open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဇမိ၊ ၜဳ

**ၜဳဇမိ** (, ) ဂှ် ဒှ်ၜဳ မဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူသၠုင်ကျာ စှ်ေသၟဝ်ကျာ မစတမ်နူ ကွာန်ကြုင်ထဝ် (ချောင်းဆုံကျေးရွာ) ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် မဒှ်ကွာန် နူဍုင်ကျာ်ပိ လပါ်ပလိုတ် ၜိုတ် ၉ တိုင်ရ။ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်မ္ဂး ၜဳဝွံ ပ္ဍဲအခိင်ကသီုမ္ဂး ဂၠုင်စက်ဒြေပ်အာကၠုင်ဂွံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကညင်မ္ဂး ဇမျိုဟ်ဍာ် နွံၜိုတ် ၁၉ ပေ။ နူဍုင်မတ်မလီု စဵုကဵုစိုပ် ဍုင်လှာဒကှ်ဟေင် ဂၠုင်စက် ဒြေပ်ဂွံတုဲ လတူဂှ် ဟိုတ်နူဍာ်ဇတ် ဍာ်အောန်တုဲ ဂၠုင်စက် အာဟွံဂွံရ။ ၜဳဇမိ ကဵု ၜဳဝင်ရာဲ ၜါပံင်ကောံရေင်သကအ် ဗဒါဲကွာန်(ချောင်းနှစ်ခွ) ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ တွဵုရးဍုင်မန် တုဲ ဒှ်အာ ၜဳကဍတ် (အတ္ထရံမြစ်)၊ နူဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေ တိတ်အာ ၜဳဇၞော်မုတ္တမရ။

## ပထဝဳ
ကၞောတ်တမ်ၜဳဇမိဝွံ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကရေင် လပါ်သၠုင်ကျာ ဗဒါဲကွာန်ကြုင်ထဝ် (ချောင်းဆုံကျေးရွာ)၊ ဆဂး ကၞောတ်တမ်ၜဳဝွံဂှ် စဇွောဝ်ကၠုင် နူကဵု ကြုင် ကွာန်ဗလးဒုန်ဖာ် ပ္ဍဲ ဒတန်ဒၞး ။ နူကွာန်ကြုင်ထဝ် စဵုကဵုစိုပ် ကွာန်ချောင်းနှစ်ခွ နွံ ၃၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၁၉၀ တိုင်)။ ၜဳဝွံ ဇွောဝ်ကၠုင် နူလပါ်သၟဝ်ကျာ တတ်အာ ကြုင်ဒဵု၊ အပလုံ၊ ကျာ်ပိုတ်၊ ဗေဒါဇၞော်၊ လှာဒကှ်၊ သာံမယျာ၊ ချောင်းနှစ်ခွ မဒှ်ဒၞာဲ မကောံ ကုၜဳဝင်ရာဲတုဲ ဒှ်အာ ၜဳကဍတ် (အတ္ထရံမြစ်) နူဂှ် ဇွောဝ်တိတ်အာ ပါင်ၜဳဇၞော်မုတ္တမရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပထဝဳ
ကဏ္ဍ:ၜဳကြုင်
နဲကဲ ချူပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ

နဲကဲချူ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမပ္ကောံလဝ် ဗဳဒဳယောမပသောင်ကလးလဝ်ဂၠေအ်ဂၠေအ် အရာသွက်ဂွံတီခိုဟ် ကာလပိုယ်ချူလိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ

## ခၞံလိက်ပရေင်တၟိ
က္ဍိုပ်လိက် ဇကုမိက်ဂွံချူဂှ် ဂၠာဲပ္ဍဲ ဒၞာဲဂလာဲ မနွံလတူ လပါ်တဲပုင်။ ယဝ်ရ က္ဍိုပ်လိက်ဂှ် ဟွံမဲဏီမ္ဂး ဍေဟ်မံက် အသာ်ဗကေတ်။ 
ဍဵုလ္တူ က္ဍိုပ်လိက် ဇကု မဒှ်ဒၟံင် အသာ်ဗကေတ်ဂှ်မ္ဂး လုပ်စိုပ်အာ မုက်လိက် သွက်ဂွံစချူရ။ 
(စၟတ်သမ္တီ၊ အကံက်ဇကု ကၠောန်လဝ် အာယုက် ဟွံပေင် မွဲသတ္တာဟဏီမ္ဂး ဒးကၠောန် ပ္ဍဲ Sandbox ကၠာ။)
ဝေသာလဳပလိုတ်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်

**ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်** (၊ ) ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ် ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော။ ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁)။ ကောဒ်ဂၞန်ကွာန် ဝေသာလဳပလိုတ်ဂှ် ၁၇၀၆၉၄။

## ဝၚ်ကွာန်
သံၚ်သၟဴတ္ၚေက်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်

ကွာန်သံၚ်သၟဴတ္ၚေက် (ဗၟာ: ကြက်တူရွေတောၚ် ကျေးရွာ )  ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်) တုဲ ဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်သံၚ်သၟဴတ္ၚေက်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) မဒှ်ရ။

## နိဿဲ
ကွာန်ကြုၚ်ကၠအ်သတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်

ကွာန်ကြုၚ်ကၠအ်သတ် (ဗၟာ: ကွမ်သီခြံ ကျေးရွာ) ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ် ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော။ ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကြုၚ်ကၠအ်သတ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁)

## နိဿဲ
ကုန်ဗ္ဒဝ်၊ကွာန်

ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ (ဗၟာ: ဗိုလ်ကတော်ကျေးရွာ)  မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) မဒှ်ရ။

## ပရေၚ်ပညာ
ပ္ဍဲကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ ဘာကောန်မန် တန်လ္ဒောဝ် နွံရ။

## နိဿဲ
ကျာ်စေတဳလဒေါဝ်သာသနာ ကွာန်ယၚ်ဒိန်ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**ကျာ်လဒေါဝ်သာသနာ ကွာန်ယၚ်ဒိန်ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ**ဝွံ  နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
## ဝၚ်ပရူကျာ်
ဟိုတ်နူဒက်မာန်ပတိုန်လဝ်ကျာ်စေတဳသာသနာကျာ် (၂၅၀၀) လပါ်လ္တူတုဲ ခုတ်တဴလဝ်ယၟု (ကျာ်စေတဳလဒေါဝ်သာသနာ) မဒှ်ရ။
### ကလေၚ်ဗဂဵုလဟဵုသၠုၚ်ပတိုန်ကျာ်စေတဳ
သၞာံသာသနာကျာ်ဂွံ (၂၅၆၅) ဂှ် ဒကာဘာဒကာကျာ်ညးဍုၚ်ကွာန်သီုကျာ်ဇၞော်ဘာယၚ်ဒိန်ဇၞော်(ဘာတြေမ်) ကလေၚ်ဗဂဵုလဟဵုသၠုၚ်ပတိုန်(သမၠုၚ်)ကျာ်စေတဳဝွံရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ဒှ်ဒၞာဲဒေသၜိုဟ်သြိုဟ်ဂံက်လောန်ကွေံကွေံ မၞုံတၞုၚ်ကွာန်ယၚ်ဒိန်လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက် နွံကြပ်ကြပ်ကဵုဘာဇၞော်(ဘာတြေမ်)ယၚ်ဒိန်ဂှ်ရ၊ လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဝွံပၠန် နွံကၠအ်သွဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဗိုၚ်ပေၚ်က္ဍတ်သ္ၚေက်တဴကွေံကွေံဗွဲသဘာဝမာန်၊ တုဲပၠန် နွံဝါမွဲလပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ကျာ် ကော်စ(ဝါဇၞော်ကွာန်ယၚ်ဒိန်) မဒှ်ရ၊ လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်ရံၚ်စှ်ေနူကျာ်ပၠန် ဒှ်ဒၞာဲသ္ၚိဋ္ဌာန်ညးဍုၚ်ကွာန်ယၚ်ဒိန်မဗဒှ်လဝ်ကွာန်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နဲကဲချူဝတ္ထုဇမၠေံ

နဲကဲချူဝတ္ထုဇမၠေံ

## ဝတ္ထုဇမၠေံဟီုဂှ် ဗီုလဵုရော
ပရူပရာဒဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူပိုယ် ဆဵုဂဗတတ်ကၠောံ ပတဝ်လဝ်သြိုဟ်တအ်ဂှ် ပၠောပ်လမျီုဖန်ဗဒှ် ဗီုပြၚ်သုတ်ဇာတ်ရ။ အခိၚ်မွဲချိုန်ခဏဍောတ် ညံၚ်ဂွံဗှ်ကေတ်မာန် လိက်မချူဇန်တအ်ဂှ် ကော်ခဴစဝတ္ထုဇမၠေံရ။ 

## အဓိပ္ပါယ်ဝတ္ထုဇမၠေံ

## သဘာဝဝတ္ထုဇမၠေံ

### ၁။ သ္ၚိဇာတ် Plot

### ၂။ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ညးဓမံက်ရုပ်ရဴဇာတ် ( Character)

### ၃။ ဗီုလးဇာတ် Setting

### ၄။ ဗီုသီဇာတ် Ending
နူတမ်ဒဵုကၞောတ် မွဲဒမြိပ် တၠုၚ်လအာဝတ္ထု ညံၚ်ဂွံတံၚ်ဂြဲစိုတ် ညးဗှ်လိက်မာန်ဂှ် ဒးချူဇန်ဝတ္ထုဇမၠေံ ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ဍိုန်ဍောတ်ရ။ လဆောဝ််မ္ဂး အလဵုဇကု ဂြိပ်လုပ်အာ ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်ဂှ်တုဲ စိုတ်ဟဒယတေံ ချဳဒရာၚ်ဗျာပ်ကၠုၚ်တုဲ ချူဇန်လေပ်ရ။ ကာလချူဝတ္ထုမ္ဂး ဒဒှ်မွဲမွဲ ဓမံက်ပ္တိတ်ချူဇန်ဏာလေဝ် နွံတဴရ။ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် ပရူပရာမွဲမွဲ ကလေၚ်ကူချပ်တုဲ ချူလေဝ် မၞုံကၠုၚ်ရ။ 

ဒဒှ်လဵုဒှ်ဒှ် ပရူပရာလဵုဒှ်ဒှ် ဗီုလဵု၊ နဲလဵုချူချူ ကာလသဳဇာတ်မ္ဂ: ဗီုသီဇာတ်နွံပိဂကူရ။  

# မိပ်မြဟ်မှောဝ်ဇဴ ကတဵုဒှ်ဓဝ်ပဳတိ။
# သြိုဟ်ပါ်ဂြိုဟ်လၚ် အောန်စိုတ်ဒှ်လၞီ
# ဟွံစၟဳတဴကဵုမိပ်စိုတ် အောန်စိုတ်။ 
နနဲပိပြကာဝွံ(ဟေၚ်) ဒးအုပ်ကၠေံနိဂီု ဒးသီဇာတ်ရ။ ဗီုလဵုအုပ််နိဂီု၊ သီဇာတ်လေဝ် ကြဴအိုတ် ပ္ဍဲဂၠမ်သြိုဟ် ညးမဗှ်လိက်တအ် ညံၚ်ဂွံသှ်ေၜက်မံၚ် မွဲမွဲမာန်ဂှ် ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ရ။  

လိက်အက္ခရ်ဇကု ပြေၚ်ဇန်ချူဆာဲလဝ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် လတူတၞးလိက်ပ္ဍဵုလဝ် ကောန်ပျူတာမ္ဂး မိပ်စိုတ်ဟွံအိုတ်လအိတ် ပတောံၜတ် ဟွံမာန်ရ။ 

ယဝ်ရမိက်ဂွံချူ ဝတ္ထုဇမၠေံမွဲပိုဒ်ရမ္ဂး လတူပရူပရာဇကုမချူဂှ် ဓဝ်ပတှ်ေဒးဗိုန်ဇၟအ်ရ။ ဇကုမုချူရော၊ မုပရူချူရောဂှ် ဒးချပ်ဗၠးဗၠးၜးၜးတုဲ ဒးချူရောၚ်။ နပူဂဵု ဓရ်ပါ်ပဲါ ဟွံမွဲ မွဲသာ် ကြမ်ကြရိုၚ်ဇိုၚ်သအဵုသအာ်ကီုလေဝ် နဗဗွဲဓရ်လညာတ်ဝါဒခိုဟ်မွဲ ဒးချပ်ဗစာရ။ နကဵုကွေတ်ဝါဒခိုဟ် ကၠုတ်ပါ်တိတ်ကၠုၚ် နူဂၠမ်သြိုဟ်တအ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံပြာကတ် ဒယှ်တှ် မြဟ်တမ္ညဝ်အာ ဒးချူအာရ။   

## နိဿဲ
ပြၚ်ဍောတ် (ပြၚ်ဗတဳဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ)

**ပြၚ်ဍောတ် (ပြၚ်ဗတဳဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်)**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)

## ဝၚ်ပြၚ်ဗ္တဳ
ပြၚ်ဍောတ်(ပြၚ်ဗ္တဳဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်)ဝွံ ဟိုတ်နူဟွံဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ကွာ်တိုက်ၜိုတ်စှ်မသုန်မိဏေတ်ဟေၚ် နူတမ်စိုပ်ကၞောတ်ပြၚ်ဗ္တဳမာန်ရ၊ သာ်ဝွံဟေၚ် (ပြၚ်ဍောတ်) ညးဒေသတံကော်ခဴစဒၟံၚ်စဵုကဵုလၟုဟ်အိုတ်ရ။
## ပြၚ်ဗ္တဳကေုာံကွာန်ဆက်ဂမၠိုၚ်
ပြၚ်ဍောတ် (ပြၚ်ၜဳဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်) ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်တုဲ မွဲဒမြိပ်နူစပြၚ်ၜဳဍောတ်စဵုကဵုစိုပ်ကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်ဂှ် နွံပြၚ်ဗ္တဳမွဲညးဒေသတံကော်စဒၟံၚ် (ဝါဟလိၚ်, ဝါဇမၠိၚ်)၊ ဟိုတ်နူလ္တူပြၚ်ဗ္တဳစိုပ်ဂြိုပ်ဂှ် ကၠာတေံနွံကေၚ်ဒှ်လဝ်ဝါဗ္ၚတဵုသွံနွံတုဲ ပြၚ်ဗ္တဳဇမၠိၚ်ဂှ်ညးဟွံကော်တုဲ (ဝါဟလိၚ်) ဟေၚ်ညးတံကော်ခဴဒၟံၚ်ရ၊  တုဲတှ်ေ မွဲအဆက်ပၠန်စဵုကဵုစိုပ်ကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု(ကဗျာဝ)တေံ အကြာဂှ်နွံပြၚ်ဗ္တဳမွဲအဆက်ကဵုဒၞာဲပြၚ်ဗ္တဳဝေၚ်ဍာ်ကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵုဂှ် ကော်ခဴစဒၟံၚ်(ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု)၊ ညးဒေသကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်တံကော်ဒၟံၚ်ပြၚ်ဗ္တဳဏံဂှ် (ဂြးဗ္တဳ) ပြၚ်ဗ္တဳလေဝ်ကော်ဒၟံၚ်ရ။

