ရဝ်ဗာတ် ဟာလ္လဳဒေလ်

**ညးတၠသိက္ခာ ရဝ်ဗာတ် ဟာလ္လဳဒေလ်** (, မြန်မာ: ရောဘတ် ဟာလ်လီဒေး) (၁၈၆၄ - ၁၉၃၃) ဝွံ ဒှ် တၠပညာ မဆေင် ကုဂကူမန်၊ ဒှ် ဂကူသကတ်မွဲတၠရ။ ညးဝွံ ပ္ဍဲ ဂကူမန်မ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ ညးမဇၞော်မောဝ် ပကောံပကေဝ် လိက်မန် ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိမွဲတုဲ သီုဒှ် တၠပညာ လပါ်ဘာသာမန်မွဲတၠရ။ ညးခၞံဗဒှ် အဘိဓာန် မန်-အင်္ဂလိက်၊ ချူ ပရူအခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳဂကူမန် နဘာသာအင်္ဂလိက် ကၠာအိုတ် ကေုာံ လိက်ဝင်မန်ဂှ် ကၠာဲစၠောအ် ဘာသာအင်္ဂလိက်လေဝ် ကၠာအိုတ်၊ သီု ဒှ် မၞိဟ်မကၠာဲစၠောအ် သၠပတ်သမ္မာ ဘာသာမန် မွဲတၠကီုရ။ နမဗှ်ဗၞုဟ်ဂုဏ်ညးတုဲ ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲညးမစုတိဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲကမ္မတဳလိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင် ခရေတ်ယာန်မန်ရ။

## အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ညးတၠသိက္ခာ ရဝ်ဗာတ် ဟာလ္လဳဒေလ်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဖေါလ်ဒ်ဟောက် (Fauldhouse)၊ သကတ်လာန် (Scotland) ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၈၊ ၁၈၆၄။ ညးဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မကတ်လ္ၚတ် လပါ်အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၂ ဂှ် ညး လုပ်ယိုက်ဂၠေင် ပ္ဍဲ ဂလေင်သာသနာ ပ္ဍဲ ဘာကျာ် မပတန်သာသနာခရေတ် ယူကေ (Church of Christ Mission from United Kingdom)တုဲ ညး အာပတန် သာသနာ ပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ရးတၞင်သဳ (အခိင်လၟုဟ် တွဵုရးဍုင်မန်) ဇရေင် ကောန်မန်တအ်ရ။ လုကဴ ပွိုင် ၁၇ သၞာံ ပဒတဴ ပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်တုဲ အရေဝ်မန်၊ လိက်မန်လေဝ် ညးလေပ် ခိုဟ်ဟ်ကီုရ။ ညး ကေုာံ သမ္ဘာညး သီုအာပတန် သာသနာ ဇရေင် ဂကူမန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ဗွဲတၟေင် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲ ပက်ကရေတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်ဂှ်ရ သၠပတ်သမ္မာတၟိ ကေုာံ လိက်ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် မကၠာဲစၠောအ်လဝ် နဘာသာမန် နူ ညးတၠသိက္ခာ ဟသဝေလ (Haswell)ဂှ် ညး ကလေင်ဒါန်ပလေဝ်ဒၟံင်ရ။ တုဲပၠန် လိက်သၠပတ်သမ္မာတြေံဂှ်လေဝ် ညး စကၠာဲဒၟံင်ကီုရ။ သၠပတ်သမ္မာတြေံဂှ် တုဲဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၁၊ ကိုပ်ကၠာ ညး ဟွံဂွံစုတိ ၜါသၞာံရ။

