်ချဳဒရာၚ်နကဵုပူဂဵု)

၈။ နာဲသြကောရတ် (ညးဗိုၚ်ချဳဒရာၚ်နကဵုပူဂဵု)

၉။ နာဲဗညာသူရိန် (ညးဗိုၚ်ချဳဒရာၚ်နကဵုပူဂဵု)

၁၀။ နာဲပါရမဳ (ညးဗိုၚ်ချဳဒရာၚ်နကဵုပူဂဵု)

၁၂။ တၠဂုန်အနန္တ (တၠကွတ် IT)

၁2။ တၠဂုဏ်အဇ္ဇတံ (ညးဗိုၚ်ချဳဒရာၚ်နကဵုပူဂဵု) ပြဟ်ဟ်ဏံ ပါလုပ်လဝ် အိုတ်ရ။

***တၚ်သမ္တီ။***         ။ ညးစၞးဂိုဏ်/ဂကောံသှ်ေ ဒၟံၚ်ဏီတံဂှ် ကောံဓရီုဂတတေံ ဆက်ပညဳပညပ်တုဲ ဗပေၚ်အာဇြဟတ်ပၠန်ရောၚ်။

### '''လၟေၚ်ကမၠောန် ကမ္မတဳယူနဳခတ်မန် (ယာယဳ)'''

(၁) ဂၠိုက်ဂၠာဲသုတေသနလိက်ပတ်မန်

(၂) ပကောံမအက္ခရ် (နကဵုဂကောံ)

(၃) ဖျေံဒၞါဲကဳဘုဒ်

(၄) ဂဒုတဆိပ်ဂကောံထပက်စၟတ်တဲ

(၅) ဒှ်ဒတန်လလောၚ်တြးအလုံလိုက်

- ပြဟ်ဟ်ဏအ် လၟေၚ်ကမၠောန် ၁၊ ၂၊ ၃ ဂှ် မ္ဒးကၠောန်အာ ကၠာရောၚ်။

### နိဿဲ
ဝါကၠောင်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်

**ကွာန်ဝါကၠောၚ်** (ဗၟာ: ဝဲကလွန် ကျေးရွာ ) ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန်၊ တွဵုးရဍုင်ကရေင်။ တုဲ ဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဝါကၠောၚ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၂)။ ကာဒ်ဂၞန်ကွာန်ဝါကၠောၚ် 15.973701, 98.019075 မဒှ်ရ။

## နိဿဲ
ဟံသာဝတဳ

**ဟံသာဝတဳ** ဍုင်ဟံသာဝတဳဝွံ ()| မဒှ်ဍုင်ဇၞော်ကောန်ဂကူမန် မွဲဍုင်ကီုရ ေလာန်ကၠုၚ် BC543သၞာံတေံ နူကဵု ကျာ်တြုဲေဂါတမ ကဵုဏာ ဓါတ်သာ် ကုဵ ကောကဵုဒေံ မာံတိပေါ ကဵု မာံတိပဝ် ကဵု သၟိင်ဥက္ကလာပ ပတိုန်ကၠုင်ကျာ်ဒဂုံကေလသ တုဲ ခြာဟဟွံလအ် AD573သၞာံပြေင် သၟိင်ဨကရာဇ်မန် သီမလ ကလောန်ပတိုန်ကၠုင်ဍုင်တၟံ ဒၞာဲတိဍာ်ၜုဳပ်ဍုဝ်ဂှ် ပတန်ဍုင်ပထမဟံသာဝတဳ မဒှ်ကီုရ ဒုတိယ**ဟံသာဝတဳ**ဂှ် AD1287 သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်ကလောန်ပတန်လဝ် ဍုင်ရာမညမတ္တမ သက္ကရာဇ်|AD1383 ဂှ်  ပြံင်အာ**ဍုင်ဟံသာဝတီ** ဨကရာဇ်မန် ေသၞာဝ်ေသ္တာဝ်သၟိင်ဝါရဝ်ေရာဝ် သၟိင်စိင်ဗတိုင် ဗညာဥု မအံက် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ေကၠုာန်ပတန်ကၠုင် ဒုတိယဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ကီုရအဴ တတိယ **ဟံသာဝတဳ** သက္ကရာဇ်ကြေတ် AD 1740 -1757 ဂှ် ဨကရာဇ်မန်သၟိင်ထဝ်ပဴတိကေ ကဵု တၠညးဗညာဒလ ပတန်လဝ်မဒှ်ကီုရအဴ။

ကၠာဟွံဂွံစိုပ်အခေတ် ပထမ**ဟံသာဝတဳ** ဂှ်ဝွံ ဍုင်မန်ပိုဲ နွံကၠုင်ဗွဲမကၠိုင်**ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ**ဇၞော်မောဝ်လောန်  ဟမုတှေ် ဒှ်ဍုင်သေံ ဍုၚ်မန် ဍုၚ်လော ဍုၚ်ခမေန် လောန်ကၠုင်သၞာံ ၂၆၀၀ ပြင်င်သၞာံတေံ အာယုတ်ဍုင် ၁၅၀၀ သၞာံပြၚ် တုဲပၠန် တုဲတှ်ေ ဗဟိုဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ အသိၚ်ဍန်တုဲ လပိုက်ဍုၚ်သေံဟမုဏံ သၟိၚ်မန်ဒေရဝတဳ ပတိုန်ဍုၚ်ဨကရာဇ် ပြးတိတ်နူဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ တုဲပၠန် **ဍုင်မန်ဟာရဳပုဏ္စယ** ဟမုတှေ်ဒှ်ဍုင်လာန်ပူ Chiang mai  ဍုင်သေံ အာယုတ်ဍုင် ၅၀၀ +၇၀၀ သၞာံ စပ္ပဒေဝဳ ဨကရာဇ်ဗြဲ ဒှ်တုိင် ဍုၚ်သုဏ္ဏဝဘုံဂှ်အိုတ်အာ အိုတ်အာ ပဍဲတုဲ*သၟိင်မနူဟာဝ်* သၟိင်ဗၟာ *နော်ရထာ* ဗတိုက်ပလီုလဝ် မဒှ်ကီုရအဴ

## ရာဇာဝၚ်
## နိသာဲ
## ပေါဲဗတိုက်
## အယုတ်ဍုၚ်
ကြုင်အိက် (ဒဒန်)

**ဒဒန်ကြုင်အိက်** (မြန်မာ: ကျုံအိပ်တံတာ) ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ဇမၠိင် ၉၅ ပေ၊ အနာံ ၃၆ ပေ နွံကဵု ဂၠံင်ၜါတၞုင် မဒှ်ဂကူဒဒန် ကောန်ဂရေတ်ရ။ ဒဒှ်ဝွံ ဒှ်ဒဒန် မနွံ ပ္ဍဲဂၠံင်လ္ဂုင်-မတ်မလီု၊ နွံအကြာ ကွာန်ဍုင်ဝါန် (ဒုံဝန်း) ကဵု ကွာန်(ရွှေရောင်ပြ) ပ္ဍဲတိုင်စၟတ် ၁၃၁/၆ ကဵု ၁၃၁/၇ အကြာပွိုင်ဍုင်သဓီု ကဵု ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်။ ဟိုတ်နူ မတတ်စၠောအ်လဝ် ကြုင်အိက်တုဲ ညးကော်စ ဒဒန်ကြုင်အိက်။ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဂျောန် ၂၉ ဂှ် ဒးဒုင် ခတိုဟ်ပလီု ကုဒပ်ကရေင် ကဵု ဒပ်ပဳဒဳအေပ်တုဲ ကဝ်အာ မွဲကရေက်ရ။

## ဒတန်  ကေုာံ ဇမၞော်
ဒဒန်ကြုင်အိက်ဂှ် ဒှ်ဒဒန် မနွံ ပ္ဍဲဂၠံင်လ္ဂုင်-မတ်မလီု မတတ်စၠောအ်လဝ် ကြုင်အိက် မနွံ အကြာပွိုင်ဍုင်သဓီု ကဵု ပွိုင်ၜဳကလေင်၊ မနွံအကြာ ကွာန်ဍုင်ဝါန် (ပွိုင်ဍုင်သဓီု)၊ ကဵု ကွာန်ရွှေရောင်ပြ (ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်) (အကြာတိုင်စၟတ် ၁၃၁/၆ ကဵု ၁၃၁/၇)။ ဒဒန်ဝွံ ဒှ်ဂကူဒဒန် ကောန်ဂရေတ် မနွံကဵု ဂၠံင်ၜါလပါ် မနွံအနာံ ၃၆ ပေ၊ ဇမၠိင် ၉၅ ပေ။

## ပရူပရာ
၂၀၂၃ ဂျောန် ၂၉၊ အခိင်နူဂယး ၄ နာဍဳဂှ် ဒပ်ကရေင်ကေအေန်ယူ တမ်ဒပ် ၂၊ နူကဵု ဒပ်မဟာ (၁) ပံင်တောဲ ကုဒပ်ပဳဒဳအေပ်တအ်တုဲ ခတိုဟ်ပလီုထောအ် ဒဒန်ကြုင်အိက်ဝွံတုဲ ဒဒန်ကရေက်လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ကဝ်လီုအာရ။ အခိင်ဗုမ်ခတိုဟ်ဂှ် ကွဳစက်မနွံလတူဒဒန်ဂှ် ၃ ဖ္ဍိုက်ဂှ် ၂ ဖ္ဍိုက်ဂှ် ဒတုံကရောမ်ဒဒန်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်မွဲ ချိုတ်အာ၊ သၟေဟ်မွဲတၠဂှ် ဒးဝပ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ အခိင်ဂယး ၜိုတ် ၈း၀၀ နာဍဳ ဂကောံသၟိင်တၠ ကေုာံ ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကၠုင်ရံင်ဒဒန်ဂှ် ဒးဒုင်ထောအ် ဗုမ် နကဵုဒရုမ် ၅ မတုဲ ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ၁၂ တၠ၊ ဗၠာဲသၟိင် ၉ တၠ၊ ညးအုပ်ဓုပ်ဍုင် ၂ တၠ၊ ဂကောံဗလိုတ်ပၟတ် ၃ တၠ ဒးအာဝပ်ရ။ ပါဲနူ ကောန်ပၞာန်မွဲတၠ မဒးဝပ် သကာတ်မြဟ်ဂၠိုင်ညိတုဲ သၟေဟ်ဂှ် ဟွံဒးဂွိင်ရ။ ဟိုတ်နူဒဒန် သှ်ေမွဲကရေက်ဓဝ် ကွဳစက် အာဂွံမွဲမဓဝ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ်၊ သၟာဗၞိက်တအ် ဒှ်တင်ဝါတ်ဂါတ် အိုတ်အခိင်တၟာဂလိုင်ရ။

နူကဵု ဌာနကမၠောန်ဒဒန် သၟာကမၠောန် ၁၄ တၠ အဃောမပလေဝ်ဒၟံင် ဒဒန် ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၉ အခိင် ၁၀း၂၀ ဂှ် နူကဵု ဒပ်ကေအေန်ယူ ကေုာံ ဒပ်ပဳဒဳအေပ်တအ် ကၠုင်ထောအ်ဖျေဟ် ဗုမ် ၅မ နကဵု ဒရောန်တုဲ ကောန်ကမၠောန်ၜါ ဒးဝပ်ရ။

သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုမေ ၁၁ အခိင်ဗတံ ၜိုတ် ၀၂း၀၀ ဂှ် ပရေင်ပွန်ပွောဟ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဒဒန်ဂှ်တုဲ ၜိုတ် ၀၃း၀၀ ဂှ် ဒဒန်ဂှ် ဒးဒုင်ခတိုဟ်ပလီုရ။ ဒဒန်တြေံ မသှ်ေဒၟံင် မွဲကရေက် လပါ်ဗမံက်ဂှ်ကီု၊ ဒဒန်ဘေလဳ (Bailey bridge) မသြိုင်စုတ်လဝ် ကရေက်ပလိုတ် ကြဴနူ မဒးဒုင်ပလီု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဂျောန်တေအ်ဂှ်ကီု လီုအာ သီုၜါရ။ စတမ်နူ ဂိတုမေ ၁၃ ဂှ် လတူ ဒဒန်မကဝ်ဒၟံင်ဂှ် ဗဝ်ပဠေဝ်လဝ်ညိညတုဲ ကုကွဳစက်ဍောတ်ဍောတ် လျိုင်သာသာတအ် ကဵု အခေါင်တတ်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဒဒန်
ကြုင်အိက်

