open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အံင်ကျဳတုင်

**နာဲအံင်ကျဳတုင်** (ၜံင် ၁၉၅၈) ဝွံ ဒှ် ဂကူမန်၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲတၠတုဲ ဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန် ကာလလၟုဟ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ် မၞိဟ်တိုင်ခဳ ဗော်တမ္ၚံင် ကေုာံ ဇမၞော်မၟောဝ် ကၟိန်ဍုင် မွဲတုဲ သီုဒှ် အမာတ်စၠတ်ဓဝ်ရ။ 

## ဘဝသၟတ်
နာဲအံင်ကျဳတုင်ဝွံ က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုမေ ၂၉၊ ပ္ဍဲ ကွာန်ယိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်တကအ်ခၟိုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန် တုဲ ဒှ် ကောန် နာဲမျမှိုဲ (ဦးမြမွှေး) မိလှမေ။ 

## ပရေင်ပညာ
နာဲအံင်ကျဳတုင်ဝွံ ပညာသဇိုင်ဂှ် ကတ်ဗ္တောန်လဝ် ပ္ဍဲ အ.မ.က. (ကွာန်ယိုက်)၊ အ.ထ.က. (ဝါဍောတ်)၊ အ.ထ.က. (မတ်မလီု) တုဲ ကလိဂွံ မဟိမု B.E (Mechanical) နူ တက္ကသိုလ်ကွတ်စက် လ္ဂုင် ရ။ 

## ဘဝပေါင်မသၟိင်
နာဲအံင်ကျဳတုင် ဝွံ လုပ်ကၠောန်လဝ် ကမၠောန်သၟိင် နဒဒှ် ပေါင်မသၟိင် ပ္ဍဲကမၠောန်တဵုလွဳဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲ ဌာနက္ဍိုက်ပ်ပရေင်တဵုလွဳ (စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာန) မနွံ သၟဝ် ဌာနဝန်ဇၞော် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကောံ ကုတၟိုန်ဍာ် (လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန)၊ နူ နဒဒှ် ဒု-သကိုပ်ကမၠောန် (ဒု-လုပ်ငန်းမှူး) ဂှ် ဗွဲကြဴ စဵု ကုမဂွံဒှ် သကိုပ်စမၞောန် (စၟိန်ပြမာန်) (ညွှန်ကြားရေးမှူး (စီမံ))တုဲ စ ပေန်ဇြေန် ဒေါအ်ဇူ နူတာလျိုင်ဂှ်ရ။  

## ကမၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်
နာဲအံင်ကျဳတုင် ဒေါအ်ဇူ နူ ပေါင်မသၟိင်တုဲ လုပ် ဗော်တမ္ၚံင် ကေုာံ ဇမၞော်မၟောဝ် ကၟိန်ဍုင် တုဲ ဂွံဒှ် ပ္ဍဲ ဂကောံကေင်ကာဗဟဵုမွဲတၠတုဲ ဗွဲကြဴ ဂွံဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဗော်တမ္ၚံင် ကေုာံ ဇမၞော်မၟောဝ် ကၟိန်ဍုင် တွဵုရးဍုင်မန် ရ။   ပ္ဍဲ သဘင်မာဲအကြာ သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် နာဲအံင်ကျဳတုင် လုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲတကအ်ခၟိုင် သွက် စၠတ်ဓဝ်ညးဍုင်ကွာန်တုဲ ဂွံဒုင်ရုဲစှ် ဂွံဒှ် အမာတ်စၠတ်ဓဝ်ရ။ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ကောန်ဂကောံ ကမ္မတဳပရေင်ဂလိုက်တမ်ရိုဟ် ကောံ ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ်ကွတ်တဲကွတ်စက် စၠတ်ဓဝ်ညးဍုင်ကွာန်ရ။ 

သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် လုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်တကအ်ခၟိုင် စၟတ် (၂) သွက် စၠတ်ဓဝ်တွဵုရးဍုင်မန်ကီုလေဝ် ဟွံဇၞးမာဲရ။ 

သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် လုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်တကအ်ခၟိုင် သွက် စၠတ်ဓဝ်တွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ဂွံဇၞးမာဲရ။ 

## သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
သၞာံ ၂၀၂၁ ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်တုဲ ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင် ခပ္တိုန် ညး နဒဒှ် ဝန်ဇၞော်ပရေင်သယံဇာတ အလဵုအသဳတွဵုရးဍုင်မန်ရ။  နူဂှ် သၞာံ ၂၀၂၃ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ ဂှ် ဂွံဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန်ရ။

## ဂကောံသ္ၚိကၟိန်
နာဲအံင်ကျဳတုင် ဒက် ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကု မိဝေန်မျေအ်ယဳ (ဒေါ်ဝင်းမြင့်ရီ) မဒှ် ကောန်ကွာန်ကၟာဝက်တုဲ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ် ၜါတၠရ။ 

## မဂွံဒုင်အဲပရဲ
သၞာံ ၂၀၂၅ ဂိတုဨပြဳ ၁၇ ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင် မေန်အံင်လှာင် ဇိုန်နှင်ကဵု မဟိမု သဳရိပျံချဳ မဒှ် မဟိမုဂုဏ်တၟေင် မဆေင်စပ် ကုပရေင်အစောမ်စရာဲရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဂကူမန်
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ဝိဇ္ဇာ ၈

## '''ဝိဇ္ဇာ''' '''(၈) ဒစာံပၠန်'''

# “ဒိဗ္ဗစက္ခု၊” ပွမဂြၚ်တီကေတ် ညံၚ်ရဴမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။
# “ဒိဗ္ဗသောတ၊” ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ် ညံၚ်ရဴကတောဝ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။
# “ဣဓိဝိဓ၊” ပွမနိမိတ်ဗဒှ်ပၠေၚ်ကၠေံ ရုပ်တၞဟ်ဟ်သာ်ကီု။
# “စေတောပုရိယ၊” ပွမဂြၚ်တီကေတ် စိုတ်သတ္တံဂမၠိုၚ်ကီု။
# “ပုဗ္ဗေနိဝါသ၊” ပွမဂြၚ်ညာတ်ကေတ် ဘဝသတ္တံနူကိုပ်ကၠာတေံကီု။
# “အာသဝက္ခယ၊” ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဓရ်အာသဝဂမၠိုၚ်ကီု။
# “မနောမယိဒ္ဓိ၊” အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်ဒှ် ပွမအာစိုပ်ဒတုဲကီု။
# “ဝိပဿနာ၊” ပွမသ္ၚီပိုၚ်ခြာကေတ် မၞုံတံ ဓရ်ၛာန် ဓရ်မဂ်မာန်ကီု။

## နိဿဲ
အဘိဉာဏ်

## '''အဘိညာဏ်''' '''(၆) တြဴ'''

# **ဣဓိဝိဓညာဏ် -** ပါမပၠေၚ်ကၠေံနိမိတ်ဗဒှ် ဣဓိတၞဟ်တၞဟ်သာ်ကီု။
# **ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် -** ညာဏ် - ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ် ရမျာၚ်ဒိပ်ကီု။
# **ပရစိတ္တဝိဇာနာနညာဏ် -** ညာဏ် - ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ်စိုတ်ညးတၞဟ်ကီု။
# **ပုဗ္ဗေတိဝါသညာဏ် -** ဉာဏ် - ပွမဂြၚ်တီကေတ်သတ္တံ ပ္ဍဲဘဝကိုပ်ကၠာတေံကီု။
# **ဒိဗ္ဗစက္ခုညာဏ် -** ဉာဏ် - ပွမဂြၚ်တီညာတ်ကေတ် ညံၚ်ရဴမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။
# **အာသဝက္ခယညာဏ် -** ဉာဏ် - ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဓရ်အာသဝဂမၠိုၚ်ပန် မတွံဂး၊ ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ ဒိဌာသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝကီု။

## နိဿဲ
ဂျဝ်ဒါနဝ်

right|thumb|250x250px|တံဆိပ် ဂျဝ်ဒါနဝ် (GIORDANO)
**ဂျဝ်ဒါနဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Giordano)** ဂှ် ဒှ်ကမ္ပဏဳ ကေုာံ စၟတ်တံဆိပ် ကပေါတ်ကယျိုင်ကယဝ် မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မွဲရ။ ကမ္ပဏဳဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ ဟံင်ကံင် (Hong Kong) တုဲ သွံစ ကပေါတ်ကယျိုင်ကယဝ် သွက် မၞိဟ်တြုဟ်၊ မၞိဟ်ဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်ရ။ ဂျဝ်ဒါနဝ်ဝွံ ယၟုပြာကတ်တဴ ပ္ဍဲအရာမကၠောန်ပ္တိတ် ကယျိုင်ကယဝ် လၟေင်တ္ၚဲ (Casual wear) မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ခိုဟ် ကေုာံ ၚုဟ်မး မဒးရးရ။

## ဝင်
ကမ္ပဏဳ ဂျဝ်ဒါနဝ် ဝွံ တၠပိုန်ဒြပ် ဂျေမ်မဳ လာဲ (Jimmy Lai) ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၁ ရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံသွံ ကပေါတ်ကယျိုင်ကယဝ် မနွံကဵု သီုအဆံင်သၠုင် ကေုာံ အဆံင်လဒေါဝ်ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ တအ်ဂှ် ကမ္ပဏဳဏအ် ပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ဖျေဟ်အာရီု ကုကယျိုင်ကယဝ် သာမည (Basic apparel) မပ္တံကဵု ပလောအ် (T-shirts) ကေုာံ ဂၠိက် (Jeans) မသုင်စောဲလောဲသွာတုဲ ကမ္ပဏဳဏအ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် ပြဟ်ပြဟ် ပ္ဍဲရးအာရှရ။

## ကပေါတ် ကေုာံ စၟတ်တံဆိပ်ဂမၠိုင်
ဂျဝ်ဒါနဝ် ဂှ် နွံကဵု ကဏ္ဍစၟတ်တံဆိပ် နာနာ မပါ်လဝ် သွက်အဝဲ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ-

* **Giordano**: ကယျိုင်လၟေင်တ္ၚဲ သာမည သွက်မၞိဟ်တြုဟ် ကေုာံ မၞိဟ်ဗြဴ။
* **Giordano Ladies**: ကယျိုင်မၞိဟ်ဗြဴ မနွံကဵု အဆံင်သၠုင် ကေုာံ ကျာ်သြဳ မစှ်ေကဵု အခိုက်ကမၠောန်ရုံး။
* **Giordano Junior**: ကယျိုင် သွက်ကောန်ၚာ်။
* **BSX**: ကယျိုင် သွက်သၟတ်တအ် မဒးစိုတ် အခိုက်အလိုက်တၟိ ကေုာံ ရမ္မောန် (Streetwear)။

## ဆဲာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်
လၟုဟ်မ္ဂး ဂျဝ်ဒါနဝ် ဂှ် နွံဆဲာ (Stores) ၜိုတ် ၂,၄၀၀ ပြင်င် ပ္ဍဲရးနိဂီု ၃၀ ပြင်င်ရ။ တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိကဂှ် နွံပ္ဍဲ ရးအာရှ မပ္တံကဵု ဟံင်ကံင်၊ ထာဲဝါန်၊ ကြုက်၊ ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ မလေယှာ၊ သေင်ကာပူ၊ ဖဳလိပ်ပိန်၊ ကေုာံ ဒေသလဒေါဝ်ဗၟံက် (Middle East) တအ်ရ။

## နိဿဲ
အေဒ်ဝေန်

right|thumb|250x250px|တံဆိပ် အေဒ်ဝေန် (EDWIN)
**အေဒ်ဝေန်** (အၚ်္ဂလိက်: EDWIN) ဂှ် ဒှ်ကမ္ပဏဳ ကေုာံ စၟတ်တံဆိပ် ကပေါတ်ကယျိုင်ကယဝ် ဗွဲတၟေင် ဂၠိက်ဂျေန် (Jeans) ကေုာံ ပလောအ် မပြာကတ် ပ္ဍဲရးနိဂီုဂျပေန် (Japan) မွဲရ။ ယၟုစၟတ်တံဆိပ် "EDWIN" ဂှ် ကၠုင်နူ မလိက်အင်္ဂလိက် "DENIM" မဖျေဟ်လဝ် လၟေင်တၟိတုဲ မလိက် "M" ဂှ် ဗဂေတ်စုတ်လဝ် နဒဒှ် "W" ရ။

## ဝင်
ကမ္ပဏဳဝွံ နာဲကေ.ကေ. ဆူနေမဳ (K.K. Tsunemi) ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ပ္ဍဲဍုင်တဝ်ကျဝ် (Tokyo) ရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ပ္ဍဲအခိင် ကြဴနူပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ဒုတိယဂှ် ညးသွံရာန် ကေုာံ ပၠုပ်နင် ဂၠိက်ဂျေန်တြေံ နူရးနိဂီုအမေရိကာန် တုဲ ကြာတ်ကြဴ ပလေဝ်ပလေတ်တုဲ ကလေင်သွံစ ကုမၞိဟ်ပ္ဍဲဂျပေန်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၁ ဂှ် ကမ္ပဏဳ အေဒ်ဝေန် စကၠောန်ပ္တိတ် ဂၠိက်ဂျေန် နကဵုစၟတ်တံဆိပ် ဇကုကၠာအိုတ်ရ။

