ပၞဴ

ပၞဴ(မးနဴ) ဝွံဒှ်တဴသတ်ဆုမွဲဂကူနွံရှ်ဖျးခိုဟ်မွဲရ၊  ဟိုတ်နူဖျးလောန်တုဲ ပါ်စွဴလဝ်ပ္ဍဲဂကောံသတ်ဆု သတ်လိမ္မဴ (*Citrus*) နွံသာ်သ္ၚေက်တုဲ အခိၚ်ကြံၚ်ဂှ်ဒှ်သာ်ဍာ်မိတ်တုဲ သၞော်ဍေံကြဳတုဲ ပ္ဍဲသတ်ပၞဴဂှ်နွံဆဖျုန်ဍိုန်ဍိုန်ဍေက်ဍေက်တုဲ  ဟိုတ်ဂှ်ရဒှ်တဴသတ်ဆုနွံကဵုဓါတ်ခိုဟ်မွဲတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေစကာသုၚ်စောဲပ္ဍဲအမာဲနာနာရ၊  ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပၞဴဝွံဒှ်နွံကဵုဖဵုလပါ်စၞစအဟာရဟွံကတုဲ သီုလုပ်လၟိဟ်မတ်ဂဥုဲနာနာသာ်ကီုရ။

## လက်သဏ်နာနာ
left|thumb|310x310px|လက်သဏ်တၞံပၞဴ(မးနဴ)
သတ်ပၞဴဗွဲသဘာဝမ္ဂးတှ်ေနွံဆအဝဲပၟာဏ 4-4.5 (ဇြေန်တိမေတ်သ်)ဟီုကၠးကၠးတှ်ေဍောတ်နူသတ်လိမ္မဴညိဓဝ်ရ၊ တၞံဍေံသဝ်သဓီုတုဲ ယဝ်သၠုၚ်အိုတ်တှ်ေၜိုတ် 5 (မေတ်)ဒ္စာံဟတ်စဵုကဵုစှ်ဟတ်နွံသၠုၚ်ရ၊ တၞံဍေံဒလနွံညိညတုဲ တၞးဍေံဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ၊ တၞးဍေံနွံဗီုပြၚ်ဟွံဂၠိၚ်ဟွံဂၠိတုဲ တုပ်မံၚ်တၞးသတ်လိမ္မဴကီုရ၊ လပါ်ဍောၚ်ပၞဴဍေံဂှ်ပၠန်တှ်ေနွံသာ်အရံၚ်ဗုနှဴသာ်ဍာ်မိတ်ညိညရ၊ ပကတိဗွဲသဘာဝမ္ဂးတှ်ေ ပ္ကဴသတ်တိတ်ဒၟံၚ်အတိုၚ်မွဲသၞာံဂှ်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ်ဥတုက္တဴကညၚ်ဂှ်တှ်ေ သတ်ဍေံနွံစအောန်တုဲ ဍာ်ဍေံလေဝ်အောန်မံၚ်ကီုရ။ 

သတ်ပၞဴဝွံเป็นพืชพื้นเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผู้คนในภูมิภาคนี้รู้จัก และใช้ประโยชน์จากมะนาวมาช้านาน น้ำมะนาวนอกจากใช้ปรุงรสเปรี้ยวในอาหารหลายประเภทแล้ว ยังนำมาใช้เป็นเครื่องดื่ม ผสมเกลือ และน้ำตาล เป็นน้ำมะนาว ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีทั้งในประเทศไทย และต่างประเทศทั่วโลก นอกจากนี้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์บางชนิดยังนิยมฝานมะนาวเป็นชิ้นบางๆ เสียบไว้กับขอบแก้ว เพื่อใช้แต่งรส