**ကြုင်အိက်** ဂှ် ဒှ်ကြုင် မနွံဇမၠိင် ၜိုတ် ၁,၈ တိုင် (၂,၉ ကဳလိုဝ်မဳတာ) မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သဓီု ကဵု ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ကြုင်ဝွံ ဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန် နူကဵု (17°09'52.5"N 97°17'38.4"E) တုဲ လုပ်စိုပ် ၜဳကလေင် ပ္ဍဲဒၞာဲသၟဝ်ကျာ ကွာန်ဍုင်ဝါန် (17°09'08.7"N 97°16'33.2"E) ရ။ နူဂှ် မွဲကဆံင် ဇွောဝ်တိတ်အာ ဂမၠံက်ၜဳဗင်္ဂလာရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲပါင်ကြုင်ဂှ် နွံ သမၠဲ ၜိုတ် ၅၀ ပေ (၁၅ မဳတာ) တုဲ သီုဖအိုတ် ကြုင်ဂှ် နွံဇမၠိင် ၁,၈ တိုင် (၂,၉ ကဳလဝ်မဳတာ)ရ။ ဂၠံင်လ္ဂုင်-မတ်မလီု ဂှ် ဟိုတ်နူမတတ်အာ ကြုင်ဝွံတုဲ နွံကဵု ဒဒန်အဓိကၜါ၊ သွက်ကွဳပၟတ်မွဲ ကဵု သွက်ကွဳစက်မွဲ၊ ဒဒန်တအ်ဂှ် ညးကော်စ ဒဒန်ကြုင်အိက် အိုတ်ရ။

## ဟိုတ်
ကြုင်အိက်ဂှ် စဇွောဝ်တိတ်ကၠုင် ဗဒါဲကွာန်အခေါန်ဇၞော် (17°09'52.5"N 97°17'38.4"E) ပ္ဍဲဒၞာဲတိဗ္ၚဂမၠိုင်တုဲ ဒှ်ကြုင် ကိစ္စဇၞော် သွက်တံင်ပ္တိတ်ဍာ် နူဝါ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ကြုင် ပ္ဍဲပွဳပွူဂှ်ရ။

## ဒဒန်
ဂၠံင်ဇၞော် လ္ဂုင်-မတ်မလီုဂှ် ဒးတတ် ကြုင်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲဂၠံင် ကွဳပၟတ်ကီု သီုကဵု ဂၠံင်ကွဳစက်ဂှ် နွံကဵု ဒဒန်အိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒဒန် ဒေသဍောတ်ဍောတ်လေဝ် နွံမွဲၜါကီုရ။ 

## နိဿဲ
ကွာန်ကင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်

**ကွာန်ကင်** ()ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဂကောံကွာန်ကင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ခရိုင်သဓီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ ဂၞန်ကုဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၉၄၄။ အတိုင်စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကင်ဂှ် သ္ၚိနွံ ၈၁၁ မ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၃,၆၆၃ တၠ၊ ပ္ဍဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် ၁,၇၈၀ တၠ၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁,၈၈၃ တၠ။

## နိဿဲ
ကဇိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်

**ကွာန်ကဇိုင်** ()ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဂကောံကွာန်ကဇိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ခရိုင်သဓီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ ဂၞန်ကုဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၆၀၂၅။ အတိုင်စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကဇိုင်ဂှ် သ္ၚိနွံ ၄၂၄ မ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၁,၈၆၃ တၠ၊ ပ္ဍဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် ၈၇၄ တၠ၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၈၉ တၠ။

## နိဿဲ
သက္တီကိရိယာကျာ

**သက္တီကိရိယာကျာ** ဂှ် ဒှ်မအရေဝ်မန် မကော်စ ကိရိယာဂမၠိုင် မပဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကျာ တုဲပၠန် ကိရိယာဂှ် ဒှ်ကိရိယာ မတီကေတ် ဟွံသေင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒှ်ကိရိယာ မပသောင်ကလးကဵုဟွံမာန် တအ်ရ။ မအရေဝ်မန်ဝွံ ကၠာဲလဝ် နူကဵု ဘာသာအေင်္ကလိက် (Unidentified flying object (**UFO**)) ဟွံသေင်မ္ဂး (Unidentified aerial phenomenon (**UAP**)) ရ။ ကိရိယာလ္ၚဵုဂှ် ဟိုတ်နူ မတုပ်ဒၟံင် ဗီုပြင် ပ္ၚာန်တုဲ ဗီုအေင်္ဂလိက် ကော်စ Flying saucer ဂှ် နကဵု ဘာသာဗၟာ ကၠာဲလဝ် "ပုဂံပြားပျံ" ဂှ် နကဵု ဘာသာမန်မ္ဂး သ္ဒးကော်စ "ပ္ၚာန်ကျာ" ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအေင်္ဂလိက်ဂှ် မလေပ်ဟီု ဗွဲခမၞန် UFO ဂၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ် ခေတ်လက်ကြဴဏအ်မ္ဂး စၞး UFO ဂှ် UAP ဂှ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအေင်္ဂလိက်အမေရိကာန် ဟီုဂၠိုင်ရ။

## ဝင်
အရေဝ်မ္ဂး ပြာကတ်ဒၟံင် "ပ္ၚာန်ကျာ" (Flying saucer) ဗီုဗၟာ (ပုဂံပြားပျံ) ဂှ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုဂျောန် ၂၄ နူကဵု တွဵုရးဝတ်ရှေန်တာန် သဟရးအမေရိကာန်၊ သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ညးမဒဳက္ၜင်ကျာပူဂိုလ် ကေန္နေထ် အာရ်နောလ်ဒ် (Kenneth Arnold) အဃောညးမဒဳအာ က္ၜင်ကျာသၟတ် မပဝ်ဒၟံင်သဝ်သဝ် လတူဒဵုရိန်နိရ် (Mount Rainier) ဂှ် ညးဂွံဆဵုကေတ် ကိရိယာကျာ ဒစိတ် မပဝ်ဒၟံင် နကဵုအသိင် ထတ်ထတ် မနွံအသိင် ၂၀၀၀ ကဳလို/နာဍဳ (မွဲနာဍဳ ၂၀၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ)၊ အာရ်နောလ်ဒ် လဴထ္ၜး ကိရိယာတအ် ဗီုပြင် တုပ်ဒၟံင် ကု ပ္ၚာန် တုဲ ပရိုင်ဂှ် တမ္ညဝ်ပြးအာ ပ္ၚာန်ကျာ "flying saucers/flying discs" ရ။ ကြဴနူ အာရ်နောလ်ဒ် မလဴထ္ၜးတုဲ စှ်တ္ၚဲဂှ် နူကဵု ယူနိတေဒ် အိရ်လာင် (United Airlines) မဒှ်က္ၜင်ကျာတရဴ ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုပြင်တုပ်တုပ် ၜိုတ် မသုန် ကဵု ဒစိတ် ပ္ဍဲဒေသပွဳပွူဂှ်ကီုရ။ ပ္ဍဲမွဲဂိတုဂှ်ရ ညးဍုင်ကွာန် နူကဵု တွဵုရး အောက္လာဟောမာ (Oklahoma) တက်ဂွံ ဗီုရုပ် ကိရိယာကျာ ဒစိတ် မတုပ်ကဵု ဗီု အာရ်နောလ်ဒ် မလဴထ္ၜးလဝ်ဂှ်ရ။

စပ်ကဵု သက္တီကိရိယာကျာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် မဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ စနူ သၞာံ ၂၀၀၇ တုဲ နကဵု အလဵုအသဳအမေရိကာန် ပ္တိတ်ကဵုသြန်ဘဏ္ဍာ ၂၂မဳလဳယာန် ပွိုင်မသုန်သၞာံ သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ပရဝ်ဂရာမ် မလဴထ္ၜး ပကဵု ညံင်ဂွံတီ ကိရိယာကျာဂမၠိုင် မကော်ဂး နကဵုဘာသာအေင်္ဂလိက် (Advanced Aerospace Threat Identification Program – AATIP) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သက္တီကိရိယာကျာဂမၠိုင်ရ။ ပရဝ်ဂရာမ်ဏအ် သၞာံ ၂၀၁၇ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၁၆ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜး ကုညးဂမၠိုင်ဂွံတီကေတ်ရ။ ကမၠောန်ဂှ် ၜိုန်ရ တုဲအိုတ်အာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ကီုလေဝ် ပရေင်လ္ၚတ် သက္တဳကိရိယာကျာဂှ် ညးတအ် ဆက်ကၠောန်အာဒၟံင်ရ။
နူစ ဂိတုမာတ် ၂၀၂၁ စဵုကဵု ဂျူလာင် ၂၀၂၃ ဂွံဆဵုကေတ် ၃၆၆ အလန်ရ။ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဂျူလာင် ၂၆ ဂှ် နကဵု ဒေဝိဒ် ဂြုသ်ရှ် (David Grusch) ညးတာလျိုင် ဌာနဒပ်ပၞာန်ကျာ သဟရးအမေရိကာန် ဒေဝိဒ် ဂြုသ်ရှ် (David Grusch) ဒုင်သစာတုဲ လဴထ္ၜး ကု သ္ၚိစၠတ် ကောန်ဂရေတ် သဟရးအမေရိကာန် ဒဒှ် က္ၜင်ကျာပၞာန်ညး ဂွံဆဵုကေတ် သက္တီကိရိယာကျာ၊ သီုထ္ၜးကဵု ဝဳဒဳယော မတက်နင် နူကဵု က္ၜင်ကျာပၞာန်ရ။

## ဝဳဒဳယော နူကဵု က္ၜင်ကျာပၞာန်


FLIR1 Official UAP Footage from the USG for Public Release.webm|thumb|"FLIR" video
Gimbal The First Official UAP Footage from the USG for Public Release.webm|thumb|"GIMBAL" video
Go Fast Official USG Footage of UAP for Public Release.webm|thumb|"GOFAST" video


## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
ကြိယာ

ကြိယာ

ကြိယာ () မ္ဂးဂှ် " Subject" ကတ္တာ မူမသ္ပ၊ မူမဒှ်၊ မူမနွံတဴဂှ်  ဍေံသ္ပပြာကတ်စၞောန်ထ္ၜးရ။ ပ္ဍဲမဒက်ခၞံတဴ " Sentence" (ဝါကျ) မွဲမွဲဂှ် ဒးနွံကဵုကြိယာ (Verb) ဟေၚ်။ ကြိယာဟွံမွဲမ္ဂး ဍေံဟွံတုဲဒှ် ပိုဲဒက်ခၞံဝါကျဟွံဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကြိယာဂှ် ပၞောဝ်ဝါစၚ်္ဂ (ဝါ) ဒကုတ်အၚ်္ဂအရေဝ် (၈) သာ်ဂှ် ဍေံဒှ်ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်မွဲရောၚ် ဟီုမာန်ရ။ 

ကြိယာမွဲမွဲ ဒးကေတ်ကမ်မ္ဂး ကြိယာဂှ် ဗတ််အေၚ်္ဂလိက် ကော်ခဴစ Transitive Verb ရ။ ကြိယာမွဲမွဲ ဍေံဟွံဒးကေတ်ကမ်မ္ဂး ကြိယာဂှ် ဗတ်အေၚ်္ဂလိက်ကော်ခဴစ Intransitive Verb ရ။
ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကောန်ဂကူမန်

**ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳ ကောန်ဂကူမန်** (လဆောဝ် ချူဒၟံင်) **ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကောန်ဂကူမန်** (မွန်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့) (Mon National Democratic Front – MNDF) ဂှ် ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲပွိုင်သၞောဝ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ကြဴနူ ပရေင်ကလိုက်ကမဵုဇၞော် ဒစာံပန်မ (၈၈၈၈) တုဲရ။ နကဵု ဗော်ဏအ် မန်တအ် လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ သီုဖအိုတ် ၁၉ ဒၞာဲဂှ် ဂွံမာန်ကေတ် သီုဖအိုတ် ၅ ဒၞာဲ။ ဟိုတ်နူ အလဵုအသဳပၞာန် နဝတ ဟွံပအပ်အဝဵု ကုမၞိဟ်ဇမၞးမာဲတအ်တုဲ မၞိဟ်စၞးတအ် ဟွံဂွံဒှ် အမာတ်ရ။ နကဵု အလဵုအသဳပၞာန်နဝတ ထ္ၜးဟိုတ် ဗော်ဟွံခိုင်ကၠိုက်တုဲ ဒးဒုင်ပလီုထောအ်ပၠန်ရ။

## ဝင်
သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် ပရေင်ကလိုက်ကမဵုဇၞော် မကော်ဂး ပေါဲဗတိုက် ဒစာံပန်မ (၈၈၈၈) က္တဵုဒှ်တုဲ အလဵုအသဳမွဲဗော် ဥူနေဝေန် ဒးလီုအာတုဲ ပၞာန်သီထောအ် အဝဵုဍုင်ရ။ နကဵု အလဵုအသဳပၞာန်နဝတ ကဵုအခေါင်ဒက်ဗော်တုဲ နကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန်တအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော်ဝွံတုဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂိတုအံက်တဝ်ဗာ ၁၇ ဂှ် ကလိဂွံစၟတ်သမ္တီ ဗော် ပ္ဍဲသၞောဝ်ရ။ ဗော်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံကေင်ကာဗဟဵု ၂၁ တၠရ။ 
* နာဲထဝ်သောန် (ဥက္ကဋ္ဌ)
* နာဲင္ၚိုဲသိင် (ဒုဥက္ကဋ္ဌ)
* နာဲစောန်တၟး (ဒေါက်တာမင်းစိုးလင်း) (ညးအုပ််ကာနာနာ)
* နာဲဟံင်ဍုင် (ဒေါက်တာမင်းကြည်ဝင် (ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာနာနာ)
* နာဲပါန်အံင် (ညးရေင်တၠုင်ဖိုလ်)

အလဵုအသဳပၞာန် ကၠောန်သဘင်မာဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ ဂိတုမေ ၂၇ ဂှ် နကဵု ဗော်ဏအ် လုပ်ပြိုင် သီုဖအိုတ် ၁၉ ဒၞာဲ၊ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ၁၄ ဒၞာဲ၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင် ၃ ဒၞာဲ၊ ရးဗဂေါ ၂ ဒၞာဲ။ ဂွံဇၞးမာဲ ၅ ဒၞာဲရ။

ဒၞာဲမဇၞးမာဲတအ်ဂှ်
# ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲထဝ်သောန် (ထောန်သိင်) ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ၂၊
# ညးအုပ်ကာနာနာ ၁ ဒံက်တာသဵုလေန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ၁၊
# ညးအုပ်ကာနာနာ ၂၊ ဒံက်တာကျဳဝေန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ၂
# နာဲခေန်မောင် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ၂
# နာဲသောင်းရှိန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ၂

ဆဂး နကဵု အလဵုအသဳနဝတ ဟွံပအပ်ကဵု အဝဵု ကုညးမဇၞးလဝ်မာဲတအ်ရ။ 

သၞာံ ၁၉၉၀ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၃၀ ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲထဝ်သောန်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ နာဲင္ၚိုဲသိင်၊ ဂအုပ်ရုင် နာဲဗလ (မင်းညွန်အောင်) တအ် ဒးဒုင်ရပ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ပွိုင် ၂၁ သၞာံရ။ သၞာံ ၁၉၉၂ ဂိတုမာတ် ၁၉ ဂှ် နကဵု အလဵုအသဳပၞာန်နဝတ ပလီုထောအ် ဗော်ဝွံ နူကဵု ဗွိုင်သၞောဝ်ရ။ သၞာံ ၁၉၉၄ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေုာံ အလဵုအသဳပၞာန်နဝတ ဂွံတင်လတုပ်စိုတ် ဒေါအ်ပန်ပှ်ောရေင်သကအ်တုဲ နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အာတ်မိက်တုဲ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၃ ဂှ် နာဲထဝ်သောန်၊ နာဲင္ၚိုဲသိင် ကေုာံ နာဲဗလတအ် ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင် နူကဵုထံင်ရ။
ဗော်ဝွံ နကဵု အလဵုအသဳပၞာန် ၜိုန်ရ ပလီုလဝ်ကီုလေဝ် နကဵု ဂကောံကောန်ဍုင်အရင် ကေုာံ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဆက်ပစၟတ်သမ္တီတုဲ ဆက်ချဳဓရာင်အာဒၟံင် ကမၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဖိုဟ်ရ။ နကဵု ဗော်ဏအ် လုပ်ဂကောံ မဟာမိတ် United Nationalities Alliance – UNA တုဲ ချဳဓရာင်ကၠုင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲကရောမ် ကုဂကောံကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ်ရ။ တုဲပၠန် နလပါ်မန်လေဝ် နကဵု ဗော်ဝွံ ဒှ်ဂကောံအဓိက ပ္ဍဲသွာင်အပ္ဍဲဍုင် ပ္ဍဲဂကောံကေင်ကာမန် Mon Affair Union – MAU မွဲကီုရ။

သဘင်မာဲ ၂၀၁၀ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံစၟတ်သမ္တီ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ မဒှ်သၞောဝ် အလဵုအသဳပၞာန် မဓဇက်လဝ်တုဲ ဟွံပ္တိုန်စၟတ်သမ္တီဗော်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၂ ဂိတုဨပြဳ ၂၃ ဂှ် က္လေင်ပ္တိုန်စၟတ်သမ္တီဗော်တၟိ နကဵု ယၟု ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် (MDP) ရ။

## နိဿဲ
ဟကာံ၊ တၞံ

**ဟကာံ** ဂှ် နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ကော်စ ***Utricularia*** နကဵုဘာသာအေင်္ကလိက်ဓမ္မတာမ္ဂး ကော်စ **bladderworts** ဍေဟ်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံတၞံ carnivorous plant တုဲ သီုဖအိုတ် နွံဂကူလစှ်ေတၞဟ်ခြာ ၜိုတ် ၂၃၃ ဂကူဒှ်ရ။ တၞံဏအ်ဂှ် မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲဍာ်ပတေက် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ အာရှ ကဵု ဥရောပ ရ။ တၞံဂှ် ခတဝ်ဒၟံင် လတူဍာ်တုဲ ဟွံမဲကဵု ရိုဟ်မစှ်ေလပါ်သၟဝ်ရ။ ၝောအ်ဍေဟ်ဂှ် ပ္ဍဲမွဲရာသဳမ္ဂး ဇၞော်ဂၠိင် စဵုကဵု မွဲမဳတာမာန်ရ။ ပ္ကဴအသာ်မိတ် မနွံဗီုပြင် ပ္ကဴကလအ် (ပ္ကဴဂရဲ) မတိုန်နူ ၝောအ်ဍေဟ်တုဲ စူတိုန် လတူဍာ် မလေပ်ကဴ ပ္ဍဲအကြာဂိတုဨပြဳ ကဵု အဝ်ဂေတ်ရ။

တၞးဍေဟ် ဍိုန်ဍိုန်ဍောတ်ဍောတ် ဂၠိင်င်သောဲသောဲတုဲ နွံကဵု မမ ညံင်ကဵု ထိုင်ခၟာဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲမွဲရာသဳမ္ဂး တၞံဍေဟ် ဂၠိင်စဵုကဵု မွဲမဳတာမာန်ရ။ 

All *Utricularia* are carnivorous and capture small organisms by means of bladder-like traps. Terrestrial species tend to have tiny traps that feed on minute prey such as protozoa and rotifers swimming in water-saturated soil. The traps can range in size from . Aquatic species, such as *[[Utricularia vulgaris|U.&nbsp;vulgaris]]* (common bladderwort), possess bladders that are usually larger and can feed on more substantial prey such as water fleas *([[Daphnia]])*, nematodes and even fish fry, mosquito larvae and young tadpoles. Despite their small size, the traps are extremely sophisticated. In the active traps of the aquatic species, prey brush against trigger hairs connected to the trapdoor. The bladder, when "set", is under negative pressure in relation to its environment so that when the trapdoor is mechanically triggered, the prey, along with the water surrounding it, is sucked into the bladder. Once the bladder is full of water, the door closes again, the whole process taking only ten to fifteen milliseconds.

Bladderworts are unusual and highly specialized plants, and the vegetative organs are not clearly separated into roots, leaves, and stems as in most other angiosperms.  *Utricularia* lack a root system.
Bladder traps  are recognized as one of the most sophisticated structures in the plant kingdom.

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ဝါတ်စန္ဒာရာမ်

**ဝါတ်စန္ဒာရာမ်** နကဵုယၟုပေင်ပေင်မ္ဂး **ဝါတ်စန္ဒာရာမ်ဝေါရဝိဟာရ်** (วัดจันทารามวรวิหาร (วัดกลาง ตลาดพลู), Wat Chantharam Worawihan (Wat Klang Talat Phlu) ဂှ် နွံပ္ဍဲ ခရိုင်ထောန်ပူရဳ တုဲ ဒှ်ဘာဨကရာဇ် ဝေါရဝိဟာရ် ကဆံင်ပထမ ရ။ ဘာဝွံ ဒှ်ဘာတြေံ နူခေတ်ဒျူဒျာ မပတန်လဝ် နကဵု ဂကူမန်ဂမၠိုင်ရ။ ယၟုဘာဝွံ ကိုပ်ကၠာတေအ် ကော်စ วัดบางยี่เรือกลาง "Wat Bang Yi Ruea Klang" ဟွံသေင်မ္ဂး วัดกลาง "Wat Klang"။ ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိင်ရာမပိဂှ် ညးခုတ်ကဵု ယၟုတၟိ ဝါတ်စန္ဒာရာမ် တုဲ သၠုင်ပ္တိုန် ကဆံင် ဘာဨကရာဇ် ဝေါရဝိဟာရ် ကဆံင်ပထမ ရ။

သိမ်ဘာဝွံ နူတမၠာတေအ်ရ သြိုင်လဝ် နကဵု တိုက်။ သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် က္လေင်ပလေဝ်တုဲ သၞာံ ၁၉၇၇ ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ မကၠောန်လဝ် နကဵု ဗီုဓဇဲအခိုက်ကြုက်ရ။ ပ္ဍဲသိမ်ဂှ် နွံကျာ်ပဋိမာရုပ် မကောပ်လဝ် နကဵုထဝ်၊ တုဲပၠန် နွံ ကျာ်ပရိနိဗ္ဗာန်သတိက် ဆုကၠမွဲရ။ 

## ဝင်
ဘာစန္ဒာရာမ်ဝွံ တမၠာတေအ် ညးကော်စ วัดบางยี่เรือกลาง "Wat Bang Yi Ruea Klang" ဟွံသေင်မ္ဂး วัดกลาง "Wat Klang"၊ မဒှ် ဘာလဒေါဝ် အကြာဘာၜါ၊ ဘာဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ် ကဵု ဘာIntharam။ ရ။ အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် ဘာပိဘာဝွံ ယၟုတၟေင်တၟဟ်တၞဟ်ခြာ ဟွံမဲ၊ ဘာကၠာ၊ ဘာပ္ဍဲ၊ ဘာမ္ၚး ဗီုဗီုဏအ် ဗီုမခံင်ဂှ် ကော်ကၠုင်ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ဍုင်သေံ
ဝါတ်ဒိဍောတ်

**ဝါတ်ဒိဍောတ်** (วัดดีดวด, Wat Diduat) ဂှ် ဘာဂိုဏ်မဟာနိကာယ် မနွံ ပ္ဍဲအရာပ်ဝါတ်တဖြ มหานิกาย၊ ခရိုင်ၜါန်ကောလေမ် แขวงวัดท่าพระ၊ ၜင်ကံက်။ 