## ကွတ်တၟိ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
အေဒ်ဝေန် ဂှ် ယၟုပြာကတ်တဴ ပ္ဍဲအရာမကၠောန်ပ္တိတ် ယာတ်ဂျေန် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်သၠုင် (Heavyweight ring-spun denim) ရ။ အရာမပြာကတ်အိုတ်မွဲဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀ တအ်ဂှ် အေဒ်ဝေန် ခၞံဗဒှ် နဲကဲကြာတ်ဂၠိက်ဂျေန် နကဵုတၟအ် (Stone washing) ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ နဲကဲဏအ် ပကဵု ညံင်ဂၠိက်ဂျေန် ဂွံဍိုန် ၜတ် ကေုာံ နွံကဵု ဗီုပြင်ကျေဝ်ဂေါဝ် ကၠာအိုတ်တုဲ ဒှ်အာ အခိုက်ကၞာ ကယျိုင်ကယဝ် မပြာကတ် အလုံမွဲဂၠးကဝ်ရ။

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်
လၟုဟ်မ္ဂး အေဒ်ဝေန် ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပ္ဍဲရးနိဂီုဂျပေန်သၟး သီုကဵု ပ္ဍဲရးဥရောပ (EDWIN Europe) ကေုာံ ရးအာရှ မပ္တံကဵု ရးနိဂီုသေံ၊ ကိုဝ်ရဳယျာ ကေုာံ ဟံင်ကံင် တအ်လေဝ် နွံကဵု ဆဲာသွံစ ကပေါတ်ကယျိုင်ကယဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

## နိဿဲ
လဳဗာင်သ်

right|thumb|250x250px|တံဆိပ် လဳဗာင်သ် (Levi's)
**လဳဗာင်သ်** (အၚ်္ဂလိက်: Levi's) ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုယၟုပေင်ပေင် **လဳဗာင် သတြောတ် ကေုာံ ကမ္ပဏဳ** (Levi Strauss & Co.) ဂှ် ဒှ်ကမ္ပဏဳ ကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ်ကယျိုင်ကယဝ် ပ္ဍဲရးနိဂီုအမေရိကာန် (United States) မပြာကတ်တဴ အလုံမွဲဂၠးကဝ် နကဵုစၟတ်တံဆိပ် ဂၠိက်ဂျေန် (denim jeans) ဗွဲတၟေင်ရ။ ကမ္ပဏဳဝွံ ဒှ်ကမ္ပဏဳ မခၞံဗဒှ်လဝ် ဂၠိက်ဂျေန် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် ဒှ်စၟတ်တံဆိပ် မၞိဟ်သုင်စောဲဂၠိုင်အိုတ်ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်စတင်
ကမ္ပဏဳဝွံ နာဲ လဳဗာင် သတြောတ် (Levi Strauss) မဒှ် မၞိဟ်တမ်မူလ နူရးနိဂီုဂျာမနဳ ပြံင်လုပ်ကၠုင် ရးနိဂီုအမေရိကာန် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုမေ၊ သၞာံ ၁၈၅၃ ပ္ဍဲဍုင်သာန်ဖရန်သစ်သကော (San Francisco)၊ တွဵုရးကာလဳဖဝ်နဳယျာ (California) ရ။

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးသွံရာန် ကပေါတ်ယာတ် ကေုာံ ယာတ်တဲသမ္တီ သွက်ညးမခါဲတၟအ်ထဝ်တအ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၇၂ ဂှ် ဂျေကံပ် ဒေဗိစ် (Jacob Davis) မဒှ် ညးမသုတ်စပ် ကယျိုင်ကယဝ် ကၠုင်ပတိုန်ထ္ၜး ကုလဳဗာင် သတြောတ် သွက်ဂွံ စုတ်ပသဲ (rivets) ပ္ဍဲထိုင်ဂၠိက် ညံင်ဂွံခိုင်ကၠိုက်ရ။ ညးတအ် ၜါ စိုပ်တုပ်စိုတ်တုဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၀ မေ၊ သၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်မူပိုင် (Patent) သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဂၠိက်ဂျေန် မစုတ်လဝ် ပသဲရ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲကတဵုဒှ် ဂၠိက်ဂျေန် (Blue Jeans) ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ဂၠးကဝ်ရ။

## ကပေါတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
ကိုပ်ကၠာတေအ် ဂၠိက်ဂျေန် လဳဗာင်သ် ဂှ် ကၠောန်လဝ် သွက်ညးကမၠောန် မပ္တံကဵု ညးခါဲတၟအ်၊ ညးမင်ဂၠဴ (Cowboys) ကေုာံ ကောန်ကမၠောန် ကၠအ်သွဝ်တအ် သွက်ဂွံ လတိုက်ဒုင်ကမၠောန် ဇြိုင်င်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ကပေါတ်တၟေင် မပြာကတ်တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ-

* **Levi's 501**: ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၀ ဂှ် ကမ္ပဏဳ စကဵုယၟု ဂၠိက်ဂျေန် ညးတအ် နကဵုဂၞန် "501" ရ။ ဂၠိက်ဂျေန် 501 Original Fit ဝွံ ဒှ်မဝ်ဒေဝ် မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ မၞိဟ်ဒးစိုတ်ဂၠိုင်အိုတ် စဵုကဵုအခိင်လၟုဟ်ရ။
* **စၟတ်တံဆိပ် ချေဟ်ၜါ (Two Horse Pull Logo)**: ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၆ ဂှ် စသုင်စောဲ တံဆိပ် လတူစၞာံ မနွံဗီု ချေဟ်ၜါ ဓဇက်ဒၟံင် ဂၠိက်ဂျေန်မွဲ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဂၠိက်ညးတအ် ခိုင်ကၠိုက် ၜိုတ်လဵုရောဂှ်ရ။
* **စၟတ်တံဆိပ် ယာတ်ဗကေတ် (Red Tab)**: ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ် သွက်ဂွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ကမ္ပဏဳတၞဟ်တအ်တုဲ လဳဗာင်သ် စုတ်စၟတ်တံဆိပ် ယာတ်ဗကေတ် ဍောတ်တ်မွဲ ပ္ဍဲထိုင်စး ဂၠိက်ညးတအ်ရ။

စိုပ်ခေတ် ၁၉၅၀ ကေုာံ ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် ဂၠိက်ဂျေန် လဳဗာင်သ် ဝွံ ဟွံသေင် ဆကယျိုင်ညးကမၠောန်သၟးရ၊ ဒှ်အာ ကယျိုင် အခိုက်အလိုက် သၟတ်တအ် (Youth culture) ကေုာံ သင်္ကေတ ပရေင်ဗၠးၜးရ။ သၟတ်တအ် မပ္တံကဵု သၟာရုပ်ဒမျိုင်နာနာ၊ သၟာဒွက်ရံက် (Rock and Roll) တအ် ကျိုင်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်
လၟုဟ်မ္ဂး လဳဗာင် သတြောတ် ကေုာံ ကမ္ပဏဳ ဝွံ နွံဗဟဵု ပ္ဍဲသာန်ဖရန်သစ်သကော တုဲ နွံဆဲာသွံစ ကပေါတ် လီုလတူဂၠးကဝ် ၜိုတ် ၁၁၀ ရးနိဂီုပြင်င်ရ။ ကမ္ပဏဳဝွံ သီုပိုင်ပြဳလဝ် စၟတ်တံဆိပ် တၞဟ်နာနာ မပ္တံကဵု Dockers ကေုာံ Denizen ကီုရ။ အခိုက်ကယျိုင် ဂျေန်ဝွံ ပြးဇးအာ အလုံမွဲဂၠးကဝ် သီုကဵု ရးအာရှတုဲ ဒှ်ကပေါတ်ကယျိုင် မဒးနွံ ပ္ဍဲတိုက်ကယျိုင် ဇၟာပ်မၞိဟ်ရ။

## နိဿဲ
လဳ

right|thumb|250x250px|တံဆိပ် လဳ (Lee)
**လဳ** (အၚ်္ဂလိက်: Lee) ဂှ် ဒှ်ကမ္ပဏဳ ကေုာံ စၟတ်တံဆိပ် ကပေါတ်ကယျိုင်ကယဝ် ဗွဲတၟေင် ဂၠိက်ဂျေန် (denim jeans) မပြာကတ်တဴ ပ္ဍဲရးနိဂီုအမေရိကာန် (United States) တုဲ မၞိဟ်သုင်စောဲဂၠိုင် အလုံမွဲဂၠးကဝ်ရ။ ကမ္ပဏဳ လဳ ဝွံ စကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၈၈၉ တုဲ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် နွံသၟဝ် ကမ္ပဏဳ Kontoor Brands မဒှ် ကမ္ပဏဳမိ ညးတအ်ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်စတင်
ကမ္ပဏဳဝွံ နာဲ ဟေန်ရဳ ဒေဗိဒ် လဳ (Henry David Lee) ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၉ ပ္ဍဲဍုင်သာလဳနာ (Salina)၊ တွဵုရးကေန်သာတ် (Kansas) နကဵုယၟု H.D. Lee Mercantile Company ရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ကမ္ပဏဳဏအ် ကၠောန်ပ္တိတ် ဆကပေါတ်စၞစသုင် ကေုာံ ကပေါတ်သိုအ်ဗ္ဒောအ်ရ။ ဆဂး ကြဴနူဂှ် ညးတအ် စကၠောန်ပ္တိတ် ကယျိုင်ကမၠောန် (Workwear) မပ္တံကဵု ဂၠိက်ကမၠောန် ကေုာံ ကယျိုင်မွဲတကောတ် (overalls) ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၃ ဂှ် ကမ္ပဏဳ လဳ ခၞံဗဒှ်ပ္တိတ် ကယျိုင်မွဲတကောတ် "Union-Alls" မဒှ် ကယျိုင်မၞိဟ်ကမၠောန် ကွဳစက် ကေုာံ ကမၠောန်ရုင်စက်တအ် ဒးစိုတ် ဗွဲမလောန်ရ။ လၟိဟ်သွံရာန် ကယျိုင်ဏအ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမပြဟ်တုဲ လဳ ဝွံ ဒှ်အာ ကမ္ပဏဳကၠောန် ကယျိုင်ကမၠောန် ဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲအမေရိကာန်ရ။

## ကွတ်တၟိ ကေုာံ ကပေါတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင်
လဳ ဂှ် ဒှ်ကမ္ပဏဳ မခၞံဗဒှ် နဲကဲတၟိတၟိ ပ္ဍဲအရာမကၠောန် ကယျိုင်ဂျေန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

* **ဂၠိက်ဂျေန် ဇစ် (Zip-fly jeans)**: ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၆ ဂှ် လဳ ခၞံဗဒှ် ဂၠိက်ဂျေန် "101Z" မဒှ် ဂၠိက်ဂျေန် စုတ်လဝ် ဇစ် (Zipper) ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ (ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ဂၠိက်ဂျေန်တအ် သုင်စောဲ ကောန်သြော် သၟးရ)။
* **ရုပ်ကောန်ၚာ် ဘာဒဳ လဳ (Buddy Lee)**: ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် သွက်ဂွံ စုတ်သမ္တီ ကပေါတ်ညးတအ်တုဲ ကၠောန်ပ္တိတ် ရုပ်ကောန်ၚာ်ပလပ်သတေတ် "Buddy Lee" တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် ရုပ်ဏအ်ဂှ် ပြာကတ်ဒၟံင်ဏီရ။
* **စၟတ်တံဆိပ် စၞာံ (Hair-on-hide label)**: ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ် လဳ စုတ်စၟတ်တံဆိပ် လတူစၞာံ မနွံကဵု သော်စၞာံဂၠဴ ပ္ဍဲထိုင်စး ဂၠိက်ညးတအ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု အခိုက်အလိုက် သၟာမင်ဂၠဴ (Cowboy) ရ။

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်
စိုပ်ခေတ် ၁၉၅၀ တအ်ဂှ် လဳ ပြံင်လှာဲ ဖျေဟ်အာရီု ကုကယျိုင်ကယဝ် လၟေင်တ္ၚဲ (Casual wear) သွက်သၟတ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၉ ဂှ် ကမ္ပဏဳ VF Corporation ရာန်ကေတ်လဝ် လဳ တုဲ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ပြံင်လှာဲစွံလဝ် သၟဝ်ကမ္ပဏဳ Kontoor Brands ရ။

လၟုဟ်မ္ဂး လဳ ဝွံ နွံဆဲာသွံစ ကပေါတ် ပ္ဍဲရးအာရှ၊ ဥရောပ ကေုာံ အမေရိကာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲရးနိဂီု ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲရးအာရှ မပ္တံကဵု ရးနိဂီုသေံ၊ အိန္ဒိယ၊ ကေုာံ ကြုက် တအ်ဂှ် ဂၠိက်ဂျေန် လဳ ဝွံ ဒှ်စၟတ်တံဆိပ် မၞိဟ်ဒးစိုတ် ကေုာံ စကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဆံင်လဒေါဝ် ကေုာံ သၠုင်မွဲရ။