ในผลมะนาวมีน้ำมันหอมระเหยถึง 7% แต่กลิ่นไม่ฉุนอย่างมะกรูด น้ำมะนาวจึงมีประโยชน์สำหรับใช้เป็นส่วนผสมน้ำยาทำความสะอาด เครื่องหอม และการบำบัดด้วยกลิ่น (aromatherapy) หรือน้ำยาล้างจาน ส่วนคุณสมบัติที่สำคัญ ทว่าเพิ่งได้ทราบเมื่อไม่ช้านานมานี้ (ราวคริสต์ศตวรรษที่ 19) ก็คือ การป้องกันและรักษาโรคลักปิดลักเปิด ซึ่งเคยเป็นปัญหาของนักเดินเรือมาช้านาน ภายหลังได้มีการค้นพบว่าสาเหตุที่มะนาวสามารถช่วยป้องกันโรคลักปิดลักเปิด เพราะในมะนาวมีไวตามินซีเป็นปริมาณมาก

มะนาวมีน้ำมันหอมระเหยที่ให้กลิ่นสดชื่น เพราะมีส่วนประกอบของสารซิโตรเนลลัล (Citronellal) ซิโครเนลลิล อะซีเตต (Citronellyl Acetate) ไลโมนีน (Limonene) ไลนาลูล (Linalool) เทอร์พีนีออล (Terpeneol) ฯลฯ รวมทั้งมีกรดซิตริค (Citric Acid) กรดมาลิก (Malic Acid) และกรดแอสคอร์บิก (Ascorbic Acid) ซึ่งถือเป็นกรดผลไม้ (AHA : Alpha Hydroxy Acids) กลุ่มหนึ่ง เป็นที่ยอมรับว่าช่วยให้ผิวหน้าที่เสื่อมสภาพหลุดลอกออกไป พร้อมๆ กับช่วยกระตุ้นการสร้างเซลล์ใหม่ๆ ช่วยให้รอยด่างดำหรือรอยแผลเป็นจางลง

## ဂကူပၞဴတဵုဂၠိုၚ်ပ္ဍဲတိဍုၚသေံ
มะนาวก็เหมือนกับส้มทั้งหลาย ที่มีปัญหาในการจัดหมวดหมู่และแยกแยะทางอนุกรมวิธาน สำหรับชื่อวิทยาศาสตร์ที่คุ้นเคยของมะนาว ก็คือ *Citrus aurantifolia* Swingle หรือ "Citrus aurantifolia" ( Christm & Panz ) Swing." แต่ยังมีชื่ออื่นๆ อีก ดังนี้

: *C. acida* Roxb.
: *C. lima* Lunan
: *C. medica var. ácida* Brandis และ
: *Limonia aurantifolia* Christm

สำหรับชื่อสามัญนั้น ในหลายภาษาก็เรียกชื่อแตกต่างกันไป เช่น ในภาษาอังกฤษ เรียก **Mexica lime**, **West Indian lime**, และ **Key lime** หรือเรียก **lime** สั้นๆ ก็ได้ สาเหตุที่มีหลายชื่ออาจเป็นเพราะเป็นพืชต่างถิ่น จึงไม่มีชื่อดั้งเดิมในภาษานั้นๆ ทำให้เกิดการเสนอชื่ออื่นๆ มาหลายชื่อก็เป็นได้ ส่วนในประเทศไทยยังเรียกอีกหลายชื่อ เช่น โกรยชะม้า, ปะนอเกล, ปะโหน่งกลยาน, มะนอเกละ, มะเน้าด์เล, มะลิ่ว, ส้มมะนาว, ลีมานีปีห์, หมากฟ้า 

อนึ่ง คำว่า **เลมอน** (lemon) ในภาษาอังกฤษ หมายถึง ผลส้มอีกชนิดหนึ่ง ที่หัวท้ายมน ไม่ใช่ผลกลมอย่างมะนาวที่เรารู้จักกันดี สำหรับ **มะนาวเทศ** (*Triphasia trifolia*) นั้น เป็นพืชในวงศ์เดียวกัน (Rutaceae) กับมะนาว แต่ต่างสกุล ส่วน **มะนาวควาย** หรือ ส้มซ่า (*Citrus medica Linn. Var. Linetta.*) เป็นพืชสกุลส้มเช่นเดียวกัน แต่ต่างชนิด (สปีชีส์) กัน