ရံၚ်အာလပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်ပြၚ်ဗ္တဳဍောတ်ဂှ်တှ်ေ ဂွံဆဵုတ္ကံနွံမွဲဍောတ်နွံအကြာမွဲတိုၚ်ဟွံပေၚ်ကြပ်ကြပ်ဂှ် ကော်စတ္ကံကၠဵု၊ နူတ္ကံကၠဵုရံၚ်စှ်ေပလိုတ်တပ်တပ်သ္ၚောဲသ္ၚောဲတေံမ္ဂး ဂွံဆဵုတ္ကံဇၞော်နွံမွဲပၠန်ရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ပြၚ်ဍောတ် (ပြၚ်ဗ္တဳဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်)ဝွံ ဒှ်ဗ္တဳဗုၜတ်သက်သက်ဟွံဗြံက်တၞဟ်တုဲ ရံၚ်အာမွဲကောန်မတ်တှ်ေ ဍိုပ်ဍဴၜိုဟ်သြိုဟ်နအာရီုမတ်ညးမဆဵုတံကွေံကွေံ၊ တုဲတှ်ေ တၞုၚ်ကၞောတ်ၜါလပါ်ပြၚ်ဍောတ်ဝွံပၠန် နွံတၟံကလောံခ္ဍံခ္ဍံၜေဲၜေဲကလိကလိတ် ဍောတ်ဇၞော်နွံဂၠိုၚ်ဂွံဆဵုတဴရ၊ လပါ်ကၞောတ်ပြၚ်ဍောတ်လပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ် အိုတ်အာတမ်ဒဵုကျာ်ဒဵုထဝ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်ရ၊ လပါ်ကၞောတ်ပြၚ်ဍောတ်လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာဂှ်ပၠန် အိုတ်အာတမ်ဒဵုဘာလကျာ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်ရ။

ပြၚ်ဍောတ်ဝွံ ၜိုန်ရဟွံဂၠိၚ်ဟွံသ္ၚောဲကီုလေဝ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဘာဝတုဲ သတ်ဍာ်မဖျေံခၟာဲ ညံၚ်ရဴကၞဟ်တံလေဝ် ကၠုၚ်တိုန်ဖျေံခၟာဲပ္ဍဲပြၚ်ၜဳဍောတ်ဂှ်မွဲမွဲသၞာံၜိုတ်မသုန်ၝောံစဵုကဵုစိုပ်စှ်ၝောံဟေၚ် မတိုန်ဖျေံခၟာဲအိုတ်ရ၊ အခိၚ်ဗ္တံဗလးသြၚ်ဗ္တဳပြၚ်ဍောတ်ဂှ်တှ်ေ ဂွံဆဵုကေတ် ဂအေၚ်ချေံ (ဂတာံချေံ) ကောံဗိုၚ်ပေၚ်ပြးမွဲဗလးပြၚ် တိတ်ဂၠာဲစၞစအိုတ်ရ။

ဇိုၚ်ဇိုၚ်ဂြိုပ်ပြၚ်ဍောတ်ဝွံဂှ် သတ်ဆုသတ်ဒုန်နွံဂၠိုၚ်တုဲ သတ်ဆုမတိုန်ဂၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ သတ်ဗဒဝ်ဇာတ်(ဗဒဝ်ဇာတ်)ဂၠိုၚ်တဴရ၊ တၞံပ္ကဴဇိုၚ်ၜဳ ကေုာံတၞံဇြဲလေဝ်နွံဂစေံကောံဗိုၚ်ပၠံၚ်စသတ်ဇြဲ ရမ်သာၚ်ဂစေံသီုရမ်သာၚ်လပှ်ၜဳပြၚ်ဍောတ်ဂှ် ရမ်သာၚ်ၜါပံၚ်နှဴဒှ်မွဲရမ်သာၚ်တုဲ ဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဘာဝဇိုၚ်ၜဳမွဲဒၞာဲကီု။

ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်မ္ဂး ဂၠံၚ်ဍာန်ကွဳစက်(ကာတ်တရာ)နူပါၚ်ဂၠံၚ်ပိသွာၚ်ပါ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ်ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု ကေုာံကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵုတေံရ၊
## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လှိုန်

**လှိုန်** နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒ ***Basella alba*** ယၟုဗီုအင်္ဂလိက်ဓမ္မတာ Malabar spinach (ဗၟာ: ကင်ပိမ့်) (ဒေသလ္ၚဵု ကော်စ တၞးကၞု၊ တၞးလှီု) ဝွံ ဒှ်တၞံဇုက် မစဂွံ အဓိက မတဵုဒၟံင် ပ္ဍဲအာရှ ကေုာံ အဖရိက နဒဒှ် တၞံသၞေဝ်မွဲရ။ တမ်မူလ တၞံဝွံ ကၠုင်နူ ဆာပ်တိုက်အိန္ဒိယ၊ အာရှအဂၞဲ ကေုာံ နျူဂွာနေဲ။ တၞံဝွံ နဒဒှ် သၞေဝ်မွဲဂှ် တဵုဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲဒေသလမုဟ် ဗီုကဵု ပ္ဍဲတိုက်ယူရောပ်လေဝ် အခိင်ကညင်မ္ဂး တဵုဒၟံင်ကီုရ။

တၞံလှိုန် ဝွံ နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ကော်ဂး *Basella alba* နကဵုယၟုဗီုအင်္ဂလိက်ဓမ္မတာမ္ဂး ကော်စ **Malabar spinach**, **vine spinach**, **Ceylon spinach** ကေုာံ **Indian spinach.** ဗီုဗၟာဂှ် ကော်စ ကင်ပိမ့်ပင်။ နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် မွဲဒေသကဵု မွဲဒေသ ကော်စ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ယၟုတၞဟ်ခြာဒၟံင် မပ္တံ **တၞံကၞု**၊ **တၞးလှီ**၊ **တၞုင်သၠိုန်**။

## လက်သန်

လှိုန် ဂှ် ဒှ်တၞံ မတိုန်ပြဟ်၊ တၞံဇုက်မဍိုန်ၜတ်၊ ဂၠိင်စဵုကဵု ၁၀ မဳတာမာန်ရ။ တၞးဍေဟ် တီု၊ ဍာ်ဍဝ် (succulent)၊ မနွံသန္ထာန် ဂြိုဟ်၊ ဍိုန်ၜတ်၊ ကလိတ်ဒၟံင်ရ။ လှိုန် နွံၜါဂကူ အသာ်သ္ၚေက် ကဵု ဗကေတ်။ တၞုင်ဍေဟ်သ္ၚေက် တၞးဍေဟ်သ္ၚေက် မွဲပၠန်ဂှ် တၞုင်ဗကေတ်တုဲ တၞးသ္ၚေက်။ တၞံဍေဟ်ကြံင်ကြံင်ဂှ် မလေပ်ပ္တိတ်သၟူမောဝ်မောဝ်။

### တိ ကေုာံ ဥတု မနွံပၟိက်
လှိုန် တိုန်ခိုဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲမဒးလျးတ္ၚဲပေင်ပေင်တုဲ ကတဴ၊ ပ္ဍဲဥတု မအုဍုက်ဍေက်ဒၟံင်ဂှ် ဍေဟ်ဒးစိုတ်ဂၠိုင်၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဒၞာဲမသဝ် နူ ၅၀၀ မဳတာ (၁,၆၀၀ ပေ) လတူ ဗလးမုက်ၜဳ။ အခိင်ရာသဳဍေဟ်မ္ဂး ဍေဟ်ဇၞော်ပြဟ်ကွေဟ်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသဂံက်ဂံက်ဂှ်မ္ဂး ဍေဟ်ဇၞော်လ္ဇုဲ။ ပ္ဍဲဒေသဒၞာဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ အခိင်တ္ၚဲ သၟဝ် ၁၀-၁၅°C (ၜိုတ် 50-60°F) မ္ဂး ဍေဟ်ဇၞော် ဒြဟတ်ဟွံခိုဟ်ရ။ လှိုန်ဂှ် ဒှ်တၞံဂကူသဘာဝ မတိုန် ပ္ဍဲဒေသထၞေက်ကမ္တဴ ဒၞာဲမနွံကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ အကြာ ၂၁°-၃၂°C (ၜိုတ် ၇၀°-၉၀°F)။ ယဝ်ရ ဂမ္တဴနွံ ၜိုတ် ၃၇°C (ၜိုတ် ၁၀၀°F) မ္ဂး ဇၞော်တိုန်ပြဟ်ခဍင်ရ။ အခိင်ကညင် ယဝ်ရ တ္ၚဲကာတ်လောန်အာမ္ဂး တၞးဍေဟ် သေင်တ္ၚဲမာန်တုဲ ဒးစဵုကဵု ယာတ်၊ က္ဍိုင်၊ အရာမွဲမွဲထေက်ရ။ ပ္ဍဲတိဍုက်ဍုက် ဍိုန်ဍိုန်တအ်ဂှ် ဍေဟ်တိုန်ခိုဟ်၊ ပ္ဍဲကဵု တိမနွံကဵု pH အကြာ 5.5 ကဵု 7.0 ဒးစိုတ်ဂၠိုင်၊ ဆဂး ပ္ဍဲတိ သဝ်နူဂှ် သၠုင်နူဂှ် ညိညလေဝ် ဍေဟ်တိုန်မာန်ဒၟံင်ကီုရ။

## အဟာရ
ပ္ဍဲတၞးမစဂွံဂှ် နွံကဵု ဍာ် ၉၃%၊ ၃% ဓါတ်ကာဗောန်ဟိဒြိတ်၊ ၂% ဓါတ်ပြဝ်တိန်၊ တုဲပၠန် နွံကဵု ဓါတ်ကၠေင် (fat) ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ်အဟာရဂလဝ်ရေန် ၁၉၊ တုဲပၠန် မနွံကဵု ဝဳတမေန်A ကေုာံ ဝဳတမိန်C ၜိုတ်မၞိဟ်မွဲ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ မဒးကလိဂွံထေက် နွံ ၂၀%၊ ဝဳတမိန်B9 မကော်ဂး folate ကေုာံ ဓါတ်ပသဲ ကဆံင်လဒေါဝ် မနွံကဆံင် ဝဳတမိန် B ကေုာံ ဓါတ်သတ္တု မကဵုဖဵု ကုပရေင်ထတ်ယုက်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ (ဗွဲတြး ရံင် သ္ၚိအင်အဟာရ)

## လွပ်
တၞးလှိုန်ဝွံ ပ္ဍဲစၞမန်မ္ဂး ဍုန်စ နဒဒှ် သွသောတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ခၞာစ။ ပ္ဍဲသဳရိလင်္ကာ မ္ဂး ဍုန်စ ဗီုပြင်နာနာသာ်။ ပ္ဍဲဖိလိပ္ပိန် မ္ဂး နဒဒှ် သၞေဝ်အဓိကမွဲ စဒၟံင်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ဍုန်စ ကဵုက။

အခိင်တမၠာတေအ် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက် တၞံအသာ်ဗကေတ်ဂှ် ကၠောန်ဍာ်ဂဥုဲ။

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

Basella alba sibling.jpg|ဗီုတၞံလှိုန် မစကၠုတ်
Basella rubra.jpg|တၞုင်လှိုန်ဗကေတ် မနွံကဵုတၞးသ္ၚေက် နူဖိလိပ္ပိန်
Basella alba-1.JPG|ဗီုသတ် လှိုန်၊ နူဍုင်ကြုက်
ꦠꦸꦩꦶꦱ꧀ꦒꦼꦤ꧀ꦢꦺꦴꦭ tumis gendola 2019.jpg|ခၞာလှိုန် နူအေန်ဒဝ်နဳရှာ


## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ပြၚ်ဗ္တဳဝါဟလိၚ် (ပြၚ်ဗ္တဳဝါဇမၠိၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ ဂကောံကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်)

**ပြၚ်ဗ္တဳဝါဟလိၚ်** ပြၚ်ဗ္တဳဝါဇမၠိၚ်ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ ဂကောံကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန် တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)

## ဝၚ်ပြၚ်ဗ္တဳ
ပြၚ်ဝါဟလိၚ် (ပြၚ်ဗ္တဳဇမၠိၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ ဂကောံကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်) ဝွံ ဒှ်ပြၚ်ဗ္တဳဟလိၚ် ဇမၠိၚ်နွံၜိုတ်ၜါတိုၚ်စိုပ်ပိတိုၚ်နွံတုဲ ယဝ်ပတုပ်ကဵုပြၚ်ဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်တှ်ေ ပြၚ်ဟလိၚ်ဝွံဂၠိၚ်ၜါဆပြၚ်ပြၚ်နွံ၊ သာ်ဝွံဟေၚ် ညးဒေသတံ ကော်စဒၟံၚ်ပြၚ်ဟလိၚ် (ပြၚ်ဗ္တဳဇမၠိၚ်) အိုတ်ရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ဒှ်ပြၚ်ဗ္တဳဇမၠိၚ်ခိုဟ်မွဲတုဲ မဗ္တဳနွံဗုတ်ၜတ်ကွေံလောန်၊ ပြၚ်ဗ္တဳဝွံလေဝ် မွဲမွဲသၞာံကၞဟ်တိုန်ဖျေံခၟာဲနူစှ်ၝောံစဵုကဵုစိုပ်ၜါပိစှော်ၝောံနွံရ၊ လ္တူပြၚ်ဗ္တဳလုပ်စိုပ်ဂြိုပ်ပၠန် ဆက်မံၚ်ကဵုဍာန်ကွဳစက်ကာနူပိသွာၚ်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ကဵုကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵုတေံ။ 

ကၠာဟွံစိုပ်သၞာံခရေတ် (2000) လပါ်သၟဝ်တေံဂှ် ဂြိုပ်ပြၚ်ဟလိၚ်ဝွံ ဒှ်ဂြိုပ်ဇၞော် ကော်စဂြိုပ်ကြေၚ်(တၞံကြေၚ်ဟဝိုက်ဒုတ်ဒုတ်သၠုၚ်သၠုၚ်မၞိဟ်မွဲၜါဗန်)တုဲ ညးဒေသကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ကေုာံကွာန်ယၚ်ဒိန်လ္တူ သီုညးကွာန်မ္ၚဵုဇၞော် ကေုာံကွာန်ရးမန်ဝုတ်ဒိုဟ်တံဖအိုတ်ဂှ်လေဝ် အခိၚ်ကေတ်အှော်မ္ဂး ဂြိုပ်ဟလိၚ်ဏံဟေၚ် ဒှ်ဂုန်ဖဵုသ္ဂောံဗာ်ဆုသ္ပအှော်သွက်ဂွံဍုန်တိုပ်စံၚ်ပၟတ်နာနာမာန်၊ လ္တူပြၚ်ဗ္တဳဇိုၚ်ဂြိုပ်ဝွံပၠန် နွံတၞံခရဲတပ်ညဳဇဳရေၚ်မွဲဒမြိပ်ပြၚ်ဗ္တဳဂှ်ရ။

ဗွဲကြဴဏံ ပြၚ်ဟလိၚ်(ဂြိုပ်ပြၚ်ဟလိၚ်)ဝွံလေဝ် ညးနွံအခေါၚ်အရာတံ ထိၚ်ကေတ်သ္ပထောံကၠအ်သွဝ်သွံရာန်စဂွံတုဲ စဵုကဵုလၟုဟ်ပစ္စုပ္ပန်ဝွံဂှ် ဒှ်အာကၠအ်သွဝ်ဒၞာဲဖျေံတမ်ရိုဟ်ကၞက်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ခိုဟ်အိုတ်မွဲဒၞာဲဒေသရေဝ်သၠုၚ်ကျာ။

သၟဝ်သၞာံခရေတ် (2000) တေံဂှ် ဒၞာဲစောဝ်ကြုၚ်စၠန်(ကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်)ဂှ် ဒၞာဲကၞောတ်ပြၚ်ဗ္တဳအာလပါ်ပြၚ်ဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ် ဒှ်ညးဒေသတံကၠောန်ၜဵုသဘာဝမွဲဒၞာဲရ၊ ဇိုၚ်ဇိုၚ်ဒၞာဲညးကၠောန်ၜဵုဂှ်ပၠန် သတ်ဗ္ဒဝ်ဂၠိုၚ်ကွေံကွေံ၊ ဗ္ဒဝ်ဇာတ်လေဝ်ဂၠိုၚ်၊ သတ်မုက်လေဝ်ဂၠိုၚ်၊ သတ်ဣပိုဟ်လေဝ်ဂၠိုၚ်၊ ဗ္ဒဝ်ၜဳလေဝ်နွံ၊ ကွာဲဗ္တဳ,ကွာဲအဒါတ်လေဝ်ဂၠိုၚ်ကွေံကွေံ၊ ဂစေံနာနာဂွံဆဵုဝါတ်ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဂှ်တှ်ေ ဂစေံၚေက်(တ္ၚေက်)လေဝ်နွံမွဲမွဲက္ဍိုပ်ကဵုကၠံစဵုစိုပ်မသုန်တြဴကၠံနွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်။

