open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်တ္ၚဲချူစွံလဝ်ညိ

**တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်တ္ၚဲချူစွံလဝ်ညိ**

**နိဒါန်လိက်**

တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်တ္ၚဲထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးချူစွံလဝ်တုဲမ္ဂးတှ်ေ ပ္ဍဲကဵုမွဲမွဲတ္ၚဲဏံဂှ်မူပိုဲတံဂွံကၠောန်ဏာအရာမွဲမွဲဍာံဍာံဂှ်ညိ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ မွဲတ္ၚဲအိုတ်အာကီုလေဝ် ယဝ်ကလေၚ်ရံၚ်မ္ဂးတှ်ေမုရောဟွံဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုသွက်ဘဝပိုဲဏံကီုရ၊ 

**လုပ်ဗှ်ဖျုလိက်အိုတ်စိုအ် −−−**

ယဝ်ရပိုဲဗျဵုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂးတှ်ေ ဂြိပ်လုပ်အာသ္ၚိဖျာတုဲ ဗွဲစၟတ်ဟေၚ်ဂွံကၠုၚ်ကွာၚ်ၜဲဍာ်နာနာပေၚ်ကၠုၚ်ထိုၚ်ရ၊  ညံၚ်ရဴသာ်ဏံကီုတုဲ ယဝ်ရပိုဲတံတိုန်ဍုၚ်အာဖျာဇၞော်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲတံဟွံချူစွံလဝ်မွဲသာ်တ္ၚဲဏံအဲအာဖျာဂှ်မုရာန်ရောဂှ်တုဲ အခိၚ်စိုပ်ဖျာဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံကပှ်ကေတ်ကပှ်ကေတ်အရာနာနာဗီုအၚာပ်အရီုမတ်အရီုစိုတ်ဆဵုမံၚ်ဓဝါဲဂှ်ဂတမတ်တံရ၊ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ်ပိုဲတံဂွံကၠုၚ်ကပေါတ်နာနာသာ်မာန်တုဲ လဆောဝ်တှ်ေ ရာန်နၚ်သၠုဲအိုတ်အာတုဲ မုဟွံသုၚ်စောဲစကာတုဲထောံလဝ်အတိုၚ်ဂှ်လေဝ်နွံဗဝ်သအဝ်ကၠုၚ်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံချူလဝ်ပ္ဍဲတၞးလိက်တ္ၚဲဏံပိုဲမုဒးရာန်ရောဂှ်တုဲ အခိၚ်ပိုဲအာရာန်ဂွံနၚ်ကပေါတ်နာနာသာ်တံဂှ်တှ်ေ ဂွံကၠုၚ်ကပေါတ်ပိုဲတံသုၚ်စောဲစကာဇေတ်ဇေတ်တုဲမုရောဟွံဒးထောံရ၊ လဆောဝ်တှ်ေဍေံပဵုကၠုၚ်ကီုညိညမ္ၚးနူပိုဲတံချူလဝ်တံဂှ်။

သွက်ဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်ပိုဲတံဂှ်လေဝ်ဒးနွံကဵုတိုၚ်ပ္ကဴမွဲမွဲဂၠိဂၠိတုဲ သွက်ပိုဲတံဂွံကၠောန်ကမၠောန်ဍာံဍာံဇေတ်ဇေတ်ရ၊ (၁)ဂှ်တှ်ေ ယဝ်ရပိုဲတံစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴချူစွံလဝ်မ္ဂးတှ်ေ တ္ၚဲဏံသွက်ပိုဲဟွံဒးဝိုတ်အာသွက်ဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲထေက်ကဵုဒးကၠောန်လၟိုန်လၟိုန်ဂှ်ရ၊ (၂)ဂှ်ပၠန် ပိုဲတံတီကၠုၚ်တာလျိုၚ်ထေက်ကဵုပိုဲဏံဒးကၠောန်ဂှ်ကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံဟွံချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴမွဲမွဲတ္ၚဲဏံမူဒးကၠောန်ရောဂှ်ကီု တ္ၚဲဏံဒးအာဒၞာဲလဵုကိစ္စဗၟိက်ဇၞော်ဂှ်ကီု၊ တုဲတှ်ေ ကမၠောန်ဏံယးတေံအဲဒးကၠောန်ပ္တုဲထောံဍေံဏောၚ်သာ်ဏံဗွဲတုန်၊ ယဝ်ရသာ်ဏံဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ယဝ်ပိုဲကလေၚ်ကူချပ်ရံၚ်တ္ၚဲဏံအိုတ်အာမွဲတ္ၚဲပၠန်ယျဂှ်မူရောပိုဲဏံဟွံဂွံကၠောန်ဏီဂွံဒှ်ကၠုၚ်မွဲကလောံမွဲတၞုၚ်ကီုရ၊ ယဝ်ဟီုကၠးကၠးတှ်ေ လမျီုပိုဲယအ်အိုတ်အာမွဲတ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်အာသၟးသၟးယျဏောၚ်သွံ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ပိုဲတံသီုညးဖ္အိုတ်ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲထေက်ကဵုဒးကၠောန်တွဵုအရာမွဲမွဲညံၚ်ဂွံနွံဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုခိုဟ်သွက်ပူဂဵုပိုဲ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်သွက်ညးဂမၠိုၚ်အိုတ်ညိ။

လဆောဝ်ဆောဝ်တှ်ေလေဝ် ပိုဲသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်တ္ၚဲဏံဒးကၠောန်ဏောၚ်ကမၠောန်ဏံဂှ်တုဲ နကဵုပရေၚ်ပရောပြသၞာလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲတုဲပိုဲတံလေဝ်ဟွံဂွံကၠောန်ဒှ်ကၠုၚ်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲကၠးကၠးမ္ဂးတှ်ေပိုဲတံလေဝ်ဟွံတၠိၚ်အာဍာန်ဂၠံၚ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတံညးဂမၠိုၚ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးချူသမ္တီစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴပ္ဍဲမွဲမွဲတ္ၚဲအိုတ်ညိ၊ ပိုဲတံကၠောန်စမ်ရံၚ်တုဲ ဗွဲစၟတ်ဨကန်တပိုဲတံဂွံကၠုၚ်ကမၠောန်ဇေတ်ဇေတ်ကမၠောန်ဍာံဍာံမွဲနမွဲဗါယဝ်ပိုဲတံဗက်ကၠောန်ဗီုချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴဂှ်ရ။  (အုပ်ကၠေံနိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ) ။

**နိဿဲ**

ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
သွက်မန်၊ နာဲ

**နာဲသွက်မန်** (၂၇ မာတ် ၁၉၇၁ - ၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၀၁) ဇာတိကွာန်နာင်သၠုင်ဝွံ ဒှ်သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိမွဲတၠတုဲ သီုဒှ် အစာချူလိက်ဒယှ်မွဲတၠကီုရ။ ဘဝအစာကဝိဂှ် နကဵု ယၟုကၞေဟ် နာနာသာ် မပတံကဵု အီကျေဝ်၊ သွဵုမန်၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကဵုယၟု မၞိဟ်ဗြဴ မိပကောင်းမွန်၊ မိပကောင်းချမ်း၊ မိယဉ်စနိင်းဂှ် ချူကၠုင်လဝ်ကီုရ။

## ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
နာဲသွက်မန် ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်မိမ နာဲထောန်ကျာင်၊ မိတာမျေအ် ပ္ဍဲကွာန်နာင်သၠုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ပ္ဍဲ ၂၇ မာတ် ၁၉၇၁ (၁၃၃၂ ဂိတုစဲ ၁ မံက် တ္ၚဲအဒိုတ်)၊ မိမၜါ ခုတ်ခဴလဝ် ယၟု မာံတေအ်နိုင် (မင်းတင့်နိုင်) ရ။ ပ္ဍဲကောဒေအ် သီုဖအိုတ် နွံ ဒစာံတၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်မရနုက်ကဵု ဒုတိယ။ ကာလ မကလိဂွံ အာယုက် (၅) သၞာံ စမံင်ဘာတန်မူလ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၈ မဒှ်သၞာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဒစာံပန်မ ကတဵုဒှ်ဂှ် ညးဒှ်ဒၟံင် ကွးဘာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လွဳလွတ် ပညာဂဥုဲ (ယျေဇြေန် (University of Veterinary Science, Yezin) ဍုင်ပျေန်မဏာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် (တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ယျေဇြေန်) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ ဂိတုဂျူလာင်ဂှ် ဂွံဒုင်ကေတ် တဆိပ်ကြာ Bachelor of Veterinary Science (BVSc) နူကဵု တက္ကသိုလ်ယျေဇြေန်ဂှ်ရ။

## ဘဝသၟာပၠန်ဂတး
နာဲသွက်မန် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ နူတက္ကသိုလ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅တုဲ ဂိတုဨပြဳဂှ် ကေတ်အဆက် ကုဗော်ဍုင်မန်တၟိ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် ဓလေင်ဂကူ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ နာဲသွက်မန် တိုန် ကွတ်ဗတောန်ပၞာန်သဇိုင် လၟေင် (၇၈)၊ ကာလဘာစှ်ေ ကလိဂွံ လာပ်ဒုတိယ၊ ကာလတိုန် ဘာအကြာပ် လၟေင် (၈) ကလိဂွံ လာပ်ပထမ။

## ဘဝအစာကဝိ
နာဲသွက်မန်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ဓလေင်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်ဂှ် ချူဇန်လဝ် ဒွက်၊ ကဗျ၊ လိက်ပရေင်၊ ဝတ္ထု နကဵုဘာသာမန်ကီု သီုကဵုဘာသာဗၟာ နကဵု ယၟုကၞေဟ် နာနာသာ်ရ။ လိက်မချူလဝ် ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ဒှ်လိက်မဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂကူဂၠိုင်ရ။ ယၟုကၞေဟ် ၜိုတ်မတီဂှ်မ္ဂး 

နကဵုဘာသာမန် -
* ကျေဝ်
* အီကျေဝ်
* သွဵုမန်
* အက္ခရ်မန်
* သွက်မန်
* သုခသွက်မန်
* မိယေန်သၞာင်
* မာံသ္ၚိတၟိ
* ဗျည်မန်

နကဵုဘာသာဗၟာ -
* မင်းအိမ်သစ်
* မင်းမင်းသွက်မွန်
* မင်းသွက်မွန်
* မိပကောင်းမွန်
* မိပကောင်းချမ်း
* မိယဉ်စနိုင်း
* ဗျည်းမွန်

## လအိတ်ဘဝ
ပ္ဍဲအခိင် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ဓလေင်ဂကူ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ကေုာံ ဘဝအစာချူလိက်ဂှ် ကလိဂွံ ဆအာယုက် ၂၉ ဟေင် ဒးစုတိအာ နကဵုယဲကတေင်က္ဍဟ်ကၠေင်ခြပ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄ (၁၃၆၂ မာ် ၁၂ မံက် တ္ၚဲအဒိုတ်) ရ။ 
## နိဿဲ
အရေဝ်မုသာကေုာံပရိုၚ်ပ္တောံ

**အရေဝ်မုသာကေုာံပရိုၚ်ပ္တောံ**

80% တၟံကၠံအရေဝ်မုသာပရေၚ်ပရောပရိုၚ်ပ္တောံပလံၚ်ပ္တိတ်ဗစိုပ်ဏာသွက်ညးဂမၠိုၚ်တံမာန်ရ၊

20% တၟံကၠံဏံဂှ်ဟေၚ်ပိုဲမၞိဟ်တံပလံၚ်ပ္တိတ်ဗစိုပ်ဏာအရေဝ်ဓဝ်ဍာံကေုာံပရေၚ်ပရောပရိုၚ်ဇေတ်တပ်မွဲကီုရ၊

ပိုဲမၞိဟ်တံဏံလေဝ်ဒးစိုတ်ကလၚ်ကေတ်အရေဝ်မုသာကေုာံပရေၚ်ပရေံပရေံဂၠိုၚ်ရ၊ တုဲတှ်ေ ပိုဲမၞိဟ်တံဏံဂှ်ပၠန်လေဝ် ဒးစိုတ်လဴစပရောညးတၞဟ်လပါ်ပရေံပရေံလၟိုန်အခိၚ်အခါကီုရ၊ မၞိဟ်မွဲရဲတံဂှ်လေဝ် ပရေၚ်ပရောညးတၞဟ်တီဖအိုတ်ဆဂးပရေၚ်ပရောဇကုမွဲရဟွံတီတုဲဣဏံလေဝ်ဝါတ်မံၚ်ကီုဏောၚ်၊ ဟိုတ်သာ်ဂှ်တုဲ ပရောပတောံဟွံတီဓဝ်ဍာံမွဲဂှ်စကၠုၚ်အခေတ်မြဟ်မြက်နူကဵုပရေၚ်ဒဒှ်ဍာံတံဏီရ၊ ညံၚ်ရဴပရေၚ်ပရောပရေံပရေံနူညးတၞဟ်တံဂှ် လဴထ္ၜးပ္တိတ်ဏာသွက်ညးတၞဟ်ဂွံကလၚ်ကေတ်မာန်လောဲလောဲမွဲတုဲစအခေတ်သက်ဟီုဟွံမွယ်ရ၊ ဟီုဂမိပ်စိုတ်ပါၚ်သၞော်ခိုဟ်ဂွံမွဲချိန်ခဏတုဲ ဗွဲကြဴဒှ်ကၠုၚ်ပြသၞာဟွံအောန်လေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်ရ၊ မၞိဟ်မဟီုပရေၚ်ပရောပရေံပရေံပတောံပတောံလပါ်ညးတၞဟ်တွဵုတံဂှ်တှ်ေ လအ်အာညိတုဲဒှ်ကၠုၚ်ဒ္ဂေတ်ပွဖျုန်လတေၚ်ဇုတ်စၞာံပတိုဟ်ပိုဲဏံတုဲ ဟွံလအ်မၞိဟ်ဏံမွဲဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ဇၞော်ဟွံမွယ်ကဵုအဓိပ္ပါဲလးလးမွဲတၠကီုရ။

သၞောတ်သၞောဝ်သဘာဝဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ ကသပ်လညာတ်ပိုဲဏံဂှ်ဒှ်ညံၚ်ရဴပသဲမဇြောတ်ဒၟံၚ်မွဲကလောံတုဲ တံၚ်ဂြဲထပၠုပ်ကေတ်နၚ်ပ္ဍဲပိုဲဏံနာနာသာ်အိုတ်ကီုရ၊  ယဝ်ရပိုဲတံကူချပ်ပရေၚ်ပရောခိုဟ်ခိုဟ်မ္ဂးတှ်ေလေဝ် တံၚ်ဂြဲထပၠုပ်နၚ်ပရေၚ်ပရောခိုဟ်ခိုဟ်တံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ရ၊ ဆဂး အခိၚ်လဵုပိုဲတံကူချပ်ပရေံဗၠေတ်တ္ၚံက်စၞာဲဏောၚ်တှ်ေ အခိၚ်ဂှ်ဟေၚ် ပိုဲတံတံၚ်ဂြဲထပၠုပ်ကေတ်နၚ်အရာနာနာလပါ်ပရေံပရေံယုတ်ယုတ်တံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်အိုတ်တုဲ ကော်စကုသဵုပရေံလုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတံလ္ပစောဗကစပရောညးတၞဟ်ဟွံခိုဟ်တံဂှ်တုဲ ပရေၚ်ပရောဟွံခိုဟ်တံဂှ်လေဝ်လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံလောဲလောဲသွာသွာမာန်ရ။

