open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရဝါန် (ဂကူ)

**ဂကူရဝါန်**  တအ်ဂှ် ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကုန်ဒဵုပူတာအဝ်၊ ဇိုင်ကြုင်နံင်မန် (ကသာန်)၊ ဒေသခံင်လာန်ဖူ၊ ဇိုင်ၜဳမေခ ကဵု ခယျာန်ခူ ကဵု ဇိုင်ဒဵု ခါကာဗဝ်ရာဇဳ တအ်ရ။ ဂကူရဝါန်ဂှ် ဂကူနုံ ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်ကီုရ။ ဂကူရဝါန်ဂှ် ဒှ်ဂကောံဂကူတိဗေတ္တဝ်ဘာမာ ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဂကူလဝ်လဝ်မူသဝ်တအ်ရ။  

ဂကူရဝါန်ဂှ် ဂကူဂျိန်ဖဝ် ကဵု ဂကူသေံတအ် ကော်စ ညးတအ် ဂကူနုံ (ဟွံသေင်မ္ဂး) ဂကူခနုံ။ ရဝါန်ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မလတက်ပလောအ်အသာ်ဗု ဗီုဏအ် ဂွံအဓိပ္ပါယ်ရ။ ဂကူမရူတအ်ဂှ် ကော်စ ညးတအ် နာဲဗံင်၊ ကြုက် ကော်စ ညးတအ် ဂကူကျူဇြဳ။ အထုပ် မၞိဟ်ဇၞော် ဂကူရဝါန်တအ်ဂှ် တာန်လဝ် နကဵုၜဝ်တုဲ စုတ်လဝ် ဂၞိဟ်ကၠိက်ရ။ တုဲပၠန် မလေပ် ဗၞုဟ် ကဵု ဇြင်ကီုရ။ 

ဂကူရဝါန်တအ်ဂှ် နွံကဵု တၞောဝ်ဗဳဇဂကူ ၜိုတ် ၈၀။ ဟိုတ်ဂကူဂွံ တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် မွဲဒေသ ကဵု မွဲဒေသ အာကၠုင်ဝါတ်ဂါတ်တုဲ အရေဝ်တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲ တၞဟ်ခြာအာ ရေင်သကအ်ရ။ ဆဂး တၠုင်လအာ အရေဝ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုအရေဝ်ဗၟာရ။

## ဗီုမတင်ယၟု
ဂကူရဝါန်တအ်ဂှ် တင်ယၟုကောန်ဇာတ်ညးတအ် အတိုင်လၟေင် နူဇၞော် ဍောတ်စှ်ေ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။ 



## တ္ၚဲတၟေင်
တ္ၚဲကောန်ဂကူရဝါန်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ဇၟာပ်သၞာံ ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၉။ တ္ၚဲကောန်ဂကူရဝါန်ဂှ် စကၠောန် နူသၞာံ ၁၉၄၉ မပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲမဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳလိက်ပတ်ရဝါန် ပ္ဍဲကွာန်ဝူနာင် ပွိုင်ဍုင်ခေါင်လာန်ဖူ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉ ဂှ်ရ။ 

သဘင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဂကူရဝါန် နွံမွဲပၠန်ဂှ် သဘင်မနော မကော်ဂး နကဵု အရေဝ်ရဝါန် "ဒဘူအဇြဳခံင်" မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ်မ္ဂး လှ်ေ ဒယှ်ေ ယေန်သၞာင်ရဝါန်ဂမၠိုင် ဒှ်သဘင်မိပ်မြဟ် မွဲဂကူရ။ 

## နိဿဲ
ကရေင်မန် (ဂကူ)

**ဂကူကရေင်မန်** (), ) ဂှ် ဒှ်ဂကူကရေင် မပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသ သဓီု ကေုာံ ကျာ်ထဝ်။ ကရေင်စာဖျူ လေဝ်ကော်ကီုရ။ အရေဝ်ညးတအ်ဂှ် နှဴဒၟံင် အကြာ ကရေင်ပေါဝ် ကဵု ကရေင်သဂဝ်။ ပ္ဍဲကဵု စရင် ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ၁၃၅ ဂကူဂှ ကရေင်မန်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဂကူကရေင် သီုဖအိုတ် ၁၁ ဂကူဂှ်ရ။ 

## နိဿဲ
ကရေင်ဗတာင် (ဂကူ)

**ကရေင်ဗတာင်** () ဂှ် ဒှ်ဂကူကရေင် မပဒတဴ ပ္ဍဲခရိုင်တံင်ငူ၊ ဒှ်ဂကူကရေင် မပဒတဴ ပ္ဍဲလတူဒဵုဂၠိုင်ရ။ ဂကူကရေင်ဗတာင်ဝွံ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး ခရိုင်ရမေန်သင်၊ ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာ ကဵု ဗမံက်မ္ဂး စိုပ်ကဵု တွဵုရးကရေင်ဍာဲ မြဴသာ်ဝွံ ပဒတဴဒၟံင်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳပံင်လံင်ဂှ်မ္ဂး ဒေသလွယ်လုမ် ကဵု ဒေသဒဵု မနွံ လပါ်ဗမံက်ကဵု သၟဝ်ကျာ ပျေန်မနာဂှ်လေဝ် ပဒတဴဒၟံင်ကီုရ။ ဂကူကရေင်ဗတာင်တအ်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲစရင် ဂကောံဂကူကရေင်ဘွယ် လေဝ် နွံမာန်ကီုရ။ မာဗု ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်ဒၟံင်ကီုရ။ 

## နိဿဲ
ကရေင်သဂဝ် (ဂကူ)

**ဂကူကရေင်သဂဝ်**  (‚ ) (ကရေင်: စှီၤ or ပှၤကညီဖိ) လဆောဝ် သီုကော်စ **ကရေင်ဗု** **ပကညဝ်** ဂှ် ဒှ် ဂကူကောန်ဍုင်အရင် မပဒတဴ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ။ ဂကူကရေင်သဂဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဟီုအရေဝ် ကရေင်သဂဝ်။

ကရေင်သဂဝ် ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဂကူကရေင်ဂမၠိုင်မွဲရ၊ ကိုပ်ကၠာတေအ် ရန်တၟအ်ကဵု ဂွံကော် တၞဟ်ခြာ ကုကရေင်ဍာဲတုဲ ကရေင်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ကရေင်ဗု၊ ဂကူပအိုအ် ဂှ် ညးကော်စ ကရေင်လစံက်။ ဆဂး ဂကူပအိုအ်တအ်ဂှ် ဟွံဒးစိုတ် ကော်ညးတအ် ကရေင်တုဲ ညးတအ်တိတ်အာ နူကဵု ဂကောံဂကူကရေင်ရ။

ဂကူသဂဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ပဒတဴ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ လပါ်ဗမံက် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ တွဵုရးဍုင်မန် ကေုာံ တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဍာဲ။ အတိုင် အလဵုအသဳတွဵုရးဍုင်ကရေင် မဗမံက်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကူကရေင်သဂဝ်တအ်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ၊ ဒေသဒဵုသတိုင် ကဵု ဗဂေါ ကေုာံ ရးလ္ဂုင်ဂၠိုင်ရ။ 

## နိဿဲ
တလှေပွာ (ဂကူ)

**ဂကူကရေင်** **တလှေပွာ**  ဂှ် ဒှ်ဂကူ မပါ်တၞဟ်ခြာ နူကဵု ကရေင်သဂဝ်တုဲ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂမၠိုင် မပ္တံ ကွာန်ဝါသဝ်၊ ရှဝ်သဝ်၊ ဥူဘဝ်၊ သေဂဳလာ၊ ဘဝ်ခါ၊ လေခဝ်၊ မဝ်တူဒါ၊ လေချဳ၊ ဟဝ်ချဳ၊ တဳရှဝ်ဒေ၊ ထဳအေခဝ်၊ ထဳဒဝ်ခဝ် ကဵု ကွာန်ထဳဝါလေ မနွံ အကြာ ဂၠံင်ဘောဂလိ ကဵု မဝ်ချဳ လပါ်လတူဒဵုတအ်ရ။ 

ဂကူတလှေပွာ နကဵု အခိုက်ကၞာကီု သီုကဵု အရေဝ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုဂကူကရေင် သဂဝ် ကဵု ပကူ။ ဂကူတလှေပွာတအ်ဂှ် ညံင်ရဴ ဂကူကရေင် ပကူကီု ဒတန်ဒၞာဲ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် ဟွံပဒတဴတုဲ ဆုဲပြံင် မံင်အာ ဒၞာဲမတဵုသြောအ်ဂူဂွံဂှ်ရ။

## နိဿဲ
ပကူ (ဂကူ)

**ဂကူကရေင်** **ပကူ**ဂှ် ဒှ်ဂကူကရေင် မပါ်တိတ် နူကဵု ကရေင်သဂဝ်တုဲ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခရိုင်တံင်ငူ ပွိုင်ဍုင်သာန်တံင်၊ ဒေသမဝ်ချဳမာင်၊ ဘောဂလဳ၊ ဒဵုသေတ်စဳ ကဵု ဒေသပြောင်သဝ်တအ်ရ။ 
ဂကူကရေင်သဂဝ်၊ တလေပွာ၊ မောနေပွာ ကဵု ပကူတအ်ဂှ် နကဵု အခိုက်ကၞာကီု နကဵု အရေဝ်ဘာသာကီု တုပ်ဒၟံင်ရေင်သကအ်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူဒေသတၞဟ်ခြာတုဲ ကော်စ ယၟုဂကူတၞဟ်ခြာ၊ တုဲပၠန် နကဵု အလဵုအသဳဗၟာလေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဂကူတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ကီုရ။ 

အတိုင်စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် နူသၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ်မ္ဂး ဂကူသဂဝ်၊ ပကူ၊ ဝေဝေါ၊ မောနေပွာ တအ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံဂကူ သဂဝ်ဖအိုတ်ရ။ ဂကူတလေပွာ ဟီုဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဗွဲတၞဟ်ခြာ ဟွံမဲဏီရ။ ဂကူပကူတအ်ဂှ် ညံင်ရဴ ကရေင် မောနေပွာ၊ တလေပွာတအ်ဂှ် ဟွံပဒတဴ ပ္ဍဲဌာန်ကွာန်လအ်လအ် ဆုဲ ပြံင်ဗက်အာ ဒၞာဲမတဵုသြောအ်ဂူဂွံရ။ 

ကယျိုင်ယေန်သၞာင် ဂကူပကူတအ်ဂှ် ပ္ဍဲလတူယာတ်ဗုဂှ် နွံကဵု ကၞာင်ညိညတုဲ ဗိုက်ဗံင်မဳလစံက်၊ ထမိင်က္ဍိုပ် ဍမ်ကြံင်ကြံင်၊ ကၟာဲထိုင်။ သွက်မၞိဟ်ဗြဴမ္ဂး နွံကဵု ဂၞိင်အသာ်လစံက်၊ ဂၞိင်အသာ်လမ္စံက် ထပက်လဝ် ပ္ကဴ၊ နွံကဵု ယာတ်ဒွက်သော် ကေုာံ ယာတ်ဍောတ်တအ်ရ။

## နိဿဲ
ခၟာဲစိင်

**ခၟာဲစိင်** (လဆောဝ်ကော် **ကောန်ဗောတ်**) (   လဆောဝ် ဗီုအေင်္ကလိက် သီုကော် **penny bank** ဟွံသေင်မ္ဂး **money box**) ဂှ် ဒှ်ယၟု မကော်စ ကိရိယာ သွက်ဂွံစုတ်ပ္ကောံ လှုဲ သွက်ကောန်င္ၚာ်ရ။ မပကောံလှုဲ သွက်ကောန်င္ၚာ် နကဵု ခၟာဲစိင် ဂှ် မၞိဟ်ကၠောန်ပ ဂၠိုင်ကၠုင် ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စတုဲ ကၠောန်ဒၟံင် စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်ဏီဖိုဟ်ရ။ ဗွဲကြဴ ကောန်ဗောတ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵု ဗီုရုပ်ကၠိက်တုဲ နကဵု ဘာသာအေင်္ကလိက်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် "piggy bank"ရ။  
ခၟာဲစိင်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠောန်လဝ် နကဵု တိ၊ တိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး တိဗု။ ဗီုမကၠောန်လဝ်ဂှ်မ္ဂး လှုဲဂှ် စုတ်ပၠုပ်လောဲလောဲကီုလေဝ် ကာလပ္တိတ်မ္ဂး ပ္တိတ်ဝါတ်၊ ဒးတက်ထကး (ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးကရေက်တုဲဟေင် က္လိဂွံ လှုဲဂှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒေသမနွံကဵု ဒုန် ဗီုကဵု ဒေသတိဍာ်မန်ဂှ်မ္ဂး ညးကေင်ဍေင်ဒုန်တုဲ ကၠောန်စဂၠိုင်ရ။

## ယၟု
ခၟာဲစိင် ဂှ် ဒေသလ္ၚဵု ကော်စ ကောန်ဗောတ်၊ ကာလလဆောဝ် ယဝ်ရ ကၠောန်လဝ် နကဵုဍေင်ဒုန်မ္ဂး ဍေင်လှုဲ ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်ရ။ ဟိုတ်နူ အသိင်အရေဝ်ဗၟာ လုပ်စိုပ်ဂၠိုင်တုဲ မလေပ်ဟီုကော် ဗီုဗၟာ *စုဗူး* ဂၠိုင်ရ။ ယၟုမ္ဂး ခၟာဲစိင်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်မန်ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု ကၟာဝက် ဂှ် ကော်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ 

စိင်ဂှ် ပ္ဍဲမအရေဝ်မန် သီုဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၞော်၊ အရာမဒှ် အဓိက၊ တုဲ လှုဲ မဒှ်အဓိကဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ကော်စ စိင်။ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ကောံလဝ် လှုဲ ကာလခၟာဲဍတ် ရာန်စိင်ရောင် ဗီုဏအ်လေဝ် ဟီုဝေင်ကီုရ။

## တမ်မူလ

တြေံအိုတ် ဗောတ်မစုတ်လှုဲ မဂွံဆဵုကေတ် နူကဵုရးပလိုတ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် နူခေတ် ဘဳသဳ ၂ ဗွဝ်ကၠံ၊ နူ ရးဂရိတ် ဍုင်priene။ ဗီုပြင် ဗောတ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် ညံင်ကဵု ဘာကျာ်ဂရိတ် မနွံကဵု မုက်စိင်။ ဗောတ် ပ္ကောံလှုဲ နကဵု ဗီုပြင်တၞဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နူဍုင်တြေံ ရဝ်မ မပ္တံ ကု ဍုင်ပေါမ်ပေ (Pompeii) ကဵု ဟေရ်သူလနေမ် (Herculaneum) သီုကဵု ဒၞာဲဍုင်တၞဟ် ပ္ဍဲကဵု အေန်ပါယာရဝ်မဂှ်ရ။