## ပြၚ်ဗ္တဳကေုာံကွာန်ဆက်ဂမၠိုၚ်
လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ် နွံဍာန်ကာ (ဍာန်ကာတ်တရာ,ကွဳစက်ကာ) နူပိသွာၚ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်စဵုစိုပ်ပြၚ်ဗ္တဳပါၚ်မ္ၚဵုကေုာံကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု၊ မွဲအဆက်ဗၟံက်တပ်တပ်ပၠန် စိုပ်ဍာန်ကွဳစက်ကာဍုၚ်ခေါဇာကဵုရေဝ်၊ ပြၚ်ဟလိၚ်(ပြၚ်ဗ္တဳဇမၠိၚ်)ဝွံ နွံလဒေါဝ်အကြာပြၚ်ဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ကဵုကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်။

လပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ် ပြၚ်ဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်၊ ဂွံဆဵုတ္ကံကၠဵု၊ လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်ပၠန် တ္ကံကၠဵုလေဝ်ဂွံဆဵု တ္ကံဇၞော်လေဝ်ညာတ်ကၠးမံၚ်၊ လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာဂှ်ပၠန် နွံပြၚ်ဗ္တဳကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵုမွဲ၊ ကေုာံပြၚ်ဗ္တဳဝေၚ်ဍာ်ကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု ကေုာံကွာန်သၞေဟ်ဓမၚ်တမ္ၚာကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု၊ နူအဆက်ဂှ်ပၠန် ကွာန်ကြုက်ထံၚ်ကေုာံကွာန်မန်ဆက်ဆက်နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်။
## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပြၚ်ဂြးဗ္တဳ (ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ)

**ပြၚ်ဂြးဗ္တဳ (ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု)** ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ ဂကောံကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)

## ဝၚ်ပြၚ်ဗ္တဳ
ပြၚ်ဂြးဗ္တဳ (ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု)ဝွံ ဒှ်ပြၚ်ဗ္တဳဟလိၚ် ဇမၠိၚ်နွံၜိုတ်ပိတိုၚ်စိုပ်ပန်တိုၚ်နွံတုဲ ယဝ်ပတုပ်ကဵုပြၚ်ဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ကီု သီုပြၚ်ဗ္တဳဝါဟလိၚ်ဂှ်တှ်ေ  ပြၚ်ဂြးဗ္တဳဏံဝွံ နွံဂၠိၚ်အိုတ်ရ၊ လဆောဝ်တှ်ေ အခိၚ်ကွာ်တရဴညးဒေသတံ အဃောမကွာ်အာလ္တူဗလးသြၚ်ဗ္တဳဝွံမ္ဂး ဇိုၚ်လေဝ်တူ ဗ္တဳဇြောတ်ဂၞက်ဇိုၚ်ဂှ် ကွာ်အာကၠုၚ်အလအ်ဂွံဒးသုၚ်စောဲအခိၚ်သီုတ္ၚဲကတူသီုတ္ၚဲကာတ်တုဲ သာ်ဝွံဟေၚ် ညးဒေသတံ ကော်စဒၟံၚ်(ဂြးဗ္တဳ) တုပ်သၟဟ်ခရးဗ္တဳစံက်ဗ္တဳတုဲ ညးဒေသတြေမ်တြေမ်တံကော်မံၚ်ဂြးဗ္တဳလေဝ်ဒှ်မာန်၊ ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဝွံတှ်ေ ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵုဟေၚ် ကော်ဒၟံၚ်အိုတ်ရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ဒှ်ပြၚ်ဗ္တဳဇမၠိၚ်ခိုဟ်မွဲတုဲ မဗ္တဳနွံဗုတ်ၜတ်ကွေံလောန်၊ ပြၚ်ဗ္တဳဝွံလေဝ် မွဲမွဲသၞာံကၞဟ်တိုန်ဖျေံခၟာဲနူစှ်ၝောံစဵုကဵုစိုပ်ၜါပိစှော်ၝောံနွံရ၊ လ္တူပြၚ်ဗ္တဳလုပ်စိုပ်ဂြိုပ်ပၠန် ဆက်မံၚ်ကဵုဍာန်ကွဳစက်ကာနူပိသွာၚ်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ကဵုကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵုရ၊ နူစသၞာံခရေတ် (2015) လပါ်လ္တူဂှ် ပရေၚ်အာကၠုၚ်ဍာန်တပ်ခိုဟ်တုဲ ဒၞာဲဝေၚ်ဍာ်ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု(ကဗျာဝ)ဝွံလေဝ် ယၟုမြဟ်အာအလုံမွဲကၟိုန်ဍုၚ်မြန်မာ ဒှ်ဒၞာဲဇူဒီုကာယဝေၚ်ဍာ်ဖ္ဍုၚ်ဂ္ဇံသုၚ်ဍာ်သတ်ဗြဴမောဝ်မောဝ်ဇိုၚ်သြၚ်ပြၚ်ၜဳခိုဟ်မွဲဒၞာဲဒေသရေဝ်သၠုၚ်ကျာ၊ လ္တူပြၚ်ဗ္တဳဇိုၚ်ဂြိုပ်ဝွံပၠန် နွံတၞံခရဲတပ်ညဳဇဳရေၚ်မွဲဒမြိပ်ပြၚ်ဗ္တဳဂှ်ရ။

## ပြၚ်ဗ္တဳကေုာံကွာန်ဆက်ဂမၠိုၚ်
လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ် နွံဍာန်ကာ (ဍာန်ကာတ်တရာ,ကွဳစက်ကာ) နူပိသွာၚ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်စဵုစိုပ်ပြၚ်ဗ္တဳပါၚ်မ္ၚဵုကေုာံကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု၊ မွဲအဆက်ဗၟံက်တပ်တပ်ပၠန် နွံဝါဇၞော်ဂကောံကွာန်မ္ၚဵုဇၞော်တံနွံဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီဨကန်တုဲ ကော်စ(ဝါဇၞော်)အိုတ်ဒေသရေဝ်သၠုၚ်ကျာမွဲဒၞာဲရ၊ တုဲပၠန်စိုပ်ဍာန်ကွဳစက်ကာဍုၚ်ခေါဇာကဵုရေဝ်၊ ပြၚ်ဂြးဗ္တဳ (ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု)ဝွံ နွံလဒေါဝ်အကြာကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်ကဵုကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု။

လပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ် ပြၚ်ဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်၊ ဝါဟလိၚ် (ပြၚ်ဗ္တဳဝါဟလိၚ်)၊ ဂွံဆဵုတ္ကံကၠဵု၊ လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်ပၠန် တ္ကံကၠဵုလေဝ်ဂွံဆဵု တ္ကံဇၞော်လေဝ်ညာတ်ကၠးမံၚ်၊ လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာဂှ်ပၠန် ဂွံဆဵုကေုာံကွာန်သၞေဟ်ဓမၚ်တမ္ၚာကွာန်ကြုက်ထံၚ်မာန်၊ နူအဆက်ဂှ်ပၠန် ကွာန်မန်ဆက်ဆက်နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်။
## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ

ကဗျာဝကမ်းခြေ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးနှင့်ထိန်းသိမ်းရေးကော်မတီဖွဲ့စည်

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်စေတဳဒဵုထဝ် ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်

**ကျာ်စေတဳဒဵုထဝ်ဝွံ** မၞုံတၞုၚ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန် တွဵုရးဍုၚ်မန် လ္တူက္ဍုဟ်ဒဵုထဝ်လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်မဒှ်ရ၊ လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)။
## ဝၚ်ပရူကျာ်စေတဳ
ဒၞာဲဒဵုမဒက်ပတိုန်လဝ်ကျာစေတဳဝွံ မၞုံယၟု(ဒဵုထဝ်)ဝွံတုဲ ကျာ်ဒဵုထဝ်ဟေၚ်ကော်ခဴတဴရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ကျာ်စေတဳဝွံ နွံတၞုၚ်ကွာန်လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်လ္တူက္ဍုဟ်ဒဵုထဝ်မဒှ်ရ၊ ယဝ်မဒၟံၚ်လ္တူကျာ်စေတဳဂှ်မ္ဂး လပါ်ပလိုတ်ဂွံဆဵုကေတ်တ္ကံကၠဵု တ္ကံဇၞော်ကေုာံၜဳမှာသၟိတ်ဇၞော် ကော်စၜဳရေဝ်မဒှ်ရ၊ အခိၚ်တေံ အကြာသၞာံခရေတ် 1985-1990 တေံဂှ် ဘာတန်မူလကောန်ဂကူမန်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်လ္တူက္ဍဟ်ဒဵု(ကျာ်စေတဳဒဵုထဝ်)ဝွံရ။

လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာပၠန်ဂှ် ကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု ကျာ်ကြုၚ်စၠန် ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု ဂွံဆဵုတဴမာန်၊ လပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ်ပၠန် ပြၚ်ၜဳယၚ်ရေဝ်၊ ကွာန်သာဲခေါမ်၊ စဵုကဵုစိုပ်ပါၚ်ၜဳတေံဂွံဆဵုအာမာန်ရ၊ လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ်ပၠန် နွံကွာန်ယၚ်ဒိန်(ညးဒေသတံကော်စ ယၚ်ဒိန်လ္တူ)၊ ကေုာံဒဵုဇၞော်ကၠအ်သွဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဆဵုအာမွဲကောန်မတ်မာန်။

စိုပ်အခိၚ်ဂိတုဘတ်ယဝ်နွံလ္တူကျာ်စေတဳဝွံမ္ဂး ဂွံဆဵုဒိုဟ်ပန်လ္တူအာကာသညးဍုၚ်ကွာန်တံဗလးဂီုဂဵုဍာဲဒၟံၚ်ပေၚ်ပြးအလုံဒိုဟ်ပန်ဆဵုကၠးဖ္ဍးတဴတုဲ ဍိုက်ပေၚ်ကဵုအာရီုမတ်ဇၟာပ်ညးမဆဵုမာန်။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**ပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ဒိန် (ပါၚ်ကြုၚ်ကွာန်ယၚ်ဒိန်)**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော် (ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)။
## ဝၚ်
ဍာ်နူဒဵုကေုာံကၠအ်စောဝ်နူလ္တူကွာန်ယၚ်ဒိန်လ္တူဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေတဝ်တပ်စှ်ေအာပါၚ်ကြုၚ်ဝွံတုဲ ဇွောဝ်ပြးအာၜဳရေဝ်တေံ၊ သာ်ဝွံဟေၚ် ဗွဲသဘာဝဂှ် အရာမၞုံကြပ်ကဵုဒေသကွာန်လဵုဂှ် ကော်တဴယၟုကွာန်ဒေသတံဂှ်ဂှ်ရ၊ သာ်ဝွံရတုဲ ပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ဒိန် ကော်ခဴစရ။
## ပွဳပွူသဘာဝ
ကြုၚ်ဝွံ ဍာ်ဖ္ဍုၚ်တိုန်စှ်ေဗွဲသဘာဝတုဲ သတ်ဍာ်ဗွဲမဂၠိုၚ်နွံပ္ဍဲကြုၚ်ကေုာံအကြာဂြိုပ်ကဏိ (တၞံကဏိ) အကြာတရးဂှ် နွံတဴဂကူစုၚ်ဇဳရ၊ ကြုၚ်ယၚ်ဒိန်ဝွံ အခိၚ်ကသီုဗြဲဂူတှ်ေ ဍာ်ဗတေက်နူစောဝ်ကၠအ်ဒဵုဇွောဝ်စှ်ေအာကြုၚ် စိုပ်အာၜဳရေဝ် ပလိုတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်ရ။
## ၜဳကြုၚ်ဆက်
ဒိုဟ်ပလိုတ်ဂှ် နွံပြၚ်ဗ္တဳပါၚ်ယၚ်ဒိန်မွဲဍောတ်တုဲ ဇိုၚ်ဂြိုပ်ပြၚ်ဗ္တဳဝွံဟေၚ် ဒှ်သုသာန်မွဲရ၊ လၟုဟ်တှ်ေ သုသာန်ဏံညးဟွံသုၚ်စောဲတုဲ သီုကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ကေုာံကွာန်ယၚ်ဒိန်လ္တူတံဂှ် အာသုၚ်စောဲသုသာန်တြေမ်ကွာန်ယၚ်ဒိန် နွံဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာနူပါၚ်ကြုၚ်ဂှ်ဟွံသ္ၚောဲရ၊ တုဲပၠန် မွဲအဆက်ကဵုပါၚ်ကြုၚ်ဂှ် သၠာတ်ဗလးပြၚ်ၜဳပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဒုတ်ဒုတ်မွဲကောန်မတ်တန်တဴဆက်ရေၚ်နွံရ၊ ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်နွံ၊ တ္ကံကၠဵုနွံ၊ တ္ကံဇၞော်နွံရ၊ ဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ်ပၠန် ဝါပလိုတ်ကွာန်ယၚ်ဒိန် ၜက်အာဝါပလိုတ်ဂှ်တုဲ ဆက်စိုပ်အာကွာန်ယၚ်ဒိန်လ္တူရ၊ သၠုၚ်ကျာပၠန်ဂှ် ဂၠံၚ်ပိသွာၚ်နူယၚ်ဒိန်စှ်ေပါၚ်ယၚ်ဒိန် ကေုာံပါ်ပိသွာၚ်အာလပါ်ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵုကေုာံကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵုတေံ။
## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လျးထဝ် သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ နာဲ

**နာဲလျးထဝ် သုဝဏ္ဏဘုမ်** ဝွံ ဒှ်သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် နကဵုလွဟ် နူဘဝသၟတ် သၞာံ ၁၉၇၁ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၅ လုကဴပွိုင် ၂၈ သၞာံပေင်ပေင်တုဲ ကၞောတ်တဲ နဒဒှ် ညးလဒဴမွဲဂှ် အာပဒတဴ ပ္ဍဲ ဍုင်သြသ္တြာလဳယျာရ။ ၜိုန်ရ စိုပ်အာ ရးနိဂီုသြသတေလျာကီုလေဝ် ကမၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂကူမန်ဂှ် နူဇမ္ၚောဲဂှ် ၜိုတ်သၟဟ်အစောမ်ဂှ် ရေင်တၠုင်ဒၟံင်ဖိုဟ်ဏီရ။

## ဝင်ဘဝ
နာဲလျးထဝ် ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်နာင်သၠုင် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ မဒှ်ကောန် နာဲကျာဇြဳ ညးမဒှ် ဇမၞော်ကွာန် သီုဒှ် ကမ္မတဳကေင်ကာ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် မွဲတၠကီုရ။ အခိင်နာဲလျးထဝ် မကလိဂွံအာယုက် ၜိုတ် ၆-၇ သၞာံဂှ် မံင်ဘာလကျာ် ဘာအခေါင်တၟိ ကရောမ်ကောဇကု ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ထေင် (ယၟုဇေတ်ဇေတ် ရွှေထိုင်၊ ဆဂး ညးဂမၠိုင်ကော်စ ထေင်)။ နာဲလျးထဝ် မံင်ဂွံ ပ္ဍဲဘာဂှ် ၜါသၞာံ၊ ကျာ်ဇၞော်ထေင်ဂှ် ရာံတိတ်။ ကောညး အာမံင် ဘာအလဵုအသဳ မုဟ်ဍုင်။ ညးဂှ် အာမံင် ဘာလကျာ် ဘာတာ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ကာန်ဂျဳ။ ပ္ဍဲဘာတာဂှ် မံင်ၜါသၞာံပြင်၊ ဗှ်လိက်မန် ချူလိက်မန်ဒး၊ ဂွံအာယုက် ၁၁ သၞာံ ပြံင်အာမံင် ဘာတန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်နာင်သၠုင်၊ စလုပ်မံင်ဗက် ဂွံတိုန် တန်ဒုတိယ။ တန်စတုတ္ထအံင်တန်မူလတုဲ အာမံင် ဘာတန်လဒေါဝ် တန်သမၠုင် ပ္ဍဲကၟာဝက် ဘာလဒေါဝ်ကွာန် မနွံဗဒါဲဘာတိုက်တၟိ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ် ဂွံဒှ်ရဲ ကုနာဲရဿ (ဗွဲကြဴ ဒှ်ညးအုပ်ကာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ)။  နာဲလျးထဝ် က္လိဂွံ ကဆံင်ပညာ မဟာဝိဇ္ဇာ (M. A.) နူတက္ကသိုလ်လ္ဂုင်တုဲ တိတ်ဂြိုပ် သွက်ဂွံပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ နကဵုလွဟ် မွဲစွံ ကုနာဲပါန်သာ၊ နာဲတလမန်၊ နာဲရဿ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ရ။ 

