ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်

**ပရေင်ပိုန်ဒြပ်** (ဟွံသေင်မ္ဂး) **ဘောဂဗေဒ** (အၚ်္ဂလိက်: Economics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ ပညာသိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social science) မလ္ၚတ်ပရူ ဗီုပြင် ဂကောံမၞိဟ်တအ် မဖန်ဇန်၊ ကၠောန်ပ္တိတ် (production)၊ တြးပ္တိတ် (distribution)၊ ကေုာံ သုင်စောဲ (consumption) ကပေါတ် ကေုာံ သေဝါဂမၠိုင် နကဵု သယံဇာတ မနွံအပိုင်အခြာတအ်ဂှ်ရ။ မလိက်အင်္ဂလိက် "Economics" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ "oikonomia" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပရေင်အုပ်ဓုပ် သ္ၚိကၟိန်" (management of a household) ရ။ 

တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဗီုပြင် ပူဂိုလ်၊ သ္ၚိကၟိန်၊ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ဗၞိက်၊ ကေုာံ အလဵုအသဳတအ် မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲအရာမရုဲစှ် သုင်စောဲ သယံဇာတ သွက်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကုပၟိက်ဆန္ဒ မၞိဟ်တအ်ရ။

## ဝင် ကေုာံ လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (History of Economic Thought)
ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ နွံကၠုင် ဝင်ဗွဲမဂၠိင်သ္ၚောဲတုဲ ပြံင်လှာဲကၠုင် အတိုင်ခေတ်ကာလရ။

### ခေတ်တမၠာ ကေုာံ လဒေါဝ် (Ancient and Medieval Times)
ပ္ဍဲခေတ် အဳဂျေပ်၊ ရဝ်မ ကေုာံ အိန္ဒိယတြေံတေအ် လညာတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်တဵုလွဳ၊ လိက်ပရေင်သၞောဝ် ကေုာံ ဘာသာရ။ ပ္ဍဲအိန္ဒိယမ္ဂး စာဏကျ (Chanakya) ချူလဝ် လိက်အုပ် "အထ္ထသာသတြ" (Arthashastra) မဟီုတွဟ်လဝ် ပရူပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သၟိင်တၠရ။

### ခေတ် ကလပ်သဳကယ် (Classical Economics)
ပညာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ နူကဵု တၠပညာ အာဒါမ် သမိတ် (Adam Smith) ရ။ လိက်အုပ်ညး မပြာကတ်အိုတ် *The Wealth of Nations* (သၞာံ ၁၇၇၆) ဂှ် ထ္ၜးလဝ် လညာတ် "တဲမဟွံညာတ်" (Invisible hand) မဒှ် သဘဴဓဝ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲဖျာ မဖန်ဇန်ကဵု သၞောတ်ပိုန်ဒြပ် နကဵုအလိုအလျောက်ရ။ ပါဲနူဂှ် တၠပညာ မပ္တံကဵု ဒေးဗေတ် ရဳကာဒဝ် (David Ricardo) ကေုာံ သဝ်မတ် မာလ်သတ် (Thomas Malthus) တအ်လေဝ် ထံက်ပင်လဝ် သဇိုင်လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဏအ်ရ။

### လညာတ် မာတ်သဳသဇြေမ် (Marxian Economics)
ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကာလ် မာတ် (Karl Marx) တးပါဲ သၞောတ်ကာပဳတလစ် (Capitalism) တုဲ ချူလဝ် လိက်အုပ် *Das Kapital* ရ။ ညးဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ပိုင်ပြဳဒြပ်ပူဂိုလ်ဂှ် ကဵုဒဒိုက် ကုကောန်ကမၠောန်တအ်တုဲ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဒးပိုင်ပြဳလဝ် နကဵု ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် (Socialism/Communism) ရ။

### ခေတ် ကိန်သဳယာန် (Keynesian Economics)
ပ္ဍဲအခိင် ကပ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် (Great Depression) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ တအ်ဂှ် တၠပညာ ဂျောန် မေနာဒ် ကိန် (John Maynard Keynes) ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်တၟိရ။ ညးဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေမ္ဂး ဖျာဂှ် အလိုအလျောက် ပလေဝ်ဟွံမာန်တုဲ၊ အလဵုအသဳတအ် ဒးပါလုပ် ထံက်ပင်သြန် (Government Intervention) သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