### ဗောတ်လှုဲ ဗီုပြင်ကၠိက်

ဗော်လှုဲ ဗီုပြင်ကၠိက် ၜိုတ်မတီလဝ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ကၠာအိုတ် နူကဵု တကအ်ဇဗ/ဂျာဗာ နူကဵု ၁၂ ဗွဝ်ကၠံရ။ နကဵု အရေဝ်ဂျာဗာနေတ်မ္ဂး ညးကော်စ *cèlèngan* (ꦕꦺꦭꦺꦁꦔꦤ꧀; ကၠာဲအဓိပ္ပါယ် တပ်တပ်မ္ဂး "ရုပ်ကၠိက်ဂြိုပ် /likeness of a wild boar"၊ ဆဂး သီုဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ပ္ကောံ" ကေုာံ "ပ္ကောံလှုဲ"ရ။ နူကဵု ပွဳပွူဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်ဗီုဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။

## လွပ်
ခၟာဲစိင်ဂှ် ဒှ်အရာ သွက်ဂွံပ္ကောံ လှုဲပြးပြး ဗွဲတၟေင် သွက်ကောန်င္ၚာ်။ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ဘုတ် ဘာ ဘာကျာ်တအ်လေဝ် မလေပ်စွံလဝ်တုဲ သွက်မၞိဟ် မိက်ဂွံကဵုဒါန်မ္ဂး စုတ်ပ္ဍဲဂှ်တုဲ မၞိဟ်တၞဟ်တအ် ဗွဲမလောဲ ကၠုင်ဂၠံက်ကေတ် ဟွံဂွံရ။ ဆဂး သွက် ဘုတ်ဘာတအ်ဂှ် မလေပ်ချူ ကော် ကဠာဒုင်ဒါန် မဝေါဟာရ် ကၠာဲနူ ဗၟာတပ်တပ် *အလှူခံသတ္တာ* ရ။ 
ပ္ဍဲဍုင်လ္ၚဵု တိတ်ဒုင်ဒါန်သြန် သွက်ဂကောံပရဟိတမွဲမွဲမ္ဂး ရန်တၟအ် ညးမကဵုဒါန်တအ် မဂွံဓဝ်ပတှ်ေတုဲ ကေတ်ဏာ ခၟာဲစိင်ဍောတ် မကၠောန်လဝ် နကဵု ပလာသတေတ် ကာလတုဲ ကရေက်ထကး လဒေါဝ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

Antike Sparbüchse, Archäologische Staatssammlung, München.jpg|Roman vase-shaped money box (2nd/3rd century AD). Ancient money boxes appear in the archaeological record in a wide variety of shapes.
南宋灰陶扑满.jpg|Money box from the Southern Song dynasty (1127–1279).
Spaarpot, collectie Raakvlak, BR09-NDS-1-13-A-84.jpg|Broken money box in red earthenware (between 1250 and 1350), archaeological find from Bruges.
Tudor money pot green, used in late medieval Britain.jpg|Tudor money box from the 16th century, England.


## နိဿဲ

## Notes
ဘာကောန်ဂကူမန် တန်ဒေါဝ် တံၚ်ပိုအ်

## '''ဝၚ်ဘာကောန်ဂကူမန် တန်ဒေါဝ် တံၚ်ပိုအ်'''

ဘာကောန်ဂကူမန်တန်ဒေါဝ် ကွာန်တံၚ်ပိုအ်ဝွံ နွံဒၟံၚ်အပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ နူလတူဂၠံၚ်ဍာ် ဇြပ်ဗု မတ်မလီု တတ်အာမ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ်ဂတဵုမုက် ကွာန်ကၠတ်သတ်တုဲ နူပါၚ်ဂၠံၚ်ပ္ၚောံတပ်စှ်ေကၠုၚ်ၚ်တဝ်ဝ်မ္ဂး စိုပ်ကွာန်တံၚ်ပိုအ်ရ။ ဘာကောန်ဂကူမန် တန်ဒေါဝ်ကွာန်တံၚ်ပိုအ်ဝွံ နွံဒၟံၚ်ဗ္ဒာဲ ဘာလကျာ် (ဘာတၟိ ကွာန်တံၚ်ပိုအ်) မဒှ်ရ။ သက္ကရာဇ်ခရေတ် (၂၀၂၃) ကောန်ကွးဘာမကတ်လ္ၚတ်မံၚ်တအ်ဝွံ နွံလၟိဟ် (၂၁၂) တၠမဒှ်ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် (၁၉၉၆-၉၇)ဂှ် စပံက်ဘာတန်မူလကောန်ဂကူမန် ဒၞာဲဇြပ်သဘၚ်ဓရ်လဒေါဝ် ကွာန်တံၚ်ပိုအ် မဒှ်ရ။ စိုပ်ပ္ဍဲသက္ကရာဇာ်ခရေတ် (၁၉၉၇-၉၈)ဂှ် ပြံၚ်ဆုဲအာဘုတ်ကျာ် ကွာန်တံၚ်ပိုအ်။ စိုပ်သက္ကရာဇ်(၂၀၀၇-၂၀၁၂)ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဘာတန်မူလလောန်တုဲ စသိုၚ်ခၞံဘာဇမၠိၚ် -၁၅၁ ပေ၊ အနာံ ၃၁ ပေတုဲ လၟိဟ်ဗ္ဒမ် (၅)၊ လၟိဟ်အ္စာ (၆)တၠ၊ လၟိဟ်ကွးဘာ (၁၃၈)တၠ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ အပ္ဍဲတန်မူလလောန်ရ။

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၇၈)သၞာံ ဂိတုပသာ် (၆)မံက်၊ တ္ၚဲစန် (၁၊ ၅၊ ၁၇) ဂှ်ကျာ်ဇၞော်ဝဇဳရ က္ဍိုက်ပ်တုဲ ကလေၚ်ပတန် ဗဒှ်ဘာတန်ဒေါဝ်ပၠန်ရ။ ဇမၠိၚ် ၃၄.၅ ပေ၊  အနာံ - ၂၉.၅ ပေ ထပ်သိုၚ်ခၞံဘာတန်ဒေါဝ်တုဲ ပွိုၚ် (၄)ဂိတု။ စိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၃၇၈)၊ ဂိတုဒဂိုန် (၁၄)စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် (၂၂.၇.၁၇)ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ကဵုဒါန်ဖာပ်သၚ်စရိုဟ်ဍာ် မ္ၚဵုတိုန်ဘာတၟိ မဒှ်ရ။ အပ္ဍဲဘာတန်ဒေါဝ်ဂှ်ဝွံ  လၟိဟ်အာစာ (၉)တၠ၊ လၟိဟ်ကွးဘာ (၁၆၉)တၠရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၇၉)သၞာံ၊ ဂိတုမာ် (၆)စွေက်၊ တ္ၚဲအၚာ (၆.၇.၁၈)  ကျာ်ဇၞော်ဝဇဳရ အာစိုပ် အနိစ္စဓရ်တုဲ အတိုၚ်ညးရန်တၟံလဝ်၊ တၠဂုဏ်အာစာဝေပုလ္လဆက်တုဲ ကေတ်အာတာလျိုၚ် သွက်ဂွံ သိုၚ်ဘာထိၚ်ဒဝ်ကောန်ၚာ် (မူကြိုကျောၚ်း) ပၠန်ရ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၈၀)သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် (၈)မံက် တ္ၚဲအဒိုတ်(၂၄.၄.၁၈)ဂှ် စသိုၚ်ဘာထိၚ်ဒဝ် ကောန်ၚာ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၈၀)သၞာံ ဂိတုဒ္ဂိုန် (၁၃)စွေက် (၉.၈.၁၈)၊ ပွိုၚ် (၂)ဂိတုပြၚ်ၚ် သၞိၚ်ခၞံဘာထိၚ်ဒဝ် ကောန်ၚာ်တုဲဒှ်အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ကဵုဒါန်ဖာပ်သၚ် စရိုဟ်ဍာ် မ္ၚဵုတိုန်ဘာတၟိမွဲဝါပၠန်ရ။ 
thumb
## '''နိဿဲ'''
၁။ နူတၞးဗာန်စွံလဝ်လိက် အပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူတန်ဒေါဝ် ကွာန်တံၚ်ပိုအ် ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်
သၠိက်

**သၠိက်** (ဟွံသေင်မ္ဂး) **လှိက်** နကဵု ယၟုသိပ္ပံမ္ဂး ကော်စ ***Catenella*** ဂှ် ဒှ်ဂကူသၠိက်ဗကေတ် (red algae) မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံတၞောဝ် Caulacanthaceae ရ။ သၠိက်ဂှ် စဂျိုင်၊ ပေက်စလေဝ်ဂွံ၊ ကၠိပ်စလေဝ်ဂွံရ။ စဲပကှ်လဝ်တုဲ စွံဂွံ အခိင်ဗွဲမလအ်၊ ကာလစမ္ဂး တုင်မွဲလစုတ်တုဲ ဍေဟ်ကလေင်မြဴကၠုင်ပၠန်ရ။

ဂကူသၠိက်ဏအ်ဂှ် အောန်စှ်ေတုဲ လုပ်ဒၟံင်လၟိဟ် သွက်ဂွံကၠက်ရ။ 

## လက်သန် ကေုာံ ဂမ္စာဲ
သၠိက်ဂှ် တိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲတၟအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲသၞေက်ဆု မနွံအသာ်လစံက်၊ တၞုင်သောဲသောဲ ထပေဟ်ဒၟံင်ညိညိ၊ နွံကဵု စဵုကဵု သၠုင်/ဇမၠိင် စဵုကဵု ၜိုတ် ၂၀ မဳလဳမဳတာ။ မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳဍာ်ဖၞုင် ဒၞာဲဍာ်ဒဳမစိုပ်တအ်ရ။

ဂကူတၞဟ်ခြာဂမၠိုင်

**Catenella caespitosa* 
**Catenella impudica* 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဟွံသေင်

ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်မုက်လိက် ဟွံသေင် ကု

* သွက်ဂွံကြီုစ ကပေါတ်၊ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ၊ ဗော်။
* အဘိဓာန်
* လိက်ပရိုင်
* တြးဝါဒ လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ လညာတ်ဘာသာ၊ လညာတ်သာသနာ။
ဘာကောန်ဂကူ သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်

## '''ဝၚ်ဘာကောန်ဂကူ ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်'''

သက္ကရာဇ်ခရေတ် (၁၉၉၇-၉၈) ပံက်ကၠုၚ်ဘာကောန်ဂကူ ကဆံၚ်တန်မူလရ။ အခိၚ်စပံက်ဘာ အာစာဘာနွံ (၁)တၠရောၚ်။ အခိၚ်ကာလ စပံက်ဘာကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် အာစာၝောံ မိနန်ထဝ် (နူဍုၚ်ကၟာဝက်) ကေတ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ် အလန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်ရ။ ဋ္ဌာန်ဒတန်ဘာဝွံ လွဳမာန်သာသနာ (ယျိုဲကျောန်) ရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ် (၂၀၀၅-၂၀၀၆) ဒှ်ကၠုၚ်ဘာကဆံၚ် မူလလောန်ရ။ အာစာဘာ  ကေတ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ် (၆)တၠရ။

စိုပ် သက္ကရာဇ် (၂၀၁၈-၂၀၁၉)ဂှ် ပံက်ကၠုၚ်ဘာ ဖောအ်ဗြေဝ်ကောန်ၚာ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် အာစာဘာ နွံ (၇)တၠရ။
thumb

အာစာဘာဂမၠိုၚ် (၂၀၂၃)

## '''နိဿဲ'''
၁။ မုက်လိက်ဗါန်စွံလဝ် အပ္ဍဲကောန်ဂကူကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်၊ သၟာန်သၟုက်လဝ် အာစာၝောအ်ဘာ
ပလေကဳ (ဂကူ)

**ဂကူကရေင်ပလေကဳ**  (‚ ) **ပလေချဳ** ဂှ် ဒှ် ဂကူကရေင် မွဲဂကူ မပါ်တိတ် နူကဵု ကရေင် ဘွဲ။ အရေဝ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ဂကူကရေင်ဘွဲ၊ ဆဂး ရမ္သာင်တၞဟ်ခြာညိညိ။ ဂကူဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသကၞောတ်ၜဳပလေ (ပလေချောင်း/ပသီချောင်း) တုဲ ကော်စ ကရေင်ပလေကဳရ။  

ဂကူကရေင်ပလေကဳဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသကၞောတ်ၜဳ ခဲဖြူတိုက်ပလေချောင်း (ပသီချောင်း) မပ္တံ ကဵု ကွာန်ကျွဲဖြူတောင်၊ ပလချီး၊ တောဖျာကလေး၊ ငွေတောင်ကြီး၊ ငွေတောင်ကလေးရ။ 

## နိဿဲ
မုဟ်လအိတ် (ဒဵု)

**ဒဵုမုဟ်လအိတ်**  ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်။ ဒဵုဝွံ နွံလပါ်ဗလးမုက်ၜဳ  တုဲ ပ္ဍဲကၞောတ်ဒဵုဂှ် ကျာ်မုဟ်လအိတ် နွံရ။

ပ္ဍဲဒဵုဝွံ ဂကူဂစေမ် လၟိဟ်မအောန် ဗီုကဵု ဂစေံ Tenasserim white-bellied rat (*Niviventer tenaster*), ဂစေံ silver-eared laughingthrush (*Trochalopteron melanostigma*) ကေုာံ ဂစေံ grey-sided thrush (*Turdus feae*), a vulnerable species,တအ် ဂွံဆဵုကေတ် မာန်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပထဝဳ
ကဏ္ဍ:BEHM
ဂကောံမန်ဂမၠိုၚ်