## နိဿဲ
တက္ကသိုလ် မဟာစူဠာလင်္ကရဏရာဇဝိဒျာလယ

**တက္ကသိုလ် မဟာစူဠာလင်္ကရဏရာဇဝိဒျာလယ** (အၚ်္ဂလိက်: Mahachulalongkornrajavidyalaya University, ဗွဲခမၞောန် **MCU**; သေံ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย) ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ်သၟိင်ဍုင် (Public university) လပါ်သာသနာတုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲစရင်တက္ကသိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (Thailand) မွဲရ။ တက္ကသိုလ်ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ခမဳသာမဏဳ ကေုာံ ခရှ်တအ် ဂွံလ္ၚတ်ပညာ ပရိယတ္တိဓမ္မ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပညာသိပ္ပံခေတ်တၟိ သီုၜါလပါ်ရ။

## ဝင်
တက္ကသိုလ်ဝွံ သၟိင်စူလာလံင်ကောန် (Chulalongkorn) ဟွံသေင်မ္ဂး ရာမ ၅ (Rama V) ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၇ ပ္ဍဲဘာမဟာဓာတ် (Wat Mahathat Yuwaratrangsarit) ပ္ဍဲဍုင်ၜင်ကံက် သွက်ခမဳသာမဏဳ ကေုာံ ခရှ်တအ် ဂွံလ္ၚတ် ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ ပညာတြာဲနာနာရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ပဒတန် သၞောဝ်ဥပဒေ တက္ကသိုလ် မဟာစူဠာလင်္ကရဏရာဇဝိဒျာလယ တုဲ တက္ကသိုလ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အာ တက္ကသိုလ်သၟိင်ဍုင် (Public University) အတိုင်သၞောဝ်ရ။

## တိုက်တက္ကသိုလ် ကေုာံ ဒေသဂမၠိုင်
တက္ကသိုလ် MCU ဂှ် နွံဗဟဵု ပ္ဍဲ ဝါင်နောဲ (Wang Noi)၊ ခရိုင် အယုဒ္ဓယ (Ayutthaya) ရ။ တိုက်တက္ကသိုလ်ဝါင်နောဲဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ အဓိက သွက်ဂွံကၠောန်သ္ပ ကိစ္စစၟိန်ပြမာန်နာနာ ကေုာံ အခန်ကၞာ ဇိုန်နှင်တဆိပ်ကြာရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဗဟဵုနွံပ္ဍဲ ဘာမဟာဓာတ် ဍုင်ၜင်ကံက်တုဲ ဗွဲကြဴ ပြံင်အာ ဝါင်နောဲရ။ 

ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဇင်းမိုင် (Chiang Mai)၊ ခေါန်ကေန် (Khon Kaen)၊ နခေါန်သဳထမ္မရာတ် (Nakhon Si Thammarat)၊ ကေုာံ နခေါန်ရာတ်ချ်သဳမာ (Nakhon Ratchasima) တအ်လေဝ် နွံတိုက်တက္ကသိုလ် လပါ်ဒေသ (Regional Campuses) ကေုာံ ကဝ်လိက် သွက်သင်ဂမၠိုင်ရ။

## ကဏ္ဍဘာပညာဂမၠိုင်
တက္ကသိုလ်ဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဘာပညာ (Faculty) အဓိက ၄ ဂကောံရ-
* **ကဏ္ဍဘာဗုဒ္ဓဘာသာ (Faculty of Buddhism)**: လ္ၚတ်ပရူ ပိဋကတ်ပိ၊ ဓမ္မ ကေုာံ ဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ။
* **ကဏ္ဍဘာပညာဗတောန် (Faculty of Education)**: လ္ၚတ်ပရူ နဲကဲဗတောန်ပညာ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဘာ။
* **ကဏ္ဍဘာပညာမၞိဟ် (Faculty of Humanities)**: လ္ၚတ်ပရူ အရေဝ်ဘာသာနာနာ၊ စိုတ်ပညာ ကေုာံ ဝင်။
* **ကဏ္ဍဘာပညာစိုတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Faculty of Social Sciences)**: လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ။

ပါဲနူဂှ်တုဲ သီုနွံ ဘာတန်မဟာဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ပါရဂူ (Graduate School) သွက်ဂွံဆက်လ္ၚတ် ပညာအဆံင်သၠုင်ရ။

## ကဏ္ဍပညာ ဂၠးကဝ်
ကဝ်လိက် သုတေသန ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂၠးကဝ် (International Buddhist Studies College - IBSC) ဂှ် နွံပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ဝါင်နောဲတုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ကွးဘာ နူရးနိဂီုနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်ဗၟာ၊ သဳရိလင်္ကာ၊ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ကြုက် ကေုာံ ကမ္ဗောဒဳယျာ တအ် ကၠုင်တိုန်လ္ၚတ်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ သီုကဵု ခမဳသင်မန် ကေုာံ ကွးဘာမန်တအ်လေဝ် ကၠုင်တိုန်လ္ၚတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဏအ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ တက္ကသိုလ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန်သ္ပ သဘင်တ္ၚဲဝိသာခါ ဂၠးကဝ် (United Nations Day of Vesak) လၟေင်သၞာံကီုရ။

## နိဿဲ
တက္ကသိုလ် မဟာမကုဋရာဇဝိဒျာလယ

**တက္ကသိုလ် မဟာမကုဋရာဇဝိဒျာလယ** (အၚ်္ဂလိက်: Mahamakut Buddhist University, ဗွဲခမၞောန် **MBU**; သေံ: มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย) ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ်သၟိင်ဍုင် (Public university) လပါ်သာသနာတုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲစရင်တက္ကသိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ၜါဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ်မွဲရ။ တက္ကသိုလ်ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ခမဳသာမဏဳ လပါ်ဂိုဏ် ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ (Dhammayuttika Nikaya) ကေုာံ ခရှ်တအ် ဂွံလ္ၚတ်ပညာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ သိပ္ပံခေတ်တၟိရ။

## ဝင်
တက္ကသိုလ်ဝွံ သၟိင်စူလာလံင်ကောန် (Chulalongkorn - Rama V) ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၃ သွက်ဂွံ ဗှ်ဗၞုဟ် ဂုဏ်မအံက်ညး သၟိင်မကုဋ (King Mongkut - Rama IV) ရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဗဟဵုတက္ကသိုလ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဘာဗဝေါန်နိဝေတ် (Wat Bowonniwet Vihara) ပ္ဍဲဍုင်ၜင်ကံက်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ပဒတန် သၞောဝ်ဥပဒေ တက္ကသိုလ် မဟာမကုဋရာဇဝိဒျာလယ တုဲ တက္ကသိုလ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အာ တက္ကသိုလ်သၟိင်ဍုင် (Public University) အတိုင်သၞောဝ် ညံင်ရဴ တက္ကသိုလ် မဟာစူဠာလင်္ကရဏ (MCU) ကီုရ။

## တိုက်တက္ကသိုလ် ကေုာံ ဒေသဂမၠိုင်
လၟုဟ်မ္ဂး ဗဟဵုတက္ကသိုလ် MBU ဂှ် ပြံင်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ သာလာယာ (Salaya)၊ ဖုတ်ထမောန်ထောန် (Phutthamonthon)၊ ခရိုင် နခန်ပထောမ် (Nakhon Pathom) မဒှ်ဒၞာဲ ဗဒါဲ တက္ကသိုလ် မဟိဍိုန် (Mahidol University) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ တိုက်တက္ကသိုလ် လပါ်ဒေသ (Regional Campuses) လေဝ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ အဳသာန် (Isan)၊ သၟဝ်ကျာ ကေုာံ သၠုင်ကျာ ရးနိဂီုသေံ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

## ကဏ္ဍဘာပညာဂမၠိုင်
တက္ကသိုလ်ဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဘာပညာ (Faculty) အဓိက ၄ ဂကောံရ-
* **ကဏ္ဍဘာသာသနာ ကေုာံ ဒဿန (Faculty of Religion and Philosophy)**: လ္ၚတ်ပရူ ပိဋကတ်ပိ၊ ဓမ္မ ကေုာံ ဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ။
* **ကဏ္ဍဘာပညာမၞိဟ် (Faculty of Humanities)**: လ္ၚတ်ပရူ အရေဝ်ဘာသာနာနာ (အင်္ဂလိက်၊ သက္ကတ၊ ပါဠိ) ကေုာံ ဝင်။
* **ကဏ္ဍဘာပညာစိုတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Faculty of Social Sciences)**: လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ လူမှုဗေဒ။
* **ကဏ္ဍဘာပညာဗတောန် (Faculty of Education)**: လ္ၚတ်ပရူ နဲကဲဗတောန်ပညာ ကေုာံ အုပ်ဓုပ်ဘာ။

ပါဲနူဂှ်တုဲ သီုနွံ ဘာတန်မဟာဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ပါရဂူ (Graduate School) သွက်ဂွံဆက်လ္ၚတ် ပညာအဆံင်သၠုင်ရ။

## နိဿဲ
ကံင်သဳပၠတရဴ သွက်ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဖက်ဒရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဂွံမံက်ဂတဝ်

**ကံင်သဳပၠတရဴ သွက်ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဖက်ဒရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဂွံမံက်ဂတဝ်** (အၚ်္ဂလိက်: Steering Council for the Emergence of a Federal Democratic Union, ဗွဲခမၞောန် **SCEF**; ဗၟာ: ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ) ဝွံ ဒှ်ဂကောံ မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၃၀ မာတ်၊ သၞာံ ၂၀၂၆ သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် တၠအဝဵုပၞာန် ကေုာံ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳ အခိင်ကၠောအ်ကူး (Transitional government) တုဲ သွက်ဂွံ သြိုင်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဖက်ဒရေဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မွဲရ။

ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ ဂကောံမဟာမိတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဂကောံဗၠးၜးကချေင် (KIO)၊ ကမ္မတဳဗဟဵု ကောန်ဂကူကရေင် (KNU)၊ တပ်ဦးအမျိုးသားချင်း (CNF)၊ ကရေင်နဳ (KARENNI)၊ ကမ္မတဳ မစၞးကဵု စၠတ်ထဝ် ကၟိန်ဍုင် (CRPH) ကေုာံ အလဵုအသဳ ညဳသၟဟ် ကောန်ဂကူ (NUG) တအ်ရ။

## တိုင်ခဳအဓိက (၃) သာ် (The Three Pillars)
SCEF ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တိုင်ခဳအဓိက (၃) သာ် သွက်ဂွံ ပၠတရဴ၊ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်၊ ကေုာံ ရေင်တၠုင် ပရေင်ပၞာန်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဖက်ဒရေဝ်တအ်ရ-
# **တိုင်ခဳ မစၞးကဵု တွဵုရး/ယူနေတ်ဖက်ဒရေဝ်/ဂကောံရပ်လွဟ် တဝ်စၞေဟ်ဂမၠိုင်** (States/Federal Units/EROs)
# **တိုင်ခဳ မစၞးကဵု ညးဍုင်ကွာန်** (The people)
# **တိုင်ခဳ မစၞးကဵု မၞိဟ်ဗြဴ** (Women)

## တင်ရန်တၟအ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (၆) တင်
သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် တၠအဝဵု ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ဖက်ဒရေဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပြဟ်ပြဟ်မာန်ဂှ် ကံင်သဳဝွံ ချမှတ်လဝ် တင်ရန်တၟအ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (၆) တင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
# သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် အဝဵုသၟိင်ဍုင် မသီကေတ်လဝ် နကဵုဒပ်ပၞာန် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် နူကဵု ဒပ်ပၞာန်။
# သွက်ဂွံ သ္ပဒတန် ဒဒှ်ရ ဒပ်ပၞာန်သီုဖအိုတ် ဒးနွံသၟဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ အမိင် အလဵုအသဳညးဍုင်ကွာန် မရုဲစှ်လဝ် နကဵုသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ။
# သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ အလုံမွဲအုပ် ကေုာံ သွက်ဂွံ တးပါဲ ပရေင်ဂစာန် ကလေင်ဂျိုင်ယျ သၞောဝ်ဂှ် သီုဖအိုတ်။
# သွက်ဂွံ ဓဇက် ကေုာံ သ္ပဒတန် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်တၟိ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ဖက်ဒရေဝ် ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ မကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် နူကဵု ဂကောံမဆက်စပ် သီုဖအိုတ်။
# သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဖက်ဒရေဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ တၟိ မကိတ်ညဳ ကုသၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဖက်ဒရေဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မလလောင်တြးလဝ်ဂှ်။
# သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် စနစ်ဗီုပြင် ဓဝ်သမာဓိ အခိင်ကၠောအ်ကူး (Transitional justice) သွက်ဂွံ ဖန်ဇန်ကဵု ဓဝ်သမာဓိ ကေုာံ ကေတ်တာလျိုင် လတူညးမဒးဒုင်ဘဲ အဓမ္မဂမၠိုင် သီုကဵု ပရေင်ပကီုပရာပ် လတူလိင် ပ္ဍဲအခိင် ပဋိပက္ခ။

## သဘဴဓဝ် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်
SCEF ဝွံ ဒ္ဂေတ်ဗက် သဘဴဓဝ် **မပါ်ပရအ် အဝဵုကၞောတ်အထောတ်** (Shared sovereignty) အကြာ ကၟိန်ဍုင် (Union) ကေုာံ တွဵုရး/ယူနေတ်ဖက်ဒရေဝ် (States/Federal Units) ဂမၠိုင်ရ။ 