သၞာံ ၁၉၉၄ - ၁၉၉၅ အခိင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပလေဝ်ပလေတ်ဒၟံင် သွက်ဂွံဒေါအ်ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳပၞာန် (SLORC) ဂှ် နာဲသစ္စ (ကော် အစာယျာပ်) ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ဒပ်ပၞာန်မွဲ မနွံယၟု ဒပ်ပၞာန်ဟံသာဝတဳ (Hongsar Command) တုဲ သၟိင်သေံတအ် ကရေပ်ဓရတ် ဗက်ရပ်ဂွံအာ က္ဍိုပ်သကိုပ်အစာယျာပ်၊ နာဲလျးထဝ် ကေုာံ သၟတ်မန်လၟိဟ်ဗၞတ် ၁၀ တၠတုဲ အစာယျာပ်ဂှ် ဒးကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲ IDC ၜါပိတ္ၚဲတုဲ ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင်။ နာဲလျးထဝ်ဂှ် ဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် လအ်ဂၠိုင်ကဵု ဂိတုတုဲ ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင်ရ။ နာဲလျးထဝ် ဂွံဗၠးတိတ်တုဲ ပ္တိုန်လိက် ကုယူအေန်အုက်သဳအာ (UNHCR) နဒဒှ် ညးလဒဴတုဲ ဂွံအခေါင် အာမံင် ပ္ဍဲ
ရးနိဂီု သြသ္တြာလဳယျာ ရ။

ၜိုန်ရ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲသြသတေလျာကီုလေဝ် ကမၠောန်ကောန်ဂကူ ၜိုတ်မကၠောန်ဂွံဂှ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် ဟွံကဵုပိုတ်သကုတ်။ တုဲပၠန် ပရေင်ဟီုတွဟ် ကဵုလညာတ် ကုသၟတ်တအ်လေဝ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် အဆက်ဆက်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲတ္ၚဲမပေင်အာယုက် ၈၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ်၊ ဖါပ်ဗ္စ ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် ကီုရ။ 

## လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂကူ
ဍုင်မန်ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် အာတ်ကေတ် နူဗၟာ ကာလလဵုလေဝ် ဂွံဟွံမာန်၊ နကဵု ဒြဟတ် ရုန်ဂစာန် ပ္တိတ်ပဠက်ဆီ သၠာဲကဵု လမျီုဟေင် က္လိဂွံမာန်ရောင်။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ပြၚ်ၜဳကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**ပြၚ်ၜဳကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်ကော် (ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)။
## ဝၚ်ပြၚ်ၜဳ
ပြၚ်ၜဳဝွံ ဟိုတ်နူမၞုံပ္ဍဲကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်ဟေၚ် ပြၚ်ၜဳကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ကော်ခဴစရ၊ ၜဳဝွံပၠန် ၜဳရေဝ်ညးကော်ရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ဒှ်ပြၚ်ၜဳဗ္တဳသာ်ဗ္တေၚ်ဟွံဗ္စံက်ဟွံဗုကေုာံနှဴသီုတိသရာံ ဒၞာဲဗလးလ္ၚဵုဗတဳသက်သက်လေဝ်နွံ၊ ဒၞာဲဗလးလ္ၚဵုသရာံသက်သက်လေဝ်နွံရ၊ ပြၚ်ဝဳကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဝွံ ဟိုတ်နူဍာ်ဖ္ဍုၚ်တိုန်စှ်ေလၟေၚ်တ္ၚဲတုဲ ဍိုက်ပေၚ်သတ်နွံကဵုလမျီုသၟဝ်တိကေုာံလ္တူဗလးတိတံ နွံဂၠိုၚ်ကဵုကၠံလ္ၚီဂကူရ၊ ပ္ဍဲဗလးပြၚ်ၜဳဝွံပၠန် ဒၞာဲလ္ၚဵုနွံတၟံကလောံသၠုၚ်သဝ်၊ ဒၞာဲလ္ၚဵုနွံဗလးတၟံပရးပရးလေဝ်နွံတဴၜါပိဗလးရ၊ တုဲပၠန် တၞံဆုၜဳ ကော်စ(တၞံမှောအ်)လေဝ် နွံတိုန်ဒၟံၚ်ပြးပ္ဍဲဗလးပြၚ်ၜဳကြပ်ကြပ်ကဵုကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်အိုတ်ရ။

သတ်ဍာ်နွံပ္ဍဲဗလးလ္တူပြၚ်ၜဳဝွံဂှ် ညံၚ်ရဴကၞုၚ်ဂကူနာနာနွံရ၊ ဥပမာတုန်− ကၞုဂစော်, ကၞုပံက်, ကၞုကေမ်တဲ, ကၞုချောဲ, ကၞုမတ်ဂၠဴ, ကၞုဇလ, ကၞုပံၚ်ဝေါၚ်, ကၞုဂွု, ကၞုသေတ်, ဂကူကၞုနာနာနွံလ္တူဗလးတိကီု နွံသၟဝ်ဗလးတိကီု သီုနွံအကြာပ္ဍဲလ္တူတၟံတံဂှ်တှ်ေ အောန်အိုတ်ၜိုတ်ကၠံဂကူကၞုဟေၚ်နွံတဴရ။

ဂကူပတိုဟ်ၜဳပၠန်ဂှ်လေဝ် ညံၚ်ရဴ ပတိုဟ်ၜဳ, ကဠာလဳ(ဗေါဝ်ဟလာ), ဗွဲတုန်နွံရ၊ အခိၚ်ဍာ်ၜဳတိုန်စိုပ်ပၠန်ဂှ် ကောန်ၚုဲကောန်ကဂမၠိုၚ်နွံတုဲ ညးဒေသတံပီုဇာၚ်ရပ်သ္ပအမာဲစၞအဟာရသီုသွံရာန်ဂွံအိုတ်ရ၊ ဒၞာဲလပါ်ပြၚ်ၜဳကြပ်မံၚ်ကဵုကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဒၞာဲဂၠုၚ်လုပ်တိတ်သွက်ဂွံတိတ်ၜဳအာတမ္ၚာအာရပ်ၚုဲကခိုဟ်မွဲဒၞာဲရ၊ ဇိုၚ်ဇိုၚ်ပြၚ်ၜဳသၟဝ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်ပၠန် ညးကွာန်တံသိုၚ်ဗဒှ်လဝ်ကောန်တာဲသၠုၚ်သၠုၚ်သွက်ဂွံစဲကောန်ၚုဲက ကေုာံသွက်ဂွံစဲခရံက်ၚာဂှ်တုဲ သိုၚ်ဗဒှ်လဝ်နကဵုဒုန်ကလိကေုာံဆုသၠုၚ်သၠုၚ်ညံၚ်ဍာ်ၜဳဟွံဂွံစိုပ်တုဲ ညးဒေသတံကော်စဒၟံၚ်ဂှ် (နာၚ်) မဒှ်ရ၊ ညံၚ်ရဴ(နာၚ်)စဲသတ်ဗွဲတုန်။

အခိၚ်ဍာ်တိုန်ဂွံဆဵုကနာနာဂှ်တှ်ေ ညံၚ်ရဴ ကဗကိုၚ်, ကပြိုၚ်, ကဟပိုၚ်, ကဟလုဟ်, ကဟတေတ်, ဗွဲတုန်နွံတဴအိုတ်ရ။

ဒၞာဲဗလးပြၚ်ၜဳဂှ်ပၠန် နယၟုညးဒေသတံပါ်လဝ်ကော်မိၚ်ယၟုတီကၠးဗွဲတၟေၚ်ပၠန်တှ်ေ ပြၚ်ၜဳဂစော်ကၞု, ဒၞာဲဖျေံဂၠုၚ်, တၟံလၜိုန်, တၟံခၟာဲစာၚ်, တၟံဗအ်ဂၠဴ, တၟံဇာအေဟ်, ဇြံၚ်ဗ္တဳတၟံဇာအေဟ်, သၠာတ်တေအ်ၝဝ်ပြၚ်ၜဳ(သၠာတ်တေအ်မခ္ဍံကျာ) ဗွဲတုန်။ (ဒၞာဲတၟံဇာအေဟ်,မၞုံဝွံ ဒှ်တၟံထပ်သၠုၚ်မွဲဒၞာဲတုဲ ညးဒေသတံ လပါ်သၟဝ်သၞာံရေတ် (1995) တေံဂှ် ညးဒက်ပ္တန်စွံလဝ်ရုပ် မှာထေရ်ဂုတ် မွဲနွံလ္တူက္ဍဟ်တၟံ(ဇာအေဟ်) ဂှ်ရ၊ ပစ္စုပ္ပန်မ္ဂး ရုပ်မှာထေရ်ဂုတ်လ္တူက္ဍဟ်တၟံ(ဇာအေဟ်)ဂှ်ဟွံမွဲရ၊ တုဲပၠန် လပါ်သမၠုၚ်ကျာကြပ်ကြပ်ကဵုပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ်ဂှ် (တၟံဗွဝ်) ပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ်ကော်စရ။

## ကွာန်ဆက်
ဒိုဟ်ပလိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုတ္ကံကၠဵု တ္ကံဇၞော် ကေုာံ ပြၚ်ဍောတ်၊ ဗၟံက်ဂှ်ပၠန် ကွာန်ယၚ်ဒိန်လ္တူနွံရ၊ ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာတေံဂှ် ပါၚ်ကြၚ်ယၚ်ရေဝ် ကေုာံပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ် စဵုကဵုစိုပ်ကွာန်သာဲခေါမ် ပတပ်ဏာစိုပ်ပါၚ်ၜဳရေဝ်တေံရ၊ သၠုၚ်ကျာပၠန်ဂှ် ပြၚ်ဝါဟလိၚ်, ပြၚ်ဂြးဗ္တဳ ကေုာံဒၞာဲဝေၚ်ဍာ်ဖ္ဍုၚ်ပါၚ်မ္ၚဵု ကေုာံကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု။
## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ
ဂင်ယျင်၊ ကွာန်

**ကွာန်ဂင်ယျင်** (သေံ: บ้านทุ่งก้างย่าง) ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်သာဲယောက် (Sai Yok Subdistrict)၊ ခရိုင်သာဲယောက် (Sai Yok District)၊ ရးကာန်ချ်နပူရဳ (Kanchanaburi Province) ရးမရာဇ်သေံ၊ မဒှ်ကွာန် ကောန်မန်တအ် မပဒတဴကၠုင် မွဲအခိင်တေအ်ရ။ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ကွာန်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲကၠအ်သတ်ဗြဴ အစာယျာပ် မညး ဒှ် ဂကူကြုက် မစာတ် ကုမဗဳဇမန်ဍုင်သေံ ပ္တန်လဝ်တုဲ ကောန်မန် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် သ္ၚိ ကေင်နွံလဝ် ၜိုတ်လ္ၚီ၊ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူ ပဋိပက္ခသၟာဗၞိက်လွဟ် မဒးဒုင်ရပ် ပ္ဍဲကွာန်ဏအ်တုဲ သၟိင်သေံတအ် ပလီုထောအ် ကွာန်ဂှ်ရ။ လတူ ဒဵုကွာန်ဂှ် နွံ ကျာ်စေတဳအခိုက်မန်မွဲတၞုင်ရ။ 

## ဝင်
ကွာန်ဂင်ယျင်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံအကြာ ၁၉၅၇-၁၉၇၈ ဂှ် ဂကူမန်တအ် စပ္တန် ပဒတဴကၠုင်လဝ် နဒဒှ် တိဗၠးၜးမွဲရ။ အစာယျာပ် ကၠောန် မဗဒှ်လဝ် ကၠအ်သတ်ဗြဴမွဲဇၞော်တုဲ ကောန်ကွာန် ဂကူမန်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်ကၠအ်ညးဂှ်ရ။ သၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် အစာယျာပ် အာတ်မိက် သၟိင်သေံ သွက်ဂွံသြိုင်ကဵု ဘာဗတောန်လိက် သွက်ကောန်င္ၚာ်တအ်ရ။ စိုပ်ၜိုတ် ၁၉၇၇ - ၁၉၇၉ ဂှ် ကွာန်ဂင်ယျင် ဇၞော်တိုန် ဗွဲမပြဟ် ဒှ်အာ သ္ၚိ ၜိုတ်လ္ၚီမ။ ဟိုတ်နူ ရဲသၟာဗၞိက်လွဟ် ကုဗော်ဍုင်မန်တၟိ (ကျာ်ပိ) ဖ္ဍိုက်ဏာ လွဟ်မကမ် တတ်အာ ကွာန်ဂင်ယျင်ဂှ် ဗၠာဲသၟိင်သေံတအ် ရပ်ဂွံတုဲ ပရိုင်ပရောဂှ် ပြာကတ်မံက်အာတုဲ သၟိင်သေံတအ် သီကေတ်ထောအ် ကၠအ်အစာယျာပ်ဂှ်တုဲ ကောန်မန် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ ကွာန်ဂင်ယျာင်ဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်ဗက်ပ္တိတ်ထောအ် နူကွာန်ကီုရ။ ကုညး မိက်ဂွံအာမံင် ဇိုင်ပယျဵုဒိုဟ်သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပြစွောမ်ဂှ် ပၞာန်သေံတအ် ဖ္ဍိုက်ပလံင်ဏာ၊ လ္ၚဵု မိက်ဂွံအာမံင် ဇိုင်ပယျဵု ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဓံင်ဖါဘုမ်၊ လ္ၚဵု မိက်ဂွံအာမံင် လပါ်ကွာန်ဝိဇာဓိုရ် ပွိုင်ဍုင်သင်ခလမ္ဂး ပၞာန်သေံတအ် ဖ္ဍိုက်ပလံင်ကဵုရ။ စနူဂှ်တုဲ ကွာန်မန်ဂင်ယျင်ဂှ်လေဝ် လီုအာကီုရ။

## ကျာ်စေတဳလတူဒဵု
လတူဒဵု ကွာန်ဂင်ယျင်တြေံဂှ် နွံ စေတဳမွဲ။ စပ်ကုဝင်ကျာ်စေတဳဝွံတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် လိက်တၞး နကုကျာ်ဇၞော်ဘာဂင်ယျင် မချူလဝ် 

တင်စၟတ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မမံက် ဂှ် (ပ္ဍဲကြက္ကဒိန် ဒှ်ဒၟံင် တ္ၚဲဗြဴဗတိ) (၁၉၇၄ မာတ် ၇)။ စၟတ်တ္ၚဲ ၃-၂၂-၁၉၇၆ ဂှ် ဒှ်စၟတ်တ္ၚဲ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် မချူလိက်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် ကွာန်ဂှ် ဟွံဂွံလီုဏီဟီုမာန်ရ။ 