## ဝင်
ဘာဝါတ်ဒိဍောတ်ဝွံ ပ္တန်လဝ် နူသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၃၁၇ တုဲ က္လိဂွံ အခေါင်နူသၟိင် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၄၁၇။ ဘာဏအ်ဂှ် ပတှ်ေကေတ်မ္ဂး ဒှ်ဘာ နူခေတ်ဒျူဒျာ၊ ယၟုဘာ ဒိဍောတ်ဂှ် ဒှ်ယၟု မကၠုင်နူမန် ဍောတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍောတ်/ဟွံဇၞော် ရ။ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ဘာဝွံ သမ္ဘာ ကဵု တၠသ္ၚိ ဂကူမန် ညးၜါ မနွံယၟု ဒေအ်ဍောတ် ကဵု ဣဒေအ်ဍောတ် ဂှ် မလေပ်သွံစ ဍိုတ် နကဵုဂၠုင်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဖျာဍိုတ် ညးတအ်၊ ဗွဲကြဴ ညးတအ် သြိုင်ပ္တန်ဘာ နကဵုဍိုတ်ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်နူကဵု နာဲဒေအ်ဍောတ် ကဵု ဣစဳဣဒေအ်ဍောတ်ၜါဂှ်တုဲ ယၟုဘာဂှ် ဂွံအာ ဘာဒေအ်ဍောတ်/ဒိဍောတ်ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ဍုင်သေံ
ကဏ္ဍ:BEHM
ဝါတ်တာခါန်

**ဘာဝါတ်တာခါန်**  (วัดท่าข้าม (กรุงเทพมหานคร)) ဝွံ ဒှ်ဘာဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ  မနွံ ပ္ဍဲအရာပ်ဘာဝါတ်တာခါန်၊ ခရိုင်ၜါန်ခေါန်၊ ၜင်ကံက် (เลขที่ 1 ถนนอนามัยงามเจริญ Tha Kham, Bang Khun Thian, Bangkok 10150, Thailand)။ ဘာဏအ်ဂှ် ပ္တန်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၈၃၂ (သက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၃၇၅) တုဲ က္လိဂွံ အရီုအဗင် စၟတ်သမ္တီ နူကဵုဨကရာဇ် သၞာံ ၂၀၁၆ (သာသနာ ၂၅၅၉)။

ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန် ဘာဝါတ်တာခါန်ဝွံ ဒှ်ဒတန် ဂကူမန်တအ် မပဒတဴကၠုင်လဝ်ရ။ဆဂး အခိင်လၟုဟ် အခိုက်အလိုက်မန် ပ္ဍဲဒေသဂှ် ကြပ်ကၠေအ်ကၠက်အိုတ်ရ။ ဆမၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်ဇၞော် ညိညဟေင် ဟီုအရေဝ်မန်လေပ်ဏီရ။ ရုပ်ကသူ ပ္ဍဲကဵု ဗဒင်ဘာ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် နကဵုအခိုက်မန်တြေံ သှ်ေၜက်ဒၟံင် ညိညဏီရ။ 

ဘာဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဘာဆုဇၞော်မွဲ မနွံ အနာံ ၁၁,၁၄ မဳတာ၊ ဇမၠိင် ၁၇,၉၀ မဳတာ၊ ပ္ဍဲဗဒင်ဘာ လပါ်လတူဂှ် နွံကဵု ရုပ်ကသူဂမၠိုင်တုဲ ရုပ်ကသူတအ် ပတှ်ေကေတ်မ္ဂး ချူလဝ် နူလက်ထက် ဨကရာဇ်မရနုက်ကဵု ၄-၅ မဒှ် ဗီုရုပ်ကသူမန် မချူလဝ် ပရူဇာတ်စှ်ရ။ ပါဲနူ ရုပ်ဇာတ်ဂမၠိုင်တုဲ ရုပ်အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်မန် ဗီုကဵု ကၠောန်ဗ္ၚ၊ တုတ်တုတ်၊ ရတ်သြောအ် ကေုာံ ဖျေဟ်ကမ္မဌာန်တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။

ဘာဏအ်ဂှ် ဒှ်ဘာမဂိုင်ဒေပ် မနွံကဵု အခိုက်ကၞာကွတ်တဲမန် ပ္ဍဲကဵုပွဳပွူၜင်ကံက်ဂှ်ရ။
## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ဍုင်သေံ
ကဏ္ဍ:BEHM
ဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ်

**ဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ်** (วัดราชคฤห์วรวิหาร, Wat Ratchakhrue Worawihan) ဂှ် ဒှ်ဘာဂိုဏ်ဇၞော် မဟာနိကာယ်၊ ဘာတြေံ ဘာမန် ပ္ဍဲဍုင်သေံမွဲရ။ တုဲပၠန် ဘာဝွံ လုပ်အဝေါင် ဝေါရဝိဟာရ် (วรมหาวิหาร) ကဆံင်ပထမ မဒှ်ဘာဨကရာဇ်သေံ၊ မနွံ ဇိုင်သြင်လပါ်ပုင် ကြုင်ယာဲ (คลองบางกอกใหญ่ Bangkok Yai Canal) ပ္ဍဲဂၠံင်ထေတ်သဗာန် (ถนนเทอดไท, Thetsaban Road)၊ အရာပ်ၜါန်ယိရေဲ (แขวงบางยี่เรือ, Bang Yi Ruea Sub-district), ခရိုင်ထောန်ပူရဳ (เขตธนบุรี, Thonburi District) ၜင်ကံက်။ အရှာမ်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံသမၠဲ ၜိုတ် ၁၇ ရာဲ။ ဒၞာဲအရှာမ်ဘာဝွံ မွဲအခိင်တေအ် ဒှ်လဝ် ဒၞာဲဒပ်ပၞာန် သကိုပ်ပၞာန်မန် ဖြဖိဆာဲ (พระยาพิชัยดาบหักး Phraya Phichai Dap Hak) မဒှ်ဒၞာဲ သၟိင်တက်သိန် (King Taksin) ကဵုမင်လဝ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ပၞာန်ဗၟာရ။ ပ္ဍဲဂတမုက် သိမ်ဘာဂှ် နွံစေတဳမွဲ မသၠိုင်လဝ် ဇုတ် ဖြဗိဆာဲ၊ တုဲပၠန် ဗီုရုပ် ဨကရာဇ်သေံတက်သိန် လေဝ် ကၠောန်စွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာမ်ဘာဂှ်ကီုရ။

## ဝင်
ဘာဝွံ တမၠာတေအ် ဟိုတ်နူ မနွံဒၟံင် အကြာ ကြုင်ၜါ ကြုင်ၜင်ကံက်ယာဲ၊ ကဵု ကြုင်ထဖြ တုဲ မန်တအ် ကော်စ ဝါတ်ဝင်ဏာမ်ဝေါန် ("วัดวังน้ำวน" (Wat Wang Nam Won)။ ဘာရာဇာဂြိုဟ်ဝွံ ဒှ်ဘာတြေံ မသြိုင်ပ္တန်လဝ် နူခေတ်ဒျူဒျာ နကဵု ဂကူမန် မပြံင်လုပ်ကၠုင် နူကဵု ကာန်ချ်နပူရဳတုဲ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဇိုင်ကြုင်ယာဲဂှ်ရ။ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်ဂှ် ဒှ် နာဲကလန်ရာမာဉ် (นายกองชาติรามัญ, Nai Klang Ramman) ညးဝွံရ ဒှ်မၞိဟ်မပ္တန်ဘာဝွံရ။ ညးပ္တန်လဝ် ဘာပန်မ မွဲရေင်ဓဝ်ရ။

ဗွဲကြဴညိ ဘာပိမ မနွံ ပ္ဍဲမွဲအရှာမ်ဂှ် က္လိဂွံ ယၟုနာနာသာ် မပ္တံ ကဵု "วัดบางยี่เรือเหนือ" (Wat Bang Yi Ruea Nuea - Northern Bang Yi Ruea Temple), "วัดบางยี่เรือกลาง" (Wat Bang Yi Ruea Klang - Central Bang Yi Ruea Temple), ကဵု "วัดบางยี่เรือใต้" (Wat Bang Yi Ruea Tai - Southern Bang Yi Ruea Temple)။ ဆဂး သွက်ရဲကွာန်တအ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ဂကူမန်တအ် မပတန်လဝ် တုဲပၠန် ခမဳသင်မန် ပဒတဴကၠုင်လဝ် ဂၠိုင်ကဵုအဆက်တုဲ ညးတအ် ကော်စဒၟံင် ဘာမန် ("วัดมอญ" Wat Mon) ရ။ 

ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ရာမမွဲ (King Rama I) ဂှ် ညးက္လေင် သြိုင်ဘာဂှ်တၟိ နဒဒှ် ဘာဨကရာဇ် မလုပ်အဝေါင် ဝေါရဝိဟာရ် တုဲ ညးခုတ်ကဵု ယၟု ဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ် ဝေါရဝိဟာရ် ("วัดราชคฤห์" Wat Ratchakrut Voraviharn) ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ရာမပိ (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร) ဂှ် ညးကဵု သြိုင် သိမ်တၟိတုဲ ဒၞာဲသိမ်တြေံဂှ် ညးကၠောန်ထောအ် ဒၞာဲလ္ၚောဝ်ကျာ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကျာ်စေတဳမွဲလေဝ် ညးပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲလတူကုန်ဒဵု ဒဵုမောဝ် Mount Mo (ภูเขามอซึ่ง) ပ္ဍဲစေတဳဂှ် ညးသၠိုင်စုတ်လဝ် ဓါတ်သၟိင်တၠဂမၠိုင်ရ။

## ကပေါတ်ပုရာန်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု ဘာဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ်ဝွံ နွံကဵု ရုပ်ကျာ်တြေံတြဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကျာ်ပရိနိဗ္ဗာန်သတိက် နူကဵု လက်ထက် သၟိင် (สมเด็จพระเอกาทศรถ)။ပၞောဝ်ကဵု ကပေါတ်ပုရာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ကျာ် မကလိဂွံ နူအိန္ဒိယ၊ တုဲပၠန် နွံရုပ်ပဋိမာရုပ်ဇၞော်ဇၞော် မဒှ်ဗီုရုပ် ခေတ်ဒျူဒျာ၊ တုဲပၠန် ဗီုရုပ်စောမေအ်ကောန်အိမ် လေဝ် နွံကီုရ။ 

## ကျာ်ဇၞော် ဘာဂမၠိုင်
* พระอริยธัช (ฝ่ายรามัญ)
* พระครูสาธุธรรมคุณาธาร (แฉ่ง) 
* พระครูสุนทรศีลขันธ์ (เมือง)
* พระวิเชียรมุนี (พันธ์ จิรวฑฺโฒ) เจ้าอาวาสวัดอินทาราม เป็นประธานรักษาการพระอารามหลวง
* พระพิพัฒน์ธรรมคณี (ชำนาญ โชติธมฺโม)
* พระเทพวิสุทธิโสภณ (เฉลา เตชวนฺโต)

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ဍုင်သေံ
ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် (ရးသကိုင်)

**ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် ရးသကိုင်** ဂှ် နွံကဵု ဒပ်ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံ ကု အနောက်မြောက်လွင်ပြင် တော်လှန်ရေး အင်အားစု (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မုံရွာမြို့) Northwest Plains Revolutionary Forces  Black Dragon PDF, South Monywa PDF (People's Defence Force South Monywa), Knight Of The Land  Unity Force Monywa, FFP, Monywa Fighter Group (MFG), Golden Eagle Force Monywa, Kights Of The Red Land Monywa The Boy, Monywa Nightking, monywa Heroes Group, Peacock Generation Force, God Of Snake, Monywa Ninja, ကန့်ဘလူခရိုင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး အမှတ် (၃) တပ်ရင်း (Kanbalu People Defence Force), Kanbalu Underground Warriors
တအ်ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် (မာန္တလေ)

**ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် (မာန္တလေ)** (ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် (မန္တလေး), People's Defence Force, Mandalay) (ဗွဲဇမၠေအ် ကော်စ မာန္တလေ-ပဳဒဳအေပ်/MDY PDF) ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဌာနဝန်ဇၞော်ဒစဵုဒၞာ အလဵုအသဳပံင်ကောံကောန်ဂကူ (NUG) သီုဖအိုတ် သၞာံ ၂၀၂၃ လပါ်စဂှ် ဒက်ဂွံလဝ် သီုဖအိုတ် နွံ ၅ တမ်ဒပ်၊ နကဵုစၟတ် ၁၂၀၁၊ ၁၂၀၂၊ ၁၂၀၃၊ ၁၂၀၄၊ ၁၂၀၅။

ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၀၂၂ ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် ကဵု မာန္တလေပဳဒဳအေပ် ဒှ်ပေါဲဗတိုက်တုဲ ကောန်ကွာန် နူကွာန်ခေးနင်း၊ ကွာန်ဟိုခို ကဵု ကွာန်ကုလားကွဲတအ် ၁၀၀၀ ပြင်ပြင် ဒးပါဲဘဲပၞာန်ရ။ 

ဂိတုဨပြဳ ၅ -၂၂ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် မာန္တလေ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳဗၟာ ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင် နောင်ချို ကဵု ပွိုင်ဍုင်ပြင်ဦးလွင်။ အတိုင်ပရိုင် နူကဵု ပဳဒဳအေပ်မ္ဂး နူကဵု ပၞာန်အလဵုအသဳ ဒြဟတ်နွံ အကြာ ၉၀၀ - ၁၀၀၀၊ ပေါဲဗတိုက်ဇၞော်ဇၞော် က္တဵုဒှ် ၄ အလန်၊ ပေါဲဗတိုက်ဍောတ်ဍောတ် က္တဵုဒှ် ၁၈ အလန်၊ နကဵု လပါ်အလဵုအသဳပၞာန် စကာက္ၜင်ကျာ ဂကူ Yak 130, Mig 29, SU 30, K8W ကေုာံ က္ၜင်ကျာသၞေင်ၜဲ Mi35 တုဲ ပန်ကဵု ဒပ်ပဳဒဳအေပ်တအ်ရ။ 

ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၀ ဂှ် မာန္တလေပဳဒဳအေပ် ကဵု ဒပ်အလဵုအသဳ ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ရေင်သကအ်တုဲ အတိုင်ပရိုင် နူကဵု မာန္တလေပဳဒဳအေပ်မ္ဂး ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ချိုတ်အာ ၂၅၊ ကောန်ကွာန် နူကဵု ပွိုင်ဍုင် နောင်ချို ကွာန်လုံခန်၊ ကွာန်နားခါး၊ ကွာန်ခေးနင်း (ဒိုးပင်)၊ ကွာန်ပိန်းညို့ ကဵု ကွာန်ကြံခင်း (ပိန်းအွယ်) မၞိဟ် ၁၅၀ ပြင်ပြင် ဒးဒြေပ်ဒဴတိတ် နူကွာန်တုဲ အာပဒတဴ ပ္ဍဲဘာလကျာ် မနွံပ္ဍဲကွာန်ဟိုခို။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် (ဗဂေါ)

**ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် (ရးဗဂေါ)** (ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ Bago Region People's Defence Force – Bago PDF) ဝွံ ဒှ် ဒပ်မဗတိုက် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတုဲ ဒပ်မနွံ သၟဝ်အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ ရ။ ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် ရးဗဂေါဝွံ နွံကဵု ဒပ်ဒေသ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နကဵု ဒပ်ဏအ် ပံင်တောဲ ကုဒပ်ကရေင်ကေအေန်ယူတုဲ လုပ်ပေါဲဗတိုက် ဗ္တိုက်ဒၟံင် ကုအလဵုအသဳဗၟာရ။ ပ္ဍဲကဵု ရးဒေသဇၞော်ဗဂေါဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲမွဲမွဲခရိုင်ဂှ် နွံကဵု တပ်ဒပ် ၜါၜါ ခရိုင်ပြန် တမ်ဒပ် ၃၆၀၁၊ ၃၆၀၂၊ ခရိုင်သာယာဝတဳ တမ်ဒပ် ၃၈၀၁၊ ၃၈၀၂၊ ခရိုင်တံင်ငူ တမ်ဒပ် ၃၅၀၁၊ ၃၅၀၂၊ ခရိုင်ဗဂေါ တမ်ဒပ် ၃၇၀၁၊ ၃၇၀၂။

နကဵု ဒပ်ဏအ်ဂှ် ပံက်လဝ် မုက်ပၞာန် နကဵုယၟု ရိုးမဗျူဟာစစ်ကြောင်း တုဲ ဂကောံပဳဒဳအေပ်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲရးဗဂေါ မပ္တံကဵု Royal Peacock Column, Spring Warriors Column, ၃၇၀၂ တပ်ရင်း တအ် ဗက်ဗတိုက်ပၞာန် ဗီုကဵု ဗက်ဂစိုတ် မၞိဟ် ညးတအ် မစှ်ေစိုတ် မၞိဟ်မထံက်ဂလာန် အလဵုအသဳပၞာန်၊ ဗီုကဵု ဗၠာဲသၟိင်တြေံ၊ ကောန်ဗော်ကျဖေတ်၊ ကေုာံ ညးဒုင်ကာအလဵုအသဳဂမၠိုင်ရ။ ဂိတုဂျူလာင် ၂၀၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နူကဵု ဒပ်ကရေက် ၅၊ တမ်ဒပ် ၃၈၀၂ ခရိုင်သာယာဝတဳ စံင်ထောအ် ကွဳစက်ဖ္ဍိုက်ချးတုဲ မၞိဟ်မဖ္ဍိုက်နင်ချးၜါဂှ်လေဝ် နကဵု စောဲဒုဟ် ရဲဂကောံပျူစောထဳတုဲ ဂစိုတ်ထောအ်ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
အခြေအ်

***အခြေအ် (Telosma cordata)*** (Chinese: 夜來香; lit. 'night-blooming fragrance') ဂှ် ဒှ် တၞံကဴ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗဳဇApocynaceae (tribe Marsdenieae)၊ တမ်မူလ တၞံဝွံ ကၠုင်နူ ရးနိဂီုကြုက် ကေုာံ ဒေသအေန္ဒော-ဆာင်နာ။ တၞံဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် တဵုလွဳဒၟံင်တုဲ ယၟု နကဵု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ကော်စ Telosma cordata ယၟုဓမ္မတာမ္ဂး ကော်ဒၟံင် နကဵု ဘာသာအေင်္ကလိက် နွံကဵု ဂကူ **Chinese violet**, **cowslip creeper**, **Pakalana vine**, **Tonkin jasmine** ကေုာံ **Tonkinese creeper။** တၞံဂှ် နွံကဵု ပ္ကဴအသာ်ဍာ်မိတ် မတိုန် နူကဵုတၞံဇုက် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဥတုကညင် တုဲ၊ ပ္ကဴဍေဟ် မံင်လလအ် ဂၠိုင်ကဵု သတ္တာဟရ။ တုဲပၠန် ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်တ္ၚဲကီု သီုကဵု အခိင်ဗတံမ္ဂး မောဝ်ဗွဲမလောန်ရ။

## လက်သန်
*အခြေအ်* ဂှ် ဒှ်တၞံဇုက်၊ ဂၠိင်စဵုကဵု ၂-၅ မဳတာမာန်ရ။ ဇုက်ဍေဟ်ဂှ် ဍောတ်၊ ခဍမ် တုဲ ခိုင်ဒၟံင်ရ။ တၞံဍေဟ်ဗျုလောန်မ္ဂး နူကဵု မနွံ အသာ်သင္ၚေက်ဂှ် ဒှ်အာ အသာ်လစံက်ၜတ်ၜတ် (brown)။ တၞံဍေဟ်ဂှ် က္လေင်တဵု နူကဵု မကုတ်ကေတ် ကၞာတ်တုဲ တဵုလေဝ်ဂွံ၊ တဵု နကဵု မလေဝ်ဂွံရ။ ဍေဟ်ဒးစိုတ် ဒၞာဲတိရောအ်ရောအ် တုဲ မနွံကဵု လျးတ္ၚဲခိုဟ်ခိုဟ်ရ။ တၞံဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုဒေသ အေန္ဒော-ဆာင်နာမ္ဂး မလေပ်တိုန်ဒၟံင် အကြာဂြိုပ်ရ။ 

### တၞး
တၞးအခြေအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်သန္ထာန်ဗီုတၞးဇြဲ (ဝါ) သင်္ကေတဂြိုဟ် မနွံကဵု အသာ်သ္ၚေက်တုဲ မလေပ်တိုန် နကဵု ကဝါန်။ တၞးဍေဟ် ကလိတ်ဒၟံင်တုဲ နွံၜိုတ် တၟာ အနာံ ၄ - ၇,၅ သေန်ဒဳမဳတာ၊ သၠုင် ၜိုတ် ၆ -၁၁ သေန်ဒဳမဳတာ။ တၞးဍေဟ်ဂှ် ကြဳဗွဲမလောန်တုဲ ညာတ်ဒၟံင်ဇုတ်အပ္ဍဲ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး။ တဝ်ဍေဟ်ဂှ် နွံၜိုတ် ၁,၂ - ၂ သေန်ဒဳမဳတာ။ 
thumb

### ပ္ကဴ
ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ကဴနကဵု ဂစိုက် မွဲမွဲဂစိုတ် နွံဒၟံင် အကြာ ၁၀ - ၂၀ ဍောင်။ ပ္ကဴမနွံအသာ် ဍာ်မိတ် ဟောမ်ဟောမ်ဂှ် မနွံကဵု သၟူမောဝ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံမ္ဂး မောဝ်ဂၠိုင်ရ။ ဇမၞော်ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် နွံၜိုတ် လၞင် ၁,၅ သေန်ဒဳမဳတာ၊ ၅ ထာင် ၅ ကသဝ်ကၟက် မဆက်ဒၟံင်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲခဒအ်။ ရာသဳ ဍေဟ်ကဴဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်အကြာ ဂိတုမာတ်-မေ၊ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု အကြာ ဂိတု ဂျူလာင်-အံက်တဝ်ဗါ လေဝ် ကဴဒၟံင်ကီုရ။  
thumb|ပ္ကဴအခြေအ်

### သတ်
သတ်ဍေဟ် ကလိတ်၊ သင္ၚေက် တုဲပၠန် ခဍမ် တုဲ ပ္ဍဲကၞောတ်ဂှ် ကေက်။ ပ္ဍဲမွဲမွဲမဂှ် နွံကဵု မခပေဟ်ပေဟ် မနွံကဵု ကသာဲအသာ်ဗု ပ္ဍဲကၞောတ်။ အခိင်မပ္တိတ်သတ်ဂှ် ဒှ်အခိင်အကြာ ဂျောန်-အဝ်ဂေတ်။ 

## လွပ်
thumb|ခၞာ ခၟာဲစာင် ကဵု အခြေအ်
ပ္ကဴကီု သီုကဵု သတ်ဍေဟ်ဂှ် စနဒဒှ် သၞေဝ်ဂွံဒၟံင်ရ။ မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ် နွံကဵု အဟာရဗွဲမဂၠိုင်။ ပကဴဍေဟ်ဂှ် နဒဒှ် ပကဴလေဝ် ပဂွံ၊ တုဲပၠန် တၞံဍေဟ်ဂှ် ပဇုက်လေဝ်ဂွံကီုရ။ တုဲပၠန် တၞံဏအ်ဂှ် နကဵုပြဝေဏဳမ္ဂး မၞိဟ်တအ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲဂဥုဲကီုရ။ 

## ဆက်ဗှ်

* *Telosma procumbens*

## နိဿဲ

## လေန်မ္ၚး

* Glass-noodles with Shrimps and Pakalana Flowers
* ขจร สรรพคุณและประโยชน์ของดอกขจร 24 ข้อ ! (ผักสลิด,ดอกสลิด). 2016. ขจร สรรพคุณและ ประโยชน์ของดอกขจร 24 ข้อ ! (ผักสลิด,ดอกสลิด). [ONLINE] Available at: http://frynn.com/ขจร/ . [Accessed 2 February 2016].
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ကဏ္ဍ:BEHM
ကျာ်ခမဳ

**ကျာ်ခမဳ**ဂှ် နွံ ပ္ဍဲၜဳ၊ နူဇိုင်သြင် တိတ်အာမ္ၚး ၜိုတ်မွဲဖာလုမ်၊ ပ္ဍဲ ဍုင်ကျာ်ခမဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ဒှ်ကျာ် မလုပ်ဝင်တြေံမွဲတုဲ ညးဂမၠိုင် ပတှ်ေကေတ် နွံကဵု ဣဒ္ဓိမွဲရ။ 