ပ္ဍဲအရာမသ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ကျင့်သုံးအာ **ပရေင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် စုပေါင်း** (Collective leadership) တုဲ သီုကဵု ပံင်ကောံလဝ် ရမ္သာင် ဂကောံရပ်လွဟ် (EROs)၊ ဒပ်တဝ်စၞေဟ်၊ ဂကောံမၞိဟ်ဗြဴ ကေုာံ ညးစၞး ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ဂကောံမပါလုပ် ပ္ဍဲကံင်သဳတအ်ဝွံ ဒ္ဂေတ်ဗက် သဘဴဓဝ် "မွဲမူဝါဒ၊ မွဲဗျူဟာ" (One policy, one strategy) တုဲ ပံင်ကောံ ကၠောန်အာကမၠောန် သီုလပါ်ပၞာန်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ်ရ။

## ညးဆက်စၠောအ်ဂမၠိုင် (Contacts)
လိက်လလောင်တြးဏအ်ဝွံ ပ္တိတ်လဝ် နကဵု ညးဆက်စၠောအ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* ဒေါ်ဇင်မာအောင် (Daw Zin Mar Aung) - +66945153172
* ဆလိုင်းထက်နီ (Salai Htet Ni) - +916909751721
* အောင်ဆန်းမြင့် (Aung San Myint) - +66630749087

## နိဿဲ
* လိက်လလောင်တြး ကံင်သဳပၠတရဴ သွက်ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဖက်ဒရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဂွံမံက်ဂတဝ် (SCEF)၊ စၟတ်တ္ၚဲ ၃၀ မာတ် ၂၀၂၆။
ဖရက်ဂျာင်

**ဖရက်ဂျာင်** (အၚ်္ဂလိက်: Fragile) ဟွံသေင်မ္ဂး **ကပေါတ်ထကးလောဲ** ဝွံ ဒှ်စၟတ်တံဆိပ် ဟွံသေင်မ္ဂး မလိက်သမ္တီ မသုင်စောဲ ပ္ဍဲကမၠောန်ထုပ်ပလောတ် (Packaging) ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ကပေါတ် (Shipping/Logistics) သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု သၟာကမၠောန်တအ် ဒဒှ်ရ ကပေါတ်မနွံ အပ္ဍဲထိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဠာဂှ် ထကးလီုလောဲတုဲ ဒးရပ်စပ် ကိုင်တွယ် နကဵု သတိရ။ စၟတ်တံဆိပ်ဏအ်ဝွံ ပြာကတ်တဴ အလုံမွဲဂၠးကဝ်တုဲ ဒှ်စၟတ်တံဆိပ် မဒးစုတ်လဝ် ထေက် ပ္ဍဲကပေါတ် မနွံကဵု အန္တရာယ် ထကးလောဲဂမၠိုင်ရ။

## ဗီုပြင် ကေုာံ စၟတ်တံဆိပ် (Symbol and Design)
ဗီုပြင် စၟတ်တံဆိပ် "Fragile" မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ မသ္ပလဝ် ဒတန် အလုံဂၠးကဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ISO 780 ဂှ် ဒှ် **ဗီုရုပ် ခေါက်ဍာ်ထကး (Cracked wine glass)** ရ။ 
* ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ကၠောန်လဝ် နကဵု အရံင်လမ္စံက် (Black) လတူ ဍာ်ဂဥုဲဗု ဟွံသေင်မ္ဂး လတူစက္ခောကဠာ (Cardboard) သွက်ဂွံ ညာတ်ကၠးလောဲရ။
* လဆောဝ်မ္ဂး သီုစုတ်လဝ် မလိက် "FRAGILE" ဟွံသေင်မ္ဂး "HANDLE WITH CARE" (ရပ်စပ် နကဵု သတိ) မွဲစွံ ကုဗီုရုပ်ဂှ်ကီုရ။ 
* ပ္ဍဲကဵု စက္ခောထုပ် ကပေါတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် သုင်စောဲလဝ် တိပ် (Tape) အသာ်ဗကေတ် မချူလဝ် "FRAGILE" သွက်ဂွံ သတိကဵု နူကဵု ဇမ္ၚောဲရ။

## အရာမသုင်စောဲဂမၠိုင် (Applications)
စၟတ်တံဆိပ်ဏအ် ဒးသုင်စောဲ ပ္ဍဲကပေါတ် မပ္တံကဵု-
* **ကပေါတ်ဒ္ၚောဝ် ကေုာံ ကြွေ (Glass and Ceramics)**: ခေါက်ဍာ်၊ ပ္ၚာန်၊ ခေါက်ပ္ကဴ ကေုာံ ကပေါတ်ကျေဝ်ဂေါဝ်တအ်။
* **ကပေါတ် အေလက်ထရဝ်နစ် (Electronics)**: ကွန်ပျူတာ၊ မဝ်နဳတာ (Monitors)၊ တဳဝဳ၊ ကေုာံ မဝ်ဗာင်ဖုင်ဂမၠိုင်။
* **ကပေါတ်အနုသုခုမ (Artworks)**: ဗီုဓဇက် (Paintings)၊ ရုပ်စၠန် (Sculptures) ကေုာံ ကပေါတ်တြေံတြဟ် (Antiques) ဂမၠိုင်။
* **စက်ယန္တရား ဍောတ်တ် ကေုာံ ကိရိယာသိပ္ပံ**: ကိရိယာ မဒးဒုင် အလံင်ဟွံမာန် (Shock-sensitive instruments) တအ်ရ။

## စၟတ်တံဆိပ် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် (Related Handling Symbols)
ပါဲနူ စၟတ်တံဆိပ် "Fragile" တုဲ ပ္ဍဲကမၠောန် ပလံင်ဗစိုပ်ကပေါတ်ဂှ် သီုသုင်စောဲ စၟတ်တံဆိပ် တၞဟ်မဆက်စပ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံရ-
* **This Way Up (လပါ်လတူ)**: ဗီုရုပ် မြှာၜါ မထ္ၜးပတိုန် လပါ်လတူ။ သွက်ဂွံ သတိကဵု ညံင်ဟွံဂွံ စွံဗတြကဠာ။
* **Keep Dry (စွံဒၞာဲကှ်ကှ်/စဵုဒၞာဍာ်)**: ဗီုရုပ် က္ဍိုင် (Umbrella) မနွံကဵု ဗြဲမစှ်ေဒၟံင်။ သွက်ဂွံ သတိကဵု ညံင်ဟွံဂွံ ဍုက်ဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုက်ဗြဲ။
* **Handle with Care (ရပ်စပ် နကဵု သတိ)**: ဗီုရုပ် တဲၜါ မယိုက်လဝ် ကဠာမွဲ။ 

## ပရေင်စဵုဒၞာ ပ္ဍဲအရာထုပ်ပလောတ် (Packaging Protection)
ၜိုန်ရ စုတ်လဝ် စၟတ်တံဆိပ် "Fragile" ကီုလေဝ်၊ သွက်ကပေါတ် ဟွံဂွံထကးလီု ပ္ဍဲအခိင် ပလံင်ဗစိုပ်ဂှ် ညးပလံင်တအ် မလေပ်သုင်စောဲ ကပေါတ်စဵုဒၞာ အပ္ဍဲ (Internal protective materials) မပ္တံကဵု-
* **Bubble wrap**: ပလပ်သတေတ် မနွံကဵု မဍာ်ကျာ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အလံင်။
* **Foam peanuts / Styrofoam**: ဖောမ် မစုတ်ဗပေင်လဝ် ပ္ဍဲကဠာ ညံင်ကပေါတ် ဟွံဂွံ ချဳဒရာင်။
* **Air pillows**: ထိုင်ကျာပလပ်သတေတ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်တေက်ဒုင်ရ။

## နိဿဲ (References)
ပဳဟာမ် အေန် ဒကုမ်

**ပဳဟာမ် အေန် ဒကုမ်** (အၚ်္ဂလိက်: Peham N. Dakum) ဝွံ ဒှ်အစာချူလိက် ကေုာံ ညးမလ္ၚတ် ပရူဘာသာတြာဲမွဲတၠတုဲ၊ ပြာကတ်တဴ နကဵု လိက်အုပ်ညး မနွံယၟု *Loving Buddhists* မချူလ္ၚတ်လဝ် ပရူဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ နကဵု လညာတ် ခရေတ်ယာန် (Christian perspective) ရ။

## လိက်အုပ် ပြာကတ်ဂမၠိုင် (Notable Works)
အရာမပြာကတ်အိုတ် သွက်အစာချူလိက်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လိက်အုပ် မနွံယၟုပေင်ပေင် **Loving Buddhists: A Christian Perspective on the Faith of Theravada Buddhism in Myanmar** (ဆာန်သၟိန် ဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုင်- လညာတ်ခရေတ်ယာန် လတူ ကွေတ်လျိုင်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာထေရဝါဒ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ) ရ။ လိက်အုပ်ဝွံ ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂိတုမေ နဒဒှ် ပထမအလန်ရ။

### တင်ဂၞင် တြးပ္တိတ် (Publication Details)
အတိုင် စရင်မှတ်တမ်း ပ္ဍဲလိက်အုပ်မ္ဂး-
* **ညးတြးပ္တိတ်**: ဦးမနာလိန်ဒိုး (တိုက်လိက် ဟောရှုက္ကစာပေ)
* **ညးပ္ဍဵုဗီု (ပုံနှိပ်သူ)**: မျိုးသန်းပုံနှိပ်တိုက်
* **လၟိဟ်တြးပ္တိတ်**: ၅၀၀ အုပ်
* **လၟိဟ်မုက်လိက်**: ၁၃၁ မုက်
* **ဒဳဇြာင် (Design)**: ညီထွေးကလေး (မုက်လိက် ကေုာံ အပ္ဍဲ) ကေုာံ သိုးသူငယ် (ဖျေဟ်ဗီုပြင်မုက်လိက်)။

## လညာတ်ဒဿန (Philosophical Perspective)
ပ္ဍဲလိက်အုပ်ညးဝွံ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ်ဒဿန နူကဵု ကွေတ်ခရေတ်ယာန် မလ္ၚတ်ရံင် ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ ပ္ဍဲစးလိက်အုပ်ဂှ် ချူဗမံက်ထ္ၜးလဝ် တင်ရန်တၟအ် လညာတ်ညး မွဲပိုဒ်မ္ဂး- 
> *"Suffering may be more real than the existence of 'Cycle of life' and 'Nirvana.'"*  (ဒဒိုက်ဂှ် ဒှ်အရာမဍာံဇေတ် ဂၠိုင်နူကဵု ဒဒှ်မနွံဒၟံင် 'သံသရာ' ကေုာံ 'နိဗ္ဗာန်' ဏီရ)။

တင်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ညးပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် လတူ သဘဴဓဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာ မပ္တံကဵု သံသရာ ကေုာံ နိဗ္ဗာန် နကဵု မတ်ခရေတ်ယာန် မဖျေဟ်အာရီု လတူ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဒဒိုက် ပ္ဍဲဘဝဍာံဇေတ်ရ။

## နိဿဲ (References)
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်

**ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်** (အၚ်္ဂလိက်: Transport ဟွံသေင်မ္ဂး Transportation) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ချဳဒရာင် မပြံင်လှာဲဏာ မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ကပေါတ်နာနာ နူကဵု ဒၞာဲမွဲ ဇရေင် ဒၞာဲမွဲရ။ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ဝွံ ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

## ဂကူတရဴဂမၠိုင် (Modes of Transport)
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာ ပါ်လဝ် ဂကူတရဴ အဓိက ၃ သာ်ရ-
* **တရဴတိ (Land transport)**: သုင်စောဲ ဂၠံင် ကေုာံ ဂၠံင်ကွဳပၟတ်။ ယာန်မသုင်စောဲဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ကွဳစက်၊ မဝ်တဝ်သာ်ကယ်၊ ကာ၊ ကာဗာန် ကေုာံ ကွဳပၟတ် (Train) တအ်ရ။
* **တရဴဍာ် (Water transport)**: သုင်စောဲ ၜဳ၊ ကြုင် ကေုာံ မှာသၟိတ်။ ယာန်မသုင်စောဲဂှ် မပ္တံကဵု ဂၠုင်၊ က္ၜင် (Ship)၊ ကေုာံ က္ၜင်ပလံင်ကပေါတ် (Cargo ship)။ ဒှ်နဲကဲ မဖအောန်စရိတ်အိုတ် သွက်ဂွံ ပလံင်ကပေါတ် ဇြိုင်င် ကေုာံ ဂၠိုင်င်ရ။
* **တရဴကျာ (Air transport)**: သုင်စောဲ က္ၜင်ကျာ (Airplane) ကေုာံ ရဟတ်ယာန် (Helicopter)။ ဒှ်နဲကဲ မအာပြဟ်အိုတ် သွက်ဂွံအာ တရဴသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ဆဂး စရိတ် က္ဍင်အိုတ်ရ။
* **တရဴပလံင်ပိုက် (Pipeline transport)**: ဒှ်နဲကဲ မပလံင်ဗစိုပ် ဍာ်၊ ကၠေင်၊ ကေုာံ ဓါတ်ဂေတ် (Gas) နကဵု ပိုက်လဒေါဝ်တိ ဟွံသေင်မ္ဂး သၟဝ်ၜဳရ။