ဂကောံမန်ဂမၠိုၚ်
# ဂကောံထံက်ပၚ်လိက်ပတ်မန်ဥတုက္ညၚ် - ကွာန်ကၟာမဵု (၁၃၇၄)
# ဂကောံပုညသမဂ္ဂဳ - ကွာန်ခယျးမ္ၚး (၂၀၁၆)Mon Uirtues United
# ဂကောံသၚ်သၟတ် - ကွာန်ကအ်ဍောတ် (၁၃၇၀)
# ရုၚ်ရာမညနိကာယ (၁၃၇၉) Rāmañña Nikāya Office
#ဂကောံရေၚ်တၠုၚ်ဖဵုကွာန်ကၟာမဵု - ဒေသတ္ကအ်ခၟိၚ်ဍုၚ်မလေယှာ
#ဂကောံမဂ္ဂဇန်မန် (၂၀၁၈) Maggajun Mon Organization
#ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ဥတုကညၚ် (၁၃၄၅) ကွာန်ကံဍောတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်
#ဂကောံသၚ်သၟတ် ကွာန်ကအ်ဍောတ် (၁၃၇၀)
#ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ (1371) ရာမညနိကာယ ဘာကအ်အၚ်ထဝ် ၊ ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်
#ဂကောံပညဳပညပ်ဒက်ပတန်ဓဝ်ညဳသာဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂကူမန် (၁၃၇၈)
#ဂကောံသၟတ်ပၠတရဴအနာဂတ် ကွာန်ဝၚ်စိၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု
#ဂကောံသၟတ်လဂါမ်ဟံသာ Step Hongsar ကွာန်ကြုၚ်ဘာ
#ဂကောံသၟတ် မၚ်မွဲညဳသာ - ကွာန်ကအ်ပံက် ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်
#ဂကောံထံက်ပၚ်ဘာကောန်ဂကူမန် (၁၃၇၃)  ကွာန်တၟံကၞေၚ်၊ ခေတ္တ-ဍုၚ်ကိုဝ်ရဳယျာ 
#ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန် (၁၃၇၆) ကွာန်ဒဵုကြေဝ်
#ဂကောံသၟတ်မန် ကွာန်အလှာ် ၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် 
#ဂကောံထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာ (၁၃၇၈) ကွာန်ကအ်ဇၞော်
#ရာမညနိကာယ ဘာမန် ၊ ဍုၚ်ဂျပါန် Mon Buddhist Temple-Japan 
#ရာမညနိကာယ ဘာကှ်ေ (၁၃၇၉) ကွာန်ဝါကွဴ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဍာ်ဗု
#PUNNYAKARI MON NATIONAL SOCIETY- Japan 
#ဂကောံကွာန်ကအ်ဇြဲ (၁၃၆၉) ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် 
#ဂကောံရေၚ်တၠုၚ်ဖိုလ် (၁၃၇၀) ကွာန်အၚ်ဒၚ်
#ဂကောံဗၠးၜးဂကူမန် ထံက်ပၚ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ
#ဂကောံဘာမန်သုဓမ္မဝတဳ (၂၀၁၇) 
#ရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (၁၃၇၃) Rāmaññarattha Buddhist University 
#ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ အလုံဒေသရးမန် (၁၃၇၈) 
#ဘာပရိယတ္တိမန် ဍုၚ်လှာဒကှ် (၁၃၅၀) 
#ဂကောံသၟတ်သာသနဟိတေသဳ (၁၃၆၃) 
#ကမ္မတဳပရေၚ်ပညာမန် ဌာနဍုၚ်သေံ 
#ဂကောံစၠောံအရေဝ်ဘာသာရာမာန် RAMAN Subtitling Team 
#MUL 
#
မုဟ်လအိတ် (ကျာ်)

**ကျာ်မုဟ်လအိတ်** ဂှ် ဒှ်ကျာ်တြေံမွဲတုဲ နွံဒၟံင် လတူဒဵု မုဟ်လအိတ်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဗြဝတဳ၊ ဍုင်စုကလိ၊ ကွာန်တာနောထ။ နူကဵု ဒဒန် ကွာန်တာနောထ ဂွံစိုပ် ဗလးအရှာမ်ကျာ်မုဟ်လအိတ်ဂှ် နွံ ၁၀ တိုင် ၄ ဖာလုံ။ ဒၞာဲကျာ်မုဟ်လအိတ် မနွံဂှ် ဒှ်ဒဵု မနွံသမၠုင် လတူဗလးမုက်ၜဳ ၂,၀၀၅ မဳတာ (၆,၅၇၈ ပေ)။ ကျာ်မုဟ်လအိတ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်မလုပ်ဝင် နူတမၠာမွဲတုဲ နူကဵု ဍုင်ဗြဝတဳ ဂွံစိုပ် ဇိုင်ဒဵုဂှ် နွံ ၆၀ တိုင်ရ။ 

## ဝင်ကျာ်
အတိုင်ဝင်ကျာ် မဟီုမ္ဂး ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၁ (ဘဳသဳ ၅၇၈) ဂှ် ကျာ်တြဲ က္ညစိုပ်ကၠုင် ဍုင်သဓီု သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ အခိင်သၟိင် တိဿဓမ္မသဳဟရာဇာ မပကင်ရင်ဒၟံင် ဍုင်ဂှ်ရ။ ပရူဒဒှ် ကျာ်တြဲ မက္ညစိုပ်ကၠုင် ဍုင်သဓီုဂှ် ရသိဂမၠိုင် ဂွံတီကေတ်တုဲ ပြာပ်ကၠုင်အိုတ်ရ။ ပၞောဝ်ရသိဂမၠိုင် ရသိ နုရဒ ကဵု ရသိကပ္ပ ညးမပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒဵု မုဟ်လအိတ်လေဝ် စိုပ်ကၠုင် ဇရေင်ကျာ်တြဲကီုတုဲ ရသိကပ္ပ အာတ်ပူဇနိယဝတ္ထုတုဲ ကျာ်တြဲ ဒုင်ကဵု ဓါတ်သော်မွဲတၞုင် ကုရသိကပ္ပရ။ ရသိကပ္ပ ချပ်ဂၞန် ကုသၟိင်ကလာပု ညးၜါ သၠိုင်ဓါတ်သော်မွဲတၞုင်ဂှ်တုဲ ပ္တန်လဝ် ကျာ်မုဟ်လအိတ်ဝွံ ပ္ဍဲ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၄ (ဘဳသဳ ၅၇၈) ရ။

သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၂၇ ဂှ် ပ္တိုန် က္ဍိုင်ကျာ်တၟိ။

## နိရုတ်
မုဟ်လအိတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် (မုဟ် = တၞုင်အိုတ်၊ လအိတ် = ကၞောတ်) ဒၞာဲသၠုင်အိုတ်။ ကျာ်မုဟ်လအိတ် ဂှ် ပ္ဍဲလိက် ဗွဲမဂၠိုင် ညးကၠာဲလဝ် နကဵု ဘာသာဗၟာ "အမြဲထင်ပေါ်သောဘုရား"၊ မုဟ် ဂှ် ကၠာဲလဝ် မံက်၊ လအိတ် ဂှ် လၟိုန်ကာလ။ မံက်လအိတ် (ဝါ) မံက်ဒၟံင်တွဵု။ 

## ဂၠံင်
နူဍုင်ဗြဝတဳ ဂွံစိုပ် ဇိုင်ဒဵုမုဟ်လအိတ်ဂှ် နွံ ၆၀ တိုင်၊ ဒးဒဳအာ ဂၠံင် ဗြဝတဳ-ဝေါလေ-စုကလိ၊ ဂွံ စိုပ် ဇိုင်ဒဵု မုဟ်လအိတ်ဂှ် ဒးဒဳ ၜိုတ် ၃ နာဍဳဒှ်ရ။ နူကဵု ဇိုင်ဒဵု စဵုကဵု စိုပ်ဒဵု မုဟ်လရေတ် ၁၃ တိုင်၊ ဒးတိုန် ပွိုင် ၂ နာဍဳ။ နူဂှ် ကွာ်တိုန် သမၠုင် ၅၀၀၀ ပေ စိုပ် ပလိုင်အိန် ကြာတ်ဇိုင်တဲ ဇူတုဲ ဆက်တိုန်ပၠန်ရ။

သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဍိုန်တိုန် နကဵု ကွဳစက် နူဇိုင်ဒဵု စဵုကဵုစိုပ် သၞေဟ်ကွဳစက်၊ နူဂှ် ဒးဆက်တိုန် ၜိုတ် ၁၅ မိနေတ်ဓဝ်ရ။ ကျာ်မဆဵုကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်မုဟ်လအာတ် မဒှ်ဒၞာဲ ညးဗြဴတအ် မဂွံဗဵုလ္ၚောဝ်တုဲ ကျာ်မုဟ်လအိတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ်ဟေင် တိုန်ဂွံရ။

ယဝ်ရ ကွာ်တိုန် နူဇိုင်ဒဵုမ္ဂး ဒးတိုန် ပွိုင် ၁၆ နာဍဳ၊ လပါ်စှ်ေ ၁၁ နာဍဳ။ ကွာ်တိုန်မ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒးအာ ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ နူကအ်ကြိက် ဍိုက်အာ ကွဳစက် ဂၠံင်အာသျှ-ကအ်ကြိက်၊ စိုပ် ကွာန်ကမိုင်ကုန်း မ္ဂး င္ၚံက်လုပ်အာ ဂၠံင်လပါ်ပုင်။ နူဂှ် ဂွံစိုပ် ဇိုင်ဒဵုမုဟ်လအိတ်ဂှ် ဒးဒဳ နကဵု ကွဳလိုန်ဓါတ်/ကွဳစက် ၜိုတ် ဗဒါဲ ၄ နာဍဳ။ (ဂၠံင်ပရေအ်၊ ကညင်မ္ဂး ခဗိုက်ဂၠိုင်ကွေဟ်ရ၊ သီုဒးတတ်ကြုင် ဗွဲမဂၠိုင်၊ ကြုင်လ္ၚဵုဂှ် ဒဒန်ဟွံမဲ)။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ကျာ်
ကဏ္ဍ:BEHM
သုဝဏ္ဏဘုံ

**ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံ**ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံ ဝွံ ဒှ်ဍုင်မန်မွဲဍုင်ကီုရအဴ ကၠာကျာ် ဂေါတမ ဟွံဂွံဒှ်ဏီ ၈ သၞာံ ကၠာသက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓသာသနာ ဟွံဒှ်ဏီ ေကာန်သၟိင်မန်မွဲတၠ အဃောဂကူမန် ပြးစးမံင်ဂှ် ပံၚ်ပကောံညံင်ဂွံဒှ်မွဲ တုဲ စပတိုန်ကၠုင်ဍုင် သုဝဏ္ဏဘုံ ပတိုန်ဒှ်သၟိင်ဨကရာဇ် သၟိင်သဳဟရာဇာ ပဍဲကဵုအခိင်ဂှ် ဂကူေသံ နာန်ေစာ စှ်ပတိုက်ေကတ် ဍုင်မန်သိုက်က်တုဲ သၟိင်သဳဟရာဇာ တီေကတ်တုဲ ပံင်ပကောံဇြဟတ်ပၞာန်တုဲ တိုန်ပတိုက်ဟဒေါင်ေသံတအ် စိုပ်အာစဵုကဵု ဍုင် ယူနန် မန်ဇူ ေသံတအ်ကျအာမန် အလန်ဂှ် သၟိင်သဳဟရာဇာဝွံ စိေစာန်ပရေင်ပၞာန်ေလာန်ရ ကဆံင်သၟိင်စက်ကဝရ် ပဍဲကဵုအခိင်ဂှ် သၟိင်စက္ကဝရ် သဳဟရာဇာ စပတိုန်သေၞာဝ်သ္တောဝ် သဳဟရာဇာ သုဝဏ္ဏဘုံ အခိင်သၟိင်မန်ပိုင်ပြဲဍုင်ဂှ်ေတှ် ေကာန်ဍုင်ေကာန်ကွာန်စသုင်ၜိုတ်သြိုဟ် မိပ်သိပ်ညံၚ်ဍုင်သွဝ်ရ ကလာ ကျာ်ေဂါတမသီုမဟာထရ်ကီုလိုင် စေှ်ကၠုၚ်ဍုင်မန် သုဝဏ္ဏဘုံရ သိၟင်ဨကရာဇ် ဂွံကလေင်ေကတ်ဓရ်ကျာ်တုဲ စရာေသှ်ကၠုၚ် ဗုဒ္ဓသာသနာ ညိညိရ သၟိင်ဝွံ ဂွံဓါတ်သာ်ကျာ်တုဲ ဂွံပတိုန်လဝ်ကျာ်ေစတဳ မွဲဇကုရအဴ ဝင်ကျာ်ဂေါတမ စေှ်ဍုင်မန်ဂှ်ဝွံ ဆက်မံၚ်ကဵု ရာဇာဝင် ၜိုပ်ၜါဍုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ်ရ ဆက်မံင်ကဵု ဝင်သၟိင်မဒဂူ ဘဝတဂိုဟ်ဂှ်ရ တင်ဂုဏ်ရအဴ

## သၟိၚ်ဨကရာဇ်မန်
## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝၚ်
ဝါသ၊ ကွာန်

**ကွာန်ဝါသ** () ဝွံမၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်) တုဲဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဝါသဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) မဒှ်ရ။
လှာၜိုပ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်

**ကွာန်လှာၜိုပ်** (ဗၟာ: နောင်ပရေ့ကျေးရွာ ) ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန်၊ တွဵုးရဍုင်ကရေင်။ တုဲ ဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်လှာၜိုပ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၂) မဒှ်ရ။
ပါမောက္ခဆာန်

**ပါမောက္ခဆာန်** (ၜံင် ၁၃ ဂျူလာင် ၁၉၇၈ ပ္ဍဲ ကအ်ဗိန်) ဝွံ ဒှ် သၟာဒယှ်ေဒွက်မန်ဒယှ် ဗွဲတၟေင် ဂကူဒွက်ပပ် နူသၞာံ ၁၉၉၆ တုဲ အကြာသၞာံ ၁၉၉၇ ကဵု ၁၉၉၈ ဂှ် ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂဳတမန် နဒဒှ် သၟာဒယှ်ေဒွက် အဓိကမွဲကီု သီုကဵု ပ္ဍဲဂကောံညးတာလျိုင်ဂမၠိုင်ကီုရ။

## အတ္ထုပ္ပတ္တိ
သၟာဒယှ်ေဒွက်မန် ပါမောက္ခဆာန် ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ ဂိတုဂျူလာင် ၁၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၀ ဂိတု(ပထမ)ဒဂိုန် ၉ မမံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ ပ္ဍဲဇရေင် မိမၜါ နာဲမိုင်ကျဳ၊ မိဝုတ်၊ ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဗိန် အရာပ်လေဝ်အုပ် ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် ၇ တၠဂှ် ပါမောက္ခဆာန် ဒှ်ကောန်ဒဒေအ် ဍောတ်အိုတ်မွဲရ။ နူကဵု ကွာန်ကအ်ဗိန်ဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ် ပြံင်အာ ပဒတဴ ပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ရ။ 

ပါမောက္ခဆာန်ဝွံ ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်အိန်ထံင် ကု မိအာဲပိုန် (က) အေးအေးလှိုင် တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဗၠာဲမွဲတၠ ကဵု ကောန်ဝုတ်မွဲတၠ။