## ဝင်
အတိုင်စၟတ်သမ္တီဝင်မ္ဂး ကျာ်ခမဳဝွံ ဒှ်ကျာ်မွဲဇကု မသၟိင်တကအ်သိင်္ဃိုင် ဒေဝါနံပိယတိဿ ပအဓိဋ္ဌာန်တုဲ ဖဳဗလးဏာ သီုဖအိုတ် ရုပ်ကျာ် ၄ ဇကုရ။ အတိုင်ဝင်မ္ဂး သၟိင်ဒေဝါနံပိယတိဿဂှ် သွက်မၞိဟ်တအ် ဂွံရှ်ေသှ်ေ စ္ၜုဲစ္ၜော်တုဲ သၟိင်အိန် နိမိတ်ဗဒှ်ကဵု ပဋိမာရုပ် ပန်ဇကုရ။ နကဵု သၟိင် ရန်တၟအ် ကုညးဂမၠိုင် မနွံဌာန်သအာင်တအ် ဂွံဗဵုလ္ၚောဝ်တုဲ ညးဖဳဗလးဏာ ဇရေင်ၜဳမှာသၟိတ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကျာ်ပန်ဇကုဂှ် ကျာ်ပဝ်လဝ် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်သဓီုဂှ် မွဲဇကု၊ မွဲဇကုပၠန်ဂှ် ညးလ္ၚဵုဟီု စိုပ် ဖာသီ၊ လ္ၚဵုဟီု စိုပ်ရးယခေင်၊ မွဲဇကုဂှ် စိုပ် ဍုင်ထဝါဲ ကျာ်မုတ္ထဳ၊ သၟေဟ်မွဲဇကုဂှ် စိုပ်ဍုင်ဇိုင်ၜဳ (လၟုဟ် ကော်စ ဍုင်ကျာ်ခမဳ) ဝွံရ။ 

ကျာ်ပဋိမာရုပ် မစိုပ်ကၠုင် ဇရေင်ဍုင်ဇိုင်ၜဳဂှ် ကၠုင်ဒေါအ်တန်ဒၟံင် ဒၞာဲကျာ်စေတဳဨကာဒသ မနွံ ပ္ဍဲၜဳ မဒှ်ကျာ် သၟိင်တမၠာတအ် မပတန်လဝ်တုဲ သၠုဲစုတ်လဝ် ဓါတ်သော် ၁၁ တၞုင်ရ။ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ညးဍုင်ကွာန်တအ် ၜိုန်ရ နိမန် ကေတ်ဏာ နူကဵု ဒၞာဲဂှ် ဂၠိုင်ကဵုအလန် ဂၠိုင်ကဵု နဲကီုလေဝ် ပြံင်ပ္တိတ်ဏာ နူကဵု ဒၞာဲဂှ် ဟွံမာန်ရ။ ကၞောတ်တဲ ဗြဴကၟာဲ မဍိုက်ပေင်တဴကဵု သဳလ်မသုန်မွဲ ပအဓိဋ္ဌာန်တုဲ နိမန်တုဲ ပ္ဍဲသာသနာ ၂၃၇၊ ဂိတုမြေက္ကသိုလ်ပေင်ဂှ် ဂွံပြံင်ဏာမာန် နူဒၞာဲဂှ်ရ။ 

ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ၜိုန်ရ စွံလဝ်မုက် ဗွဲဒိုဟ်ဗမံက်ကီုလေဝ် ရုပ်ကျာ်ဂှ် က္လေင်ဂတးအာ လပါ်ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာပၠန်ရ။ ဟိုတ်ကျာ်ဂှ် ဂွံဂတးမုက် လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ဟိုတ်နူ ညးစၟဳရံင်အာဒၟံင် ကျာ်မုတ္ထဳ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ထဝါဲဂှ် ဒှ်မာန်ရောင် မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေလဝ်ရ။ ဟိုတ်နူ မစၟဳရံင်အာဒၟံင် ဗီုဏအ်တုဲ နကဵု ဘာသာမန် ကျာ်စမဳ ညးကော်စရ။ နူကဵု ကျာ်စမဳဂှ် မြိပတ်အာတုဲ ဒှ်အာ ကျာ်ခမဳ။ ဟိုတ်နူ ကျာ်ဝွံတုဲ ယၟုဒေသဂှ်လေဝ် ယၟုတမ်မူ ဍုင်ဇိုင်ၜဳဂှ် မြိပတ်အာတုဲ မၞိဟ်တအ် ကော်စ ဍုင်ကျာ်ခမဳ ကီုရ။

ကျာ်စေတဳဨကာဒသဂှ် လီုလာ်တုဲ သှ်ေဒၟံင် ဆတၟအ်ဂၠံဓါတ်သၟးရ။ ကျာ်စေတဳဂှ် မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ဘုတ်တုဲ ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဂှ်လေဝ် အာစုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲဂၠံဓါတ်တၟအ်ဂှ်ကီုရ။ ဘုတ်ကျာ်ခမဳဂှ် ၜိုတ်လဵု ဍာ်ဇၞော်ဇၞော် ဟွံပၠိုတ်ဍာ်ဂှ် ဒၟာနူ ဣဒ္ဓိကျာ်ဂှ်ရောင်ဂှ်လေဝ် ပတှ်ေကေတ်လဝ်ရ။ ဟိုတ်နူ ကျာ်ဂှ် မနွံသၟဝ်ဂှ်တုဲ လတူဂှ် ညးဟွံကဵု အခေါင် ကုမၞိဟ်ဗြဴတအ်တိုန်ရ။ တၞဟ်န ညးဗြဴတအ် ဂွံဗဵုလ္ၚောဝ်ကီုတုဲ ညးကၠောန်ကဵုလဝ် ဇြပ်လ္ၚောဝ်ကျာ် ဗဒါဲဂှ်မွဲရ။ 

သၞာံ ၁၂၈၇ ဂှ် ဘုတ်ကျာ်ဂှ် တူအာပၟတ်တုဲ ဥူချေတ်လှာင် အာဂတပၠတရဴတုဲ က္လေင်သြိုင် နကဵု ဘုတ်ကျာ်တိုက်ရ။ 

## သဘင်ကျာ်
သဘင်ကျာ်ခမဳဂှ် ညးကၠောန်ဒၟံင် ဇၟာပ်သၞာံ နူဂိတုဝှ် ၁၂ မမံက် စဵုကဵု ဂိတုဝှ်ပေင်ရ။ အခိင်သဘင်ကျာ်ဂှ်မ္ဂး မၞိဟ် ကၠုင်လ္ၚောဝ်ကျာ် နကဵု ကွဳစက်ကီု သီုကဵု ဂၠုင် နူကဵု ဒေသနာနာရ။ 

## ဗီုရပ်ဂမၠိုင်

File:Kyaikkhami Yele Pagoda Night View 2.jpg
File:Kyaikkhami Yele Pagoda Ramp.jpg
File:Kyaikkhami Yele Pagoda Inside Temple 2.jpg
File:Kyaikkhami Yele Pagoda Tide Rising.jpg
File:Kyaikkhami Yele Pagoda Buddha Museum.jpg
File:Kyaikkhami Yele Pagoda Tide Descending.jpg
File:Kyaikkhami Yele Pagoda Inside Temple.jpg
File:Kyaikkhami Yele Pagoda Temple.jpg
File:Kyaikkhami Yele Pagoda Night View.jpg


## နိဿဲ


ကဏ္ဍ:BEHM
ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဒုန်၊ ယံင်ဒံင်

**ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဒုန်၊ ယံင်ဒံင်** ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ် ဘာဒုန် ကွာန်ယံင်ဒံင် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။

## နိဿဲ
ယန် (တၞံ)

**တၞံယန်** နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ***Clitoria ternatea*** ယၟုဓမ္မတာ နကဵု ဘာသာအေင်္ကလိက် **Asian pigeonwings** **bluebellvine**, **blue pea**, **butterfly pea**, **cordofan pea** ဟွံသေင်မ္ဂး **Darwin pea** ဂှ် ဒှ် တၞံမလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲတၞောဝ် Fabaceae ကေုာံ endemic တုဲ တမ်မူလဇာတိဍေဟ်ဂှ် ကၠုင် နူတကအ်တာနတေ (Ternate) ရးနိဂီု အေန္ဒောနိသျှာ။

ပ္ဍဲအိန္ဒိယ တၞံဏအ် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ တၞံပရဲတုဲ စကာ ပ္ဍဲအရာမပူဇဴ ကေုာံ ကမၠောန်သာသနာဂမၠိုင်ရ။ 

## ဂမ္စာဲ
တမ်မူလ တၞံယန်ဝွံ ဒှ်ဒေသအဳကွေတာအာရှ၊ သီုကဵု ဒေသအာရှသၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှအဂၞဲ၊ ဆဂး တၞံဏအ် ပြးဇးအာ သီုကဵု တိုက်အဖရိက၊ အဝ်သတေလျ ကေုာံ အမေရိက ကီုရ။

## လက်သန်
တၞံယန်ဝွံ ဒှ်တၞံဍာ်ဇမၠိင်တုဲ ဒှ်တၞံမလုပ်ဂကောံမွဲ မနွံ တၞံသန္ထာန် ခၟာဲစာင်၊ တုဲ ဒှ်တၞံဇုက်ရ။ တၞံဏအ် ဒးဂၞပ် ဒၞာဲတိဍုက်ဍုက် တုဲပၠန် တိဓမ္မတာရ။ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု အသာ် သင္ၚေက်တၟးတၟးတုဲ နွံဒၟံင် ကုကၞင် ဍာ်မိတ်ၜတ်ၜတ်ရ။ ဍောင်ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် နွံ ဇမၠိင်ၜိုတ် ၄ သေန္တဳမဳတာ (တုဲ အနာံ နွံၜိုတ် ရ။ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် ပ္ကဴဍေဟ် အသာ်ဗု၊ အသာ်ပေန် (ဗကေတ်ၜတ်ၜတ်)။

သတ်ဍေဟ်ဂှ် နွံ ဇမၠိင်၊ ခပေဟ်တုဲ ပ္ဍဲမွဲမွဲ ဒကေင်ဂှ် နွံမ တြဴ စဵုကဵု စှ်မရ။ သတ်တအ်လေဝ် အခိင်ၜတ်ၜတ်ဂှ် စဂွံကီုရ။ 

## ပွမတဵုလွဳ
တၞံယန်ဂှ် ဟွံလေပ် က္တဵုဒှ် ယဲဝေဒနာမွဲမွဲ ဆဂး တၞံဍေဟ် ဒးဒုင်ကိတ် ကုစၟဗာန်တှ် ဠော်ဠေဝ် ကဵု စဲတအ်ရ။
### ယဲ
ယဲမဒှ်စမာန်တအ်ဂှ် ဗီုကဵု တၞံသြ မဒှ်သရ၊ ရိုဟ်အုဲ တအ်မာန်ရ။

## လွပ်
### စၞ
ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ကေတ်တုဲ ဖျုန်ဍာ်အသာ် စၞစ၊ သီုကဵု မပဂဥုဲကီုရ။ ကောန်ဍုင်မန် ကေုာံ သေံတအ်ဂှ် ပ္ကဴကီု သီုကဵု တၞးဂှ် ဍုန်စဒၟံင် သွသောတ်။  ပ္ကဴဍေဟ် ပကှ်တုဲ ကၠောန်လက်ဖက်။ 

### ဂဥုဲသရက်
နကဵု လညာတ် ဂဥုဲပြဝေဏဳအိန္ဒိယမ္ဂး တၞံဝွံ နွံဂုဏ်ဖိုလ်နာနာ မပ္တံ ကုပခိုဟ်ကဵု က္ဍဟ်၊ ပခိုဟ်ကဵု ညာဏ်၊ ပၜိုဟ်ကဵုစိုတ်၊ ဖအောန်ကဵု စိုတ်ပဟေက်တအ်ရ။ နကဵု လညာတ် ဂဥုဲပြဝေဏဳကြုက်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ပ္ကဴဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုအင်္ဂမၞိဟ်ဗြဴတုဲ ဍေဟ်ပခိုဟ်ကဵု စိုတ်လိင်ဗြဴတအ်ရ။ 