## အင်္ဂလက္ခဏာ (Components)
သၞောတ်ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်မွဲ ဍိုက်ပေင်မာန်ဂှ် ဒးနွံကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ ၃ သာ်ရ-
# **ဒၞာဲသဇိုင် (Infrastructure)**: မပ္တံကဵု ဂၠံင်၊ တိုင်တရဴ၊ ဂၠံင်ကွဳပၟတ်၊ သၞေဟ်က္ၜင် ကေုာံ ဒဒန်က္ၜင်ကျာ (Airport)။
# **ယာန် (Vehicles)**: ကိရိယာ မယိုက်ဂၠေင်ဏာ ကပေါတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ် (ဥပမာ- ကွဳစက်၊ က္ၜင်၊ က္ၜင်ကျာ)။
# **ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Operations)**: စၟိန်ပြမာန်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ နဲကဲစဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ယာန် (ဥပမာ- ပၟတ်စဵုဒၞာဂၠံင် ကေုာံ ပရေင်စၟဳစၟတ် က္ၜင်ကျာ)။

## အခန်ကိစ္စဇၞော် (Importance)
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ခိုဟ်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ သွံရာန် ပ္ဍဲဒေသကီု သီုကဵု ဍုင်သ္အာင် ဇၞော်မောဝ်တိုန်မာန်ရ။ သီုကဵု ထံက်ပင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍုင်၊ ပရေင်ထတ်ယုက် (ပလံင်ဂဥုဲ) ကေုာံ ကဵုအခေါင် ကုမၞိဟ်တအ် ဂွံလ္ၚတ်ပညာ၊ ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ အာဝေင် (Tourism) ပ္ဍဲဒေသနာနာမာန်ရ။ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်မ္ဂး ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ဟွံမာန်ရ။

## နိဿဲ
ကွတ်ပညာ

**ကွတ်ပညာ** (အၚ်္ဂလိက်: Technology) ဝွံ ဒှ်ပရေင်သုင်စောဲ ပညာသိပ္ပံ၊ တင်တီလ္ၚတ် ကေုာံ ကွတ်စက်နာနာ သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ကိရိယာ၊ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ နဲကဲနာနာ သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြဿနာ မၞိဟ်တအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် အဆံင်ဘဝမၞိဟ်ရ။ အရေဝ်ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် "Technology" ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ *techne* (မဂွံအဓိပ္ပါယ်- ကွတ်တဲ၊ ပညာ) ကေုာံ *logia* (မဂွံအဓိပ္ပါယ်- ပညာလ္ၚတ်) ရ။ ကွတ်ပညာဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ် မပြံင်လှာဲကဵု ဝင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် မၞိဟ်တအ် အဆက်ဆက်ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ပညာဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂကူမၞိဟ်တအ် နူကဵုခေတ်တမၠာတေအ်ရ။

* **ခေတ်တၟအ် (Stone Age)**: ကွတ်ပညာ ကၠာအိုတ် သွက်ဂကူမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မကၠောန်ပ္တိတ် ကိရိယာ နကဵုတၟအ်၊ ဇုတ် ကေုာံ ဆု သွက်ဂွံ ဂၠာဲစၞ ကေုာံ စဵုဒၞာအန္တရာယ်ရ။ ပရေင်ဆဵုဂဗ မလေပ်သုင်စောဲ ပၟတ် (Fire) ဂှ် ဒှ်ကွတ်ပညာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်ရ။
* **ခေတ်သရိုတ် ကေုာံ ပသဲ (Bronze and Iron Age)**: မၞိဟ်တအ် လေပ်ကၠုင် နဲကဲ မသုင်စောဲ ဓါတ်ပသဲနာနာတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကိရိယာမခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ လွဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ် သီုခၞံဗဒှ်လဝ် ရဟတ် (Wheel) မဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော် သွက်ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ရ။
* **ခေတ်ပရေင်ပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution)**: ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ခၞံဗဒှ် စက်ရဟတ်ကျာ (Steam engine) ကေုာံ စက်ယန္တရား ဇၞော်ဇၞော်တအ်တုဲ ပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် (Manufacturing) တအ် ပြဟ်ပြေဟ် ကေုာံ ဂၠိုင်တိုန်ရ။ ကြဴနူဂှ် ပရေင်သုင်စောဲ ဓါတ်လလဳ (Electricity) ပါလုပ်ကၠုင်ရ။
* **ခေတ်တင်ဂၞင် (Information Age)**: စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွန်ပျူတာ (Computers)၊ အေန်တာနေတ် (Internet)၊ စမတ်ဖုင် (Smartphones) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ခေတ်တၟိတအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ဂၠးကဝ်ပိုဲ ပြံင်လှာဲအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

## ကဏ္ဍကွတ်ပညာ အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Technology)
ကွတ်ပညာဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ အဓိက နာနာသာ် မပ္တံကဵု-

### ၁။ ကွတ်ပညာ တင်ဂၞင် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် (ICT)
Information and Communication Technology (ICT) ဝွံ ဒှ်ကွတ်ပညာ မဆက်စပ် ကုကွန်ပျူတာ၊ သွပ်ဝဴ (Software)၊ သၞောတ်အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ မဆက်စၠောအ် တင်ဂၞင် နူဒၞာဲမွဲ ဇရေင်ဒၞာဲမွဲရ။ (ဥပမာ - ဝက်ဘ်သာ်၊ အဳမေလ်၊ သဝ်ရှေယ်မဳဒဳယာ)။

### ၂။ ကွတ်ပညာ ပညာဂဥုဲ (Medical Technology)
ဒှ်ကွတ်ပညာ မသုင်စောဲ ပ္ဍဲအရာမလွဳယဲ၊ စၟဳစၟတ်ယဲ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက် မၞိဟ်တအ်ရ။ (ဥပမာ - စက် X-ray, MRI, ကွတ်ပညာ ခ္ဍပ် (Surgery tools), ကေုာံ ဂဥုဲတၟိတၟိ)။

### ၃။ ကွတ်ပညာ ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation Technology)
ဒှ်ကွတ်ပညာ သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် မၞိဟ် ကေုာံ ကပေါတ်။ (ဥပမာ - ကွဳစက်၊ က္ၜင်ကျာ၊ ကွဳပၟတ် ကေုာံ ယာန် ကွဳစက် လလဳ (EV))။

### ၄။ ကွတ်ပညာ စက်ရုပ် ကေုာံ အေအာင် (Robotics and AI)
ကွတ်ပညာ Artificial Intelligence (AI) ကေုာံ စက်ရုပ်ဂှ် ဒှ်ကွတ်ပညာ အနာဂတ် မလေပ်ကၠောန်ကမၠောန် အလိုအလျောက် (Automation) ကေုာံ မနွံကဵု ညာဏ် ညံင်ရဴ မၞိဟ်ရ။

## ဖိုလ် ကေုာံ အန္တရာယ် (Impacts and Risks)
ကွတ်ပညာဂှ် ကဵုဖိုလ်ခိုဟ် ကုမၞိဟ်တအ် သီုကဵု နွံကဵု အန္တရာယ် မဒးစွံသတိရ။
* **ဖိုလ်ခိုဟ် (Benefits)**: ကမၠောန်လောဲသွာတိုန်၊ ပရေင်ဆက်စၠောအ် လောဲသွာ၊ အာယုက်မၞိဟ် ဂၠိင်တိုန် (ဟိုတ်နူ ပညာဂဥုဲ)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် ဇၞော်မောဝ်။
* **အန္တရာယ် (Risks)**: ပွဳပွူသဘာဝ လီုလာ် (ညိက်ကၠေက်၊ ရာသဳဥတု ဖအိုတ်)၊ လွဟ်လက်နက် အန္တရာယ်၊ ပရေင်ဟွံမဲကမၠောန် (ဟိုတ်နူ စက်ရုပ် လုပ်ကေတ်ဒၞာဲ) ကေုာံ ပြဿနာ ပရေင်ပလံင်ပရိုင်ဟွံဍာံ (Misinformation) တအ်ရ။

## နိဿဲ (References)
ဗါတ်သလိန်

**ဗါတ်သလိန်** (အၚ်္ဂလိက်: Vaseline) ဝွံ ဒှ်စၟတ်တံဆိပ် ကပေါတ် ဖေတ်ထရဝ်လဳယမ် ဂျေလ္လဳ (Petroleum jelly) ကေုာံ ကပေါတ်လွဳလွတ်စၞာံ မပြာကတ်တဴ အလုံမွဲဂၠးကဝ် နူကဵု ရးနိဂီုအမေရိကာန် မွဲရ။ စၟတ်တံဆိပ်ဝွံ ပိုင်ပြဳလဝ် နကဵု ကမ္ပဏဳ ယူနဳလဳဗာ (Unilever) တုဲ ကပေါတ်အဓိက ညးတအ် မကော်ခဴစ "Vaseline Healing Jelly" ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် မဒးနွံ ပ္ဍဲတိုက်ဂဥုဲ ဇၟာပ်သ္ၚိကၟိန် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် စၞာံကှ်၊ သရဍောတ်တ် ကေုာံ သၟောန်ပါင်ကှ်ကွဲတအ်ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်စတင် (History and Discovery)
ဝင် ဗါတ်သလိန် ဝွံ စကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ ပ္ဍဲအခိင် တၠပညာဓာတုဗေဒ အမေရိကာန် ရဝ်ဗာတ် ခေတ်သဘရဝ် (Robert Chesebrough) အာဝေင် ပ္ဍဲဒေသခါဲကၠေင်တိ ပ္ဍဲတွဵုရး ပေန်သဳလ်ဗေးနီးယား (Pennsylvania) ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးဆဵုညာတ်အာ ကောန်ကမၠောန် ခါဲကၠေင်တိတအ် လံက်သုင်စောဲ ကပေါတ် ကၠေင်သှ်ေၜေတ်မွဲ မကော်ခဴစ "Rod wax" ပ္ဍဲသရ ကေုာံ ဒၞာဲစၞာံတူတအ် သွက်ဂွံ ဗၠးပြဟ်ရ။ ရဝ်ဗာတ် ကေတ်နင် ကပေါတ်ဂှ် ဇရေင်ရုံဓာတ်ညးတုဲ ကြာတ်ကြဴ ပလေဝ်ပလေတ် နကဵု နဲကဲစင်ကၠေင်တုဲ ကလိဂွံ ကပေါတ် ဂျေလ္လဳ အသာ်ဗု-ဍာ်မိတ် မဟွံမဲကဵု သၟူ မွဲရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၀ ဂှ် ညးစကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ်ဏအ် နကဵုယၟု **Vaseline** (ဗါတ်သလိန်) ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂျာမန် *Wasser* (ဍာ်) ကေုာံ အရေဝ်ဂရိတ် *Elaion* (ကၠေင်အဝ်လဳပ်) မပံင်စုတ်လဝ်ရေင်သကအ်ရ။

## ပရေင်မက်ကက်တင် ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာ (Early Marketing)
သွက်ဂွံ သွံရာန် ကပေါတ်ညးတုဲ ရဝ်ဗာတ် ခေတ်သဘရဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်ထ္ၜးပျး ဗွဲမထတ်မြက်ရ။ ညးအာဂေတ် ဍုင်နိယူယျာတ် (New York) တုဲ ညးစုတ်ပၟတ် ပ္ဍဲစၞာံညး ဟွံသေင်မ္ဂး ကုတ်စၞာံညး နကဵု ၜုန်တုဲ၊ ညးလံက်ထ္ၜး ဗါတ်သလိန် ပ္ဍဲဒၞာဲသရဂှ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဒဒှ်ရ ကပေါတ်ဏအ် လွဳကဵုသရ ဂွံဇေတ်တ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ထ္ၜးပျးဏအ်တုဲ ဗါတ်သလိန် ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၈၇၄ ဂှ် ကပေါတ်ဏအ် သွံစဒၟံင် အလုံရးနိဂီုအမေရိကာန်ရ။

## ကပေါတ်ပါလုပ် ကေုာံ ဗီုပြင်ကၠောန်ကမၠောန် (Ingredients and How It Works)
ကပေါတ်အဓိက ကေုာံ မွဲဂကူဓဝ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ဗါတ်သလိန် ဓမ္မတာဂှ် ဒှ် **၁၀၀% ဖေတ်ထရဝ်လဳယမ် ဂျေလ္လဳ (100% Petroleum Jelly)** ရ။ 

ဖေတ်ထရဝ်လဳယမ် ဂျေလ္လဳ ဝွံ ဟွံလုပ်နှဴ ကုစၞာံ (Non-comedogenic) တုဲ ဍေဟ်ကၠောန်ကမၠောန် နကဵု နဲကဲ ဒက်ပ္တန် ကၟာင်စဵုဒၞာ (Protective barrier) လတူစၞာံရ။ ကၟာင်စဵုဒၞာဏအ်ဝွံ-
* စဵုဒၞာ ညံင်ဍာ်ဓါတ် (Moisture) ဟွံဂွံ ဇြောတ်တိတ်အာ နူစၞာံ (သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဓါတ်စၞာံ)။
* စဵုဒၞာ သရ ကေုာံ ဒၞာဲစၞာံလီုတအ် နူကဵု စၟဗက်တဳရဳယျာ ကေုာံ ခနှိက်တိမ္ၚး။
* ရီုဗင်ကဵု ညံင်ကလာပ်ရုပ် စၞာံတအ် ဂွံကလေင် ဇၞော်မောဝ် တၟိပြဟ်ပြဟ်ရ။