ပိုဲတံလ္ပဒှ်မၞိဟ်ကတောဝ်သာပတေဟ်စလောဲဂှ်ညိအဴ ညံၚ်ရဴကဵုပရောပရာသွက်ညးတၞဟ်ဒးလက်ဒေါန်တက်ၜုၚ်ညးသ္ကံဗွဲတုန်၊  ဗီုလဵုပိုဲတံဂွံပါဲဓလေတ်ထောံနူမၞိဟ်လဴစပရောညးတၞဟ်ဟွံခိုဟ်တံဂှ်တှ်ေ ပိုဲဏံဒးသ္ပမၞိဟ်ညံၚ်ရဴဟွံတီတဴမွဲသာ်တုဲမံၚ်ထောံညိၚ်ညိၚ်ညိတှ်ေသောၚ်အိုတ်ရ၊ ဣဏံဂှ်လေဝ် ညံၚ်ရဴပိုဲတံဂိုၚ်ပကောံစွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲပရေၚ်ပရောနာနာလပါ်လဵုနွံဂၠိုၚ်တှ်ေ စိုပ်မွဲတ္ၚဲဟေၚ် ပိုဲတံတံၚ်ပ္တိတ်သုၚ်စောဲစကာပရောပရောမဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲဏံဗွဲစၟတ်ဨကန်တကီုရ၊ တ္ၚဲဏံၜိုန်ရပိုဲတံဟွံသုၚ်စောဲကီုလေဝ် ဟွံသုၚ်စောဲရလ္ပထေၚ်တုဲ တ္ၚဲလဵုနဲကဲသုၚ်စောဲဘဝပိုဲသတိလီုသမာဓိကၟိုၚ်ကယျာမ္ဂးတှ်ေ တ္ၚဲတေံရပိုဲဏံဂၠံၚ်ပိုတ်တုဲ အရာလဵုဂွံဆက်ကွာ်အာမာန်ဂှ် တ္ၚဲတေံဟေၚ်ဒှ်ရအရာစွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲတံလပါ်ပရေံပရေံယုတ်ယုတ်မ္ၚိုဟ်ကြံၚ်တံၚ်ပ္တိတ်စသုၚ်စောဲစကာအိုတ်တုဲ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ်ဘဝဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ကုသဵုပရေံမွဲရ ။  အုပ်ကၠေံနိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ ။

နိဿဲ

ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
ဘဝဇကုလ္ပပတုပ်ကဵုဘဝညးတၞဟ်

**( ဘဝဇကုလ္ပပတုပ်ကဵုဘဝညးတၞဟ် )**

**လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်စိုအ် ။**

နွံတဴမအရေဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ပိုဲတံဂွံမိၚ်ဂွံဗ္တောန်ကေတ်မံၚ်တွဵုဟီုဂှ်တှ်ေ ဘဝဟီုမ္ဂးဂှ်လ္ပပတုပ်တဴညးသ္ကံညိ၊ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဘဝညးကဵုညးနွံတဴကဵုၚုဟ်မးကဆံၚ်ညးကဵုညးဖအိုတ်တုဲ ဂၠံၚ်ဍာန်တိုၚ်ပ္ကဴကွာ်အာဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ်နွံကဵုတိုၚ်ပ္ကဴဇၟာပ်ညးဖ္အိုတ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတံလ္ပအာကဵုဖျုန်ပ္ဍဲညးတၞဟ်ခိုဟ်အာနူကဵုပိုဲပရေံအာနူကဵုပိုဲဏံညိ၊ လ္ပပတုပ်နူတၞဟ်သိုက်လောဲအာနူကဵုပိုဲဝါတ်အာနူကဵုပိုဲဏံညိ၊ လ္ပပတုပ်ယာဲအပါညးတၞဟ်သိုက်လောဲနူယာဲအပါပိုဲ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ ယာဲအပါညးတၞဟ်စောန်သကီုဂှ်ဗက်ယာဲအပါပိုဲဟွံဂွံပုဟ်၊ တြုံညးတၞဟ်ခိုဟ်တြုံအဲဟွံခိုဟ် ဗြဴညးတၞဟ်ခိုဟ်ဗြဴအဲဟွံခိုဟ်၊ ကောန်ညးတၞဟ်ခိုဟ်ကောန်ပိုဲဟွံခိုဟ်သာ်ဏံဗွဲတုန်၊ ယဝ်ရပိုဲတံအာပတုပ်ဒၟံၚ်အရာဆေၚ်စပ်ကဵုဘဝဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ နွံကၠုၚ်ကဵုဆပြသၞာဟွံကတုဲ ဘဝပိုဲဏံဂှ်လေဝ်သဝ်ယုတ်စှ်ေကၠုၚ်မာန်သိုက်သိုက်ရ။

မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ်ဟွံကၠိုဟ်ဘဝကၠးကၠးသောၚ်သောၚ်တပ်တပ်တုဲ ညးတအ်အာပတုပ်ကဵုဘဝညးတၞဟ်ကဆံၚ်သဝ်နူကဵုဇကုအိုတ်တုဲ သွက်သ္ဂောံဘဝဇကုဂွံသၠုၚ်နွံဂၠိုၚ်ၚုဟ်မးသာ်ဏံလေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်ဗွဝ်ဒဵုဟဒၚ်ရ၊ ပတုပ်အာပတုပ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်ဆဵုညးကဆံၚ်သၠုၚ်အာနူဇကုကီု ၚုဟ်မးဘဝတၟေၚ်အာနူကဵုဇကုဂှ်တှ်ေ အလန်ဏံဟေၚ်ကလေၚ်ဒှ်ဒဒိုက်စိုတ်စဟွံစှ်ေတိက်ဟွံလၠိၚ်ဒှ်ကၠုၚ်မာန်ပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲရ၊ ပတုပ်အာပတုပ်ကၠုၚ်တုဲ အိုတ်ကၞောတ်ဂှ်ဟေၚ်ဂၠာဲတသိုက်တၟာဒဳရုဲလေဝ်ဟွံဆဵုပ္ဍဲဘဝမစှ်ေဒၟံၚ်စက္ကမိဏေတ်နာဍဳဏံကီုရ။

ဇၟာပ်ဇၟာပ်မၞိဟ်သီုဖ္အိုတ်လေဝ် အရာခိုဟ်ခိုဟ်ဗီုညးကဵုညးနွံမံၚ်ဖအိုတ်တုဲ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးရံၚ်ဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးပ္ဍဲအရာခိုဟ်ခိုဟ်ဒၞာဲညးတၞဟ်နွံမ္ဂးတှ်ေပိုဲဏံဂွံဆဵုကေတ်တသိုက်စိုတ်ဗွဲစၟတ်ဨကန်တရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဂွံတြုံဗြဴလေဝ်ပိုဲတံလ္ပပတုပ်မံၚ်ကဵုဗြဴတြုံညးတၞဟ်တံဂှ်ညိ၊ ဂွံကောန်လေဝ်ပိုဲတံလ္ပအာပတုပ်ဒၟံၚ်ကဵုကောန်ညးတၞဟ်တံဂှ်ညိအဴ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲတံဟွံမွယ်ကဵုတသိုက်အတိုၚ်မွဲဘဝဏံလေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ လောကဏံသိုၚ်မာန်ပ္တိုန်လဝ်ဇၟာပ်အရာနာနာအိုတ်သီုဂှ် ခိုဟ်အာဖအိုတ်လေဝ်ဟွံမွယ် ပရေံအာဖအိုတ်ဂှ်ပၠန်ဟွံမွယ်တုဲ နွံဆပိုဲဏံဒးကၠိုဟ်စိုတ်ကေတ်ဍေံတုဲ ပိုဲဏံဒးနွံကဵုနဲကဲဗဂဵုဟလဵု ဒးနွံကဵုနဲကဲပြံၚ်သၠာဲ ဒးမံၚ်ကဵုဍေံနကဵုအစောံစရာဲဂံၚ်ဂံၚ်တုဲ ဒးပြိုၚ်ပ္ကာန်အာဘဝနဒဒှ်ဓဝ်ဍာံမွဲဂၠံၚ်ဍာန်တပ်တပ်ဓဝ်ဓဝ်သောၚ်သောၚ်အးအးမွဲတၞုၚ်သွက်ဘဝညိ၊ ဣဏံရပိုဲတံဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးဘဝ ပိုဲတံဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးအခိၚ် ပိုဲတံဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲပြောဲဇွာဂကူဘာသာမွဲပေၚ်ပေၚ်ဍာံဍာံဇေတ်ဇေတ်ရ။  အုပ်ကၠေံနိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရအဴ ။

နိဿဲ

ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
ဗှ်လိက်ဂှ်ဒှ်ၚုဟ်မးသွက်ဘဝ

**(ဗှ်လိက်ဂှ်ဒှ်ၚုဟ်မးသွက်ဘဝ)**

**လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်**

ဂွံဒုၚ်ကေတ်ယၟု(မၞိဟ်နွံကဵုဗဟုသုတ)မွဲမာန်ဂှ်ဟွံလောဲသွာတုဲ ပ္ဍဲကဵုဂကူမွဲမွဲဟီုဂှ်ရိုဟ်ဒးမံၚ်လၟိဟ်မၞိဟ်နွံကဵုဗဟုသုတီဂၠိုၚ်မိၚ်ဂၠိုၚ်ညာတ်ဂၠိုၚ်ကီုရ၊ ညးတၠပညာညးမၞုံကဵုဗဟုသုတတံဏံဂှ်လေဝ်ညးတံတုပ်တဴမွဲသာ်ဟီုဂှ်တှ်ေ ပွမဗှ်လိက်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်မဒှ်ရ။

ပိုဲမၞိဟ်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ တီကေတ်ကောန်မှိၚ်ဗဳဒဳယိုဝ်လဵုမြဟ် ဗြဴလဵုဗုၚ်ကဵုညးဂှ် ၝဏံပြးအာကဵုဗြဴဏံသာ်ဏံတီဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ၊ တီတဴဇၟာပ်ပရေၚ်ပရောညးတၞဟ်ကီုတုဲ ဆဂးပရေၚ်ဘဝဇကုမုဟွံတီတဴမွဲသာ်ကီုရ၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်လေဝ် ဆဂး ညးတံဒှ်သၟာဗှ်လိက်ဟွံသေၚ်ကီုလေဝ် ညးတံဂှ်ဂွံစိုပ်အာတိုၚ်ပ္ကဴပ္ဍဲဘဝညးတံမာန်ကီုဂှ်တှ်ေ ယဝ်သရောပ်ထောံတုဲညးတံဆာန်မံၚ်ပွမဗှ်လိက်ဖအိုတ်ရ၊ လိက်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲအုပ်ဟီုဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲကဵုပိုဲဏံပွမကူချပ်ပါ်ပါဲကၠိုဟ်စိုတ်ခိုဟ်အိုတ်မွဲတုဲ ဟွံသေၚ်လိက်ဂှ်ကျေဝ်စက်ကၠောန်လိက်ခိုဟ်။

နဲကဲနာနာပြသၞာနာနာဗီုလဵုဂွံသှ်ပလးပ္တိတ်မာန်ဂှ်လေဝ် ယဝ်ရပိုဲတံကေၚ်ဗှ်လိက်ဂၠိုၚ်မံၚ်ကီုတုဲ အောန်အိုတ်ပိုဲဏံဂွံဆဵုကေတ်နဲကဲသွက်ဂွံပြိုၚ်ကဵုပြသၞာပိုဲတ္ၚဲဏံနွံတွဵုဟေၚ်အောန်ကဵုဂၠိုၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပွမချူလိက်ဗှ်လိက်ဏံဂှ်ဒှ်ဒၟံၚ်စၞစကၠေၚ်က္ဍဟ်ဂဥုဲကၠေၚ်က္ဍဟ်မွဲခိုဟ်အိုတ်တုဲ ဗီုကဵုဍုၚ်တဴတက်တံဂှ်လေဝ် ညးတံဗဂဵုလဟဵုသွာၚ်ဗှ်လိက်ဏံလၟေၚ်မွဲဟီုဂွံအိုတ်ရ၊ ပွမဗှ်လိက်ဏံဂှ်ဒှ်မံၚ်ဗဂဵုလဟဵုကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲဂွံကၠောန်ဒၟံၚ်ကမၠောန်တွဵုတုဲ ဣဏံဟေၚ်ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ်သွက်ကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲဂွံသ္ဂုတ်သွာတ်ကမၠောန်ပြသၞာနာနာလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲမာန်ရ။
တ္ၚဲသာဲ ဂၠးကဝ်

thumb|သၞာံ ၂၀၁၈ တ္ၚဲသာဲဂၠးကဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဗြေဇနဳကာ၊ (Breznica) ဍုင်သလဝ်ဗေနဳယျာ (Slovenia)
**တ္ၚဲသာဲဂၠးကဝ် (World Bee Day)** ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲသဘင် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၀။ တ္ၚဲဝွံ ရုဲစှ်လဝ် နကဵုမၞိဟ်မလွဳသာဲ အေန်ထောန် ယာန်သာ (Anton Janša) မကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၃၄ ရ။

တင်ရန်တၟအ် မကၠောန်ဗဒှ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံပစၟတ်သမ္တီ သာဲ ကေုာံ စၟမစၠောအ်ကသဝ်ပ္ကဴဂမၠိုင် မပတံကဵု ဟိုင်၊ ထောဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဂေဟ (ecosystem) ရ။ 

ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ဍုင်ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင် စၟတ်သမ္တီ တင်ပတိုန်ဂလာန် နူကဵုဍုင်သလဝ်ဗေနဳယျာ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲသာဲဂၠးကဝ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၀ ဂှ်ရ။

## လေန်မ္ၚး

* Official webpage

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:တ္ၚဲတၟေင် တ္ၚဲပရဲဂမၠိုင်
ကဏ္ဍ:BEHM
မၚ်မွဲလွဳပရာလဝ်ကောန်တၟံပိုဲခိုဟ်ခိုဟ်ညိ

**( မၚ်မွဲလွဳပရာလဝ်ကောန်တၟံပိုဲခိုဟ်ခိုဟ်ညိ )**

**
လုပ်ဗှ်ဖျုန်အိုတ်စိုအ် ၊**

ယဝ်ရကောန်တၟံပိုဲဏံချဳဂတဝ်(60)အလန်ပ္ဍဲမွဲမိဏေတ်၊

မွဲနာဍဳမ္ဂးတှ်ေကောန်တၟံပိုဲတံချဳဂတဝ်ဂွံ   3,600 အလန်ရ၊

မွဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေတှ်ေကောန်တၟံပိုဲတံချဳဂတဝ်ဂွံ   86,400 အလန်ရ၊

မွဲဂိတုဲမ္ဂးတှ်ေကောန်တၟံပိုဲတံချဳဂတဝ်ဂွံ   2,592,000 အလန်ရ၊

မွဲသၞာံမ္ဂးတှ်ေကောန်တၟံပိုဲတံချဳဂတဝ်ဂွံ   31,536,000 အလန်ကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲဂွံအာယုက်(၃၀)သၞာံမ္ဂးတှ်ေ ကောန်တၟံပိုဲဏံချဳဂတဝ်ဂွံအာသီုဖ္အိုတ် 946,080,000 အလန်ကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲဂွံအာအာယုက်(၈၀)သၞာံမ္ဂးတှ်ေ ကောန်တၟံပိုဲဏံချဳဂတဝ်ဂွံအာ 2,522,880,000 အလန်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရပိုဲတံဟွံမၚ်မွဲလွဳပရာလဝ်ကောန်တၟံပိုဲဏံခိုဟ်ခိုဟ်မ္ဂးတုဲ ပိုဲတံကၠောန်ဗဒှ်ကဵုကောန်တၟံပိုဲဒးဂိသကေဝ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်လၟိုန်လၟိုန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတုဲ ပိုဲဏံဒးကလေၚ်ရံၚ်မၚ်မွဲကောန်တၟံပိုဲဏံကီုညိ၊ ယဝ်ရပိုဲဏံဆာန်ညးတၞဟ်ဟွံလေပ်မ္ဂးတှ်ေ ညံၚ်ရဴကောန်တၟံဒှ်အာတၟံကလောံမွဲမဂှ်ကီု၊ ယဝ်ရပိုဲတံဆာန်ညးတၞဟ်လောဲပြဟ်အာဂှ်လေဝ် ညံၚ်ရဴမၞိဟ်စိုတ်လောဲဆာန်ပြဟ်မ္ဂးတှ်ေ ကောန်တၟံပိုဲဏံဂှ်လေဝ်ဂိပြဟ်ဂွံသံယောဇိုန်ပြဟ်ရ။