## လဒက်ပ္တန်ဓါတု
ပ္ဍဲကဵု တၞံယန်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်နာနာသာ် မပ္တံ ကု triterpenoid, flavonol glycoside, anthocyanins ကေုာံ steroid.  Cyclic peptides known as cliotides have been isolated from the heat-stable fraction of *C. ternatea* extract. အသာ်သ္ၚေက် ပ္ကဴယန်ဂှ် နွံကဵု Anthocyanin ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

Blue tea.jpg|ဍာ်လက်ဖက် မကၠောန်လဝ် နကဵု ပ္ကဴယန်
Khao tom-dok anchan53.JPG|ပလေင်သေံ မဖျေန်လဝ် နကဵုအသာ် ပ္ကဴယန်
Butterfly Pea Double Flower ( Clitoria Ternatea ).JPG|ပ္ကဴယန် အသာ်သ္ၚေက် 
Clitoria ternatea beans.jpg|ပ္ကဴ ကေုာံ သတ် ယန်
Seeds of Asian pigeonwings (Clitoria ternatea).jpg|မ
Butterfly pea flower Vietnam.jpg|သၟတ်ဗြဴဝဳယေတ်နာမ် ဝှ်ဒၟံင် ပ္ကဴယန်


## နိဿဲ


ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ကဏ္ဍ:BEHM
ဗော်တောတက်မန်

**ဗော်တောတက်မန် ** ()ဂှ် ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကူမန် မဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ သဟရးဗၟာ။ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် အာတ်မိက် ပ္တိုန်လဝ် စရင် ကုကမ္မရှေန်မာဲ ပ္ဍဲ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၃၀၊ ၂၀၂၃ ရ။

## ဝင်
ပ္ဍဲဇာန္နဝါရဳ ၂၆၊ ၂၀၂၃ ဂှ် ကမ္မရှေန်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ချူပ္တိတ် သၞောဝ်စၟတ်သမ္တီဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ မပါ်လဝ် ဂကူ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ၜါဂကူ၊ ဗော်ပရေင်ကွာန် မစန်ဒက် အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်၊ ကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မစန်ဒက် ပ္ဍဲတွဵုရး ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲရးဇၞော်မွဲမွဲ။ သွက်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မစန်ဒက် အလုံကၟိန်ဍုင်မ္ဂး နူကဵု မကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီတုဲ အပ္ဍဲပွိုင် ၉၀ တ္ၚဲဂှ် အောန်အိုတ် ကောန်ဗော် ဒးပေင် မွဲကိုဋ်၊ သြန်ဂအုံဗော် ဒးနွံ မွဲလ္ၚီကိုဋ်၊ တုဲပၠန် ရုင်ဗော် ဒးပံက်ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဂှ် ကဝက် ဒးပံက်မာန်။ တုဲပၠန် ကာလစိုပ်အခိင် သဘင်မာဲမ္ဂး နကဵုဗော်ဂှ် ကဝက်ဒၞာဲပြင်ပြင် ဒးဒုင် လုပ်ပြိုင်။ သွက်ဗော်မစန်ဒက် အပ္ဍဲတွဵုရး/ရးဇၞော်မွဲမ္ဂး နူစ မကလိဂွံ အခေါင်တုဲ အပ္ဍဲ ၉၀ တ္ၚဲဂှ် ကောန်ဗော် အောန်အိုတ် မွဲလ္ၚီ၊ သြန်ဗော် ၁၀၀ကိုဋ်၊ ရုင် ၅ ပွိုင်ဍုင် ဒးနွံ၊ အခိင်သဘင်မာဲမ္ဂး အောန်အိုတ် မွဲဒၞာဲ ဒးဒုင်ရုဲ။ နူစ စၟတ်တ္ၚဲ သၞောဝ်ဂှ် မပဒတန်တုဲ အပ္ဍဲ ၆၀ တ္ၚဲဂှ် ဗော်ဂှ် သ္ဒးပ္တိုန်စၟတ်သမ္တီရောင်။

ဟိုတ်နူ သၞောဝ်တၟိဏအ်တုဲ နကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် မဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် မွဲဗော်ဓဝ် အလုံဒေသရးမန်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၁၊ ၂၀၂၃ ဂှ် ကောံဓရီု ကမ္မတဳဗဟဵု ပ္ဍဲရုင်ဌာန်ဂအုပ်ဗော် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ နကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ဒက်ပ္တန်အာ ဗော်ကဆံင်တွဵုရး (မန်) တုဲ ဂိတုမာတ် ၁၅၊ ၂၀၂၃ ဂှ် ပ္တိုန်လိက်ဂရင်ဗတီ ကု ကမ္မရှေန်မာဲကၟိန်ဍုင်ရ။ သွက် တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ညးတာလျိုင် တွဵုရးဍုင်ကရေင်တအ် ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ်တုဲ ဆက်ရေင်တၠုင်အာတုဲ၊ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် နကဵု ယၟု ဗော်တောတက်မန် (မွန်တိုးတက်ရေးပါတီ) ဂှ် အာတ်မိက် ပ္တိုန်စရင် ကုကမ္မရှေန်မာဲ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၃၀၊၂၀၂၃ ရ။ နကဵု ဒေသ တွဵုရးကရေင်ဂှ် ၜိုန်ရ မိက်ဂွံ ဆက်ပ္တိုန်စရင် နကဵု ယၟု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)ကီုလေဝ်၊ ကာလ ညးတွဵုရးဍုင်ကရေင်တအ် ပ္တိုန်စၟတ်သမ္တီ ဗော်ဂှ် နကဵု ကမ္မရှေန်မာဲ ဟွံကဵုအခေါင်တုဲ သွက်တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ဒးသၠာဲထောအ် နကဵု ယၟု ဗော်တောတက်မန်။ နကဵု ဂၠံင်တရဴ မူဝါဒ ပရေင်ဒတူလိုင်တအ်ဂှ် အတိုင် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ရ

သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၄ ဂှ် ကမ္မရှေန်မာဲ လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ညး စၟတ်သမ္တီ ကဵုအခေါင် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဗော်တောတက်မန် နဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲရ။ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုဨပြဳ ၁ ဂှ် နူကဵု ကမ္မရှေန်မာဲ လလောင်တြး ဒဒှ်ရ နကဵု ကမ္မရှေန်မာဲ စၟတ်သမ္တီ ဗော်တောတက်မန် နဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် နကဵု ဂၞန်စၟတ်သမ္တီ (၄၈) ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
ကဏ္ဍ:ဂကောံ
အဇဳ (ဇြိုင်ဝါ)

**ဇြိုင်ဝါ** **Zaiwa** (autonym: **; Tsaiwa, Tsaiva, 载瓦; ဇိုင်ဝါး/အဇီး) ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ ဗၟာသၟဝ်ကျာ မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုကြုက် လပါ်နေရတိ ကေုာံ ရးနိဂီုဗၟာ လပါ်ဗၟံက်။ မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်ဏအ် နွံၜိုတ် ၁၀၀,၀၀၀။ ယၟုဂကူဏအ်ဂှ် နကဵု ဂကူဂျိန်ဖဝ် မ္ဂး ကော်စ အဇဳ (*Atsi*)။ ပါဲနူဏအ်တုဲ ကော်ချူဒၟံင် နကဵုယၟု Atzi, Azi, Aci, Aji, Atshi, Atsi-Maru, Maru, Zi, Tsaiwa, Szi ကေုာံ Xiaoshanhua တအ်လေဝ် နွံကီုရ။ အရေဝ်ပေလ (Pela /Bola) ဂှ် နွံစ မၞိဟ်မဟီု ၜိုတ် ၄၀၀ ဂှ် ဒှ်ရမ္သာင်တၞဟ် ဂကူဝွံရ။ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၅၀ တုဲ ဂကူဝွံ စချူကၠုင်လိက် နကဵု အက္ခရ်ရဝ်မာန်။ ခရေတ်ဝင်မာတ်ဂှ် ပ္တိတ် နကဵု ဘာသာဇြိုင်ဝါ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ နကဵု အက္ခရ် ဖြသာ (Fraser alphabet) တုဲ သၞာံ ၁၉၅၁ ဂှ် နကဵု အက္ခရ်ရဝ်မာန်ရ။

## ဂမ္စာဲ
မၞိဟ်မဟီုအရေဝ် ဇြိုင်ဝါ နွံ ၇၀,၀၀၀ ပြင်ပြင် ပ္ဍဲရးယူနာန်၊ ရးနိဂီုကြုက်၊ ပ္ဍဲဒေသ မပ္တံ ကု
*Bangwa (邦瓦), Longchuan County, Dehong Prefecture
*Zhanxi (盏西), Yingjiang County, Dehong Prefecture
*Xishan (西山), Mangshi, Dehong Prefecture

ပ္ဍဲကဵု စရင်အရေဝ်ဘာသာဂၠးတိမ္ဂး အရေဝ်ဝွံ နွံကဵု ရမ္သာင်တၞဟ်ခြာ Bengwa, Longzhun ကေုာံ Tingzhu။
ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာမ္ဂး သဒံင် (Sadon/Sadung) ဂှ် ဒှ်ရမ္သာင်တၞဟ်ခြာ နူကဵု အရေဝ်ဘာသာဝွံရ။

## ရမ္သာင်

### ဗျည်
ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဘာသာဇြိုင်ဝါဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင်ဗျည် ဗီုဏအ်ရ။

### သွဵု
ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဘာသာဇြိုင်ဝါဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင်သွဵု ဗီုဏအ်ရ။ 

### တွိုန်ရမ္သာင် (Tones)
ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဇြိုင်ဝါဂှ် နွံကဵု တွိုန်ရမ္သာင် မသုန်။ ပိဂှ် မွဲဗီု တုဲ သၟေဟ်ၜါဂှ် မွဲဗီု။ (Three of these five tones are in unchecked syllables and the remaining two are in checked syllables.) The tones are distinguished through a numbering system of one to five; one being the lowest pitch and five the highest pitch.

## နိဿဲ

## ဆက်ဗှ်

* 
* 
*  
* 
* 
* 

ကဏ္ဍ:BEHM
လဝ်ဝဝ် (ဂကူ)

**ဂကူလဝ်ဝဝ်** (ဝါ) **ဂကူမရူ** ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်မွဲ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ။ ဂကူလဝ်ဝဝ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံဂကူကချေင်ဂမၠိုင်တုဲ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲသဟရးဗၟာ သကုတ်သၟဝ်ကျာ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကချေင် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မျေတ်ကျဳနာ၊ ဝါင်မဝ်၊ ချဳဖွေ၊ ပါန်ဝါ၊ လဝ်ခံင်၊ သောအ်လဝ်၊ ထဝ်လာန်၊ ဆဍုင်။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲတွဵုရးသေံ ကရေက်လပါ်သၠုင်ကျာလေဝ် နွံဒၟံင်ကီုရ။

အရေဝ်လဝ်ဝဝ်ဂှ် လဟီုကီု၊ ဝေါဟာရဂမၠိုင်ကီု ကြပ်တုပ် ကုအရေဝ်ဗၟာရ။ ဂကူလဝ်ဝဝ်တအ်ဂှ် ကော်ညးတအ် ဂကူမရူမ္ဂး ညးတအ် ဟွံဒးဂၞပ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵု ယၟု ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဂကူလဝ်ဝဝ်ရ။ ယၟုမ္ဂး မရူဂှ် ဒှ်ယၟု ဂကူဂျိန်ဖဝ် တအ် မကော်ညးတအ်၊ နကဵု အလဵုဇကု ညးတအ်မ္ဂး ညးတအ် ကော်စ လဝ်ဝဝ်ရ။

## ဂမ္စာဲ
ဂကူလဝ်ဝဝ်ဂှ် နကဵု ရုပ်သာ် ဗီုပြင်ဒမံင်တအ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ဂကူဂျိန်ဖဝ်ဂၠိုင်၊ ဆဂး အရေဝ်ညးတအ်ဂှ် မအရေဝ်ဗၟာ နွံဂၠိုင်ရ။ 