## ကဏ္ဍ အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Major Branches of Economics)
ပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဇၞော် ၜါသာ်ရ-

### ၁။ မိုက်ခရဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Microeconomics)
ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် မဖျေဟ်အာရီု လတူ ပရေင်ချဳဒရာင် ပူဂိုလ်၊ သ္ၚိကၟိန်၊ ကေုာံ ကမ္ပဏဳ အလောန်ဍောတ်တ်တအ်ရ။ ဍေဟ်လ္ၚတ် ပရူ ဗီုပြင် ညးတအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲအရာမသုင်စောဲ သြန် ကေုာံ သယံဇာတ။ 
* **ပၟိက် ကေုာံ ပရေင်ကဵု (Supply and Demand)**: ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက် မိုက်ခရဝ်ရ။ "ပၟိက်" (Demand) ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ကပေါတ် ညးရာန်တအ် မိက်ဂွံဂွံတုဲ၊ "ပရေင်ကဵု" (Supply) ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ကပေါတ် ညးသွံတအ် မိက်ဂွံပ္တိတ်ရ။ ၚုဟ်မး ကပေါတ်မွဲမွဲဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဒၞာဲ ပၟိက် ကေုာံ ပရေင်ကဵု ဆဵုဂဗရေင်သကအ် (Equilibrium) ရ။
* **ဖျာ (Markets)**: လ္ၚတ်ပရူ ဖျာနာနာသာ် မပ္တံကဵု ဖျာပြိုင်ပ္ကာန် ဍိုက်ပေင် (Perfect competition) ကေုာံ ဖျာအပိုင်အပြိုင် (Monopoly)။

### ၂။ မာက်ခရဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Macroeconomics)
ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် မဖျေဟ်အာရီု လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံမွဲဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး အလုံမွဲဂၠးကဝ်ရ။ ဍေဟ်လ္ၚတ် ပြဿနာ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု-
* **လၟိဟ်ပ္တိတ်အပ္ဍဲဍုင် သီုဖအိုတ် (GDP - Gross Domestic Product)**: ၚုဟ်မး ကပေါတ် ကေုာံ သေဝါ သီုဖအိုတ် မကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲရးနိဂီုမွဲ ပ္ဍဲပွိုင်မွဲသၞာံ။
* **ၚုဟ်မးကပေါတ်တိုန် (Inflation)**: ပရေင်တိုန်အာ ၚုဟ်မး ကပေါတ်နာနာ ကေုာံ ပရေင်စှ်ေအာ ၚုဟ်မးသြန်။
* **ပရေင်ဟွံမဲကမၠောန် (Unemployment)**: လၟိဟ် မၞိဟ်မနွံပၟိက် မိက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန် ဆဂး ဂၠာဲကမၠောန် ဟွံဂွံ။
* **ဝါဒသြန် ကေုာံ ဝါဒဘဏ္ဍာ (Monetary and Fiscal Policy)**: နဲကဲ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဘဏ်ဗဟဵုတအ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။

## သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင် (Economic Systems)
ရးနိဂီုနာနာတအ် သုင်စောဲ သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တၞဟ်ခြာရေင်သကအ် သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြဿနာ "မုဒးကၠောန်ပ္တိတ်၊ ဗီုလဵု ဂွံကၠောန်ပ္တိတ်၊ သွက်ညးလဵု ဂွံကၠောန်ပ္တိတ်" ရ-

# **သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကာပဳတလစ် / ဖျာသၠးပွး (Capitalism / Free Market Economy)**: ကပေါတ်သယံဇာတ သီုဖအိုတ်ဂှ် ပိုင်ပြဳလဝ် နကဵု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ္ပဏဳရ။ ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ်ဂှ် ဖျာ ကေုာံ ညးရာန်-ညးသွံ တအ်ဟေင် သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ (ဥပမာ- ရးနိဂီုအမေရိကာန်)
# **သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သဝ်ရှေလစ် / ကောန်မျူနေတ် (Command / Socialist Economy)**: သယံဇာတ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် အလဵုအသဳဟေင် ပိုင်ပြဳ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ (ဥပမာ- ရးနိဂီု သဟရးသဵုဗဳယေတ် တြေံ၊ မြောက်ကိုရီးယား)
# **သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နှဴရဴ (Mixed Economy)**: ဒှ်သၞောတ် မပံင်ကောံလဝ် လပါ်ခိုဟ် သၞောတ်ၜါလတူဂှ်ရ။ ပူဂိုလ်တအ် နွံအခေါင် ကၠောန်ပရေင်ဗၞိက်တုဲ၊ အလဵုအသဳလေဝ် ပါလုပ် ထိင်ဒဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ကဵုသေဝါ ညးဍုင်ကွာန် (ပညာ၊ ထတ်ယုက်) ရ။ (ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် လၟုဟ် ဒှ်သၞောတ်ဏအ်ရ)။