**(လိုက်ဇေတ်ဇေတ်ပိုဲဏံမံၚ်ဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်နွံတဴၜါလိုက်ဂှ်တှ်ေ (၁)လိုက်မ္ၚးကဵုလိုက်ပ္ဍဲမဒှ်ရ)**

(လိုက်မ္ၚး)ဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ လိုက်ပ္ဍဲကဵုပစ္စုပ္ပန်မိဏေတ်စက္ကနာဍဳဏံ ပိုဲတံမၠာ်ပံက်မတ်တုဲဆဵုကေတ်အရာနာနာသာ်တုဲ သိုန်မာန်ဗဒှ်ကဵုဘဝပိုဲဏံကွာ်ဍာ်ဗၠေတ်သတိလီုသမာဓိကၠေံတုဲ လုပ်အာဒၞက်နကဵုအရီုနာနာတံၚ်ဂြဲကေတ်ဏာပိုဲဏံကီု၊ နကဵုပရေၚ်ပရောဍာံဟွံဍာံ၊ ဂၠိက်ပဠောံဂတာပ်အခေတ်ကပေါတ်သုၚ်စောဲစကာနာနာသာ်ဏံအိုတ်တုဲ သီုဖအိုတ်ဏံဂှ်တှ်ေ ဍေံတံကၠောန်ဗဒှ်ကဵုဘဝပိုဲဏံသွက်သ္ဂောံကဵုအခိၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံဇေတ်ဇေတ်ဂှ်ဝိုတ်ကၠေံကၠုၚ်အိုတ်ဂှ်ကီု၊ ပရေၚ်ပရောခိုဟ်ခိုဟ်နာနာမလောန်ကၠုၚ်တံဂှ်လေဝ်ပိုဲတံဝိုတ်တၠိၚ်ကၠုၚ်အခိၚ်ကူချပ်ဟွံမွယ်၊ လဆောဝ်တှ်ေသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲမလုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဂှ်လေဝ်ပိုဲဏံဝိုတ်ကၠုၚ်သိုက်သိုက်မာန်ဂှ် ဣဏံကော်စလိုက်ပိုဲမၠာ်မံၚ်မတ်တ္ၚဲဏံကီုရ။

(လိုက်ပ္ဍဲ)ဟီုဂှ်ပၠန်တှ်ေလေဝ် လိုက်နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲဏံ လိုက်ရံၚ်နကဵုအရီုမတ်ၜါဟွံဆဵုကေတ်တုဲ ဆဂး လိုက်ဏံဒးသုၚ်စောဲစိုတ်မှရံၚ်ဆဵုကီုရ၊ လိုက်ဏံမွဲဟေၚ်ဆဵုကေတ်ဘဝပိုဲဏံကၠးကၠးပ္ဍဲအခိၚ်ပိုဲဗ္ၜေက်ဖျေံမတ်ၜါ၊ လိုက်ဏံမွဲဟေၚ်နွံဆညိၚ်ဝတ်သ္ၚိတ်ဇြမွဲတုဲ လိုက်ဏံမွဲဟေၚ်ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုပိုဲဏံဆဵုကေတ်ကောန်တၟံပိုဲဏံဇေတ်ဇေတ်ရ၊ ကောန်တၟံဏံမွဲမဂှ် ရီုဗၚ်မၚ်မွဲလွဳပရာလဝ်ဘဝပိုဲဏံအတိုၚ်မွဲဘဝ၊ ကောန်တၟံဏံကၠောန်ဗဒှ်ကဵုပိုဲဂွံမ္ၚိုဟ်ကြံၚ်ဂွံဂံၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန်ကဵုပြသၞာနာနာပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဏံ၊ ကောန်တၟံဏံဟွံမွယ်ကဵုအခိၚ်ဆုတ်ကလေၚ်ၜိုန်ရပြသၞာနွံဆဵုဂလိုၚ်လဵုကီုလေဝ်ဆက်ကွာ်အာမာန်ကီုတုဲ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုကောန်တၟံကလောံဏံမွဲမ ဂွံကၠောန်ရီုဗၚ်ကၠုၚ်ကဵုဘဝပိုဲဂွံဆဵုတသိုက်သွက်ဘဝပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံညိအဴ။

ကောန်တၟံပိုဲဏံနွံဆတၟာသတ်တဲပိုဲ၊ နွံအရံၚ်ဍာဲလပါ်တဲပါဲပိုဲဏံဂှ် ပိုဲတံဒးမၚ်မွဲလွဳပရာဍေံညံၚ်သ္ဂောံဒှ်ဖဵုခိုဟ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ညိ၊ စကာကောန်တၟံပိုဲဆာန်ညးတၞဟ်လ္ပကဵုၜက်အာတုဲ ဒးဆာန်ဘဝဇကုသီုကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုဂၠိုၚ်တိုန် ဆာန်သ္ကံရဲမိတ်သဟာဲပြောဲဇွာဂကူဘာသာတုဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဇကုဂှ်လေဝ်ဒးစွံလဝ်လၟေၚ်မွဲတွဵုညိအဴ။  အုပ်နိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ ။

နိဿဲ

ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဂှ်စွံအဓိကညိ

**ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဂှ်စွံအဓိကညိ**

လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်၊

ဥပမာဥပမေယျဟီုဂှ်တှ်ေ ယဝ်ရပိုဲမၞိဟ်တံဒှ်မံၚ်ခန္ဓကၟာ ခန္ဓမွဲမၞိဟ်နွံၜါနာဲကကဵုနာဲခသာ်ဏံဗွဲတုန်၊ ယဝ်အခါရနာဲကဒှ်ကောဇၞော်အာဒၞာဲလဵုလေဝ် ဒေံမွဲဆက်တောဲမံၚ်နာဲခဂှ်လေဝ် ဒးဗက်တောဲဍံၚ်အာကဵုကောဇကုနာဲကဂှ်ဇၟာပ်ဒၞာဲရ၊ ယဝ်ရနာဲကမုစဖျေဏာကီုလေဝ်တှ်ေ နာဲခဒေံဂှ်ဂွံစတုပ်တုပ်ကီုရ ဟိုတ်နူခန္ဓမွဲတုပ်တုပ်မဒှ်ရ၊ ယဝ်ရနာဲကစဏာစၞစနွံကဵုဓါတ်ခိုဟ်မ္ဂးတှ်ေလေဝ် နာဲခဂှ်လေဝ်ဂွံကၠုၚ်ဓါတ်ခိုဟ်ခိုဟ်တုပ်တုပ်ကီုရ၊ ယဝ်ရနာဲကဝေၚ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်မ္ဂးတှ်ေ နာဲခဂှ်လေဝ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ကၠုၚ်ကီုရ၊ ယဝ်ရနာဲကသုၚ်အရက်သုရာစၞဗ္ၜူဗ္ၜူဂဥုဲတံမ္ဂးတှ်ေ နာဲခဂှ်လေဝ်ဇီုကပိုက်ကီုတုဲဗ္ၜးဓလူအာကီုတုဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက်သဝ်ကၠုၚ်ကီုရ။

ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်နာဲခညးမဒှ်ဒေံဂှ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်ပရေံကၠုၚ်ဏောၚ်တှ်ေ နာဲခဂှ်လေဝ်ဒးချိုတ်အာကီုရ၊ တုဲတှ်ေ ပိုဲဏံညးမဒှ်ကောဏံဂှ်လေဝ်ဒးဗက်ချိုတ်အာကဵုဒေံဇကုတုပ်တုပ်ကီုရ ဟိုတ်နူကဵုပိုဲဏံဒှ်မံၚ်မွဲခန္ဓဟွံသေၚ်ဟာ၊ အိုတ်ကၞောတ်ဏောၚ်ဟီုဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ဏံဂှ်သြန်နွံမံၚ်ကီုလေဝ်ကလေၚ်ရာန်ကေတ်ဟွံလောဲဂှ်လဇုဲအာယျဏောၚ်။

ညးလ္ၚဵုတံဂှ်စောန်ပ္ဍဲအရာကၠောန်ကမၠောန်ဂၠာဲသြန်ကီုရ၊ ဆဂး ညးတံဝိုတ်သတိဟွံစွံအဓိကကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက်ညးတံအိုတ်တုဲ မိပ်မံၚ်ကဵုကမၠောန်ဂၠာဲသြန်သၟးတုဲ ပကောံဂိုၚ်ဒေပ်ဂွံသြန်ပေၚ်ကဠာကီုလေဝ် အိုတ်ကၞောတ်ဂှ်ဟေၚ်ဒးကဵုထောံခရိတ်အ္စာဂဥုဲတံဖအိုတ်ရ၊ ယဝ်ရဒှ်သာ်ဏံဏောၚ်တှ်ေ မုပရောပိုဲတံဒးဂၠာဲသြန်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ဂှ်အိုတ်ရော? လ္ပဝိုတ်ထောံအိုတ်ညိဂှ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်ပိုဲဏံဂှ်စွံလၟေၚ်မွဲတွဵုညိ။

ပ္ဍဲကဵုပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံလေဝ် စၞစနာနာလုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲမၞိဟ်တံအိုတ်တုဲ မပ္တံကဵုၜံက်အရက်သုရာဂဥုဲၜူမာဲနာနာသာ်တံဒှ်ကၠုၚ်စၞစဂတာပ်အခေတ်ညးတံကော်ဂးအိုတ်ရ၊ စၞစသာ်ဏံဒှ်တဴဂျိမွဲဟွံဒှ်ဖဵုကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက်ပိုဲဏံတီကၠးမံၚ်တုဲ သာ်ဏံလေဝ်ပိုဲမၞိဟ်တံဗွဲမဂၠိုၚ်ဗက်ပြိုၚ်ပ္ကာန်ဂစာန်ရာန်စကာမံၚ်အိုတ်ရ၊ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ် လတေၚ်ကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲဏံလီုလာ်စာ်ထောၚ်ဟွံကၠောန်ကမၠောန်အတိုၚ်သဘာဝဍေံဏောၚ်တှ်ေ ရုပ်သာ်ကျေဝ်ပိုဲဂွံလဝ်ဏံဂှ်လေဝ်ဒးချိုတ်အာမာန်လောဲလောဲရ၊ ကုသဵုဇၞော်အိုတ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်ထတ်ယုက်မွဲယဝ်ခိုဟ်ဏောၚ်တှ်ေ ဣဏံညးတၠကုသဵုဇၞော်အိုတ်မဒှ်ရ။

အုပ်ကၠေံနိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရအဴ ။
လ္ပဖအိုတ်အခိၚ်အရာဟွံမွယ်ကဵုဖဵုခိုဟ်တံဂှ်ညိ

**လ္ပဖအိုတ်အခိၚ်ကဵုအရာဟွံမွယ်ကဵုဖဵုခိုဟ်ဂှ်ညိ**

လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်၊

ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်ပိုဲတံဆဵုညာတ်ကေတ်တိုၚ်ပ္ကဴပိုဲတံကၠးဍာံစၟတ်ဏောၚ်တှ်ေ  တာလျိုၚ်ပိုဲဒးကၠောန်ကၠာအိုတ်ဟီုဂှ် ဒးပတဝ်ကွာ်အာတိုၚ်ပ္ကဴတေံရ၊ အရာလဵုကၠောန်ဗဒှ်ကဵုပိုဲဟွံဆဵုတိုၚ်ပ္ကဴတံဂှ်ပိုဲတံကော်စဍေံ(အရာဖဵုဟွံမွယ်)အဝုလေဝ်ကော်ဂးရ၊ အရာဟွံဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုခိုဟ်သွက်ဘဝပိုဲဏံဂှ်ဟေၚ်ရ ဍေံတံဖအိုတ်မံၚ်အခိၚ်ပိုဲ ဍေံတံပလီုမံၚ်သမာဓိသတိပိုဲတုဲ သီုအခိၚ်အိုတ်သီုမသြန်လေဝ်အိုတ်အာကီုရ၊ ဟိုတ်ဖဵုသွက်ညးလ္ၚဵုတံဂွံစိုပ်အာတိုၚ်ပ္ကဴတေံမာန်ဟီုဂှ် ညးကော်စအရာတံဏံဂှ်တှ်ေ (အရာနွံကဵုဖဵုခိုဟ်)မွဲဟေၚ်တုဲ အခိၚ်မအိုတ်ကၠုၚ်လဝ်သီုဖ္အိုတ်တံဂှ်ဟွံဒှ်အာမးမးရ။

ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ  အရာလဵုပိုဲတံဒးကဵုအခိၚ်ဒးဖအိုတ်အခိၚ်ဂှ်တှ်ေကဵုဖျုန်အိုတ်ညိ၊ အရာလဵုဖဵုခိုဟ်သွက်ဘဝအောန်တံဂှ်တှ်ေ လ္ပကဵုဖျုန်တုဲ သီုလ္ပကဵုအခိၚ်ဂှ်အိုတ်အာသွက်အရာတံဂှ်မးမးအိုတ်တွဵုညိ၊ အခိၚ်ဟီုဂှ်ဒှ်ၚုဟ်မးရာန်ကေတ်နကဵုသြန်ဟွံလောဲတုဲ ကၠာအခိၚ်တံဏံဟွံအိုတ်အာမးမးဂှ် နွံပ္ဍဲပိုဲဏံရုဲစှ်ပါ်ပါဲကေတ်ကေတ်ရ၊ ညံၚ်ရဴသွက်မၞိဟ်ဂၠဟ်ဂၠဟ်တံဂှ်ကီု ၊  ညံၚ်ရဴမၞိဟ်ဟွံကေတ်ဂၠံၚ်တံဂှ်ကီု၊ ညံၚ်ရဴမၞိဟ်ဟွံမွယ်ကဵုအရာပြံၚ်သၠာဲဂှ်ကီု၊ ညံၚ်ရဴမၞိဟ်တီဆဇကုမွဲဓဝ်အတ္တတံဂှ်ကီု သီုကဵုသွက်မၞိဟ်ဂွံမံၚ်လ္တူညးတၞဟ်တုဲမှကၠောန်ကမၠောန်တံဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုပိုဲတံလ္ပဖ္အိုတ်အခိၚ်တွဵုညိ၊ သာ်ဏံဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ် ပိုဲဏံသီုအခိၚ်အိုတ် သီုမသြန်လေဝ်အိုတ် အဓိကမွဲဂှ်တှ်ေ ဓဝ်ပတေဟ်ကေုာံစေတနာပိုဲဏံနွံမံၚ်လ္တူဍေံတံဂှ် ကူချပ်ဂွံတှ်ေဂိတ္ၚဲဝိုတ်အာဟွံမွယ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်တုဲ အရာလဵုညးလဵုပိုဲဏံထေက်ကဵုဒးကဵုဖျုန်ဒးကဵုအခိၚ်ဂှ်တှ်ေ ကဵုဖျုန်ကဵုအခိၚ်အိုတ်ညိ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ကုသဵုအဲပရေံဒးဟီုဒၟံၚ်တွဵုရ။
ဂွိုင်