## ကပေါတ်နာနာ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Product Range)
ၜိုန်ရ ဖေတ်ထရဝ်လဳယမ် ဂျေလ္လဳ ဓမ္မတာဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ကမ္ပဏဳ ဗါတ်သလိန် ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ကပေါတ် လွဳလွတ်စၞာံ (Skincare products) ဗွဲမလှဲလး မပ္တံကဵု-
* **Vaseline Intensive Care Lotions**: ကၠေင်လံက်ဇကု (Body Lotions) သွက်စၞာံကှ်၊ စၞာံဒးပသာ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် အရံင်စၞာံ။
* **Vaseline Lip Therapy**: ကပေါတ်လွဳလွတ် သၟောန်ပါင် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ သၟောန်ပါင်ကှ် ကေုာံ ကွဲ။
* **Vaseline Clinical Care**: ကပေါတ် သွက်စၞာံ မကှ်လောန်ကာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မနွံကဵု ယဲစၞာံ (Eczema) တအ်။

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြဇာ ဂၠးကဝ်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၇ ဂှ် ကမ္ပဏဳ ယူနဳလဳဗာ (Unilever) ရာန်ကေတ်လဝ် ကမ္ပဏဳ Chesebrough-Ponds တုဲ ပိုင်ပြဳလဝ် စၟတ်တံဆိပ် ဗါတ်သလိန် စဵုကဵုလၟုဟ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဗါတ်သလိန် ဂှ် သွံရာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲရးနိဂီု ၇၀ ပြင်င်တုဲ၊ ဒှ်စၟတ်တံဆိပ် ကပေါတ်လွဳလွတ်စၞာံ မၞိဟ်ပတှ်ေစှ်ေစိုတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

## လိက်စၟတ်သမ္တီ (References)


## လေန်မ္ၚး (External Links)
* Official website of Vaseline
* Vaseline Brand on Unilever
ဓါတ်ဒစးအံက်သဳဒေန်

**ဓါတ်ဒစးအံက်သဳဒေန်** (အၚ်္ဂလိက်: Antioxidant) ဝွံ ဒှ်မဝ်လီကျူ (molecule) မနွံအစောံသတ္တိ သွက်ဂွံကၟာတ်လဒဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်အံက်သဳဒေန် မဝ်လီကျူတၞဟ်သအာင်ရ။ ပ္ဍဲခန္ဓကာယမၞိဟ်ပိုဲမ္ဂး ဓါတ်ဏအ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံစဵုဒၞာယဲနာနာ မပ္တံကဵု ယဲကေန်သာ၊ ယဲဂြိုဟ် ကေုာံ ပကဵုညံင်အဝဲဂွံဍုက်ဍေက် (Anti-aging) ရ။

**ဥပမာ ဓါတ်ဒစးအံက်သဳဒေန် ပြာကတ်ဂမၠိုင်:**
* ဗဳတာမေန် သဳ (Vitamin C)
* ဗဳတာမေန် အဳ (Vitamin E)
* ဂလူတာတိုင်ယောန် (Glutathione)
* ဗေတာ-ကာရဝ်တေန် (Beta-carotene)
ဓာတုဇဳဝ

**ဓာတုဇဳဝ** (အၚ်္ဂလိက်: Biochemistry) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာသိပ္ပံ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟေင်ကမၠောန် ဓာတုဗေဒ (Chemical processes) မကတဵုဒှ်ဒၟံင် အပ္ဍဲ ကေုာံ မဆက်စပ် ကုသတ်မနွံကဵုလမျီု (Living organisms) ဂမၠိုင်ရ။ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်ပညာမပံင်ကောံလဝ် အကြာ ဇဳဝဗေဒ (Biology) ကေုာံ ဓာတုဗေဒ (Chemistry) တုဲ၊ ဍေဟ်ဖျေဟ်အာရီု လတူဗီုပြင် မဝ်လီကျူဇဳဝ (Biomolecules) တအ် မကၠောန်ကမၠောန် ညံင်ဂွံဒှ်ကၠုင် လမျီုရ။

## မဝ်လီကျူဇဳဝ အဓိကဂမၠိုင် (Major Biomolecules)
ပ္ဍဲပညာဓာတုဇဳဝဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မဝ်လီကျူဇၞော် ၄ ဂကူ အဓိကရ-

# **ပရဝ်တေန် (Proteins)**: ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အမဳနဝ်အက်သိဒ် (Amino acids)။ ဍေဟ်နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန်ကလာပ်ရုပ်၊ ကၠောန်ကမၠောန် နဒဒှ် အေန်ဇြာင် (Enzymes) သွက်ဂွံပပြဟ် လၟေင်ဓာတု အပ္ဍဲခန္ဓကာယ။
# **ကာဗဝ်ဟိုက်ဒရိတ် (Carbohydrates)**: မပ္တံကဵု သဂြာ ကေုာံ ဓါတ်ကၞေဝ်။ ဒှ်ဒြဟတ် (Energy) သဇိုင် သွက်သတ်မနွံကဵုလမျီုတအ်ရ။
# **လိပ္ပိဒ် / ကၠေင် (Lipids)**: မပ္တံကဵု ကၠေင် ကေုာံ ဝက် (Wax)။ ဍေဟ်နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ်ဒြဟတ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ကၟာင်စဵုဒၞာကလာပ်ရုပ် (Cell membrane)။
# **နူကလေအစ် အက်သိဒ် (Nucleic Acids)**: မပ္တံကဵု DNA ကေုာံ RNA။ ဍေဟ်နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် တင်ဂၞင်သဇိုင်ဗဳဇ (Genetic information) ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် အာဲကၟာဲဗဳဇရ။

## တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် (Aims and Studies)
ဓာတုဇဳဝဝွံ ဂၠာဲသွဟ် လတူသၟာန်သွဟ် အဓိက ၃ သာ်-
* **ဗီုပြင် (Structure)**: မဝ်လီကျူဇဳဝတအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗီုလဵု?
* **သဘဴဓဝ် (Metabolism)**: ခန္ဓကာယပိုဲ ဗီုလဵု ဇြောတ်ကေတ်ဒြဟတ် နူစၞစ ကေုာံ ဗီုလဵု ကၠောန်ဗဒှ် မဝ်လီကျူတၟိတအ်?
* **တင်ဂၞင် (Information)**: တင်ဂၞင်ဗဳဇတအ်ဂှ် ဗီုလဵု ပလံင်ဗစိုပ် ကေုာံ ထ္ၜးရုပ်ရဴ (Expression) ကတဵုဒှ်?

## အခန်ကိစ္စဇၞော် (Importance)
ပညာဓာတုဇဳဝဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာ-
* **ပညာဂဥုဲ (Medicine)**: သုင်စောဲ သွက်ဂွံကၠိုဟ် ဟိုတ်ယဲကတဵုဒှ်၊ ခၞံဗဒှ်ဂဥုဲတၟိတၟိ ကေုာံ လွဳယဲ နကဵုနဲကဲဗဳဇ။
* **ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture)**: သုင်စောဲ သွက်ဂွံပခိုဟ်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ်သၞေဝ်သတ်၊ စဵုဒၞာစၟဗၟေင် ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် တိဗ္ၚ။
* **စၞစ (Nutrition)**: သုင်စောဲ သွက်ဂွံလ္ၚတ် ဖိုလ်ဗဳတာမေန်၊ သတ္တုဓာတ် ကေုာံ စၞစတအ် လတူပရေင်ထတ်ယုက်။

## နိဿဲ (References)
ပညာဂဥုဲ

**ပညာဂဥုဲ** (အၚ်္ဂလိက်: Medicine) ဝွံ ဒှ်ပညာသိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်တဲ မစၟဳစၟတ် (diagnosis)၊ လွဳယဲ (treatment) ကေုာံ စဵုဒၞာယဲ (prevention) သွက်ဂွံပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက် မၞိဟ်တအ်ရ။ ပညာဂဥုဲဝွံ နွံကဵုကဏ္ဍနာနာ မပ္တံကဵု ပရေင်လွဳယဲ နကဵုဂဥုဲ၊ ပရေင်ခ္ဍပ် (Surgery) ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန် (Public health) ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History of Medicine)
ဝင်ပညာဂဥုဲဂှ် နွံကၠုင် နူကဵုခေတ်တမၠာတေအ်ရ-

* **ခေတ်တမၠာ (Ancient Medicine)**: ပ္ဍဲခေတ်အဳဂျေပ်၊ ဗေဗဳလုံ ကေုာံ အိန္ဒိယတြေံတအ်ဂှ် သုင်စောဲလဝ် ဂဥုဲနူတၞံဆုသဘာဝ ကေုာံ နဲကဲအခိုက်ကၞာရ။ ပ္ဍဲအိန္ဒိယမ္ဂး ပညာ "အာယုဗဗေဒ" (Ayurveda) ပြာကတ်လဝ်ရ။
* **ခေတ်ဟိပ္ပဝ်ခရေတ်တိတ် (Hippocrates)**: အစာဂဥုဲဂရိတ် ဟိပ္ပဝ်ခရေတ်တိတ် ဂှ် ဒှ်မအံက် ပညာဂဥုဲ ခေတ်တၟိရ။ ညးတေအ် ဖျေဟ်လဝ်သဇိုင် ဒဒှ်ရ ယဲကတဵုဒှ်ဂှ် ဟိုတ်နူသဘာဝ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူကံအတိက် ဟွံသေင်ရ။
* **ခေတ်သိပ္ပံ (Scientific Era)**: ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဟိုတ်နူပရေင်ဆဵုဂဗ စၟဗက်တဳရဳယျာ (Germ theory) နကဵု လူးဝစ် ပါးစတေအ် (Louis Pasteur) တုဲ ပညာဂဥုဲ ပြံင်လှာဲအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

## ကဏ္ဍသဇိုင် ပညာဂဥုဲ (Basic Medical Sciences)
သွက်ဂွံဒှ် အစာဂဥုဲမွဲမ္ဂး ဒးလ္ၚတ်ပညာသဇိုင်တအ်ဏအ်ရ-
* **ခန္ဓာဗေဒ (Anatomy):** လ္ၚတ်ဗီုပြင် ဒက်ပ္တန် ခန္ဓကာယ။

[Image of the human skeletal system]

* **ဇဳဝဗေဒ ခန္ဓကာယ (Physiology):** လ္ၚတ်ဗီု ခန္ဓကာယ ကၠောန်ကမၠောန်။
* **ဓာတုဇဳဝ (Biochemistry):** လ္ၚတ်လၟေင်ဓာတု အပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်။
* **ရောဂဗေဒ (Pathology):** လ္ၚတ်ဟိုတ် ကေုာံ ဗီုပြင် ယဲကတဵုဒှ်။
* **သြသဓဗေဒ (Pharmacology):** လ္ၚတ်ဗီုဂဥုဲတအ် ကၠောန်ကမၠောန် လတူခန္ဓကာယ။

## ကဏ္ဍလွဳယဲ အဓိကဂမၠိုင် (Medical Specialties)
ပညာဂဥုဲ ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍလွဳယဲ ဗွဲမဂၠိုင်-
# **ဂဥုဲအပ္ဍဲ (Internal Medicine):** လွဳယဲ ကောန်ဒူနာနာ နကဵုဂဥုဲ။
# **ပရေင်ခ္ဍပ် (Surgery):** လွဳယဲ နကဵုနဲကဲ ကုတ်၊ ဗြဗံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ခ္ဍပ်။
# **ဂဥုဲကောန်ၚာ် (Pediatrics):** လွဳယဲ ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်ဂမၠိုင်။
# **ဂဥုဲဗြဴ (Obstetrics and Gynecology):** လ္ၚတ်ပရူ ယဲဗြဴ ကေုာံ ပရေင်သၠးဂၠံဂဝ်။
# **ဂဥုဲစိုတ် (Psychiatry):** လွဳယဲ မဆက်စပ် ကုစိုတ်စရိုတ် ကေုာံ အာရုံ။

[Image of a surgical team in an operating room]

## အခန်ကိစ္စဇၞော် (Importance)
ပညာဂဥုဲဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂကူမၞိဟ်တအ်-
* **ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ချိုတ်:** ယဲကတဵုဒှ်မ္ဂး လွဳကဵုဗၠးမာန်။
* **စဵုဒၞာယဲ:** နကဵုနဲကဲ ထပက်ဝက်သေန် (Vaccination)။
* **ပခိုဟ်ပတိုန် အဆံင်ဘဝ:** ပကဵုညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံမံင်စံင် နကဵုပရေင်ထတ်ယုက် မဍိုက်ပေင်ရ။

## နိဿဲ (References)
စၞစ ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်

**စၞစ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်** (အၚ်္ဂလိက်: Nutrition and Health) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ဆက်စပ် အကြာအရာမၞိဟ်တအ် မစသုင် ကေုာံ အစောံသတ္တိ ခန္ဓကာယ မဂွံမံင်စံင် တိုက်စှ်ေရ။ စၞစ မနွံကဵု ဓါတ်အဟာရ ဍိုက်ပေင်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ခန္ဓကာယ ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ စဵုဒၞာကဵု ယဲဝေဒနာနာနာ ကေုာံ ပကဵုညံင် လမျီုဂွံဂၠိင်သ္ၚောဲရ။

## ဓါတ်အဟာရ သဇိုင်ဂမၠိုင် (Essential Nutrients)
သွက်ခန္ဓကာယ ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ဍိုက်ပေင်မ္ဂး နွံပၟိက်ကု ဓါတ်အဟာရ ၅ ဂကူ အဓိကရ-