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ် ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် (International Economics and Trade)
ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ်ဝွံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရးနိဂီုမွဲကဵုမွဲ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ 
* **ပရေင်ဗၞိက် ဍုင်မ္ၚး (International Trade)**: ပရေင်သွံရာန် ကပေါတ် ကေုာံ သေဝါ အကြာ ဍုင်နာနာ။ ပရေင်ဏအ် ပကဵု ညံင်ဍုင်တအ် ဂွံစောဲဂၠိုင် ပ္ဍဲကပေါတ် ဍေဟ်တအ် မကၠောန်ပ္တိတ် ခိုဟ်အိုတ် (Comparative advantage) ရ။
* **ပရေင်ပြံင်လှာဲ သြန် (Exchange Rates)**: ၚုဟ်မး သြန် ဍုင်မွဲ နကဵု သြန်ဍုင်မွဲ။ (ဥပမာ - ၁ ဒဝ်လာ အမေရိကာန် တုပ်ကဵု ၃၅ ဘာတ် သေံ)။
* **ပရေင်ဂၠးကဝ်မွဲ (Globalization)**: ပရေင်ပံင်ကောံ ကေုာံ ဆက်စပ် အကြာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

## ကဏ္ဍပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ (Modern Fields of Economics)
ပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လၟိုန်တုဲ ကဏ္ဍတၟိတအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ-
* **ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Behavioral Economics)**: ပံင်ကောံလဝ် ပညာစိုတ်ဗေဒ (Psychology) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံမဲကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် ပ္ဍဲအခိင်ရာန်ကပေါတ်ရ။ (တၠပညာ Richard Thaler ကလိဂွံလဝ် လျိုင်နဝ်ဗဴ)။
* **ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပွဳပွူသဘာဝ (Environmental Economics)**: လ္ၚတ် ပရူ အကျိုးဆက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လတူ ပွဳပွူသဘာဝ (ဥပမာ- ပရေင်ညိက်ကၠေက်၊ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ) ကေုာံ နဲကဲ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်။
* **ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် (Development Economics)**: လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု ဂွံပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲရးနိဂီု ကတဵုဒှ်တၟိတအ်၊ ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ်ရ။

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳတယ် ကေုာံ အနာဂတ် (Digital Economy and the Future)
ခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ်ဂှ် ဒှ်ခေတ် **ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳတယ် (Digital Economy)** ရ။ အရာမပြာကတ်တအ်ဂှ်-
* **သြန်ဒဳဂျဳတယ် ကေုာံ ခရိပ်တဝ် (Cryptocurrency and Blockchain)**: သြန် မဟွံဒး ဗဒဗ္ဒါဲ လတူ ဘဏ်ဗဟဵု မပ္တံကဵု ဗစ်ကွိုင် (Bitcoin) တအ် ပြာကတ်ကၠုင်။
* **ပရေင်ဗၞိက် အေန်တာနေတ် (E-commerce)**: ပရေင်သွံရာန် လတူ လာင် မပ္တံကဵု Amazon, Alibaba တအ် ပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင် ဖျာဓမ္မတာ။
* **အေအာင် ကေုာံ စက်ရုပ် (AI and Automation)**: ပရေင်သုင်စောဲ ကွတ်စက်တအ်ဏအ်ဝွံ ကဵုဖိုလ်ခိုဟ် ကုပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် ကီုလေဝ်၊ နွံကဵု အန္တရာယ် သွက် ကမၠောန် မၞိဟ်တအ် မလေပ်ကၠေအ်အာမာန်ရ။

## နိဿဲ (References)


## လေန်မ္ၚး (External Links)
* International Monetary Fund (IMF)
* The World Bank
* The Economist