ကွာန်ဂင်ယျင်ဂှ် ၜိုန်ရ လီုအာကီုလေဝ်၊ ကျာ်စေတဳ လတူဒဵုဂှ် ကောန်မန် မနွံ ပ္ဍဲပွဳပွူတအ်ဂှ် စဵု သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် မင်မဲင္ၚးတးကၠုင်ဒၟံင် အဆက်ဆက်ရ။ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၉ ဂှ် နာဲဥထာဲ မနဳ ကေုာံ ကောန်ဂကူမန်တအ် ကၠောန်သဘင်မ္ၚဵုဖဍောတ်ပရိုတ် ဇရေင်ကျာ်စေတဳတြေံဝွံတုဲ က္လေင်လဟဵုပလေဝ်လဝ် ကျာ်စေတဳဝွံပၠန်ရ။

## နိဿဲ
သုသာန်ကွာန်ယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**သုသာန်ကွာန်ယၚ်ဒိန်**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
## ပရူပရာ
ဒှ်ဒၞာဲသွက်သ္ဂောံစံၚ်တိုပ်ဇွမၞိဟ်ချိုတ်မွဲဒၞာဲတုဲ သီုကွာန်ယၚ်ဒိန်လ္တူ ကေုာံကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်လေဝ် သီုၜါကွာန်ဂှ် အခိၚ်မၞိဟ်ချိုတ်မ္ဂး ဒးအာတိုပ်စံၚ်ဇွဂြးဇုတ်သုသာန်ဏံတုပ်တုပ်မွဲစွံကီုရ။
## ပွဳပွူသဘာဝ
သုသာန်ကွာန်ယၚ်ဒိန်ဝွံ နွံပ္ဍဲၜဳရေဝ် ပြၚ်ၜဳကွာန်ယၚ်ဒိန်ဂှ်ရ၊ နွံဟွံသ္ၚောဲကဵုပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ဒိန် ကေုာံကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ရ၊ တုဲတှ်ေ နွံမွဲဒမြိပ်ကဵုပြၚ်ၜဳပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်။

ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်ဂှ် နွံပြၚ်ၜဳကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန် ကေုာံကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်၊ တုဲပၠန် ရံၚ်အာလပါ်ၜဳမှာသၟိတ်ဂှ်ပၠန် နွံတ္ကံကၠဵု၊ ရံၚ်စှ်ေအာပလိုတ်တပ်တပ်တေံပၠန်ဂှ် ဂွံဆဵုတ္ကံဇၞော်မွဲနွံတဴရ။

ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်ပၠန်ဂှ် နွံဝါပလိုတ်ကွာန်ယၚ်ဒိန်ကေုာံကွာန်ယၚ်ဒိန်လ္တူတုဲ လုက်စုက်ကဵုဂၠံၚ်ဍာန်ကွဳစကာမွဲဒမြိပ်ခေါဇာကဵုရေဝ်မတ်မလီုတေံရ၊ ဗွဲဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာဂှ် နွံပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ဒိန်။ 

ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာတေံဂှ်ပၠန် နွံပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ် ကေုာံသြၚ်ကြုၚ်လပါ်တေံဂှ် နွံပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ်စဵုကဵုစိုပ်ကွာန်သာဲခေါမ်တေံရ၊ ဆက်အာပၠန်ဂှ် စိုပ်ပါၚ်ၜဳရေဝ်မာန်။
## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပြၚ်ဗ္တဳကွာန်ယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**ပြၚ်ဗ္တဳကွာန်ယၚ်ဒိန်**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
## ပရူပရာ
မွဲဒမြိပ်နွံကြပ်သုသာန်ကွာန်ယၚ်ဒိန်ကီု ကၠအ်သွဝ်ဇိုၚ်ဇိုၚ်သြၚ်ပြၚ်ၜဳဗ္တဳတံဂှ်လေဝ် ညးကွာန်ယၚ်ဒိန်တံဒှ်တၠကၠအ်ဝါကီုတုဲ ညးဒေသတံကော်တဴဒၟံၚ် ပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ဒိန် (ပြၚ်ဗ္တဳကွာန်ယၚ်ဒိန်) နွံယၟုမွဲပၠန်ကော်ဒၟံၚ်ဂှ် (ပြၚ်ဗ္တဳသုသာန်ယၚ်ဒိန်) ရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ပွဳပွူသဘာဝခိုဟ်မွဲပြၚ်ဗ္တဳမွဲရ၊ ဗလးပြၚ်ဗ္တဳဝွံ ဒှ်ဍုၚ်ဖ္ဍုၚ်တိုန်စှ်ေလၟေၚ်တ္ၚဲတုဲ အခိၚ်ဍာ်စှ်ေအိုတ်အးမ္ဂး ဂွံညာတ်မွဲကောန်မတ်ဗလးပြၚ်ၜဳပါၚ်ယၚ်ဒိန်မွဲအဆက်သၟဝ်ဗလးပြၚ်ဗ္တဳဏံမာန်ရ၊ ပြၚ်ဗ္တဳဝွံလေဝ် သတ်ဍာ်ညံၚ်ရဴ(ကၞဟ်)တံ ကၠုၚ်တိုန်ဖျေံခၟာဲလၟေၚ်သၞာံ အိုတ်အောန်ၜိုတ်မသုန်တြဴၝောံနွံရ။

သၟဝ်ခရေတ် (1995) ဂှ် ဇိုၚ်ဂြိုပ်ပြၚ်ဗ္တဳဝွံ သၠးဒှ်ဂြိုပ်မွဲဒမြိပ်တုဲ ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဝွံ ဒှ်အာကၠအ်ညးကွာန်ဒေသတံဖအိုတ်ရ။

ဇိုၚ်ဂြိုပ်ပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ဒိန်ဝွံ နွံသုသာန်ကွာန်ယၚ်ဒိန်ကြပ်ကြပ်ကဵုဇိုၚ်ပြၚ်ဗ္တဳဂှ်ရ၊ နူဂှ်ပၠန် တိုန်အာဗၟံက်တပ်တပ်မ္ဂး ဂွံစိုပ်ကွာန်ယၚ်ဒိန်လ္တူ ကေုာံဍာ်ကွဳစကာခေါဇာကဵုမတ်မလီုမာန်၊ လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာမွဲအဆက်ဂှ် နွံပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ဒိန်၊ ဆက်အာဗလးပြၚ်ဂှ်ပၠန် ဂွံစိုပ်ပြၚ်ဗ္တဳပါၚ်ယၚ်ဒိန် ကေုာံကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်။

လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်တပ်တပ်ဂှ် မွဲအဆက်ဓဝ်နွံပြၚ်ၜဳပါၚ်ယၚ်ဒိန်၊ တုဲပၠန် လဒေါဝ်ၜဳမှာသၟိတ်ဂှ်တှ်ေ နွံတ္ကံကၠဵုမွဲ၊ နူက္တံကၠဵုရံၚ်အာလပါ်ပလိုတ်သ္ၚောဲသ္ၚောဲဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်တ္ကံဇၞော်မာန်။

လပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာတေံပၠန် နွံပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ် ကေုာံပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ် ဆက်အာမွဲဒမြိပ်ပၠန်ဂှ် ဂွံစိုပ်ကွာန်သာဲခေါမ်စဵုကဵုစိုပ်ပါၚ်ၜဳရေဝ်။
## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**ပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ် (ကွာန်ယၚ်ရေဝ်)**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
## ပရူပရာ
စောဝ်မစှ်ေကၠုၚ်နူကွာန်ယၚ်ရေဝ်ကေုာံဝါဗ္ၚရဲညးကွာန်ယၚ်ရေဝ်တအ်ဖအိုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူမကယောဝ်ဇက်စှ်ေစောဝ်ဍောတ်လဒေါဝ်စဵုကဵုစိုပ်ကၠုၚ်ဇၞော် ဇွောဝ်တိတ်အာစိုပ်ပါၚ်ကြုၚ်ဍာ်ဖ္ဍုၚ်ၜဳရေဝ်ဂှ်ဟေၚ် (ပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ်) ပါၚ်ကြုၚ်ကွာန်ယၚ်ရေဝ် ကော်ခဴစအိုတ်ရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ဍာ်ပတေက်နူဒဵုကၠအ်သွဝ်ရဲညးဒေသတံကီု သီုစောဝ်ကြုၚ်ဍောတ်သၟတ်တံဂှ် မဇွောဝ်စှ်ေစိုပ်ကြုၚ်ဝွံတုဲ တိတ်အာပါၚ်ကြုၚ်ဍာ်ဖ္ဍုၚ်ဂှ်အိုတ်ရ၊ ဗွဲတၟေၚ်ဇၟာပ်မၞိဟ်စိုပ်ပါၚ်ကြၚ်ဝွံမ္ဂး လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာသြၚ်ကြုၚ်လပါ်ပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ဒိန်ဂှ် ဂွံဆဵုပြၚ်ဒဵုတၟံဝါန်လာ်မံၚ် ညးဒေသတံကော်ဒၟံၚ် (ပြၚ်ဍာဲပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ်)။

ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ် နွံဝါဇၞော်ကွာန်ယၚ်ရေဝ်ကေုာံညးဒေသတံဂှ်ဂွံဆဵုအာမွဲကောန်မတ် စဵုစိုပ်ကွာန်ယၚ်ရေဝ်စိုပ်အာဍာ်ကွဳစက်ကာခေါဇာမတ်မလီုတေံ။

ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်ဂှ် နွံၜဳရေဝ်မွဲတုဲ ရံၚ်ဒစေၚ်အာပလိုတ်သၠုၚ်ကျာဂှ်တှ်ေ ဂွံဆဵုတ္ကံကၠဵုနွံကြပ်ကြပ်ကဵုကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်၊ တုဲပၠန် ရံၚ်စှ်ေအာပလိုတ်တပ်တပ်နူတက္ကံကၠဵုဂှ်တှ်ေ ဂွံဆဵုတ္ကံဇၞော်နွံမွဲဒုတ်မာန်။

ဗွဲဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာပၠန်ဂှ် နွံပြၚ်ဗ္တဳကွာန်ယၚ်ဒိန် ကေုာံပြၚ်ၜဳပါၚ်ယၚ်ဒိန်၊ ပြၚ်ဗ္တဳပါၚ်ယၚ်ဒိန် စဵုစိုပ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်။

ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ်တှ်ေ နွံပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ် ကေုာံကွာန်သာဲခေါမ် သီုပြၚ်ဗ္တဳသာဲခေါမ်၊ ဆက်နူမွဲအဆက်တပ်တပ်ဂှ် ဂွံစိုပ်ပါၚ်ၜဳရေဝ်မာန်။

## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**ပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ် (ကွာန်ယၚ်ရေဝ်)**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
## ပရူပရာ
ပြၚ်ဗ္တဳဝွံ ဟိုတ်နူနွံကြပ်ကဵုဝါပလိုတ်ကွာန်ယၚ်ရေဝ်၊ တုဲတှ်ေ တပ်တဝ်ကဵုကွာန်ယၚ်ရေဝ်ဂှ်ကီုတုဲ ပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ် ညးဒေသတံကော်ခဴစအိုတ်ရ။

## ပွဳပွူသဘာဝ
ဒှ်ပြၚ်ဗ္တဳဟလိၚ်(ဇမၠိၚ်)ဂၠိၚ်မွဲတုဲ နွံဇမၠိၚ်ၜိုတ်ပိတိုၚ်ဒှ်မာန်၊ မဗတဳလေဝ်ဗုၜတ်သ္အးသ္အးကွေံကွေံလောန်၊ ဇိုၚ်ပြၚ်ဗ္တဳဒမြိပ်ဂြိုပ်ဂှ် နွံတၞဲဟရဲရေၚ်တိုန်မံၚ်ဂွံဆဵုတဴအိုတ်ရ၊ တၞံဟရဲတံဏံဝွံ ဗွဲသဘာဝဟေၚ်တိုန်ကၠုၚ်ကေတ်ကေတ်။

သတ်ဆုနာနာနွံတုဲ ညံၚ်ရဴသတ်ဗ္ဒဝ်ဇာတ်၊ ဗ္ဒဝ်ဇၞော်၊ ဗ္ဒဝ်ၜဳ၊ ကေုာံကွာဲကဒါတ်၊ ကွာဲဗ္တဳနာနာနွံပ္ဍဲတိဗ္တဳဂြိုပ်ဂှ်ရ၊ တုဲပၠန် သတ်ဍာ်ညံၚ်ရဴကၞဟ်လေဝ် ကၠုၚ်တိုန်ဖျေံခၟာဲမွဲမွဲသၞာံၜိုတ်မသုန်ၝောံစဵုစိုပ်စှ်ၝောံဟေၚ် နွံရ။

လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ် နွံဝါပလိုတ်ကွာန်ယၚ်ရေဝ် ကေုာံကွကွာန်ယၚ်ရေဝ်စိုပ်ဍာ်ကွဳစက်ကာခေါဇာကဵုမတ်မလီု၊ ဒိုဟ်ပလိုတ်ဂှ်ပၠန် နွံၜဳရေဝ်ဇၞော်၊ တုဲပၠန် ပလိုတ်ဒစေၚ်သၠုၚ်ကျာဂှ် နွံတ္ကံကၠဵုကဵုတ္ကံဇၞော်ဂွံဆဵုမာန်၊ လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာဂှ်ပၠန် နွံပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ရေဝ် ကေုာံပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ဒိန်၊ မွဲဒမြိပ်ဂှ် စိုပ်ပါၚ်ကြုၚ်ယၚ်ဒိန်ကေုာံကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်၊ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာတေံပၠန် နွံကွာန်သာဲခေါမ် စဵုကဵုစိုပ်ပါၚ်ၜဳရေဝ်တေံ။
## ဗီုရုပ်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်

ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်

## ဒတန်/ဍုင်ကွာန်

ကပ်ပဳကေတ် နူကဵု မုက်လိက်ဘာသာအင်္ဂလိက်
ဗီုကျာ်ခၟဳ

thumb|ဗီုကျာ်ခၟဳ

## ကျာ်ခၟဳ
ကျာ်ခၟဳဝွံ နွံတန်တဴဒၟံၚ် အပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်မဒှ်ရ။
ကအ်ဒုန်မြေင်၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်

**ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေၚ်** (ဗၟာ: မျှင်ဝါကုန်း ကျေးရွာ ) ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန်၊ တွဵုးရဍုင်ကရေင်။ တုဲဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေၚ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၂)။

## နိဿဲ
ဒဵုထောင်၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်

**ကွာန်ဒဵုထောင်** () ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန်၊ တွဵုးရဍုင်ကရေင်၊ တုဲ ဒှ်ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သကုတ်ဂှ် ကွာန်ဒဵုထောၚ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၂)။
ကောဒ်ကွာန်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ၁၇၀၇၃၁။

ဒဵုထောင် ၂၄ ကွာန်
# ကွာန်ကအ်ပၞဴ
# ကွာန်ဝါဂၠိင်
# ကွာန်ကသီု
# ကွာန်ကုန်ကြေဟ်
# ကွာန်ကြုင်ဒယာင်
# ကွာန်ဖါဟရာ
# ကွာန်ဝါဒြာဲ
# ကွာန်ဝါဇြပ်
# (ကွာန်မိပြင်
# ကွာန်လှာခ္ဍး
# ကွာန်သၞေဟ်ဍောတ်
# ကွာန်သၞေဟ်ဩောံ
# ကွာန်လိုင်ကၞုဲ
# ကွာန်သၞေဟ်ဝ
# ကွာန်တၞံဗြေအ် (လှာၜိုပ်)
# ကွာန်ဒဵုထောင်
# ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင်
# ကွာန်ဏင်ၜိုပ်
# ကွာန်ဝေသာလဳ (ဗၟံက်)
# ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်
# ကွာန်ဒဒန်ပိုတ် (ကအ်အင်ထဝ်)
# ကွာန်ချဳဏံချဳ
# ကွာန်မာဥူ
# ကွာန်ကြုင်ကၠအ်သတ်

## နိဿဲ
ပြၚ်ဗ္တဳသာဲခေါမ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**ပြၚ်ဗ္တဳသာဲခေါမ်**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
## ပရူပရာ
## ပွဳပွူသဘာဝ
## ကွာန်ဆက်
## ဗီုရုပ်
## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကအ်အင်ထဝ်၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်

**ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်** (ဗၟာ: တံတားပြတ် ကျေးရွာ ) ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန်၊ တွဵုးရဍုင်ကရေင်၊ တုဲ ဒှ်ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ် ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) ရ။ ကောဒ်ဂၞန်ကွာန်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ၁၇၀၇၄၃ ရ။

## ဝၚ်ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်
ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်ဝွံ ကၠာဟွံဂွံပ္တန်ကွာန်ဏီဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ် တိဂြိုပ်အရိုၚ် မၞုံကဵုတၞံဆုအၚ်မဂၠိုၚ် ဒှ်ဒၞာဲ ဂၠံၚ်ညးဂမၠိုၚ် မတတ်အာကၠုၚ် ဂြိုပ်ဇၞော်မွဲရ။ အခိၚ်တေအ် ဟိုတ်နူ ဒှ်အခိၚ် ဍုၚ်ကွာန်ဟွံၜိုဟ်သိုဟ်ညိၚ်ဝတ်တုဲ ဒးဂယိုၚ်ဒၟံၚ်လမျီု အကြာပေဲါပၞာန်ဂၠိုၚ်တုဲ သွက်ဒၞာဲ မၞုံကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီု ဂွံဂယိုၚ်အာလမျီုဂှ် ဇၟာပ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးဂၠာဲကၠုၚ်ဋ္ဌာန်ဒေသ မၞုံကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီုတအ်ရ။ ပ္ဍဲဂှ် နာဲဇိုၚ်ခေအ် နူကွာန်သက်ကအ်၊ နာဲဖၠုံ နူကွာန်ကၠအ်သတ်၊ နာဲချေတ်+မိသဝ်ယေန် နူကွာန်ဒဵုထောၚ်၊ ဖအိုတ် (၃) အိန်ထံၚ် ကၠုၚ်ကောံဆဵုဂဗညးသ္ကအ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂြိုပ်ဆုအၚ် ဗ္ဒာဲကြုၚ် မၞုံကဵုဒဒန်ပိုတ်သ္ကုတ်မွဲတုဲ မံၚ်တန်တဴအာ နကဵုကောန်တာဲ (၃) မရ။ ညးတအ်ဂှ် အခိၚ်ကသီုမ္ဂး ကၠောန် ကမၠောန်ဝါဗ္ၚ၊ ခမောဝ်သြောအ်၊ အခိၚ်ကညၚ်မ္ဂး သၠအၚ်တအ်ဂှ် ကပှ်တုဲ သၠာဲဂတးဗၞိက် သ္ကုတ်ကွာန်လ္ပာ်ပလိုတ်ဒဵု နကဵုၜဵု၊ ဖရံက်၊ ကၠေၚ်၊ မြေက်၊ ကသိုန်တအ်ရ။ တာဲ (၃) မဂှ် ဟိုတ်နူ မၞုံဋ္ဌာန်ဂြိုပ်ဆုအၚ် ဗ္ဒာဲကြုၚ်ဒဒန်ပိုတ်ဒၟံၚ်မွဲဂှ်တုဲ ကုညးမအာကၠုၚ် နူဋ္ဌာန်တၞဟ်တအ် ဒၞာဲဂှ်ဝွံ "ဒဒန်ပိုတ်" ကော်ခဴကၠုၚ်ရ။

ဌာန်ဒေသဂှ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကမၠောန်ဂယိုၚ်လမျီု ကၠောန်သြောအ်ဝါဗ္ၚ၊ ကပှ်တၞးသၠအၚ်၊ လောဲကီု သီုမဒှ်ဒၞာဲ မၞုံကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီု နူဘဲပၞာန်တအ်ကီုတုဲ လက္ကရဴညိ မၞိဟ်မၞုံဗ္ဒာဲတအ် ကောံကၠုၚ်တန်တဴတုဲ ဒှ်အာ တာဲဗၞတ် (၁၀) မပြၚ်ရ။ နကဵု ယၟု "အုံဒဒန်ပိုတ်" ဂှ် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၈ သၞာံဂှ် သ္ၚိတာဲဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ မံင်တန်တဴကၠုၚ် ဒှ်ကၠုင် ဗီုပြၚ်ကွာန်သၟတ်မွဲကီုလေဝ် နကဵုယၟုကွာန်ဂ်ှ ဟွံဂွံတၚ်ခုတ်ကၠုၚ်ဏီရ။ ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၁၁ သၞာံဂှ် နကဵုမဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာကီု ဒှ်ကၠုၚ်ဗီုပြၚ်ကွာန်မွဲကီုတုဲ ဘာလကျာ်မွဲ သ္ဒးနွံထေက်ရောင် ညးတအ် ညာတ်ကေတ်ရ။ ညးတအ် ချပ်ဂၞန် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ(စောဲဂလာ) မနွံပိုန် ဘာဂၞကျာ်သၟိၚ် (ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်)တုဲ ကျာ်ဇၞော် က္ညကၠုၚ်တုဲ သြိုၚ်ပ္တန်ကဵု ဘာဆု သွက်သၚ်မွဲမတုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သီုတၚ်ခုတ်ကဵု ယၟုကွာန် "ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်" ကီုရ။ လဂွံကဵုအဓိပ္ပါဲ "ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်" ဝွံ ဂြိုပ်အၚ်ဝွံ ဆုအၚ်၊ တၞးအၚ်တအ်ဒှ်ဂှ်င္ၚုဟ်မး ဒှ်ကမၠောန် တုပ်သၟဟ် ညံၚ်ဒၞာဲဂြိုပ်မပ္တိတ်ထဝ်ကီု၊ တိဂြိုပ်အၚ်ဝွံလေဝ် အရံၚ်မၞုံညံၚ်ထဝ်ကီုတုဲ  ဒၞာဲဝွံ ဒှ်ဗီု ကအ်ဂြိုပ်အၚ်တုဲ နကဵုယၟု "ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်"ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ (စောဂလာ) မၞုံပိုန် ဘာကျာ်ဂၞကျာ်သၟိၚ် (ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်) အခိၚ်က္ညၚ်ကၠုၚ်ပ္တန်ကွာန််ဂှ် တၚ်ခုတ်ကဵုကၠုၚ်လဝ်ယၟု "ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်" ရ။

## ဝၚ်ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်

## ဝၚ်ဝါပ္တဴအလာံ ဆက်စပ်ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်

## နိဿဲ
ပါၚ်ကြုၚ်သာဲခေါမ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ

**ပါၚ်ကြုၚ်သာဲခေါမ်**ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
## ပရူပရာ
## ပွဳပွူသဘာဝ
## ကွာန်ဆက်
## ဗီုရုပ်
## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အာစာကဝိ မာံတောအ်

***အတ္ထုပတ္တိ"***
အာစာကဝိ မာံတောအ် ဗွဲခမၞောန် ကွာန်တံင်ပိုအ်
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဒဵုသဇေင်

**ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဒဵုသဇေင်** ဂှ် ဒှ်ဘာ ဗတောန်လိက် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုသဇေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ရးတၞင်သဳရ။ ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုသဇေင်ဝွံ ဘာကောန်ဂကူမန် တန်လဒေါဝ် ကေင်နွံလဝ် တၟာလအ်ကီုလေဝ် နူစသၞာံ ၂၀၀၅ ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုင်သီ နကဵုသၟိင်ဗၟာတုဲ ဒှ်အာ ဘာတန်အလဵုအသဳဗၟာရ။ သွက်ဂွံ က္လေင်သြိုင် ဘာကောန်ဂကူမန်တၟိ မွဲပၠန်ဂှ် နူကဵု ခမဳသင် ကေုာံ ကောန်ကွာန်တအ် ကောံသၟဟ်တုဲ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမေ ၁ အခိင်နူဂယး ၇း၀၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ဖျေဟ်ကၞက်တုဲ က္လေင်သြိုင်ဘာတၟိရ။

## ဝင်
ဘာကောန်ဂကူမန် တန်လဒေါဝ် ကွာန်ဒဵုသဇေင်ဂှ် နူသၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳ သီကေတ်တုဲ ပထောအ် ဘာဗတောန်လိက် အလဵုအသဳဗၟာရ။ နကဵု ကောန်ကွာန်ဒဵုသဇေင်တအ် ဟိုတ်နူဟိုတ်နာနာသာ်တုဲ သွက်ဂွံ က္လေင်သြိုင် ဘာကောန်ဂကူမန် မွဲပၠန်ဂှ် ကမၠောန်ဟွံမံက်ကၠုင် သၞာံ ဗွဲမလအ်တုဲ နကဵု ခမဳသင်မန်ၜါဘာ ဘာသိပ္ပသာလပရိယတ္တိ (ဘာၜဳ) ကဵု ဘာဒဵု ကေုာံ ကောန်ကွာန်ဂမၠိုင် ပံင်ကောံတုဲ က္လေင်သြိုင်ဘာတၟိမွဲပၠန်ရ။

သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဨပြဳ၂၇ ဂှ် သ္အးင္ၚးတးဒၞာဲဂအာင်ဘာ။ဂိတုဨပြဳ ၃၀ အခိင်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ခမဳသင်တအ် ဖ္ဍောတ်မ္ၚဵု ဂအာင်ဘာတုဲ ဂိတုမေ ၁၊ ၂၀၂၃ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဘာရ။

## နိဿဲ
ဒဵုသဇေင်၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု

**ကွာန်ဒဵုသဇေင်** (ယၟုတြေံ ကွာန်ချဗုင် မဒှ်ယၟု ဘာသာဗၟာ ချပုံး မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၞအ်ဂြုန်) ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဂကောံကွာန်ကအ်ကြေင်မွဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ရးတၞင်သဳ။ ကွာန်ဒဵုသဇေင်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၁၅၀ - ၂၀၀ မတုဲ ဂကူမန် ပဒတဴဂၠိုင်ရ။ ဂကူဗၟာ ကဵု ဂကူထဝါဲ နွံစညိညတုဲ နွံဘာလကျာ်ၜါဘာ ဘာဒဵု ကဵု ဘာၜဳ။ လတူကုန်ဒဵုဂှ် နွံကျာ်စေတဳကျာ်ဒဵုသဇေင် မွဲရ။

## နိဿဲ
ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်

**ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်** (ယၟုတြေံ **ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် - သ္ကုတ်သၠုင်ကျာ** () () ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူ ဒပ်ပၞာန်ထိင်အဝဵုဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ ၂၀၂၁ တုဲ မစဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၇၊ ၂၀၂၁ ရ။ ဆဂး စိုပ် ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၁၆၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ဂွံလလောင်တြး ပရူမဒက်လဝ်ဒပ် နကဵုလိက်လလောင်တြး ဘာသာမန်ကီု သီုကဵု ဘာသာဗၟာရ။ ဟိုတ်နူအကာဲအရာတုဲ ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန်ဂှ် ပါ်လဝ် သ္ကုတ်သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ။ စတမ်နူ ဇာန္နဝါရဳ ၃၁၊ ၂၀၂၃ တုဲ ယၟုတြေံ "ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် - သ္ကုတ်သၠုင်ကျာဂှ် သၠာဲထောအ်ယၟု  "ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်"။ တုဲပၠန် ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန် ဂှ် ဒှ် ဒပ် ဌာနပရေင်စဵုဒၞာဲ ကံင်ဇြဳဖေဝ်ဒရေဝ်ဍုင်မန် မွဲရ။ 

## ဝင်
ဒပ်ပၞာန် ထ္ၜးဟိုတ် ကုအလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳ မလီုမာဲ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲမပံက်စၠတ်ထဝ်တၟိ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ထိင်ကၠေအ်အဝဵုဍုင်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ထၜးဆန္ဒ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ သၟတ်မန် လတူဍုင်လ္ဂုင်တအ်လေဝ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံသၟတ်မန် မဒစဵုဒစးတၠအဝဵု (အာဏာရှင်ကိုတော်လှန်သောမွန်လူငယ်များအင်အားစု (MAD)ရ။ နကဵု ဂကောံဂှ် ပံင်ကောံ ကုကမ္မတဳကောန်ဂကူဂမၠိုင် မထ္ၜးဆန္ဒနာနာ (လူမျိုးပေါင်းစုံ အထွေထွေ သပိတ်ကော်မတီ - GSCN တုဲ ထ္ၜးကၠုင် ဆန္ဒ လတူဍုင်လ္ဂုင်ရ။ နကဵု ဂကောံသၟတ်မန် မဒစဵုဒစးတၠအဝဵု ကဵု ကမ္မတဳကောန်ဂကူဂမၠိုင် မထ္ၜးဆန္ဒနာနာ ပံင်တောဲတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဂကူမန်။ ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန် တ္ၚဲဂကူမန်ဂှ်ရ ပၞာန်စလၞိန်ဗပိန် ညးမထ္ၜးဆန္ဒတအ်တုဲ ဂကောံသၟတ်ဂှ် စပြံင်လှာဲကၠုင် ဂၠံင်တရဴလွပ်လွဟ်ရ။ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၇၊ ၂၀၂၁ ဂှ် စဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဒပ်ပၞာန်ရ။ သွက်ဂွံဒက်ဒပ်ဂှ် ဒးကေတ်ကၠုင် အခိင်နာနာ မပ္တံကဵု ဗတောန်ကွတ်ပၞာန်၊ ပကောံကပေါတ်ပၞာန်တအ် ဒှ်တမ်ရ။

စိုပ် ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၁၆၊ ၂၀၂၁ ဂှ် လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒပ်ဝွံတုဲတုဲရ။ အတိုင် မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြး ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၃ ဂှ်မ္ဂး "တ္ၚဲဏအ် အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အကာဲအရာနာနာသာ် မက္တဵုဒှ်ဒၟံင်တုဲ သွက်သ္ဂောအ် ဗ္တိုက်သရိုဟ်ကၠေအ် ကံင်သဳပၞာန် ဗဝဲမစိုပ်တရဴမာန်ကီု၊ သွက်သ္ဂောအ် ပံင်တောဲ ကဵုဒပ်ရပ်လွဟ် အပ္ဍဲဍုင်မန် မလုပ်ဒၟံင် ပေါဲဗ္တိုက် ကဵုကံင်သဳပၞာန်ဂမၠိုင်ကီု၊ ဇြဟတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်နာနာ နတဲစှ်ေစှ်ေမာန် ရန်တၟအ်တုဲ ဒုင်သဇိုင် ကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ကောံဓရီု ကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ် ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် - သ္ကုတ်သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၀၂၃၊ ဂိတုဇာန္နာဝါရဳ ၃၁ တုဲ နကဵုယၟု "ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် - သ္ကုတ်သၠုင်ကျာဂှ် ပြံင်လှာဲ သုင်စောဲအာယၟု "ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန် (Mon State Revolutionary Force – MSRF) ဝွံရ။" ပ္ဍဲဇာန္နာဝါရဳ ၃၁၊ ၂၀၂၃ နကဵု ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် ကောံဓရီုတုဲ က္လေင်ဒက်ပ္တန် ဂကောံက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တၟိ နကဵု ညးမကဵုကသပ် (၃)တၠ၊ ဂကောံကမ္မတဳ ၉ တၠ၊ ဥက္ကဋ္ဌ နာဲဒံက်တာသဳရိမန်ဆာန်၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ နာဲနမောတဿ၊ ညးအုပ်ကာ နာဲလျးမန်ဌေ၊ ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ နာဲကိုဝ်သူ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် တုပ်စိုတ်ရေင်သကအ် ဒဒှ်ရ ပါ်ထောအ် ဒပ်ရေင်သကအ် ဒှ်မာန်ရ။

ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နကဵု အလဵုအသဳအေန်ယူဂျဳ ကဵုဘာပၞာန်တၟေင် ပ္ဍဲတိဍာ် ဗော်ကေအေန်ယူ ဒပ်မဟာ ၆ ဂှ် နူကဵု ကောန်ဒပ်ဏအ် ဂွံအာတိုန်လဝ် (၅) တၠကီုရ။