## ပရေင်ချဳဓရာင်စပ်ကဵုသုခုမ
နူသၞာံ (၁၉၉၆) ဂှ် စချဳဓရာင်ကၠောန်ကၠုင် ပရေင်သုခုမ မစဒယှ်ေဒွက်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇-၉၈ ဂှ် လုပ်စိုပ်ကၠုင် ဂကောံဂဳတမန် ရ။ ပါမောက္ခဆာန်ဝွံ ကေင်ဒှ်ကၠုင်လဝ် ညးက္ဍိုက်ပ် ဂကောံဂဳတမန် မွဲတၠကီုရ။ ကဝး "နွံမံင်ဏီ" ဂှ် ၜိုန်ရ ကၠောန်လဝ်တုဲအိုတ် ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ အခက်အခုဲသြန်တုဲ ဟွံဒှ်ပ္တိတ်။ ဗွဲကြဴ နာဲတိုင်ပ္ကဴ ကဵု စဴနာဲ တအ် ပ္တိတ်ကဵု သြန်တုဲ ပ္တိတ်မာန်အာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ်ရ။ ကဝးဂှ် နကဵု ပါမောက္ခဆာန် ဒယှ်ေလဝ် ၈ ဒွက်၊ ဂမ္ဘဳဆာန် ဒယှ်ေလဝ် ၄ ဒွက်၊ မၞိဟ်စဳဇန်ဂှ် ဒှ် နာဲဇာတိနာဲရ။ "ဂကူမန်ပိုယ်ဂှ် ညးတၞဟ် ကမၠက်လေဝ် ဍေဟ်ဟွံကၠက်ပုဟ်၊ ဂကူပိုယ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကဝးဂှ် ကဵုလဝ်ယၟု "နွံမံင်ဏီ" ဗီုဏအ် ပါမောက္ခဆာန် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်ရ။ ဟိုတ်နူ မၞိဟ်ကၠတ်ချာဲဒွက် နွံဂၠိုင်ဒၟံင်တုဲ "ပိုယ်ပ္တိတ်ကဝးမွဲဂှ် အဓိကဍေဟ် မင်စၟဳ ပရဲတိတ် ဟွံသေင်၊ အဓိက မင်စၟဳစ ပရဲအနုသုခုမ၊ မွဲပၠန်ဂှ် လတူဂကူပိုယ် ပိုယ်ဂွံ ဆဝ်မ္ၚုဟ်ဏာ၊ အဓိက ပိုယ်ကေတ် ပရဲ လတူဏအ်ရ" ရဴသာ်ဝွံ နာဲတိုင်ပ္ကဴ ဟီုကဵု ဌာနပရိုင်မန်ကီုရ။ ကဝး "နွံမံင်ဏီ" ဂှ် နကဵု ပါမောက္ခဆာန် မပ္တိတ်လဝ် အလန်လက်ကြဴအိုတ်ရ။ 

ပ္ဍဲမွဲအခိင် သၟာအနုသုခုမမန်ဂှ် နကဵု ပါမောက္ခဆာန် ချူလဝ် ဒွက် နွံၜိုတ် ၅၀ ဒွက်တုဲ ကၠောန်လဝ် အခိုက်ဒွက် ၁၀၀ ဒွက် ဒှ်ရ။

### ကဝးဒွက်မကေင်ပ္တိတ်ကၠုင်ဂမၠိုင်
# စေတနာယာဲအပါ
# လောက်ခေတ်သြန်
# သံသယ
# စေဲစေဲ
# သှ်ေမံင်ဖိုဟ်
# နွံမံင်ဏီ

### ကဝးနကဵုပါမောက္ခဆာန် စဳဇန်လဝ်ဂမၠိုင်
# အနဂ္ဃ လ္ပဒုင်လီု
# သိုက်ထဝ် မတ်ညးညးကျေဝ် 
# အနာဂတ် သင်္ခါရ
# နိယုဝ၊ ပိယုကုမ္မာ၊ စၠန် မဟာဓရ်သတိ တအ်ဒှ်တမ် စဳဇန်ကၠုင်လဝ်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ဒတန်ဒၞး သၞောတ်ပထဝဳ

**ဒတန်ဒၞး သၞောတ်ပထဝဳ**  ဟွံသေင်မ္ဂး  **ပထဝဳဝင် မစၞောန်ဒၞာဲတိ** (Geographic coordinate system) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု မဂၞန် (ဟွံသေင်မ္ဂး) သင်္ကေတ ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန် မဒးတဝ် ကုဒတန် မနွံဒၟံင် လတူတိဝွံရ။ ဂၠးတိဂှ် နကဵု ပၞောန် နူသၟဝ်ကျာ မစှ်ေကဵု သၠုင်ကျာ မကော်ဂး ပၞောန်လေတ္တဳကျုတ် ကဵု ပၞောန် နူဗမံက် မအာ ဂၠံင်ပလိုတ် မကော်ဂး လံင်ဒဳကျုတ် ပိုင်ခြာစွံလဝ်တုဲ ဒုင်သဇိုင် ကုပၞောန်တအ်ဂှ်တုဲ ဒၞာဲဒတန် မဒးပၞောန်ဂှ် ညးကော်စ ဒတန်ဒၞး ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မလောဲသွာ၊ တုဲပၠန် မၞိဟ်မစကာဒၟံင် ဂၠိုင်အိုတ်၊ ၜိုန်ရ သၞောတ် မဂၠာဲ ဒတန်ဒၞး နကဵု လေတ္တဳကျုတ် ကဵု လံင်တဳကျုတ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မထ္ၜး ဒကဲ (angle) တုဲပၠန် ဟွံဒှ် ပ္ဍဲဗလးမုက်ဂၠးတိ ကီုလေဝ်။

သၞောတ်ပထဝဳ GCS မကော်စ EPSG Geodetic Parameter Dataset - EPSG ကဵု ISO 19111 တအ်ဂှ် ကဵုသွဟ် ကိတ်ညဳ တၞဟ်ခြာ နူကဵု သၞောတ် ဒတန်ဒၞး ဝွံရ။

## နိဿဲ
ဘာသၝောဲထံၚ်

**ဘာသၝောဲထံၚ်** **วัดสระบัวทอง**ဝွံမဒှ်ဘာမန်ဍုၚ်သေံနကဵုဒေသခရိုၚ်ဍုၚ်သုဖါန်ၜေအ်ရဳရ၊ ဆ္ဂးနကဵုဘာဂှ်ဝွံညးမဗ္တောန်ကဵုလိက်မန်ဟွံမွဲကီု၊ ညးမထိၚ်ဒက်လိက်မန်ဟွံမွဲကီုဟိုတ်နူပရေၚ်နာနာသာ်ဟေၚ်ရဒးဒှ်မံၚ်ညံၚ်ဘာသေံ။
ဂတာံကောန်ပၞာန် (ဂအေၚ်လှ်ေဒိၚ်၊ ဂအေၚ်ပလဲဗတဳ)

*စွံသတိ လ္ပသမ္တီဗၠေတ်ကဵု(ဂအေၚ်ချေံ)*

**ဂတာံပၞာန်** () ဒှ်ဂတာံဍာ်ဖၞုၚ်နွံပ္ဍဲဂကောံ *မေတ်ထာၚ်ရေတ်* ဗဒှ်စွံလဝ်ဂကောံဗွဝ်မွဲဂကောံကဵု မေတ်ထာၚ်ရေဒဳ 

## အဝဲပၟာဏ
ဂတာံကောန်ပၞာန်ဝွံဒှ်ဂတာံအဝဲပၟာဏဍောတ် သီုဂၞါက္ဍိုဟ်ဍဟ်မွဲဖအိုတ်နွံအဝဲၜိုတ် ၁ သေၚ်တဳမဳတာဇြေန်ဒိမေတ်၊ နွံဂၞါက္ဍိုပ်ဗွဲခ္ဍမ်ခ္ဍမ်နွံအရံၚ်လတ်ဗု ရံၚ်တုပ်မံၚ်ကဵုခၟော်ပသဲပၞာန် တုပ်ကဵုယၟုမဂွံနၚ်လဝ်။

## ပွဳပွူမဒၟံၚ်
ဂတာံပၞာန်ဏံ ဒှ်ဂတာံဂၠာဲစဗွဲဗလးလ္တူပြၚ်ဗတဳဇိုၚ်ၜဳလပါ်ဒေသအိန်ဍိုဝ်-ပဵုဇြဳဝှေတ်  နဲဂၠာဲစဂှ် စကာၚာၚ်ၜါလပါ်တုက်ဗ္ၜေါဝ်ကေတ်မဗတဳထပၠောပ်ပ္ဍဲပါၚ်တုဲတှ်ေ ပလဲဗွဲမမြက်မြက် ပ္ဍဲကဵုပါၚ်နွံကသော်တုပ်ညံၚ်ရဴဇန်ၚေက်ကရးသွက်ဂွံခ္ဍိုဟ်ကေတ်စၞစနာနာ ညံၚ်ရဴခၟိက်တၞံဆုဒုန်သီုကဵုခၟိက်ၚုဲကမချိုတ်ခရိုဟ် သီုကဵု plankton ပ္ဍဲအကြာမဗတဳ၊ မဇြောတ်အိုတ်အးတုဲဂှ် ထောံရေၚ်လဝ်ကလောံမဗတဳခ္ဍံခ္ဍံဂှ်ဟေၚ် မဗတဳတံဂှ်လေ ရေၚ်ညဳသာကလောံခ္ဍံခ္ဍံတုဲ သဂွံဆဵုတဴပ္ဍဲဗလးပြၚ်ၜဳတံမာန်။

ဂတာံပၞာန်ဝွံ ဒးစိုတ်မံၚ်ပ္ဍဲကသိုၚ်ဇိုၚ်ပြၚ်ၜဳတုဲ မၚ်အခေါၚ်ပ္ဍဲအခိၚ်ဍာ်စှ်ေကှ် တုဲတှ်ေ ဍေံတံမယျတ်တိတ်တိုန်ကၠုၚ်နူကသိုၚ်တုဲဂၠာဲစ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဍာ်ၜဳတိုန် သီုအခိၚ်ဆဵုအန္တရာဲကြပ်ကၠုၚ်တှ်ေ ကလေၚ်ဂစာန်လုပ်အာပ္ဍဲကသိုၚ်ပၠန်၊ တုဲတှ်ေ သုၚ်စောဲမဗတဳဂှ်ဟေၚ်သ္ပပါၚ်တြၚ်ကၟာန်ကသိုၚ်။ အခိုက်အလိုက်ဍေံတံနွံမံၚ်မွဲစွံဗွဲဂကောံဗွဝ်ဒုတ်ဒုတ်ညးသ္ကံအိုတ်တုဲ ဆဂး ပ္ဍဲပထောၚ်ကသိုၚ်မွဲမွဲကသိုၚ်ဂှ်တှ်ေ ညးမဒှ်တၠကသိုၚ်ဂှ် နွံဂတာံ(ဂအေၚ်)မွဲမဟေၚ်၊  လဆောဝ်တှ်ေ ဂတာံတၞဟ်ယျတ်စှ်ေလုပ်ကသိုၚ်ဗၠေတ်တုဲ တၠကသိုၚ်ဂှ်လေ ဗက်ပတိတ်နူကသိုၚ်ဗွဲမပြဟ်မာန်။ သြပ်ဂှ်တှ်ေ ဂကောံဂတာံ(ဂအေၚ်)တံဏံဝွံ ဖျေံဗ္ဒပ်မံၚ်ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသဍာ်စှ်ေဍာ်တိုန်ဗွဲတုန်တုဲ ဟိုတ်သဂွံဂၠာဲစစၞနူဖဵုဍာ်တိုန်ဍာ်စှ်ေဂှ်မာန်။

## ဂကူ
ဂတာံပၞာန်နွံသီုဖအိုတ် ၁၃ ဂကူ တုဲတှ်ေ ပ္ဍဲကဵုဂိတု November ခရေတ်2010 ဂၠာဲလ္ၚတ်ဂွံဆဵုကေတ်ဂတာံဂကူတၟိ ပ္ဍဲကဵုပြၚ်ၜဳ(ၜါရာ) ပွိုၚ်ဍုၚ်-လးၚူ ละงู ခရိုၚ်သတုန်-สตูล ကဵုယၟုမကော်တဴဂှ် "ဂတာံပၞာန်ဇၞော် ပြၚ်ၜဳ-ၜါရာ" နွံယၟုဝိဇ္ဇာသိပ္ပံဟီုဂှ် "*မေတ်ထာၚ်ရေတ် ထာၚ်လာမ်အာဲသေတ်*" လဆောဝ် တုပ်မံၚ်ညံၚ်ရဴဂတာံနွံအကြာဂြိုပ်တရး သီုကဵုဂတာံၚာၚ်ဍာဲတံတုဲ ဟိုတ်နူအခိၚ်ဂၠာဲစစၞ မဂၠောဲတိတ်ရေၚ်ဗွဲဗလးပြၚ်ဗတဳပြၚ်ၜဳတုပ်တုပ် 
ညးလ္ၚဵုသမ္တီဗၠေတ်ဂတာံကောန်ပၞာန်ဂှ် ဒှ်ဂတာံချေံ(ဂအေၚ်ချေံ)အိုတ်တုဲ သီုဂကူၜါဏံဝွံ ဂၠာဲစဇိုၚ်ဇိုၚ်ဗလးပြၚ်ၜဳပြၚ်ဗတဳတုပ်တုပ်၊ လပါ်(ဂအေၚ်ချံ)ဂှ် နွံပ္ဍဲဂကောံဗဳဇ Ocypode တုဲ အဝဲပၟာဒုတ်ဇၞော်နူ(ဂအေၚ်ပၞာန်)ဏံဏီ။ https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9B%E0%B8%B9%E0%B8%97%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3#cite_note-3

## နိဿဲ
 ปูทหารยักษ์ชนิดใหม่ของโลก จากสำนักข่าวไทย

สถาพร ชื่นใจ, *เดินส่องปู ริมทะเล* คอลัมน์ Aqua Survey นิตยสาร Aquarium Biz หน้า 111-113 ฉบับที่ 15 ปีที่ 2: กันยายน 2011

## နိဿဲနူတၞဟ်တၞဟ်

 
ကဏ္ဍ:က
ကဏ္ဍ:ကောန်ၚုဲ
ကဏ္ဍ:တၞံဆု
ကဏ္ဍ:သတ်ဍာ်
ကဏ္ဍ:ဂကောံက
ကဏ္ဍ:ဂအေၚ်ချေံ
ကဏ္ဍ:ဂအေၚ်ပလဲဗတဳ
ကဏ္ဍ:ဂအေၚ်
ကဏ္ဍ:ဂအေၚ်ကၠ (ဂတာံကၞၚ်ကၠ)
ကေတုသာရ (ကျာ်ဇၞော် ဘာကၠအ်ပၞဟ်)