**ဂွိုင် (Horseshoe crabs)** ဂှ်သတ် မမံင် ပ္ဍဲဍာ် မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗဳဇ **Limulidae**။ ဂွိုင်ဝွံ နကဵုယၟု ဗီုအင်္ဂလိက် မၞိဟ်မတီဂၠိုင် မကော်စ ယဝ်ကၠာဲဗီုမန် ဂတာံခၞေပ်ချေဟ် ကီုလေဝ် ဟွံလုပ်အဝိုင်ဂကူဂတာံတုဲ လုပ်အဝေါင် ဂကူသတ်ဂၟာၜဳ crustaceans တအ်ရ။

ဂွိုင်ဂှ် မလေပ်မံင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဇိုင်င် သြင်ၜဳ မနွံကဵုဗတဳ ဟွံသေင်မ္ဂး မနွံကဵု တိကဗေင်တအ်ရ။ ဍေဟ်တအ် မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ ပ္ဍဲကဵု ပြင်ၜဳ အခိင်တမ်သၞာံ ပ္ဍဲကာလဍာ်ကတဵုရ။ ဂွိုင်တအ်ဂှ် ကောန်ရးအာရှတအ် နဒဒှ်စၞ စဒၟံင်ကီုတုဲ နဒဒှ်ပရန် ဍန်ကလေဝ် စကာဒၟံင်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုသိပ္ပံ ကေတ်ဆီဍေဟ်တအ်တုဲ ကၠောန်  amebocyte lysate ကီုရ။ အခိင်လၟုဟ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ပြင်ၜဳတအ် မၞိဟ်စကာဂၠိုင်ကၠုင်ကီု၊ ဟိုတ်နူ ရပ်စဂၠိုင်တုဲ လၟိဟ် ဂွိုင်အောန်စှ်ေအာရ။ 

တမ်မူလ ဂွိုင် မစဒှ်ကၠုင် နူကဵုသၞာံ ၄၅၀ မဳလဳယာန် မတုဲကၠုင်ဂှ်ရ ဂွိုင်ဝွံ ဒှ်သတ် ဇြတၟအ် ဂမျိုင် (living fossils) မွဲဂှ် ညးကော်စရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ပါ်ဓါတ်မဝ်လေကျူ နူကဵု ဂွိုင်တုဲ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဗဳဇ ကောဒေအ်  Ricinulei အပ္ဍဲ Arachnida ရ။

## ဗက်အဝင်

thumb|ခၟာဲ ဂွိုင်

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ
ကဏ္ဍ:BEHM
ရုဲဍာန်ကွာ်သွက်ဘဝညိ

**ရုဲဍာန်ကွာ်သွက်ဘဝညိ**

လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်၊

ယဝ်အခါရပိုဲတံဒးတိတ်ကွာ်တရအဴအာဒၞာဲလဵုဏောၚ်တှ်ေ ပိုဲတံထေက်ကဵုဒးတီလဝ်တိုန်ပ္ကဴဗွဲကၠာတုဲမှ ပိုဲတံဂွံတီကၠးအာစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴဗွဲစၟတ်ဨကန်တမာန်ရ၊ ခိုဟ်နူကဵုသွက်ညးကွာ်တရဴလ္ၚဵုတံဟွံမွယ်ကဵုတိုၚ်ပ္ကဴဗွဲဂတတေံတုဲ အိုတ်ကၞောတ်ဂှ်ဟေၚ်ၜိုတ်ဆဍောၚ်ဝေၚ်ကာယဖအိုတ်ဝေၚ်အခိၚ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ကွာ်တရဴတံလေဝ်ညးတံဒးနွံကဵုတိုၚ်ပ္ကဴညးတံကၠာဟေၚ်မှ တရဴကွာ်ညးတံဂှ်ဂွံတီဂွံဆဵုတိုၚ်ပ္ကဴတုဲ ဂဥုဲဒြဟတ်သွက်ညးတံဂှ်လေဝ်ညံၚ်ဟွံယအ်စှ်ေအာကီုရ။

ညံၚ်ရဴကောန်ကွးဘာတက္ကသဵုဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ်လေဝ် လုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲတိဘာတက္ကသဵုအိုတ်တုဲ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တှ်ေ ဍေံတံဟွံဒးစိုတ်စကွေံအဃောဍေံတံဒးဗ္တောန်မံၚ်ပညာပ္ဍဲဘာတက္ကသဵုဂှ်ကီု၊ ကွးဘာလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် မွဲရောဟွံတီမွဲသာ်ဟီုဂှ် ပိုဲတိုန်မံၚ်ဘာတက္ကသဵုလၟုဟ်ဏံဂှ်မူဂွံပစရောမူဂွံကၠောန်ရောဘာဏံတုဲတှ်ေ၊ တ္ၚဲဏံဒးတိုန်မံၚ်ဘာတက္ကသဵုဂှ်ဟိုတ်နူမိမၜါစကာကျညးတံတုဲဒးတိုန်အာလေဝ်နွံ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဗက်ရဲတုဲညးတၞဟ်တိုန်တှ်ေတိုန်ကီုသီုဏံလေဝ်နွံတဴရ၊ အိုတ်ကၞောတ်သရောပ်ထောံမ္ဂးတှ်ေဘာတုဲမုဂွံကၠောန်ရောဟွံတီအိုတ်ရ။

အဃောကွဳစက်တိတ်ဂှ် ပိုဲဏံဂစာန်ဂြိပ်တိုန်အာလ္တူကွဳစက်ဂှ်တုဲ တရဴတိုၚ်ပ္ကဴဂတတေံပိုဲဟွံစွံလဝ်မွဲသာ်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲဏံဂှ်ဒှ်အာမၞိဟ်ကွာ်တရဴဗၠေတ်အာဍာန်မွဲတၞုၚ်ကီုရ၊ ညံၚ်ရဴပိုဲဆာ်စှ်ေအာဍာ်စောဝ်နူလ္တူဒဵုသၠုၚ်တေံကီုတုဲ ယဝ်ပိုဲဟွံမွယ်ကဵုတိုၚ်အာစိုပ်မွဲဒၞာဲမ္ဂးတှ်ေ ပိုဲဏံဟဳဇွောဝ်အာပေၚ်ပြးပ္ဍဲလဒေါဝ်စောဝ်ဂှ်တုဲ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ် တၞုၚ်စောဝ်အိုတ်ဒတုံဗၚ်ဒးချိုတ်အာဒှ်မာန်ရ၊ ဘဝပိုဲဏံဂှ်လေဝ်ညံၚ်ရဴသာ်ဏံကီုရတုဲ တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်တ္ၚဲလၟေၚ်ဂိတုလၟေၚ်သၞာံထေက်ကဵုဒးနွံဒးစွံလဝ်ဗွဲကၠာမှ ပွမပိုဲစချပ်စချပ်ဟီုစကၠောန်ဂှ်ဂွံကြပ်အာတိုၚ်ပ္ကဴပိုဲသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်ဗွဲကၠာဂှ်ဟေၚ်ရ။

သွက်မၞိဟ်ဟွံမွယ်ကဵုတိုၚ်ပ္ကဴဘဝဟီုဂှ်တှ်ေ တုပ်တဴညံၚ်ရဴမၞိဟ်မတ်ကၠက်ကၠက်တုဲ ဂေတ်အာဂေတ်ကၠုၚ်အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ်သီုအခိၚ်အိုတ်အာဒၞာဲဂှ်ရ၊  ညံၚ်ရဴမၞိဟ်ကွာ်လဒေါဝ်ဍာန်ဟွံမွယ်ကဵုလျးဂိတုသီုကဵုပၟတ်ဍာန်မ္ဂးတှ်ေ လဆောဝ်လေဝ်ပိုဲဏံဒတုံစှ်ေကတိုၚ်အကြာဍာန်ဂှ်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ဇီုတၞံဆုသ္ကဲဍာန်ဂှ်ကီု သီုကဵုဇီုဒးတိုၚ်ပၟတ်တံဂှ်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်လေဝ်မုဟွံတီဇကုဒးစိုပ်မုကမၠောန်ရော? လဆောဝ်တှ်ေ အခိၚ်ဂှ်ကၠုၚ်ကွက်အာယုက်ပိုဲယျလေဝ်မူတိုၚ်ကၠးကၠးသွက်ဘဝဇကုဂှ်လေဝ်ဟွံဆဵုဏီအိုတ်ရ၊ ယဝ်ဒှ်သာ်ဏံမ္ဂးတှ်ေ အနာဂတ်ပိုဲဏံဂှ်ဒှ်ညံၚ်ညးဟွံမွယ်ကဵုတိုၚ်ပ္ကဴမွဲတုဲ အခိၚ်အိုတ်ချိုတ်အာၜိုတ်ဏံကီုတုဲ သွက်သ္ဂောံညးဂမၠိုၚ်ဂွံသမ္တီလဝ်ဇကုဂှ်လေဝ်မုဟွံမွယ်လ္တူလောကဏံရ။

ၜိုတ်ဆပိုဲဏံဒိုအ်ဇူမွဲလစုတ်တုဲ ကူချပ်တိုၚ်ပ္ကဴပိုဲဏံဒးစိုတ်ဆာန်ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ပိုဲဏံဆဵုကေတ်တိုၚ်ပ္ကဴဇကုကၠးကၠးယျတုဲတှ်ေ ဣဏံဟေၚ်ရပိုဲဏံဆဵုကေတ်လျးဍောတ်ဍောတ်မွဲသွက်ဂွံဆက်ကွာ်အာကြာဍာန်ဒမၠုဂၠုဂၠုအခိၚ်လျးဂိတုဟွံမွယ်ဂှ်လောဲလောဲသွာသွာမာန်ရ၊  ယဝ်ရပိုဲတံစချူလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴသွက်ဘဝပိုဲဏံဏောၚ်တှ်ေ  နူစပိုဲဏံစကွာ်ဂံါယာဇိုၚ်ပိုဲဗက်ဂှ်ဆဵုအာယျတိုၚ်ပ္ကဴဂတတေံကီုရ၊ တိုၚ်ပ္ကဴဘဝဇေတ်ဇေတ်ဂှ်လေဝ်နွံဆသြန်မွဲသာ်ဟွံသေၚ်တုဲ တိုၚ်ပ္ကဴဘဝဟီုဂှ်ဒးနွံကဵုပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ်ပညာ၊ ဒးနွံကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ တာလျိုၚ်ဂကောံအိန်ထံၚ်ကေုာံမၞိဟ်ဗွဳဗွိုၚ်ဇကုညံၚ်သ္ဂောံပါ်ပရအ်ဂုဏ်ဖဵုဍောတ်တ်သောဲသောဲမာန်ဂှ်ဒှ်အဓိကရ၊ အိုတ်ကၞောတ်သရောပ်ထောံမ္ဂးတှ်ေ ယဝ်ပိုဲတံချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴတသိုက်စိုတ်မ္ဂးတှ်ေဟွံလအ်ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ၊ 

အုပ်နိဂီု ။

## နိဿဲ
သာမူရာၚ်

thumb|သာမူရာၚ်လ္တက်လဝ်ပလောအ်ခြပ် (armor) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၀ ဂမၠိုၚ်၊ ဗီုရုပ်ဝွံ Felice Beato ဓဇက်ဖျောန်လဝ်နကဵုတဲ (hand-colored)
သာမူရာၚ်ဝွံ (侍, /ˈsæmʊraɪ/) ဒှ်ဇာတ်သရာဲပၞာန်ကေုာံ ဇာတ်သၞာဲဒဴသၟိၚ် မၞုံက္ဆံၚ်အလံၚ်သၠုၚ်ပြဲ ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ် (medieval) ကေုာံ တမ်ခေတ်တၟိ(early-modern) ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဂျပါန် နူဗွဝ်ကၠံ ၁၂ စဵုစိုပ်အခိၚ်မလီုလာ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၀ ဂမၠိုၚ်ရ။ ညးတအ်ဝွံ ဒှ်လိၚ်ခၟာၚ် (ကောန်ရဲတဲခွာ) ဒါၚ်မျဝ် (daimyo) (တၠတိဂူယာ) တအ်တုဲ ဂွံဒုၚ်လိၚ်စ နကဵုၚုဟ်ခိုဟ်ဟ်ရ။ ညးတအ်ဝွံ ဒှ်ညးမၞုံကဵုအသဝ်ဂုဏ်သြဇာ ဇၞော်သၠုၚ်ပြဲဗွဲတၟေၚ်တုဲ ရပ်ဇြၚ်ၜါတၞုၚ်ရ။ ညးတအ် မၚ်မွဲဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်ပၞာန် (bushido)၊ ဟွံသ္ပကာကဵုဘဲဂိက္တာန်၊ ဟွံဖံက်သစ္စ၊ လုပ်ပေဲါဗ္တိုက်ပ္ဍဲခန်လွာဇကု ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်အေဝ်ဒဝ် (Edo) (၁၆၀၃-၁၈၆၈)  ၜိုဟ်လလံသာယျာမံၚ်ဂှ် ညးတအ်ဒှ်ကၠုၚ် ဇမၞော်ဇွောံမ ကေုာံ ဝန်ဇၞော်ကေၚ်ကာ သွက်တၠတိဒါၚ်မျဝ်တအ်ဂှ်တုဲ က္လိဂွံဒုၚ်စသိုၚ်ပရေၚ်ဆဵုဗဂအုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၀ ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးတအ် ဒှ်ကၠုၚ်လၟိဟ်မၞိဟ် ၅ တၟအ်ကၠံရ။ ပရေၚ်ပၠန်ဂတးမေဝ်ဂျဳ (Meiji Revolution) ဂှ် အုပ်ထောံနိဂီုကဵု အခန်ကဏ္ဍတၠတိညးတအ်ဂှ်ရ ညးတအ်လေဝ် ပြံၚ်လှာဲဒှ်အာတၠကမၠောန် ကေုာံ တၠပိုန်ဒြပ်တအ်ရ။ ပရူပရာစၟတ်သမ္တီညးတအ် ကေုာံ လွဟ်လက်နက်ညးတအ် သှ်ေဒၟံၚ်ဗွဲမပြာကတ် ပ္ဍဲယေန်သၞာၚ်ဂကူဂျပါန်တအ်ရ။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
တ္ၚဲဥပဒေသဇိုင် (ဍုင်ဒိန်မက်)

**တ္ၚဲဥပဒေသဇိုင်(ဒိန်နေတ်: Grundlovsdag)** ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ မကၠောန်သဘင် လၟေင်သၞာံ မပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲမပဒတန် ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်ဒိန်မက်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ၅ ဂျူလာင် ၁၈၄၉ ဂှ်ရ။ 

ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲ ဂျူလာင် ၅ မ္ဂး ကၠောန်သဘင် နကဵု သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် မဟီုဂလာန်၊ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲဗွဲဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဒိန်မက်ရ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် သီုကဵု ကော်စ တ္ၚဲ ဒဳမဝ်ကရေသဳဍုင်ဒိန်မက် ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲဂှ်မ္ဂး ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် မလေပ် ကၠောန်သဘင်ဟီုတွဟ် လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဂၠံင်တရဴ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဒိန်မက် ကေုာံ အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအခိင်ပစ္စုပ္ပန်ရ။ 