# **ကာဗဝ်ဟိုက်ဒရိတ် (Carbohydrates)**: ဒှ်သဇိုင်ဒြဟတ် (Energy) သွက်ခန္ဓကာယ။ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ သြောအ်၊ သြောအ်ဗ္ကေတ်၊ ကွာင် ကေုာံ သဂြာ။
# **ပရဝ်တေန် (Proteins)**: ရီုဗင်ဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ကလာပ်ရုပ် (Cells)။ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ဖျေင်၊ ခအေက်၊ ပအေင် ကေုာံ သတ်ပဲါ။
# **ကၠေင် (Fats)**: ဂိုင်သိပ်ဒြဟတ် ကေုာံ စဵုဒၞာကဵု အဝဲအပ္ဍဲတအ်။ ဒးရုဲစှ် စကၠေင်ခိုဟ် (Unsaturated fats) မပ္တံကဵု ကၠေင်သတ်ဗြဴ၊ ကၠေင်သတ်ပဲါရ။
# **ဗဳတာမေန် (Vitamins)**: ရီုဗင်ကဵု သၞောတ်စဵုဒၞာယဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်နာနာ ပ္ဍဲခန္ဓ။ (ဥပမာ- ဗဳတာမေန် သဳ သွက်စၞာံ ကေုာံ သၞောတ်စဵုဒၞာ)။
# **သတ္တုဓာတ် (Minerals)**: မပ္တံကဵု ဓါတ်ပသဲ (Iron) သွက်ဆီ ကေုာံ ဓါတ်ကာလ်သဳယျေမ် (Calcium) သွက်ဇုတ်ရ။

[Image of a healthy food pyramid showing food groups]

## နဲကဲစသုင် သွက်ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthy Eating Habits)
* **စစၞ ညံင်ဂွံညီသၟဟ် (Balanced Diet)**: ပ္ဍဲပပုင်မွဲမွဲ ဒးနွံကဵု သၞေဝ်၊ သတ်ဆု၊ ပရဝ်တေန် ကေုာံ ကာဗဝ်ဟိုက်ဒရိတ် လၟိဟ်မကိတ်ညဳရ။
* **သုင်ဍာ် ညံင်ဂွံရုံဂပ်**: မၞိဟ်မွဲမွဲ ဒးသုင်ဍာ်သ္အးဇ္ၚး ၜိုတ် ၈ ဖန် (၂ လဳတာ) ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ။
* **ဖအောန်ဖျေဟ် ၜဵု ကေုာံ သဂြာ**: ပရေင်စသုင် သဂြာဂၠိုင်လောန်မ္ဂး ပကဵုညံင်ဂွံဒှ် ယဲသဂြာ (Diabetes) တုဲ၊ ၜဵုဂၠိုင်မ္ဂး ပကဵုညံင် ဆီဂွံတိုန် (Hypertension) ရ။
* **စသၞေဝ် ကေုာံ သတ်ဆု ဂၠိုင်ဂၠိုင်**: ဓါတ်ဖာင်ဗာ (Fiber) နူသၞေဝ်တအ် ရီုဗင်ကဵု သၞောတ်ဂၞဴ ညံင်ဂွံအာခိုဟ်ရ။

## ဖိုလ်နူ ပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ် (Benefits of Good Nutrition)
၁။ **စဵုဒၞာယဲ:** ဖအောန်ဖျေဟ် အခေါင်ကတဵုဒှ် ယဲဂြိုဟ်၊ ယဲကေန်သာ ကေုာံ ယဲသဂြာ။
၂။ **ပခိုဟ်ပတိုန် စိုတ်ဓာတ်:** စၞစခိုဟ်မ္ဂး ပကဵုညံင် အာရုံဂွံတၟးတၟောန် ကေုာံ စိုတ်ဂွံမြဟ်မြဴ။
၃။ **ထိင်ဒဝ် လျိုင်ခန္ဓ:** ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဟွံဂွံကြောအ်လောန် (Obesity) ရ။

## နိဿဲ (References)
လောရှေန်

**လောရှေန်** (အၚ်္ဂလိက်: Lotion) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂဥုဲပၠေတ် (Topical preparation) မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ဍိုန်ဍောတ်တုဲ သုင်စောဲဒၟံင် သွက်ဂွံပၠေတ် လတူစၞာံရ။ လောရှေန်ဝွံ တၞဟ်ခြာနူကဵု ခရင် (Cream) ကေုာံ ဂဥုဲပၠေတ်ကၠေင် (Ointment) တအ် ဟိုတ်နူဍေဟ်နွံကဵု ဓါတ်ဍာ်ဂၠိုင်တုဲ ဇြောတ်ကေတ် (Absorb) အပ္ဍဲစၞာံ ပြဟ်ရ။

## တင်ရန်တၟအ် သုင်စောဲ (Purpose and Use)
လောရှေန်ဂှ် သုင်စောဲဒၟံင် နကဵုတင်ရန်တၟအ်နာနာ-
* **ပကဵုစၞာံဂွံဍုက်ဍေက် (Moisturizing):** စဵုဒၞာစၞာံဟွံဂွံကှ် ကေုာံ ပကဵုစၞာံဂွံဍိုန်လောန်။
* **စဵုဒၞာစၞာံ (Protection):** စဵုဒၞာစၞာံ နူကဵုဘဲသၟဝ်တ္ၚဲ၊ ကျာ ကေုာံ မဟာဝေဒနာနာနာ။
* **လွဳယဲ (Medication):** လောရှေန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စုတ်လဝ်ဓါတ်ဂဥုဲ သွက်ဂွံလွဳယဲစၞာံ၊ ယဲအလာ (Allergy) ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစၟဗက်တဳရဳယျာရ။

## ဓါတ်ဒက်ပ္တန် အဓိကဂမၠိုင် (Main Ingredients)
ဗွဲဓမ္မတာ လောရှေန်မွဲမွဲ ပံင်ကောံဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဓါတ် ၃ သာ် အဓိကရ-
# **ဍာ် (Water):** ဒှ်ဓါတ်သဇိုင် မပကဵုညံင်လောရှေန်ဂွံဍိုန်။
# **ကၠေင် (Oil / Lipids):** မပ္တံကဵု ကၠေင်သတ်ဗြဴ၊ ကၠေင်သတ်ပဲါ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠေင်သဘာဝနာနာ သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ဓါတ်ဍာ် ပ္ဍဲစၞာံ။
# '''အဳမူသဳဖရိုင်ယာ (Emulsifier):** ဒှ်ဓါတ်မပကဵုညံင် ဍာ် ကဵု ကၠေင် ဂွံနှဴရဴဒှ်မွဲ။

ပါဲနူဂှ် သီုစုတ်လဝ် ဓါတ်မြမောဝ် (Fragrance) ကေုာံ ဓါတ်စဵုဒၞာညံင်ဂဥုဲဟွံဂွံပသ (Preservatives) တအ်ရ။

## ဂကူ လောရှေန်ဂမၠိုင် (Types of Lotions)
* **Body Lotion:** သုင်စောဲ သွက်ခန္ဓကာယ အလုံမွဲ။
* **Hand Lotion:** သုင်စောဲ သွက်တဲ ညံင်ဟွံဂွံကြံင်။
* **Face Lotion:** ဍိုန်ဍောတ်တုဲ သုင်စောဲ သွက်မုက်။
* **Sunscreen Lotion:** စုတ်လဝ်ဓါတ် SPF သွက်ဂွံစဵုဒၞာသၟဝ်တ္ၚဲ။
* **Medicated Lotion:** သုင်စောဲ သွက်ဂွံလွဳယဲစၞာံတၟေင်တၟေင်။

## နဲကဲသုင်စောဲ ညံင်ဂွံဂွံဖိုလ် (Application Tips)
သွက်ဂွံဂွံဖိုလ်ခိုဟ်အိုတ်မ္ဂး လောရှေန်ဂှ် ဒးပၠေတ်စုတ် ပ္ဍဲအခိင်စၞာံဍုက်ဍေက်ဒၟံင် (ဥပမာ- ကြဴနူဟုံဍာ်တုဲတုဲ) ရ။ နဲကဲဏအ်ဝွံ ရီုဗင်ထိင်ဒဝ်လဝ် ဓါတ်ဍာ် ပ္ဍဲစၞာံ ညံင်ဟွံဂွံတိတ်အာ ကေုာံ ပကဵုစၞာံဂွံဍိုန်လမိုန်ရ။

## နိဿဲ (References)
ကမၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်

**ကမၠောန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်** (အၚ်္ဂလိက်: Business ဟွံသေင်မ္ဂး Economic Activity) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ချဳဒရာင် မဖန်ဗဒှ်၊ မသွံရာန် ဟွံသေင်မ္ဂး မလှာဲပြံင် ကပေါတ် ကေုာံ သေဝါဂမၠိုင် သွက်ဂွံကလိဂွံ ဂုဏ်ဖိုလ် (Profit) ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံဗပေင်ကဵု ပၟိက်ဆန္ဒ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ကမၠောန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ စပ္တံနူ ကမၠောန်ပူဂိုလ်မွဲဓဝ် စဵုကဵုစိုပ် ကမ္ပဏဳဇၞော်ဇၞော် (Corporations) မနွံကု ကောန်ကမၠောန် လ္ၚီလက်ရ။

## ကဏ္ဍ အဓိက ကမၠောန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Sectors of Economic Activity)
ပညာပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ ပါ်လဝ် ကမၠောန်တအ် နကဵု ၄ ကဏ္ဍ အဓိကရ-
# **ကဏ္ဍပထမ (Primary Sector)**: ဒှ်ကမၠောန် မပ္တိတ် သယံဇာတ နူသဘာဝ တိုက်ရိုက်။ ဥပမာ - ပရေင်တဵုလွဳ၊ ပရေင်တိုက်က၊ ပရေင်ခါဲကၠေင်တိ ကေုာံ ပရေင်သြိုင်ခၞံပတေင်။
# **ကဏ္ဍဒုတိယ (Secondary Sector)**: ဒှ်ကမၠောန် မကေတ် သယံဇာတ နူကဏ္ဍပထမတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကပေါတ်အသုံးအဆောင်။ ဥပမာ - စက်ရုံကၠောန်ကွဳစက်၊ စက်ရုံစၞစ၊ ကေုာံ ပရေင်သြိုင်တာဲ။
# **ကဏ္ဍတတိယ (Tertiary Sector)**: ဒှ်ကမၠောန် မကဵုသေဝါ (Services) ကုညးဍုင်ကွာန်။ ဥပမာ - ပရေင်ဗၞိက်၊ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်၊ ဘဏ်၊ ပညာရေး ကေုာံ ပရေင်လွဳယဲ။
# **ကဏ္ဍစတုတ္ထ (Quaternary Sector)**: ဒှ်ကမၠောန် မဖျေဟ်အာရီု လတူတင်ဂၞင်၊ ပညာ ကေုာံ သုတေသန (R&D)။ ဥပမာ - ကွတ်ပညာအေန်တာနေတ်၊ ပရေင်ချူသွပ်ဝဴ (Software) ကေုာံ ပရေင်ကဵုကသပ် (Consulting)။

## ဗီုပြင် ဂကောံကမၠောန်ဂမၠိုင် (Forms of Business Ownership)
ကမၠောန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ပိုင်ပြဳလဝ် နကဵုဗီုပြင်နာနာ-
* **ကမၠောန်ပူဂိုလ်မွဲဓဝ် (Sole Proprietorship)**: မၞိဟ်မွဲဓဝ် ပိုင်ပြဳ ကေုာံ အုပ်ဓုပ်။ ကလိဂွံဖိုလ် အလုံမွဲ ဆဂး ဒးဒုင်တာလျိုင် ဒုဟ်သြန်လ္ၚု သီုဖအိုတ်။
* **ကမၠောန်ပံင်ကောံ (Partnership)**: မၞိဟ်ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်။ ပံင်ကောံစုတ်တမ် ကေုာံ ပါ်ကရေက်တာလျိုင်။
* **ကမ္ပဏဳ (Corporation/Company)**: ဒှ်ဂကောံမနွံကု သၞောဝ်ဥပဒေ သီးသြန်။ ပိုင်ပြဳလဝ် နကဵုညးစုတ်ရှယ်ယာ (Shareholders) ဂမၠိုင်။ တာလျိုင်ညးစုတ်ရှယ်ယာတအ် နွံဆ လၟိဟ်သြန်မစုတ်လဝ်သၟး (Limited Liability)။
* **ဂကောံသမဝါယမ (Cooperative)**: ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုကောန်ဂကောံတအ် သွက်ဂွံကလိဂွံ ဂုဏ်ဖိုလ်မွဲစွံ (ဥပမာ- သမဝါယမ ပရေင်တဵုလွဳ)။