နကဵု ဒပ်ဝွံ စတမ်နူ ဂိတုမာတ် ၁၆၊ ၂၀၂၃ ဂှ်တုဲ ပ္တိတ်လိက် ဒဒှ်ရ ပံင်တောဲ ကု ဒပ်ကျာရေဝ် (Ye Air Force (Stealth Fighter)၊ ဒပ်ဒမၠုရာမည (Ramonya Guerrilla Force) တုဲ သွက်ဂွံလုပ်အာ ပေါဲဗတိုက် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဂကောံလွပ်လွဟ်
ဂကောံသဒ္ဓါရတ်ပိ - ကွာန်ကအ်ဍောတ်

## '''အဓိဌာန်ဂကောံ'''
ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်ဝွံ သ္ဒးဍိုက်ပေၚ်ကဵုဓရ်ညဳသာ၊ သ္ဒးဆာန်ကၟိန်ရီုဗၚ်၊ သ္ဒးမၚ်မွဲတဴရေၚ်သ္ကအ် ညးမွဲကေုာံညးမွဲ။

ဂကောံဝွံ သ္ပဟိုတ်နူဒက်ပတန်လဝ် သၟဝ်ဓရ်သၠးပွး, ဗၠးၜးတအ်ဂှ်တုဲ ကုညးလဵုမွဲလေဝ် အခေါၚ်အုပ်ဓလီုဟွံမွဲဟေၚ်။

## '''တၚ်ပ္တဝ်က္ဍိုပ်ဂကောံ'''
၁။ သ္ပကုသိုလ်ကဵုဒါန်

၂။ ထံက်ပၚ် ပရေၚ်ပညာဂကူမန်

၃။ ထံက်ပၚ် သၚ်ကတ်လ္ၚတ်ပရိယတ္တိ

၄။ ဒၞာဲထေက်ကဵုသ္ဒးထံက်ပၚ်တံဂှ် သဳကၠဳတုဲထံက်ပၚ်အာရောၚ်

## '''ပရူပရာဂကောံ'''

### စပ္တမ်ဒက်ဂကောံ
သာသနာ ၂၅၆၁၊ ကောဇာ ၁၃၇၉၊ ခရေတ် ၂၀၁၇၊

သၞာံစဒက်ပတန်ဂကောံဂှ် ပကောံဂွံ ဂကောံသ္ကအ်ရဲ မၞိဟ်တြုံ မၞိဟ်ဗြဴ ဗၞတ် ၆၅ တၠ နွံရောၚ်။

### ဟိုတ်သ္ဂောံဒက်ဂကောံ
ရန်တၟအ်ကဵုဂကောံသ္ကအ်ရဲပြဝါ မံၚ်ဘာမွဲစွံ သ္ဂောံကလေၚ်ကောံကလောအ်တုဲ ဒက်ပတန်လဝ်ဂကောံဏအ်ရ၊ အခိၚ်ဒက်ဂကောံဏအ်ဂှ် ပ္ကောံဂွံမၞိဟ်တိုၚ်ခဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ၂၀ တၠရ၊ ကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ် နူမၞိဟ်တိုၚ်ခဳ ၂၀ တၠတအ်ဂှ်တုဲ စဖျေဟ်အစဳဇန် ကမၠောန် သွက်သ္ဂောံကၠောန် ကဵုဒါန်ဘာ ‘မဟာထေရ်ဥပဂုတ္တ’ရ၊ နူမၞိဟ်တိုၚ်ခဳ ၂၀ တၠဂှ် လလောၚ်တြးပရိုၚ် ဘိက်ကော်ပၟိၚ်ပၟဟ် သ္ကအ်ရဲမသှ်ေမံၚ်ဏီတအ်ဂှ်တုဲ ညးစိုတ်လုပ်စ ကၠောန်ကမၠောန်ဂကောံတအ် ဗိုၚ်လုပ်ကၠုၚ်ကရောမ် ဂကောံပိုယ်ဏံအိုတ်ရ။

တ္ၚဲသ္ပဒ္တန် ဒက်ဂကောံဂှ် မၞိဟ်တိုၚ်ခဳ တိုန်စိုပ် ၅ တၠ၊ သၟေဟ် ၁၅ တၠတအ်ဂှ် ကဵုဆန္ဒ ဒုၚ်တဲတုပ်စိုတ် သီုညးဖအိုတ်ရ၊(ဂိတုခ္ဍဲသဳ) 

### ခုတ်တၚ်ယၟုဂကောံ
ဒက်ပတန်ဂကောံတုဲကီုလေဝ် ယၟုဂကောံ ဟွံမွဲဏီရ၊ ကြပ်ဒးကၠုၚ်အခိၚ် ကဵုဒါန်စရိုဟ်ဍာ် ဘာမဟာထေရ်ဥပဂုတ္တ ဂှ် ကောန်ဂကောံတြုံတြုံတအ် ညးဂမၠိုၚ် သွက်သ္ဂောံနိမန်သၚ်တုဲ ပြာပ်တိုန်စိုပ်အာ ဘာဇၞော် ဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ ကွာန်ကအ်ဍောတ်ဂှ်ရ၊ နူဂှ်မွဲက္ဆံၚ် ကောန်ဂကောံတအ် ပြာပ်လုပ်ခစ ဇရေၚ်တၠဂုဏ်အာစာ ဒံက်တာကောဝိဒ(ဓမ္မာစရိယ M.A, Ph.D Mumbai India) တုဲ ဂြၚ်ပ္တီ ကုတၠဂုဏ်အာစာ ပရူပရာဘိက်နိမန် ကဵုဒါန်ဖါပ်သၚ်ဂှ်ရ၊ တၠဂုဏ်အာစာ ဒံက်တာကောဝိဒ(ဓမ္မာစရိယ M.A, Ph.D Mumbai India) လေဝ် သၟာန်သၟုက်စပရူပရာ ကမၠောန်ကေၚ်ကာဂကောံ ဍောတ်ဇၞော်တုဲ အရေဝ်ဆက်စိုပ်အာလ္ပါ်ယၟုဂကောံပၠန်ရ၊ ကောန်ဂကောံတအ်လေဝ် ဒဒှ်ရယၟုဂကောံဟွံမွဲဂှ် လဴပဴ ကုတၠဂုဏ်အာစာတုဲ သီုဟွံလအ်လမွဲသာ် ဇဖန်ဂှ် နကဵုယၟုပြဲပြဲမွဲ **‘ဂကောံသဒ္ဓါရတ်ပိ’** တၠဂုဏ်အာစာ ဒံက်တာကောဝိဒ(ဓမ္မာစရိယ M.A, Ph.D Mumbai India) ခုတ်တၚ်ကဵုဂကောံပိုယ်တအ်ရ။

## '''ပရေင်ချဳဓရာင်ဂမၠိုင်'''
၁။ ကွဳသၠာပ္ဍိုက်ဇွ ပ္ဍဲသုသာန်(ကွာန်ကအ်ဍောတ်)

၂။ တြၚ်ပသဲ ဘာဘုတ်

၃။ ကၟာၚ်မွဲဖိုၚ် ကျာ်တဝ်တၟိ

၄။ ဖါပ်ဗ္စ သၚ် ကေုာံ ယောဂဳပၟဝ်ဓရ်ဂမၠိုင်

၅။ ကလအ်ပူဇဴအာယုဝုဍ္ဎိ မၞိသ်အာယုက်ဇၞော်(တ္ၚဲအတးကြာပ်သၞာံ)

၆။ ကဵုဒါန်ဖါပ်ဗ္စ သၚ် ကေုာံ ခရှ် (ပ္ဍဲသၞာံတၟိမံက်)

၇။ ကဵုဒါန်နုၚ်နိဓိ(ဂိတုခ္ဍဲသဳ)

၈။ ဘာမဟာထေရ်ဥပ္ပဂုတ္တ(ဂိတုကထိုန်)

၉။ ပူဇဴသၚ်အံၚ်လိခ်ပရိယတ်(ဂိတုဝသ်)

၁၀။ ဒုၚ်သ္ပဒကာခုၚ် သၚ်သွဟ်လိခ် ဂကောံသဒ္ဓမ္မဓဇဝိနယာဓိက(ဂိတုမာဃ်)

၁၁။ ထံက်ပၚ်ညးဂိယဲ

## '''ကမၠောန်ချဳဒရာၚ် လၟေၚ်သၞာံ'''

### သာသနာ ၂၅၆၁၊ ကောဇာ ၁၃၇၉၊ ခရေတ် ၂၀၁၇၊

၁၃၈၅ သၞာံ
ဂိတုစဲ
မ္ၚဵုကၠောံသၞာံ ကဵုဒါန်ဖါပ်သၚ်၊ ယောဂဳဂမၠိုၚ်

ဂိတုခ္ဍဲသဳ
ကဵုဒါန်စရိုဟ်ဍာ် နုၚ်နိဓိ
သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက်၊လိက်အုပ်

သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက်

## ဝၚ်လိက်အုပ်ဗွဲခ္ဍန်
လိက်အုပ် သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက် ဝွံ နာဲသက်လောန် ချူပကောံလဝ်တုဲ ညးတၠဒါန်လိခ်အုပ် ဂကောံတဵုတၞံဆု ဘာမန်ရာမညနိကာယ ဍုၚ်ဝှတ်ဝုၚ်၊ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် တက်တြးပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၀၉ သေတ်တေန်ဗာ သၞာံ ၂၀၂၂ ရ။ လိက်အုပ်ဝွံဂှ် ညးချူလိက် (နာဲသက်လောန်) ကေုာံ ဂြေဝ်ဂတာညးတအ် ပိုၚ်ပြဳ ဒှ်တဴတၠမူရ။ လိက်အုပ်ဝွံဂှ် အလန်ပထမ လၟိုဟ် ၅၀၀ အုပ်ဂှ် တက်တြးပ္တိတ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတု သြဂုတ် ဂှ်ရ။ ၚ္ၚုဟ်မး လိက်အုပ်ဝွံဂှ် သြန်ဗမာ ၃၅၀၀၀ ဒကေဝ် မဒှ်ရ။
 

## ဒက်ပ္တန်လိက်အုပ်
လိက်အုပ် "သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက်" မန်ဝွံ နကဵု ကဏ္ဍ(အခန်) ၂၀ ပါလုပ်ရ။  နူ ၁ စဵုကဵု ၆၈၂ မုက်ပါလုပ်ရ။ လိက်အုပ်ဝွံ ဗွဲဘာသာမန် ဗမာ အေၚ်္ဂလိက် (၃) ဘာသာ ပါလုပ်ရ။ လက္ကရဴနူ အခန် (၂၀) တအ်မ္ဂး ကဏ္ဍသွဟ် ကေုာံ စရၚ်နိဿဲတအ်ပါလုပ်ရ။

## ကဆံၚ်ညးကတ်လ္ၚတ်ထေက်
လိက်အုပ်ဝွံ နူကဵုကဆံၚ်် ညးစကတ်လ္ၚတ် ဘာသာ အေၚ်္ဂလိက်မ္ဂး စဵုကဵု ကဆံၚ်တန်တက္ကသဵု ကတ်လ္ၚတ်မာန်ရ။ ရံၚ်ကဵု ဂလာန််ဂတာပ်လိက်မ္ဂး " သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက် ၊ နာဲသက်လောန် ကလးလဝ် နဘာသာမန်ကေုာံဗၟာ သွက်အဆံၚ်တန်သၠုၚ် ကေုာံ တက္ကသဵု" တုဲ ညးစပ္တမ်ကတ်လ္ၚတ်သၟးဟွံက ညးမစိုပ်မံၚ် ကဆံၚ်ပညာသၠုၚ် မပ္တံ တန်ကဝ်လိက် တက္ကသဵုလေဝ် ကတ်လ္ၚတ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲလိက်အုပ်ဝွံဂှ် ကဏ္ဍ (အခန်) ၂၀ မှ ပါလုပ်တုဲ ဟိုတ်နူ သောၚ်ကလးလဝ် သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက်တအ် ဗွဲသောဲသောဲဗၠောဲဗၠောဲရ။

## ဂလာန်နူညးမခၞံလိက် (ကံက်နုက်)
"ပြကိုဟ်သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက်ဝွံ မကလးလဝ်နဘာသာမန်ဂှ် အဲ(ညးခၞံလိက်) တက်တရးပ္တိတ်ကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် (၂၀၁၃) တေံတုဲ လၟုဟ်ပ္ဍဲမတက်တရးပ္တိတ်ပၠန်ဂှ် တၚ်သောၚ်ကလး ဂမၠိုၚ်ကီု သီုတၚ်မကၠာဲစၠောအ်လဝ် အဓိပ္ပါယ်ဂမၠိုၚ် ဗွဲဘာသာမန်ဂှ်လေဝ် အဲဂွံကလေၚ်စၟတ်ဒါန်ပ္ညဳပ္ညပ်ပလေဝ်ပလေတ်လဝ်တုဲ လိက်ဝွံ ဍေံခိုဟ်ဂၠိုၚ်တိုန်ရောၚ် အဲပ္တေဟ်စှ်ေစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲမထပ်တက်တရးပတိတ် ပြကိုဟ်သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက်ဝွံ အလန်ဏအ်ဂှ် သွက်ကောန်မန်ပိုဲဂမၠိုၚ် ညးမဟွံဆိုက်ဗ္ဒက်ခံက်တဴ ပ္ဍဲလိက်ပတ်ဘာသာမန်တုဲ မလေပ်ဆိုက်ဗ္ဒက်ခံၚ်တဴ ဆဘာသာဗၟာတအ်ဂှ်လေဝ် တၞဟ်နဂွံဒှ်အထံက်အပၚ်မာန်ကီု ရန်တၟအ်သာ်ဏအ်တုဲ အဲထပ်ဗပေၚ်စုတ်လဝ် သီုဘာသာဗၟာမွဲပၠန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပြကိုဟ်သဒ္ဒါအေၚ်္ဂလိက်ဝွံဂှ် သောၚ်ကလးလဝ် နကဵုၜါဘာသာ သီုမန်သီုဗၟာမဒှ်ရ။ ကောန်မန်ပိုဲဂမၠိုၚ် ညးမလေပ်ခံၚ်တဴ သီုမန်သီုဗၟာ သီုၜါဘာသာတအ်ဂှ် ဂွံပ္တောအ်ၜတ်ကတ်လ္ၚတ်အာ သီုၜါဘာသာမာန်ရောၚ်တုဲ ခိုဟ်လတူခိုဟ် ခိုၚ်ဂၠိုၚ်က္ဍၚ်ဟေၚ်ရ" (နာဲသက်လောန်) ။

## နိဿဲ
ဝိက်ရှေန်နရဳမန်

thumb|စရင်ဗီု ချဳဓရာင်ဂစာန် ညံင်ဝိက်ရှေန်နရဳမန် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်။
မုက်လိက်စွမ် သွက်ဘာသာမန်ဂှ် စကၠောန်လဝ် နူကဵု ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၁၈၊ ဆဂး မၞိဟ်လုပ်ကၠောန်ချူ ဟွံမဲ၊ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၉ ဂိတုသြဂုတ်ဂှ် နကဵုယၟု ညးလွပ် Ninjastrikers လုပ်ပလေဝ်ကၠာဲ နကဵုဘာသာဗၟာညိည၊ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါဂှ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ လုပ်ကၠာဲစုတ် ဗီုမန်ညိညတုဲ ဂိတုဒဳဇြေမ်ဗါဂှ် တၠဂုန်အဠာဝက (အဲနာဲ) လုပ်ချူစုတ် မုက်လိက်ညိည။ အခိင်ဂှ် သွက်မန်တအ် မဒှ်အခိင် အဃောမဂစာန် ညံင်ကလိဂွံ မုက်လိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ နကဵုဘာသာမန်တုဲ ဟွံစွံအာရီု ကွေဟ်ဟ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတု ဂျောန်ဂှ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ စလုပ်ချူဂၠိုင်င်၊ စိုပ်ၜိုတ်ဂိတုသြဂုတ်ဂှ် ကောန်ဆာန်ရာမာဉ်၊ Tmv၊ မန်ရံင်မန် တအ် လုပ်ချူပေင်င်တုဲ ဂိတုဂတဂှ် နာဲဝိညာဏ်ထဝ်၊ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ၊ ကောန်ဆာန်ရာမာဉ်၊ Ramonnya Jay Ninjastrikers, Monbeeree၊ မန်ရံင်မန်၊ အဲနာဲ၊ မာံသရာဲ၊ မာံခန္တဳဆာန်၊ မာံကခ၊ သိုက်လွဳ၊ မာံတောအ်၊ ဆီမန်ဇေတ်၊ ကေုာံ ညးသအာင်တၞဟ်တအ် ဂစာန်ကၠောန်တုဲ ဂိတုမာတ် ၁၉၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် မုက်လိက် ဝိက်ရှေန်နရဳ ဘာသာမန်အာစိုပ်ဒတုဲရ။  