နူ ဘာကျာ် မပတန်သာသနာခရေတ် ယူကေ ဂှ် ညးတအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံဒေါအ်ဇူထောအ် ပရေင်ကမၠောန် ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်ရ။ ပရူဂှ် အစာဒရ်ရော (Rev. A.C. Darrow) ဂွံတီကေတ်တုဲ ကော်ဘိက်ညး သွက်ဂွံ လုပ်ယိုက်ဂၠေင်ကၠောန် ပ္ဍဲ ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် (Mon Baptist) ပ္ဍဲ မတ်မလီုရ။ ညး စိုပ် မတ်မလီုတုဲ ညးပံင် ကုညးတၠသိက္ခာ အစာဒရ်ရောရ် ကေတ်တာလျိုင် လပါ်ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် သကိုပ်သက ကမၠောန်ဨဝံဂလိ (the evangelistic work) အကြာ ကောန်မန်တအ်ရ။ ညး ဂွံဒှ် နဒဒှ် တၠပညာ မဆေင် ကုအရေဝ်ဘာသာမန်တုဲ သီုဂွံပံင်တောဲကၠောန် ကုအစာလိက်တၟအ်မန် ဒံက်တာသဳ၊ အဝ်၊ ဗလက်တေန် (Dr. C. O. Blagden) ပ္ဍဲ အရာ မကၠာဲစၠောအ် လိက်တၟအ်မန် စေတဳမြ ကေုာံ လိက်တၟအ်မန်ဂမၠိုင် နူ ဍုင်သေံရ။ ကမၠောန်ညးမကၠောန်လဝ် မဆေင် ကုဂကူမန်မ္ဂး ညး ချူ လိက်ပရေင် မဆေင် ကုဂကူမန် ပ္ဍဲ ဂျာနေဝ် ဂကောံသုတေသန ဍုင်ဗၟာ (the Journal of the Burma Research Society) ကေုာံ ပလေဝ်ဒါန် လိက်မန် သွက် အလဵုအသဳ၊ လိက်ဝင်သၟိင်အသး နူ ဘာသာမန်ဂှ် ကၠာဲစၠောအ် ဘာသာအင်္ဂလိက်၊ ခၞံချူ အခိုက်ပြဝေဏဳဂကူမန်ရ။ လိက်ညးလ္ၚတ်လဝ် စပ် ကုမအရေဝ်မန်ဂှ် လုပ်အဝေါင် ပရေင်လ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်တုဲ နူ သၟိင်တၠတအ် ဇိုန်နှင်ကဵု တဆိပ်တြာထဝ် Kaisar-I-Hind gold medal ပ္ဍဲ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၁၉၃၂ တုဲပၠန် ပ စၟတ်သမ္တီ ကဆံင်ပညာညးတအ် ပအပ်ကဵု တဆိပ်တြာပါရဂူ ဗြးမဟိမု ဒံက်တာ လိက်ပတ် (the degree of Doctor of Literature) နူ တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၂ ရ။

ကာလ ဒံက်တာဟာလ္လဳဒေလ် မကလိဂွံ အာယုက် ၆၉၊ ပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာင် ၁၊ ၁၉၃၃ ဂှ် စုတိ ကေတ် ဌာန်ဇၞူ ဇရေင်တမ်ဇိုင် ကျာ်ထာဝရ (စုတိ) ပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီုရ။  တၞဟ်န မဂွံဗှ်ဗၞုဟ်ဂုဏ်ညးတုဲ နကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် (Mon Baptist Churches Union) စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲအဒိုက် တတိယ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင်ဂှ် မဒှ် တ္ၚဲကမ္မတဳလိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံဝင် ခရေတ်ယာန်မန် (Mon Christian Literature- Culture and History Committe Day)တုဲ ကၠောန်ကၠုင် သဘင်စၟတ်သမ္တီ ဗှ်ဗၞုဟ်ညး ပ္ဍဲဇၟာပ် ဘာကျာ်/ဇြပ် ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန်ရ။

## လိက်ဂမၠိုင် မညးခၞံလဝ် စပ်ကုဂကူမန်

# The Mons in Siam / by R. Halliday (1910)
# Lik Smin Asah (လိက်သၟီအသး) : the story of the founding of Pegu and a subsequent invasion from South India / edited by R. Halliday (1923 )
# The Mons of Burma and Thailand / Robert Halliday ; edited with a foreword and photographs by Christian Bauer
# The Talaings (1917)
# Les Inscriptions môn du Siam / editées et traduites par R. Halliday avec la collaboration de C.O. Blagden (1930)
# A Mon-English dictionary / by R. Halliday (1922-1955 )

## နိဿဲ