## အင်္ဂလက္ခဏာ ကမၠောန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Key Functions of a Business)
သွက်ကမၠောန်မွဲ ဂွံအာဂတမာန်ဂှ် ဒးနွံကု ကဏ္ဍစီမံအုပ်ဓုပ် ၄ သာ်-
* **ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management)**: ဖျေဟ်ဗျူဟာ၊ ဖျေဟ်အစဳအဇန် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ကောန်ကမၠောန်။
* **ပရေင်မက်ကက်တင် (Marketing)**: လ္ၚတ်ဖျာ၊ ထ္ၜးပျးစၟတ်တံဆိပ် ကေုာံ ညံင်ညးရာန်တအ် ဂွံတီကေတ် ကပေါတ်ဇကု။
* **ပရေင်ဘဏ္ဍာ (Finance)**: ထိင်ဒဝ်သြန်၊ စၟဳစၟတ် စရင်သြန်လုပ်သြန်တိတ် ကေုာံ ပရေင်စုတ်တမ်။
* **ပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် (Operations)**: လၟေင်ကမၠောန် မပြံင်လှာဲ ကပေါတ်တမ်မူလ ညံင်ဂွံဒှ် ကပေါတ်တုဲဒှ်။

## တင်ရန်တၟအ် ကမၠောန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ကမၠောန်ဗၞိက်ဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံကလိဂွံ **ဂုဏ်ဖိုလ် (Profit)**။ ဆဂး ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကမၠောန်တအ် နွံတာလျိုင် လတူဂကောံမၞိဟ် (Corporate Social Responsibility - CSR) မပ္တံကဵု ပရေင်စဵုဒၞာပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒေသညးတအ် မနွံဒၟံင်ဂှ်ကီုရ။

## နိဿဲ
ဟာန်ဗာန်

## Lead section
**ဟာန်ဗာန်** (အၚ်္ဂလိက်: Hayan Baan; ဗၟာ: ဟံဘမ်း) ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန်တြေံမွဲ မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ တွဵုရးမန်၊ ရးနိဂီုဗၟာရ။ ကွာန်ဟာန်ဗာန်ဝွံ ဒှ်ဒေသမနွံကု ဝင်အတိက်မဂၠိင်သ္ၚောဲတုဲ သီုဒှ်ဒၞာဲ ဒေသတဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သဇိုင်အဓိက သွက်ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်မွဲကီုရ။ ကွာန်ဝွံ ပြာကတ်တဴ နကဵုအခိုက်ကၞာမန် မခိုင်ကၠိုက်၊ ဘာလကျာ်မန်တြေံဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင်ညဳသၟဟ် အကြာကောန်ကွာန်တအ်ရ။

## History
### တမ်မူလ ကေုာံ ဝင်အတိက်
ယၟုမ္ဂး "ဟာန်ဗာန်" ဝွံ ကၠုင်နူအရေဝ်မန်တြေံ "ဟာန်" (မဂွံအဓိပ္ပါယ်- ဒၞာဲ/ဒေသ) ကေုာံ "ဗာန်" (မဂွံအဓိပ္ပါယ်- ဗာန်စပ်/ဒက်ဗာန်) ရ။ အတိုင်ဝင်ကွာန်မ္ဂး ကွာန်ဏအ်ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵုခေတ်ဟံသာဝတဳတေအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ကွာန်ဟာန်ဗာန်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲဗဒိုပ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ညးမအာတရဴ အကြာဍုင်မုဟ်ဍုင် ကေုာံ ဍုင်ကျာ်ခမဳရ။

### ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ခေတ်လက်ကရဴ
ပ္ဍဲအခိင်ဗြိတိသျှတအ် အုပ်ဓုပ်ဍုင်ဗၟာ (ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ) ဂှ် ကွာန်ဟာန်ဗာန်ဝွံ ဒှ်ကွာန်မတဵုလွဳသြောအ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ်ကွာန်သဇိုင် ပရေင်တဵုလွဳမွဲရ။ ကြဴနူဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံဗၠးၜးတုဲ ကွာန်ဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်တိုန် နကဵုပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ သြိုင်ခၞံဂၠံင်တရဴတအ်ရ။

## Geography
### ဒၞာဲဒေသ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ
ကွာန်ဟာန်ဗာန်ဝွံ နွံဒၟံင် လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ ပွဳပွူကွာန်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ဒၞာဲတိဗလး (Plains) မကိတ်ညဳ ကုပရေင်တဵုလွဳသြောအ်ရ။ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်မ္ဂး နွံကုဒဵုမနွံကုသဘာဝသၚေက်ဂြက်တုဲ လပါ်ပုင်ဂှ် နွံကုကြုင်ဍောတ်တ်မွဲ မစကာ သွက်ပရေင်တဵုလွဳရ။

### ရာသဳဥတု
ရာသဳဥတု ပ္ဍဲဟာန်ဗာန်ဂှ် ဒှ်ဂကူရာသဳဥတု ဂမ္တဴဍုက်ဍေက် (Tropical Monsoon Climate) ရ။ ဂိတုမေ စဵုကဵု ဂိတုအံက်တဝ်ဗါဂှ် ဒှ်အခိင်ဗြဲတုဲ၊ ဂိတုနဝ်ဗေမ်ဗါ စဵုကဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် ဒှ်အခိင်ကှ်ကှ်ရ။

## Demographics
### လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူ
မၞိဟ်မံင် ပ္ဍဲကွာန်ဟာန်ဗာန် ဗွဲမဂၠိုင် (၉၅% ပြင်င်) ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂကူမန်ရ။ ပါဲနူဂှ် ဂကူဗၟာ ကေုာံ ဂကူကရေင် လၟိဟ်အောန်အောန်လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ ကောန်ကွာန်တအ်ဝွံ သုင်စောဲဘာသာမန် နဒဒှ်ဘာသာမိ သွက်ပရေင်ဆက်ဆောံ လၟေင်တ္ၚဲရ။

### ဘာသာလျိုင်ပတှ်ေ
ကောန်ကွာန်ဟာန်ဗာန် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ညးမလျိုင်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒရ။ ဘာလကျာ်မန် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု သွက်ပရေင်ဘာသာ၊ ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ပညာ အခိုက်ကၞာရ။

## Economy
### ပရေင်တဵုလွဳ
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သဇိုင်အဓိက ကွာန်ဟာန်ဗာန်ဂှ် ဒှ်ပရေင်တဵုလွဳရ။
* **သြောအ်:** ဒှ်ကပေါတ်ပ္တိတ် အဓိကရ။ တဵုလွဳလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲရ။
* **ရဝ်ဗါ:** ပ္ဍဲဒၞာဲတိသၠုင်တအ်ဂှ် တဵုလွဳလဝ် တၞံရဝ်ဗါ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* **သစ်သီးဝလံ:** ဒူရေန်၊ မင်ဂုတ်၊ ကေုာံ သတ်ဗြဴတအ်လေဝ် တဵုလွဳဒၟံင် သွက်ဂွံသွံရာန် ပ္ဍဲဖျာမုဟ်ဍုင်ရ။

### ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ကမၠောန်တဲ
ပါဲနူပရေင်တဵုလွဳတုဲ၊ ကောန်ကွာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန်ဗၞိက် ဍောတ်တ်မပ္တံကဵု သွံရာန်ကပေါတ်ပ္ဍဲသ္ၚိ ကေုာံ ကမၠောန်တဲ မပ္တံကဵု တောဝ်ယာတ်၊ ကၠောန်ကပေါတ်ဝါတ်တအ်ရ။

## Culture and Education
### ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ
ဟာန်ဗာန်ဝွံ ထိင်ဒဝ်လဝ် ယေန်သၞာင်မန် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။ သဘင်ကျာ်၊ သဘင်အတးသင်္ကြာန် ကေုာံ သဘင်ပညာဗတောန်လိက်မန် ဥတုကှ်တအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။ ပ္ဍဲအခိင်သဘင်မ္ဂး လှ်ေဒယှ်ေ အခိုက်မန်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။

### ပရေင်ပညာ
ပ္ဍဲကွာန်ဟာန်ဗာန် နွံကုဘာတန်မူလ ကေုာံ ဘာတန်လဒေါဝ် အလဵုအသဳရ။ ပါဲနူဂှ် ဘာလကျာ်တအ်ဂှ်လေဝ် ဗတောန်ကဵုဒၟံင် လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ပရေင်မိင်ဓရ် သွက်ကောန်ၚာ်တအ် လၟိုန်ရ။

## See also
* ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
* တွဵုရးမန်
* ဂကူမန်

## References

## External links
* Mon State Government Official Website
* Mon News Agency
* Mon Vocational Education Center
စၞာံ

**စၞာံ** (အၚ်္ဂလိက်: Skin) ဝွံ ဒှ်အဝဲ (Organ) မနွံဗွဲမ္ၚးအိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ သတ်မနွံကဵုလမျီု (Vertebrates) ဂမၠိုင်ရ။ စၞာံဝွံ နွံတာလျိုင်အဓိက သွက်ဂွံစဵုဒၞာ အဝဲအပ္ဍဲတအ် ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ် နူကဵုစၟဗက်တဳရဳယျာ၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဂျိနာနာရ။ 

## ဒက်ပ္တန် စၞာံ (Structure of the Skin)
စၞာံမၞိဟ်ပိုဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ၃ ထပ် အဓိကရ-

# **စၞာံမ္ၚး (Epidermis)**: ဒှ်ထပ်မနွံဗွဲမ္ၚးအိုတ် မညာတ်ကေတ်နကဵုမတ်ရ။ ဍေဟ်စဵုဒၞာကဵု ဍာ် ညံင်ဟွံဂွံတိတ်အာ နူခန္ဓ ကေုာံ စဵုဒၞာကဵု စၟယဲနာနာ။ ပ္ဍဲထပ်ဏအ် နွံကဵုဓါတ် မယ်လာနဳေန် (Melanin) မဖန်ဗဒှ်ကဵု အသာ်စၞာံရ။
# **စၞာံအပ္ဍဲ (Dermis)**: နွံဒၟံင် သၟဝ်စၞာံမ္ၚး။ ဒှ်ဒၞာဲမနွံကဵု ရိုဟ်သော် (Hair follicles)၊ ဂြိုဟ်ချိုတ် (Sweat glands)၊ ကၟုဟ်ဆီ (Blood vessels) ကေုာံ အာရုံဖဍတ် (Nerves) ဂမၠိုင်ရ။ ဍေဟ်ပကဵုညံင် စၞာံဂွံခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဍိုန်ကၞေဝ်ရ။
# **စၞာံသၟဝ် (Hypodermis / Subcutaneous layer)**: ဒှ်ထပ်သၟဝ်အိုတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်ကၠေင် (Fat) ကေုာံ ဖျုန်ဆက် (Connective tissue)။ ဍေဟ်နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ဂမ္တဴခန္ဓကာယ ကေုာံ စဵုဒၞာအဝဲအပ္ဍဲ နူပွူပွူရ။

[Image of human skin anatomy and layers]

## တာလျိုင် စၞာံ (Functions of the Skin)
စၞာံဝွံ ကၠောန်ကမၠောန်ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင်-
* **ပရေင်စဵုဒၞာ (Protection):** စဵုဒၞာကဵု ဘဲသၟဝ်တ္ၚဲ (UV rays)၊ ဂျိဓာတု ကေုာံ စၟဗက်တဳရဳယျာ။
* **ထိင်ဒဝ် ဂမ္တဴ (Thermoregulation):** အခိင်ကတဴမ္ဂး ပ္တိတ်ဍာ်ချိုတ် သွက်ဂွံဖအောန်ဂမ္တဴ၊ အခိင်ဂံက်မ္ဂး ထိင်ဒဝ်ဂမ္တဴ ညံင်ဟွံဂွံတိတ်အာ။
* **ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Sensation):** ပကဵုညံင်ဂွံတီ ပရေင်ဖဍတ်၊ ဂမ္တဴ၊ ဂံက် ကေုာံ ပရေင်ဂိဝေဒနာ။
* **ခၞံဗဒှ် ဗဳတာမေန် ဒဳ (Vitamin D Synthesis):** အခိင်စၞာံ ဒုင်သၟဝ်တ္ၚဲမ္ဂး ဍေဟ်ခၞံဗဒှ်ကဵု ဗဳတာမေန် ဒဳ သွက်ဇုတ်ဂွံခိုင်ရ။

## ပရေင်ထိင်ဒဝ် စၞာံ (Skin Care)
သွက်စၞာံဂွံထတ်ယုက်မ္ဂး နွံပၟိက်ကု-
* **သအးဇ္ၚး:** ဟုံဍာ် သအးဇ္ၚးစၞာံ နကဵုသ္ဗြဳ (Soap) မဍိုန်ဍောတ်။
* **ဍုက်ဍေက်:** သုင်စောဲ လောရှေန် (Lotion) ဟွံသေင်မ္ဂး ခရင် (Cream) သွက်စၞာံဂွံဍိုန်။
* **စဵုဒၞာသၟဝ်တ္ၚဲ:** သုင်စောဲ ဂဥုဲစဵုဒၞာသၟဝ်တ္ၚဲ (Sunscreen) အခိင်တိတ်မ္ၚး။
* **စၞစ:** စသၞေဝ်၊ သတ်ဆု ကေုာံ သုင်ဍာ် ညံင်ဂွံရုံဂပ်ရ။

## ယဲစၞာံ ဂမၠိုင် (Common Skin Conditions)
* **ယဲသံက် (Acne):** ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်အဝဲသၟတ် ဂၠိုင်အိုတ်။
* **ယဲအလာ (Eczema):** စၞာံကှ်၊ ယောန် ကေုာံ ဗကေတ်တိုန်။
* **ယဲကေန်သာစၞာံ (Skin Cancer):** ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူဒုင်သၟဝ်တ္ၚဲ ဂၠိုင်လောန်အာ။

## နိဿဲ (References)