**ဘဒ္ဒန္တကေတုသာရ** ဝွံ ဒှ် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲအရာ မဒက်ပ္တန် ဘာတိုက်လိက် ဘာကၠအ်ပၞဟ်၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တုဲပၠန် သီုဒှ်လဝ် ညးမနွံပိုန် ကျာ်ဇၞော် ဘာကၠအ်ပၞဟ်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် ဇာတိ ကွာန်ခရိုက်ကလိ၊ ဍုင်ရေဝ်ရ။ ဟိုတ်နူ မဖျေဟ်ဗတောန်ကၠုင်လိက် ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ်ဂှ် ဂၠိုင်ကဵု သၞာံတုဲ အစာလိက်မန် ဗွဲမဂၠိုင် ဗီုကဵု ဘဒ္ဒန္တဇောတိပါလ (အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု) နွံပိုန် ဘာဒေါဝ်ဍုင် ဍုင်ဇြပ်ဗုတအ်ဂှ် ကေင်ကတ်လ္ၚတ်လဝ် ပညာပရိယတ္တိ နူကဵု ညးကီုရ။

## အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တကေတုသာရဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင် မိမၜါ နာဲခိုင် ကဵု မိလှိုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၇ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၇၃ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၁ မမံက် တ္ၚဲစန်)၊ အခိင် နူဂယး ၉ နာဍဳ ပ္ဍဲ ကွာန်ခရိုင်ကလိ၊ ဍုင်ရေဝ်။ မိမ ခုတ်ခဴကဵုလဝ် ယၟု မာံသာန်ညိင်။ ပၞောဝ်ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် မသုန်တၠဂှ် ကျာ်ဇၞော် ဒှ်ကောန်ခဍဲ မရနုက်ကဵုၜါ၊ ကောညး နာဲအိင်၊ ဒေအ်ညး ဣစဳဝုတ်၊ နာဲချေက်၊ နာဲယှိုဲဖါန်။

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၉၁ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံ အာယုက် ၁၈ သၞာံ လုပ်ပထပိုယ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏမဟာထေရ်၊ ဘာတၟိ၊ အရာပ်ခရိုက်ကလိ ဍုင်ရေဝ်။ ၁၉၃၄ အဝ်ဂေတ် ၇ (သက္ကရာဇ် ၁၂၉၆ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၁၃ မမံက်) အခိင် နူဂယး ၉ နာဍဳ မဒှ် အခိင် ကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံ အာယုက် ၂၃ သၞာံဂှ် ဂွံဒှ်ခမဳ ဇရေင် အစာဥပ္ပဇ္ဇျာဲ ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မမဟာထေရ် ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ်၊ ဘာသိမ်၊ ကွာန်ဟင်ဂါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တုဲ ဂွံယၟုခမဳ ကေတုသာရ ရ။

### ပရေင်ပညာ
ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာတၟိ၊ ကွာန်ခရိုက်ကလိ မွဲဝှ်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၂၉၇ ဂှ် အာကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာတိုက် ကွာန်ဖအံက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာလင်္ကာရ ဗၞတ် ၂ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၉၉ ဂှ် ပြံင်အာ ကတ်လိက် ပ္ဍဲ ဘာပလိုက် ကွာန်ပင ဇရေင် တၠဂုဏ်အစာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ မွဲသၞာံတုဲ ပြံင်အာ ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကအ်နှာတ် ဇရေင် အစာလိက်ဂမၠိုင် မပ္တံ ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ၊ ဘဒ္ဒန္တကေသရ၊ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒ၊ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ၊ ဘဒ္ဒန္တသဳလ။ နူဂှ် ပြံင်အာ ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာတိုက် ကွာန်ခဍး ဍုင်ပံင် ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တကလျာဏ၊ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒသာရ (တၠဂုဏ်အစာကြေန်)။

သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် လုပ်သှ်လိက် ပထမတန်ဍောတ် ပ္ဍဲအလဵုအသဳအေင်္ကလိက်၊ သၞာံဂှ် ဟိုတ်နူ ပၞာန်ကတဵုဒှ်တုဲ စရင်အံင်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ဂွံတိတ်ကၠုင်ရ။ ကျာ်ဇၞော်လေဝ် အံင်အာကီုရ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပြံင်အာ ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာမဟေဲ (လၟုဟ် ဘာဗညာဥူ) ကွာန်ဖအံက် ဇရေင် တၠဂုဏ်အစာ ကေသရ။ ဘာမဟေဲ တူအာတုဲ တၠဂုဏ်အစာကေသရ အာပတန် ဘာဝေဠုဝန် ကွာန်ဖအံက်တုဲ ကျာ်ဇၞော်လေဝ် ဗက်အာ ကရောမ်အစာလိက်ဂှ်ကီုရ။ ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တညေယျ ကွာန်ဖလာတ် ပွိုင်ဍုင်ပံင်လေဝ် ကေင်ကတ်လ္ၚတ်လဝ် လိက်ပရိယတ်ကီုရ။

### ပတန် တိုက်လိက် ဘာကၠအ်ပၞဟ်
သၞာံ ၁၉၄၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၉) ဂှ် ကျာ်ဇၞော် မွဲဟာန်ကေုာံ သဟဓရ်ပန်ဇကု တၠဂုဏ်အစာကေတုမာလာ၊ တၠဂုဏ်အစာဥတ္တမ၊ တၠဂုဏ်အစာညာဏရံသဳ၊ တၠဂုဏ်အစာစန္ဒိမာ စပံက်ပတန် တိုက်လိက် ပရိယတ္တိ ဘာသာမန် ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင် ရ။ ဟိန်မဖျေဟ်ဒၟံင်လိက်ဂှ် သီုလုပ်သှ်ဒၟံင် လိက်ပ္ဍဲအလဵုအသဳကီုတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဒေါဝ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၅ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဇၞော်ရ။

သက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် စပတန် ဂကောံသွဟ်လိက် "သမဂ္ဂါသာသနေရတာ အလုံဒေသရးမန်" ရ။

### လအိတ်ဘဝ
သၞာံ ၁၉၈၇ သေပ်တေမ္ဗါ ၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၄၉ ဂိတုဘတ် ၁၁ စွေက်) အခိင် ဗတမ် ၁၁း၀၅ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တကေတုသာရ စုတိစဴအာသွဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မစုတိစဴသွဝ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကလိဂွံ အာယုက် ၇၅ သၞာံ သိက္ခာ ၅၄ ဝှ်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ခေမာသာရ (ကျာ်ဇၞော် ဘာကၠအ်ပၞဟ်)

**ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တခေမာသာရ** ဝွံ ဒှ်အစာလိက်၊ ညးမနွံပိုန်ဘာ တိုက်လိက်မန် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ သီုဒှ် အစာဓရ်ဒယှ် မွဲဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ပ္ဍဲကမၠောန်ဇၞော်မၟောဝ်သာသနာဂှ် ပါဲနူ ဖျေဟ်ဗတောန်လိက် ပရိယတ်၊ တွဟ်ဓဝ်တုဲ ကမၠောန်လပါ်သၟိင်သင်လေဝ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်ကီုတုဲ ဂွံဒုင်ဗဂိန် ကုတဆိပ်တြာ အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ နူသၟိင်တၠဍုင်တအ်ရ။ 

တွဟ်ဓရ် ပ္ဍဲဍုင်မ္ၚး ကုဂကူမန် မနွံ ဍုင်သေင်္ကာပူ၊ မလေသျှာ

## အတ္ထုပ္ပတ္တိ

## နိဿဲ
Rapper စၟဳခေတ်

**Rapper စၟဳခေတ်** (ၜံင် ၁၉၈၅ သၞာံ) ဇာတိကွာန်ကြုက်ပိ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု ဝွံ ဒှ် သၟာဒယှ်ေဒွက်မန်ဒယှ် ညးသၟတ်တအ် ဒးစိုတ်မွဲတုဲ ဗွဲတၟေင် ဂကူဒွက် Rap နူသၞာံ ၂၀၀၇ လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဗွိုၚ်သုခုမတုဲ ဒယှ်ေကၠုၚ်ပ္ဍဲဂဳတ (Power Music) ရ။

## အတ္ထုပ္ပတ္တိ
သၟာဒယှ်ဒွက် **Rapper စၟဳခေတ်** ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၅  ပ္ဍဲဇရေင် မိမၜါ နာဲယှိုဲအုက်၊ မိပိုဝ်၊ ပ္ဍဲကွာန်ကြုက်ပိ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု တုဲ မိမၜါ နူဍောတ်တၚ်ကဵုလဝ်ယၟု မာံကျဝ်ဇေယျ သီုဖအိုတ်ကောဒေံနွံ ၆ တၠ ရ။

## ပရေၚ်ချဳဓရာၚ်သုခုမ
Rapper စၟဳခေတ် ဝွံ နူသၞာံ (၂၀၀၇) ဂှ် စလုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဗွိုၚ်သုခုမတုဲ ဂွံထ္ၜးရုပ်တက်ကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲကဝးဗဳဒဳယောမန် ပ္ဍဲကဝး "ၚုဟ်မ" မွဲကဝးနွံတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် နကဵုပါရဂူဟံသာ တၚ်ခုတ်ကဵုယၟု "စၟဳခေတ်" လက္ကရဴအခိၚ်ပၠောပ်ကဝး Mon No 1. ဂှ် နကဵုပါရဂူဟံသာပၠန်ထပ်ဗပေၚ်တၚ်ခုတ်ကၠုၚ်ကဵုယၟု Rapper စၟဳခေတ် ရ။ နူဂှ် တိုန်ကၠုၚ်စၚ် လုပ်စိုပ်ဂဳတ (Power Music) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဂှ် စိုပ်မလေဝ်ယှာတုဲ Rapper စၟဳခေတ် က္ဍိုက်ပ် ကသေံကၟဝ်သ္ကံရဲတုဲ ကၠောန်ပ္တိတ်ကၠုၚ်လဝ် ကဝးဒွက် "လွဟ်" (Weapon) မွဲကဝးကီု၊ ကဝးပူဂဵုမွဲကဝး ယၟုကဝး −−−−− ကီု၊ မ္ၚးနူဂှ် ဒွက်မွဲမွဲပိုဒ် ဒွက် "ဝး" ၊ ဒွက် "ဆက်ကွာ်" ကေုာံ ဒယှ်ေပံၚ်တောဲအကးပေၚ် ဒွက် ဒွက်ဗှ်သနာကီု နကဵု Rapper စၟဳခေတ် နူစချူဒွက် စိုပ်သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်မ္ဂး လၟိဟ်ဒွက် အကြာ ၂၀ ဒွက်ပြၚ်နွံရ။

## နိဿဲ
ဒဒန်ၜါသွာင် (ၜဳကဍတ်)

**ဒဒန်ၜါသွာင် (ၜဳကဍတ်)** (Attran Bridge - Chaung Hna Khwa, အတ္ထရံတံတား (ချောင်းနှစ်ခွ)) ဂှ် ဒှ်ဒဒန် မစၠောအ် ၜါကဍတ် မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ။ တုဲပၠန် ဒဒန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒဒန် မနွံ လတူဂၠံင်ဇၞော် ဍုင်ပယျဵုကျာ်ပိ၊ ဗြဝတဳ ကုဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ဒှ်ဂၠံင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကမၠောန်ဗၞိက် အကြာ ရးမရာဇ်သေံ ကဵု သဟရးမန်ဗၟာရ။ ဒဒန်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံဇမၠိင် ၉၀၀ ပေ အနာံ ၃၀ ပေ မဒှ်ဂကူဒတန်ကောန်ဂရေတ်တုဲ စပံက်လဝ် နူသၞာံ ၂၀၁၅ ရ။ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၇၊ ၂၀၂၃ အခိင်နူဂယးဂှ် ဒပ်ပၞာန်ကရေင်ကေအေန်ယူ ကဵု ဒပ်ပဳဒဳအေပ်တအ် ခတိုဟ်ပလီုတုဲ ကဝ်ပိုတ်အာရ။

## စမြိုင် ကေုာံ ဘဏ္ဍာ
ဒဒန်ၜါသွာင် (ၜဳကဍတ်) ဝွံ နကဵု ဂကောံ *ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း အထူးစီမံကိန်အဖွဲ့(၂)* ဂှ် ကေတ်တာလျိုင်တုဲ စသြိုင်လဝ် သၞာံ ၂၀၁၄ တုဲ ဂိတုမေ ၂၀၁၅ ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ဇမၠိင်ဒဒန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ၉၀၀ ပေ၊ အနာံ ၃၀ ပေ၊ မဒှ် ဂကူဒဒန်ကောန်ဂရေတ် (သံကူကွန်ကရစ်ရက်မ Plate Girder) ကဵု ပံင်ပသဲ (သံမဏိသံပေါင်ခန်း) ၜါပံင်ဗစိုပ်ရ။ ဒယိုင်ဒဒန်ဂှ် နွံ ၀,၈ ကဵု ၁,၅ မဳတာ၊ ဒဒန်ဂှ် RC ၆၀ ပေ ဂှ် နွံပိဒကုတ်၊ PC ၁၂၀ ပေဂှ် နွံ ၁ ဒကုတ်၊ ပံင်ပသဲက္ဍိုင် ၂၄၀ ပေ မွဲဒကုတ် ကဵု ဒဒန်ကောန်ဂရေတ်တအ် နွံဒၟံင်ရ။ တုဲပၠန် ဖ္ဍိုက်လျိုင် စဵုကဵု ၆၀ တာန် ဒုင်မာန်ရ။ 

ဒဒန်ဝွံ နကဵု ဘဏ္ဍာသၞာံ ၂၀၁၄ - ၂၀၁၅ အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ်တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် သြိုင်လဝ် နကဵု င္ၚုဟ်မး သြန်ဒကေဝ် ၄၅၀၀ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။

## ပရေင်ပလီုပလာ်
ဒဒန်ၜါသွာင်ဝွံ ဒပ်ကင်ပယျဵု (BGF) ဖျေဟ်လဝ် ဗဒိုပ် ဇရေင်ဒဒန်ဝွံတုဲ မင်မဲလဝ် ဒဒန်ဝွံရ။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုမာတ် ၁၉ ဂှ်မွဲအလန်၊ ဂိတုဨပြဳ ၁၆ ဂှ်မွဲအလန် နူကဵု ဂကောံလွပ်လွဟ်မွဲဂကောံ လုပ်ပန် ဗဒိုပ်ကင်ဒဒန်ဂှ်ရ။

သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၇ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ကရေင်ကေအေန်ယူ ကဵု ဒပ်ပဳဒဳအေပ်တအ် ပံင်တောဲတုဲ ခတိုဟ်ပလီုထောအ် ဒဒန်ၜါသွာင်ဝွံတုဲ ဒဒန်ဂှ် ကဝ်လီုအာရ။ နူစ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၀ ဂှ် နကဵု ဒပ်ကရေင်ကေအေန်ယူ ကဵု ဒပ်ပဳဒဳအေပ်တအ် ပံင်တောဲတုဲ လုပ်ဗတိုက် ဒပ်ဗၠာဲသၟိင် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ၜါသွာင် ကေုာံ ဒပ်ကင် ဒဒန်ၜါသွာင်ဝွံတုဲ သီဂွံအာ ဒပ်ကင် ဂှ်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဒဒန်
ဝၚ်သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ -

## ဝင်သၟိင်ဓမ္မစေတဳ
        ဗညာထဴဟွံမွဲတုဲ ဓမ္မစေတဳတိုန်ပ္ကင်ရင်ပၠန်ရ။ သၟီဝွံလေနွံကဵုပညာသကာလေပ်တီပြကိုဟ် ပိတကတ်ပိ ဝိနဲ ၅ ကၞပ်ဂှ်လေမဂြင်တီ မလေပ်ပ္ဍေန်သှ်ဇျှာဲလၟိုန်ကာလဟွံသ္ဂုတ်၊ ဂတိပန် ဥပ္ပါဲပန်သာ် မိတ်စှ် ဓဝ်စှ် အဘိဓဝ်ထပှ်ကၞပ် သဒ္ဒါဒစာံ နိကာဲမသုန် သဳမသုန် သဳဒစာံ သဳစှ် ဝိနယသၟီဗဗွဲဓဝ်တမၠာတမၠာတေံဂှ် မမင်မွဲလဝ်သာသၞာကျာ် ဒ္ဂေတ်သၟီဗဗွဲဓဝ် မဟကဵုယောင်အာညိညကီု။ သၟီဝွံပံက်ပြကိုဟ်ဂဝံပတိတုဲ  ညာတ်ကေတ်ပျးကျာ်တြဲမၞုံပက္ကရမရဴဝွံ ဆပယဵုဍုင်ယန်(ယောနက) မဒှ်ဂၚေင်ၜိုပ်တုန်ရောင်။ ပ္ဍဲပယဵုဍုင်မွဲ ကဵုအာခနှံလဝ်ညိ သာ်ဝွံ တၠညးဖျေံအသံကဵုအမာတ်ဒဴဗညာ တံညးဂမၠိုင်ရောင်။ 

        အမာတ်ဗြဟ္မသာ ဒုင်ယၟုဝန်ထံက်ဗြဓိုန်၊ ဒကိုပ်ပၞာန်သရာဲပန်တၠမဂွံယၟု သရာဲဝွံဍုင်မွဲ၊ သရာဲကာသမွဲ၊ သရာဲဗြာဇ္ဇမွဲ၊ သရာဲဇယသိဒ္ဓိမွဲ၊ ဆပန်တၠဝွံသရာဲပန် သီုဝန်ထံက်ကဵုခနှံဍုင်မွဲ သင်ဗၟံက်တေံညိ။ သာ်ဝွံသၟီဓဝ်ဇၞော်ဖျေံအသံရ။ ကေုာံၚေသာဇကုဂှ်ကော်ဏာဖဴဇကုရ။ ပံင် မၞိဟ် ၅၀၀ အိန်ထံင်ဆဒှ် ကၠောံစိုပ်ထာန်မဗဒှ်ဍုင်ဂှ် ဒၞာဲဝွံဍေံဒှ်ပယဵုရ။ သေံယန်ဟိုတ်မဒှ်စိ။ ဇၞော်အနာံဗဝိုက်ပန်ဒိုဟ် ဍုင်ဂှ် ၃၇၀ မင်လံင်၊ တိရးလၟေင်ဂၚေင်ၜိုပ်မအာစိုပ်ဂၠံင်ဗၟံက်ဂှ် ဒၞာဲဗဒိုပ်ဍေံမဇူဂှ် မဒှ်အစောန်မုဟ်ရးဇကုရ။ 

◾ ဗၟံက်ကျာ် ဒဵုလပေါဝ်မဒှ်ပယဵုဍုင်ယောန်၊ 

◾ သၠုင်ကျာ ကျာ်ၝောံညာတ် မစိုပ်ရးဍုင်သင်၊

◾ ပလိုတ် ဒဵုမြင် မညန်ကဵုရးဍုင်အသး၊ 

◾ သၟဝ်ကျာ တုန်၊ မုဟ်သာံၜုန် ဟိုတ်မဒှ်ပယဵုတိသေံယောန်တုဲ ယောန်စလေင်မ္ဂးရ။ 

အမာတ်ဂှ်အဆက်ကောန်စဴစးမစေန်ကြက်ဗဗွဲ ကြဴရ။ အခေါန်ဗာန်ဒါလေဟွံဒးဆက် တၠညးဓမ္မစေတဳမဂွံကဵုစဆုံရောင်။ ဝင်ဍုင်ယောန်စလေင်တုဲရ။

        သၟီဝွံလေ ဆဂှ်ဟသေင်တုန် ကျာ်မုဟ်တဴ ကျာ်လ္ဂုင် မဂွံပဒကာကီု မဂွံရပ်ထဝ်ဒဵုတိရ။ ကနှိင်(ခဏိင်)မွဲ သောန်လဝ်သွက်ဂွံတက်ပူဇဴဓါတ်လ္ဂုင် သလုင်ခနှိင်ဂှ် ၁၅ ဟတ် ပါင်ခနှိင်ဂှ် ၈ ဟတ် လျိုင်သၠာ်ပံင်သီုဖအိုတ် မွဲကိုတ်ကဵုဒစာံလက် (၁၈၀,၀၀၀ ပသာ) မဒှ်ဟေင်။ ဂွံပပူဇဴလဝ်ဓါတ်ကျာ်လ္ဂုင်။ 

        တိကျာ်ဂှ်တုန်၊ လက်ထက်ဗညာထဴ မကဵုလဝ်ဒါန်တိဂှ်တွဵုရးလှဲလောန်အာ သတ်တံအနာဂတ်ဂတတေံဂှ် မဒၟံင်ဝါနိဇ္ဇကၠောန်ကေင်ကာက္ဍင်အာဂးတုဲ နုက်ကၠေံတိကျာ်လ္ဂုင်ဗညာထဴမကဵုလဝ်ဒါန်။ ဗၟံက်သၠာ် ၅၀,၀၀၀ ပသာ၊ သၠုင်ကျာသၠာ် ၅၀,၀၀၀ ပသာ၊ ပလိုတ် သၠာ် ၅၀,၀၀၀ ပသာ၊ သၟဝ်ကျာသၠာ် ၅၀,၀၀၀ ပသာ၊ ပံင်သၠာ် ၁၅၅,၀၀၀ ပသာ၊ သၠာ်ဂှ်ပ္အပ်ကဵုသူရဗြာတ်တ မဒှ် ခွါဇၞော်ကျာ်လ္ဂုင်ဂှ်၊ ပတွဵုနူဂှ်တုဲ တိကျာ်လ္ဂုင်မက္ဍန်အာရောင်။ 

◾ ဗၟံက်ပါင်မုဟ်ထပြု၊ 

◾ သၠုင်ကျာဒွံၜဳ၊ 

◾ ပလိုတ်ပါလဂေါဝ်ပံင် (ပါင်လဂေါဝ်ပံက်)၊ 

◾ သၟဝ်ကျာလဂေါဝ်ကျာံ၊ 

◾ ဨသာန်ကြုင်ဒဒန် ဝွံပယဵုတိကျာ်(ဗွဲ)ကြဴရ။ ဆဝွံဓမ္မစေတဳမဂွံပိုက်ပါဲလဝ်ကီု။ 

        ဆဂှ်ဟွံသေင်တုန် ပလိုတ်ဟံသာဝတဳ သင်ပလိုတ်ဂှ် သၟီကၠောံခၞံလဝ်ရုပ်ကျာ်ထဝါဲပန် မပြုပြေင်လဝ်ကီု၊ သမၠုင်ကျာကျာ် ဆဒၞာဲပန်စှော်ဟတ်သာံဒံင်မဂွံပလဝ်ဒကာကီု၊ ဆဂှ်ဟွံသေင်တုန် စေတဳ ဘုတ်ဘာ ကမၠိုင် ကၟာ ရုင်ဒါန် ဒဒန် သီ ဇြပ်တံဂှ်လေဗွဲမဂၠိုင်သန်။ 

        သၟီဝွံ ဂွံပသၟီပ္ဍဲဟံသာဝတဳ ၁၄ သၞာံကီု၊ ပ္ဍဲသက္ကရာတ် ၈၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၃ မံက် တ္ၚဲသိုက် တၠညးဓမ္မစေတဳစုတိစဴအာသွဝ်ရ။

## နိဿဲ
နူသၠပတ်ရာဇာထၜုတ်
ကၟဝ်ပြေင် (တၞံ)

**ကၟဝ်ပြေင်** ကွာန်လ္ၚဵုကော်စ **ကၟဵုပြေင်** (နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒ ***Eclipta prostrata*** ယၟုအေင်္ကလိက် ဓမ္မတာ **false daisy**, ***yerba de tago***, ***guntagalagara aaku***, ***Karisalankanni***, ကေုာံ ***bhringraj***) (ဗၟာ ကြိတ်မှန်ပင်) ဝွံ ဒှ် တၞံသၟတ် ဍိုန်ဍိုန် လုပ်လၟိဟ် တၞောဝ် (Asteraceae)။ တၞံဏအ်ဂှ် ပြးကၞာန် တိုန်ဒၟံင် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံရ။

ဗီုသန္ထာန် တၞံဍေဟ်ဂှ် ထၜေါမ်၊ ရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် အသာ်ပတေင်။ တၞံဍေဟ် ဖျုန်ကၠေတ်၊ ခဍမ် တုဲပၠန် အသာ်ဗကေတ် (ဂဝ်ဂဳ) မနွံကဵု အသော်၊ သၠုင်စဵုကဵု ၀,၈ မဳတာ တိုန်မာန်ရ။ တၞးဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် ကဝါန်ဒစး (oppsite pairs) မနွံကဵု အသော် ၜါလပါ်၊ တၞးတၞုင်ကေက် ဇမၠိင် နွံၜိုတ် ၂-၁၂,၅ သေန္ဒဳမဳတာ အနာံ နွံ ၅-၃၅ မဳလဳမဳတာ။ ပကဴဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် ခရေဲ နွံလၞင် ၊ အသာ်ဗု။ 
 
တၞံဏအ်တိုန် မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲတိအမေက် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ။ တၞံဏအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ နိပဝ်၊ ကြုက်၊ သေံ၊ မန်ဗၟာ၊ ဗင်္ဂလာဒေသ် ကေုာံ ဗြဇြိလ် တအ်ရ။ 

## လွပ်

ပ္ဍဲ အာရှအဂၞဲ တၞံဝွံ စဲဗကှ်တုဲ ပဂဥုဲ၊ ဆဂး နကဵုသုတေသနဂဥုဲမ္ဂး အတိုင်မဟီုလဝ်ဂှ် ဍေဟ် ဟွံကၠောန်ကမၠောန်ရ။ ဂကူပါလဳတအ်ဂှ် ဍုန်စ နဒဒှ် ခၞေဝ်။ ပ္တိတ်ဍာ်တၞးဍေဟ်တုဲ ဖျေန်သော် တုဲပၠန် ကၠောန် ဍာ်ဂဥုဲ သွက်ဂွံ ထ္ပက်ယန်တအ် နွံကီုရ။

## ဓာတု
ပ္ဍဲ တၞံကၟဝ်ပြေင်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဗွဲမဂၠိုင် ဗီုကဵု ဓါတ် coumestan, polypeptide, polyacetylene, thiophene derivatives, steroid, sterol, triterpene ကေုာံ ဓာတ် flavonoid တအ်ရ။

## နိဿဲ
ဇေတဝန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ပရင်

**ဘာဇေတဝန်** ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ 

## ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
### ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တညာဏရံသဳ (၂၀၂၄ - လၟုဟ်)
ကြဴနူ ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇိနေယျ ကလိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၁ ဂှ် ဒါယကာဂမၠိုင် စှ်ေအာတ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘာကျာ်သြဳမန် ကွာန်တံင်ပရင် သွက်ဂွံနိမန် တၠဂုဏ်အစာညာဏရံသဳ မဂွံဂဇအ်ဘာရ။

### ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တဇိနေယျ (၁၉၈၆ - ၂၀၂၃)

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇိနေယျ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၇ ဂိတုဇှ်ေ ၃ မမံက် တ္ၚဲအင္ၚာ၊ မဒှ်ကောန် နာဲပါန်ဗျေန် မိသုင်ယျဳ ကွာန်တံင်မောံ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ယၟုခရှ် မာံကျဳသုင်။ သီုဖအိုတ် ကောဒေအ် နွံ မသုန်တၠဂှ် ဒှ်ကောန်ဒဒေအ်။ မံင်ဘာ ဂွံ တန်မူလ၊ အာယုက် ၁၁ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ဂှ် မံင် ဘာလကျာ် ဘာသိမ် ကွာန်တံင်မောံ၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၉ ပထပိုယ် ပ္ဍဲ ဘာသိမ် ကွာန်တံင်မောံ၊ အာကတ် လိက် ပ္ဍဲဘာကျာ်၊ ဍုင်ပံင်၊ ဘာဝေဠုဝန် ကွာန်ဖအံက်၊ ဘာတိုက် ကွာန်ဂဒုင်သှ်ေ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ ဂိတုဝှ် ၈ မမံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ အခိင် နူဂယး ၈ နာဍဳ ၂၅ မိနေတ် အာဒှ် ဒှ်ခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာသိမ် ကွာန်တံင်မောံ ဇရင်အ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာဲ ကျာ်ဇၞော်အစာစန္ဒသာရထေရ် ကွာန်သြန်ဓလေင်။ ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာပရိယတ္တိကြုင်ဝါန်၊ ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဇၞော် သက္ကရာဇ် ၁၃၄၃ အာကတ်လိက် ပ္ဍဲဍုင်အင်ဝ (မာန္တလေမြို့) သောင်ပြင် ဘုရားကြီးတိုက် ဣစ္ဆာသယကျောင်း။ သက္ကရာဇ် ၁၃၄၇ ဖျေဟ်လိက် ပ္ဍဲဘာ ပရိယတ္တိ ကြုင်ဝါန်။

သက္ကရာဇ် ၁၃၄၈ ဂိတုပသာ် ၃ မမံက် တ္ၚဲအဒိုတ် အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၃ နာဍဳ ဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဇေတဝန် ကွာန်ကျာ်ပရင်၊ တုဲ နူစ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ ပွိုင်ပန်သၞာံ ပံက်လဝ် ဘာတိုက်လိက် ပ္ဍဲဘာဇေတဝန်ဂှ်ရ။ ပပ္တံ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၆၈ ဂွံဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ သံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်တုဲ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင်ဂှ် လုကဴ ၁၅ သၞာံ၊ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံခိုဟ်တုဲ ဒေါအ်ဇူ နူတာလျိုင်ဂှ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ကမၠောန်ဇမၞော်မၟောဝ်ကွာန် မပ္တံ ကု ကမၠောန်လလးဂၠံင်ကတ္တရာ၊ ပရေင်ပၟတ်ဍုင် ဂွံလုပ်စိုပ်ကွာန်တအ်ဂှ် အာဂတပၠတရဴတုဲ ရေင်တၠုင်လဝ်နာနာသာ်ကီုရ။ 
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ မြေက္ကသဵု ၉ စွေက်) အခိင် ဗတံ ၈ နာဍဳ ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တဇိနေယျ ကလိလောန်စဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဘာရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ဂိတုပုဟ် (၅၊ ၆၊ ၇) မမံက် ဂှ် ကၠောန် သဘင်ဖျဴသွဝ် အန္တိမ အဂ္ဂိဇျာပန ကျာ်ဇၞော်အစာရ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ကလအ်လတိုပ်