## ဝင် လက်ကရဴ
နူကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ခၞံဗဒှ် ဥပဒေသဇိုင်ဏီဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲဂှ် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် သဘင်ဟီုတွဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မကော်ခဴစ နကဵု ဘာသာဒိန်နေတ် "folkefester" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သဘင်ညးဍုင်ကွာန်" ရ။ အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် တ္ၚဲဂှ် နကဵု မရန်တၟအ် ပစၟတ်သမ္တီ မဒှ် တ္ၚဲမဒက်ပတန် ဂကောံမြဝန်ဍုင် (stænderforsamlinger) မဒှ် ဂကောံ ပန်သၞာံမွဲအလန် မရုဲစှ် မၞိဟ်မဂွံကဵုကသပ် ကုဨကရာဇ် ပ္ဍဲကိစ္စပကင်ရင်ဍုင်၊ ကေုာံ တ္ၚဲမဖအိုတ်ကၠေအ် ဍိက်အဆက်ကောန်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် ပ္ဍဲလက်ထက် ဨကရာဇ်ခရိယှာန် ဆဋ္ဌမ သၞာံ ၁၇၃၃ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ညးတၠတိ ကေုာံ သကိုပ်ပၞာန်တအ် နွံပၟိက်တုဲ ပတိတ်လဝ် သၞောဝ် ဍိက်မွဲ ယဝ်ရ ကလိဂွံကောန်ဇာတ်မ္ဂး ကောန်ဇာတ်ဍိက်ဂှ် သ္ဒးမံင် သ္ဒးကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဇရေင်တၠတိ ဟွံသေင်မ္ဂး သၟိင်တၠဂှ် နူအာယုက် ၆ သၞာံ စဵုကဵုစိုပ် အာယုက် ၃၆ သၞာံရ။ အာယုက် ၃၆ သၞာံတုဲဟေင် အခေါင်အာဇရေင်တၞးနွံရ။ သၞောဝ်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၇၈၈ ဂှ် သၞောဝ်ဂှ် ဒးကလေင်ပလီုထောအ် ပ္ဍဲကဵု ဂျောန် ၅ ဂှ်ရ။ ကာလ ဍုင်ဒိန်မက် ကလိဂွံ ဥပဒေသဇိုင် နကဵုသၞောဝ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၉ ဂှ် သဘင်ညးဍုင်ကွာန် ဒှ်အာ သဘင်တ္ၚဲဥပဒေသဇိုင် ရ။ 

ပ္ဍဲဥပဒေသဇိုင်ကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် ညးဗြဴတအ် အခေါင်စုတ်မာဲ ဟွံမဲရ။ ဥပဒေသဇိုင်တၟိ မကလေင်ထပ်ပလေဝ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၅ ဂျောန် ၁၉၁၅ ဂှ် ညးဗြဴတအ် ကလိဂွံ အခေါင်စုတ်မာဲတုပ်ပ်ကဵု မၞိဟ်တြုဟ်ရ။ 

ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်ဒိန်မက် မရနုက်ကဵု တတိယ မဒှ်ဥပဒေသဇိုင် မစကာဒၟံင် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ဥပဒေသဇိုင် နူကဵု ၅ ဂျောန် ၁၉၅၃ ရ။ ၜိုန်ရ ဥပဒေသဇိုင်ဂှ် ပြံင်လှာဲဒၟံင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ဥပဒေသဇိုင်တအ် ပစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲကဵု ၅ ဂျောန်တုဲ တ္ၚဲဥပဒေသဇိုင် ဂှ် ဟွံပြံင်လှာဲ ဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ၅ ဂျောန် နူကဵုစ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။ 

## တ္ၚဲသမၠး ဘာ်တ္ၚဲ
ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ဟွံမဲကဵု တ္ၚဲကောန်ဂကူတုဲ တ္ၚဲဥပဒေသဇိုင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ကဵု တ္ၚဲကောန်ဂကူ ဍုင်ဒိန်မက်ကီုရ။ တ္ၚဲဂှ် နကဵု သၞောဝ်ဖျေဟ်လဝ် ဒှ်တ္ၚဲသမၠး ဘာ်တ္ၚဲ နူကဵုသၞာံ ၁၈၉၁ စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၇၅ ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး နဒဒှ် တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် မဖျေဟ်လဝ် နကဵုသၞောဝ် ဟွံသေင်ကီုလေဝ် ရုင်ကမၠောန်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ပံက်ဆမွဲဗဂါပ် လပါ်နူဂယးဂၠိုင်ရ။

## နိဿဲ
တၚ်ဂုဏ်ကဵုစၞစဇၟာပ်ဗဂါပ်

**တၚ်ဂုဏ်ကဵုစၞစဇၟာပ်ဗဂါပ်**

လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်၊

အတိုၚ်မွဲဘဝပိုဲဏံလေဝ် အရာနာနာဗွဲမဂၠိုၚ်လုပ်ကၠုၚ်တိတ်အာလေဝ်ဂၠိုၚ်ဂၠၚ်တုဲ လဆောဝ်တှ်ေပိုဲဏံဝိုတ်ကၠေံအာသွက်ညးတၞဟ်ဂွံကဵုကၠုၚ်ကဵုပိုဲဂွံနွံဂျိုၚ်ဒၟံၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံအိုတ်ရ၊ ပိုဲမၞိဟ်ဏံဒးစမံၚ်ပုၚ်ဇၟာပ်တ္ၚဲအိုတ်တုဲ ဆဂးပိုဲဏံဝိုတ်ကၠေံအာသွက်သၟာဗ္ၚကၠောန်ဝါတံဂှ်ကီုတုဲ ပိုဲတံစပုၚ်ဟွံအိုတ်ကၠဟ်ထောံပေၚ်ပြးသၟဝ်ခုၚ်ဟွံစွံၚုဟ်မးပုၚ်သ္ၚုအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပုၚ်ပိုဲစဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂွံဒှ်ကၠုၚ်သြောံသ္ၚုဂှ်လေဝ် သၟာဝါဗ္ၚတံဒုၚ်ကၠုၚ်ဒဒိုက်နာနာသာ်သ္ဂောံဂွံကၠုၚ်ဍောၚ်သြောံမွဲမွဲဍောၚ်မာန်၊ တုဲပၠန် ပြေၚ်ဂၠဴတံပၠန်လေဝ် ဒးပ္တိတ်ဒြဟတ်ဇိက်ထဲတိအကြာဗြဲကျာထတ်ဂံက်လေဝ်ဒးကၠောန်ညံၚ်သ္ဂောံဂွံနၚ်သြောံသ္ၚုပုၚ်ပိုဲစဒၟံၚ်ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံဂှ်ရ၊ ပိုဲဏံဂွံစသတ်ကြုက်မွဲမဏံမာန်ဂှ် ညးတဵုလွဳလဝ်တၞံကြုက်တံဒးဖအိုတ်အခိၚ်မူစိသၞာံတ္ၚဲဂိတုတုဲသ္ဂောံဂွံနၚ်ကြုက်နွံကဵုရှ်သာမွဲမဏံဂှ်ကီု၊ သတ်ဆုသတ်ဒုန်ပိုဲဂွံစဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ် သွက်ညးၜှ်နၚ်ကဵုပိုဲတံဂှ် ညးတံဒးတိုန်ၜှ်တၞံသၠုၚ်သၠုၚ်ဒးဆဵုဘဲအန္တရာဲနာနာတုဲမှ ပိုဲဏံဂွံစနွံကဵုရှ်တုဲ စဟွံအိုတ်ပိုဲကၠဟ်ထောံပေၚ်ပြးဂှ်ဂုဏ်ဏံကူစိုပ်ဂွံတုဲဆာန်ဍူညးဂံၚ်သၠးဗွးသွက်စၞစဗဂါပ်ပိုဲတ္ၚဲဏံဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

ညံၚ်ရဴကဵုကွာၚ်ၜဲယိုဟ်ၜန်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် ဒးသုၚ်စောဲခၟာဲစာၚ်မူစိမဂွံဒှ်ကၠုၚ်ကွာၚ်ပိုဲစနွံကဵုရှ်သာဂလိုၚ်ဏံဂှ်ရော၊ စာၚ်တံလေဝ်သၠးဗွးသွက်ပိုဲဂလိုၚ်လဵုဂှ်လေဝ်ကူချပ်ဂွံတုဲဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုစာၚ်တံဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ဂွံသၠးဗွးလဝ်ခၟာဲဂွံဒှ်ကၠုၚ်ကွာၚ်စခိုဟ်ပ္ဍဲကဵုဗဂါပ်ဏံဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲမၞိဟ်ဏံဂွံဂျိုၚ်ဒၟံၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံဂှ်တှ်ေကၠုၚ်နူစၞစအဟာရမွဲတုဲ စၞစဏံဂှ်ဒှ်ၚုဟ်မးဇၞော်အိုတ်သွက်ပိုဲမၞိဟ်သၟးဟွံကတုဲ သတ်နွံကဵုလမျီုလ္တူဂၠးတိဏံဖအိုတ်ဂှ်လေဝ် နွံဗၟိက်ကဵုစၞစအဟာရတုပ်တုပ်ဗီုကဵုပိုဲမၞိဟ်ဏံကီုရ၊ တ္ၚဲဏံၜိုန်ရပိုဲသြန်နွံမွဲဗွဝ်ဒဵုကီုလေဝ် ယဝ်ရပရေၚ်ထတ်ယုက်ပိုဲဟွံမွယ်တှ်ေသြန်ဂှ်ဒှ်အာမးမးရ၊ တုဲပၠန် ယဝ်သြန်လေဝ်နွံပရေၚ်ထတ်ယုက်လေဝ်ခိုဟ်တုဲ ယဝ်ရစၞစအဟာရဟွံမွယ်သွက်ပိုဲဟွံမွယ်မ္ဂးတှ်ေ သြန်ကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက်ဂှ်ဒှ်အာမးမးပၠန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ စၞစဏံမွဲဟေၚ်ရဒှ်ရိုဟ်ကၞဟ်ခိုၚ်အိုတ်သွက်သတ်နွံကဵုလမျီုတံလၟေၚ်မွဲရ။

ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဇၟာပ်စၞစပိုဲစဏာမွဲတ္ၚဲၜါဗဂါပ်ပိဗဂါပ်လၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်တှ်ေ သွက်ညးမွဲတေံဒးသၠးဗွးကၠုၚ်ပေၚ်ပေၚ်သွက်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ်တီကေတ်တုဲ ဣဏံရပိုဲဏံတီကေတ်ၚုဟ်မးစၞစဇၟာပ်ဇၟာပ်ဗဂါပ်ပိုဲစဖျေံဏာပ္ဍဲသၟန်ပါၚ်လုပ်အာပ္ဍဲကအ်ပိုဲဏံကီုရ၊ သွက်ပိုဲစဟွံတီသၞောတ်သၞောဝ်တံဂှ်လေဝ် ဂွံတီကေတ်ၚုဟ်မးစၞစတံဂှ်တုဲ စဟွံအိုတ်ထောံထပြးတံဂှ်လေဝ်အောန်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲကီုရ၊ စၞစပိုဲတံစဟွံစှ်ေစဟွံခိုဟ်ပ္ဍဲဗဂါပ်ဏံဂှ် သွက်ညးမွဲတေံဂှ်ဒှ်ဒၟံၚ်စၞစနွံကဵုရှ်စခိုဟ်အိုတ်ပ္ဍဲဘဝညးတံဂှ်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲမၞိဟ်ဂျိုၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်သွက်ဂွံစသၟးဟွံသေၚ်တုဲ စဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်သွက်ဂွံဂျိုၚ်ဂှ်စွံစိုတ်အိုတ်တုဲ စၞစနွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲတဲပိုဲစက္ကဏံဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်စၞစခိုဟ်အိုတ်နွံကဵုရှ်သာမွဲဗဂါပ်ပေၚ်ပေၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞစအဟာရဂှ်စွံၚုဟ်မးအိုတ်ညိတုဲဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုစၞစပ္ဍဲဗဂါပ်ဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲအိုတ်ညိ။

အုပ်နိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ။
သေဋ္ဌဳကဵုကောန်ကမၠောန်

**သေဋ္ဌဳကဵုကောန်ကမၠောန်**

လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်၊

ပိုဲဏံတက်မံၚ်ကျာကဵုဍေံလေဝ်အရိုဟ်တ္ၚဲကီု တုဲတှ်ေ ပိုဲဏံသုၚ်စောဲစကာဍေံလေဝ်အရိုဟ်တ္ၚဲတုဲ ဍေံဒးကၠောန်ကမၠောန်ကဵုပိုဲဂှ်သွက်ပိုဲဏံဂွံဍောၚ်အောန်အာကီုမဒှ်ရ၊ သေဋ္ဌဳကီုကောန်ကမၠောန်တံသီုညးၜါဂှ်ဒှ်ဆသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲညးရီုအဲအဲရီုညးတုပ်တုပ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဍိက်ကီုသေဋ္ဌဳကီုပိုဲတံဟွံပါ်ကဆံၚ်ညးသ္ကံအိုတ်တုဲ နွံဆသ္ကံရဲကၠောန်ကမၠောန်မွဲစွံအိုတ်ရ၊ ယဝ်ဒှ်သာ်ဏံတုဲပိုဲတံဒးမၚ်မွဲရံၚ်စံၚ်ညးသ္ကံခိုဟ်ခိုဟ်အိုတ်တုဲ ပိုဲဏံဒးဆက်ကၠောန်အာကမၠောန်မွဲစွံတၟာလအ်ဏီရ။

ကောန်ကမၠောန်ကီုသေဋ္ဌဳကီုသီုညးၜါဂှ်ဂုဏ်လ္တူညးလ္တူအဲနွံမံၚ်တုဲ သေဋ္ဌဳကောန်ကမၠောန်ဟွံမွယ်လေဝ်ဟွံဂွံ၊ ကောန်ကမၠောန်ဂှ်ပၠန်လေဝ်ယဝ်သေဋ္ဌဳဟွံမွယ်မ္ဂးတှ်ေလေဝ်ဟွံဂွံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ သေဋ္ဌဳကဵုကောန်ကမၠောန်ဂှ်ဒှ်သ္ကံရဲမွဲစွံသွက်ဂွံကၠောန်အာကမၠောန်လၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲညံၚ်ဂွံခိုဟ်တိုန်မာန်ကီု၊ ပြသၞာသေဋ္ဌဳလေဝ်ကောန်ကမၠောန်ဒးတီ၊ ပြသၞာကောန်ကမၠောန်လေဝ်သေဋ္ဌဳတံဒးတီမှ ဣဏံဟေၚ်ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ်ပိုဲတံဒးသိုၚ်မာန်ပ္တိုန်ဂၠးတိဏံဂွံမံၚ်မိပ်ဟွံမွယ်ကဵုပွမပါ်ကဆံၚ်သၟဝ်သၠုၚ်ဗုဗ္စံက်အိုတ်တုဲ ဂျိုၚ်ဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံသီုညးဖ္အိုတ်ဂှ်ဒးကၠုၚ်ကၠောန်ဖဵုတာလျိုၚ်ညးကဵုညးအိုတ်ရ။

အုပ်နိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ ။
ဒ္ဂေတ်ဝတ်သာမဏဳ

လၟေၚ်ဝတ် ဒ္ဂေတ်ဝတ် သာမဏဳ ဂပ်ဝ်ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ဂှ်တုန်-

* (၁) ပစ္စဝေက္ခဏ ၄
* (၂) သေခဳယဝတ် ၅
* (၃) ဝတ်ဇၞော် ၁၄
* (၄) ဓုတၚ် ၁၃
* (၅) လိၚ် ၁၀ 
* (၆) ဒဏ် ၁၀ 
ဣဝွံ မဒှ်လၟေၚ်ဒ္ဂေတ်ဝတ်သာမဏဳတံ ဂပ်ဝ် ဒးဒ္ဂေတ်ဒးမၚ်မွဲရောၚ်။