## နိဿဲ
ပေဲါပြိုၚ်ဒွက်ရးနိဂီု ကေုာံ ပဟေဠိ

**ပေဲါပြိုၚ်ဒယှ်ေဒွက်ရးနိဂီု ကေုာံ ပဟေဠိ**

ရန်တၟံကဵုကွးဘာမန် ဥတုက္ညၚ်ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် ဂွံဂံၚ်သ္ကာတိုန်ပ္ဍဲဝိုၚ်ကီု ဂွံဒှ်အာဗဟုသုတကီု ဂွံဓမံက်ပတိုန်ဒွက်ကောန်ဂကူမန် ရးနိဂီုဂှ်တုဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၃၈၅ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် (၁၃) စွေက် အခိၚ်ဗ္တံ ၈ နာဍဳဂှ် နူဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဏာလဝ် ပေဲါပြိုၚ်ဒယှ်ေဒွက်ရးနိဂီု ကေုာံ ပဟေဠိ ကုကွးဘာမန်ဥတုက္ညၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် ပ္ဍဲဋ္ဌာန ကွာန်သံၚ်သၟဴတ္ၚေက် ရ။ ပ္ဍဲပေဲါပြိုၚ်ဂှ်ဝွံ မွဲဂကောံမ္ဂး ကွးဘာ(၆) တၠတုဲ ကွးဘာနူကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်၊ ကွာန်ဝၚ်ဂွိ၊ ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်၊ ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်၊ ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေၚ်၊ ကွာန်သံၚ်သၟဴတ္ၚေက် ဖအိုတ် (၆) ကွာန်လုပ်ကၠုၚ်ပေဲါပြိုၚ်နွံရ။ ညးမကဵုစၟတ်ပေဲါပြိုၚ်ဂှ်ဝွံ တၠဂုဏ်အ္စာအဇ္ဖ ကေုာံ မာံဗိုတ်ပိ(ပရၚ်တဲ) တုဲ ညးလျိုၚ်ကောပ်ကာဲအသေအဟာန်ဝွံ နာဲဇာတိနာဲ နာဲသ္ဍဴညာဏ် တအ်မဒှ်ရ။ စိုပ်ကဵုပေဲါပြိုၚ်ဒွက်ရးနိဂီု ဗီုဏံဝွံ ပ္ဍဲဒေသ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်မ္ဂး ဒှ်အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

**ညးတာလျိုၚ်  ဂကောံဗ္တောန်လိက်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ်(၁)**

ဥက္ကဋ္ဌ ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညိန္ဒ ဘာဝၚ်ဂွိ

ဒု − ဥက္ကဋ္ဌ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝံမံသ ဘာကအ်အၚ်ထဝ်

ဟိတဓရ − နန္ဒသိရိ ဘာကၟာဍုၚ် ကွာန်သံၚ်သၟဴတ္ၚေက်

ဒု−ဟိတဓရ − ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝဏ္ဏ ဘာရာသဳမန်
ကျာ်ဗတာၚ်၊ ကၠအ်သတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်

## '''ဝင်ဓါတ်ကျာ်ဗ္တာင် (ကွာန်ကၠံသတ်)'''
ကာလကျာ်တြဲပိုဲ ကလိဂွံဒစာံဝှ် မဟာသက္ကရာဇ် (၁၁၁)သၞာံဂှ်ကေုာံ ခမဳတၠအရှန်ဂမၠိုင် (၂၀၀၀၀)ဂေတ်ဂ္ၚေင်ဒေသ စာရီ အိုတ်တွဵုရး ဍုင်မန်ရ။ မပ္တံကဵုလဝ် ဓါတ်သော်ဂမျိုင်ဂၠိုင်ဂၠင် သီုမကဵုလဝ် ပယျးဒိုဟ် ဒၞာဲဋ္ဌာန်သ္ဂောံပ္တန်ကျာ်စေတဳတံဂှ်ရ။ ဃောကာလဂှ် ဣသိဂမၠိုင်ဟေင် ဒှ်ဇၞော်သကိုပ်သက ဥပ္ပးတံရ။ ကာလဂှ် တၠရသိမွဲ ကလိဂွံဓါတ်ေသော် ဂမျိုင်မွဲတၞုင်တုဲ သ္ပဇၞော်သကိုပ်သကကဵု ကောန်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳဝွံရ။

ညးမဒှ်ဒကာကျာ်တၟိဝွံတုန် ခမဳမန်မၞုံယၟု နာဲနဂီု၊ နာဲသုဒ္ဓတသၞ နာဲပညာဓမ္မခမဳပိဇကုဝွံကီု၊ ခရှ်ပန်မၞုံယၟု မဇာ၊ မလာသာ၊ မသဳဟ၊ မိတုပ်စိုတ် ညးပန်ဝွံကီု သီုကဵု ဥပ္ပးတြုံဗြဴဂမၠိုင် သ္ပသဇိုင်ကဵုဓရ်သဒ္ဓါတုဲ ကလေင်ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳမွဲ သီုမသၠိုင်လဝ်ဓါတ်သော်ဂမျိုင် မွဲတၞုင်ပ္ဍဲကာလဂှ်ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ကျာ်ဗ္တာင်ညးကော်ခဴ ဟီုဂးလဝ်တုဲ ပြာကတ်ဒၟံင် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံရောင်။

## '''နိဿဲ'''
ဓါတ်ကျာ်ဗၚ်ဍောတ် (မုဟ်ဍုၚ်)

## '''ဓါတ်ကျာ်ဗၚ်ဍောတ် (မုဟ်ဍုၚ်)''' (ကန်းကလေးစေတီ)
မဟာသက္ကရာဇ် (၁၁၁) ဣသိမှောၚ်မှကလိဝွံ ဓါတ်သော်နူကျာ်တြဲမွဲတၞုၚ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳ ဗၚ်ဍောတ် သၠိုၚ်စုတ်လဝ် ဓါတ်သော်မွဲတၞုၚ်ရ ညးမဒှ်ဒကာကျာ်စေတဳဂှ် ဣသိမှောၚ်မှ - ဨရာဇ်မန် အာဒိစ္စဝံသ ဂၞကျာ်စန္ဒာဒေဝဳ ဒှ်ဒကာကျာ်ဗွဲကိုပ်ကၠာရောၚ်။

## နိဿဲ
ဗီုကဝ်တန်

## " ဗီုကဝ်တန် "
  ဂၠးကဝ်ဝွံ နူကဵုဘဲ ပၟတ်၊ ဍာ်၊ ကျာ တအ် ပလီုပလာ်တဴ လုကဴကာလဗွဲမလအ်လ ဂလအ်အခိင်တုပ်ကဵု(၆၄)အန္တရကပ်၊ " သံဝဋ္ဋကပ် " မွဲအသၚ်္ချေယျကပ် ဒှ်တုဲ ဘုံဒးဘဲပလီုပလာ်တအ် စဵုကဵုညိဟွံသှေ် မ္ဒးလီုလာ်အာအိုတ်ရ။

  ကဝ်ပၟတ်ပလီုမ္ဂး - ဘုံနရက်၊ ဘုံမၞိဟ်၊ ဘုံသွဝ်၊ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ ဒးလီုလာ်အာရ။

  ကဝ်ဍာ်ပလီုမ္ဂး - ဘုံနရက်၊ ဘုံမၞိဟ်၊ ဘုံသွဝ်၊ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ၊ ဒုတိယဇျှာန်(၃)ဘုံ ဒးလီုလာ်အာရ။

  ကဝ်ကျာပလီုမ္ဂး - ဘုံနရက်၊ ဘုံမၞိဟ်၊ ဘုံသွဝ်၊ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ၊ ဒုတိယဇျှာန်(၃)ဘုံ၊ တတိယဇျှာန်(၃)ဘုံ ဒးလီုလာ်အာရ။

  ဘုံတအ်လီုလာ်အာတုဲ ဒၞါဲဘုံမလီုအာတအ်ဂှ် မုလေဝ်ဟွံမွဲ ဒှ်အာဒၞါဲသၠးမွဲ တန်တဴဒၟံင်ဗီုဂှ် စဵုကဵု မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီုရ။

__________________

   နူကဵု " ပၟတ်ကဝ်တူ " စံင်ပၠေင်ကၠေံ ဘုံမ္ဒးလီုတအ် လီုလာ်အိုတ်အာတုဲ ဒၞါဲဘုံတအ် သၠးမံင်အတိုင်ဂှ် ပေင်အာအခိင် " သံဝဋ္ဋဌာယဳကပ် " မွဲအသင်္ချေကပ်မ္ဂး ဗြဲခၞံကဝ် စဂူစှေ်ကၠုင်ရ။

      လ္တူဗလးအာကာသ အနန္တဂှ် ဗလးကျာနွံဒၟံင်သတီု ဒ္စိတ်ကိုတ် တြဴလက် (၉၆၀၀၀၀)ယောဇနာတုဲ ဗြဲဂူစှေ်ကၠုင်ဂှ် ခက်ဒၟံင်လ္တူဗလးကျာ စှေ်အာဟွံဂွံ - ကျာထ္ၜလဝ်ဍာ်ဗြဲဂှ်ရ။

    ဗြဲခၞံကဝ်ဝွံ ဂူတဴဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ဗွဲမလအ်လကဵု သၞာံအခါဟွံဒေါံဟွံဇူ ဂူမံင်တုဲ ဍာ်နူကဵုလ္တူဗလးကျာဂှ် ဂၠိုင်တိုန်ဂၠိုင်တိုန် စဵုကဵုဒၞါဲ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန်တအ် ဗၠိုက်တၞီအာရ။

    ကာလဂှ်မ္ဂး ဒၞါဲဘုံလီုလာ်အာလဝ်တအ်ဂှ် ဍာ်ဂွံအာဒၞါဲအိုတ်ရ။ ဗြဲဍးတုဲ ဍာ်တအ်ဂှ်လေဝ် သၞာံအခါဗွဲမလအ်လ ဟွံမွဲကဵုလျးတ္ၚဲ ဂံက်တဴဗွဲမ​လောန်ဂှ်ရ ဒိုပ်အာဒှ်အာညံင်ရဴ ဗလးဍာ်က​လောံရ။

    နူဂှ်မွဲကဆံင် သၞာံလအ်လောန်ဒၟံင်တုဲ ဍာ်တအ်ယအ်စှေ်ကၠုင်သိုက်က် ဗွဲကိုပ်ကၠာမ္ဂး ဘုံဗြီုပထမဇျှာန်(၃)ဘုံ မံက်ကၠုင်ကၠာရ။

   ဗွဲကြဴဍုင်သွဝ် လ္တူဗလးအာကာသ(၄)ဘုံ မံက်ကၠုင်သိုက်က် မွဲတုဲမွဲပၠန်ရ။ အခိင်အခါတအ်လေဝ် ဂၠိုင်ကဵုသၞာံ ရိုဟ်လၟိဟ်သၞာံဟွံမာန် ဒှ်ဒၟံင်တုဲ ဍာ်တအ်လေဝ် ယအ်စှေ်မံင်သာ်သာ် ဟဂှ်ရ။

  နူဂှ်ပၠန်  တိမံက်ဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ကုန်ဒဵုဇၞော်ဇၞော်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ကၠာရ၊  ဍာ်တအ်ဒိုဟ်အာသိုက်က် ဒၞါဲသွဝ်တာဝတိံ ဒဵုသိန္နရာဇ်မံက်ဒှ်ကၠုင်၊ ဒဵုယုဂန္ဓိုရ် ဒၞါဲသွဝ်စတုမဟာရာဇ်ဂှ်လေဝ် မံက်ဒှ်ကၠုင်ရ။

  ဍာ်နွံဒၟံင် နူကဵုလ္တူဗလးကျာဂှ် ယအ်စှေ်အာမံင်သိုက်က် ကာလ​သှေ်တဴ သတီုဍာ် ၜါကိုတ် ပန်လက်(၂၄၀၀၀၀)ယောဇနာဂှ် ဍာ်တအ်ဟွံဇိုတ်စှေ်တုဲ မံင်ဒၟံင်အတိုင်ဂှ်ရ။

  ဍာ်တအ်က​လောံဒိုပ် ဒိုဟ်မံင် အခိင်လအ်လောန်တုဲ လ္တူဍာ်ဂှ် ကၠေင်ခွေင်တိုန် ဗွဲကြဴဒှ်ကၠုင်တိရ။ 

       တိတအ် မံက်ဒှ်ကၠုင်တုဲ သၞာံအခါလအ်လောန်တုဲ တိလ္ပာ်သၟဝ် ဗၞတ်သတီု မွဲကိုတ် ၜါလက် (၁၂၀၀၀၀)ယောဇနာဂှ် ဒှ်အာတိတၟအ်တုဲ သ္ကုတ်လ္တူ (၁၂၀၀၀၀)ယောဇနာဂှ် ဒှ်တဴဖျုန်တိရ။ ပ္ဍဲဖျုင်တိ သ္ကုတ်လ္ပာ်လ္တူဂှ်ဟေင် ဘုံနရက်တအ်နွံတဴရ။

   လ္တူဗလးတိဏအ်ဂှ် ဒၞါဲတိသၠုင် တိသဝ်နွံတုဲ ဒၞဲါကုန်သၠုင်တအ်ဂှ် ကော်စဒဵု၊ ဒဵုသၠုင်အိုတ်ဂှ် ဒဵုသိန္နရာဇ် မပ္တံသာ်ဏအ် ဒဵုတအ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။  ဒၞါဲခလံက်-ဒၞက် တိသဝ်ဍာ်မံင်တအ်ဂှ် ကၟာ၊ လ္စ၊ ၜဳ၊ မှာသၟိဒ် မပ္တံသာ်ဏအ် ဒှ်ကၠုင်အိုတ်ရ။

   နူစ ဗြဲခၞံကဝ်စဂူ စဵုကဵုဘုံမံက်ဒှ်ကၠုင်အိုတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာအခိင် မွဲအသၚ်္ချေယျကပ် တုပ်ကဵုဟလအ် (၆၄)အန္တရကပ်ကီုရ။ ကပ်ခၞံကဝ်ဏအ်ဝွံ ကော်ခဴစ " သံဝဋ္ဋကပ် " မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ရ။

  ကာလခၞံကဝ်ဏအ်ဝွံ စက္ကဝါကဝ်တူတုဲ လီုလာ်အာ အခိင်တုပ်ပ် မွဲကိုဋ် နိလဟုတ်စက္ကဝါတအ်ဂှ်လေဝ် က​လေင်ဒှ်မွဲစွံ အခိင်တုပ်ပ်ပၠန်ရ။

__________________

တင်စၟတ်။        ။ ကဝ် ဍာ်ပလီု၊ ကဝ် ကျာပလီု တအ်လေဝ်  က​လေင်က္တဵုဒှ်ကၠုင် နနဲသာ်ဏအ်ကီုရောင်ဂှ် စၟတ်ညိ။

## နိဿဲ