ဒတန်ဒၞာဲဂကူလဝ်ဝဝ် မပဒတဴဂမၠိုင်ဂှ် 
* ပဗဟဵု ကုထဝ်လဝ်တုဲ တိုန်အာလပါ်သၟဝ်ကျာ နူဇိုင်ၜဳအာမက်ခ စဵုကဵုစိုပ် ဒေသတြိဂံ လပါ်ဗမံက် သီုကဵု ဇိုင်ၜဳမေခ။
* ဒေသလဝ်ခံင်ဂှ်မ္ဂး ဇိုင်ၜဳငဝ်ဆာန် ဒေသလပါ်သၟဝ်
* ပ္ဍဲဇိုင်ကြုင် ယျေန်ခဝ်မ မဒှ်ကြုင် မပါ်တိတ် နူကဵု ၜဳမေခ
* ဒေသကရေက်လပါ်သၠုင်ကျာ ဆောန်ပရာဘုမ်
* ဆဍုင် လပါ်သၠုင်ကျာ ကဵု ဒေသဗာန်မဝ်

## ယၟု
လဝ်ဝဝ်ဂှ် နကဵု အရေဝ်ဘာသာညးတအ်မ္ဂး ဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မပဒတဴ ဇိုင်ၜဳ၊ ဗွဲတၟေင် ညးစၞောန်ကဵု ၜဳမေခ ဂှ်ရ။ ညးတအ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ်မွဲပၠန်ဂှ် လဝ် ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟဝ်ကျာ၊ ဝဝ် ဂှ် ဂကောံမၞိဟ်။ လဝ်ဝဝ် ဂကောံမၞိဟ်သၟဝ်ကျာ။ 

## ပြဝေဏဳ
ဂကူလဝ်ဝဝ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန်တုဲ သီုရှ်ေသှ်ေ ကလော်၊ ဒေဝတဴဂမၠိုင်ကီုရ။ သဘင်မနောဟီုဂှ် ဒှ်သဘင် ညးတအ် မဗစကလော်သ္ၚိ ညးတအ်ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ကောန်ဂကူ ရးနိဂီုဗၟာ
လဝ်ဝဝ် (အရေဝ်)

**အရေဝ်လဝ်ဝဝ်** (, ) သီုကဵု ကော်စ ဂကူ **မရူ** ကေုာံ **လင်သူ** () ဂှ် ဒှ် အရေဝ်ဂကောံအရေဝ်ဗၟာ (Burmish language)တုဲ ဟီုဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ပ္ဍဲဍုင်ကြုက် ၜိုတ် မွဲၜါလ္ၚီရ။

## ဂမ္စာဲ
Dai Qingxia (2005:3) ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် မၞိဟ် ၅,၆၀၀ ဟီုဒၟံင် အရေဝ်လင်သူ ပ္ဍဲရးနိဂီုကြုက်။ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲမုဟ် တွဵုရးကချေင် လပါ်ဗမံက်ရ။ 
ဍုင် ဒၞာဲမၞိဟ်မဟီုအရေဝ် လဝ်ဝဝ် ပ္ဍဲရးနိဂီုကြုက်ဂှ် 
*Luxi City: Yingpan Township (ယင်းဖန်မြို့နယ်, 营盘乡)
*Lianghe County: Mengyang Township (မယ်ညန့်နယ်, 养乡)
*Longchuan County, Yunnan: Bangwai Township (ဖန်ဝိုင်မြို့နယ်, 邦外乡) ကေုာံ Jingkan Township (ကျင်ခန်မြို့နယ်, 景坎乡)

## နာနာ
အရေဝ်လဒေါဝ်လဝ်ဝဝ်ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မဟီုဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကုန်ဒဵုတကအ် (Dago’ (**'))၊ ကရေက်လပါ်ဗမံက် ကြုင် နမာဲ မနွံ ပ္ဍဲတွဵုရးကချေင်။

Sawada (2017) ဖျေဟ်လဝ် လၟေင်အရေဝ် လဝ်ဝဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
***Gyanno’** (autonym: **'): မဟီုဒၟံင် ကရေက်ဗမံက် ကြုင်နမာဲ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သဝ်လဝ်။
***Tho’lhang** (autonym: **'): မဟီုဒၟံင် ပ္ဍဲထဝ်လာန် ကေုာံ ပ္ဍဲကွာန်လ္ၚဵု လပါ်သၟဝ်ကျာ ပွိုင်ဍုင်သဝ်လဝ်။ 
***Lakin** (autonym: **'): မဟီုဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်လခိန်၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ပွိုင်ဍုင်သဝ်လဝ်။
***Lhangsu** (autonym: **; ဂှ် ဟွံတုပ်ကဵု အရေဝ်လင်သူ 浪速 ပ္ဍဲယူနာမ် ရးနိဂီုကြုက်): မဟီုဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ အကြာ Hkrang Hka ကဵု Sanin Hka မဒှ် ကြုင်မပါ်တိတ် နူကဵု ၜဳမလိခ။ မဟီုဒၟံင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် Sumprabum Township သီုကဵု ပ္ဍဲကွာန်ဂမၠိုင်ရ။

### လင်သံင်
အရေဝ်လင်သံင် (Langsong 浪宋) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု Zaoyang (早阳) ပ္ဍဲ ခရိုင်ယွန်လံင် (Yunlong County) ပ္ဍဲရးယူနာန် ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲ Baocun (表村)၊ Laomo (老末), ကဵု Sancha (三岔)တအ်ရ။ 

## ရမ္သာင်

### ဗျည်
ရမ္သာင်လဝ်ဝဝ်ဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင်ဗျည် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

* Sounds /p, t, k, ʔ, m, n, ŋ, j/ can all be heard in final position.
* /ʔ/ is only written in final position.

### သွဵု
ရမ္သာင် သွဵုလဝ်ဝဝ်တအ် ဂွံမိင်ကေတ် ဗီုဏအ်ရ။ ရမ္သာင်သွဵု မွဲကုမွဲ တၞဟ်ခြာရေင်သကအ်ရ။ 

* /i, ḭ/ can also range to [ɪ, ɪ̰].
* Vowels /e, o/ when preceding a word-final /-ŋ/ can also be heard as nasalized [ẽ, õ].

When preceding a final glide /-j/, each vowel has the following allophones:

### တွိုန်ရမ္သာင်
ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်လဝ်ဝဝ်ဂှ် နွံကဵု တွိုန်ရမ္သာင် ပိ၊ သၠုင်၊ သဝ်၊ စှ်ေ။ 
Lhao Vo has three lexical tones: high, low and falling. Low tone may be a different analysis of creaky vowels. In Latin script, falling tone is unmarked, e.g.  etc.; low tone is  etc., and high tone is  etc. (or  etc. with a final *b, d, g*). Final glottal stop is written  etc. in falling tone,  etc. in low tone, and  in high tone.

## နိဿဲ

## ဆက်ဗှ်
* 
* 
* 
*

## လေန်မ္ၚး
* Consonant Ear Training and Tones
* Maru fieldwork of John Okell from 1969 
* Lhaovo language site
မဟာစေတဳ (ကွာန်ကအ်သိုက်)

**ကျာ်မဟာစေတဳ** နွံ ပ္ဍဲဘာကအ်သိုက် ကွာန်ကအ်သိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် တွဵုရးဍုင်မန်။ ကျာ်စေတဳဝွံ အတိုင်ဝင်မ္ဂး တၠညးစိင်ဗတာင် သၟိင်ဗညာဥူ ပ္တန်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ်ဍုင် ၇၂၈ ရ။ ဗွဲကြဴ ညးဂမၠိုင် က္လေင်လဟဵု ပလေဝ်ကၠုင်လဝ် အဆက်ဆက်တုဲရ။ 

## ဝင်
အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ကျာ်စေတဳဝွံ တၠညးစိင်ဗတာင် သၟိင်ဗညာဥူ ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၁၉၁၀ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၇၂၈ ပ္ဍဲအခိင် ညးမပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဝါန်ရ။ ပ္ဍဲကျာ်စေတဳဝွံ ညးသၠိုင်စုတ်လဝ် ဓါတ်သော်မွဲတၞုင် ကဵု သရဳရဓာတ် ထပှ်မ မြဴသာ်ဝွံ ဟီုလဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၄၉၂ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၀ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၈ မမံက် တ္ၚဲအဒိုတ် ပယာံသဝ်တ္ၚဲဂှ် ၝောအ်ကိုဋ် ကျာ်ဒတုံပိုတ်စှ်ေတုဲ ကောန်ကွာန်ကအ်သက် ကအ်ဇြဲ ကအ်ဇၞော်တအ် ထပ်ပလေဝ်လဟဵုတုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၂ ဂိတုမာဃ် ၁၅ မမံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါဂှ် ကၠောန်သဘင်ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ်ရ။

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၅၅ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၃ ဂိတုမြေက္ကသိုလ် ၁၄ မမံက် တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကျာ်စေတဳဝွံ ဒေါမ်လာ်စှ်ေ စဵုစိုပ်ဂဒအ်ဗြာတ်တုဲ ဒါယကာဂမၠိုင် ဇၞော်ပ္တိုန် ကျာ် ၈ ၝောအ်တဲ၊ က္လေင်လဟဵုပတိုန် ကျာ်စေတဳဝွံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂိတုပုဟ် ၅ မမံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် သီုဒက်ပ္တန် စရောတ်ကျာ် ၂၃ တၞုင်၊ ဗွဲဒိုဟ်ဗမံက် ၂ တၞုင်၊ ဒိုဟ်အဂၞဲ ၃ တၞုင်၊ ဒိုဟ်သၠုင်ကျာ ၃ တၞုင်၊ ဒိုဟ် နေရတိ ၃ တၞုင်၊ ဒိုဟ်ပလိုတ် ၃ တၞုင်၊ ဒိုဟ်ဗာယပ် ၃ တၞုင်၊ ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ၃ တၞုင်၊ ဒိုဟ်ဨသာန် ၃ တၞုင်ရ။ မွဲအဆက်ဓဝ် တၠသဒ္ဓါစေတနာ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ် ၄ ဇကု၊ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ၂ ဇကု၊ ဒိုဟ်အဂၞဲ ၁ ဇကု၊ ဒိုဟ်သၠုင်ကျာ ၁ ဇကုရ။

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၅၅ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၃ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၆ မမံက် တ္ၚဲစန်ဂှ် က္ညနိမန်နင် ဓါတ်ကျာ် ကေုာံ ဓါတ်တၠအရှန်ဂမၠိုင် နူဘာဓါတ်ကျာ်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာတုဲ ဓါတ်တအ်ဂှ် ဒုင်ပူဇဴ ပွိုင် ၂၁ တ္ၚဲတုဲ ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၁ စွေက် တ္ၚဲအဒိုတ် အခိင် နူဂယး ၈ နာဍဳဂှ် ဓါတ်တအ်ဂှ် သၠိုင်စုတ် ပ္ဍဲစရောတ်ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်ဂှ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကဵု ရုပ်ပဋိမာရုပ်ဂှ်ရ။ ဓါတ်မသၠုင်စုတ်လဝ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဓာတ်သာ်ဗၠဲ၊ သာ်ဆီ၊ သာ်ထဝ်၊ သာ်သြန်၊ ဓါတ်တၠအရှန်ဂမၠိုင်ဂှ် ဓာတ်မဟာထေရ်မောဂ္ဂလာန်၊ မဟာထေရ်သာရိပိုတ်၊ မဟာထေရ်ရာဟုလ၊ မဟာထေရ်အနုရုဒ္ဓ၊ မဟာထေရ်ကစ္စာယ်၊ မဟာထေရ်ဗာကုလ၊ မဟာထေရ်သဳဝလိ၊ မဟာထေရ်အင်္ဂုလိမာလ၊ မဟာထေရ်ဥပါလိ၊ သီု ကျာ်ပဋိမာရုပ်ကီု သီုကဵု လိက်တၞးထဝ် ဓဝ်ဓမ္မက္ကန်။

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၅၅ ဂိတုစဲ ၁၃ မမံက် တ္ၚဲသိုက် အခိင်ပယာံနူဂယးဂှ် ကၠောန်သဘင် ပ္တိုန်ၝောအ်ကိုဋ်/က္ဍိုင် စရောတ်ကျာ်ဂမၠိုင် ၂၃ ဇကုကီု သီုကဵု ကျာ်စေတဳဍောတ်တြေံ ၈ ဇကုဂှ်ရ။ 

## နိဿဲ