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဘာသာ
ဂိုဏ် ၁၈

ခမဳကောန်ညးရးဝဇ္ဇဳဂမၠိုၚ်လေဝ် မိၚ်ပရိုၚ်မဟာထေရ်မဟာယသတအ် ပ္တန်သၚ်္ဂါယနတုဲ ပ္ဍဲကာလကြဴဏံ ပ္ကောံပ္တန်ဂကောံသၚ် လညာတ်ကွေတ်ဒ္ဂေတ်ဝါဒတုပ်ကဵု ဇကုတုဲ ပ္တန်ကၠုၚ်သၚ်္ဂါယန ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ကောသမ္ဗဳကီုရ၊ လၟိဟ်သၚ် (၁၀၀၀၀) မွဲလက်ဇကုရ၊ အခိၚ်ဂှ် ခမဳအလဇ္ဇဳတံ ဇြဟတ်ဇၞော်အာလ္တူနူကဵုလဇ္ဇဳ သုပေသလတံဏဳရ ပ္ဍဲပေါဲပ္တန်သၚ်္ဂါယန ခမဳဝဇ္ဇဳတံဂှ် ဟိုတ်ခမဳဂၠိုၚ်လောန်ဂှ်ရ "မဟာသၚ်္ဂဳတိ သၚ်္ဂါယန" ကော်ခဴစရ။

သ္ပပ္တံနူကဵုအခိၚ်ဂှ်တုဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာ ကျာ်ဟီုဂှ် -

# ဂိုဏ်ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
# ဂိုဏ်မဟာသံဃိက ဗုဒ္ဓဘာသာ ပါ်ဒကး ဒှ်ကၠုၚ်ၜါဂိုဏ်ရ။ 

## မဟာသံဃိက ဗုဒ္ဓဘာသာ
လက္ကရဴဏံ နူကဵုဂိုဏ်မဟာသံဃိကဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် - 

# ဂိုဏ်ဂေါကုလိက
# ဂိုဏ်ဨကဗျောဟာရိက ပါ်ကၠုၚ်ၜါဂိုဏ်ရ 
# ဂိုဏ်ပဏ္ဏတ္တိဝါဒ (နူဂိုဏ်ဂေါကုလိက)
# ဂိုဏ်ဗဟုဿုတိက (နူဂိုဏ်ဂေါကုလိက)
# ဂိုဏ်စေတိယ (နူဂိုဏ်ဗဟုဿုတိက) 

ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂိုဏ်မဟာသံဃိကဟီုဂှ် ပါ်တၞဟ်ခြာတိတ်ကၠုၚ် (၆) ဂိုဏ်အိုတ်ရ။ 

## ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဂိုဏ်ထေရဝါဒတံလေဝ် သၞာံဂှ်လအ် ပ္တောံဗက်ကၠုၚ် ဂိုဏ်မဟာသံဃိကတံတုဲ ပါ်ဒကးပြးဇးတိတ်ကၠုၚ်အိုတ်ကီုရ။ နူကဵုဂိုဏ်ထေရဝါဒမွဲဂှ် 

# ဂိုဏ်မဟိသာသက
# ဂိုဏ်ဝဇ္ဇဳပုတ္တက (ပါ်ဒှ်အာၜါဂိုဏ်ရ)
# ဂိုဏ်ဓမ္မုတ္တရိယ (နူဝဇ္ဇဳပုတ္တက)
# ဂိုဏ်ဘဒြယာနိက (နူဝဇ္ဇဳပုတ္တက)
# ဂိုဏ်ဆန္ဒာဂါရိက (နူဝဇ္ဇဳပုတ္တက)
# ဂိုဏ်သမ္မတိယ (နူဝဇ္ဇဳပုတ္တက) 
# ဂိုဏ်သဗ္ဗတ္ထိဝါဒ (နူမဟိသာသက)
# ဂိုဏ်ဓမ္မဂုထ္တိက  (နူမဟိသာသက)
# ဂိုဏ်ကဿပိက (နူသဗ္ဗထ္တိဝါဒ)
# ဂိုဏ်သၚ်္ကန္တိက (နူကဿပိက)
# ဂိုဏ်သုတ္တဝါဒ (နူသၚ်္ကန္တိက) 

နူကဵုဂိုဏ်ထေရဝါဒ ပါ်ဒးကတိတ်ကၠုၚ်တၞဟ်ဟ် ဂၠိုၚ်ကဵုဂိုဏ်တုဲ သီုဂိုဏ်ထေရဝါဒမ္ဂး ဒှ်အာ (၁၂) ဂိုဏ်ရ။ မဟာသံဃိက ကေုာံ ထေရဝါဒ ပံၚ်ကၠေံမ္ဂး ဒှ်အာ (၁၈) ဂိုဏ်ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပရေင်ဘာသာ
သဳစှ်

## ပါဠိ
**၁။ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၂။ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၃။ အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၄။ မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၅။ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၆။ ဝိကာလဘောဇနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၇။ နစ္စ ဂဳတ ဝါဒိတ ဝိသုက ဒဿနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၈။ မာလာ ဂန္ဓ ဝိလေပန ဓာရဏ မဏ္ဍန ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၉။ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

**၁၀။ ဇာတရူပ ရဇတ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။**

## အဓိပ္ပါယ်

# သိက္ခာပိုဒ် မဂပ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူဝဓကစေတနာ မပ္တုံကၠေံ လမျီုသတ်ဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ်ဗွဲမ္ဒးရးရ။
# သိက္ခာပိုဒ် မဂပ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူမကၠတ်ဒြပ်ညးမၞုံကဵုတၠ၊ တၠညးဟွံကဵုနပါၚ်နစိုတ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ် ဗွဲမ္ဒးရးရ။
# သိက္ခာပိုဒ် မဂပ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူမဖအာဓဝ်မေထုန် ပ္ဍဲပူဂဵု ၁၂၊ မဂ် ၁၃ - မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ်ဗွဲမ္ဒးရးရ။ 
# သိက္ခာပိုဒ် မဂပ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူပွမဟီုဂလာန် မုသာကၞိက်ဗဒန်ဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ်ဗွဲမ္ဒးရးရ။
# သိက္ခာပိုဒ် မဂဝ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူပွမသုၚ်စစၞဗ္ၜူ သုရာ ၅ သာ်၊ မေရဲ ၅ သာ်ဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ်ဗွဲမ္ဒးရးရ။
#သိက္ခာပိုဒ် မဂပ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူပွမစဟာပ်စၞဘောဇိုန် ပ္ဍဲပယာံတ္ၚဲမစေၚ်ဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ်ဗွဲမ္ဒးရးရ။
#သိက္ခာပိုဒ် မဂပ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူပွမဗဵုကလၚ်လှ်ေဒယှ်ေတိၚ်တိုက် အခိုက်တၞဟ်ဟ် မဒှ်ပွမဒစဵုဒစးကဵုသာသနာဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ်ဗွဲမ္ဒးရးရ။
#သိက္ခာပိုဒ် မဂပ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူပွမပ္ကၚ်ရၚ် စရှ်ဝက်ပ္ကဴသြဴ လေဝ်ဗဗိုဟ် စၠန်အဂၠဴ ကြကောတ်မြမောဝ် ဂ္ညိဂ္ညာတ်ကျိုၚ်ကျဝ် ဗြံက်ဗြဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ် ဗွဲမ္ဒးရးရ။
#သိက္ခာပိုဒ် မဂပ်ဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူပွမတိက်သၞာသၠုၚ်သၞာပြဲ သၞာမၞုံကဵု ပ္ကဴသၞကြိက် တောဝ်ချဵု ဇံၚ်ခတဵု မသၠုၚ်တိုန် နူမွဲဟတ်ကဵုတြဴၝောံတဲဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ် ဗွဲမ္ဒးရးရ။
#သိက္ခာပိုဒ် မဂဝ်ဝေၚ်ကၠေံ နူပွမဂိုၚ်ဒေပ် ကသာပ်ထဝ်သြန် မပ္တံသၠုဲသၠာ် ဗရိုတ်၊ စက္ခော မလုပ်လၟိဟ် ကသာပ်ထဝ်သြန်ဂှ် အဲဒ္ဂိုန်ကေတ် ဗွဲမ္ဒးရးရ။ 

## နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဘာသာ
ဂဗုဲ

**ဂဗုဲ** (Careya arborea) (လဟီု ဟဗုဲ) ဝွံ ဒှ်တၞံဆု ဂကူဝံသ Lecythidaceae၊ တုဲ တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဆာပ်တိုက် အိန္ဒိယ၊ အဖဂါန်နေတ်သတာန်၊ အေန်ဒဝ်ဆာင်နာ။ နကဵုယၟုဟိန္ဒဳမ္ဂး ညးကော်စ Kumbhi ယၟုဗီုမန်ဂှ် စေန်ဆက်ကၠုင် နူဏအ် ဒှ်မာန်ရ။ နကဵုအရေဝ်ဓမ္မတာ ဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် ကော်စ **Slow Match Tree။** ယၟုဗၟာ(ဘန့်ဗွေး)ဂှ် ကၠုင်နူ ဗီုမန် ဒှ်မာန်ရ။thumb|ပကဴဂဗုဲ

တၞံဂဗုဲဝွံ ဒှ်ဂကူ တၞံဆုပရဟ်တၞး သၠုင် ၂၀ မဳတာ၊ သၞောက်ဂဗြ အပ္ဍဲ သၞောက် နွံဇုက်ဍိုန်ဍိုန်။ တၞးနွံမွဲမွဲ ရုပ်ခၟာဲစာင် ရေင်ဂေတ် ဂရီုတၞး ရုပ်ၚေက်ဂတေက် တၞးကလိတ် ကၠာဟွံပရဟ်တၞး ဒှ်အရံင်လိမဴ အရံင်ဗ္ကေတ်။ ထိုက်ပ္ကဴအရံင်ဗုနွံ ၄ ထိုက် ကသဝ်ပ္ကဴကၟက်(ပန်းဝတ်မှုံအဖို)ဂၠိုင် အရံင်ဗု တမ်ထိုက်အရံင်ဗ္ကေတ်။ သတ်ဍေံခ္ဍမ် ဇၞော် ၅ - ၇ သေန်တဳမဳတာ က္ဍဟ်သတ်ဍေံနွံမယံင် ထိုက်မယံင်ဗိုန်ခိုင်၊ 

## ယၟု နကဵုဘာသာသအာင်ဂမၠိုင်

* English - Wild Guava, Ceylon Oak, Patana Oak
* Hindi - कुम्भी Kumbhi
* Marathi - कुम्भा Kumbha
* Tamil - பேழை Peezhai, Aima, Karekku, Puta-tanni-maram
* Malayalam - Peelam, Pela, Paer, Alam
* Telugu - araya, budatadadimma, budatanevadi, buddaburija
* Kannada - alagavvele, daddal, Koulu mara
* Bengali - Vakamba, Kumhi, Kumbhi
* Oriya - Kumbh
* Garo - Dimbil bol
* Khasi - Ka Mahir, Soh Kundur
* Assamese - Godhajam, কুম Kum, kumari, কুম্ভী kumbhi
* Sanskrit - Bhadrendrani, गिरिकर्णिका Girikarnika, Kaidarya, कालिंदी Kalindi
* Khmer - Kandaol (កណ្ដោល)
* Sinhala - Kahata 
* Vietnamese - Vừng (sometimes Vừng xoan)
* Burmese - Bam-bwe (ဘန့်ဗွေး)
* Thai - kradone (กระโดน)

## လွပ်
ဇုက် မနွံသၟဝ် သၞောက်ဂှ် ၜန်ဇုက်၊ ဗွဲတၟေင် ညးတမၠာ ပဇုက် ခဗါဲဂၠဴ။ ညးဟီု မုဟ်ဂၠဴၜိုဟ်သြိုဟ်ခိုဟ်တုဲ သီုခိုင်။ တၞးဂဗုဲဂှ် ညးသၟူပ သၠၜံက်။ ပ္ဍဲခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ အင်္ဂလိက်တအ် ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ဆုဂဗုဲဂှ် သာမ္ၚုဟ်တုဲ ညးကၠောန် ဒဳသေနာတ်။

ပကဴ ကေုာံ ကၟဝ်ဂဗုဲဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သေံ စနဒဒှ်သၞေဝ်။ သတ်ဍေတ်ၜတ်တ်လေဝ် စဂွံကီု ဟီုလဝ်၊ ဆဂး မဍေဟ်ဂှ် ဂျိနွံညိည စဟွံဂွံရ။


File:Careya arborea (Wild guava)fruit in Narsapur forest, AP W IMG 0148.jpg|သတ်ဂဗုဲ
File:Careya arborea (Wild guava) leaves in Narsapur forest, AP W IMG 0153.jpg|သတ် မနွံလတူတၞံ
File:Careya arborea (Wild guava) leaves in Narsapur forest, AP W IMG 0150.jpg|တၞးဂဗုဲ
File:Careya arborea (Wild guava) in Narsapur forest, AP W IMG 0152.jpg|တၞံ/ၝောအ်ဆု
File:Grey Count (Tanaecia lepidea) caterpillar on Careya arborea W IMG_2390.jpg|တၞံဂဗုဲဍောတ်တ် 


## နိဿဲ

http://www.worldagroforestry.org/Sea/Products/AFDbases/AF/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=18147
ပၞဟ်

***ပၞဟ် (Artocarpus integer)***, ဗွဲဓမ္မတာ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ကော်စ **chempedak** or **cempedak** ဂှ် ဒှ်တၞံဆု မလုပ်လၟိဟ်ဝံသ Moraceae မဒှ်ဂကူမပတိတ်သတ်ဆုရ။ တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ Cempedak is currently limited in range to south-east Asia, with some trees in Australia and Hawaii. 

## Gallery

ဝှာင်:Artocarpus integer Fruit and Tree.JPG|Mature fruit on tree
ဝှာင်:Cempedak whole1.JPG|Whole fruit
ဝှာင်:Cempedak opened1.JPG|Fruit cut open
ဝှာင်:Durians.jpg|For sale in Chinese market
ဝှာင်:Arto integer F 070202 malw.jpg|For sale on roadside in East Kalimantan, Indonesia
ဝှာင်:Nangka.jpg|Cempedak fruit stall


## References
အေန်သတဳကျုတ်

အေန်သတဳကျုတ် (**institute)** မွဲဂှ် ဒှ်ဂကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် ကမၠောန် မဆေင်စပ် ကုအရာမွဲမွဲရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဂကောံ သုတေသန မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံကၠောန်ပ သုတေသန ပ္ဍဲက္ဍိုပ်လိက် မပတၟေင် ကုပရူမွဲမွဲတအ်ဂှ် ညးကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။  ပါဲနူဂှ်တုဲ အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် ဂကောံတၠပညာသွာင်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံပရေင်ပညာ မပ္တံကဵု ဘာဗတောန်လိက်တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ မအရေဝ် အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် ကၠုင်နူ မအရေဝ် လေတ်တေန် *institutum* မဂွံအဓိပ္ပါယ် "facility ပစ္စယ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "habit အခိုက်အလိုက်"; မကၠုင်နူ မကြိယာ *instituere* မဂွံအဓိပ္ပါယ် "build သြိုင်"၊ "create ခၞံ", "raise ကတဵုဗဒှ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "educate ကဵုပညာ/ဗ္တောန်" ရ။ 

ဍုင်လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် မဒှ်ဌာနလစှ်ေ ဘာတက္ကသိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး အေန်သတဳကျုတ် သွက် ပရေင်ပညာကဆံင်လတူ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုဂကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဌာနဂမၠိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံအဝဵုအသဳ ပရေင်ပညာ ဗီုကဵု "university Institute တက္ကသိုလ်အေန်သတဳကျုတ်"။ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ ကဵု အိန္ဒိယဂှ်မ္ဂး ဘာဂှ် ကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။ ပ္ဍဲသပိန်ဂှ် ဘာတန်ဒေါဝ်ဂှ် ကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။  

## ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ်/ဗြိတိန် ကေုာံ Isle of Man
ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ် ကေုာံ ဍုင်Isle of Man တအ်ဂှ် မအရေဝ် အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် စဵုဒၞာလဝ်တုဲ ဂကောံ ကေုာံ ကမ္မဏဳတအ်ဂှ် ဆဂကောံ မကၠောန်ကမၠောန်သုတေသန နကဵု ကဆံင်လတူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံတၠပညာ ပညာကဆံင်လပါ်လတူတအ်ဟေင် အခေါင်စကာ ယၟု အေန်သတဳကျုတ် ဂွံရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:BEHM
စမ္ပာဍ

**စမ္ပာဍ** () (ဗၟာ စုံပတတ်) ဝွံ ဒှ်တၞံဆု မတုပ်ကဵု သတ်ပၞဟ် မဒှ်တၞံဂကူဝံသ (Moraceae) မဒှ်တၞံသၚေက်တွဵု မတိုန်ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴရ။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် နွံစဇမၠိင် ၜိုတ် အကြာ ၁၀ ကဵု ၁၆ ၝောအ်တဲ၊ ဗွိုက်အနာံ နွံ အကြာ ၄ ကဵု ၆ ၝောအ်တဲ၊ လျိုင်နွံ အောန်နူ ၁၃ ပံင်ရ။ ထ္ၜောမ်ကလင်သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဍမ်ဂၠိင် (oblong)။ စမ္ပာဍဂှ် သီုကော်စ "ပၞး" ဟိုတ်မတုပ်ကဵု ပၞဟ်။ 

သတ်စမ္ပာဍဂှ် အခိင်ကာလကၠာဟွံဍုဟ်မ္ဂး ဒှ်အသာ်သၚေက်၊ ခၞောက်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ဇလဃိုတ်တ်။ ကာလဍုဟ်မ္ဂး ခၞောက်ဍေဟ် ဒှ်ကၠုင်အသာ် ဒမျိုင်ဍာ်မိတ် (yellowish brown)။ ကာလသတ်ဍေဟ်ဍုဟ်မ္ဂး သၟူမောဝ်ကာတ် ဆဂး ဟွံကာတ်ဗီု သတ်ဒူရေန်။ ဖျုန်ဍေဟ် အသာ်ဍာ်မိတ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် နကဵု ကၟဝ်တုဲ ဇၟာပ်ကၟဝ်ဂှ် နွံကဵု မရ။ မဍေဟ်ဂှ် နွံတၟာ ၜိုတ် ၁ ၝောအ်တဲ။ မဍေဟ်ဂှ် ဍုန်တုဲ စဂွံ။ စမ္ပာဍ ဟွံဍုဟ်ဂှ် စရှ်တုပ်ဒၟံင် ရိုဟ်ၜုန်ဂလာတုဲ စမ္ပာဍဍုဟ်ဟ်ဂှ် ရှ်တုပ်ညံင် ပၞဟ်ဍုဟ်ဟ် မနွံကဵု ရှ်ညံင်ကဵု ဗြာတ်ကဵုကၞာတ်မဖနဴလဝ်၊ ဆဂး စမ္ပာဍဂှ် ရှ်ဍာတ်ဂၠိုင် တုဲ ဖျးအောန်နူ ပၞဟ်ရ။ 

## ဝင်
စမ္ပာဍဂှ် တမ်မူလ ကၠုင်နူ တကအ်ဒကုတ်မလေ (Malay Peninsula) တုဲ တိုန်ဒၟံင် ဗွဲလှဲလး ပ္ဍဲမလေရှာ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ သေံ၊ ဍုင်မန်၊ ဗဳယေတ်နာမ် ကေုာံ အိန္ဒိယ။ တၞံစမ္ပဍဂှ် လၟုဟ်ပြးဇးစိုပ်အာ အဝ်သတေလျာ၊ ဇမဳကာ၊ ကေန်ညာ၊ တာန်ဇြာန်နယျာ ကေုာံ ယူဂါန်ဒါ ကေုာံ ဟာဲဝါဲ ရ။

## လက်သန်
တၞံစမ္ပာဍဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံဆု သၟတ် သၠုင် လတူ ၆၀ ပေ။ ၝောအ်တၞံဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဒမျိုင်တုဲ တၞးဍေဟ်ဂှ် အသာ်သၚေက်ကြံင်င် မနွံဗီုပြင် ခဍမ် ဂၠိင်စဵုကဵု ၉ ၝောအ်တဲ၊ အနာံ နွံအကြာ ပန် ကဵု ပိၝောအ်တဲ။ တၞံဆုဝွံ ပ္ဍဲမွဲတၞံဂှ် ပတိတ်ဒၟံင် ပကဴၝောအ်ကီု သီုကဵု ပကဴကၟက်။ ပကဴကၟက်ဂှ် နွံသၟူအမြဴ။ ပကဴဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗု။ ဗွဲဓမ္မတာ တၞံစမ္ပာဍဂှ် တဵုနကဵုမဍေဟ်ကီုလေဝ် တန် ကေုာံ ဆက်မတ်တုဲလေဝ် တဵုဂွံကီုရ။ တၞံမတဵု နကဵုမတအ်ဂှ် အာယုက်ပေင် အကြာ ပိ သၞာံကဵု တြဴသၞာံမ္ဂး စသတ်ရ။

## ယၟု
စမ္ပာဍ နကဵုဘာသာဗၟာ မကော်ဂး စုံပတတ်၊ ဒေသလ္ၚဵု မကော်စ (စုံကဒတ်၊ စွန်မတတ်၊ စုံတတ်) ဝွံ အတိုင်အဘိဓာန်ဗၟာမ္ဂး ကၠုင်နူ အရေဝ်မန် စမ္ပဍာက် မြဴဝွံ ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ နကဵုဘာသာသေံလေဝ် ညးကော်စ จำปาดะ (စာံပါဍ) ကီုရ။ နူကဵု ဘာသာသေံမွဲကဆံင် ဘာသာအင်္ဂလိက် လွဳစ Cempedak (Artocarpus champeden) ရ။ "စမ္ပာ" ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်မလွဳဗ္စ နူကဵု ဂကူသအာင်မွဲတုဲ ဍာတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန်ဟာ။ ရံင်ကဵု ညးဒေသဗရူနာင် (Brunei Darussalam) မကော် "Tibadak" ဟွံသေင်မ္ဂး "Cempedak"ကီုတုဲ မအရေဝ်ဝွံ ကၠုင်နူ မလေလေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် မလေ ကလေင်လွဳစ နူသေံ မွဲကဆံင်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ 

ရံင်ကဵု အရေဝ်ဗၟာ "စုံပတတ်" ကေုာံ သဘာဝ သတ်ဝွံ မနွံကဵု ရှ်ဍာတ်တုဲ နူတမၠာတေအ် မန်ကော်စ စမ္ပာဍာတ်၊ နူဂှ် ဒှ်အာ စမ္ပာဍ။ ဟိုတ်မတုပ် ကဵုပၞဟ်တုဲ ပၞး ဂှ် မန်ကော်စဂၠိုင်ရ။ ဗၟာကေတ်နူမန် အခိင်မန် မကော် စမ္ပာဍာတ်၊ တုဲ သေံဂှ် ကေတ်နူမန် အခိင်မန်တအ် မကော် စမ္ပာဍ (အခိင်ကြဴနူ ဟံသာဝတဳလီု ဒှ်မာန်)။ လညာတ်တၞဟ်ခြာဂှ် ဂကူပၞး နွံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ စမ္ပာဍ ဂှ် ဒှ်ပၞးမွဲဂကူ၊ ပၞး ကဵု စမ္ပာဍ ဟွံတုပ် မြဴသာ်ဝွံ လညာတ်နွံကီုရ။

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ကဏ္ဍ:BEHM
ပါင်ကၟာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်

**ကွာန်ပါင်ကၟာ** () ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၀၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခၠဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၀၄၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၄၅၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၅၀၁ တၠရ။

## ဘာလကျာ်
ပ္ဍဲကွာန်ပါင်ကၟာဂှ် တမ်ဝါဒိ နွံဘာလကျာ် ၜါဘာ၊ ဘာကၠအ်ကြုက် ကဵု ဘာဒေါဝ်။ ဗွဲကြဴ ဒှ်တိုန် ဘာဂရိုဟ်၊ ဘာဂြိုပ်၊ ဘာတၟိ၊ ဘာဂဗုဲတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ဘာလကျာ် နွံ သီုဖအိုတ် ၆ ဘာ။

## ကၟာ
ကၟာကွာန်ပါင်ကၟာဂှ် ဒှ်ကၟာသဘာဝမွဲတုဲ ဆက်ကဵုကဵု ကြုင် မဒြေပ်စှ်ေ လပါ်ပလိုတ်ရ။ မွဲအခိင်တေအ်မ္ဂး ကၟာဝွံ အခိင်ကသီု ဒှ်ဒၞာဲသၞေဟ်ဂၠုင် သွက်သၟာဗ္ၚတအ် ဂွံဍိုက်စှ်ေဝါ နကဵုဂၠုင်တုဲ စိုပ်အခိင်ကညင်မ္ဂး ညးတန်ကၟိုန် ကြိုင်စွံလဝ်ဍာ် နွံဒၟံင် ကၠိုဟ်ကညင်ဂှ်ရ ဍာ်ပလိုင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ဟွံဇတ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဒးဆဵုဂဗ ဘဲကၞောဝ်ဍာ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင်ရ။ ရံင်ကဵု ယၟုမ္ဂး ကၟာတုဲ မွဲအခိင်တေအ် ကၟာဝွံ ဍာ်ဇြိုဟ်ဒၟံင်ရောင် စှ်ေစိုတ်ရ။ (ကၟာ ကဵု လှာ အရာတၞဟ်ခြာဂှ် ကၟာဂှ် ဇြိုဟ်တုဲ ဗွဲဂမၠိုင် ဗွိုင်ဍောတ်၊ လှာဂှ် ဍာ်ဍာတုဲ ဗွိုင်ဇၞော်)။ ကၟာဝွံဟိုတ်နူကဵု ဒိုဟ်တိုန်တုဲ ဟွံဇြိုဟ်တုဲ စၞးကၟာဂှ် ဒှ်ကၠုင်လှာ၊ တုဲပၠန် ဍာ်ဟွံၜက် ကညင်ရ။ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵု ဂကောံကွာန်ပံင်ကောံတုဲ ကလေင်ၜံက်ဗယိုဟ်ဖျေဟ်ကၟာဝွံ နမရန်တၟအ် သွက်ကလိဂွံဍာ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင် မြဴသာ်ဝွံ နာဲတိုဝ်လောန် ညးတာလျိုင်ထိင်ဒဝ်လှာဂှ် ဟီုကဵု ပရိုင်အခေတ်မန်ရ။ အတိုင်နာဲဂတာပ်ခေတ် ရဲကွာန်ပါင်ကၟာ မဟီုကဵု အစာပရိုင်အခေတ်မန် မိပါရမဳဆာန်မ္ဂး ကၟာဝွံ မွဲအခိင်တေအ် နွံ ၇.၂၂ ဨကတုဲ အခိင်လၟုဟ် နွံ ၆.၃၃ ဨက။ ၜိုတ်ညးမၜတ်လဝ်မ္ဂး လပါ်ဗမံက် ဇမၠိင်နွံ ၂၅၆ ပေ(ပၞောန်)၊ ပလိုတ်ပလိုတ် နွံ ၂၂၅ ပေ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ နွံ ၁၀၀၀ ပေ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ နွံ ၁၃၀၀ ပေ

ပ္ဍဲ ၃၁ မေ ၂၀၂၀ ဂှ် တဵုတၞံဆု နကဵုသဘင်ကၞာ ပ္ဍဲဇဵုလှာ/ကၟာဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒောဘာသ နွံပိုန် ဘာကၠအ်ကြုက်၊ ဒံက်တာဟံင်ဍုင် ဝန်ဇၞော်ပၟင်ပၟဲသယံဇာတ ကေုာံ သဘာဝ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ဦးဝင်းနိုင် ညးသကိုပ်တာလျိုင် ဌာနဂြိုပ်ဆု တွဵုရးဍုင်မန်၊ ဂကောံကေင်ကာဗဟဵု ဗော်မန်ညဳသၟဟ် နာဲမန်ရာဇာတအ် တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် တဵုလဝ် တၞံမဟောဂနဳ (Mahogany) (၁၅၅) တၞံ၊ တၞံ(စိန်ပန်း)(၁၆၀)တၞံ၊ တၞံ(သင်္ကန်း)(၂၅)တၞံ၊ တၞံသမလန်း (၁၀)တၞံ၊ တၞံနာဍူ (၁၅၀)တၞံ သီုဖအိုတ် (၅၀၀) တၞံ တဵုစုတ်လဝ် ပ္ဍဲဇဵုကၟာဂှ်ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒယိုင်ဇြပ်

**ဒယိုင်ဇြပ်** (ယၟုသိပ္ပံ- Cordyline fruticosa) ယၟုဝံသ (Asparagaceae) ကၠုတ်တိုန်ဒၟံင်ပြးပ္ဍဲဒေသအာရှအဂၞဲ ဒဵုစိုပ်ကအ်နျူဂိနဳ(New Guinea) တၞံဍေံသၠုင်ဗၞတ် ၃-၄ မဳတာ တၞံဍေံခၜေါမ် မံင်မွဲမွဲတၞုင်ပ္ဍဲမွဲကၟဵု တၞံဍေံမံင်မွဲမွဲတၞး ဂေတ်ကၠောံတၞံဍေံ ဗီုတၞးတုပ်ညံင်ဗၞုဟ် သာ်အရံင်ၜါပိသာ်နှဴဒၟံင် သာ်တ္ၚေက် သာ်ဗု သာ်ဗ္ကေတ် ဗ္ကေတ်နှဴဒမျိုင် ပ္ကဴဍေံဒှ်ဂဇိုက် ဗၠိုင်တိတ်နူအကြာတၞံကဵုတၞး ကရပ်ကၞောတ်ပ္ကဴအရံင်ဗုဟီဟီ ဟွံသေင်တှ်ေဗုဗ္ကေတ် ပ္ကဴဍေံရာင်အခိင်ဗ္တမ် သၟူမောဝ် ထိုက်ပ္ကဴဍေံနွံ ၆ ထိုက် နွံစုက်ညးသ္ကအ်ဒှ်ဗီုပၠံင်ဍောတ်တ် သတ်ဍေံဒှ်မ အရံင်ဗ္ကေတ် ဖျုန်ဍိုန် အပ္ဍဲဖျုန်ဂှ်နွံဍေံ ကိုင်ဒၟံင်ညိရ။

တၞံဒယိုင်ဇြပ် ညးဂမၠိုင်တိုဝ်လဝ်သ္ပကျေဝ် ကောန်ဂကူဟာဝါဲ ညးတအ်ကော်တၞံဒယိုင်ဇြပ် မၞုံယၟု (Ti plant) မဒှ်တၞံမၞုံကဵုမ္ၚဵု ဂုန်ဖဵုအနိသံသဍေံတုန် ဖျေဟ်ဂမ္တဴ ပၠာံဗ္ဇးတေင်ဇိုင်တဲ ခရော(သၞော်)သိုင်မုဟ်၊ ရိုဟ်ဍေံကၠောန်ဝိုဟ်ကွာင်၊ တၞးဍေံဂွဳစၞစ။

## နိဿဲ

## ဒၞာဲနိဿဲလဝ်တၞဟ်ဟ်
* 
* 

* หมากผู้หมากเมีย - ฐานข้อมูลพรรณไม้ที่ใช้ในงานภูมิสถาปัตยกรรม 
* ''Cordyline fruticosa'' (ti plant) - cabi.org

ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ထပိုယ်

**ထပိုယ်** () ဂှ် ဒှ်မအရေဝ် မစကာ သွက်ဂွံကော်စ ကုမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာမခၞံဗဒှ်လဝ်တၟိ ကိုပ်ကၠာ မဟွံပၠုပ်အဝေါင် သွက်ဂွံရပ်စပ်ဏီရ။ ဗွဲတၟေင် ထပိုယ်ဂှ် စကာ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ်ဘာသာ မဒှ်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပခမဳ မလုပ်အဝေါင် လၟိဟ်သင်ဏီရ။ နကဵု ဂကောံသင် ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် မၞိဟ်မွဲ ကလိဂွံ အာယုက် ၂၀ သၞာံတုဲဟေင် (သီုကဵုအာယုက်ဂဝ်) ပခမဳဂွံ (ဝါ) ပၠုပ်အဝေါင်သင်ဂွံတုဲ ကုညးသၟတ် သၟဝ်အာယုက် ၂၀ တအ်ဂှ် ဒးမံင် နဒဒှ် ဘဝထပိုယ်ရ။ ကုမၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တအ်လေဝ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပၠုပ်အဝေါင်သင် (ဝါ) ပတိုန်ခမဳဂှ် သ္ဒးပ ထပိုယ်ကၠာရ။ အပိုင်အခြာကာလ သ္ဒးမံင်ဘဝထပိုယ် မူစသၞာံတုဲဟေင် မလုပ်အဝေါင်သင်ဂွံဂှ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ ဟွံပိုင်ခြာလဝ်တုဲ ပထပိုယ်တုဲ မွဲလစုတ်ဂှ် ပတိုန်ခမဳ လွာဲဂှ် နွံကီုရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ကုမၞိဟ် မဟွံရထ မင်မဲသိက္ခာခမဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံမဲပၟိက် ဘဝခမဳ ဆဂး မိက်ဂွံမံင် ပ္ဍဲဗွိုင်သာသနာတုဲ ပဒတဴ နဒဒှ် ထပိုယ်လေဝ် နွံကီုရ။ 

## ဘာသာ

### ဗုဒ္ဓဘာသာ
right|thumb|300x300px|ကောန်ထပိုယ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲ Wangdue Phodrang Dzong, ဍုင်ဘူတာန်
ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင် မၞိဟ်တြုဟ်ကီု သီုကဵု ညးဗြဴ ကိုပ်ကၠာ ဟွံပတိုန်ခမဳဏီဂှ် သ္ဒးပထပိုယ်ကၠာ၊ ပ္ဍဲဘဝထပိုယ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ဒ္ဂေတ်ဝတ်ထပိုယ် (ဒ္ဂေတ်ဝတ်သာမဏဳ) မဒှ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် မကြပ်ညောန် ကုဝိနယ်၊ မရန်တၟအ် သွက်ဂွံပကေင်လဝ် ဂွံမံင်ဘဝခမဳလေပ်ရ။ ယၟု ကဆံင်ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဂကူမွဲကုမွဲ ကော်စ ဟွံတုပ်၊ နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် ညးကော်စ ထပိုယ်၊ နကဵုဘာသာဗၟာမ္ဂး ကိုရင်၊ နကဵုဘာသာပါဠိမ္ဂး ညးကော်စ "သာမဏေရ" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ခမဳဍောတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ခမဳသၟတ်" ရ။ 


### ခရေတ်ယာန်

#### ကာတ္တလေတ်
ထပိုယ် ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဓဝ်ကာတ္တလေတ် ကေုာံ အခိုက်ကာတ္တလေတ်ဂှ် ဒှ်အလံင် ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသင်ဘာသာမွဲတၠတုဲ မဒှ်မၞိဟ် မစ မဂစာန်ကၠောန် သွက်ဂွံဒှ် အစာဓရ် ဂကောံသင်၊ ဂကောံကောဒေအ်ဘာသာ သွက်ဂွံဒှ် ခမဳ (ဝါ) လကျာ်ရ။ ကြဴနူ မပဒတဴ ဘဝထပိုယ် မဒှ်ဘဝ မမံင်စုက်လုက် ဗတောန်ဖျေန်တုဲ ထပိုယ်ဂှ် နကဵုအသေအဟာန်ဂှ် ပတိုန်ခပၠုပ် ပ္ဍဲဂကောံသင်ရ။  

ထပိုယ်တအ်ဂှ် စဵုကဵု အခိင်ကာလမပိုန်ခြာ ကေုာံ ဟွံအံင် တင်မပိုင်ခြာလဝ်ဏီမ္ဂး ဟွံဂွံဒုင်ကအ်ပါင် ယဵုသစ္စာ ကုကျာ်ဏီရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် နူဘဝထပိုယ် ဂွံဒှ် ဘဝလကျာ်/ခမဳဂှ် ဒးတတ်ၜက် ပရေင်စမ်ၜတ်ဂမၠိုင်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵုသၞောဝ် ပိုင်ခြာလဝ် အခိင်ကာလ ဘဝထပိုယ်ဂှ် အောန်အိုတ် ဒးနွံပွိုင် မွဲသၞာံ၊ ဂကောံသင်လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး နွံအခိင်ပွိုင်ၜါသၞာံရ။ သွက်ဂွံဗတောန် ထပိုယ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဘာလကျာ် နွံကဵု အစာထပိုယ်ရ။ 

## နိဿဲ

ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်
ကဏ္ဍ:BEHM
ကဏ္ဍ:ပရေင်ဘာသာ
List of countries by age of consent

The age of consent is the age at which a person is considered to be legally competent to consent to sexual acts and is thus the minimum age of a person with whom another person is legally permitted to engage in sexual activity. The distinguishing aspect of the age of consent laws is that the person below the minimum age is regarded as the victim, and his or her sex partner is regarded as the offender, unless both are underage. So leave them hoes don’t suck them toes.

## Maps

## Table


### Definitions

***Limited by age**: younger partner is deemed able to consent to having sex with an older one as long as their age difference doesn't exceed a specified amount.
***Limited by relationship**: younger partner is deemed able to consent to having sex with an older one as long as the latter is not in a position of trust or authority, or is not recognised to be abusing the inexperience of the younger one.
***Unlimited**: age from which one is deemed able to consent to having sex with anyone else or marriageable age if they must be married

Different jurisdictions express these definitions differently. Some, like most Australian states, may say the age of consent is 16 except if the older partner is in a position of authority over the younger one. So, effectively, the unrestricted age of consent there is 18. Others, like Argentina, may say the age of consent is 18, but an exception is made down to 13 years of age, if the older partner is not in a position of authority over the younger one. The data below reflects what each jurisdiction's legislation actually means, rather than what it states on the surface.


## See also

*Age of consent
**Ages of consent in Africa
**Ages of consent in Asia
**Ages of consent in Europe
**Ages of consent in North America
***Ages of consent in the United States
**Ages of consent in Oceania
**Ages of consent in South America
***Age of consent in Brazil
*Age of consent reform
**Age of consent reform in Canada
**Age of consent reform in the United Kingdom
**Age of Consent Act, 1891
** French petition against age of consent laws
* Youth
** Youth suffrage
** Youth rights
* Legal age
** Age of majority
** Age of reason (canon law)
** Age of accountability
** Mature minor doctrine
** Emancipation of minors
** Fitness to plead, *law of England and Wales*
** Minors and abortion
** Convention on the Rights of the Child
* *[[Sexual Morality and the Law]]*
** Child sexual abuse
** Sex-positive movement
** Age disparity in sexual relationships
** Comprehensive sex education
** Adult film industry regulations
** Sodomy law
** *[[The Maiden Tribute of Modern Babylon]]*

## References
ဒညောဝ်၊ တၞံ

**ဒညောဝ်၊ ဘာသာသေံကော် คนทีสอ** ၊ ဘာသာဗမာကော် ကြောင်ပန်း (ကြောင်ပန်းငယ်, Indian wild pepper) 

ဒညောဝ်မဒှ်တၞံဆု သၠုင်ဗၞတ် 3–6 မဳတာ သၞောက်တၞံဍေံကလိတ် အရံင်သာ်ပတေင် ဂဗြအရံင်သာ်လမ္စံက် သၞောက်ကရောန်ထ္ကးဒှ်ကရောင်ဍာဍာ တၞးဍေံတိတ်ရေင်ဒၟံင်ဗီုလပုဟ်တဲ မွဲတဝ်နွံ ၃ တၞး ရုပ်ခ္ဍမ်ဗီုခၟာဲအဒါ တၞုင်ကေက် တၞးမၞုံအနာံ 2.5–3 သေန်တဳမဳတာ ဇမၠိင် 4–6 သေန်တဳမဳတာ ဂရီုတၞးဍေံညဳ တၞးဍေံလပါ်ဗုင်ကီုလပါ်စးကီုကလိတ်ညဳ လပါ်စးအရံင်သာ်တ္ၚေက် လပါ်ဗုင်(သၟဝ်)ဂှ်အရံင်သာ်ဗုဟီဟီ ပ္ကဴအရံင်သာ်ပ္ကဴခဍောင်ဒှ်ဇဇိုက်ဂၠိင် ကဴတိတ်ပ္ဍဲတၞုင်ကၞာင်ဍေံ ထိုက်ပ္ကဴနွံ ၅ ထိုက် ဇၞော်ဍောတ်ဟွံတုပ်ညးသ္ကအ် ဘုမ်သၟဝ်ဂှ်နွံ ၂ ထိုက် ဘုမ်လတူဂှ်နွံ ၃ ထိုက် ကသဝ်ပ္ကဴနွံ ၄ ဍောင်၊ သတ်ခ္ဍမ် ကလိတ်၊ မဍေံနွံမွဲမ အရံင်သာ်ဒမျိုင်။

## နိဿဲ

## ဒၞာဲနိဿဲလဝ်တၞဟ်တၞဟ်

* 

ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ဂစွံ၊ တၞံ

**တၞံဂစွံ** (နကဵုယၟု သိပ္ပံ (Terminalia citrina), ဗၟာ: ကြစု၊ သေံ:สมอเทศ) ဝွံ ဒှ်တၞံဆု မနွံကဵု သတ် မတုပ်ညံင် သတ်ဂမောဝ် (Terminalia chebula - myrobalan)တုဲ သတ်ဍေဟ်ကီု သီုကဵုတၞံဍေဟ်ဂှ် လုပ်ဂဥုဲနာနာသာ်ရ။ 

## ဗမံက်ထ္ၜး
တၞံဂစွံဂှ် ဒှ်တၞံသၚေက်တွဵုမွဲဂကူ ဇၞော်သၠုင်စဵုကဵု အကြာ ၂၀-၃၀ မဳတာ။ ၝောအ်ဆုဍေဟ် နွံ စဵုကဵု ဗွိုက်အနာံ (diameter) ၁၀၀ သေန်ဒဳမဳတာဒှ်ရ။ တမ်မူလ ဒၞာဲဍေဟ်မတိုန်မာန်ဂှ် အာရှဒိုဟ်ဗမံက် မပ္တံကဵု ဍုင်ဘူတာန်၊ အိန္ဒိယ လပါ်ဨသာန်၊ ဍုင်မန်ဗၟာ၊ ဍုင်မလေရှာ၊ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာ ကေုာံ ဍုင်ဖိလိပိန်တအ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ပကဴဍေဟ် အသာ်ဗုဗုမနွံကဵု ဍာ်မိတ်၊ မနွံကဵု သၟူပသ။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် နွံသဏ္ဌာန် ခဍမ်သြဝိဒ် (ovoid) မကေက်ညိညိ။ 

## တဗျဂုဏ်

ဂစွံ ၇ သာ် ပိုယ်တိတ်ပျးကဵုဂုန်။

ဂုန်ဂစွံ ၆ ကၠင် ညးၜါဝွံတုန် ဂၠိုန်လောန်နူညးတုဲရ၊ ညး ၅ ဂုန်တုပ်ရ။ 
ရှ်ဂစွံ ၇ သာ်မ္ဂးဂှ် ဖျိုတ်၊ ရိင်၊ ကတင်၊ ဍာတ်၊ ပ္ဍုင်၊ သ္ကတ်(သ္ကဟ်!) 
* ◼︎ ရှ်ဍေံဖျိုတ်ရိင်ဂှ် ဍေံပၠေင်ယဲသြိုဟ်၊ 
* ◼︎ ရှ်ဍာ်က္တင်ဂှ် ဍေံပၠေင်ကၠေံယဲကၠင်ကၟတ်၊ 
* ◼︎ ရှ်ဍေံသ္ကတ် ဍေံပ္ၚတ်ကဵုကျာ၊ 
* ◼︎ ရှ်ဍေံပ္ဍုင်ဂှ် ဍေံဗ္ဂဵုပၟတ်ဂၞဴ၊

#### လၟေင်ဂုန်သတ်ဂစွံပၠန်
ဗၞတ်ဂွံစမ္ဂးဂှ်ရဴမိမဥပ္ပကာကဵုကောန်ကီု ဂစွံလုပ်တဴပ္ဍဲဂၞဴဟွံမှဲကဵုယဲ၊ 
မွဲနဲပၠန် -
* ◼︎ သဝ်စှ် ဟွံသၟဟ်ပၟတ်ပယေဝ်မွဲ၊ 
* ◼︎ ပၟတ်ပယေဝ်စှ် ဟွံသၟဟ်ကဵုဒတိုန်တ္ၚဲ 
* ◼︎ ဒတိုန်တ္ၚဲစှ် ဟွံသၟဟ်သိုဟ်မိမွဲ၊ 
* ◼︎ သိုဟ်မိစှ် ဟွံသၟဟ်ဂစွံမွဲ၊
ဍေံမနွံဂုန် ၅ ပြကာ

* ◼︎ ဍေံဇလိင်ကဵုအယုက်  
* ◼︎ ဍေံအပ်ကဵုဓါတ်၊  
* ◼︎ ဍေံပၠေင်ယဲတၞီ၊ ယဲဇုတ်၊ ယဲသြ၊ ဍေံဗဂဵုကဵုပၟတ်ဂၞဴ၊ 
ဂစွံ ၇ သာ်ဂုန်တုဲရ၊
ဂစွံ ၆ ကလင် ၇ ကလင်ဂုန်ဂၠိုင်နူညး ၅ ကလင်တေံညိ။
* ◼︎ ဂစွံဝိဇ္ဇယာ ဍေံထၜောံတဴရဴသာ်တ္ကံကီု၊ 
* ◼︎ ဂစွံရောဟိဏဳ မွဲကလင်ကီု ဍေံဟွံပြာကတ်၊
* ◼︎ ဂစွံပုတ္တဏ မွဲဍေံသွတ် ၃ ကၠင် ယဲဂၞဴမဇွောဝ်တဴနဆီ ဍေံမပၠေင်ကဵု၊
* ◼︎ ဂစွံအမုတ်တာ ကာလဍေံသွတ် ၃ ကလင်ကီုယဲကၠင်ကၟတ်ဍေံမပၠေင်ကဵု၊
* ◼︎ ဂစွံမုတ်ဏဳ ၅ ကၠင် ဍေံမပၠေင်ကၠေံယဲကျာမချံမုဟ်ဂြိုဟ်၊
* ◼︎ ဂစွံအယာ ၆ ကၠင် ဍေံပၠေင်ဆီဂပဝ်ပ္ဍဲဂၞဴ၊
* ◼︎ ဂစွံဝန္တာ ၇ ကၠင် သာ်ဍေံရဴသာ်ထဝ်ကီု ထိုင်သးဂုန်ဟွံမာန်ရ၊
ဂစွံဗွဲခမၞောန် ၇ သာ်ဟီုတုဲရ။
(ကၠင် - ကလင် - တၠင် - တလင် ချူမံင်နာနာသာ်ရ)
ချူဆာဲလဝ်နူလိက်မန်တမၠာ “တဗျဂုန်၊ ရောဂနိဒါန်” ရောင်။

## နိဿဲ