**ကလအ်လတိုပ်** (ယၟု ရုက္ခဗေဒ Galanthus အေင်္ကလိက် Snowdrop) ဝွံ ဒှ် တၞံပကဴသၟတ် မနွံ သီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၂၀ ဂကူ ပြင်ပြင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် တၞောဝ်ဇာတ် Amaryllidaceae ရ။ တၞံဝွံ ပ္ဍဲမွဲတၞံမ္ဂး နွံကဵု တၞးဇမၠိင်ၜါ ကဵု တဝ်ပ္ကဴမွဲ ပ္ကဴအသာ်ဗု မွဲဍောင် မနွံကဵု တြဴကထိုက်ရ။ ပ္ကဴကလအ်လတိုပ် ဂှ် ဒှ်ပ္ကဴ မတိုန် ပ္ဍဲဒေသလမုဟ် တိုက်ယူရောပ် စဵုကဵု ပ္ဍဲဒေသလဒေါဝ်ဗၟံက်ရ။ 

## ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

Galanthus elwesii, flower.jpg|ဗီုပကဴကလအ်လတိုပ်
Snowdrop 'Viridi-Apice'.jpg|ပကဴကလအ်လတိုပ်
Weiße Galanthusblüten.JPG|တၞံ ကဵု ပကဴ ကလအ်လတိုပ်
Bank Hall Snowdrops Feb 2009.JPG|ပကဴကလအ်လတိုပ် မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂြိုပ် အခိင်ကိုပ်ကၠာ တၞးဆုဂမၠိုင် ဟွံတိတ်ဏီ
Snowdrop with six petals.jpg|ဍောင်ကလအ်လတိုပ် မနွံကဵု တြဴကထိုက် 

## နိဿဲ
ထဝ်အး (နာဲ)

**နာဲထဝ်အး** ဝွံ ဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဂေါပက ကျာ်တၟအ် ကျာ်ဇြာတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဝင်တ္ၚဲဂကူမန်မ္ဂး ဒှ် မၞိဟ် မကဵုကသပ် သွက်ဂွံကေတ် တ္ၚဲမန်မပတန်ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲဂိတုမာဃ်မွဲစွေက်ရ။ 

## အတ္ထုပ္ပတ္တိ
နာဲထဝ်အး က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၄၉ ဂိတုဘတ် ၉ စွေက် (သၞာံ ၁၈၈၇ အံက်တဝ်ပါ ၂၀) တ္ၚဲဗြဴဗတိ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက် မဒှ် ကောန် နာဲယှိုဲသာ၊ မိ(ဟွံတီယၟု)ရ။ သီုဖအိုတ် သီုနာဲထဝ်အးမ္ဂး ကောဒေအ် နွံပန် မၞိဟ်တြုဟ်ၜါ၊ မၞိဟ်ဗြဴၜါ၊ မိဏး၊ နာဲထဝ်အး၊ မိပြိုင်၊ နာဲဆာ။ 

နာဲထဝ်အး ဒက် ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိစိင်ခေန် ဂွံ ကောန်ပိ ကောန်တြုဟ်မွဲ ကောန်ဗြဴၜါ။ မိစိင်ခေန် စုတိတုဲ နာဲထဝ်အး ဒက် သ္ၚိကၟိန် ကုမိင္ၚိုယ်လှဂှ် ညးတအ် က္လိဂွံ ကောန်ဇာတ် မသုန် ကောန်တြုဟ်မွဲ ကောန်ဗြဴပန်။

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၀၄ ဂှ် နာဲထဝ်အး ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ဇြာ ကျာ်တၟအ်ရ။ ပါဲနူ ကမၠောန်သာသနာ နဒဒှ် ဂေါပကကျာ်တုဲ ကမၠောန်ကောန်ဂကူ ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် ကွာန်လေဝ် ယိုက်ဂၠေင် ကၠောန်ကၠုင်လဝ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဂကူမန်တအ် မရုဲစှ် တ္ၚဲသွက်ဂွံကၠောန် တ္ၚဲဂကူမန်ဂှ် နာဲထဝ်အး ပ္တိုန်ဂလာန် ကေတ်တ္ၚဲ မန်ပ္တန်ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၁၁၁၆ ဂိတုမာဃ် မွဲစွေက်ရ။

နာဲထဝ်အး ကေတ် တာလျိုင် ဥက္ကဋ္ဌဂေါပက ကျာ်ဇြာ ကျာ်တၟအ် ပွိုင် ၂၀ သၞာံ၊ တုဲ သၞာံ ၁၉၆၂ အံက်တဝ်ပါ ၁၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၄ ဂိတုဝှ် ၆ စွေက်) မဒှ် တ္ၚဲသဘင်ကျာ်တၟအ်၊ အာယုက် ၇၅ သၞာံ က္လိဂွံလောန်စဴအာ ဘဝပရလိုက်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ဨရာန္တိ (တၞံ)

**ဨရာန္တိ** **(''Eranthis'')** ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ဒစာံဂကူ မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဥရောပ၊ လဒေါဝ်ဗမံက်၊ ဒေသဟေမဝန္တ ကဵု ဍုင်ဇပါန်။ 
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ဌာန်လဟိင်ၜိုပ်ထဝ် (ဒိင်)

**ဌာန်လဟိင်ၜိုပ်ထဝ်** ဝွံ ဒှ် ဒွက် သီု ဒိင်လေဝ်ဂွံရ။ သတ်ဒွက်ဂှ် အစာ နာဲခေန်မိုင်လေဝ် ချူလဝ် တုဲ၊ နာဲမျညိင် (ကျာ်မြဟ်) ဂှ် ဒှ် ညးမပၠုပ်လဝ် ရမ္သာင်ဒွက် နကဵု အခိုက်ဒွက်မန်တြေံရ။ မၞိဟ် မဒယှ်ေ ပ္ဍဲကဝး အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန်ဂှ် ဒှ် မိမြဟ်သန် (LL.B.) ကွာန်လှာရ။ 

## သတ်ဒွက်
ဒဵု ဇြဟ် ဂြိုပ် ဂၞိင်ကၠာ သာယာၜိုဟ်သြိုဟ်အာ ရာမညမန် တိမန်ပိုယ်ကၠာ ကၠာတေအ်ဟေင် နွံဂုဏ်တၟေင် ဝင်ပိုယ်မန်တအ် တန်တဴကၠုင်ကၠာ တမ္ညဝ်ပြာကတ်ရာင်ဆာဲကၠုင် တ္ၚဲဏအ် ကၠုင်ဆဵုပၠန် ဂကူပိုယ်မန် နွံကဵုနန် ဌာန်ဒတန် ၜိုပ်ထဝ်ဟံသာ
ညံင်တာဝတိင်ပ္ညုင် တၠုင်လအာရ ယေန်သၞာင်ပိုယ်ကောန်မန်

သုဝဏ္ဏဘုမ် တိနွံသာ်ထဝ် တမ္ညဝ်ကၠုင်ကၠာ သၟိင်မနုဟဝ် ခါဒှ်လလေင်ရ က္ဍိုင်ဗတာင်ကၠာ မှာထေရ်မန်ရ အရဟံမှာ ရံင်အာကဵု သာသနာပိုယ်မန် က္ညအာပၠန် ဍုင်ဗုကာံတေအ်ဟေင် 
တၟေင်ဇပ်ဍာံစၟတ် ကၠုတ်ပါ်ကၠုင်ကၠာ ကာလဂၠိင်သ္ၚောဲ မင်မဲဂွံဆဵု ဂဵုလဟဵုရာင်ဆာဲ စရာဲပိုယ်ကောန်မန်

ပျူ ဗၟာ မန် ရခေင် ဍိုက်ပေင် နွံမ္ၚဵု ကဴမၠဵုယေန်သၞာင် ရာင်ကၠုင်မွဲခၟောမ် တန်ဒှ်ကၠာ ဌာန်ၜိုပ်ပိုယ်ဟံသာ တၠုင်လအာ ပိုယ်ကောန်မန် 

ဍိုက်ပေင်ကျာ်သြဳ ဓမ္မစေတဳ ဨကရာဇ်မန် သြောန်လဝ်ခၞိင်မွဲဇၞော်ပၠန် တန်ဒှ် ဇၞော်အိုတ်ရ ဒယှ်ပြာထာဟေင် တၟေင်တၟဟ်လောန် နူသအာင်ကၠာ ပ္ဍဲဝင်တမၠာ ဂွံဆဵုညာတ်အာမာန် ဌာန်လဟိင်ၜိုပ်ထဝ်
တမ္ညဝ်အလုံစက္ကဝါ သာသနာရ ပိုယ်ကောန်မန်
မန်ဍာံတှ်ေ (ဒွက်)

ဒွက် **မန်ဍာံတှ်ေ** ဂှ် ဒှ် ဂကူဒွက်ပပ် နာဲကဝ်တာ ချူလဝ်၊ ဖျေဟ်လဝ် အခိုက်တုဲ မၞိဟ် ဒယှ်ေကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် နာဲသူရမန် (မာံသိန်းတန်) ဇာတိကွာန်ဖအံက် ရ။ နာဲသူရမန်ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်မတိင် ဗေတ်ဂဳတာ ပ္ဍဲ ဂကောံဂဳတမန်တုဲ ပ္ဍဲ ဂကောံဂဳတမန်ဂှ် ညး လုပ်ကၠောန်လဝ် ပွိုင် ၆ သၞာံရ။ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂှ် နာဲသူရမန် က္လိဂွံ အာယုက် ၅၇၊ အခိင် ညး ဒယှ်ေ ဒွက် မန်ဍာံတှ်ေ ဂှ် ညး ဂွံ အာယုက် ၂၀။ ဒွက် မန်ဍာံတှ်ေ ဂှ် မၞိဟ် ဒးဂၞပ်ဂၠိုင်တုဲ ဗွဲကြဴဏအ် သီုကဵု သကိုပ်ဂဳတ နာဲအာဲမန်ကီု သၟာဂဳတမန်နာနာတအ် ဒယှ်ေလဝ် နွံကီုရ။

## လိက်ဒွက်
ဇုဇဗဴလ နော်နာဲပိုယ်တအ် ညးတအ် ပ္တန်ကၠုင် အရေဝ် သီု လိက်ပတ် ဒဵုတ္ၚဲဏအ် ပိုယ်တအ် မုက်မတ် ဟွံဍောတ်ဏီ
ယေန်သၞာင်မန် (ဟာာာာ) ဂကူပိုယ်မန် (ဟာာာ) ဒဵုကဵုလၟုဟ် နွံကၠုင် ပ္ဍဲဝင်
ခေတ်ဂှ် ပြံင်လှာဲ စိုပ်ကၠုင် တ္ၚဲဏအ် ဒးဟီု အရေဝ်မန် ဂွဟာ ရဲတအ်၊ ကၠုင်ဒှ် ဂကူမန် ထေင်အာ မုက်မတ် ဍောတ်မံင်ဟာ
ယေန်သၞာင်မန် (ဟာာာ) ဂကူပိုယ်မန် (ဟာာာ) နွံကၠုင်ဂှ် ဒုင်သ္ၚောံမာန်ဟာ
အဲဆာန် ဂကူမန် ဒဵုကဵု အာယုက်အိုတ်
အဲဆာန် ဂကူမန် ဒဵုကဵု လမျီုပၠိုတ်

မန်ဍာံတှ်ေ ဟီုအရေဝ်မန်ပိုယ် ညိ။
အာာာ အာာ ဟီုညိ 

မန်ဍာံတှ်ေ ဆာန် ဂကူမန်ပိုယ်ညိ။
ဆာန် အာာာ အာာာာ ဆာန်ညိ။ 

## နိဿဲ
ၝောအ်ကံင် (ဒဒန်)

**ဒဒန်ၝောအ်ကံင်** (မိုးကောင်းတံတား) ဝွံ ဒှ် ဒဒန်ပသဲကောန်ဂရေတ်မွဲ မဆက်လဝ် အကြာ ကွာန်ၝောအ်ကံင် ကဵု ဍုင်ကျာ်ကဝ်၊ မစၠောအ်လဝ် ဂၠံင်ဇၞော်မတ်မလီု-လ္ဂုင်တုဲ နွံ အကြာ တိုင်စၟတ် ၁၃၅/၇ ကဵု ၁၃၆/၀ ဗဒါဲ ကျာ်ၝောအ်ကံင် (မိုးကောင်းဘုရား)ရ။ ဒဒန်ဝွံ နွံၜိုတ် ဇမၠိင် ၃၇ ပေ၊ အနာံ ၄၈ ပေ။

## ပရူ
ဒဒန်ၝောအ်ကံင်ဝွံ ပ္ဍဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၊ ၂၀၂၄ အခိင် နူဂယး အကြာ ၃-၄ နာဍဳဂှ် ပၞာန်ကရေင်ကေအေန်ယူ ကဵု ပၞာန်ပဳဒဳအေပ်ဗၟာ ပံင်ကောံတုဲ ခတိုဟ်ပလီုထောအ်ရ။ ဟိုတ်နူ အသိင်ဗုမ် နူဒဒန်ဂှ်တုဲ သ္ၚိ မနွံဗဒါဲဒဒန်ၜါမလေဝ် လီုအာ ကီုရ။ နကဵု အလဵုအသဳတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၉ ဂှ် လးစုတ်ဒဒန်ဗေလဳတုဲ ကွဳစက်တအ် ဆက်အာကၠုင် ဂွံပၠန်ရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဒဒန်
ဂိုဏ်ပဝါရဏာ

**ဂိုဏ်ပဝါရဏာ** ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံရ။ အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲ ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာညးတအ်ရ။