ส้มนาวเป็นภาษาใต้ที่ใช้เรียกมะนาว เช่นเดียวกับทางภาคอีสานเรียกผลไม้บางอย่างว่า"บัก"ในการขึ้นต้น เช่นบักม่วงที่หมายถึงมะม่วง คำว่าส้มในภาษาใต้จะใช้เรียกผลไม้บางชนิดที่มีรสเปรี้ยว อย่าง ส้มนาว ส้มขาม เป็นต้น

## နိဿဲ

# **มะนาวไข่** ผลกลม หัวท้ายยาว มีสีอ่อนคล้ายไข่เป็ด ขนาด 2-3 เซนติเมตร เปลือกบาง
# **มะนาวแป้น** ผลใหญ่ ค่อนข้างกลมแป้น เปลือกบาง มีน้ำมาก นิยมใช้บริโภคมากกว่าพันธุ์อื่นๆ ในเชิงพาณิชย์จะปลูก มะนาวพันธุ์แป้นรำไพและพันธุ์แป้นดกพิเศษ สามารถบังคับให้ออกฤดูแล้งได้ง่าย
# **มะนาวหนัง** ผลอ่อนกลมยาวหัวท้ายแหลม เมื่อโตเต็มที่ผลจะมีลักษณะกลมค่อนข้างยาว มีเปลือกหนา ทำให้เก็บรักษาผลได้นาน
# **มะนาวทราย** ทรงพุ่มสวยใช้เป็นไม้ประดับ ให้ผลตลอดปีแต่ไม่ค่อยนิยมบริโภค เพราะน้ำมีรสขมเจือปน

มะนาวพันธุ์อื่น ๆ ได้แก่ มะนาวตาฮิติ, มะนาวหวาน, มะนาวปีนัง, มะนาวโมฬี, มะนาวพม่า, มะนาวเตี้ย และมะนาวหนัง เป็นต้น (มะนาวบางพันธุ์อาจเรียกได้หลายชื่อ แต่ในที่นี้ไม่ได้สืบค้นเพื่อจำแนกเอาไว้)

มะนาวเป็นผลไม้ที่มีกรดอินทรีย์หลายชนิด เช่น กรดซิตริก กรดมาลิก วิตามินซี จากน้ำมะนาว ส่วนน้ำมันหอมระเหยจากผิวมะนาว มีวิตามินเอและซี ทั้งยังมีธาตุแคลเซียมและฟอสฟอรัสสูงกว่าในน้ำมะนาวอีกด้วย 

มะนาวมีประโยชน์ใช้เป็นยาสมุนไพร ขับเสมหะ แก้ไอ เลือดออกตามไรฟัน เหงือกบวม

## လဟီုဆေၚ်စပ်ကဵုဝေါဟာပၞဴ

* **มะนาวไม่มีน้ำ** หมายถึง พูดไม่น่าฟัง ไม่ไพเราะ ไม่รื่นหู ห้วนๆ ขาดความนุ่มนวล
* **องุ่นเปรี้ยว มะนาวหวาน** (จากนิทานอีสป แต่ใช้กันมานาน จนรู้สึกราวกับเป็นสำนวนไทยแท้) หมายถึง เลี่ยงที่จะยอมรับในสิ่งที่ตนต้องการ เนื่องจากไม่ประสบความสำเร็จ หรือเป็นไปไม่ได้ และยอมรับสิ่งที่ไม่ต้องการแทน

นอกจากนี้ยังมีการเล่นของเด็ก เรียกว่า "ซักส้าว" ที่มีเนื้อร้องกล่าวถึง "มะนาว" ดังนี้

:: *ซักส้าวเอย  มะนาวโตงเตง*
:: *ขุนนางมาเอง  จะเล่นซักส้าว*
:: *มือใครยาวสาวได้สาวเอา  มือใครสั้นเอาเถาวัลย์ต่อเข้า*

## နိဿဲနူတၞဟ်ဂမၠိုၚ်

## ဆက်လ္ၚတ်
ပၞဴ(လေမိုန်) ကေုာံ မၚ်ကြုတ် တၞံတုပ်သၟဟ်ကဵုပၞဴ

## နိဿဲနူတၞဟ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ်

ကဏ္ဍ:သၞေဝ်၊ မတ်ဂဥုဲ၊ စဳသုၚ်ကဴသုန်၊ မဗဳဇလိမ္မဴ၊