## နိဿဲ
ကျာ်အလာန်တယျာ

**ကျာ်အလာန်တရာ** (အလံတစ်ရာစေတီတော်) နကဵု ယၟုပေင်ပေင်မ္ဂး ကျာ်အလာန်တယျာ မယာသောဏယ လၜိုဟ်ဂၠးကဝ် (အလံတစ်ရာ မယာသောဏယ ကမ္ဘာအေးစေတီတော်ကြီး) ဝွံ နွံ လတူကုန် ဇရေင် ဇိုင်ဒဵုၝောအ်မခ (မိုးမခတောင်) လပါ်ပလိုတ်၊ ဗမံက် ကွာန်ကုန်သာယာ (သာယာကုန်း) ပွိုင်တိုက် ကွာန်ကြုင်ဇရေတ် (ဇရစ်ချောင်းကျေးရွာ) ပွိုင်ဍုင်သဓီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ရသိ ဂကူတံင်သူ (ပအိုအ်) ခန္တဳဗလ နူစ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၄ ဂှ် စသြိုင်ပတန်လဝ်တုဲ ဟိုတ်နူ သမၠုင်ကျာ်ဂှ် နွံ ၁၀၀ဟတ်တုဲ နကဵု ဘာသာဗၟာ ကျာ်အလာန်တယျာ ခုတ်ခဴကဵုလဝ်ယၟုရ။ 

## နိဿဲ
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဓမ္မသ

**ဘာတြေံ** ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဓမ္မသ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်။ 

## ဝင်ပရိယတ္တိ ဘာတြေံ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝေပုလ္လမဟာထေရ် မဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာတြေံ၊ ကွာန်ဓမ္မသဝွံ တၞဟ်နသၟိက်ဂွံပံက် တိုက်လိက်ပရိယတ်မန်တုဲ ကော်နင်အ္စာလိက်ၜါဇကု တၠဂုဏ်အ္စာ ကေတုသာရ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ သောဘိတ၊ အတိုင်ဂၞပ်ပၟိက်စိုတ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂှ်ဟေင် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၃၆ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၅၄ သၞာံ ပယာံဂိတုဇှေ် ၇ မံက်ဂှ် စပံက်ပတန် တိုက်လိက်ပရိယတ်မန် ပ္ဍဲဘာတြေံ ကွာန်ဓမ္မသရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ကေတုသာရ တၠဂုဏ်အ္စာ သောဘိတ (ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ၊ သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ၊ လၟုဟ်နွံပိုန်ဘာမန် ဍုင်ဗြဝတဳ) တၠဂုဏ်အ္စာ ပညာသာရ (လၟုဟ် ပတန်မံင် သာသနာ ပ္ဍဲဒဵုတၟံဂတဝ် ဇရင်ကွာန်ဓမ္မသ) တၠဂုဏ်အ္စာဂမၠိုင်ဝွံ ဖျေံတဴလိက်ပရိယတ် ပကတ်ကဵုကောန်ကွး အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုမာ် ၇ မံက် သင်ကောံ၊ ဂိတုမာ် ၈-၉ မံက် ၁၀ မံက်ဂှ် သှ်လိက်တုဲ ဂိတုမာ် ၁၀ မံက်ဂှ် ဗဂိန်ကဵုလာဘ်တဆိပ်ကြာ ကုသင်မအံင်လိက်ဂးတုဲ သီုကၠောန်ဗဒှ်အာ သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံပရိယတ္တိသာသနာပါလ ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံကီုရ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဓမ္မသ

**ဘာကျာ်** ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဓမ္မသ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်။ 

## ဝင်ပရိယတ္တိ ဘာကျာ်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၉ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် ၅ စွေက်၊ တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသာသန စပ္တန်ကၠုင် တိုက်လိက်မန် ပ္ဍဲဘာကျာ်၊ ခုတ်တင်လဝ် ယၟုဂကောံ "ရာမညနိကာယပရိယတ္တိသာသနဝိပုလ" ရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၉ သၞာံ ဒဵုစိုပ် သက္ကရာဇ် ၁၃၄၈ သၞာံ ဗၞတ်လုကဴစှ်သၞာံ တၠဂုဏ်အ္စာ ဇဋိလ (လၟုဟ် ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာဗၟက်၊ ကွာန်ကံဇြဲ) ဖျေံကၠုင်လဝ် လိက်ပရိယတ်ရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉ သၞာံ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၅၇ သၞာံ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိဓူရ ဆက်ဖျေံအာ လိက်ပရိယတ်ပၠန်ရ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသိပ္ပံ ဆက်ဖျေံကၠုင်လိက် ဒဵုတ္ၚဲဏံတုဲ လၟိဟ်သၞံာတိုက်လိက်ပေင်အာ ၃၉ သၞာံရ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဓမ္မသ

**ဘာဗၟံက်** ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဓမ္မသ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်။ 

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဆု သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်

**ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဆု သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်** ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၉ ဘာ။ 

# ဘာသၟိင် ကွာန်ကၠအ်သတ်
# ဘာဝေဠုဝန် ကွာန်ကၠအ်သတ်
# ဘာပြာသာဒ် ကွာန်ကၠအ်သတ်
# ဘာခရိုဟ် ကွာန်ကၠအ်သတ်
# ဘာဝင်ဗ္ကောတ် ကွာန်ကၠအ်သတ်
# ဘာကျာ် ကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်
# ဘာသုခါဒါယ ကွာန်ဆုကၠ
# ဘာနန္ဒဝိုန် ကွာန်ကြုင်တဴ
# ဘာမန်ရာမည ကွာန်ဝါကလေဝ်
# ဘာဒုန် ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်
# ဘာဆု ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်
# ဘာတိုက် ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်
# ဘာသုခေါဒယ ကွာန်အၜေတ် 
# ဘာတိုက် ကွာန်ခဗုဲ
# ဘာကျာ် ကွာန်ဒဵုမာဲ
# ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုမာဲ
# ဘာကျာ်ဗ္တဳ ဆက်တဲ ကွာန်တၟိ
# ဘာကျာ်ဣသိယဵု ဍုင်ကျာ်ထောဝ်
# ဘာတြေံ ကွာန်ဆက်တဲ

## အစာတၠဂမၠိုင်

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒာလင်္ကာရ မနွံပိုန် ဘာသၟိင် (ဘာဍုင်) ကွာန်ကၠအ်သတ် နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၈၅ လုကဴ ၁၉ သၞာံ။

## နိဿဲ
ကဴဖရဳသွဝ်

**ကဴဖရဳသွဝ် (Honeysuckles)** ဂှ် ဒှ် တၞံဇုက် မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗဳဇ ***Lonicera*** () တၞောဝ် Caprifoliaceae တုဲ တမ်မူလ ဍေဟ် ကၠုင် နူ လေတ္တဳကျုတ်သၟဝ်ကျာ ပ္ဍဲ အမေရိက ကု ယူရေယှ။ တၞံဏအ်ဂှ် သီုဖအိုတ် အောန်အိုတ် နွံ ၜိုတ် ၁၈၀ ဂကူ။ ဂကူ ယၟုပြာကတ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်ဂှ်  *[[:en:Lonicera_periclymenum|Lonicera periclymenum]]* (ကော်စ ဗီုအင်္ကလိက် honeysuckle ဟွံသေင်မ္ဂး woodbine)၊ *[[:en:Lonicera_japonica|Lonicera japonica]]* (Japanese honeysuckle, white honeysuckle, or Chinese honeysuckle) ကဵု *[[:en:Lonicera_sempervirens|Lonicera sempervirens]]* (coral honeysuckle, trumpet honeysuckle, ဟွံသေင်မ္ဂး woodbine honeysuckle). *L. japonica* ဂှ် ဒှ် ဂကူ မဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ အမေရိကသၟဝ်ကျာ၊ ယူရောပ်၊ အမေရိကသၠုင်ကျာ၊ အဝ်သတေလျ ကေုာံ အဖရိက

ဂကူလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး နွံကဵု သၟူမောဝ် ဖ္ဍးတုဲ မနွံကဵု အသာ်နာနာ၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ မၞိဟ်တအ် မတဵုလွဳ ပ္ဍဲကဵု ကၠအ်ရ။ သၟူဍေဟ် ဟိုတ်မမောဝ်ဒၟံင် ညံင်သၟူ ပကဴအနာင်။ ပ္ဍဲအမေရိသၟဝ်ကျာ ဂကူ hummingbirds ဂှ် မၞိဟ်ဒးဂၞပ်ဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် ဂကူ *L. sempervirens* ကု *L. ciliosa* (orange honeysuckle) ဂှ် မၞိဟ် တဵုဂၠိုင်ရ။ ယၟု ဗီုအေင်္ကလိက် Honeysuckle ဂှ် ရံင်ကဵု ကသဝ်ဍေဟ် မနွံ ကုဍာ်ထၞာတ်တုဲ ညးကော်စရ။ ယၟု *Lonicera* ဂှ် ကၠုင် နူ Adam Lonicer, မညး ဒှ် အစာရုက္ခဗေဒမွဲရ။ ယၟု ဗီုမန် ကဴဖရဳသွဝ် ဂှ် လွဳစလဝ် နူယၟု ရုက္ခဗေဒ caprifolium ရ။

Several fossil species are known from the Miocene of Asia.
ဝှာင်:Honeysuckle-1.jpg|*Lonicera japonica*
ဝှာင်:Lonicera_ciliosa_13310.JPG|*L. ciliosa* 
ဝှာင်:Lonicera_japonica,_Fruit.JPG|L. japonica fruit 
ဝှာင်:Lonicera_hispidula_3080.JPG|*L. hispidula* 
ဝှာင်:Lonicera_sempervirens_5.JPG|alt=L. sempervirens|*nw L. sempervirens *
ဝှာင်:Rusokuusama_Lonicera_tatarica.jpg|alt=L. tatarica|*nw L. tatarica* 
ဝှာင်:Honeysuckle_.jpg|alt=L.caprifolium, Chèvrefeuille|caprifolium, Chèvrefeuille
ဝှာင်:Bloemknoppen_van_een_Kamperfoelie_(Lonicera)_26-07-2020_(d.j.b.)_01.jpg|alt=flower buds.|flower buds


## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
သင်ကၠံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သင်ကၠံ

**ဘာသင်ကၠံ** ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သင်ကၠံ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်။ 

## ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါယမ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုဨပြဳ ၁၄ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) တ္ၚဲအတးစှ်ေ အခိင်ၜိုတ် ၁၂ နာဍဳ ကျာ်ဇၞော် ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ် ကုကောန်ပၞာန်ဗၟာ ပ္ဍဲဂၠံင်ပန်သွာင် မလုပ်ကွာန်ကြေဝ်ဏာတုဲ စုတိစဴအာသွဝ်။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ၐဴမဳ

**ၐဴမဳ (ယှဴမဳ) ကဝ်ပဝ်ရေရှေန်** (**Xiaomi Corporation**) (; ), ဗွဲဓမ္မတာ ကော်စ **ၐဴမဳ (ယှဴမဳ)** (**Xiaomi**) ဂှ် ဒှ် ကမ္မဏဳ ဒဳဇြာင် ကေုာံ ကမၠောန်မခၞံပ္တိတ်ကပေါတ် ကိရိယာ ကပေါတ်အဳလေတ္တရောန္နေတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ သပ်ဝဴ မဆေင်စပ် ကုကပေါတ်တအ်ဂှ်၊ စက်ယာန် ကေုာံ ကပေါတ်သ္ၚိဂမၠိုင်ရ။ ကမ္မဏဳၐဴမဳဝွံ ဒှ် ကမ္မဏဳဇၞော်အိုတ် မရနုက် ကုဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိ ပ္ဍဲ အရာမပ္တိတ် သမာတ်ဖုင် မဒှ် ကြဴနူ သာမ်သံင်။ သမာတ်ဖုင် ၐဴမဳ ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် နကဵု သၞောတ် MIUI (လၟုဟ် HyperOS) မဒှ်သၞောတ် မဒုင်သဇိုင် ကုအာန္ဒြောန် (Android) ရ။ ကမ္မဏဳဏအ်ဂှ် နွံ ကဆံင် ၃၃၈ တုဲ မဒှ် ကမ္မဏဳ အာယုတ်ဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကမ္မဏဳဂၠးတိ ၅၀၀ ဂှ်ရ။

ၐဴမဳ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၀ ပ္ဍဲဍုင် ဗဳဇိန် (Beijing) နကဵု လေဇုန် (Lei Jun) မွဲစွံ ကုသကအ်ရဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်တြဴရ။ လေ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မဏဳ ခေန်သပ် (Kingsoft) ကု Joyo.com တုဲ ဗွဲကြဴ ကမ္မဏဳဂှ် ညး သွံ ကု အမေဇြောမ် (Amazon) နကဵု င္ၚုဟ် $၇၅မဳလဳယာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၄ ရ။ သၞာံ ၂၀၁၁ ဂိတုအဝ်ဂေတ်ဂှ် ၐဴမဳ ပ္တိတ် သမာတ်ဖုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ စိုပ် သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် နကဵု ကမ္မဏဳဏအ် ဒှ်ကမ္မဏဳ မကလိဂွံလဝ် ဗွဝ်ဖျဴ သမာတ်ဖုင်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲရးနိဂီုကြုက်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် ဖျာကမ္မဏဳဏအ်ဂှ် သွံ နကဵုလတူလာင် သၟးဟေင်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် စပံင်ကၠုင် သီုကဵု ဆေင်ဖျာကီုရ။ ၜိုတ် သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် နကဵု ကမ္မဏဳဏအ် ကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ်အဳလေတ္တရောန္နေတ်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵု ကမ္မဏဳဏအ် သွံဂွံ သမာတ်ဖုင် ၁၄၉,၄ မဳလဳယာန်၊ တုဲ သၞောတ်မဝ်ဗာင် MIUI (လၟုဟ် HyperOS) ဂှ် ပ္ဍဲမွဲမွဲဂိတုဂှ် ညးလွပ် လတူ ၅၀၀ မဳလဳယာန် ရပ်စပ်ဒၟံင်ရ။ ၜိုတ် သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ၐဴမဳ သွံ သမာတ်ဖုင် အလုံမွဲလိုက်ဂှ် ဇၞော်အိုတ် မရနုက် ကုတတိယ၊ ကလိဂွံလဝ် ဗွဝ်ဖျာ ၁၂% ရ။ ညးလ္ၚဵု ကော် ၐဴမဳ အပ်ပဴကြုက်  "Apple of China" ရ။ ကပေါတ် ၐဴမဳဂှ် ဒှ်ကပေါတ် မရပ်စပ်စလောဲသွာမွဲ မြဴသာ်ဝွံ မဂွံဒုင် ပတိုန်စရ။ နကဵု ကမ္မဏဳဂှ် သီုကၠောန်ပ္တိတ်ဒၟံင် ကပေါတ်အဳလေတ္တရေန္နေတ် ဗီုကဵု တဳဝဳ၊ ပၟတ်ဓါတ်၊ က္ၜင်ကျာသက္ကုလစဝ် (unmanned aerial vehicle) ကေုာံ စက်ဇမ္အးကျာ ကေုာံ ကပေါတ်သ္ၚိဂမၠိုင်ရ။

## နိဿဲ